Wikipedija shwiki https://sh.wikipedia.org/wiki/Glavna_stranica MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Mediji Posebno Razgovor Korisnik Razgovor s korisnikom Wikipedija Razgovor o Wikipediji Datoteka Razgovor o datoteci MediaWiki Razgovor o MediaWikiju Šablon Razgovor o šablonu Pomoć Razgovor o pomoći Kategorija Razgovor o kategoriji Portal Razgovor o portalu Nacrt Razgovor o nacrtu TimedText TimedText talk Modul Razgovor o modulu Event Event talk 10 1329 42716489 42716346 2026-11-05T16:39:23Z Aca 108187 42716489 wikitext text/x-wiki {{Glavna stranica/Slika | datoteka =2026 Serbian Election Map.svg | opis = Rezultati izbora u Srbiji po općinama | širina = srednja }}<!-- Prikladne opcije za širinu: mala, portret, srednja --> <!-- Ograničiti na pet do sedam natuknica. --> * [[3. novembra]] – Na [[Međuizbori u Sjedinjenim Američkim Državama 2026.|američkim međuizborima]], [[Demokratska stranka (SAD)|Demokratska stranka]] osvojila je većinu i u [[Zastupnički dom SAD|Zastupničkom domu]] i u [[Senat (SAD)|Senatu]]. * [[26. oktobra]] – Napadač [[Bayern München]]a i [[Fudbalska reprezentacija Engleske|engleske reprezentacije]], [[Harry Kane]], dobio [[Zlatna lopta France Footballa|Zlatnu loptu]]. * [[25. oktobra]] – Na [[Parlamentarni izbori u Srbiji 2026.|vanrednim parlamentarnim izborima]] u [[Srbija|Srbiji]] (''rezultati na slici'') [[Studentska lista]] odnijela je uvjerljivu pobjedu protiv [[Srpska napredna stranka|Srpske napredne stranke]] bivšeg predsjednika [[Aleksandar Vučić|Aleksandra Vučića]] i osvojila apsolutnu većinu u [[Narodna skupština (Srbija)|Narodnoj skupštini]]. Istovremeno, [[Luiz Inácio Lula da Silva]] pobijedio je [[Flávio Bolsonaro|Flávija Bolsonara]] u drugom krugu predsjedničkih izbora u [[Brazil]]u. * [[17. oktobra]] – U raznim dijelovima Europe (Francuska, Belgija, Nizozemska, Njemačka, Italija, Španjolska, Portugal i Albanija) izbile su [[Protesti u Europi u oktobru 2026.|masovne studentske i narodne demonstracije]], često popraćene nasilnim sukobima između policije i prosvjednika. Do najtežih incidenata došlo je u Francuskoj i u Italiji, dok su [[Prosvjedi u Albaniji (2026)|u Albaniji posvjedi]] eskalirali u urbanu gerilu. U Francuskoj, [[gradska vijećnica]] u [[Limoges]]u djelimično je uništena u podmetnutom požaru tokom protesta. * [[16. oktobra]] – Lideri indijskog satiričnog političkog pokreta pod nazivom [[Narodna partija bubašvaba]] uhapšeni su u [[New Delhi]]ju nakon protesta protiv izbornih reformi, koje obuhvataju brisanje 130 miliona birača iz biračkog spiska. * [[15. oktobra]] – [[Međunarodni biro za tegove i mjere]] glasao je za ukidanje [[Prijestupna sekunda|prijestupne sekunde]] zbog zabrinutosti oko poremećaja u radu [[Kompjuter|računarskih]] sistema. <div class="main-box__meta"> <!-- Koristiti abecedni red. --> <div>'''[[:Kategorija:Aktualni događaji|Aktualne teme]]''': {{hlist |class=inline | [[Rat u Gazi]] |[[Rat u Iranu (2026)|Rat u Iranu]] | [[Rusko-ukrajinski rat]] }}</div> <!-- Ograničiti na pet do sedam stavki, koristiti hronološki red, prvo najnovije. --> <div>'''[[:Kategorija:Umrli 2026.|Nedavne smrti]]''': {{hlist |class=inline | [[Mišo Kovač]] | [[Patrick Stewart]] | [[Yasuo Fukuda]] | [[Walter Koenig]] | [[Tom Skerritt]] | [[Richard Riehle]]| [[Goran Bare]] }}</div> </div> oufdkxmhghuh92kde9gk068zu0ty2lo 42716490 42716489 2026-11-05T16:41:25Z Aca 108187 42716490 wikitext text/x-wiki {{Glavna stranica/Slika | datoteka =2026 Serbian Election Map.svg | opis = Rezultati izbora u Srbiji po općinama | širina = srednja }}<!-- Prikladne opcije za širinu: mala, portret, srednja --> <!-- Ograničiti na pet do sedam natuknica. --> * [[3. novembra]] – Na [[Međuizbori u Sjedinjenim Američkim Državama 2026.|američkim međuizborima]], [[Demokratska stranka (SAD)|Demokratska stranka]] osvojila je većinu i u [[Zastupnički dom SAD|Zastupničkom domu]] i u [[Senat (SAD)|Senatu]]. * [[26. oktobra]] – Napadač [[Bayern München]]a i [[Fudbalska reprezentacija Engleske|engleske reprezentacije]], [[Harry Kane]], dobio [[Zlatna lopta France Footballa|Zlatnu loptu]]. * [[25. oktobra]] – Na [[Parlamentarni izbori u Srbiji 2026.|vanrednim parlamentarnim izborima]] u [[Srbija|Srbiji]] (''rezultati na slici'') [[Studentska lista]] odnijela je uvjerljivu pobjedu protiv [[Srpska napredna stranka|Srpske napredne stranke]] bivšeg predsjednika [[Aleksandar Vučić|Aleksandra Vučića]] i osvojila apsolutnu većinu u [[Narodna skupština (Srbija)|Narodnoj skupštini]]. Istovremeno, [[Luiz Inácio Lula da Silva]] pobijedio je [[Flávio Bolsonaro|Flávija Bolsonara]] u drugom krugu predsjedničkih izbora u [[Brazil]]u. * [[17. oktobra]] – U raznim dijelovima Evrope (Francuska, Belgija, Nizozemska, Njemačka, Italija, Španija, Portugal i Albanija) izbile su [[Protesti u Europi u oktobru 2026.|masovne studentske i narodne demonstracije]], često popraćene nasilnim sukobima između policije i demonstranata. Do najtežih incidenata došlo je u Francuskoj i u Italiji, dok su [[Prosvjedi u Albaniji (2026)|protesti u Albaniji]] eskalirali u urbanu gerilu. U Francuskoj, [[gradska vijećnica]] u [[Limoges]]u djelimično je uništena u podmetnutom požaru tokom protesta. * [[16. oktobra]] – Lideri indijskog satiričnog političkog pokreta pod nazivom [[Narodna partija bubašvaba]] uhapšeni su u [[New Delhi]]ju nakon protesta protiv izbornih reformi, koje obuhvataju brisanje 130 miliona birača iz biračkog spiska. * [[15. oktobra]] – [[Međunarodni biro za tegove i mjere]] glasao je za ukidanje [[Prijestupna sekunda|prijestupne sekunde]] zbog zabrinutosti oko poremećaja u radu [[Kompjuter|računarskih]] sistema. <div class="main-box__meta"> <!-- Koristiti abecedni red. --> <div>'''[[:Kategorija:Aktualni događaji|Aktualne teme]]''': {{hlist |class=inline | [[Rat u Gazi]] |[[Rat u Iranu (2026)|Rat u Iranu]] | [[Rusko-ukrajinski rat]] }}</div> <!-- Ograničiti na pet do sedam stavki, koristiti hronološki red, prvo najnovije. --> <div>'''[[:Kategorija:Umrli 2026.|Nedavne smrti]]''': {{hlist |class=inline | [[Mišo Kovač]] | [[Patrick Stewart]] | [[Yasuo Fukuda]] | [[Walter Koenig]] | [[Tom Skerritt]] | [[Richard Riehle]]| [[Goran Bare]] }}</div> </div> 3jkhar3hl7f2oqvhhhbt8xer5byfoe5 42716491 42716490 2026-11-05T16:42:08Z Aca 108187 42716491 wikitext text/x-wiki {{Glavna stranica/Slika | datoteka =2026 Serbian Election Map.svg | opis = Rezultati izbora u Srbiji po općinama | širina = srednja }}<!-- Prikladne opcije za širinu: mala, portret, srednja --> <!-- Ograničiti na pet do sedam natuknica. --> * [[3. novembra]] – Na [[Međuizbori u Sjedinjenim Američkim Državama 2026.|američkim međuizborima]], [[Demokratska stranka (SAD)|Demokratska stranka]] osvojila je većinu i u [[Zastupnički dom SAD|Zastupničkom domu]] i u [[Senat (SAD)|Senatu]]. * [[26. oktobra]] – Napadač [[Bayern München]]a i [[Fudbalska reprezentacija Engleske|engleske reprezentacije]], [[Harry Kane]], dobio [[Zlatna lopta France Footballa|Zlatnu loptu]]. * [[25. oktobra]] – Na [[Parlamentarni izbori u Srbiji 2026.|vanrednim parlamentarnim izborima]] u [[Srbija|Srbiji]] (''rezultati na slici'') [[Studentska lista]] odnijela je uvjerljivu pobjedu protiv [[Srpska napredna stranka|Srpske napredne stranke]] bivšeg predsjednika [[Aleksandar Vučić|Aleksandra Vučića]] i osvojila apsolutnu većinu u [[Narodna skupština (Srbija)|Narodnoj skupštini]]. Istovremeno, [[Luiz Inácio Lula da Silva]] pobijedio je [[Flávio Bolsonaro|Flávija Bolsonara]] u drugom krugu predsjedničkih izbora u [[Brazil]]u. * [[17. oktobra]] – U raznim dijelovima Evrope – Francuska, Belgija, Nizozemska, Njemačka, Italija, Španija, Portugal i Albanija – izbile su [[Protesti u Europi u oktobru 2026.|masovne studentske i narodne demonstracije]], često popraćene nasilnim sukobima između policije i demonstranata. Do najtežih incidenata došlo je u Francuskoj i u Italiji, dok su [[Prosvjedi u Albaniji (2026)|protesti u Albaniji]] eskalirali u urbanu gerilu. U Francuskoj, [[gradska vijećnica]] u [[Limoges]]u djelimično je uništena u podmetnutom požaru tokom protesta. * [[16. oktobra]] – Lideri indijskog satiričnog političkog pokreta pod nazivom [[Narodna partija bubašvaba]] uhapšeni su u [[New Delhi]]ju nakon protesta protiv izbornih reformi, koje obuhvataju brisanje 130 miliona birača iz biračkog spiska. * [[15. oktobra]] – [[Međunarodni biro za tegove i mjere]] glasao je za ukidanje [[Prijestupna sekunda|prijestupne sekunde]] zbog zabrinutosti oko poremećaja u radu [[Kompjuter|računarskih]] sistema. <div class="main-box__meta"> <!-- Koristiti abecedni red. --> <div>'''[[:Kategorija:Aktualni događaji|Aktualne teme]]''': {{hlist |class=inline | [[Rat u Gazi]] |[[Rat u Iranu (2026)|Rat u Iranu]] | [[Rusko-ukrajinski rat]] }}</div> <!-- Ograničiti na pet do sedam stavki, koristiti hronološki red, prvo najnovije. --> <div>'''[[:Kategorija:Umrli 2026.|Nedavne smrti]]''': {{hlist |class=inline | [[Mišo Kovač]] | [[Patrick Stewart]] | [[Yasuo Fukuda]] | [[Walter Koenig]] | [[Tom Skerritt]] | [[Richard Riehle]]| [[Goran Bare]] }}</div> </div> crizx8p1fduq391ee6k98k8f0hsw9wy 0 2071 42716568 42695382 2026-11-05T19:33:12Z نوفاك اتشمان 11942 dodana kategorija [[:Kategorija:Antikomunisti|Antikomunisti]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42716568 wikitext text/x-wiki {{Politički vođa |ime= Adolf Hitler |datum rođenja=[[20. 4.|20. travnja]] [[1889]]. |mjesto rođenja={{flagicon|Austrija}} [[Braunau am Inn]] [[Austrija]] |datum smrti= [[30. 4.|30. travnja]], [[1945]]. |mjesto smrti={{flagicon|Njemačka}} [[Berlin]], [[Nemačka|Njemačka]] |malaslika= |opis male slike= |slika= Bundesarchiv Bild 183-S33882, Adolf Hitler retouched.jpg |veličina= |opis slike= |podpredsjednik= [[Hermann Göring]] |podpremijer= |zamjenik= [[Rudolf Hess]] |stranka= [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|NSDAP]] |potpis= |supruga= [[Eva Braun]] |položaj=[[Führer (pozicija)|Reichskanzler]] |čin2= [[Führer (pozicija)|Reichspräsident]] |zanimanje= |fusnote= |nasljednik= [[Joseph Goebbels]] |prethodnik= [[Kurt von Schleicher]] |nasljednik2= [[Karl Dönitz]] |prethodnik2= [[Paul von Hindenburg]] |predsjednik= |mandat_start=[[30. 1.|30. siječnja]], [[1933]]. |mandat_kraj=[[30. 4.|30. travnja]], [[1945]]. |mandat_start2=[[2. 8.|2. kolovoza]], [[1934]]. |mandat_kraj2=[[30. 4.|30. travnja]], [[1945]]. |vjera= }} '''Adolf Hitler''' ([[Braunau am Inn]] ([[Austrija]]), [[20. 4.|20. travnja]] [[1889]]. - [[Berlin]], [[30. 4.|30. travnja]] [[1945]].) je njemački političar, 1933. imenovan njemačkim [[kancelar]]om, od 1934. s diktatorskim ovlastima. Vođa (njem. ''Führer'') [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|Njemačke Nacionalsocijalističke radničke stranke]] i nacističke [[Nemačka|Njemačke]] od [[1933]]. do [[1945]]. Kao predstavnik njemačke ekstremne desnice, Hitler je iskoristio nezadovoljstvo velikog dijela njemačkog naroda gospodarskom krizom i nametnutim [[reparacije|reparacijama]] iz [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] te sa svojom strankom pobijedio na dvama uzastopnim parlamentarnim izborima 1932. nakon čega ga je, 1933., [[Paul von Hindenburg]] imenovao kancelarom. Godinu dana kasnije, 1934., je, uz potporu svih njemačkih stranaka osim [[Socijaldemokratska partija Njemačke|SPD]]-a, isključio parlament iz procesa donošenja zakona i time praktički zaveo stranačku i osobnu diktaturu koja je kulminirala 1939. pokretanjem osvajačkih ratova i genocidom nad pojedinim europskim narodima, prije svega [[Jevreji|Židovima]] (vidi: [[Holokaust]]). Hitlerov pokušaj stvaranja Velike Njemačke (''[[Velika Njemačka|Grossdeutschland]]''), prvo mirnim putem: lobiranje kod velikih sila kao i kroz masovne marševe i referendume uspjeli su u malom vremenskom razdoblju dovesti do pripajanja [[Austrija|Austrije]] (''[[Anschluss]]''), kao i pojedine dijelove [[Čehoslovačka|Čehoslovačke]] s njemačkim življem. Ne uspjevši učiniti isto s Poljskom, prisiliti povrat teritorija koje su bile izgubljene nakon Prvog svjetskog rata, Hitler izvršava invaziju [[1939]]. pogrešno procijenivši da Velika Britanija i Francuska neće priteći u pomoć. Ovim napadom počinje [[drugi svjetski rat|2. svjetski rat]] - šestgodišnji sukob između bloka [[Sile Osovine|Osovina]] i [[Savezničke sile|Saveznika]]. Hitler je također bio glavni ideolog rasne politike nacističke njemačke, što je najavio već u knjizi ''Mein Kampf'' (Moja borba) 1924. Pod njegovom vlašću došlo je do istrebljenja Židova (više od pet milijuna) i [[Romi|Roma]] u [[Holokaust]]u. Hitlerov san - stvoriti tisućljetni [[carstvo|Reich]], super državu u kojemu bi njemački narod imao apsolutnu vlast - slomljen je [[30. 4.|30. travnja]] [[1945]]., kada je Hitler izvršio samoubojstvo u svom bunkeru, ispred nadiruće [[sovjetski Savez|sovjetske]] [[Crvena armija|Crvene armije]]. == Rane godine == === Porijeklo === Adolf Hitler je rođen je u [[Austrija|austrijskom]] graničnom gradu [[Braunau am Inn]] [[20. 4.|20. travnja]] [[1889]]., kao četvrto od ukupno šestero djece carinskog činovnika [[Alois Hitler|Aloisa Hitlera]] i njegove žene [[Klara Hitler|Klare]] (rođene Pölzl). Od sve djece preživjeli su on i sestra [[Paula Hitler|Paula]]. Alois je bio vanbračni sin Anne Marie Schicklgruber, a u svojoj 40. godini života je promijenio prezime u ''Hitler''. Nikada nije dokazano je li kasniji muž od Aloisove majke zapravo bio i njegov biološki otac, no Johann Georg Hiedler (''Hitler'' je različita pisana varijanta istog prezimena) sam nikada nije priznao njegovo očinstvo, iako je nakon smrti naveden kao Aloisov otac u dokumentima. Podatak o nepoznatom očinstvu su saveznici mnogo koristili za vrijeme 2. svjetskog rata kada su saveznički avioni bacali propagandne letke iznad Njemačke koje su započinjale s ''Heil Schicklgruber''. Sam Adolf je jednom u šali komentirao da je jedina pametna odluka koju je njegov otac donio u životu bila upravo promjena prezimena. Zbog posla obitelj Aloisa Hitlera preseljavala se često: prvo iz Braunaua u [[Passau]], zatim u Lambach te najposlije u Leonding kod [[Linz]]a. Alois je opisivan kao strog i hladan čovjek; po izjavama kćeri, Paule, Adolf mu se znao suprotstavljati zbog čega je često dobivao batine. Majka Klara je bila vrlo brižna i popustljiva i Adolf ju je jako volio. Postoje također izvori koji upućuju da je Adolf Hitler dijelom [[Jevreji|Židov]] što je obilno korišteno u propagandi političkih protivnika, a prije pogubljenja je isto tvrdio i njegov suradnik [[Hans Frank]]. Navodno je Hitlerova baka, majka njegovog oca [[Maria Schicklgruber]], začela dijete dok je bila sluškinja u jednoj židovskoj obitelji u [[Graz]]u. Ove tvrdnje pobijaju povjesničari [[Werner Maser]] i [[Ian Kershaw]] jer su Židovi bili protjerani iz Graza u 15. stoljeću te nisu imali pravo živjeti u Grazu za vrijeme kada je Maria Schicklgruber navodno radila kao sluškinja u tom gradu.<ref>{{Cite web |url=http://history1900s.about.com/library/holocaust/aa070197.htm |title=Ancestry of Adolf Hitler<!-- Bot generated title --> |access-date=2005-07-20 |archive-date=2007-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070325185835/http://history1900s.about.com/library/holocaust/aa070197.htm |url-status=dead }}</ref> i <ref>{{Cite web |title=The Straight Dope: Was Hitler part Jewish?<!-- Bot generated title --> |url=http://www.straightdope.com/classics/a3_325b.html |access-date=2005-07-20 |archivedate=2005-02-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050207115856/http://www.straightdope.com/classics/a3_325b.html |deadurl=yes }}</ref> === Školovanje === U osnovnoj školi je bio dobar učenik, a isticao se i društvu svojih vršnjaka. [[1900]]. nakon završene osnovne, Alois je odlučio da mu sin upiše ''Realschule'' i njegovim stopama krene u činovničku karijeru, iako je ta ideja Adolfu bila potpuno odbojna jer je želio postati [[umetnost|umjetnik]]. U srednjoj školi nije bio uspješan: morao je ponavljati prvu godinu, a u kasnijim je išao na popravne ispite. Iako je kasnije tvrdio da je jako volio povijest, zemljopis i vjeronauk, i iz tih predmeta je imao prosječne ocjene. Do kraja je zbog loših ocjena bio prisiljen prijeći u drugu školu. Hitler opravdava svoj loš uspjeh željom da na taj način razljuti oca s kojim se nije slagao; iako je loše ocjene imao i nakon očeve smrti [[1903]]., u pozadini njegove odbojnosti prema školi vjerojatno jest sukob s ocem. Većina profesora tvrdi da se mladi Hitler nije ni po čemu isticao, ni na pozitivan ni na negativan način; neki smatraju da je bio bistar, ali nedovoljno zainteresiran te da je imao problema s autoritetom. Profesor povijesti, Leopold Poetsch, ga je svojim pričama o njemačkoj povijesti i [[Germanska mitologija|mitologiji]] zainteresirao te je od njega upio ideje [[Pangermanizam|pangermanskog]] nacionalizma. Nakon završetka ''Realschule'' [[1905]]., Hitler nije nastavio s daljnjim školovanjem. Nije pokazivao ni želju za bilo kakvim radom, a financijsko stanje obitelji ga nije ni prisiljavalo na to. Umjesto toga, uz potporu svoje popustljive majke, proveo je dvije godine živeći neurednim životom, čitajući knjige, svirajući klavir, [[Slikarstvo|slikajući]] i sanjajući da će jednom postati veliki umjetnik. Ovo razdoblje je opisao kao "najljepše u životu". Družio se s [[August Kubizek|Augustom Kubizekom]], mladićem koji je dijelio Hitlerove snove i bio vrlo fasciniran njime i njegovim idejama. === Život u Beču === [[1907]]. Hitler je odlučio upisati Akademiju likovnih umjetnosti u [[Beč]]u. Iste godine mu se razboljela majka te se posvetio brizi za nju; no, budući da je imala neizlječivi [[Tumor|rak]], umrla je što ga je teško pogodilo. Na upisu u Akademiju nije uspio; ušao je u uži izbor kandidata, no ispao je u drugom krugu ocjenjivanja. Kasnije je priznao da mu je neuspjeh bio šok budući da je bio potpuno siguran u sebe. Profesor koji ga je ocjenjivao komentirao je da su mu prikazi građevina vrlo dobri, što je mladog Hitlera potaknulo da se zainteresira za [[Arhitektura|arhitekturu]]. Iako tvrdi da je tada odlučio postati arhitekt, i iduće godine je pokušao upisati Akademiju, a tada je ispao već u prvom krugu. Iako nije upisao Akademiju, Hitler se odlučio preseliti u [[Beč]]; uz mirovinu za siročad i financijsku potporu od tetke, mogao je živjeti bez rada. Prijatelj Kubizek mu se također pridružio kao cimer jer je studirao glazbu. U Beču je Hitler razgledao kulturne znamenitosti i kovao planove o potrebnim arhitektonskim preinakama grada, Kubizek tvrdi da ga politika nije zanimala. Mnogo je čitao, a navodno je pokušavao i pisati drame i opere koje nikada ne bi dovršio; često je išao gledati [[Opera|opere]], a posebno je volio [[Wagner]]a. Kubizek također navodi da se Hitler osjećao nelagodno u društvu žena, iako mu je i [[homoseksualnost]] bila odbojna. Iako je imao dovoljno sredstava za život, nije živio raskošno. Soba u kojoj je stanovao s Kubizekom bila je vrlo skromna, obroci su također bili oskudni, a jedini luksuz bila je opera. Iako je polako ostajao bez novca, nije želio raditi; sanjao da će postati veliki umjetnik. [[1908]]. je po drugi put pokušao upisati Akademiju i nije uspio; nakon toga je bez pozdrava odselio od Kubizeka. Živio je u siromašnijoj četvrti, no brzo je ostao bez novca te je neko vrijeme spavao na otvorenom i gladovao. Kad je od preminule tetke dobio nasljedstvo preselio je u skromni ''Dom za samce'' i životario slikajući razglednice koje je jedan njegov kolega prodavao po kavanama. Hitler je svoje slike nazivao ''prosječnima'' i ''amaterskima'', iako je na njima pristojno zarađivao. U zajedničkoj kantini Doma često se upuštao u političke razgovore sa sustanarima te se isticao svojim [[реторика|govorništvom]] i uživao određeno poštovanje, iako sam smatra da su ga držali za čudaka. Beč je u to doba bio [[Antisemitizam|antisemitski]] nastrojen, atmosferu je podgrijavao i gradonačelnik [[Karl Lueger]] svojim oštrim ispadima; utjecajne su bile ideje ekstremnih [[Rasizam|rasista]] [[Georg Ritter von Schönerer|von Schönerera]] i [[Lanz von Liebenfels|Liebenfelsa]]. Hitler je bio žestoki nacionalist, a u siromašnoj četvrti u kojoj je živio bio je u dodiru s brojnom [[jevreji|židovskom]] zajednicom. [[Ian Kershaw]] ipak smatra da Hitlerove preuveličane tvrdnje iz [[Mein Kampf]]a, da je u to vrijeme usvojio svoje radikalne antisemitske stavove, nisu točne, odnosno da ga antisemitizam nije zaokupljao i nipošto nije činio središnjicu njegovog svjetonazora. Hitler je u to doba osjećao neprijateljstvo prema [[socijaldemokratija|socijaldemokratima]], a zbog neučinkovitosti [[austro-Ugarska|austrougarskog]] [[parlament]]a iz tog razdoblja je zadržao i odbojnost prema parlamentarizmu. === Prvi svjetski rat === [[1913]]. dobio je pravo na preuzimanje očevog nasljedstva, a istodobno se bojao kazne zbog izbjegavanja regrutacije jer se nije želio boriti u habsburškoj vojsci. Odlučio je pobjeći u [[Minhen|München]], no Austrijske vlasti su ga i tamo pronašle. Nakon medicinskog pregleda je proglašen fizički nesposobnim za vojnu službu (tada mu je izmjerena i visina: 174&nbsp;cm). S vojnom otpusnicom vraća se u München i ulaskom [[Nemačko Carstvo|Njemačkog Carstva]] u [[prvi svjetski rat|1. svjetski rat]] oduševljeno pristupa Bavarskoj vojsci već 2. kolovoza [[1914]]. 20. listopada je završio obuku i dodijeljen je ''Listovu puku'' s kojim je poslan u [[Belgija|Belgiju]] gdje je 29. listopada sudjelovao u prvoj bitci u kojoj je izginula većina puka. Hitler je u vojsci bio kurir; iako to u Mein Kampfu nije spomenuo, sugerirajući tako da je bio običan vojnik, omalovažavanje njegove službe od strane političkih neprijatelja je neopravdano: od osam kurira u njegovom puku, troje ih je poginulo, a jedan je ranjen. I sam Hitler se nekoliko puta našao u situacijama u kojima je preživio pukom slučajnošću. U studenom 1914. je promaknut u čin [[kaplar]]a, a u prosincu je dobio [[Željezni križ]] II. klase. Do kraja rata Hitler nije više napredovao u činovima; Kershaw smatra da je sam Hitler odbijao razgovore o njegovom daljnjem promaknuću (koje je jedno vrijeme bilo razmatrano iako su neki nadređeni smatrali da mu nedostaju "vještine vođe") jer nije želio otići iz puka u kojem se osjećao ugodno; drugi povjesničari smatraju da je razlog njegovo austrijsko državljanstvo. Hitlera su suborci smatrali čudakom. Iako su mu neki zamjerali nekritički odnos prema nadređenim časnicima, nije bio posebno nepopularan. Ni tada nije imao posebno bliskih prijatelja, većinu vremena je provodio čitajući, nije pio, pušio, niti posjećivao javne kuće (tvrdio je "da nema vremena za žene"), svoje dužnosti i rat je shvaćao vrlo ozbiljno. U kolovozu [[1918]]. je dobio [[Željezni križ]] I. klase; kaplari su rijetko primali ovo odlikovanje. Kraj rata Hitler je dočekao u bolnici gdje se liječio od kratkoročnog sljepila koje je zadobio trovanjem bojnim otrovom. Šokiran kapitulacijom carske Njemačke u studenom 1918, Hitler je ostao u uvjerenju da njemačka vojska nije bila poražena u ratu, nego je, navodno, "izdana" od skupine koju su činili ratni profiteri, [[Jevreji|Židovi]], [[Socijalizam|socijalisti]], štrajkaši i razni nenjemački "unutarnji neprijatelji" koji su se uvukli u vladajuće strukture. == Nacistička stranka == Nakon završetka Prvog svjetskog rata Hitler je ostao u vojnoj službi, koja je sada bila angažirana u suzbijanju [[socijalizam|socijalističkih]] pobuna koje su izbijale diljem Njemačke, uključujući i Minhen, gdje se Hitler vratio [[1919]]. Hitler je također sudjelovao u obučavanju u 'nacionalnom razmišljanju' koje je vodio "Odjel za obučavanje i propagandu" (Dept lb/P) bavarske "Reichwehr" skupine, koje je predvodio kapetan Mayer. Cilj ove skupine bilo je stvaranje 'žrtvenog jarca' za izbijanje Prvog svjetskog rata te stvaranje krivca za poraz Njemačke. Krivac je pronađen u 'Internacionalnom Židovstvu", komunistima i kao i političarima svih boja i oprijeljenja. Zbog svoje inteligencije i govorničkih sposobnosti, Hitler je bio imenovan "V-Mann"-om "Skupine za prosvjetljavanje" kojem je bio cilj utjecanje na vojnike koji su imale isti svjetonazor, a glavni štab je također odredio da infiltrira jednu malu nacionalistički orijentiranu stranku [[Njemačku radničku stranku]] u srpnju 1919. Hitler je postao članom Njemačke radničke stranke u rujnu 1919, gdje se upoznao s [[Dietrich Eckart|Deitrichom Eckartom]] anti-semitom i ključnim članom stranke. (vidi [http://ourcivilisation.com/smartboard/shop/festjc/chap2.htm]) [[1920]], Hitler je otpušten iz vojske te se odmah nakon toga uključio u aktivnosti Njemačke radničke stranke. Ubrzo je postao njezin vođa i promijenio joj ime u Njemačka nacional-socijalistička radnička stranka (''Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei'', NSDAP), znanu i kao [[Nacistička stranka]] . Hitler je ubrzo shvatio da ima dva talenta: govorništvo i nadahnjivanje osobne lojalnosti. Njegovi ulični govori u kojima je napadao Židove, socijaliste i liberale, kapitaliste i komuniste, osvojilo je umove privrženih sljedbenika, od kojih su prvi postali: [[Rudolf Hess]], [[Hermann Göring]], i [[Ernst Röhm]]. Jedan od obožavatelja je bio i njemački feldmaršal [[Erich Ludendorff]], kojeg je Hitler odlučio iskoristiti kao paravan za preuzimanje političke moći u [[Minhen|Münchenu]] središtu [[Bavarska|Bavarske]] kroz takozvani [[Hitlerov puč]] ili Marš na Berlin 8. studenog [[1923]]., kada su nacisti započeli marš iz jedne pivnice do Bavarskog ministarstva rata s ciljem izbacivanja tadašnje Bavarske vlade koju su sačinjavali desni separatisti, a poslije su namjeravali marširati prema Berlinu. Kod tog pokušaja bavarska vojska je uspjela brzo raspršiti naciste i uhititi Hitlera. U želji da zadrži poziciju vođe Hitler je imenovao [[Alfred Rosenberg|Alfreda Rosenberga]] za privremenog vođu. Na sudu, Hitler je bio optužen za veleizdaju i u travnju [[1924]]. sud je presudio kaznu od pet godina zatvora, biva zatvoren u [[Landsberg]]u. Dok je bio u zatvoreništvu Hitler je diktirao knjigu ''[[Mein Kampf]]'' (Moja borba) svome zamjeniku [[Rudolf Hess]]u. U prosincu 1924. Hitler sa svojim sljedbenicima biva pušten iz zatvora, nakon što je bila proglašena amnestija. Nakon izlaska iz zatvora započinje s dugim naporom da ojača stranku; [[1925]]. osniva zaštitarsku jedinicu ''[[Schutzstaffel]]'' (SS), elitnu jedinicu obučenu u crno koju je predvodio [[Heinrich Himmler]] jedan od glavnih provoditelja Hitlerovih planova za istrebljenje Židova i ostalih naroda i rasa tokom 2. svjetskog rata. Za mnoge Nijemce Hitler je bio izbavitelj države iz teške ekonomske krize koja je harala u to doba, te isto i osoba koja se javno izražava za neizvršavanje obveza Versajskog sporazuma, sporazuma koji je bio nametnut Njemačkoj kao poraženoj strani Prvog svjetskog rata. Njemačka je nakon Prvog svjetskog rata kroz Versajski sporazum izgubila mnogo: kolonije po svijetu (Afrika, Azija, Pacifik) te teritorij u Europi, trebala je snositi u cijelosti krivicu za izbijanje Prvog svjetskog rata te isplatiti reparacije u vrijednosti od 32 milijarde maraka, izgubiti cijelu ratnu mornaricu, i smanjiti vojne snage na 100,000 vojnika.... Uvjeti Versajskog sporazuma bili su teški, i Nijemci su ga prezirali. Hitler je to dobro znao, te je iskoristio takve osjećaje i pretvorio ih je u glasove. Isprva, zbog jednostavne retorike oko krivljenja svjetskog Židovstva nije dobio mnogo glasova, no rafiniranjem svoje političke poruke kombiniranjem antisemitskih ideja skupa s kritiziranjem Weimarskog sistema i stranaka koje su je podržavale, nacisti su polako počeli osvajati glasove na izbornim mjestima. == Put do moći == Hitlerov ključni trenutak je došao s [[Velika ekonomska kriza|Velikom depresijom]] koja zahvatila Njemačku [[1930]]. Demokratska vlada, uspostavljena u Njemačkoj [[1919]]., takozvana [[Weimarska Republika]] nikada nije bila prihvaćena od konzervativnih političara, dok su joj se fašisti otvoreno protivili. Socijaldemokrati i tradicionalne stranke centra, kao i stranke desnice nisu imale program ni odgovor za Veliku depresiju, jedino su Nacisti imali nešto što se moglo nazvati programom te su na izborima u rujnu [[1930]]. dobili 18% glasova ili 107 mjesta u [[Reichstag]]u (njemačkom parlamentu) i tako su postali druga stranka po veličini. Većina glasova za naciste došla je od njemačkih seljaka, vojnih veterana i srednjeg sloja, to jest slojeva u njemačkom društvu koji su bili najviše pogođeni s visokom inflacijom iz [[1920]]-tih te nezaposlenošću koja je vladala tokom Velike depresije. Urbana radnička klasa nije previše obraćala pažnju na Hitlera i naciste, dok su gradovi kao [[Berlin]] te Ruhrska oblast bili izričito protiv Hitlera. Izbori iz 1930. bili su katastrofa za centar-desnu vladu na čelu s [[Heinrich Brüning|Heinrichom Brüningom]], koja sada nije imala većinu u parlamentu. U prosincu 1931. godine izbio je skandal s Hitlerovom nećakinjom [[Geli Raubal]]. Pronađena je mrtva u svojoj spavaćoj sobi počinivši samoubojstvo iz pištolja koje je Hitler posjedovao. Hitler je dao svoj stan u Münchenu na korištenje svojoj polusestri Angeli i njenoj kćeri Geli 1929. Neki glasovi su bili da je Geli počinila samoubojstvo zbog ljubavne veze s Hitlerom, što nikada nije bilo potvrđeno. Ova tragedija je duboko potresla Hitlera. Pošto Brüningove mjere za stabilizaciju nisu urodile plodom, vlada je nastojala izbjeći predsjedničke izbore [[1931]]. te su s nacistima htjeli stupiti u dogovor za produženje mandata predsjednika [[Paul von Hindenburg|Paula von Hindenburga]] kao i njegovog kabineta. Hitler je odbio dogovor te je nastupio u predsjedničkim izborima protiv Hindenburga, i uspio je biti drugi u prvom kao i u drugom krugu izbora, dobivši nešto više od 35% glasova u drugom krugu u travnju [[1932]]. [[Datoteka:Benito Mussolini and Adolf Hitler.jpg|left|thumb|200px|[[Benito Mussolini]] i Adolf Hitler u okupiranoj [[Jugoslavija|Jugoslaviji]].]] Nakon što je pobijedio na predsjedničkim izborima Hindenburg je raspustio vladu i imenovao novu vladu s [[Franz von Papen|Franzom von Papenom]] na čelu. Papen je odmah najavio izbore za Reichstag za srpanj [[1932]]. Na tim izborima nacisti su dobili 230 ''mjesta'' i tako su postali najveća stranka u Reichstagu. Većinu u Reichstagu sačinjavali su nacisti i komunisti, te je sastavljanje bilo kakve vlade u koaliciji s nekom od klasičnih stranaka bilo nemoguće. Poslije izglasavanja nepovjerenja Papenovoj vladi koju je podržavalo 84% zastupnika, najavljeni su novi izbori. Papen i [[Katolička stranka centra]] (''Zentrumspartei'') započeli su pregovore s nacistima za formiranje koalicijske vlade, ali Hitler je postavio teške uvjete; zahtijevao je mjesto kancelara te predsjednički dogovor o dobivanju mogućnosti korištenja izvanrednih mjera. Propast dogovora s vladom, kao i želja nacista da zadobiju podršku radničke klase samo je odvratila pojedine njihove pobornike, pa su tako izborima u studenom 1932., nacisti izgubili nešto glasova i zastupnika u Reichstagu. Ovaj gubitak podrške nije uvelike smanjio njihovu moć, jer su još ostali stranka s najviše zastupnika u parlamentu. Pošto Papen nije uspio formirati vladu, predsjednik Hindenburg otpušta ga i imenuje generala [[Kurt von Schleicher|Kurta von Schleichera]] koji je obećao da će uspjeti sastaviti većinsku vladu u pregovorima sa socijaldemokratskim radničkim strankama kao i s disidentskim nacističkom frakcijom predvođenom [[Gregor Strasser|Gregorom Strasserom]]. Papen i Alfred Hugenberg, koji je također bio predsjednik [[Njemačka nacionalna narodna stranka|Njemačke nacionalne narodne stranke]] (DNVP), stranka koja je prije nacista bila vodeća desna stranka u Njemačkoj. Hugenberg je nagovarao Hindenburga da imenuje Hitlera kancelarom u koaliciji s DNVP-om., uvjeravajući da će DNVP kontrolirati Hitlera. U nemogućnosti da stvori koalicijsku vladu Schleicher je tražio od Hindenburga da raspusti Reichstag i opet raspiše izbore. Hindenburg ga je otpustio i imenovao je Hitlera kancelarom, Papena zamjenikom kancelara, dok je Hugenburg bio imenovan za (blagajnika) ministra ekonomije. Kabinet predsjednika sadržao je samo još tri predstavnika nacističke stranke: Hitlera, Göringa, i [[Wilhelm Frick|Wilhelma Fricka]]. Dana [[30. 1.|30. siječnja]] [[1933]]., Adolf Hitler je položio službenu zakletvu za kancelara Reichstaga. Na izborima u ožujku [[1933]]., nacisti su dobili 44% glasova, te su u koaliciji s [[DNVP]]-om držali većinu sjedala u Reichstagu. Dobivši tako većinu u Reichstagu, koalicija je isključila komuniste iz parlamenta i tako se riješila oporbe. Nedugo nakon toga prošao je Zakon punomoći '''Enabling Act''', koji je Hitlera postavio za diktatora, dok je nacistički kabinet imao moć stvaranja novih zakona bez uplitanja Reichstaga. U Zakonu punomoći nacistički kabinet mogao je samo potvrditi prijedloge koje je postavio kancelar, a diktatorske su ovlasti trebale isteći nakon četiri godine ili u slučaju da se uspostavi nova vlada. Ovaj zakon bio je produžavan bez ikakve debate ili oporbe sve do kraja Drugog svjetskog rata. Odmah nakon izglasavanja zakona o punomoći, nacistički kabinet je izglasao cijeli niz dekreta kroz kojim se zabranio rad stranki, kao i bilo kakve opozicije ili kritike nove vlasti. U samo nekoliko mjeseci nakon imenovanja za kancelara, Hitler je zadobio apsolutnu vlast. U kolovozu [[1934]]. umire predsjednik [[Paul von Hindenburg]], i umjesto raspisivanja izbora za novog predsjednika, Hitlerov kabinet je izglasao zakon o spajanju uloge kancelara i predsjednika. Hitler je sada imao tri funkcije: predsjednika nacističke stranke, kancelara, i predsjednika države. Ova konsolidacija snaga bila je potvrđena od strane biračkog tijela sredinom kolovoza 1934. == Nacistički režim == Osiguravši apsolutnu političku vlast bez većinske podrške njemačkog biračkog tijela, Hitler je htio zadobiti njihovo povjerenje kroz svoje govore, kao i kroz vještu medijsku kampanju koju je provodio njegov šef propagande Dr. [[Joseph Goebbels]]. Goebbels je u suradnji s Hitlerom i Nacističkom partijom uspio uvjeriti većinu Nijemaca da je Hitler bio spasitelj Njemačke od ekonomske depresije, komunista, Versajskog ugovora i jarma Židova. === Gospodarstvo i kultura === Čim je zadobio moć, Hitler je pokrenuo jednu od najvećih ekonomskih ekspanzija Njemačke. Povećao je industrijsku proizvodnju i pokrenuo je velike građevinske pothvate: izgradnju auto cesta (autobahn), željeznica, akumulacijskih jezera, stanova... Kroz ovu ekspanziju ostvario je gotovo potpunu zaposlenost, i proširio je ekonomsku i industrijsku bazu. Kroz propagandu i razne druge programe promovirao je razvoj zdravstva, školstva i obiteljskog života u kojem muškarci rade dok žene brinu za "kuću, djecu i odlaske u crkvu". Hitler je želio perfekciju (po nacističkim idealima), te je sponzorirao velike arhitektonske projekte, a jedan od njih bile su i ljetne olimpijske igre u Berlinu [[1936]]. One su predstavljene kao reprezentacija Njemačke vrline. [[Albert Speer]] je imao titulu glavnog arhitekta Rajha, a napravljeni su i planovi o preuređenju Berlina (Germania) po uzoru na stari Rim. === Ugnjetavanje === Svoje protivnike, kritičare kao i ostale nepodobnike Hitler je držao na oku kroz tajnu policiju [[Gestapo]], te kroz elitne paravojne jedinice SA i SS koje su vršile teror nad svim koji su se suprotstavljali novom poretku. Mnogi su tako završili u koncentracijskim logorima, dok su se mnogi iselili uključujući i polovicu njemačkih Židova. U [[Noć dugih noževa|Noći dugih noževa]] [[29. 6.|29. lipnja]] – [[30. 6.|30. lipnja]] [[1934]]. Himmler po naredbi Hitlera ubija [[Ernst Röhm|Ernsta Röhma]] glavnog komandanta SA i njegov najbliži krug suradnika, kao i druge političke protivnike i potencijalne protivnike. Dana [[2. 8.|2. kolovoza]] [[1934]]. predsjednik Hindenburg umire, i Hitler odmah spaja urede kancelara i predsjednika i imenuje sebe vođom (''Führerom'') Njemačke. Ovim imenovanjem svi pripadnici vojske od sada su davali svoju službenu zakletvu Hitleru, a ne Njemačkoj i njemačkom narodu. Ovo spajanje ureda predsjednika i kancelara bilo je izglasano u parlamentu nekoliko sati nakon Hindenburgove smrti. Plebiscitom na [[19. 8.|19. kolovoza]] [[1934]]. 89.9% birača potvrđuje da se slaže sa spajanjem dvaju ureda i novim ovlastima Hitlera. Nacistički kabinet [[1935]]. godine s [[Nuremburgski zakon|Nurenburgskim zakonom]] oduzima Židovima pravo na njemačko državljanstvo, te su protjerani sa svih državnih poslova, te bavljenjem bilo kakvim profesionalnim zvanjima i nije im dozvoljeno posjedovanje tvrtki. Na Židove se obrušila medijska kampanja mržnje. Pritisak na njih je stalno jačao: [[1938]]. u [[Kristalna noć|Kristalnoj noći]] ''Kristallnacht'' spaljene su sve knjige koje su napisali pisci židovskog porijekla. Pod ovim pritiscima između studenog 1938. i rujna 1939. iz Njemačke bježi više od 180,000 Židova, dok je sva imovina koja je ostala iza njih nacionalizirana. Od [[1941]]. donesen je zakon gdje su svi Židovi bili primorani nositi žutu Davidovu zvijezdu kada se nalaze na javnim mjestima. === Ponovno naoružanje i nova udruživanja === U ožujku [[1935]]. Hitler je prekršio Versajski ugovor, nakon što je ponovno uveo regrutaciju te počeo naoružavati Njemačku. Stvorio je novu ratnu mornaricu ([[Kriegsmarine]]) i vojno zrakoplovstvo ([[Luftwaffe]]). Regrutiranje velikog broja muškaraca i žena u vojne jedinice smanjilo je nezaposlenost no isto tako je izobličilo ekonomiju Njemačke. Godinu dana poslije, u ožujku [[1936]]. Hitler je ponovno prekršio Versajski ugovor, reokupiravši demilitariziranu zonu Porajnje (''Rhineland''). Kad je Hitler vidio da nikakav vojni odgovor nije uslijedio od [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Britanije]] i [[Francuska|Francuske]], njemu je to dalo hrabrosti u novim pothvatima. U srpnju [[1936]]. izbija [[Španski građanski rat|Španjolski građanski rat]], i Hitler šalje svoje vojne snage u pomoć pučistu generalu [[Francisco Franco|Franciscu Francu]] pri zauzimanju vlasti. Francisco Franco je poveo puč protiv koalicije lijevih stranaka [[Popular Front]] koji su pobijedili na izborima. Španjolska je postala probni poligon za njemačku vojsku i avijaciju, gdje su se isprobavala nova oružja kao i upotreba novih vojnih doktrina. Između Njemačke i Italije proglašeno je savezništvo - nazvana Osovina. Ovo savezništvo je proklamirao [[Galeazzo Ciano]] [[25. 10.|25. listopada]] [[1936]]., koja je kasnije proširena priključivanjem [[Japan]]a, [[Mađarska|Mađarske]], [[Rumunija|Rumunjske]] i [[Bugarska|Bugarske]]. Ovo kolektivno savezništvo zvalo se [[Sile Osovine|Sile osovine]]. === Holokaust === Između [[1942]]. i [[1945]]., SS skupa s kolaboracionističkim vladama i regrutima u zemljama pod njemačkom okupacijom su sistematski ubili više od pet milijuna (vidi: [[Holokaust#Broj židovskih žrtava|Holokaust - broj židovskih žrtava]] Židova u koncentracijskim kampovima, ili kroz robovski rad, izgladnjivanjem, masovnim strijeljanjima, bolešću.. Osim Židova u ovo sistematsko ubijanje također su bili uključeni i sljedeći: [[komunist]]i, [[homoseksualci]], [[Romi]], hendikepirane osobe, mentalno zaostale osobe, psihički bolesne osobe, sovjetski ratni zarobljenici, pripadnici vjere Jehovinih svjedoka, poljski intelektualci, protivnici nacističkog režima, katolički i protestantski svećenici i redovnici, vođe radničkih sindikata i mnogi drugi. Ova eliminacija nepoželjnih od strane nacista naziva se [[Holokaust]]. U ovom istrebljenju (genocidu) glavnu ulogu igrao je Himmler, dok su ostale nacističke glavešine skupa s Hitlerom podržavali ideju o masovnom istrebljenju ''[[Endlösung]]'' Židova korištenjem otrovnog plina. Ova odluka je pala negdje u jeseni [[1941]], a kasnije se referira i spominje pod nazivom "Završna solucija židovskog pitanja". Da bi se uspostavila bolja koordinacija između raznih državnih tijela organizirala se konferencija u blizini Berlina koja je nazvana [[Konferencija u Wannseeu]], koja je održana [[20. 1.|20. siječnja]] [[1942]]. na kojoj je sudjelovalo petnaest glavnih nacističkih službenika. Konferenciju su predvodili [[Reinhard Heydrich]] i [[Adolf Eichmann]]. Zabilješke i dokumentacija s ove konferencije su najbolje dokazali da je Holokaust bio planiran s vrha. Nekoliko tjedana poslije [[22. 2.|22. veljače]] [[1942]]. Hitler je izjavio svojim najbližim suradnicima, što je zabilježeno: "...zdravlje nacije ponovno ćemo povratiti kad se riješimo Židova". == [[Drugi svjetski rat]] == === Početni potezi === [[Datoteka:Hitler in München 1939.jpg|thumb|left|300px|Hitler U Beču 1939.]] Pritiskom na svoju rodnu Austriju Hitler ju je [[12. 3.|12. ožujka]] [[1938]]. prisilio na ujedinjenje s Njemačkom (''[[Anschluss]]'') kada je napravio trijumfalni ulazak u Beč. Nedugo poslije pojačao je krizu u [[Sudeti]]ma (područje tadašnje [[Čehoslovačka|Čehoslovačke]] u kojem su većina žitelja bili Nijemci). Uskoro zatim kroz [[Münchenski sporazum|Minhenski sporazum]] u rujnu [[1938]]. kroz pregovore s britanskim premijerom [[Neville Chamberlain|Nevilleom Chamberlainom]] uspijeva dobiti [[Sudeti|Sudete]] i tako je bio spriječen rat, no time su se samo povećali Hitlerovi apetiti, i još k tome američki ''Time'' proglasio je Hitlera čovjekom godine ([[1938]].). Nakon nepunih godinu dana Hitler je naredio njemačkoj vojsci da uđe u [[Prag]] [[10. 3.|10. ožujka]] [[1939]]., i kod ovog poteza Britanija i Francuska su izgubili strpljenje te su odbili udovoljiti Hitlerovom zahtjevu za pripajanje dijela teritorija [[Poljska|Poljske]] koje je Njemačka izgubila [[Versajski sporazum|Versajskim ugovorom]]. Pošto zapadne sile nisu uspjele sklopiti dogovor o savezništvu sa [[Sovjetski Savez|Sovjetskim savezom]] propala je šansa za napad, i Hitler je uspio napraviti tajni pakt o nenapadanju ([[Molotov-Ribbentrop pakt]]) [[23. 8.|23. kolovoza]] [[1939]]. sa [[Josif Staljin|Staljinom]]. Osam dana poslije [[1. 9.|1. rujna]] [[1939]]. Njemačka napada [[Poljska|Poljsku]], dok Britanija i Francuska objavljuju rat Njemačkoj ispunjavajući ugovor s Poljskom na Hitlerovo veliko iznenađenje. Nakon što je Poljska osvojena krajem rujna 1939., Hitler je nastavio izgrađivati svoju vojsku tijekom rata koji se kolokvijalno zvao "''[[sitzkrieg]]''" ili sjedeći rat, no ova faza je završila u ožujku 1940., napadom na Dansku i Norvešku. U svibnju 1940., Hitler je zapovjedio napad na Francusku, prilikom čega su bile osvojene [[Belgija]] i [[Holandija|Nizozemska]]. Francuska je kapitulirala [[22. 6.|22. lipnja]] 1940. Ovi brzi uspjesi su ohrabrili njemačke saveznike, posebno Italiju, koja se priključila u rat u svibnju 1940. Britanske jedinice povukle su se na sjevernu obalu Francuske kod Dunkirka, i poslije na Britansko otočje s ostacima francuskih vojnih jedinica. Hitler odmah započinje s opsadom Britanije u [[Bitka za Britaniju|Bitci za Britaniju]] koja je trajala sve do svibnja 1941. Kroz 1941. Hitler osvaja Jugoslaviju i Grčku. Istočna Europa i Balkan nalaze se u okupaciji ili u savezništvu s Hitlerom. Kada je osigurao pola Europe, Hitler ambicije nakon neuspjele opsade Velike Britanije usmjerava na istok te je [[22. 6.|22. lipnja]] [[1941]]. Hitler napao SSSR s 3 milijuna njemačkih vojnika, prekršivši tako pakt o nenapadanju koji je bio sklopljen dvije godine ranije. U invaziji na SSSR, koja je nazvana [[Operacija Barbarossa]], Hitlerove snage su u munjevitom napadu uspjeli osvojiti veliki dio europskog dijela SSSR-a i desetkovati Crvenu armiju. Njemačke snage su uspjele prodrijeti do Moskve, ali su u prosincu 1941. bili odbijeni i primorani na povlačenje zbog jake zime, neopremljenosti za zimske uvjete, a i zbog žestokog otpora sovjetskih snaga. Operacija Barbarossa je propala u svojoj namjeri da osvoji Moskvu i da ostvari brzu pobjedu nad Crvenom armijom. === Put do poraza === U [[Bitka za Staljingrad|Bitci za Staljingrad]] njemačka vojska je pretrpjela prvi ozbiljni poraz u ratu, dok je u sjevernoj Africi Britanija porazila njemačke snage u bitci kod El Alameina slomivši Hitlerove planove da osvoji Sueski kanal i Srednji Istok. Ovi porazi napravili su preokret u Drugom svjetskom ratu, jer su poslije njih Hitlerovi vojni potezi postali eratični, dok je svakim danom njemačka vojna sila i ekonomija slabila. Hitlerovo zdravlje je postalo sve slabije: lijeva ruka mu je drhtala, a Hitler je imao teškoće kontrolirati je. Biograf [[Ian Kershaw]] smatra da je Hitler bolovao od [[Parkinsonova bolest|Parkinsonove bolesti]]. Hitler je objavio rat [[Sjedinjene Američke Države|SAD-u]] [[11. 12.|11. prosinca]] [[1941]]. zbog pakta s [[Japan]]om, i time je stavio Njemačku protiv koalicije koju su sačinjavale: * SAD (najveća industrijska i financijska sila tog vremena) * Britanska imperija - najveća tadašnja zemaljska imperija * jedna od najmnogoljudnijih nacija svijeta - Sovjetski savez. Nakon iskrcavanja saveznika u Siciliji i na Talijanski poluotok [[1943]]., Hitlerov saveznik [[Benito Mussolini]] je zbačen s vlasti. Na istoku je Crvena armija započela s potiskivanjem njemačkih snaga s teritorija SSSR-a. Dana [[6. 6.|6. lipnja]] [[1944]]. saveznici se iskrcavaju na obalama sjeverne Francuske, i tako su otvorili zapadni front. Realisti unutar njemačke vojske uvidjeli su da je poraz neizbježan, i jedna skupina časnika skovala je urotu da se Hitler ubije. Dogovoreno je da se Hitler ubije podmetnutim eksplozivom koji je bio skriven u torbi. Ovu akciju je trebao izvesti [[Claus von Stauffenberg]], postavljanjem bombe u Hitlerovom vojnom štabu Vučjem gnijezdu [[20. 7.|20. srpnja]] [[1944]]. Bomba je bila razorna no nije uspjela ubiti Hitlera, čak niti ga teško raniti. Poslije ovog napada Hitler se osvetio svim urotnicima, ubivši više od 4000 ljudi i tako je razbio pokret otpora. === Poraz i smrt === [[Datoteka:Stars & Stripes & Hitler Dead2.jpg|thumb|left|Izdanje američkog časopisa ''The Stars and Stripes'' iz svibnja 1945.]] Krajem 1944., sovjetske vojne snage su istisle zadnje njemačke jedinice s teritorija kojeg su držali prije 1941. godine, i počeli su ulaziti u područje Centralne Europe, dok su zapadne vojske započinjale prodor u Njemačku. S vojnog gledišta Njemačka je izgubila rat, no Hitler nije dozvolio nikakve mirovne pregovore sa savezničkom snagama, te su zbog toga njemačke snage nastavljale borbu. Zadnji mjeseci rata prolaze u po njegovom naređenju vršenoj medijskoj kampanji o obnovi [[Čudo dinastije Brandenburg|čuda dinastije Brandenburg]] koje će spasiti Njamečku. Bez obzira na tu "nadu" u travnju [[1945]]. kad je Crvena armija došla na domak granica [[Berlin]]a, mnogi su Hitlerovi savjetnici predlagali da se Hitler skloni u Bavarsku ili u austrijske planine gdje bi se mogao dulje održati, no Hitler je bio odlučio ostati i umrijeti u glavnom gradu Reicha. Pošto je Crvena armija opkolila parlament u centru grada gdje se Hitler nalazio u jednom od bunkera, smatra se da je Hitler izvršio samoubojstvo [[30. 4.|30. travnja]] [[1945]]. pištoljem u glavu. Hitlerovo tijelo kao i tijelo Eve Braun (dugogodišnje ljubavnice i žene koju je oženio par dana prije smrti), nađeno je spaljeno u vrtu parlamenta. Krajem 20. stoljeća otkrilo se da je sovjetska vojska pokupila Hitlerove ostatke te da su zadržali nekoliko dijelova njegove lubanje. DNK istraživanjem ovih ostataka s osobama s bližim porodičnim vezama, dalo je pozitivnu dijagnozu da su ostaci koji su bili sačuvani u Moskvi bili zaista od Hitlera. == Utjecaj == U svojoj posljednjoj želji Hitler je za predsjednika Njemačke imenovao vice-admirala [[Karl Dönitz|Karla Dönitza]], dok je za kancelara imenovao [[Joseph Goebbels|Goebbelsa]]. Goebbels i cijela njegova obitelj počinila je samoubojstvo [[1. 5.|1. svibnja]] [[1945]]., dok je [[8. 5.|8. svibnja]] [[1945]]., Njemačka potpisala bezuvjetnu predaju. Hitlerov "Tisućljetni Reich" trajao je samo 12 godina. Poslije poraza Njemačke u Drugom svjetskom ratu, Hitler i nacistička stranka u većini zemalja svijeta su poistovjećivani sa zlom, te su u povijesnim analizama i u popularnoj kulturi Hitler i nacisti na zapadu uniformirano bili prikazivani u negativnom smislu. Ovaj negativni pogled je također prisutan u većine današnjih Nijemaca. Na primjer, danas je u Njemačkoj zabranjeno prodavati ili raspačavati ''[[Mein Kampf]]'', ili pokazivati bilo koje nacističke simbole, a svi neonacisti su pod prismotrom Verfassungsschutz, federalnog ureda za zaštitu ustava. Bez obzira na sve to, u nedavnoj prošlosti mnogo je javnih osoba iskazalo pozitivne ili neutralne ocjene Hitlerove vladavine i nacista; posebno u nekim zemljama [[Južna Amerika|Južne Amerike]], [[Islamski svijet|Islamskog svijeta]] i nekih dijelova [[Azija|Azije]]. Na primjer budući [[egipat]]ski predsjednik [[Anwar Sadat]] napisao je [[1953]]. referat u kojem je pozitivno prikazao Hitlera, ili [[Bal Thackeray]] vođa desne [[Shiv Sena]] stranke u indijskoj državi [[Maharashtra]] [[1995]]. je javno izjavio da je obožavalac Hitlera. Neki od revizionističkih povjesničara navode da Hitlerovi pokušaji izvođenja svog naroda iz ekonomske depresije i iz drakonskih mjera Versajskog ugovora i sve što je činio nije bilo ništa drugačije nego što su činili neki od drugih vođa kroz povijest čovječanstva, no većina povjesničara portretiraju Hitlera kao najogavnijeg vođu u povijesti čovječanstva. == Hitler i njegov odnos prema religiji == Hitler nije tolerirao protivnike niti kritičare i zatvorio je i ubio mnogo katoličkih i protestantskih svećenika i biskupa. Tokom svog režima Hitler i nacisti pokušali su stvoriti dvije nove religije: jednu koja bi bila zasnovana na principima kršćanstva a druga koja bi bila zasnovana na misticizmu. Prva kršćanska sekta nazvana [[Njemački kršćani]] bila je religija u kojoj su ultra nacionalisti pokušali stvoriti novo kršćanstvo u kojem je [[Isus|Isus Krist]] bio zamijenjen Hitlerom, ili ga barem proglasiti za novog proroka. U ovoj novoj crkvi samo su Nijemci mogli biti članovi. Druga religija koja je bila dominantna među nacističkim vođama bila je religija koja je bila zasnovana na misticizmu oko prirode i oko njemačkog naroda. Ova vjerovanja bila su snažna u grupama kao SS i SA. Hitler i nacisti su potpisali konkordat s Rimom, ali kroz svoj režim Hitler je na svaki mogući način pokušavao suziti moć Crkvi, zbog toga što je ona imala veliki utjecaj u Njemačkoj. Nakon neuspjelog pokušaja atentata na Hitlera [[1943]]. u kojem su sudjelovali članovi [[ispovjedajuća crkva|ispovjedajuće crkve]] (ime jedne protestantske organizacije), Hitler je naredio da se uhite mnogi [[protestantizam|protestanti]], većinom luteranski svećenici. == Zdravlje == Hitlerovo zdravlje je dugo bilo predmet debate, i po mnogima bilo je sugerirano da je on patio od sljedećih bolesti: * iritabilnog probavnog trakta * kožnih bolesti * nepravilnih otkucaja srca * grčeva u lijevoj strani tijela * Parkinsonove bolesti * sifilisa * ovisnosti o amfetaminima == Hitlerova obitelj == <center>[[Datoteka:Stammbaum Adolf Hitler 3.png|thumb|600px|center|Hitlerovo obiteljsko stablo]]</center> [[Datoteka:Alois Hitler.jpeg|thumb|left|140px|Hitlerov otac [[Alois Hitler|Alois]].]] [[Datoteka:Klara Hitler.jpg|thumb|170px|Hitlerova majka [[Klara Hitler|Klara]].]] * [[Eva Braun]], ljubavnica koju je oženio nekoliko dana prije smrti * [[Alois Hitler]], otac * [[Klara Hitler]], majka * [[Paula Hitler]], sestra * [[Alois Hitler, Jr.]], polubrat * [[Bridget Dowling]], šurjakinja * [[William Patrick Hitler]], nećak * [[Angela Hitler|Angela Hitler Raubal]], polusestra * [[Geli Raubal]], nećakinja (po nekim glasinama je ona bila Hitlerova ljubavnica) * [[Maria Schicklgruber]], baka * [[Johann Georg Hiedler]], navodno djed * [[Johann Nepomuk Hiedler|Johann von Nepomuk Hiedler]], majčin otac, navodno stric i možda pravi Hitlerov djed s očeve strane === Porijeklo prezimena "Hitler" === Postoje dvije teorije o porijeklu prezimena "Hitler": *# Od [[nemački jezik|njemačke]] riječi ''Hüttler'' ili slično: što znači "onaj koji živi u kolibi", "pastir" *# Od [[Slavenski jezici|slavenskog]] ''Hidlar'' i ''Hidlarcek'' ili nešto slično. == Izvori == {{Commonscat|Adolf Hitler}} <div style="font-size:90%">{{reflist}}</div> === Pisani izvori === * [[William L. Shirer]] - [[Uspon i pad Trećeg Reicha]] (''The Rise and Fall of the Third Reich'' - [[1960]].) hrvatski prijevod Znanje Zagreb [[1977]]. * Doron Arazi, ''Adolf Hitler: A Bibliography'', Greenwood, 1994, {{ISBN|0-877-36360-1}} * [[Alan Bullock]], ''Hitler and Stalin: Parallel Lives'', HarperCollins, 1991, {{ISBN|0-679-72994-1}} * Alan Bullock, ''Hitler: A Study in Tyranny'', {{ISBN|0-06-092020-3}} * [[Joachim Fest]], ''Hitler'', Harvest Books, 2002, {{ISBN|0-15-602754-2}} * Brigitte Hamann, Thomas Thornton, ''Hitler's Vienna'', Oxford University Press; New Ed edition, 2000 * Eberhard Jäckel, 1981, ''Hitler's World View: A Blueprint for Power'', Cambridge: Harvard University Press. * [[Ian Kershaw]], ''Hitler 1889-1936: Hubris'', W W Norton, 1999, and ''Hitler 1937-1945: Nemesis'', W W Norton, 2000, {{ISBN|0-393-32035-9}} * Lothar Machtan, ''The Hidden Hitler'' (Basic Books, 2001, {{ISBN|0-465-04308-9}}; English translation by John Brownjohn) See Northeast Middle School Assistant principal. * Adolf Hitler, 'Mein Kampf' Liberty Bell Publications (February, 2004) {{ISBN|1-59364-006-4}} * Institute of Documentation Israel Tuviah Friedman spezial Collection Hitler Germany National Bibliothek == Vanjske veze == Napomena: sve vanjske poveznice su na engleskom jeziku * [http://www.mondopolitico.com/library/meinkampf/introduction.htm Mondo Politico Library's presentation of Adolf Hitler's book, ''Mein Kampf'' (full text, formatted for easy on-screen reading)] [http://gutenberg.net.au/ebooks02/0200601.zip Project Gutenberg of Australia downloadable eBook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050617141751/http://gutenberg.net.au/ebooks02/0200601.zip |date=2005-06-17 }} * [http://www.hierarchypedia.com/wiki/index.php/Hitler_family Hitler family genealogy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050220022500/http://www.hierarchypedia.com/wiki/index.php/Hitler_family |date=2005-02-20 }} * [http://www.threetwoone.org/diagrams/hitler-family-tree.gif A detailed chart of Hitler's family tree] * [http://history1900s.about.com/library/holocaust/aa070197.htm Ancestry of Adolf Hitler: Who was Adolf's grandfather?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070325185835/http://history1900s.about.com/library/holocaust/aa070197.htm |date=2007-03-25 }} * [http://www.straightdope.com/classics/a3_325b.html The Straight Dope: Was Hitler part Jewish?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050207115856/http://www.straightdope.com/classics/a3_325b.html |date=2005-02-07 }} * [http://www.ushmm.org/museum/exhibit/online/hsx/ Nazi Persecution of Gays - United States Holocaust Memorial Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120119045626/http://www.ushmm.org/museum/exhibit/online/hsx/ |date=2012-01-19 }} {{clear}} {| align=center border=1 cellspacing=0 cellpadding=4 style="background: #f9f9f9; text-align:center; border:1px solid #aaa;border-collapse:collapse;font-size:95%" |- |Prethodnik:<br />'''[[Kurt von Schleicher]]''' |'''[[Njemački kancelar]]'''<br />1933–1945 |Nasljednik:<br />'''[[Joseph Goebbels]]''' |- |width="30%"|Prethodnik:<br />'''[[Paul von Hindenburg]]''' |width="40%"|'''[[Njemački predsjednik]]'''<br />1934–1945 |width="30%"|Nasljednik:<br />'''[[Karl Dönitz]]''' |- |colspan="3"|''Naslovi predsjednika i kancelara bili su sjedinjeni 1934-1945 u '''[[Führer]] i kancelar''''' |} {{Njemački kancelari}} {{Kabinet Hitler}} {{Normativna kontrola}} {{Izabran}} {{Lifetime|1889|1945|Hitler, Adolf}} [[Kategorija:Adolf Hitler| ]] [[Kategorija:Predsjednici Njemačke]] [[Kategorija:Njemački nacisti]] [[Kategorija:Članovi NSDAP-a]] [[Kategorija:Njemački komandanti u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Preživjeli pokušaje atentata]] [[Kategorija:Osobe koje su počinile suicid]] [[Kategorija:Njemačka u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Austrijski nacisti]] [[Kategorija:Antikomunisti]] r8fown59bmecqnqr4dc6nvc642jwuee 0 2428 42716430 42716322 2026-11-05T12:11:14Z Edgar Allan Poe 29250 uklonjena kategorija [[:Kategorija:Bosanskohercegovački komunisti|Bosanskohercegovački komunisti]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42716430 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pisac | ime =Ivo Andrić | slika = S. Kragujevic, Ivo Andric, 1961.jpg | datum_rođenja = {{birth date|1892|10|9|df=y}} | mjesto_rođenja = Dolac (selo kraj [[Travnik]]a), [[Bosna i Hercegovina (Austro-Ugarska)|Bosna i Hercegovina]], (pod [[Austro-Ugarska|Austro-Ugarskom]]) (danas [[Bosna i Hercegovina|BiH]]) | datum_smrti = {{death date and age|1975|3|13|1892|10|9|df=y}} | mjesto_smrti = [[Beograd]], [[Socijalistička Republika Srbija|SR Srbija]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] (danas [[Srbija]]) | nacionalnost = | zanimanje = pisac, diplomat | nagrade = [[Datoteka:Nobel prize winner.svg|20px]] [[Nobelova nagrada za književnost]] (1961) }} '''Ivo Andrić''' ([[Dolac (Travnik)|Dolac]], [[9. 10.|9. oktobra]] [[1892 Lucienne|1892.]] – [[Beograd]], [[13. 3.|13. marta]] [[1975.]]) bio je jugoslavenski književnik i dobitnik [[Nobelova nagrada za književnost|Nobelove nagrade za književnost]] 1961. godine, "''za epsku snagu sa kojom je nalazio teme i oslikavao ljudske sudbine izvučene iz historije njegove zemlje''".<ref>The Nobel Prize in Literature 1961 [http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1961/]</ref> == Život == [[Datoteka:Ivo Andric declaring himself as Croat.jpg|thumb|left|Andrić je pri upisu na faktultet 1914. napisao da je Hrvat]] [[Datoteka:Ivo Andric declaring himself as Serb.jpg|thumb|left|Za potrebe izdavanja lične karte Andrić je 1951. izjavio srpsku narodnost]] Ivo Andrić je rođen [[9. 10.|9. oktobra]] [[1892]]. godine u [[Travnik]]u, mahala Zenjak broj 9, [[Bosna i Hercegovina]] u obitelji Antuna Andrića, sudskoga podvornika i Katarine Pejić. Djetinjstvo je proveo u [[Višegrad]]u gdje je završio osnovnu školu. Andrić [[1903]]. godine upisuje Veliku gimnaziju, najstariju bosansko-hercegovačku srednju školu u [[Sarajevo|Sarajevu]], a [[filozofija|filozofiju]] - odsjek za slovenske književnosti i istoriju u [[Zagreb]]u, [[Beč]]u, [[Krakov]]u i [[Graz|Gracu]]. Doktorsku disertaciju "Razvoj duhovnog života u Bosni pod uticajem turske vladavine" (''Die Entwicklung des geistigen Lebens in Bosnien unter der Einwirgung der turkischen Herrschaft'') Ivo Andrić je odbranio je na Univerzitetu u [[Graz|Gracu]] [[1924]]. godine. Njegova rodna kuća je danas otvorena kao muzej - Memorijalni muzej-kuća Ive Andrića. Kao gimnazijalac, Andrić je vatreni pobornik integralnog jugoslavenstva, pripadnik je naprednog nacionalističkog pokreta [[Mlada Bosna]] i strastveni je borac za oslobođenje južnoslovenskih naroda [[Austro-Ugarska|Austrougarske]] monarhije. Umro je [[13. 3.|13. marta]] [[1975]]. godine u Beogradu. == Djela == Andrić je u književnost ušao pjesmama u prozi "U sumrak" i "Blaga i dobra mesečina" objavljenim u ''Bosanskoj vili'' [[1911]]. godine. Pred Prvi svjetski rat, u junu [[1914]]. godine, u zborniku ''Hrvatska mlada lirika'' objavljeno je šest Andrićevih pjesama u prozi ("Lanjska pjesma", "Strofe u noći", "Tama", "Potonulo", "Jadni nemir" i "Noć crvenih zvijezda"). Prvu knjigu stihova u prozi - "Ex Ponto" -Ivo Andrić je objavio [[1918]]. godine u Zagrebu, a zbirku "Nemiri" štampao je u Beogradu [[1920]]. godine. Njegove lirske pjesme koje za života nisu sabrane u knjigu, objavljene su posthumno, [[1976]]. godine u Beogradu, pod nazivom "Šta sanjam i šta mi se događa". Andrićevo djelo možemo podijeliti u nekoliko tematsko-žanrovskih cjelina. U prvoj fazi, koju obilježavaju lirika i pjesme u prozi (''Ex Ponto'', ''Nemiri''), Andrićev je iskaz o svijetu obojen ličnim egzistencijalno-spiritualnim traganjem, podstaknutom i lektirom (Kierkegaard). Kritika je podijeljena mišljenja o dosezima tih ranih radova: dok srpski kritičar [[Nikola Milošević]] u njima gleda vrhunac Andrićevog stvaralaštva, hrvatski književni historičar, Andrićev zemljak iz srednje Bosne [[Tomislav Ladan]] drži da se radi o nevažnim plačljivim adolescentskim nemirima koji odražavaju piščevu nezrelost i nemaju dublje ni univerzalnije vrijednosti. Druga faza, koja traje do [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskoga rata]], obilježena je Andrićevim okretanjem pripovjedačkoj prozi i, na jezičkom planu, definitivnim prelaskom na srpsku ekavicu (što je u dosta radova stvorilo čudnu mješavinu u kojoj narator piše srpski ekavski, a likovi -često fratri- nekim od jekavskih ili ikavskih dijalekata). Po opcem priznanju, u većini pripovjedaka je Andrić "našao sebe", pa je ta zrela faza među umjetnički najproduktivnijima, s korpusom najcijenjenijih priča. Pisac nije ulazio u književne eksperimente koji su dominirali u to doba, nego je u klasičnoj tradiciji realizma 19. veka, plastičnim opisima oblikovao svoju vizuru Bosne kao razmeđa istoka i zapada, natopljenu iracionalizmom, konfesionalnim animozitetom i emocionalnim erupcijama, ponajviše na erotskom polju. Ličnosti su pripadnici sve četiri etničko-konfesionalne zajednice (Bošnjaci, Jevreji, Hrvati, Srbi - uglavnom prozvani po konfesionalnim, često pežorativnim imenima (Vlasi, Turci)), uz pojave stranaca ili manjina (Židovi, strani činovnici), a vremensko razdoblje pokriva uglavnom 19. vek, ali i prethodne vekove, kao i 20. Treća faza je obeležena opsežnijim delima, romanima ''[[Na Drini Ćuprija]]'', ''Travnička hronika'', ''Gospođica'' i nedovršenim delom ''Omerpaša Latas'', kao i najznačajnijim ostvarenjem toga razdoblja, pripovetkom ''Prokleta avlija''. Uz izuzetak ''Gospođice'', realističkog psihološkog romana smeštenog u srpsku palanačku sredinu, ostala dela su uglavnom locirana u Bosni, u prošlost ili u narativni spoj prošlosti i sadašnjosti. Ocena Andrića kao romanopisca daleko je od jednoznačne: po nekima je pisac, na zasadama franjevačkih letopisa i spore, sentencama protkane naracije, uspeo da kreira upečatljiv svet "orijenta u Evropi"; po drugima je Andrić autentični autor kraćega daha, poput Čehova, pa je najbolji u novelama i pripovetkama, dok mu odriču vrednost postignuća u većim kompozicijama. Bilo kako bilo, Andrić je u svetu uglavnom poznat po svoja dva romana, ''[[Na Drini ćuprija]]'' i ''Travnička hronika'' (prvi je pisan tokom Drugog svetskog rata u Beogradu). Piščevo se pripovedanje u navedenim delima odlikuje se: uverljivo dočaranom atmosferom, upečatljivim opisima okoline i ponašanja, no ne i psihološkim poniranjem - većina je Andrićevih likova (osim franjevaca) gonjena biološkim imperativima i determinizmom u ponašanju koji podseća na naturalističku školu 19. stoljeća. Osim tih dela, autor je objavio i niz pripovedaka, putopisne i eseističke proze, te verovatno najbolje delo kasne faze, zbirku aforističkih zapisa ''Znakovi pored puta'' (posthumno izdane), nesporno jednu od svojih najvrednijih knjiga. === Andrić o umetnosti === Svoje shvatanje smisla i suštine umetnosti Andrić je izlagao, bilo u posebnim napisima bilo implicitno, u pojedinim pasažima svog umetničkog dela. U tom pogledu posebno se ističe njegov esej ''Razgovor sa Gojom'' i pripovetka ''Aska i vuk''. ''Umetničko stvaranje'' je po Andriću složen i naporan čin koji se vrši po diktatu čovekove nagonske potrebe za stvaranjem. U osnovi nagonska, čovekova potreba za lepotom je odabrana od umiranja i zaborava; ona je dijalektička suprotnost zakonima prolaznosti. U igri jagnjeta iz alegorijske pripovetke ''Aska i vuk'' simblozovan je umetnički nagon čovekov kao „instiktivan otpor protiv smrti i nestajanja“ koji „u svojim najvišim oblicima i dometima poprima oblik samog života“. Umetnost i volja za otporom, kazuje Andrić na kraju ove pripovetke, pobeđuje sve, pa i samu smrt, a svako pravo umetničko delo je čovekova pobeda nad prolaznošću i trošnošću života. Život je Andrićevom delu divno čudo koje se neprestano troši i osipa, dok umetnička dela imaju trajnu vrednost i ne znaju za smrt i umiranje. * ''Stvaralački akt'', po Andrićevom shvatanju, nije prost reproduktivan čin kojim se gola fotografije unosi u umetničko dela. Umetnost, istina, mora da ima dubokih veza sa životom, ali umetnik od materijala koji mu pruža život stvara nova dela, koja imaju trajnu lepotu i neprolazan značaj. Fenomen stvaralaštva ogleda se u tome što umetnici izdvajaju iz života samo one pojave koje imaju opštije i dublje značenje. Dajući takvim pojavama umetnički oblik, umetnici ih pojačavaju „jedva primetno za jednu liniju ili jednu nijansku u boji“, stvarajući umetničku lepotu koja otada sama nastavlja svoju slobodnu sudbinu. Sve što u životu posotoji kao lepota – delo je čovekovih ruku i njegova duha. Sastavni je deo „života i autentičan oblik ljudskog ispoljavanja“, stvoren za jedan lepši i trajniji život. * ''Mostovi i arhitektonske građevine'' najbolje ilustruju Andrićevo shvatanje trajnosti lepote koju čovek stvara. Anonimni neimar iz ''Mosta na Žepi'' spasava se od zaborava time što svoju stvaralačku viziju prenosi u kamenu lepotu luka razapetog nad obalama pod kojima, kao prolaznost protiču hučne vode Žepe. Funkcija umetnosti je i u naporu umetnika da svoje delo uključi u trajne tokove života da čoveka izvede iz „uskog kruga... samoće i uvede ga u prostran i veličanstven cvet ljudske zajednice“. * ''Postojanje zla u čoveku i životu'' ne sme da zaplaši umetnika niti da ga odvede u beznađe. I zlo i dobro, kao dijalektičke autonomne sile, samo su latentnost života i ljudske prirode. Dužnost je umetnika da otkriva i jedno i drugo, ali, istovremeno, i da svojim delom utire put spoznaji da je moguće pobediti zlo i stvoriti život zasnovan na dobroti i pravdi. * ''Umetnost'' je dužna da čoveku otkriva lepotu napora podvižnika koji koračaju ispred savremenika i predosećaju buduće tokove života. Tako umetnostt stalno otvara perspektive životu pojedinaca, naroda i čovečanstva, u podvizima i porazima onih koji su predhodili umetnost nalazi nataložena iskustva čovečanstva. Prohujala stoleća sublimišu svoja iskustva oko nekolikih svojih legendi, koje potom inspirišu umetnika. Smisao savremenosti je u stvaralačkom prenošenju iskustva prošlosti u one vrednosti savremenog stvaranja koje će nadživljavajući nas, korisno poslužiti potomcima. „Samo neuki nerazumni ljudi – kaže Andrić – mogu da smatraju i da je prošlost mrtva i neprolaznim zidom zauvek odvojena od sadašnice. Istina je, naprotiv, da je sve ono što je čovek mislio i osećao i radio neraskidivo utkao u ono što mi danas mislimo, osećamo i radimo. Unositi svetlost naučne istine u događaje prošlosti, znači služiti sadažnjosti“. Svrha umetnosti je u povezivanju prošlosti, sadašnjosti i budućnosti, u povezivanju „suprotnih obala života, u prostoru, u vremenu, u duhu“. * Po Andrićevom shvatanju ''umetnik je'' i ''vesnik istine'', a njegovo delo poruka kojom se iskazuje složena stvarnost ljudske istorije. On je „jedan od bezbrojnih neimara koji rade na složenom zadatku življenja, otkrivanja i izgrađivanja života“. Opisujući svoje stvaralačke trenutke, Andrić kazuje: „Ni traga da se vratim sebi. Samo da mogu, kao surovo drvo i studen metal, u službi ljudske slabosti i veličine, u zvuk da se pretvorim i da ljudima i njihovoj zemlji potpuno razumno prenesem bezimene melodije života...“ * Govoreći ''o opasnostima koje vrebaju umetnika'', Andrić posebno upozorava na formalizam reči i dela: „Beskrajno nagomilavanje velikih reči sve nam manje kazuje što se više ponavlja i pod njim izdišu istina i lepota kao robinje“. Najdublji poraz dožvljuje onaj umetnik koji smatra da „prasak reči i vitlanje slika mogu biti umetnička lepota. Istina, svakom pravom umetničkom delu potreban je i estetski sjaj, ali on se ostvaruje samo u jednostavnosti. „Savršenstvo izražavanja forme – kaže Andrić – služba je sadržini“. * Pružajući „zadovoljstvo bez patnje i dobro bez zla“, umetničko delo će pružiti čoveku najviši vid života – česta je poruka Andrićevog dela. Andrićeva vizija harmoničnog života budućeg čovečanstva zasnovana je upravo na uverenju da će umetnička lepota uništiti zlo i izmiriti protivurečnosti čovekovog bitisanja.jeva === Umetnički postupak Ive Andrića === U načinu izgrađivanja likova i umetničkom postupku pri oblikovanju svojih misli o životu i ljudima Andrić se ne odvaja od najlepših tradicija realističke književnosti škole, iako takav njegov postupak ne znači i ponavljanje tradicionalnih realističkih manira. Njegove slike života nisu samo realistički izraz određene životne i istorijske stvarnosti, jer on u njih utkiva i znatno šira uopštavanja i opštija, gotovo trajna životna značenja. Legendarni bosanski junak Alija Đerzelez nije samo tip osmanlijskog pustolova i avanturiste, već i večiti čovek pred večitim problemom žene. Tamnica iz pripovetke ''Prokleta avlija'' ima znatno šire značenje: ona je izvan vremena i mesta kojima ih je pisac lokalizovao. Iako se u Andrićevom književnom delu najčešće javlja Bosna, gotovo svi njeni likovi se izdižu izvan životnog kruga u kome ih pisac nalazi. Andrić, prirodno, nikada ne izneverava tipičnost sredine i vremena, ali on pri tom tako komleksne ličnosti ume da dogradi i u njima podvuče ono što je opštije i životno šire od osobenosti određenih konkretnom sredinom i vremenom. Ono po čemu se Andrić naročito ističe u našoj savremenoj književnosti, to su vanredne analize i psihološka sagledavanja onih čovekovih stanja koja su u nas, do njega, bila izvan značajnih literarnih interesovanja. Njega najviše zanima onaj tamni i nejasni impuls u čoveku koji je izvan domašaja njegove svesti i volje. Polazeći od nekih savremenih postavki psihološke nauke, Andrić je prikazao kako ti tajanstveni unutrašnji impulsi fatalno truju i opterećuju čoveka. Osim toga, on je sa posebnom sugestivnošću slikao dejstvo seksualnh nagona i čulnih percepcija na duševni život čoveka. Zbog svega toga Andrić se prvenstveno pokazuje kao moderni psihoanalitičar u našoj savremenoj književnosti. U sudbini svake ličnosti ovog našeg pripovedača je i neka opštija ideja, izvesna misao o životu, čoveku i njegovoj sreći. Zato se za njegovu prozu s pravom kaže da nosi u sebi obeležja takozvanog filozofskog realizma. Andrićeva proza sačuvala je apsolutnu, kristalnu jasnost izraza. On ne traži stilski efekat u neobičnoj metafori ili u naglašenom izrazu, već se izražava mirnim i prirodnim kazivanjem. Skladna i jednostavna rečenica, uverljivost i sugestivna estetska i misaona funkcionalnost pripovedačkih slika čine da Andrićevo delo predstavlja najsuptilniju umetničku vrednost južnoslavenske književnosti. == Bibliografija == * ''Ex ponto'', stihovi u prozi, [[1918]]. * ''Nemiri'', stihovi u prozi, [[1920]]. * ''Put Alije Đerzeleza'', [[1920]]. * ''Most na Žepi'', [[1925]]. * ''Anikina vremena'', [[1931]]. * ''Portugal, zelena zemlja'', putopisi [[1931]]. * ''Španska stvarnost i prvi koraci u njoj'', putopisi [[1934]]. * ''[[Razgovor sa Gojom]]'', esej [[1935]]. * ''[[Na Drini ćuprija]]'', roman [[1945]]. * ''Gospođica'', roman [[1945]]. * ''Travnička hronika'', roman [[1945]]. * ''Na Nevskom prospektu'' [[1946]]. * ''Na kamenu, u Počitelju,'' * ''Priča o vezirovom slonu'', [[1948]]. * ''Prokleta avlija'', novela [[1954]]. * ''Igra'', [[1956]]. * ''[[O priči i pričanju]]'', beseda povodom dodele Nobelove nagrade, [[1961]]. * ''Jelena žena koje nema'', roman [[1963]]. * ''Šta sanjam i šta mi se događa'', lirske pesme koje su objavljene posthumno [[1918]]. * ''Omerpaša Latas'', objavljena posthumno [[1977]]. * ''Na sunčanoj strani'', nedovršen roman, objavljen posthumno == Izvori == {{reflist|2}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Ivo Andrić}} * {{NSK ime|000000846}} * {{worldcat id|id=lccn-n80038343}} * [http://www.ivoandric.org.rs Zadužbina Ive Andrića] * [http://www.nobel.se/literature/laureates/1961/index.html Nobelova nagrada za književnost 1961.] * [http://travnik-online.com/tra/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=46 Memorijalni muzej-kuca Ive Andrića] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110831111925/http://travnik-online.com/tra/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=46 |date=2011-08-31 }} * [http://www.vreme.com/cms/view.php?id=415631 Andrićeve godine u diplomatiji] * [http://www.mudrosti.org/ivo-andric Ivo Andrić]{{Dead link|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.mudrosti.org/ivo-andric-citati Ivo Andrić - citati] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111228160821/http://www.mudrosti.org/ivo-andric-citati |date=2011-12-28 }} {{Nobelova nagrada za književnost}} {{normativna kontrola}} {{lifetime|1892|1975|Andrić, Ivo}} [[Kategorija:Ivo Andrić| ]] [[Kategorija:Jugoslavenski pisci]] [[Kategorija:Jugoslavenski političari]] [[Kategorija:Jugoslavenski diplomati]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački pisci]] [[Kategorija:Nobelovci za književnost]] [[Kategorija:Jugoslavenski slobodni zidari]] [[Kategorija:Biografije, Travnik]] 77b7tpoj6w12hpmep7gz9ga36dliibd 0 2724 42716570 42512658 2026-11-05T19:46:15Z نوفاك اتشمان 11942 dodana kategorija [[:Kategorija:Antikomunisti|Antikomunisti]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42716570 wikitext text/x-wiki {{Infobox president |birth_name=Benito Amilcare Andrea Mussolini | name = Benito Mussolini | Height = 169 cm | nationality = Italijan | image = Duce Benito Mussolini.jpg | imagesize = 220px | order = [[Duce|Državni poglavar Italije<br />i ''duce'' fašizma]] | monarch = [[Viktor Emanuel III od Italije|Viktor Emanuel III]] | term_start = 24. decembar 1925 | term_end = 25. jul 1943 | predecessor = sam sebe<br />(kao premijer) | successor = [[Pietro Badoglio]]<br />(kao premijer) | order2 = [[Popis premijera Italije|27.]] [[premijer Italije]] | monarch2 = Viktor Emanuel III | term_start2 = 31. oktobar 1922 | term_end2 = 25. jul 1943 | predecessor2 = [[Luigi Facta]] | successor2 = [[Pietro Badoglio]] | order3 = [[Prvi maršal Carstva]] | term_start3 = 30. mart 1938 | term_end3 = 25. jul 1943 | president = | predecessor3 = | successor3 = | alongside3 = Viktor Emanuel III | order4 = [[Duce]] [[Italijanska Socijalna Republike|Italijanske Socijalne Republike]]<ref>Quartermaine, L. (2000). [http://books.google.fi/books?id=Vwx6hN8zyIsC&printsec=frontcover&dq=%22italian+social+republic%22&hl=en&sa=X&ei=5iLjT7L0Ic7ItAa_qL3FBg&redir_esc=y#v=onepage&q=%22italian%20social%20republic%22&f=false Mussolini's Last Republic: Propaganda and Politics in the Italian Social Republic]. p. 21</ref> | term_start4 = 23. septembar 1943 | term_end4 = 25. april 1945 | predecessor4 = | successor4 = <!--Personal data--> | birth_date = {{Birth date|1883|7|29|df=y}} | birth_place = [[Predappio]], [[Forli|Forlì]], [[Kraljevina Italija]] | death_date = {{Death date and age|1945|4|28|1883|7|29|df=y}} | death_place = [[Giulino di Mezzegra]], [[Kraljevina Italija]] | resting_place = Groblje San Cassiano, [[Predappio]], [[Forli|Forlì]], [[Italija|Republika Italija]] | party = [[Republikanska fašistička partija]]<br />(1943–1945)<br />[[Nacionalna fašistička partija]]<br />(1921–1943)<br />[[Fasci Italiani di Combattimento|Italijanski fasci borbe]]<br />(1919–1921)<br />[[Fasci d'Azione Rivoluzionaria|Fasci revolucionarne akcije]]<br />(1914–1919)<br />[[Fasci Autonomi d'Azione Rivoluzionaria|Autonomni fasci revolucionarne akcije]]<br />(1914)<br />[[Italijanska socijalistička partija]]<br />(1901–1914) | spouse = [[Rachele Mussolini]] | relations = [[Ida Dalser]]<br />[[Margherita Sarfatti]]<br />[[Clara Petacci]] | children = [[Edda Mussolini]]<br />[[Vittorio Mussolini]]<br />[[Bruno Mussolini]]<br />[[Romano Mussolini]]<br />Anna Maria Mussolini | profession = diktator, političar, novinar, književnik, nastavnik | signature = Benito Mussolini Signature.svg <!--Military service--> | allegiance = {{flag|Kraljevina Italija}} | branch = [[Regio Esercito]] (Kraljevska vojska) | serviceyears = 1915–1917 | rank = [[kaplar]] | unit = 11. pukovnija [[Bersaglieri|Bersaljera]] | battles = [[prvi svjetski rat]] }} '''Benito Amilcare Andrea Mussolini''' (Predappio, [[29. 7.]] [[1883]]. – Giulino di Mezzegra, [[28. 4.]] [[1945]].), [[Italija|talijanski]] političar, državnik, [[Fašizam|fašistički]] vođa (''Duce'') i nacionalni diktator od [[1925]]. do [[1943]]. Političku karijeru je započeo kao [[Socijalizam|socijalist]] postavši jedan od istaknutih vođa talijanske ljevice. U vrijeme [[prvi svjetski rat|1. svjetskog rata]] se sve više razilazi sa partijskim kolegama zbog svojeg zagovaranja talijanske intervencije na strani [[Antanta|Antante]]. [[1919]]. s istomišljenicima osniva Fašističku partiju koja se brzo razvija i sve više približava desnici pri čemu se i Mussolini udaljava od ranijih ideja. Nakon osvajanja lokalne vlasti i Marša na [[Rim]] [[1922]]. godine postaje premijer, a raznim represivnim i autoritarnim mjerama do [[1925]]., i talijanski diktator. Tokom tridesetih vodi agresivnu vanjsku politiku i približava se [[Adolf Hitler|Hitleru]] i [[treći rajh|nacističkoj Njemačkoj]] s kojom [[1940]]. ulazi u [[drugi svjetski rat|rat]] protiv zapadnih saveznika. Nakon niza neuspjeha i američke invazije, [[1943]]. je smijenjen s položaja i pritvoren, no brzo ga oslobađaju Nijemci i postavaljaju za diktatora marionetske ''[[Talijanska Socijalna Republika|Talijanske Socijalne Republike]]'' kojom vlada do kraja rata kada ga partizani zarobljavaju i strijeljaju. == Biografija == === Rana karijera === Rođen 29. jula [[1883]]. godine u okolici sela Predappio, nedaleko mjesta [[Forli]] u sjeveroistočnoj talijanskoj pokrajini [[Romagna]] (jedan od najsiromašnijih krajeva u Italiji). Njegova majka, Rosa (djevojačko prezime Malteni) bila je jedna od najuglednijih učiteljica u okolici. Njegov otac, Allesandro, bio je kovač i predani [[Socijalizam|socijalist]]. Benito je imao brata i sestru (Armaldo i Edviga), nijedno od djece nije dugo živjelo. Za vrijeme školskih dana bio je povučeno dijete. Nikada nije plakao i rijetko se smijao niti je puno pričao. Radije je sjedio u zadnjoj klupi i čitao nego se igrao s drugom djecom. Kao i otac bio je nagle naravi. U razredu je uvijek bio neposlušan te je stoga izbačen iz internata. Zbog napada nožem na druge učenike izbačen je iz dvije škole. Od rane mladosti bio je okružen utjecajima [[Anarhizam|anarhizma]], socijalizma i drugih lijevih opcija. Nakon završenog školovanja [[1901]]. dobio je zvanje nastavnika i nekoliko je mjeseci predavao francuski jezik i književnost. Potom je započeo svoju političku karijeru kao radikalni socijalist; također je bio i [[Ateizam|ateist]]. Nesposoban pronaći stalan posao [[1902]]. emigrira u [[Švajcarska|Švicarsku]] (kasnije će biti uhapšen zbog skitnje i protjeran iz zemlje). Za vrijeme boravka u Švicarskoj povezao se s tamošnjim socijalistima, te je po povratku u [[Italija|Italiju]] preko lista ''Borba klasa'' propagirao socijalističke ideje. Godine [[1908]]. u austrijskom gradu [[Trent]]u napisao je roman ''Kardinalova ljubavnica'', kasnije preveden na engleski. Dvije godine kasnije ([[1910]].) postao je [[sekretar]] mjesne Socijalističke partije u Forliju. Iste godine ženi se s Rachele Guidi koja će mu roditi petero djece. Kada je [[1911]]. [[Italija]] objavila rat [[Turska|Turskoj]] bio je zatvoren zbog [[Pacifizam|pacifističke]] propagande. U to doba hvalio se da je antipatriot. Već u julu [[1912]]. izabran je za predsjednika Socijalističke partije, a u decembru preuzima uredničko mjesto partijskog glasila ''Avanti''. Tada postaje jedan od najutjecajnijih vođa talijanskog socijalizma. Početkom [[prvi svjetski rat|1. svjetskog rata]] Mussolini je bio protiv ulaska [[Italija|Italije]] u oružani sukob, ali se protivio i politici Centralnih sila te osudio ultimatume Srbiji i Belgiji. Brzo nakon početka rata mijenja stavove i zalaže se za ulazak u sukob na strani [[Antanta|Antante]]; vjerovao je da bi talijanskim socijalistima također koristila zapadnjačka pobjeda nad reakcionarnim [[Centralne sile|Centralinim silama]]. Iako se pomalo kolebao i oko ideoloških pitanja, tadašnja promjena mišljenja bila je motivirana praktičnim razlozima. Stavove je objavljivao u stranačkim novinama ''Avanti!'' pa je uskoro došao u sukob s drugim socijalističkim vođama. Iako su oni bili spremni izgladiti nesuglasice, Mussolini je dao ostavku i obratio im se riječima: "Shvatio bih našu apsolutnu neutralnost ako biste bi imali hrabrost da idete do kraja i, to znači, izazovete [[Revolucija|ustanak]]. Ali njega apriori ne uzimate u obzir zato što znate da vas očekuje neuspjeh. Onda recite sasvim iskreno da ste protiv rata zato što se plašite bajoneta." Počinje izdavati list ''Popolo d'Italia'', preko kojeg se zalaže za intervenciju Italije. Istodbno jedna manja grupa intervencionistički raspoloženih socijalista i sindikalista osniva grupu ''Fasci d'azione rivoluzionaria internazionalista'' kojoj se priključuje i Mussolini zajedno s nekoliko svojih sljedbenika. Sam se polako udaljava od marksizma i postaje fasciniran ratom i ratobornošću, ali ni tada nije bio nacionalist niti zagovarao ekspanzionističku politiku. 1915. je mobiliziran; u ratu se nije posebno isticao niti napredovao u činovima, a nakon dvije godine je ranjen i demobiliziran. Rusku revoluciju je pozdravio, ali razočarao se kada je [[Vladimir Iljič Lenjin|Lenjin]] potpisao [[mir u Brest-Litovsku]]; prema Lenjinu je tijekom daljnje karijere imao ambivalentan odnos. Nakon rata našao se u nepovoljnom položaju jer je izgubio sav utjecaj koji je nekada imao u Socijalističkoj partiji; u to doba se jako kolebao oko svojih političkih stavova i davao izjave kao što su: "Ostavite slobodan put za elementarne snage indvidue jer izvan individue ne postoji druga ljudska realnost. Zbog čega [[Max Stirner|Stirner]] ne bi ponovno postao aktualan?"<ref>Opera Omnia di Benito Mussolini, tom 15. str. 194.</ref> "Dolje s državom u svim njenim vidovima i otjelotvorenjima. S državom od jučer, danas, sutra. S građanskom državom i sa socijalističkom. Nama, na smrt osuđenim pristalicama individualizma, preostaje samo današnji mrak i sumorna sutrašnjica, samo apsurdna, ali ipak utješna religija anarhije." <ref>Opera Omnia di Benito Mussolini, tom 14. str 398.</ref> Bio je fasciniran politikom koju je [[Gabriele D'Annunzio]] vodio u [[Rijeka (grad)|Rijeci]], a podupro je i potpisivanje [[Rapalski ugovor|Rapallskog ugovora]] s Jugoslavijom (kojim su znatno umanjene ekspanzionističke želje talijanskih nacionalista). === Razvoj fašizma === [[Datoteka:Fasces2.png|mini|lijevo|125px|Simbol fašizma]] [[Fašizam]] je postao organizirani politički pokret u martu [[1919]]. kada je Mussolini s bivšim lijevim intervencionistima i mladim ratnim veteranima osnovao ''Fasci Italiani di Combattimento''. Ciljevi su im bili: proglašenje [[Republika|republike]], ukidanje Senata, reforma [[parlament]]a, konfiskacija [[hrišćanska crkva|crkvenih]] dobara, djelomična eksproprijacija kapitala i agrarna reforma. Pokret je dobio ime po snopu pruća sa sjekirom u sredini - fasces - starom rimskom simbolu discipline. Osnovali su i naoružane odrede koji su terorizirali donedavne Mussolinijeve socijalističke kolege dok se policija u te sukobe rijetko miješala; okršaji su bili vrlo nasilni i okrutni, a pojedine skupine naoružanih fašista su se otimale čak i kontroli nadređenih partijskih funkcionera. Mussolini je povodom težih incidenata pokušavao obuzdati nasilje, ali bez većeg uspjeha. Pokretu su pristupali brojni veterani, nacionalisti, antisocijalisti i antiliberali iako su fašisti u svojem prvom parlamentarnom pojavljivanju koalirali s liberalima, a Mussolini je pokušavao privući čak i socijaliste. Mussolini tada nije imao apsolutnu vlast nad partijom, a u stavovima se sve više razilazio s novim članovima; predvidivši da će ga nezadovoljni ostali lideri smijeniti, u ljeto [[1921]]. je dao ostavku. Budući da je njegov odlazak oslabio partiju iste godine su ga pozvali da se vrati što je on prihvatio budući da nije imao mogućnosti za uspješnu političku aktivnost u nekoj drugoj partiji. Od tada i sam počinje naginjati radikalnijim desničarskim idejama. Tokom [[1922]]. fašisti osvajaju vlast u brojnim gradovima i pokrajinama Italije te postaju najbrojnija stranka u zemlji (krajem 1921. ime je promijenjeno u ''Partito Nazionale Fascista''). U oktobru iste godine na partijskom kongresu održanom u [[Napulj]]u, organiziraju ''Marš na [[Rim]]'' u kome je sudjelovalo 60 000 fašista. Iako je vojska lako mogla spriječiti njihov napuhani pokušaj državnog udara, kralj [[Vittorio Emanuele III]] odlučio je povjeriti Mussoliniju mandat (28. oktobra 1922.) te je on postao premijer u vladi koja je uključivala nacionaliste, liberale i konzervativce. Uz njihovu početnu pomoć fašisti su uveli strogu cenzuru i izmijenili izborni zakon tako da su u periodu od 1925. - 1926. prisvojili svu moć i likvidirali druge političke stranke pretvarajući Italiju u totalitarnu policijsku državu na čelu s Mussolinijem. Za vrijeme fašističke diktature parlamentarni sistem je praktično ukinut, zakoni su ponovo pisani, svi učitelji u školama i na [[univerzitet]]ima morali su se zakleti da će braniti režim, urednike novina imenovao je osobno Mussolini, a nitko tko nije imao pismeno odobrenje partije nije se mogao baviti novinarstvom. Gušeni su radnički štrajkovi i sve se više podilazio interesima krupnih kapitalista i zemljoposjednika. Trgovačka društva su lišena bilo kakve autonomije i integrirana su u ono što se nazivalo [[Korporativizam|korporativni]] sistem; namjera (nikada nije do kraja dovršena) je bila sve [[Italijani|Talijane]] učlaniti u različite profesionalne organizacije ili korporacije koje nadzire vlada. Principi [[Fašizam|fašističke]] doktrine objavljeni su u jednom članku, koji je navodno napisao Mussolini, a koji se 1932. pojavio u ''Enciclopedia Italiana''. Koristeći aposlutnu kontrolu nad štampom, Mussolini je postepeno gradio legendu o ''Duceu'' (Vođi), čovjeku koji je uvijek u pravu i koji može riješiti sve političke i ekonomske probleme. U različitim vremenskim razmacima osobno je preuzimao vođenje ministarstva unutarnjih poslova, vanjskih poslova, kolonija, gradskih uprava, vojske i oružanih službi te javnih radova. Ponekad je istovremeno bio na čelu više ministarstava, a ujedno je bio i predsjednik vlade. Istovremeno je bio vođa svemoćne Fašističke partije i partijske milicije. Na taj je način uspijevao zadržati moć u vlastitim rukama i spriječiti pojavu ozbiljnijeg rivala; ipak smatra se da su neki od atentata koji su na njega pokušani bili djelo ekstremističkih nezadovoljnika unutar stranke.<ref>Gaetano Salvemini, Mussolini storico di se stesso - "Il Ponte", sv. V/1949/ str. 707.</ref> Iako je bio [[Ateizam|ateist]], a u mladosti i [[Antiklerikalizam|antiklerikalac]], iz praktičnih razloga sve više se približavao [[Hrišćanska crkva|Crkvi]]: [[1929]]. potpisao je konkordat s [[Vatikan]]om, kojim je talijanska država napokon priznata od katoličke crkve. Također se ulagivao svojim financijerima prvo prebacujući brojne industrije iz javnog u privatno vlasništvo. No, 1930. krenuo je u drugom smjeru stavljajući industriju pod rigidnu vladinu kontrolu. Velike količine novca trošio je na javne radove nastojeći tako izvući Italiju iz ekonomske krize, i pretvoriti je u razvijenu industrijsku zemlju. Međutim [[ekonomija]] je patila zbog težnje za autarkijom i stoga što je postojala prevelika koncentracija teške industrije za koju Italija nije imala dovoljno sirovina. U vanjskoj politici Mussolini je uskoro od pacifista postao agresivni imperijalist; rani primjer toga je bombardiranje [[Krf]]a [[1923]]. godine. Uskoro nakon toga uspio je upostaviti kvislinški režim u [[Albanija|Albaniji]] i ponovo osvojiti [[Libija|Libiju]]. Njegov je san bio od [[Sredozemno more|Sredozemlja]] učiniti ''mare nostrum'' (naše more - kao u [[Antički Rim|rimsko doba]]). Godine [[1935]]. na konferenciji u mjestu Stresa pomogao je stvoriti anti[[adolf Hitler|hitlerovsku]] frontu u cilju obrane nezavisnosti [[Austrija|Austrije]]; spram [[nacionalsocijalizam|nacizma]] je u početku bio sumnjičav, kritizrao je njegov radikalni [[rasizam]] i prijeteću ratobornost. U periodu od 1935. do 1936. Italija je ratovala protiv Abesinije ([[Etiopija]]), što je bilo u suprotnosti s načelima [[Liga naroda|Lige naroda]] te je Mussolini bio prisiljen potražiti saveznika u [[treći rajh|nacističkoj Njemačkoj]] koja je [[1933]]. istupila iz Lige. Njegova intervencija (1936.-1939.) u [[Španski građanski rat|Španjolskom građanskom ratu]] na strani generala [[Francisco Franco|Franca]] zapriječila je bilo kakvu nadu u pomirenje s [[Francuska|Francuskom]] i [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Velikom Britanijom]]. Kao rezultat toga morao je [[1938]]. prihvatiti njemačku aneksiju [[Austrija|Austrije]] i komadanje [[Čehoslovačka|Čehoslovačke]] 1939. godine. Na [[Minhenska konferencija|Minhenskoj konferenciji]] u septembru 1938. zauzeo je umjeren stav zalažući se za mir u Evropi; taj događaj je smatrao svojim velikim diplomatskim uspjehom. Također je težio priključiti dio [[Hrvatska|hrvatske]] obale Italiji. Njegov savez s Njemačkom je potvrđen kada je sklopio pakt s [[Adolf Hitler|Hitlerom]] u maju 1939. godine. Iako je u početku svoje karijere Hitler bio fasciniran Mussolinijem i iskazivao mu poštovanje, sada je Mussolini kao potčinjeni partner slijedio naciste u vanjskim poslovima i provedbi rasne politike koja je vodila progonu [[Jevreji|Židova]] i stvaranju aparthejda u Talijanskom carstvu. === Drugi svjetski rat === [[Datoteka:Benito Mussolini and Adolf Hitler.jpg|thumb|Mussolini i Hitler]] [[Datoteka:Mussolini e Petacci a Piazzale Loreto, 1945.jpg|thumb|S lijeva na desno možete vidjeti beživotna tijela bivšeg komunističkog političara Nicole Bombačija, Dučea Benita Musolinija, njegove vjerne ljubavnice Clare Petacci, ministra Alessandra Pavolinija i poznatog fašističkog političara Achillea Staracea, koja su izložena na Plaza Loreto u u gradu Milanu 1945.]] Premda je 15 godina bio na vlasti i spremao Italiju za rat njegove oružane snage posve su nepripremljene dočekale Hitlerovu invaziju [[Poljska|Poljske]] koja je bila '''[[casus belli]]''' za [[Drugi svjetski rat]]. Ispočetka je odlučio da se Italija neće angažirati u ratu, sve dok ne bude siguran u pobjedu. Tek nakon pada [[Francuska|Francuske]] u junu [[1940]]., nadajući se da će rat trajati samo još nekoliko tjedana stupio je u rat. Njegov rat protiv [[Grčka|Grčke]] u oktobru te godine svima je pokazao da nije uspio stvoriti efikasnu armiju. [[1941]]. napao je [[Kraljevina Jugoslavija|Jugoslaviju]] i na čelo novostvorene [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] postavio dugogodišnjeg saveznika [[Ante Pavelić|Antu Pavelića]] s ciljem da podredi Hrvatsku i pripoji obalu Italiji. Nastavkom rata, učestali talijanski porazi na svim frontama i anglo-američko iskrcavanje na [[Sicilija|Siciliju]] 1943. godine (gdje gotovo da i nisu naišli na ozbiljan otpor), okrenuli su većinu Mussolinijevih suradnika protiv njega na sastanku Velikog fašističkog vijeća [[25. 5.|25. maja]] [[1943]]. To je omogućilo kralju da mu oduzme mandat. Osnovana je nova vlada pod predsjedanjem [[maršal]]a Badoglia. Mussolini je na kraljevu zapovijed uhapšen i interniran u jedan [[hotel]] u [[planinski masiv|masivu]] [[Gran Sasso|Gran Sasso d'Italia]], odakle su ga 12. rujna 1943. oslobodili njemački padobranci predvođeni [[SS]] pukovnikom [[Otto Skorzeny|Ottom Skorzenyjem]]. Nijemci su ga prebacili u sjevernu Italiju. Tu ga je [[Adolf Hitler|Hitler]] postavio za šefa marionetske države, [[Italijanska Socijalna Republika|Talijanske Socijalne Republike]] (''Repubblica di Saló''). U toj tvorevini, bez nade za opstanak i potpore talijanskog naroda, Mussolini se vratio svojim ranim fašističkim idejama bliskima socijalizmu: kapitaliste poptuno podređuje sindikatima, nacionalizira sva poduzeća s više od 100 radnika ili milijunskog kapitala, nastoji oslabiti vlastitu stranačku središnjicu stvaranjem vanjskih grupa kojima prenosi moć. Novu državu definirao je riječima: "Ovo će biti '''republika''' talijanskih radnika i već je počela s odlučnim provođenjem svih onih postulata koji su punih '''četrdeset''' godina ispisani na zastavama '''socijalističkih''' pokreta." <ref>Ernst Nolte, Fašizam u svojoj epohi, str. 251.</ref> Također je dao ubiti neke od fašističkih vođa koji su mu otkazali poslušnost, uključujući i svog zeta, grofa [[Galeazzo Ciano|Galeazza Ciana]]. Za prijašnje političke neuspjehe krivio je kralja koji je svojim djelovanjem "iskvario fašizam i zaustavio revoluciju". U travnju [[1945]]., u trenucima kada su se savezničke snage približavale Milanu, a njemačke povlačile iz Italije, Mussolinija su zajedno sa svojom ljubavnicom Clarom Petacci u Dongu na jezeru Como 28. travnja 1945. kod mjesta Giulino di Mezzegra uhvatili talijanski partizani pri pokušaju bijega u Švicarsku. Jedan od partizana mu je prilikom uhićenja doviknuo: "Zašto si izdao socijalizam?".<ref>Ernst Nolte, Fašizam u svojoj epohi, str. 254.</ref> Streljan je po kratkom postupku; narednog dana Mussolinijevo tijelo, zajedno s tijelima drugih poznatih fašista, obješeno je naglavačke u [[Milano|Milanu]]. Rat su preživjeli Mussolinijeva supruga Rachele s dvojicom sinova (Vittorio i Romano) i kćerkom (Edda), udovicom grofa Ciana. Treći sin, Bruno, poginuo je u avionskoj nesreći. == Reference == {{reflist}} == Literatura == * Denis Mack Smith - Mussolinijevo Rimsko Carstvo (Globus, Zagreb). * Ernst Nolte - Fašizam u svojoj epohi (Nolit, Beograd) {{Commonscat|Benito Mussolini}} {{Premijeri Italije}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1883|1945|Mussolini, Benito}} [[Kategorija:Premijeri Italije]] [[Kategorija:Italijanski političari]] [[Kategorija:Italijanski političari u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Italijanski fašisti]] [[Kategorija:Italijanski iredentizam]] [[Kategorija:Vitezovi Svetog groba]] [[Kategorija:Preživjeli pokušaje atentata]] [[Kategorija:Antikomunisti]] 9fyy6xwagrsdqq5bx1h5uy4wjr72rp2 0 2734 42716614 42462805 2026-11-05T21:38:49Z نوفاك اتشمان 11942 dodana kategorija [[:Kategorija:Antikomunisti|Antikomunisti]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42716614 wikitext text/x-wiki {{Monarh | ime = Hirohito / Car Shōva<br /><small>裕仁 / 昭和天皇 | titula = {{flagicon|Japan}} [[Japan|124. car Japanskog carstva]] | slika = [[Datoteka:Hirohito in dress uniform.jpg|250px]] | opis slike = | vladavina = [[25. 12.|25. prosinca]] [[1926]]. – [[7. 1.|7. siječnja]] [[1989]]. | krunidba = | ostale titule = | puno ime = | datum rođenja = [[29. 4.|29. travnja]] [[1901]]. | mjesto rođenja = {{flagicon|Japan}} [[Tokijo|Tokio]], [[Japan]] | datum smrti = [[7. 1.|7. siječnja]] [[1989]]. | mjesto smrti = {{flagicon|Japan}} [[Tokijo|Tokio]], [[Japan]] | mjesto pokopa = | datum pokopa = | prethodnik = [[Yoshihito]] | nasljednik = [[Car Akihito|Akihito]] | način nasljeđivanja = | prijestolonasljednik = | nasljeđe = - | suprug = | supruga = [[Kuni Nagako]] | supruga 1 = | supruga 2 = | supruga 3 = | supruga 4 = | supruga 5 = | supruga 6 = | supruga 7 = | supruga 8 = | djeca = Shigeko <br /> Sachiko <br /> Kazuko <br /> [[Atsuko]] <br /> [[Car Akihito|Akihito]] <br /> [[Masahito]] <br /> [[Takako]] | obitelj = | dinastija = | vladarska himna = | otac = [[Yoshihito]] | majka = [[Teimei]] | zanimanje = [[podmorska biologija|podmorski biolog]] | vjera = [[šintoizam]] }} '''Hirohito''' (''''''裕仁'''''', ''Hirohito''; [[Tokijo|Tokio]], [[29. 4.|29. travnja]] [[1901]]. - [[Tokijo|Tokio]], [[7. 1.|7. siječnja]] [[1989]].) bio je [[japan]]ski car koji je imao najdulji mandat od svih careva u [[Japan]]u. Vladao je od [[1926]]. do svoje smrti [[1989]]. i bio je vrhovni vođa u [[Drugi svjetski rat|II. svjetskom ratu]]. Nakon smrti postao je poznatiji pod imenom Car Shova (Shōwa Tennō). Hirohito je umro [[7. 1.|7. siječnja]] [[1989]]. u 6:33, a službena smrt objavljena je u 7:55, kad je javnost prvi put saznala da je car imao [[rak (bolest)|rak]]. == Rani život == Hirohito je bio sin cara Yoshihita i carice [[Teimei]]. Službeno je postao princ nasljednik [[2. 10.|2. listopada]] [[1916]]. Hirohito je pohađao dječačku (mušku) školu Gakushin ([[1908]]. - [[1914]].) koju su uglavnom pohađali arisokrati, zatim odlazi u posebni institut za princa nasljednika (Tōgū-gogakumonsho) i pohađa taj institut od [[1914]]. - [[1921]]. Godine [[1921]]. Hirohito je prošao šestomjesečnu eurospku turneju, uključujući i [[Ujedinjeno Kraljevstvo]], [[Francuska|Francusku]], [[Italija|Italiju]], [[Nizozemsku, Nizozemska]] i [[Belgiju, Belgija]], time je postao prvi princ koji je privremeno otputovao iz [[Japan]]a. Nakon povratka u Japan preuzeo je dužnos [[regent]]a [[29. 10.|29. listopada]] [[1921]]. godine, nasljeđujući bolesnog oca kojem se pogoršalo mentalno stanje. Za vrijeme njegove dužnosti regenta pravo glasa na izborima dobili su svi muškarci stariji od 25 godina. == Brak == Hirohito je oženio princezu Nagako Kuni, buduću caricu. Ona je bila najstarija kćer princa Kunija Kuniyoshija. Imali su dva sina i pet kćeriju: * Princeza [[Shigeko]] ([[9. 12.|9. prosinca]] [[1925]]. - [[23. 7.|23. srpnja]] [[1961]].) * Princeza [[Sachiko]] ([[10. 9.|10. rujna]] [[1927]]. - [[8. 3.|8. ožujak]] [[1928]].) * Princeza [[Kazuko]] ([[30. 9.|30. rujna]] [[1929]]. - [[28. 5.|28. svibnja]] [[1989]].) * Princeza [[Atsuko]] ([[7. 3.|7. ožujka]] [[1931]].) * Prijestolonasljednik [[Car Akihito|Akihito]] ([[23. 12.|23. prosinac]] [[1933]].) * Princ [[Masahito]] ([[28. studeni]] [[1935]].) * Princeza [[Takako]] ([[3. 3.|3. ožujka]] [[1939]].) Kćeri su mu nakon punoljetnosti su napustile carsku obitelj s obzirom na američke reforme na japansku carsku obitelj. == Car == [[25. 12.|25. prosinca]] [[1926]]. Hirohito je naslijedio umrlog oca Yoshihita. Tad je završila era njegova oca zvana Taishō, a započela je era cara Hirohita zvana Shōwa. Prema japanskoj tradiciji dobio ja ime Car Taishō, no rijetko ili nikako se tako obraćalo caru Hirohitu. Hirohitu su se obraćali s "Njegovo veličanstvo car" (天皇陛下, tennō heika), što je skraćeno na samo "Njegovo veličanstvo" (陛下, heika). == Rana vladavina == Prva obilježja njegove vladavine bila su sukobljavanje s financijskom krizom i snažnim jačanjem vojske. Japanska kopnena vojska i Japanska ratna mornarica uvijek su imali pravo na veto od 1900. godine i između [[1921]]. i [[1944]]. godine. Hirohito je jednom prilikom za dlaku izbjegao smrt. Ručnu granatu na njega bacio je koreanski nacionalist u Tokiju [[9. 1.|9. siječnja]] [[1932]]. godine. Druga važna napomena je atentat predsjednika Vlade [[Tsujoshi Inukai|Inukaia Tsuyoshia]] 1932. godine, što ja naznačilo kraj civilne vladavine nad vojskom. Poslije ovoga uslijedio je pokušaja vojnog udara na Vladu u veljači [[1936]]. Incident je nazvan dvadesetšestoveljačni incident, vođen nižim časnicima, tj. svih onih koji su imali simpatije prema viskopozicioniranom časniku princu Chichibuu, bratu cara Hirohita. Incident je prerastao u pobunu, a pobuna je rezultirala smaknućem velikog dijela članova Vlade i vojnih časnika. Nakon što je car Hirohito obavješten o pobuni, izdao je naređenje da se pobuna uguši. Vojnike koji su se pobunili nazvao je pounjenicima (bōto). Točnije, naredio je ministru vojske [[Yoshiyuki Kawashima|Yoshiyukiu Kawashimau]] da uguši pobunu za jedan sat, i svakih pola informirao se o pobuni od Honjōa. Kad je čuo od Honjō da je napravljen tek mali napredak protiv pobune, Hirohito mu je rekao: "Ja, osobno ću vodit Konoe zbor (diviziju) i obuzdati ih." Pobunjenici su izgubli pobunu [[29. 2.|29. veljače]] [[1936]]. == [[Sino-japanski rat]] i [[Drugi svjetski rat]] == Prije početka drugog svjetskog rata Japan je 1931. napao [[Mandžurija|Mandžuriju]] u prvom sino-japanskom ratu, a zatim i ostatak Kine 1937.g. u drugom sino-japanskom ratu. Neki izvori okrivaju da Car Šōva nije imao prigovora na plan o invaziji Kine 1937.g. <ref>Wakabayashi, Bob Tadashi (1991). "[http://chinajapan.org/articles/04.1/04.1wakabayashi4-27.pdf Emperor Hirohito on Localized Aggression in China]". ''Sino-Japanese Studies'' '''4''' (1), pp. 4–27. Retrieved on 2008-02-03.</ref>, koji su mu predložili njegovi ministri i premijer [[Fumimaro Konoe]]. Najveća briga mu je bila mogućnost napada [[Sovjetski Savez|Sovjetskog Saveza]] sa sjevera, a najviše pitanja je svojim ministrima postavljao o vremenu koje će trebati da se savlada kineski otpor. Prema Akiri Fujiwari, tijekom rata sa Kinom Car je osobno ratificirao prijedlog da japanska vojska odbaci u ratovanju međunarodna pravila o postupanju sa ratnim zarobljenicima.<ref>Fujiwara, ''Nitchū Sensō ni Okeru Horyo Gyakusatsu'', Kikan Sensō Sekinin Kenkyū 9, 1995, p.22.</ref> Radovi Yoshiaki Yoshimi i Seiya Matsuno ukazuju da je Car odobrio posebna naređenja (rinsanmei), o upotrebi [[kemijsko oružje|kemijskog oružja]] protiv Kineza.<ref>''Dokugasusen Kankei Shiryō II, Kaisetsu,'' 1997, pp.25–29.</ref> Za vrijeme drugog svjetskog rata Japan je sklopio savez sa nacističkom Njemačkom i fašističkom Italijom nazvan [[Sile Osovine]]. U srpnju 1939. Car je nekoliko puta raspravljao sa jednim od svoje braće Yasuhitoom (Princ Chichibu), koji ga je tri puta tjedno posjećivao i zalagao se za savez, često je u posjetu bio zajedno sa ministrom vojske [[Seishiro Itagaki]] .<ref>Terasaki Hidenari, ''Shōwa tennō dokuhakuroku'', Bungei Shūnjusha, 1991, p.106–108, Wetzler, ''Hirohito and War'', pp.25, 231.</ref> Tek nakon uspjeha njemačke vojske u Europi Car je pristao na savez. Pred kraj rata, na početku 1945.g. unatoč sve lošijoj situaciji za Japan, Car nije pristao na završavanje rata pregovorima i predajom prema savjetu premijera Fumimaro Konoe, nego se još nadao velikoj pobjedi. Nakon predajom Njemačke u svibnju 1945. i odluke Sovjetskog Saveza o tome da neće produžiti sporazum o nenapadanju, japanski kabinet se sastao u lipnju 1945. kako bi potvrdio odluku o borbi do zadnjeg čovjeka. Ovu odluku je potvrdio Car na kratkom sastanku sa svojim savjetnicima. Dana 26. srpnja 1945. saveznici su donijeli Postdamsku Deklaraciju u kojoj su zahtjeva bezuvjetna predaja Japan, što su japanska vlada i Car prvotno odbili. Nakon napada atomskom bombom na [[Hiroshima|Hiroshimu]] i [[Nagasaki]] i objave rata Sovjetskog Saveza, Car je odlučio završiti rat. O svojoj odluci obavijestio je svoju obitelj, a dana 15. kolovoza je preko radija emitirana snimka u kojoj Car objavljuje bezuvjetnu predaju svih japanski vojnih snaga (Gyokuon-hōsō), te je to ujedno i prvi put da su japanci čuli glas svoga Cara preko radija. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Shōwa Emperor}} * [http://homepage3.nifty.com/kadzuwo/triviana/hirohito.htm Hirohito, Emperor @A Trivial Encyclopedia of Japan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041019205201/http://homepage3.nifty.com/kadzuwo/triviana/hirohito.htm |date=2004-10-19 }} * [http://www.kunaicho.go.jp/esyouwa/esyouwa.html#koujyun Kunaicho |Emperor Showa] * [http://www.rotten.com/library/bio/dictators/hirohito/ Hirohito biography and timeline] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160720205608/http://www.rotten.com/library/bio/dictators/hirohito/ |date=2016-07-20 }} {{start box}} {{succession box | before=[[Car Taishō|Taishō]] | title=[[Popis japanski car|Car Japana]] | after=[[Car Akihito|Akihito]] | years=[[1926]]-[[1989]]}} {{end box}} {{Monarsi Japana}} {{Životni vijek|1901|1989|}} [[Kategorija:Carevi Japana|H]] [[Kategorija:Preživjeli pokušaje atentata|H]] [[Kategorija:Regenti Japana]] [[Kategorija:Političari u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Japan u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Antikomunisti]] hclod12grf5y9j3e6hwx61us7l004ry 0 3052 42716740 42595981 2026-11-06T11:10:21Z ~2026-58933-06 408974 42716740 wikitext text/x-wiki {{Prerađivanje}} [[Datoteka:Paraćin.JPG|thumb|right|200px|Panorama Paraćina]] '''Paraćin''' je grad u [[Srbija|Srbiji]]. Nalazi se na koordinatama 43.87° sever, i 21.41° istok. Opština Paraćin zahvata deo bogatog i plodnog Srednjeg Pomoravlja, teritorija opštine Paraćin se spušta od Kučajskih planina na istoku prema Velikoj Moravi na zapadu ispresecana tokovima reka Crnice i Grze. Sam grad leži na 130 m nadmorske visine, 4&nbsp;km udaljenosti od reke Velike Morave i na obalama Crnice. Na 156&nbsp;km je udaljenosti od [[Beograd]]a, idući međunarodnim auto-putem lepim, južno ka Nišu. Prema popisu iz 1896.god. varoš Paraćin imala je 5486 stanovnika, dok je u selima sreza živelo 23 800 stanovnika. Današnji broj stanovnika po popisu od 2002.g. je 58310, od toga pola u gradu a druga polovina u 34 naseljena mesta, mesnim zajednicama. Prvo poznato naselje nastaje u ranoj praistoriji pre 8000 god. Sa prekidima ovde žive i prolaze razne etničke populacije Tribali, Sarmati i Rimljani. Ubrzo se ovde nastanjuju i Sloveni sa naseljima od XI do XII veka. Pisani tragovi o nazivu Paraćina kao ''trga sa panađurom'' i ''trga na Parakinovom brodu'' vode iz XIV veka (27/14 septembra 1375.g.). U III veku nastaje poznato Rimsko naselje, Sarmates na putu Via militaris (rimski vojni put) Od 1861.god. Paraćin dobija status varoši i ubrzo postaje poznat industrijski centar. Nagli razvoj industrije nastaje krajem XIX veka. Osnivaju se fabrika vunenih tkanina braće Minh, fabrika cementa i fabrika stakla, pa tako početkom XX veka postaje značajno ekonomsko mesto u Srbiji. Danas je to moderan trgovački centar kome zbog geografskog položaja i važnih komunikacija prilaze i okolni manji gradovi.Sa razvojem industrije i ekonomije jača društveni i kulturni život, o čemu svedoče duboki istorijski tragovi.'' Paraćin je jedan od najpoznatijih centara tekstilne industrije u Srbiji po proizvodnji vunenih tkanina. Mnogi Paraćin nazivaju "Grad štofa" == Značajne osobe == * Milan Dimitrijević, prvi učitelj i odlikovan ordenom sv.Save * Ljubomir Ognjanović, rođen 1923. u Kraljevini Jugoslaviji, diplomirao na Ekonomskom fakultetu. Predsenik SO Paraćin od 1969-1974. Aktivni društveno-politički radnik koji se zalagao za razvoj Paraćina i povezao saobraćajnu infrastrukturu Paraćina sa okolnim selima. * Velislav Stanojlović, iz Trešnjevice, član Praviteljstvujušćeg sovjeta serbskog, uz Karađorđa, najvišeg organa vlasti za vreme ustaničke Srbije; * Ilija Barjaktarević, vojvoda paraćinski, iz Izvora; predvodio je paraćinsku vojsku u više bojeva, posebno su bili zaduženi za utvrđenje Deligrad; * Veljko Miljković, paraćinski knez, počev od Boja kod Paraćina avgusta 1805.; * Milosav Lapovec rodom iz Sikirice; učesnik je Orašačke skupštine; pošto mu se porodica odselila u Lapovo pre Prvog ustanka, tamo se i angažovao; * Jovan Petrović Kovač, rodom iz Svojnova, jedan od prvih Karađorđevih topolivaca; učesnik je Kočine krajine i oba srpska ustnaka;poznat po iskazanom rodoljublju; * Aleksa Dukić,Karađorđev momak i poverljiv čovek; nije rodom iz Paraćina, ali je rukovodio Djumrukom (carinom) dok je bila u Parćinu za vreme Prvog srpskog ustanka; * Hajduk Veljko Petrović, krajinski vojvoda; nije rodom iz Paraćina, ali je neposredno pre Prvog srpskog ustanka bio sluga u Paraćinu; * Stevan Kutula, predvodnik – barjaktar Paraćinske konjice u poznatoj Varvarinskoj bici,kada je odlikovan Zlatnom kolajnom;rodom iz Lešja; * Stojan Brka, iz Svojnova, oborknez za vreme prvog srpskog ustanka; * Starac Pejko, iz Svojnova, istakao se u jednoj bici kod Svojnova za vreme Drugog srpskog ustanka, kada je i hrabro poginuo štiteći otstupnicu drugim ustanicima; * Šunda N.,istakao se u boju kod Paraćina 1805. posle koje ga je Karađorđe postavio za buljukbašu; predvodio paraćinsku stražu na Deligradu; * Jovan N., iz Lešja učesnik Kočine krajine i Prvog srpskog ustanka;bio na Deligradu; rodonačelnik slavne familije Lešjanin; * Stojan Jovanović Lešjanin, iz Lešja, vilajetski knez i jedan od predvodnika bune 1832. posle koje je i Paraćin pripojen kneževini Srbiji;član Državnog saveta. * Jovan Veljković, iz Paraćina, jedan od predvodnika bune1832. godine kada je Paraćin pripojen Kneževini Srbiji; * Stojan Veljković, iz Paraćina,jedan od predvodnika Bune 1832. god. posle koje je Paraćin pripojen Kneževini Srbiji; * Bogdan Đorđević, Milošev tatarin, sreski i okružni načelnik za vlade kneza Aleksandra Karađorđevića i “ustavobranitelja”; zaslužan za osnivanje osnovne škole za žensku decu – prve te vrste u Kneževini Srbiji 1845.; * Živko Konstantinović Paraćinac – nije utvrđeno odakle je, ali po nadimku može se pretpostaviti da je iz Paraćina poreklom, bio u srpskoj delegaciji u Carigradu za vreme Prvog Ustanka, bio komandant Kladova, ali je zbog napuštanja Kladova bez borbe, bez znanja Karadjordja, osudjen na smrt i streljan. * Lazar Barjaktarević, iz Izvora, brat vojvode Ilije, predvodio paraćinsku vojsku, pominju ga da je slat u Istočnu Srbiju. * Pavle Marinković, trgovac, iz Paraćina, zaslužan je za obnovu crkve Svete Petke za vreme turske vladavine oko 1820. godine. * Miša N., knez ili kmet iz Šavca, turski vodič Turcima za borbu kod Debelog drveta na Juhoru 1915. godine, ali je pre toga dojavio Srbima da se pripreme i zauzmu položaj za borbu. * Petar Marinković, iz Paraćina, bio sreski načelnik u Paraćinu i zaslužan za osnivanje osnovne škole za žensku decu, prvut te vrste u Srbiji. * Toma Živanović, profesor pravnog fakulteta, tvorac tripartitne teorije krivičnog prava priznate u svetskoj nauci; * Dragoljub Jovanović, nuklearni fizičar, prof. Univerziteta; * Sima Lozanić, nije rodom iz Paraćina, ali je u Paraćinu bio učenik osnovne škole; profesor i prvi rektor Beogradskog univerziteta, inače hemičar svetske slave; * Vićentije Rakić, pedagog, profesor i osnivač Katedre za pedagogiju Filozofskog fakulteta u Beogradu; * Stevan Okanović, pedagog, profesor Filološkog fakulteta; * Nikola Popović, filozof, rođen u Obrežu, ali je detinjstvo proveo u Potočcu, a gimnaziju završio u Paraćinu; profesor Filozofskog fakulteta i ratni rektor Beogradskog fakulteta. * Vladeta Popović, rođen u Paraćinu, poznati anglista, osnivač katedre za anglistiku Filozofskog fakulteta u Beogradu; * Rajko Lešjanin, krivičar, profesor Velike škole; * Dimitrije Marinković, sudija najviših sudova, ministar; predsednik Senata Kraljevine Srbije; * Stojan Veljković, profesor Velike škole, sudija najviših sudova, ministar; * Miloje Lešjanin, rođen u Lešju, sekretar Kneza Mihaila Obrenovića; * Milojko Lešjanin, rođen u Lešju, đeneral kome se predao Niš za vreme Drugog srpsko-turskog rata; * Ilija Gojković, rodom iz Drenovca, đeneral, proslavio se u ratovima 1912-1918.; * Velimir Velja Popović, rođen u Buljanu, školovao se u Potočcu i Paraćinu; bio ministar u kraljevskim vladama i ban; * Jelisaveta Petrović, slikarka, profesor Više ženske škole; * Zaharije Zaka Petković, paraćinski paroh i profesor veronauke u paraćinskoj gimnaziji; vlasnik prve privatne paraćinske biblioteke; * Kosta Hadživojković, osnivač prve paraćinske štamparije “Hadži Laza”; predsednik opštine; * Jovan Sjenicki, industrijalac, predsednik paraćinske opštine do dolaska Bugara za vreme prvog svetskog rata; istakao se humanim radom; * Jordan Hadžividojković, sveštenik i pisac, profesor veronauke u nizu gimnazija, pa i u Paraćinu; * Vlada Teokarević, industrialac, osnivač Fabrike vunenih tkanina; * Stevan Čuturilo, nije iz Paraćina rodom, ali je jedan od najslavnijih direktora Gimnazije u Paraćinu; * Tasa Bizetić, zaslužan za početke pozorišnog života u Paraćinu; * Živojin Pavlović Žikišon, zaslužan za početke pozorišnog života u Paraćinu, vlasnik štamparije i pisac; * Sreten Marković, solunski borac i prvi paraćinski pesnik; * Aleksandar Jovanović, jedan od poznatijih paraćinskih demokratskih predsednika opštine; * Radisav Simić, iz Sikirice, narodni poslanik u vreme Obrenovića. * Živojin Žika Popović, iz Potočca, lekar u Ćupriji, narodni poslanik na radikalskoj listi. * Đoka Z. Petković, rodom iz Paraćina, bio narodni poslanik na listi Demokratske stranke, kojoj je pripadao od osnivanja, jer je pre toga pripadao Samostalnoj radikalnoj stranci Ljube Davidovića. * Dragoljub Aranđelović, profesor Pravnog fakulteta i političar, iz Paraćina rodom, bio narodni poslanik i senator. * Mirko Banjević, profesor samoupravne gimnazije u Paraćinu, pesnik čija je zbirka pesama socijalne orijentacije “Ognjena jutra” štampana u Paraćinu i odmah od policije zabranjena 1940.; * Branko Krsmanović, narodni heroj iz Donje Mutnice; španski borac. * Momčilo Popović Ozren, narodni heroj iz Busilovca. * Radomir Mihajlović, trgovac iz D. Mutnice, osnivac prve privatne benzinske stanice u postkomunistickoj Jugoslaviji * Miodrag Radunović, rodom iz Davidovca, direktor prve televizije u Paraćinu * Milojko Lešjanin, srpski general, učesnik srpsko-turskih ratova i srpsko-bugarskog rata * Nenad Veljković komandant soda armije 1991 == Vanjske veze == {{Commonscat|Paraćin}} * [http://www.paracin.rs Zvanična Internet prezentacija Opštine Paraćin] * [http://www.paracin.autentik.net Sve o gradu Paraćin] * [http://www.opstinaparacin.info Opština Paraćin Nezavisni portal Paraćina]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.srpskafabrikastakla.com Srpska fabrika stakla A.D-Paraćin] * [http://www.serbian-glass.com Srpska fabrika stakla] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723065452/http://www.serbian-glass.com/ |date=2013-07-23 }} {{Gradovi u Srbiji}} [[Kategorija:Paraćin| ]] [[Kategorija:Gradovi u Srbiji]] {{geog-stub}} jlvhcon1aavxa9f9shuqzg2fa1aiilt 0 3301 42716524 42693636 2026-11-05T17:57:20Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716524 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:ICTY logo.svg|thumb|Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju, logotip]] '''Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju''' ([[akronim|akr.]] '''MKSJ''', [[engleski jezik|engl.]] '''International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia''', akr. '''ICTY'''; službeni naziv '''Međunarodni tribunal za progon osoba odgovornih za ozbiljna kršenja međunarodnog humanitarnog prava počinjena na teritoriju bivše Jugoslavije od 1991.''', engl. '''International Tribunal for the Prosecution of Persons Responsible for Serious Violations of International Humanitarian Law Committed in the Territory of the Former Yugoslavia since 1991'''),<ref name="Report S/25704">{{cite web |url=http://www.icty.org/x/file/Legal%20Library/Statute/statute_re808_1993_en.pdf|title=Report S/25704}} Str. 8.</ref> sud za [[zločin]]e počinjene tokom [[jugoslavenski ratovi|jugoslavenskih ratova]] utemeljen Rezolucijom br. 827 [[Vijeće sigurnosti UN-a|Vijeća sigurnosti UN-a]] od 25. maja 1993. i aktivan od 1994. Tribunal je ''[[ad hoc]]'' sud sa sjedištem u [[Hag]]u u Nizozemskoj, pa se često skraćeno naziva Haški tribunal za bivšu Jugoslaviju. Do 2013., MKSJ je za rat u Bosni i Hercegovini osudio 51 osobu na srpskoj, 18 na hrvatskoj te pet na bošnjačkoj strani.<ref name="Jurasić">[[#Jurasić|Jurasić 2012.]], 36-40</ref> Od 50 osoba osuđenih na srpskoj strani, 45 je osuđeno na ukupno 759 godina zatvora a petorica na [[doživotni zatvor]] ([[Stanislav Galić]], [[Vujadin Popović]],<ref>[[#Popović MKSJ|Tužitelj protiv Vujadina Popovića i drugih - Presuda, ''2010.'' - II. svezak]], str. 826</ref> [[Ljubiša Beara]],<ref>[[#Popović MKSJ|Tužitelj protiv Vujadina Popovića i drugih - Presuda, ''2010.'' - II. svezak]], str. 827</ref> [[Milan Lukić]],<ref>[[#Radosavljević|Radosavljević 2012.]]</ref> [[Zdravko Tolimir]]<ref name="Tolimir presuda">[[#Tolimir|Tolimir 2012.]]</ref>). Najteži zločin za koji su osuđeni srpske vojskovođe bio je [[genocid]] ili pomaganje i podržavanje genocida u Srebrenici,<ref name="Tolimir presuda"/> za što je osuđeno šestero (Popović, Beara,<ref>[[#Popović MKSJ|Tužitelj protiv Vujadina Popovića i drugih - Presuda, ''2010.'' - II. svezak]], str. 780-781</ref> [[Drago Nikolić]],<ref>[[#Popović MKSJ|Tužitelj protiv Vujadina Popovića i drugih - Presuda, ''2010.'' - II. svezak]], str. 782</ref> [[Radislav Krstić]], Tolimir,<ref name="Tolimir presuda"/> [[Radovan Karadžić]]). Predsjednik Srbije [[Slobodan Milošević]], isprva 1999. optužen samo za ratne zločine na Kosovu, a potom 2001. i za Hrvatsku i Bosnu i Hercegovinu, je postao prvi bivši predsjednik neke države koji je optužen za ratne zločine na nekom međunarodnom sudu, te je izručen MKSJ-u, ali je umro prije presude.<ref>{{cite web| url=http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1512825/Slobodan-Milosevic.html| title=Slobodan Milosevic - Obituary| publisher=Telegraph| accessdate=4. lipnja 2013| date=13. ožujka 2006}}</ref> Optužena su i sva tri predsjednika bivše [[Republika Srpska Krajina|RSK]] ([[Milan Martić]], [[Milan Babić]], [[Goran Hadžić]]), bivši predsjednik [[Republika Srpska|RS]] ([[Radovan Karadžić]]) kao i bivši potpredsjednik [[Hrvatska Republika Herceg-Bosna|HRHB]] ([[Dario Kordić]]). Sveukupno, MKSJ je izdao optužnice za 161 osobu,<ref>{{cite web| url=http://www.vijesti.me/svijet/dvije-decenije-haskog-tribunala-obraden-161-slucaj-20-godina-clanak-130501| title=Dvije decenije Haškog tribunala: Obrađen 161 slučaj za 20 godina| publisher=Vijesti.me| accessdate=4. lipnja 2013| date=27. svibnja 2013| archive-date=2013-08-11| archive-url=https://web.archive.org/web/20130811174617/http://www.vijesti.me/svijet/dvije-decenije-haskog-tribunala-obraden-161-slucaj-20-godina-clanak-130501| dead-url=yes}}</ref> ali je osudio tek polovicu od tog broja. Prvi tužitelj 1993. bio je [[Ramon Escovar Salom]], ali ga je nakon samo godine dana zamijenio [[Richard Goldstone]]. Njegova nasljednica bila je [[Louise Arbour]], zatim [[Carla Del Ponte]] te [[Serge Brammertz]], zadnji tužitelj.<ref>{{cite web| url=http://www.icty.org/sid/101| title=MKSJ: Bivši tužioci| publisher=MKSJ| accessdate=4. lipnja 2013| date=}}</ref> == Kritike == === Pisma suca Frederika Harhoffa 2013. === [[Datoteka:ICTY Detention Unit cell.jpg|desno|mini|225px|Zatvorska ćelija MKSJ-a]] 13. 6. 2013., danski dnevni list ''BT'' objavio je privatno pismo suca MKSJ-a, [[Frederik Harhoff|Frederika Harhoffa]], u kojem je isti izrazio strah svojim prijateljima jer su ga tri nedavne oslobađajuće presude koje su 2012. i 2013. izrečene u Haškom tribunalu ostavile sa "snažnim neprijatnim osjećanjem da je sud promijenio svoj kurs pod pritiskom 'vojnog establišmenta' iz nekih uticajnih zemalja." Implicirao je da je predsjednik MKSJ-a, [[Theodor Meron]], izvršio pritisak na druge suce kako bi se od 2012. postrožili kriteriji za osuđivanje.<ref>{{cite web|title="Bomba" u tribunalu|url=http://sense-agency.com/tribunal_(mksj)/quotbombaquot-u-tribunalu.25.html?cat_id=1&news_id=15049|publisher=Sense Agency|date=13. lipnja 2013|accessdate=20. lipnja 2013|archivedate=2013-06-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130621141527/http://www.sense-agency.com/tribunal_(mksj)/quotbombaquot-u-tribunalu.25.html?cat_id=1&news_id=15049|deadurl=yes}}</ref> William Schabas, koji predaje međunarodno pravo na sveučilištu [[Middlesex]] u Londonu se složio da su te tri oslobađajuće presude "oslabile poruku [tribunala], jer sada ima manje zaštite za civile i ljudska prava.”<ref>{{cite web|url=http://www.nytimes.com/2013/06/15/world/europe/judge-at-war-crimes-tribunal-faults-acquittals-of-serb-and-croat-commanders.html?_r=0|title=Judge at War Crimes Tribunal Faults Acquittals of Serb and Croat Commanders|author=Marlise Simmons|publisher=New York Times|date=14. lipnja 2013|accessdate=20. lipnja 2013}}</ref> Nakon pisma, na prvoj sljedećoj konferenciji za novinare u MKSJ-u, 18. 6., glasnogovornica nije željela komentirati inicijative nekih udruženja žrtava za potpisivanje peticije kojom će se od UN-a tražiti formiranje nezavisne istražne komisije za provjeravanje navoda iz pisma sudije Harhoffa, kao ni pitanje da li će ured tužilaštva tražiti da se o tome sprovede interna istraga u tribunalu.<ref>{{cite web|title=Strategija noja|url=http://sense-agency.com/tribunal_(mksj)/strategija-noja.25.html?news_id=15069&cat_id=1|publisher=Sense Agency|date=18. lipnja 2013|accessdate=20. lipnja 2013|archivedate=2016-03-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306205526/http://sense-agency.com/tribunal_(mksj)/strategija-noja.25.html?cat_id=1&news_id=15069|deadurl=yes}}</ref> [[Vojislav Šešelj]] je iskoristio to pismo kako bi od MKSJ-a zatražio da diskvalificira Harhoffa iz pretresnog vijeća u njegovom predmetu zbog "pristranosti". MKSJ je to prihvatio te je Harhoff diskvalifciran 29.8. 2013. Ostala dva suca, Jean-Claude Antonetti i Flavia Lattanzi, su se usprotivila toj odluci MKSJ-a i pozvala na preispitivanje presude, ali je MKSJ to odbio.<ref>{{cite web| title=MOTION FOR RECONSIDERATION OF DISQUALIFICATION OF JUDGE HARHOFF DENIED| url=http://sense-agency.com/icty/motion-for-reconsideration-of-disqualification-of-judge-harhoff-denied.29.html?cat_id=1&news_id=15383| date=7.10. 2013| publisher=Sense Agency| access-date=2014-11-07| archivedate=2016-03-05| archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305004113/http://sense-agency.com/icty/motion-for-reconsideration-of-disqualification-of-judge-harhoff-denied.29.html?cat_id=1&news_id=15383| deadurl=yes}}</ref> Time je presuda u predmetu Šešelj, koja je isprva trebala biti izrečena u 30.10. 2013., odgođena unedogled. Harhoffa je zamijenio novi sudac, Mandiaye Niang, te time upotpunio tročlano vijeće, ali je morao početi čitati sve dokumente ispočetka te procijenio da mu za to treba "najmanje godina i pol". 7.11. 2014., pretresno vijeće je većinom odlučilo da se Šešelj, koji je u Haagu od 2003. bez presude, pusti na privremenu slobodu zbog zdravstvenih razloga bez ikakvih konzultacija sa tužiocem ili optuženim. Florence Hartmann opet je to uzela kako bi kritizirala Tribunal: "Pravo pitanje je šta rade sudije? Sudije nisu bolesni, ako jesu neka idu u penziju! Oni nisu bolesni, šta rade četiri godine otkako je završeno suđenje, to nas zanima? Ako se slučajno desi da optuženik umre prije presude, ako imate četiri godine od kraja suđenja, onda je kriv sudija i Sud, a ne bolest."<ref>{{cite web|title=Florence Hartmann za Klix.ba: Ako je bolestan Šešelj, nije sudija, gdje je presuda?| date=7.11. 2014| publisher=klix.ba| url=http://www.klix.ba/vijesti/regija/florence-hartmann-za-klix-ba-ako-je-bolestan-seselj-nije-sudija-gdje-je-presuda/141106164}}</ref> [[Nataša Kandić]] je to uzela kao primjer fijaska MKSJ-a: {{izdvojeni citat|Oni jednostavno ne znaju šta bi uradili s tim slučajem. Znaju da i kada bi imali šanse da donesu presudu, da bi se Šešelj isto tako našao na slobodi ako se ima u vidu pravilo Tribunala da poslije dvije trećine odležanog pritvora od ukupne kazne puštaju optuženika na slobodu. Dakle, da je on dobio naprimjer 20 godina zatvora, našao bi se na slobodi. [...] Ovako su stvorili situaciju da apsolutno svi smatraju da je slučaj Vojislava Šešelja zapravo jedan od velikih neuspjeha Haškog tribunala u tome što su mu sudili, izveli veliki broj svjedoka, imali veliki broj dokaza i nisu bili u stanju da odgovore njegovom lukavstvu i stalnom kršenju sopstvenih prava i na sopstvenu štetu.<ref>{{cite web|url=http://www.avaz.ba/clanak/144917/kandic-pustanje-seselja-jos-jedan-veliki-neuspjeh-haskog-tribunala#sthash.bpwMf90s.dpuf| date=7.11. 2014| title=Kandić: Puštanje Šešelja još jedan veliki neuspjeh Haškog tribunala|publisher=avaz.ba}}</ref>}} === Pad, slabljenje ugleda i odustajanje od presuda === Od 2012., MKSJ je pooštrio pravila osuđivanja te su se tako dogodile četiri oslobađajuće presude koje su na kraju potkopala njegov kredibilitet. Prvo je bilo slučaj [[Ante Gotovina]] i [[Mladen Markač]], u kojem su dvojica zapovjednika isprva osuđeni na 24 odnosno 18 godina zatvora zbog zločina tijekom Operacije Oluja, samo da bi ih godinu i pol kasnije, 16.11.2012., žalbeno vijeće, kojim je predsjedao Theodor Meron, oslobodilo svih optužbi i većinom glasova odbilo utvrditi granicu udaljenosti topničkog udara od cilja kojim se može odrediti protupravno granatiranje neke mete. Dva suca u žalbenom vijeću koja su ostala u manjini se nisu slagala s takvom presudom: Carmel Agius je u izdvojenom mišljenju zapisao da postoji dovoljno dokaza za njihovu krivicu{{sfn|MKSJ|16.11. 2012|loc=str. 87, 93}} dok je Fausto Pocar zapisao da se "fundamentalno ne slaže sa cijelom žalbenom presudom, koja je u suprotnosti sa bilo kakvim smislom pravde".{{sfn|MKSJ|16.11. 2012|loc=str. 121}} Pravnica Janine Natalya Clark je zapisala kako je presuda i "interno i eksterno problematična", da "zanemaruje ukupnost dokaza" te da je stoga "nepotpuna".<ref>{{cite journal|last=Clark| first=Janine Natalya| year=2013| title=Courting Controversy - The ICTY’s Acquittal of Croatian Generals Gotovina and Markač| doi=10.1093/jicj/mqt009|journal=[[Oxford University Press]]|volume=11|issue=2| |issn=1478-1387}}</ref> [[Zoran Pusić]], predsjednik Građanskog odbora za ljudska prava u Hrvatskoj, također je kritizirao takvu odluku: {{izdvojeni citat|Razlika između osude na 24 godine zatvora i oslobađajuće presude, donesene bez i jedne nove činjenice, svjedočenja ili dokaza ozbiljna je mrlja na rad MKSJ; ili je Raspravno ili je Žalbeno vijeće gadno pogriješilo. O stupnju racionalnosti ove presude govori nešto i podatak da su se najtočnija predviđanja pokazala ona katoličkog klera, koji je godinama sotonizirao "Haški sud", a u ovom je slučaju prognozirao oslobađajuću presudu pod utjecajem molitvenog bdijenja... Međutim, egzodus Srba iz Hrvatske, zločini, žrtve, zataškavanje i neprocesuiranje zločina [...] ostale su činjenice koje, na žalost, odluka ni jednog suda ne može promijeniti.<ref>{{cite web| title=Kako izbjeći da nas presuda ne osudi na sukob| url=http://sense-agency.com/tribunal_(mksj)/kako-izbjeci-da-nas-presuda-ne-osudi-na-sukob.25.html?cat_id=1&news_id=14423| publisher=Sense Agency| date=30.11. 2012| access-date=2014-11-07| archivedate=2016-03-05| archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305195428/http://sense-agency.com/tribunal_(mksj)/kako-izbjeci-da-nas-presuda-ne-osudi-na-sukob.25.html?cat_id=1&news_id=14423| deadurl=yes}}</ref>}} Drugo je bilo kada je 2013. pravomoćnom presudom oslobođen [[Momčilo Perišić]], bivši načelnik Generalštaba [[Vojska Jugoslavije|Vojske Jugoslavije]], jer "nema dokaza da je logistička, materijalna, kadrovska i druga pomoć koju je, kao načelnik Generalštaba VJ pružao vojskama bosanskih i hrvatskih Srba, bila ''konkretno usmjerena'' na vršenje zločina, pa se samim tim ne može osuditi za pomaganje i podržavanje tih zločina".<ref>{{cite journal|last1=Coco|last2=Gal|first1=Antonio|first2=Tom|year=2014| title=Losing Direction - The ICTY Appeals Chamber’s Controversial Approach to Aiding and Abetting in Perišić| journal= [[Oxford University Press]]|volume=12|issue=2| doi=10.1093/jicj/mqu010| }}</ref><ref name="Klarin">{{cite web| url=http://sense-agency.com/tribunal_(mksj)/konkretna-usmerenost-poslednjih-odluka-zalbenog-veca.25.html?cat_id=1&news_id=14728| title=Konkretna usmjerenost posljednjih odluka žalbenog vijeća| publisher=Sense Agency| accessdate=4. lipnja 2013| date=6. ožujka 2013| archivedate=2013-03-11| archiveurl=https://web.archive.org/web/20130311122507/http://www.sense-agency.com/tribunal_(mksj)/konkretna-usmerenost-poslednjih-odluka-zalbenog-veca.25.html?cat_id=1&news_id=14728| deadurl=yes}}</ref> [[Mirko Klarin]] navodi da su se za ta dva slučaja pooštrili standardi kako se u nekim budućim ratovima nitko ne bi mogao pozvati na te presuda radi optuživanja nekog vođe ili političara: {{izdvojeni citat|Slučaj generala Perišića sadržao je još "opasniji potencijal" od onog iz predmeta Gotovina: da Tribunal nekim "nepromišljenim pravnim standardima", ograniči mogućnost pomaganja i podržavanja - oružjem, municijom, logistikom... - "pobunjeničkih" ili "demokratskih" snaga u drugim zemljama, kao što su recimo [[Sirija]], [[Libija]] ili [[Sudan]]. Ili da, još gore, one koji pružaju pomoć izloži riziku krivične odgovornosti za zločine koje su počinili oni kojima je pružena pomoć.<ref name="Klarin"/>}} Treće je bilo kada su 2013. oslobođeni su i bivši visoku dužnosnici Državne bezbednosti (DB), [[Jovica Stanišić]] i [[Franko Simatović]], također jer po novim pravilima nije bilo "konkretne usmjerenosti" da njihove paravojne snage počine zločine po Bosni i Hrvatskoj, što je izazvalo kontroverze. Bivša glasnogovornica MKSJ-a [[Florence Hartmann]],<ref>{{cite web| publisher=source.ba| url=http://www.source.ba/clanak/8381637146517/| title=Hartmann: Haški sud je nagradio mozgove masovnih zločina| date=1. lipnja 2013| accessdate=1. lipnja 2013}}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Nataša Kandić]], [[Francis Boyle]], predsjednica [[Helsinški odbor za ljudska prava|Helsinškog odbora za ljudska prava u Srbiji]] [[Sonja Biserko]],<ref>{{cite web| publisher=Novi List| url=http://www.novilist.hr/Vijesti/Svijet/Nevladine-udruge-za-ljudska-prava-u-Srbiji-zaprepastene-oslobadanjem-Stanisica-i-Simatovica| title=Nevladine udruge za ljudska prava u Srbiji "zaprepaštene" oslobađanjem Stanišića i Simatovića| author=Bojana Oprijan Ilić| date=31. svibnja 2013| accessdate=4. lipnja 2013| archivedate=2013-06-12| archiveurl=https://web.archive.org/web/20130612042212/http://www.novilist.hr/Vijesti/Svijet/Nevladine-udruge-za-ljudska-prava-u-Srbiji-zaprepastene-oslobadanjem-Stanisica-i-Simatovica| deadurl=yes}}</ref> Centar za suočavanje s prošlošću - ''Documenta'', Građanski odbor za ljudska prava i Centar za mir, nenasilje i ljudska prava u Osijeku su digli glas protiv takve presude.<ref>{{cite web| publisher=H-Alter| url=http://www.h-alter.org/vijesti/europa-regija/zrtve-i-dalje-bez-satisfakcije| title=Žrtve i dalje bez satisfakcije| date=31. svibnja 2013| accessdate=4. lipnja 2013| archivedate=2013-09-09| archiveurl=https://web.archive.org/web/20130909072754/http://h-alter.org/vijesti/europa-regija/zrtve-i-dalje-bez-satisfakcije| deadurl=yes}}</ref> Chuck Sudetic je izjavio: {{izdvojeni citat|Ova nova pravila vraćaju presedane uspostavljene presudama [[Nürnberška suđenja|Nürnberškim suđenjima]] nakon 2. svjetskog rata i to 20 godina nakon uspostave MKSJ-a, čime se poništavaju napori institucija međunarodnog prava kako bi se pravda dovela do najviše rangiranih osoba odgovornih za odvratne zločine. Samo će se ljudi koji su počinili ubojstva kazniti, a ne masovne ubojice koji su ih organizirali".<ref>{{cite web|publisher=[[The Economist]]| title=Two puzzling judgments in The Hague| url=http://www.economist.com/blogs/easternapproaches/2013/06/war-crimes-former-yugoslavia| date=1.6. 2013}}</ref>}} Eric Gordy, koji predaje politiku i sociologiju na sveučilištu u Londonu, je za ''New York Times'' zapisao sljedeće o završnom radu MKSJ-a: {{izdvojeni citat|Nešto od ovog razmišljanja možda izgleda kao pozivnica teoretičarima zavjere da potraže zlokobne utjecaje na odluke Tribunala. Ali zavjera nije potrebna kako bi objasnila da suci predstavljaju države koje ih nominiraju za Tribunal, te da je pravo konzervativna profesija. Za vanjskog promatrača izgleda kao da je MKSJ bio na putu uspostavljanja prijelomnih slučaja, vidio što to implicira, te potom napravio korak natrag. Završna runda Tribunalove pravne filozofije ukazuje na žalostan kraj priče o sudu koji je osnovan sa malo nade, potom ohrabrio neke, samo da bi potom sve skupa bacio kroz prozor.<ref>{{cite web| publisher=New York Times| url=http://www.nytimes.com/2013/06/03/opinion/global/what-happened-to-the-hague-tribunal.html?pagewanted=all&_r=3&| title=What Happened to the Hague tribunal?| date=2. lipnja 2013| author=Eric Gordy|accessdate=4. lipnja 2013}}</ref>}} Četvrto je bilo kada je 31. 3. 2016. prvostupanjskom presudom oslobođen ultranacionalistički [[Vojislav Šešelj]], a koju je izreklo pretresno vijeće koje je vodio sudac Jean Claude Antonetti. Nakon presude, MKSJ je zasut masovnim kritikama, najvećim u svojoj historiji, između ostalog jer se time nakon slučaja Perišić i Stanišić i Simatović oformio dojam da tribunal odbija da osudi bilo koga iz Srbije za rat u Hrvatskoj i Bosni i Hercegovini. Činjenica da je 24.3. 2016. u presudi [[Radovan Karadžić|Karadžiću]] Šešelj proglašen članom [[Udruženi zločinački poduhvat|udruženog zločinačkog pothvata]], a u vlastitoj presudi je oslobođen, ukazalo je na veliku unutarnju nedosljednost MKSJ-a.<ref name="pobačaj"/> Sense Agecija, koja je izvještavala o svim suđenjima pred MKSJ-om, je povodm presude objavila članak "Pobačena pravda" i zapisala: {{izdvojeni citat|Suđenje na kojem je sve što je moglo da krene naopako, krenulo naopako, nije ni moglo da završi drugačije nego pobačenom presudom!... Bila je to, inače, prva tribunalova "presuda u odsustvu", budući da je Pretresno veće pre dve sedmice po treći put kapituliralo pred Šešeljem odustajući od naloga Srbiji da osigura njegovo prisustvo izricanju presude, nakon što je optuženi poručio da mu ne pada ni na kraj pameti da dolazi u Hag. Reći da je ovo četvrta kapitulacija Tribunala pred Šešeljem bio bi eufemizam. Konsternacija kojom je dočekana današnja presuda može se porediti samo sa šokom izazvanim presudama Gotovini i Perišiću. S tim što su se te presude ipak mogle tumačiti nekakvim, nazovimo ih teorijama zavere: da su pisane po meri velikih sila koje upražnjavaju granatiranje (ili "droniranje") nastanjenih područja; ili rado pružaju logističku, materijalnu i drugu pomoć pobunjeničkim ili oslobodilačkim snagama u svrhu promene režima u trećim zemljama, pa im ne odgovara da međunarodni sud postavlja u tom području nekakve pravne standarde. Oslobađajuća presuda Vojislavu Šešelju deluje kao pokušaj rušenja dosadašnje sudske prakse Haškog tribunala.<ref name="pobačaj">{{cite web|publisher=Sense Agency|title=Pobačena presuda|url=http://sense-agency.com/tribunal_(mksj)/pobacena-presuda.25.html?news_id=16995&cat_id=1|date=31. 3. 2016|access-date=2016-04-01|archivedate=2016-04-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160405215009/http://www.sense-agency.com/tribunal_(mksj)/pobacena-presuda.25.html?cat_id=1&news_id=16995|deadurl=yes}}</ref>}} Predsjednik Srpskog narodnog vijeća u Hrvatskoj [[Milorad Pupovac]] ocijenio je kako oslobađajuća presuda Šešelju teško kompromitira Haški sud koji "svoj posao završava na najgori mogući način", te kako "sve više nalikuje na trgovinu pred zatvaranjem, u kojoj se rasprodaje pravda".<ref>{{cite web|title=Pupovac: Najgori mogući kraj rada Haškog suda|publisher=Al Jazeera|url=http://balkans.aljazeera.net/vijesti/pupovac-najgori-moguci-kraj-rada-haskog-suda|date=1. 4. 2016}}</ref> Bivši hrvatski predsjednik [[Stjepan Mesić]] je izjavio: "Kao i kada on govori o 'balijama' na isti način, on ustvari, govori o svim Bošnjacima koje treba očistiti.[...] a sud to naziva ohrabrivanjem srpskih vojnika. Ohrabrivanje u čemu?".<ref>{{cite web|title=Mesić za AJB: Presuda Šešelju je skandalozna i politička|publisher=Al Jazeera|url=http://balkans.aljazeera.net/vijesti/mesic-za-ajb-presuda-seselju-je-skandalozna-i-politicka|date=31. 3. 2016}}</ref> Posebno je kritizirano što je Antonetti zaključio kako je "[[velika Srbija]] politički, a ne zločinački pokret", te kako je relativizirao značaj Šešeljeve retorike. Udruga ''Documenta'' je tim povodom objavila sljedeći tekst: "''Šešeljev doprinos udruženom zločinačkom poduhvatu koji se po navodima optužnice ogledao u regrutiranju dobrovoljačkih paravojnih četničkih formacija, planiranju prisilnog osvajanja teritorija u Istočnoj i Zapadnoj Slavoniji te u BiH, prisilnim zatvaranjem nesrba u logore gdje su bili podvrgnuti mučenjima i ubojstvima te zapaljiva i ekstremno nacionalistička retorika i ratna propaganda kojom je poticao na činjenje zločina, za sudsko vijeće suca Antonettija tek je odraz Šešeljeve političke strasti usmjerene ka podizanju morala i legitimna podrška ratnim naporima srpskih paravojnih formacija...[ovo je] rezultiralo najporaznijom prvostupanjskom presudom Međunarodnog kaznenog suda za bivšu Jugoslaviju (MKSJ) do sada''".<ref>{{cite web|title=Documenta: Presuda Šešelju najporaznija je do sada|date=31. 3. 2016|url=http://www.documenta.hr/hr/documenta-presuda-%C5%A1e%C5%A1elju-najporaznija-je-do-sada.html|publisher=Documenta|access-date=2016-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190922135921/https://www.documenta.hr/hr/documenta-presuda-%C5%A1e%C5%A1elju-najporaznija-je-do-sada.html|archive-date=2019-09-22|url-status=dead}}</ref> Ivan Penava, gradonačelnik [[Vukovar]]a, je izjavio: "Hrvatskom narodu ovo je poruka kako se treba uzdati u sebe, a ne računati na pomoć međunarodnih elemenata, jer, kako su promatrali zločine, tako su izrekli presudu."<ref>{{cite web|title=Reakcije nakon presude Šešelju|publisher=Al Jazeera|url=http://balkans.aljazeera.net/vijesti/reakcije-nakon-presude-seselju-sok-i-nevjerica-u-bih-i-hrvatskoj|date=31. 3. 2016}}</ref> Dejan Anastasijević je u časopisu ''[[Vreme]]'' piše: "Današnjim obrazloženjem, Antonetti je prevazišao sebe: u jednom trenutku je počeo da govori o 'Srbima pravoslavne, katoličke i islamske vere', čime je pokazao da je usvojio ideologiju optuženog".<ref>{{cite web|title=Sigurna kuća za Šešelja|author=Dejan Anastasijević|publisher=Vreme|date=31.3. 2016|url=http://www.vreme.com/cms/view.php?id=1381364}}</ref> Šešelj je nakon presude održao konferenciju u Beogradu, na kojoj je ponovo izrazio podršku ideji [[Velika Srbija|Velike Srbije]].<ref>{{cite web|title=Šešelj od Haaga traži 14 milijuna Eura: 'Ideja o 'Velikoj Srbiji' je besmrtna! Imao sam sreće da mi nije sudio idiot koji je presudio Karadžiću|publisher=Jutarnji lsit|url=http://www.jutarnji.hr/seselj-od-haaga-trazi-14-milijuna-eura--ideja-o--velikoj-srbiji--je-besmrtna--/1552292/|date=31. 3. 2016|access-date=2016-04-01|archivedate=2016-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160402173435/http://www.jutarnji.hr/seselj-od-haaga-trazi-14-milijuna-eura--ideja-o--velikoj-srbiji--je-besmrtna--/1552292/|deadurl=yes}}</ref> Sutkinja iz pretresnog vijeća [[Flavia Lattanzi]] se oštro protivila odluci Antonettija i predala izdvojeno mišljenje: "Zatim konstatujem i da većina zaključaka većine članova Veća nije dovoljno obrazložena, ili čak uopšte nije obrazložena, te da time nije ispunjena obaveza svakog pretresnog veća da donese presudu koja je obrazložena kako radi optuženog, tako i radi tužilaštva. Taj princip podrazumeva da se navedu činjenični i pravni razlozi na koje se dato pretresno veće oslanja...Još jedan primer: rat, koji većina članova Veća, kako se čini, smatra legitimnim jer je imao za cilj zaštitu srpskih interesa, ili činjenica da se nesrpsko stanovništvo naoružavalo, tretiraju se kao relevantni elementi na osnovu kojih se može isključiti da je u Hrvatskoj i BiH izvršen rasprostranjen i sistematski napad, ili smatrati da razaranje sela i verskih objekata ne predstavlja zločine. I poslednji primer: većina članova Veća smatra da to što regrutovanje i raspoređivanje dobrovoljaca nije samo po sebi protivzakonito predstavlja relevantan element, i na osnovu toga odbacuje odgovornost Vojislava Šešelja za pomaganje i podržavanje, ne uzimajući pritom u obzir merodavnu sudsku praksu koja se odnosi na to pitanje. Svi ti razlozi, od kojih presuda doneta većinom glasova vrvi, odnose se pre na ''[[ius ad bellum]]'' i na ustavno pravo bivše Jugoslavije nego na ''ius in bello'', koje je jedino merodavno pred ovim Međunarodnim sudom... Ja sam osim toga uverena da u spisu predmeta imamo sve dokaze koji su potrebni da bi se van razumne sumnje zaključilo da je u Hrvatskoj i BiH izvršen rasprostranjen ili sistematski napad, kao i da su u tom kontekstu počinjeni zločini protiv čovečnosti, između ostalog i u Vojvodini (odnosno Srbiji). Pod izgovorom da je Tužilaštvo loše obavilo svoj posao – a uvek se može bolje, pa je tako i Pretresno veće moglo bolje da radi od samog početka ovog predmeta, uprkos teškoćama sa kojima se tokom suđenja suočavalo – većina članova Veća zanemaruje sva pravila međunarodnog humanitarnog prava koja su postojala pre osnivanja ovog Međunarodnog suda, kao i sva pravila merodavnog prava koja su formulisana tokom njegovog rada, da bi u svojoj presudi oslobodilo Vojislava Šešelja."<ref>{{cite web|title=Delimično suprotno mišljenje sutkinje Lattanzi|url=http://sense-agency.com/tribunal_(mksj)/delimicno-suprotno-misljenje-sutkinje-latanci.25.html?news_id=16996&cat_id=1|publisher=Sense Agency|date=31.3. 2016|access-date=2016-04-01|archivedate=2016-04-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160405215057/http://www.sense-agency.com/tribunal_(mksj)/delimicno-suprotno-misljenje-sutkinje-latanci.25.html?cat_id=1&news_id=16996|deadurl=yes}}</ref> === Konferencija: Obilježavanje 20. godišnjice MKSJ - Protest protiv Theodora Merona u Sarajevu === Konferencija pod nazivom “Obilježavanje 20. godišnjice MKSJ-a” održana je 26. i 27.11.2013. u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Osim predstavnika Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju (MKSJ), na konferenciji su učestvovali i predstavnici pravosudnih institucija iz BiH i regiona, pravnici, žrtve, nevladine organizacije i mediji.<ref>{{cite web|title=Protest protiv Merona|url=http://www.justice-report.com/bh/sadr%C5%BEaj-%C4%8Dlanci/%C5%BErtve-i-gra%C4%91ani-protestovali-protiv-merona|publisher=Justice Report|date=27.11.2013|access-date=2016-04-19|archive-date=2021-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210728192958/http://www.justice-report.com/bh/sadr%C5%BEaj-%C4%8Dlanci/%C5%BErtve-i-gra%C4%91ani-protestovali-protiv-merona}}</ref> Nakon što je predsjednik MKSJ Theodor Meron počeo govoriti na konferenciji koja se održavala povodom 20 godina rada Haškog tribunala u Sarajevu, grupa građana je podigla transparent na kojem je pisalo “RIP Justice” (Pravdo, počivaj u miru),a potom i napustili salu. [[Edvin Kanka Ćudić]], koji je također, protestno napustio konferenciju, tom prilikom novinarima je izjavio: {{izdvojeni citat|Ovo nije čin neslaganja sa Tribunalom nego direktno protiv ličnosti sudije Merona, koji je ugrozio kredibilitet rada Haškog tribunala i na taj način pokazao svijetu da pravda nije zadovoljena, a javnosti predstavlja svoju priču koja je potpuno suprotna onom što se dogodilo na prostoru bivše Jugoslavije od 1991. do 1999.”<ref>{{cite web| title=Konferencija o 20 godina rada MKSJ grupa građana napustila salu i poručila RIP Justice| url=http://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/konferencija-o-20-godina-rada-mksj-grupa-gradjana-napustila-salu-i-porucilia-rip-justice| publisher=Oslobođenje| date=27.11. 2013}}</ref>}} Predsjednik Haškog tribunala Theodor Meron nije se osvrnuo na ovaj čin, nego je nastavio svoj govor u kojem je pozdravio prisutne i zahvalio se onima koji su omogućili održavanje konferencije. Svima koji su učestvovali u protestu oduzete su akreditacije čime im je onemogućeno dalje učestvovanje u radu konferencije.<ref>{{cite web|title=Konferecija o 20 godina rada MKSJ grupa građana napustila salu i poručila RIP Justice|url=http://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/konferencija-o-20-godina-rada-mksj-grupa-gradjana-napustila-salu-i-porucilia-rip-justice|publisher=OSLOBOĐENJE|date=27.11.2013}}</ref> == Povezano == * [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju:Popis optuženih osoba]] == Izvori == === Reference === {{izvori|2}} === Literatura === * {{cite web| ref=Tolimir| url=http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2012&mm=12&dd=12&nav_category=64&nav_id=668213| author=B92| title=Tolimiru doživotna zbog genocida| date=12. prosinca 2012}} * {{cite web|ref=Jurasić| title=Analiza rada Haaškog suda: Srbi u Haagu dobili 1124,5 godina zatvora| publisher=[[Večernji list]]| last=Jurasić| first=Marinko| date=1. prosinca 2012}} * {{cite web| ref=Radosavljević| last=Radosavljević| accessdate=20. prosinca 2012| url=http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.292.html:408947-Milanu-Lukicu-dozivotna-Sredoju-Lukicu-27-godina-zatvora| title=Milanu Lukiću doživotna, Sredoju Lukiću 27 godina zatvora| publisher=Novosti| date=4. prosinca 2012}} * {{cite web| ref=Popović MKSJ| title=Tužitelj protiv Vujadina Popovića i drugih - Presuda - II. svezak| url=http://www.icty.org/x/cases/popovic/tjug/bcs/100610_judgement_tom-2.pdf| publisher = Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju| date=10. lipnja 2010| accessdate=}} * {{cite web| last=MKSJ| title=Tužitelj protiv Ante Gotovine i Mladena Markača - Žalbena presuda| url=http://www.icty.org/x/cases/gotovina/acjug/en/121116_judgement.pdf| publisher = Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju| year=16.11. 2012| ref=harv}} == Vanjske veze == {{Commonscat|International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia}} * [http://www.icty.org/ Službena stranica] * [http://www.guardian.co.uk/world/2008/nov/29/war-crimes-tribunal-under-threat Odlazak osoblja iz MKSJ-a] Guardian * [http://pescanik.net/2013/03/intervju-florence-hartmann/ Intervju s Florence Hartmann o radu suda] * [https://web.archive.org/web/20160305001724/http://impunitywatch.com/icty-marks-the-20th-anniversary-of-its-inception/ 20 godina MKSJ-a] {{Međunarodno krivično pravo}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nastanci 1993.]] [[Kategorija:Prestanci 2017.]] [[Kategorija:Međunarodni sudovi]] [[Kategorija:Krivično pravo]] [[Kategorija:Pravo u Nizozemskoj]] [[Kategorija:Raspad SFR Jugoslavije]] [[Kategorija:Ratni zločini u jugoslavenskim ratovima]] [[Kategorija:Ujedinjene nacije]] [[Kategorija:Organizacije u Hagu]] [[Kategorija:Historija Haga]] hwug4oddnl9qss49irn23gdypmg9jgm 0 4283 42716714 42583595 2026-11-06T02:05:03Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716714 wikitext text/x-wiki {|class="infobox" style="width: 270px; border-spacing: 2px; text-align: left; font-size: 90%;" |- |+'''Organizacija Sjevernoatlantskog sporazuma<br /><small>North Atlantic Treaty Organisation<br>Organisation du traité de l'Atlantique nord'''</small> |- | colspan="2" align="center" | [[Datoteka:NATO flag.svg|230px|]]<br />[[NATO-ova zastava]] |- | colspan="2" align="center" | |- | colspan="2" align="center" | [[Datoteka:North Atlantic Treaty Organization (orthographic projection).svg|250px|Zeleno-članice]]<br />NATO-ove države članice |- |'''Sjedište''' | [[Bruxelles]], [[Belgija]] |- | '''Broj članica''' | {{Collapsible list |title=31 |{{flagcountry|ALB}}|{{flagcountry|BEL}}|{{flagcountry|BUL}}|{{flagcountry|CG}}|{{flagcountry|ČEŠ}}|{{flagcountry|DAN}}|{{flagcountry|EST}}|{{flagcountry|FIN}}|{{flagcountry|FRA}}|{{flagcountry|GRČ}}|{{flagcountry|HRV}}|{{flagcountry|ISL}}|{{flagcountry|ITA}}|{{flagcountry|KAN}}|{{flagcountry|LAT}}|{{flagcountry|LIT}}|{{flagcountry|LUX}}|{{flagcountry|MAĐ}}|{{flagcountry|MAK}}|{{flagcountry|NIZ}}|{{flagcountry|NOR}}|{{flagcountry|NJE}}|{{flagcountry|POLJ}}|{{flagcountry|POR}}|{{flagcountry|RUM}}|{{flag|Sjedinjene Države}}|{{flagcountry|SLK}}|{{flagcountry|SLO}}|{{flagcountry|ŠPA}}|{{flagcountry|TUR}}|{{flagcountry|UK}}}} |- | '''[[Službeni jezik|Službeni jezici]]<small></small>''' | [[engleski]] i [[francuski]] |- | '''[[Glavni tajnik NATO-a|Glavni tajnik]]''' | [[Jens Stoltenberg]] |- | '''Datum osnutka''' | 4. 4. 1949. |- | '''Službeno mrežno mesto''' | |} '''Organizacija Sjevernoatlantskog sporazuma''', '''Sjevernoatlantski savez''' ili '''Sjevernoatlantski pakt''', poznatiji po akronimu '''NATO''' ([[Engleski jezik|engleski]]: ''North Atlantic Treaty Organisation'', ''NATO''; [[Francuski jezik|francuski]]: ''Organisation du traité de l'Atlantique nord'', ''OTAN'') jest [[međunarodna organizacija]] vojno-političke prirode, osnovana je 1949. potpisivanjem [[Sjevernoatlantski sporazum|Sjevernoatlantskog sporazuma]] (Washingtonski sporazum) između dvanaest država tadašnjeg [[Zapadni blok|zapadnog bloka]]. Ključna odredba u Sjevernoatlantskom sporazumu glasi: {{izdvojeni citat|Stranke su suglasne da će se oružani napad na jednu ili više njih u Europi ili u Sjevernoj Americi smatrati napadom na sve njih.}} Osnova sjevernoatlantskog pakta, koji je po svojoj prirodi [[međunarodni ugovor]]. Ugovor priznaje i podržava njihova pojedinačna prava, kao i njihove međunarodne obaveze u formalnom skladu s [[Povelja Ujedinjenih naroda|Poveljom Ujedinjenih naroda]]. Obavezuje svaku državu članicu da sudjeluje u rizicima i odgovornostima, uspostavlja sustav zajedničkog napada i obrane te zahtiijeva od svake od njih da ne prihvaća nikakve međunarodne obaveze koje bi mogle biti u suprotnosti s Ugovorom. Političko središte Pakta i trajno sjedište Sjevernoatlantskog vijeća jest u [[Bruxelles]]u, u [[Belgija|Belgiji]]. == Historija == Neposredno nakon okončanja [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] Evropa se našla raspolovljena na dva ideološka bloka – kapitalistički i socijalistički pod utjecajem [[SSSR|Sovjetskog Saveza]]. I dok se Moskva [[1945.]] i [[1946.]] djelomično suzdržavala od otvorenog političkog djelovanja, u državama u kojima je imala utjecaj, tijekom 1947., a posebno 1948., Iako Savenici nemaju namjeru povući se iz okupiranih dijelova Evrope smeta im što se sovjetska vojska nema namjeru povući pa stvaraju hladnoratovsku propagandu da Sovjeti imaju namjeru krenuti i dalje kao izliku za osnivanje vojnog pakta. U ratom razrušenoj Europi širenje komunističke ideje moglo se ostvariti na dva načina. Prvi je bio izbijanje spontanih revolucija nezadovoljnih radničkih masa, predvođenih komunističkim i radničkim partijama. Iako je bilo nekoliko pokušaja, najveći je uspjeh ostvaren u Grčkoj, gdje su grčki partizani, predvođeni [[Komunistička partija Grčke|Komunističkom partijom]] oslobodili svoju zemlju na što [[Velika Britanija|britanske]] trupe (prema podjeli u Jalti) okupiraju [[Pirej]] i [[Atena|Atenu]] te [[1946]]. započinje [[građanski rat]]. Iako su britanske i grčke desničarske snage kojima se kasnije pridružuju i trupe SAD-a do kraja 1949. porazile i istjerali grčke partizane, bilo je očito kako bi se u osiromašenoj Europi ideje komunizma lako mogle proširiti. Na izborima u Italiji 1947. pobjeđuje [[Komunistička partija Italije]] pa američke tajne službe falsificiraju izbore i postavljaju desničare ([[Kršćanska demokracija (Italija)|demokršćane)]] na vlast. Zbog toga je u srpnju 1947. pokrenut Plan evropske obnove, poznatiji kao [[Marshallov plan]]. U naredne će četiri godine [[SAD|Sjedinjene Američke Države]] evropskim državama dati pomoć u vrijednosti oko 13 milijardi američkih dolara. Drugi način širenja socijalizma bio bi znatno opasniji. Naime, neposredno nakon okončanja Drugog svjetskog rata, skoro sve evropske države koje nisu bile pod sovjetskim utjecajem, provele su demobilizaciju vojnih snaga i otkazale narudžbe oružja i vojne opreme. S druge strane, Sovjetski Savez, SAD i Velika Britanija nisu izvršio smanjivanje oružanih snaga, već ih nastavljaju jačati. Nakon što su učvrstili okupacije istočnoevropskih država, [[24. lipnja]] [[1948.]] SSSR je započeo blokadu zapadnog [[Berlin]]a okupiranog od strane zapadnih saveznika. Bio je to početak najveće političke krize od okončanja Drugog svjetskog rata i trajat će sve do [[11. svibnja]] [[1949.]] [[Berlinska blokada]] s jedne je strane ubrzala stvaranje Savezne Republike Njemačke, a s druge, formiranje velikog ratničkog saveza koji će Zapadnu Evropu štititi od navodne sovjetske najezde. Svojevrstan početak pakta bio je [[Briselski sporazum]] kojem su [[17. ožujka]] na inicijativu V. Britanije pristupile Belgija, Francuska, Luksemburg i Nizozemska. Cilj je bio razvijanje zajedničkih vojnih sustava i jačanje međusobnih veza kako bi se zajednički oduprle ideološkim, političkim i vojnim antikapitalističkim prijetnjama nacionalnoj sigurnosti. Sjedinje Američke Države i Kanada se nameću s ciljem tutorske uloge nad Zapadnom Evropom stvaranjem novog vojnog pakta, utemeljenog na zajedničkim obavezama i sigurnosnim jamstvima Evrope i Sjeverne Amerike. Države potpisnice Briselskog sporazuma pozvale su Dansku, Island, Italiju i [[António de Oliveira Salazar|Salazarov]] diktatorski režim u Portugalu da se uključe u taj pakt. Dvanaest država s obje strane [[Atlantski ocean|Atlantskog oceana]] [[4. 4.|4. IV]] [[1949.]] godine u [[Washington]]u su potpisale Sjevernoatlantski ugovor, uspostavivši pakt kako bi se suprotstavile [[Socijalizam|socijalističkom]] dijelu svijeta, te sprečavale širenje socijalizma na ostali dio Evrope. Tako je stvoren ideološko ratni pakt nazvan Organizacija Sjevernoatlantskog ugovora (NATO). S vremenom se sve više zemalja stavlja pod pakt u cilju širenja i zaštite kapitalističkog poretka te očuvanja socijalnog mira u svojim državama. Tako se u NATO pakt [[1952.]] uključuje Grčku i Tursku, tri godine kasnije, [[1955.]], i Saveznu Republiku Njemačku, a [[1982.]] Španjolsku. Ne želeći svoje [[oružane snage]], a prije svega [[nuklearno oružje]], staviti pod nadzor NATO pakta, francuski je predsjednik [[Charles de Gaulle]] u veljači [[1966.]] povukao Francusku iz zajedničkog zapovjedništva NATO pakta, te od tada nije sudjelovala u akcijama planiranja, obuke i vođenja zajedničkih operacija. Ostala je tek u političkim strukturama (Sjevernoatlantsko vijeće). Bio je odraz de Gaulleve želje da se Francuska oslobodi dominacije SAD-a te time da ima središnje mjesto u formiranju evropske politike, kako se više nikad ne bi ponovila [[1914.]] i [[1939.]] godina. Međutim, zbog promjena političkih odnosa u Evropi kada Nato ostaje jedini vojni pakt, ali i u svijetu temeljito drukčijih u odnosu na [[1960-ih|šezdesete godine]] prošlog stoljeća, francuski predsjednik [[Nicolas Sarkozy]] prisiljen je da Francusku vrati i u vojne strukture Pakta. === Proširenje === Padom [[Berlinski zid|Berlinskog zida]] NATO se našao pred novim izazovom. Prestankom postojanja [[Varšavski pakt|Varšavskog saveza]] (osnovanog kao odgovor na osnivanje NATO-pakta), a raspao se i Sovjetski Savez, trebala bi nestati potreba za NATO paktom. U vrijeme bipolarne podijele svijeta uloga i zadaće NATO-a pokušavale su se povijesno opravdavati. Završetkom gotovo polustoljetnog neprijateljstva, objektivni analitičari smatraju kako NATO više ne treba postojati te kako bi se troškovi ulaganja u naoružanje mogli znatno smanjiti. Mnoge države članice smanjile su financijska davanja na naoružanje, ali ubrzo se jasno pokazala sama suština osnivanja i postojanja NATO pakta. Na području bivšeg Sovjetskog Saveza izbilo je nekoliko regionalnih sukoba koji su uglavnom nastali poticanjem etničkih netrpeljivosti novih nacionalističkih vlasti. Građanski ratovi na tlu Jugoslavije su znatno poremetili sliku o Evropi kao prostoru mira i suradnje, a sijan je i strah od širenja tih sukoba. Tada su države članice Sjevernoatlantskog saveza zaključile da je i dalje potrebno njihovo djelovanje u cilju širenja Pakta u istočnu Evropu. Danas se smanjila opasnost od konvencionalnog vojnog sukoba i masovne uporabe teško naoružanih snaga, ali, pojavili su se novi izazovi koji sve članice stavljaju pred nove dileme na koje treba pronaći adekvatan odgovor. Nakon pada socijalizma i nastavka Hladnog rata, Sjevernoatlantski pakt se kroz projekt naziva Partnerstvo za mir širi na zemlje članice nekadašnjeg Varšavskog ugovora, na nesvrstane zemlje Jugoslavije i neutralnu Finsku i to ultimativnim uvjetovanjem da za ulazak u EU se treba najprije staviti pod kišobran oružanog pakta, iako tada ni Finska ni Austrija nisu bile u NATO-paktu. Tako su članicama Pakta [[1999.]] godine postale Češka, Mađarska i Poljska. Nakon prve tri postsocijalističke pridružnice pod Pakt [[2004.]] godine dolaze Bugarska, Rumunjska, Slovenija, Slovačka te bivše zemlje Sovjetskog Saveza: Estonija, Litva i Latvija, a pozivnicu na samitu u Bukureštu [[2008.]] godine upućene su Hrvatskoj i Albaniji, koje su ušle već sljedeće, [[2009.]] godine, dok je Crna Gora ušla pod Pakt [[2017.]] godine, a Sjeverna Makedonija [[2020-e|2020.]] godine. Od 1999. godine sve vrbovane države članstvo sudjeluju u Akcionom planu za članstvo koji nudi praktične savjete i pomoć da se države što bolje pripreme za ulazak u Pakt. ==== Strategija za dvadesete godine 21. stoljeća ==== NATO-ovo vijeće mudraca donijelo je 2020. strategiju djelovanja saveza u ovom desetljeću, u čijem je fokusu, osim Rusije, sad i Kina. === Vojne operacije === * [[NATO-ova intervencija u Bosni i Hercegovini]], *[[NATO-ovo bombardovanje SR Jugoslavije|NATO-ovo bombardiranje SR Jugoslavije]], *[[NATO-ova misija za obuku u Iraku]], *[[Operacija Okeanski štit]], *[[NATO-ova vojna intervencija u Libiji]]. == Države članice == [[Datoteka:Map of NATO chronological.gif|300px|desno|mini|NATO-ovo proširenje]] Danas Organizacija Sjevernoatlantskog ugovora ima 30 država članica. Države osnivačice su dvanaest država koje su 4. travnja 1949. u [[Washington]]u potpisale Sjevernoatlantski ugovor: {| | valign="top" | *{{flagcountry|BEL}} *{{flagcountry|KAN}} *{{flagcountry|DAN}} *{{flagcountry|FRA}} *{{flagcountry|ISL}} *{{flagcountry|ITA}} | valign="top" | *{{flagcountry|LUX}} *{{flagcountry|NIZ}} *{{flagcountry|NOR}} *{{flagcountry|POR}} *{{flagcountry|UK}} *{{flagcountry|SAD}} |} Savezu je naknadno pristupilo još sedamnaest država, u sedam krugova proširenja: [[Image:History of NATO enlargement.svg|350px|thumb|NATO-ovo proširenje na evropskoj karti]] *{{flagcountry|GRČ}} (1952) *{{flagcountry|TUR}} (1952) *{{flagcountry|NJE}} (1955) *{{flagcountry|ŠPA}} (1982) *{{flagcountry|ČEŠ}} (1999) *{{flagcountry|POLJ}}(1999) *{{flagcountry|MAĐ}} (1999) *{{flagcountry|BUG}} (29. 3. 2004)<ref name=nato-otan.org>[http://www.nato-otan.org/kfor/chronicle/2004/chronicle_04/14.htm nato-otan.org]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} pristupljeno 12.8.2009.</ref> *{{flagcountry|EST}} (29. 3. 2004)<ref name=nato-otan.org/> *{{flagcountry|LAT}} (29. 3. 2004)<ref name=nato-otan.org/> *{{flagcountry|LIT}} (29. 3. 2004)<ref name=nato-otan.org/> *{{flagcountry|RUM}} (29. 3. 2004)<ref name=nato-otan.org/> *{{flagcountry|SLK}} (29. 3. 2004)<ref name=nato-otan.org/> *{{flagcountry|SLO}} (29. 3. 2004)<ref name=slovenia.si>[http://www.slovenia.si/slovenia_in_the_world/the_nato_member/ slovenia.si] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090905205441/http://www.slovenia.si/slovenia_in_the_world/the_nato_member/ |date=2009-09-05 }} pristupljeno 12.8.2009.</ref> *{{flagcountry|HRV}} (2009)<ref name=america.gov/> *{{flagcountry|ALB}} (2009)<ref name=america.gov>[https://web.archive.org/web/20090404074734/http://www.america.gov/st/peacesec-english/2009/April/20090401130205dmslahrellek0.6114008.html america.gov] pristupljeno 12.8.2009.</ref> *{{flagcountry|CG}} (5. 6. 2017) *{{flagcountry|MAK}} (27. 3. 2020) *{{flagcountry|Finska}} (4. 4. 2023) *{{flagcountry|Švedska}} (7. 3. 2024) == Organizacijska struktura == Sjevernoatlantsko vijeće, Odbor za obrambeno planiranje i Skupina za nuklearno planiranje glavne su institucije za razvoj politike i donošenje odluka. Odluke koje je donijelo svako od tih tijela imaju istu važnost i predstavljaju dogovorenu politiku zemalja članica, bez obzira na razinu na kojoj su donesene. Ovim tijelima podčinjeni su specijalizirani odbori. === Sjevernoatlantsko vijeće === {{glavni|Sjevernoatlantsko vijeće}} [[Datoteka:NATO-2002-Summit.jpg|240px|mini|Sastanak na vrhu Sjevernoatlantskog vijeća NATO-a 2002. u [[Prag]]u]] '''Sjevernoatlantsko vijeće''' ([[engleski|eng.]] ''North Atlantic Council'', kratica '''NAC''') jedino je tijelo NATO-a koje je formalno uspostavljeno Sjevernoatlantskim ugovorom iz kojeg crpi svoje ovlasti (članak 9. Ugovora). Vijeće ima političke ovlasti i pravo donošenja odluka koje se tiču Saveza. Sastoji od stalnih predstavnika svih država članica koji se sastaju najmanje jedanput tjedno, a po potrebi i u kratkom roku. Vijeće se također sastoji i na višim razinama koje obuhvaćaju [[šef države|šefove država]] i [[šef vlade|vlada]], [[ministar vanjskih poslova|ministre vanjskih poslova]], ministre obrane. Sjednicama Vijeća predsjedava Glavni tajnik NATO-a (ili njegov zamjenik). Pitanja koja se razmatraju i odluke koje se donose na sastancima Vijeća pokrivaju aspekte djelatnosti NATO-a, i često se temelje na izvješćima i preporukama koje pripremaju podčinjena povjerenstva. Isto tako, predmete rasprave može predložiti bilo koji od nacionalnih predstavnika ili Glavni tajnik. Stalni predstavnici rade prema naputcima svojih [[vlada]]. Odluke u Vijeću donose se jednoglasno i to zajedničkim pristankom. Nema glasovanja niti se odluke donose većinom. Na taj način nemoguće je donijeti odluku koja će obvezati državu koja u njezinom donošenju nije sudjelovala niti je na nju pristala. Svaka država članica zadržava potpunu suverenost i odgovornost pri donošenju svojih odluka. Pripreme za rad Vijeća vrše podčinjeni odbori; odbori odgovorni za pojedina područja aktivnosti NATO-a. === Odbor za obrambeno planiranje === '''Odbor za obrambeno planiranje''' ([[engleski|eng.]] ''Defence Planning Committee'', kratica '''DPC''') sastavljen je od stalnih predstavnika, ali se sastaje i na razini ministara obrane najmanje dvaput godišnje. U radu odbora sudjeluju sve države članice. Odborom predsjedava Glavni tajnik NATO-a. Odbor je glavno tijelo za donošenje odluka glede pitanja planiranja kolektivne obrane i integrirane NATO vojne strukture te daje smjernice vojnim vlastima NATO-a. Rad Odbora priprema veći broj podređenih odbora, među kojima je najvažniji Odbor za obrambenu reviziju ([[engleski|eng.]] ''Defence Review Committee'', kratica ''DRC'') koji nadzire postupak organizacije oružanih snaga unutar NATO-a i poručava druga pitanja vezana uz združenu vojnu strukturu. === Skupina za nuklearno planiranje === '''Skupina za nuklearno planiranje''' ([[engleski|eng.]] ''Nuclear Planning Group'', kratica '''NPG''') sastoji se od ministara obrane država članica koje sudjeluju u radu Odbora za obrambeno planiranje. Unutar Skupine raspravlja se o posebnim političkim pitanjima koji se tiču [[nuklearno oružje|nuklearnog naoružanja]]. Skupinom predsjedava Glavni tajnik NATO-a. Rad Skupine za nuklearno planiranje priprema Skupina osoblja NPG ([[engleski|eng.]] ''NPG Staff Group''), sastavljena od članova nacionalnih izaslanstava država koje sudjeluju u NPG, članova Međunarodnog vojnog osoblja i predstavnika Strateških zapovjednika. Skupina obavlja rad u ime Stalnih predstavnika NPG-a. Skupina na visokoj razini ([[engleski|eng.]] ''High Level Group'', kratica '''HLG''') visoko je savjetodavno tijelo NPG-a na području nuklearne politike i planiranja. Ovom skupinom predsjedavaju [[SAD]]. === Civilna organizacija i strukture === * Stalni predstavnici i nacionalna izaslanstva * [[Glavni tajnik NATO-a|Glavni tajnik]] * Međunarodno osoblje === Vojna organizacija i strukture === * Vojni odbor * Vojno-zapovjedna struktura **Savezničko zapovjedništvo za operacije **Savezničko zapovjedništvo za transformaciju *Međunarodno vojno osoblje ==Reference== {{izvori|2}} == Literatura == {{refbegin|2}} * [http://www.hrvatski-vojnik.hr/hrvatski-vojnik/Hrv_pages/nato60.asp Tomo Vlašić: ''Šezdeset godina NATO-a'', Hrvatski vojnik, broj 235/2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190607090607/https://www.hrvatski-vojnik.hr/hrvatski-vojnik/Hrv_pages/nato60.asp |date=2019-06-07 }} * [http://www.hrvatski-vojnik.hr/hrvatski-vojnik/Hrv_pages/nato_kako.asp Mario Galić: ''Kako djeluje NATO'', Hrvatski vojnik, broj 235/2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190607090615/https://www.hrvatski-vojnik.hr/hrvatski-vojnik/Hrv_pages/nato_kako.asp |date=2019-06-07 }} *{{Cite journal | last = Art | first = Robert J. | authorlink = | year = 1998 | title = Creating a Disaster: NATO's Open Door Policy | url = https://archive.org/details/sim_political-science-quarterly_fall-1998_113_3/page/383 | journal = Political Science Quarterly | volume = 113 | number = 3 | pages = 383–403 | jstor = 2658073 | ref = harv }} * Auerswald, David P., and Stephen M. Saideman, eds. ''NATO in Afghanistan: Fighting Together, Fighting Alone'' (Princeton U.P., 2014) *{{cite book |last1= Bethlehem |first1= Daniel L. |last2= Weller |first2= Marc |title= The 'Yugoslav' Crisis in International Law |year= 1997 |series= Cambridge International Documents Series |volume= 5 |publisher= Cambridge University Press |isbn= 978-0-521-46304-1 |url= http://books.google.com/books?id=7SczBzxA6-IC&pg=PR55 |ref= harv }} *{{cite book |last= Clausson |first= M. I. |title= NATO: Status, Relations, and Decision-Making |publisher= Nova Publishers |year= 2006 |isbn= 1-60021-098-8 |url= http://books.google.com/books?id=ei38uQH5M5kC&pg=PA94 |ref= harv }} *{{cite book |last= Collins |first= Brian J. |title= NATO: A Guide to the Issues |publisher= ABC-CLIO |year= 2011 |isbn= 0-3133-5491-X |url= http://books.google.com/books?id=KyBPuKcUXowC |ref= harv }} *{{cite book |last= Garthoff |first= Raymond L. |title= Détente and confrontation: American-Soviet relations from Nixon to Reagan |publisher= Brookings Institution Press |year= 1994 |isbn= 0-8157-3041-1 |url= http://books.google.com/books?id=mGG-x_tuNUcC&pg=PA660 |ref= harv }} *{{Cite book |last = Gorbachev |first = Mikhail |authorlink = |year = 1996 |title = Memoirs |url = https://archive.org/details/mikhailgorbachev0000gorb |location = London |publisher = Doubleday |isbn = 978-0-385-40668-0 |ref = harv }} *{{cite book |last1= Isby |first1= David C. |last2= Kamps Jr. |first2= Charles |title= Armies of NATO's Central Front |publisher= Jane's Information Group |year=1985 |isbn=0-7106-0341-X |ref=harv}} * Kaplan, Lawrence S. (2013). ''NATO before the Korean War: April 1949-June 1950.'' Kent, OH: Kent State University Press. *{{cite book |last= Kaplan |first= Lawrence S. |title= NATO Divided, NATO United: The Evolution of an Alliance |url= https://archive.org/details/natodividednatou0000kapl |publisher= Greenwood Publishing Group |year= 2004 |isbn= 0-2759-8006-5 |ref=harv}} *{{cite book |author= National Defense University |title= Allied command structures in the new NATO |publisher= DIANE Publishing |year= 1997 |isbn= 1-57906-033-1 |url= http://books.google.com/books?id=q3jLV75wFM4C&pg=PA50 |ref= harv }} *{{cite book |last= Njølstad |first= Olav |title= The last decade of the Cold War: from conflict escalation to conflict transformation |volume= 5 |publisher= Psychology Press |year= 2004 |isbn= 0-7146-8539-9 |url= http://books.google.com/books?id=w0w31Yq5BYsC |ref= harv }} *{{cite book |last= Osgood |first= Robert E. |title= NATO: The Entangling Alliance |publisher= University of Chicago Press |year= 1962 |url= http://books.google.com/books?id=0V-OAAAAMAAJ |ref= harv }} *{{cite book |last= Park |first= William |title= Defending the West: a history of NATO |publisher= Westview Press |year= 1986 |isbn= 0-8133-0408-3 |url= http://books.google.com/books?id=1bkwAAAAMAAJ |ref= harv }} *{{cite book |last= Reynolds |first= David |title= The Origins of the Cold War in Europe: International Perspectives |publisher= Yale University Press |year= 1994 |url= http://books.google.com/books?id=yvZNbkjCzwoC |isbn= 0-300-10562-2 |ref= harv }} *{{cite book |last=Schoenbaum |first=Thomas J. |title=Waging Peace and War: Dean Rusk in the Truman, Kennedy, and Johnson Years |url=https://archive.org/details/wagingpeacewarde00scho |year=1988 |publisher= Simon and Schuster |location= Ann Arbor, Michigan |isbn=0-671-60351-5 |ref=harv}} *{{cite book |last= van der Eyden |first= Ton |title= Public management of society: rediscovering French institutional engineering in the European context |volume= 1 |publisher= IOS Press |year= 2003 |isbn= 1-58603-291-7 |url= http://books.google.com/books?id=QJyHlwgWnGQC&pg=PA104 |ref= harv }} *{{cite book |last1= Wenger |first1= Andreas |last2= Nuenlist |first2= Christian |last3= Locher |first3= Anna |title= Transforming NATO in the Cold War: Challenges beyond deterrence in the 1960s |publisher= Taylor & Francis |year= 2007 |url= http://books.google.com/books?id=w3qeMymxoBYC&pg=PA67 |isbn= 0-415-39737-5 |ref= harv }} *{{cite book |last= Willbanks |first= James H. |title= Machine Guns: An Illustrated History of Their Impact |publisher= ABC-CLIO |year= 2004 |isbn= 1-8510-9480-6 |ref=harv}} *{{cite book |last= Zenko |first= Micah |title= Between Threats and War: U.S. Discrete Military Operations in the Post-Cold War World |publisher= Stanford University Press |year= 2010 |url= http://books.google.com/books?id=rJHU9VZRhjwC&pg=PA133 |isbn= 0-8047-7191-X |ref= harv }} * Asmus, Ronald. ''A Little War that Shook the World : Georgia, Russia, and the Future of the West''. NYU (2010). {{ISBN|978-0-230-61773-5}} * Aus Politik und Zeitgeschichte 15–16/2009: [http://www.bpb.de/files/NHT6R8.pdf ''NATO''] (Portable Document Format; 2,5 MB) * Sebastian Bruns: [http://ispk.org/fileadmin/user_upload/Kieler%20Analysen%20zur%20Sicherheitspolitik/KAzS32_Dez2012_Bruns.pdf ''Herausforderungen für NATO-Marinen in Zeiten der Euro- und Wirtschaftskrise.''] Kieler Analysen zur Sicherheitspolitik Nr. 32, Dezember 2012 (PDF; 1,0&nbsp;MB). * Matthias Blazek: ''Die Geschichte der NATO in Fontainebleau'', in: ''F-Flagge – Magazin für den Fernmeldering e.V.'', 37. Jg., Nr. 3/2010, S. 49 ff. * Andreas Buro und Martin Singe: [http://www.blaetter.de/artikel.php?pr=3059 ''Expansion und Eskalation: 60 Jahre NATO'']{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. In: ''Blätter für deutsche und internationale Politik'', Ausgabe 04/2009, S. 53–63 * Bastian Giegerich: ''Die NATO'' (= ''Elemente der Politik''). Springer VS, Wiesbaden 2012, {{ISBN|978-3-531-18409-8}}. * Chrisitan Greiner, Klaus A. Maier, Heinz Rebhan: ''Die NATO als Militärallianz. Strategie, Organisation und nukleare Kontrolle im Bündnis. 1949 bis 1959'' (= ''Entstehung und Probleme des Atlantischen Bündnisses''. Band 4). Im Auftrag des Militärgeschichtlichen Forschungsamtes hrsg. von Bruno Thoß, Oldenbourg, München 2003, {{ISBN|3-486-56757-8}}. * Gunter Hauser: ''Die Nato – Transformation, Aufgaben, Ziele''. Frankfurt am Main 2008, Peter Lang, {{ISBN|978-3-631-57367-9}} * Winfried Heinemann: ''Vom Zusammenwachsen des Bündnisses. Die Funktionsweise der NATO in ausgewählten Krisenfällen 1951–1956'' (= ''Entstehung und Probleme des Atlantischen Bündnisses''. Band 1). Oldenbourg, München 1998, {{ISBN|3-486-56368-8}}. * Mary Ann Heiss, S. Victor Papacosma (Hrsg.): ''NATO and the Warsaw Pact – Intrabloc Conflicts''. Kent State University Press, Kent 2008, {{ISBN|978-0-87338-936-5}} * Ulrich B. Keilmann: ''Die NATO-Infrastruktur unter besonderer Berücksichtigung der Schiedsinstanz (Board of Arbitration)''. Johannes Gutenberg-Universität Mainz: Dissertation 1997 * Heinz Magenheimer: ''Die Verteidigung Westeuropas. Doktrin, Kräftestand, Einsatzplan. Eine Bestandsaufnahme aus Sicht der NATO'' (= Reihe ''Bernard & Graefe aktuell'', Band 42). Bernard & Graefe Verlag, Koblenz 1986, {{ISBN|3-7637-5345-1}}. * Klaus A. Maier, Norbert Wiggershaus (Hrsg.): ''Das Nordatlantische Bündnis 1949–1956'' (= ''Beiträge zur Militärgeschichte''. Band 37). Im Auftrag des Militärgeschichtlichen Forschungsamtes, Oldenbourg, München 1993, {{ISBN|3-486-55967-2}}. * Inna Melnykovska und Rainer Schweickert: ''Die NATO und die Ukraine''. In: ''Osteuropa''. 9/2009, S. 49&nbsp;ff. * Heiko Reiter: ''Die neue Sicherheitsarchitektur der NATO. Vom Verteidigungsbündnis zur Interessengemeinschaft''. In: Kritische Justiz 2007, S. 124–143 * Lothar Schröter: ''Die NATO im Kalten Krieg. Die Geschichte des Nordatlantikpaktes bis zur Auflösung des Warschauer Vertrages.'' Kai Homilius Verlag, Berlin 2009; ** ''Band I. 1949–1975. Eine Chronik'', {{ISBN|978-3-89706-914-5}}, ** ''Band II. 1976–1991. Eine Chronik'', {{ISBN|978-3-89706-915-2}}. * Sascha Thamm: ''Institutionelle Reaktionen der NATO auf die Krisen des Bündnisses. Von der Gründung bis zum NATO-Doppelbeschluss''. Der Andere Verlag, Osnabrück 2002. * Johannes Varwick, Wichard Woyke (Hrsg.): ''Die Zukunft der NATO. Transatlantische Sicherheit im Wandel''. 2. Auflage, Leske + Budrich, Opladen 2000, {{ISBN|3-8100-2905-X}}. * Johannes Varwick (Hrsg.): ''Die Beziehungen zwischen NATO und EU. Partnerschaft, Konkurrenz, Rivalität?'' Barbara Budrich, Leverkusen 2005, {{ISBN|3-938094-10-9}}. * Andreas Wenger, Christian Nuenlist, Anna Locher (Hrsg.): ''Transforming NATO in the Cold War – Challenges beyond deterrence in the 1960’s''. Routledge, London 2007, {{ISBN|978-0-415-39737-7}} * Norbert Wiggershaus, Winfried Heinemann (Hrsg.): ''Nationale Außen- und Bündnispolitik der NATO-Mitgliedstaaten'' (= ''Entstehung und Probleme des Atlantischen Bündnisses''. Band 2). Oldenbourg, München 2000, {{ISBN|3-486-56489-7}}. {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|North Atlantic Treaty Organization|NATO}} * [http://www.nato.int Zvanična/službena internet prezentacija] * [http://nato.int/docu/basics.htm Basic NATO Documents] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150420214306/http://www.nato.int/docu/basics.htm |date=2015-04-20 }} * {{Internet Archive short film|id=gov.archives.arc.2569670|name=Big Picture: Why NATO?}} * {{Internet Archive short film|id=gov.archives.arc.2569561|name=Big Picture: NATO Maneuvers}} * [http://www.nato.int/ NATO-Homepage] (englisch) * [http://www.nato-pa.int/ NATO Parliamentary Assembly] (englisch) * [http://www.nato.int/docu/handbook/2006/hb-en-2006.pdf NATO-Handbuch] (PDF; 1,6&nbsp;MB) * [http://www.nato.diplo.de/Vertretung/nato/de/04/Die_20Nato.html Ständige Vertretung der Bundesrepublik Deutschland bei der Nordatlantikpakt-Organisation Brüssel: Die NATO] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140314183007/http://www.nato.diplo.de/Vertretung/nato/de/04/Die_20Nato.html |date=2014-03-14 }} * [http://www.auswaertiges-amt.de/DE/Aussenpolitik/Friedenspolitik/NATO/Nato.html?nn=533002 Das Auswärtige Amt der Bundesrepublik Deutschland mit Grundsatzinformationen] * [http://www.politische-bildung.de/nato_gipfel.html 60 Jahre NATO] auf dem Informationsportal zur politischen Bildung * [http://www.danas.rs/dodaci/nedelja/alijansa_napusta_evropu_i_postaje_planetarna.26.html?news_id=86745 Alijansa napušta Evropu i postaje planetarna] („[[Danas (novine)|Danas]]“, 29. март 2008.) * [http://www.danas.rs/dodaci/nedelja/kako_ce_madlen_olbrajt_primeniti_koncepciju_zbignjeva_bzezinskog.26.html?news_id=184129 Kako će Madlen Olbrajt primeniti koncepciju Zbignjeva Bžežinskog] („[[Danas (novine)|Danas]]“, 19. februar 2010.) {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:NATO| ]] [[Kategorija:Međunarodne organizacije]] [[Kategorija:Vojni savezi]] [[Kategorija:Nastanci 1949.]] hsbtmw2zr90b8w44bg42skf0i9b7sz0 0 6593 42716576 42643880 2026-11-05T19:57:05Z نوفاك اتشمان 11942 dodana kategorija [[:Kategorija:Antikomunisti|Antikomunisti]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42716576 wikitext text/x-wiki {{Infookvir političar |ime= Francisco Franco Bahamonde |datum rođenja=[[4. 12.|4. prosinca]] [[1892]]. |mjesto rođenja={{flagicon|Španjolska}} [[Ferrol]], [[Španija|Španjolska]] |datum smrti= [[20. 11.|20. studenog]] [[1975]]. |mjesto smrti={{flagicon|Španjolska}} [[Madrid]], [[Španija|Španjolska]] |malaslika= |opis male slike= |slika=Francisco Franco en 1964.jpg |veličina= |opis slike= |podpredsjednik= |podpremijer= |zamjenik= |stranka= [[Falanga (stranka)|Falanga]] ([[karlizam]]/[[fašizam]]) |potpis= |supruga= [[Carmen Polo]] |položaj=[[Popis španjolskih vladara|Vođa Španjolske]] |čin2= 68. [[Predsjednici vlade Španjolske|Premijer Španjolske]] |zanimanje= Vrhovni zapovjednik [[generalštab]]a španjolske vojske |fusnote= |nasljednik= [[Juan Carlos I.]]<br /><small>''(kao kralj)''</small> |prethodnik= [[Manuel Azaña]]<br /><small>''(kao predsjednik)''</small> |nasljednik2= [[Luis Carrero Blanco]] |prethodnik2= [[Juan Negrín]] |predsjednik= |mandat_start=[[1. 4.|1. travnja]] [[1939]]. |mandat_kraj=[[20. 11.|20. studenog]] [[1975]]. |mandat_start2=[[30. 1.|30. siječnja]] [[1938]]. |mandat_kraj2=[[8. 6.|8. lipnja]] [[1973]]. |vjera= [[katolička crkva|rimokatolik]] }} '''Francisco Paulino Hermenegildo Teódulo Franco y Bahamonde Salgado Pardo''', poznatiji kao '''''[[Generalissimus|Generalísimo]]''''' '''Francisco Franco''' ([[Ferrol]], [[4. 12.|4. prosinca]] [[1892]]. - [[Madrid]], [[20. 11.|20. studenog]] [[1975]].), španjolski političar i diktator, vođa [[Španija|Španjolske]] od [[1939]]. do [[1975]]. Njegova je vladavina poznata po fokusiranju na španjolski nacionalizam, imperijalističkim težnjama, centralizmu i tradicionalnim vrijednostima.<ref>{{cite book | last = Hakim | first = Joy | authorlink = | coauthors = | title = A History of Us: War, Peace and all that Jazz | publisher = Oxford University Press | date = 1995 | location = New York | pages = | url = https://archive.org/details/historyofusbook50000haki | doi = | id = | isbn = 0-19-509514-6 }}</ref> Nakon uspješne vojne karijere dobio je čin [[general]]a. Borio se u [[Maroko|Maroku]] i ugušio je socijalističke ustanke u [[Španija|Španjolskoj]] protiv konzervativne vlade. U [[oktobar|listopadu]] [[1936]]., nakon općih izbora na kojim su socijalisti pobijedili, Franco je poveo neuspješni vojni puč protiv republikanske vlade. Puč je prerastao u [[Španski građanski rat|Španjolski građanski rat]] u kojem su se sukobili Francovi [[Falanga (stranka)|Falangisti]] protiv republikanaca. Nakon pobjede u ratu, Franco je postao [[Popis španjolskih vladara|vođa države]]. Tijekom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], Franco je zadržao neutralnost iako je u određenoj mjeri pomagao [[Treći rajh|Trećem Reichu]] i [[Fašistička Italija|Fašističkoj Italiji]] u ratu sa [[Sovjetski Savez|SSSR]]-om. Od [[1947]]. Franco je ''de facto'' bio [[regent]] Španjolske, u kojoj je uveo [[diktatura|diktaturu]] u kojoj je ugnjetavao neistomišljenike, a sa političkom opozicijom sukobio se silom. Nakon njegove smrt, Španjolska je postala demokratska zemlja, no sjećanje na Franca i do danas ostaje kontroverza - neki ga pamte kao pravednog i dobrog vođu, dok ga drugi pamte kao strogog diktatora. == Rani život == Francisco Paulino Hermenegildo Teódulo Franco y Bahamonde Salgado Pardo rođen je [[4. 12.|4. prosinca]] [[1892]]. u mjestu [[Ferrol]], koje se u periodu od 1938. do 1982. zvalo ''El Ferrol del Caudillo''.<ref name="Ferrol prije">[https://web.archive.org/web/20050427074115/http://www.ferrol-concello.es/eng/cometoferrol/discoverus/celebrities/franco.html Francova biografija na službenoj stranici grada Ferrola]: "Ministarstvo unutarnjih poslova se [[30. 9.|30. rujna]] [[1938]]. jednoglasno složilo u provođenju zahtjeva grada Ferrola koji je želio da se ime grada preimenuje u " El Ferrol del Caudillo". Ovaj naziv je službeno izgubljen [[28. 12.|28. prosinca]] [[1982]]. tj. par godina nakon dolaska demokracije na vlast u Španjolskoj.</ref> Francov otac Nicolás Franco y Salgado-Araujo radio je kao službenik u mornarici, a njegova majka María del Pilar Bahamonde y Pardo de Andrade je također došla iz obitelji mornaričke tradicije. Njegova braća i sestre su bili brat [[Nicolás Franco|Nicolás]], mornarički časnik i diplomat, sestra [[María del Pilar Franco|María del Pilar]], socijalistkinja, te drugi brat [[Ramón Franco|Ramón]], avijatičar kojega su mrzili mnogi Francovi pobornici. Francova majka, te Ramónova supruga su bile u srodstvu sa [[Manuel I., kralj Portugala|kraljem Manuelom]] i mnogim drugim portugalskim kraljevima.<ref>[http://genealogia.netopia.pt/pessoas/pes_show.php?id=63980]</ref> Franco je želio slijediti svog oca u mornarici, no upisi u akademiju su bili zatvoreni od [[1906]]. do [[1913]]. Na očevo razočaranje, Franco se odlučio priključiti vojsci. Godine [[1907]]. upisao se na pješačku akademiju u [[Toledo|Toledu]], gdje je diplomirao [[1910]]. Postavljen je za narednika. Dvije godine kasnije dobio je komisiju za [[Maroko]]. Francovi pokušaji da fizički okupira novi afrički [[protektorat]] doveli su do [[Rifski rat|Rifskog rata]] (1909. - 1927.) sa Marokancima. Tadašnje taktike rezultirale su velikim porazima španjolskih časnika, no dale su priliku za lakim unaprjeđenjem. Govorili sa da bi časnici završili ''la caja o la faja'' (ili u grobu ili kao generali). Franco je uskoro zadobio reputaciju sposobnog časnika. Uskoro se pridružio ''[[Fuerzas Regulares Indigenas|regularesima]]'', kolonijalnim trupama na čijem su čelu bili španjolski časnici, a djelovali su isto kao [[SA]] u Njemačkoj. Godine [[1916]]., Franco je imao 23 godine i već je bio satnik, ali je smrtno ranjen u ''El Biutzu''. Njegovo preživljavanje mu je kod trupa dalo reputaciju čovjeka kojeg prati ''baraka''. Također je neuspješno predložen za najvišu španjolsku nagradu za hrabrost, prestižnu ''Cruz Laureada de San Fernando''. Umjesto toga je unaprijeđen u majora i tako je postao najmlađi zapovjednik pješaštva u povijesti Španjolske. Od [[1917]]. do [[1920]]. bio je stacioniran u unutrašnjosti Španjolske. Godine [[1920]]., [[José Millán Astray]] je osnovao organizaciju koja se zvala ''[[Legión Extranjera]]'', a Franco je postavljen za potpredsjednika udruge i vratio se u Afriku. Dana [[24. 7.|24. srpnja]] [[1921]]. slabo vođena i premorena španjolska vojska pretrpjela je snažan poraz kod [[Annual]]a od strane [[Rif]]ovaca. ''Legión'' je bar simbolično, ako ne materijalno, spasila španjolsku enklavu kod [[Melilla|Melille]] i to nakon 3 dana pod Francovim vodstvom. Godine [[1923]]., Franco je postao vođa ''Legióna''. Iste godine oženio se sa [[Carmen Polo]] i imao je jednu kći, [[María del Carmen Franco y Polo|Maríu del Carmen]] koja je rođena [[1926]].<ref>[http://www.thepeerage.com/p11214.htm#i112139 Carmen Franco y Polo, 1. grofica Franco] na thePeerage.com.</ref> Kao posebni znak časti, njegov kum na vjenčanju je bio kralj [[Alfons XIII.]] Ta činjenica mu je kasnije dala reputaciju monarhističkog vođe. Unaprijeđen u [[pukovnik]]a, Franco je [[1925]]. vodio iskrcavanje trupa kod [[Al Hoceima]]. Iskrcavanje u središtu Rifovaca, kombinirano sa francuskom invazijom sa juga, značilo je potpuni pad [[Rifska Republika|Rifske Republike]]. Postavši najmlađi general u Španjolskoj [[1926]]., Franco je [[1928]]. postao zapovjednik novoosnovane vojne akademije u [[Zaragoza|Zaragozi]]. == Franco u Drugoj Španjolskoj Republici == Franco se i nakon pada monarhije [[1931]]., držao svog dugogodišnjeg apolitičkog mišljenja (iako je, po nekim izvorima, podržavao desnicu i njezinog vođu Primu de Riveru) i u novonastalom sukobu nije zauzimao ničiju stranu. No zatvaranje Akademije u [[jun|lipnju]], od strane ministra rata [[Manuel Azaña|Manuela Azañe]], bilo je uzrok njegovog prvog sukoba sa republikom. Azaña je Francov oproštajni govor kadetima<ref>[http://www.generalisimofranco.com/discurso12.htm Discurso de Franco a los cadetes de la academia militar de Zaragoza (španjolski)]</ref> smatrao uvredom. Idućih 6 mjeseci Franco je bio bez ikakvog položaja i pod pratnjom. Dana [[5. 2.|5. veljače]] [[1932]]., Franco je dobio mjesto zapovjednika u gradu [[La Coruña]]. Franco se nije htio miješati u pokušaj puča koji je iste godine izveo [[José Sanjurjo]] te je čak poslao pismo Sanjurju u kojem je izražavao svoju ljutnju zbog događaja. Kao jedan od efekata Azañine vojne reforme, u [[januar|siječnju]] [[1933]]., Franco je sa prvog premješten na 24. mjesto na popisu brigadira. Ironično, Franco je iste godine dobio vojnu komandu na [[Baleari]]ma, poziciju koja je bila viša od njegova vojnog čina. === Asturijski ustanci === Novi izbori održani u [[oktobar|listopadu]] [[1933]]. rezultirali su pobjedom desničara. Kao opozicija toj vladi, [[5. 10.|5. listopada]] [[1934]]. je izbio [[Anarhizam u Španjolskoj|revolucionarni pokret]]. Ustanak se brzo širio cijelom zemljom, no središte mu je bilo u [[Asturija|Asturiji]], gdje je imao podršku rudarskih unija. Franco, koji je tada već bio general i nasljednik ministra rata [[Diego Hidalgo|Hidalga]], je postavljen za zapovjednika operacija koje su trebale ugušiti ustanak. Afričke jedinice koje je vodio general [[Eduardo López Ochoa]], su trebale izvršiti glavni udarac. Nakon 2 tjedna teške borbe (sa oko 1,200 do 2,000 žrtava) ustanak je ugušen. Ustanci, i svi događaji koji su se događali i koji su doveli do građanskog rata, su i danas teme debata (na primjer između [[Enrique Moradiellos|Enriquea Moradiellosa]] i [[Pio Moa|Pia Moe]].<ref>[http://es.wikipedia.org/wiki/Revoluci%C3%B3n_de_1934 Revolución de 1934 (španjolski)]</ref><ref>[http://www.nodulo.org/ec/2005/n035p02.htm Sobre la imparcialidad del historiador y otras cuestiones de teoría de la Historia (španjolski)]</ref><ref>[http://www.nodulo.org/ec/polemica.htm#p15 Polémicas en El Catoblepas (španjolski)]</ref>). No, svi se slažu da je Astrurijski ustanak pojačao antagonizam između ljevičara i desničara Franco i Enrique Moradiellos - koji je prije ustanka gledan kao ljevičar - su proglašeni neprijateljima od strane ljevičara. Na početku [[španski građanski rat|građanskog rata]], López Ochoa je progonjen i obezglavljen, a njegovu glavu su stavili na metlu i njome su paradirali ulicama. Mobilizirajući vojsku protiv ovakvih ustanaka, Franco je stao u obranu Republike i stabiliziranja demokratskih institucija. Franco je od [[15. 2.|15. veljače]] bio vođa afričkih jedinica, a od [[19. 5.|19. svibnja]] [[1935]]. bio je vrhovni zapovjednik generalštaba (najviše vojne pozicije u Španjolskoj). === Strujanje u rat === Nakon pada vladajuće centralno-desničarske koalicije nakon [[Straperlo]] korupcijskog skandala, bilo je vrijeme za nove izbore. Formirane su dvije velike koalicije: ''[[Frente Popular]]'' kao ljevičari, te ''[[Frente Nacional]]'' kao desničari. Dana [[16. 2.|16. veljače]] [[1936]]., proglašeno je da su na izborima pobijedili ljevičari, ali sa malom razlikom.<ref>"Pobune pomele Španjolsku na dan ljevičarske pobjede; zatvori prepuni", ''The New York Time'', 18. veljače 1936.</ref> Idući dani obilježeni su skoro kaotičnom situacijom. Francovo lobiranje da se proglasi državna kriza je bilo neuspješno, i ljevičari su popustili narodu te se ponovno prebrojili glasove. Franco je [[23. 2.|23. veljače]] poslan na [[Kanari|Kanare]] gdje je bio vojni zapovjednik izuzetnom malom broju ljudi. U međuvremenu, urota koji je predvodio [[Emilio Mola]] se počela oblikovati. Franco je kontaktiran, no odbijao je pomoći sve do sredine srpnja. On je [[23. 6.|23. lipnja]] [[1936]]. čak pisao vođi vlade, [[Casares Quiroga|Casaresu Quirogi]], nudeći svoju pomoć u smirivanju i dovođenju vojske u red, no Franco nije dobio odgovor na pismo. Ostali pobunjenici bili su odlučni u provođenju ustanka, ''con Paquito o sin Paquito'' (sa ili bez Franca) kako je rekao [[José Sanjurjo]], počasni vođa ustanka. Nakon mnogih odgađanja, službeno je dogovoreno da će [[18. 7.|18. srpnja]] biti datum ustanka. Situacija je došla do točke bez povratka, kako je Franco prezentirao Moli, puč je bio neizbježan i on je morao zauzeti stranu. Franco se odlučio pridružiti pobunjenicima i dobio je vodstvom nad afričkim trupama. Francov privatni DH 89 doletio je iz Engleske da bi [[11. 7.|11. srpnja]] prebacio Franca u Afriku. Ubojstvo desničarskog opozicijskog vođe [[José Calvo Sotelo|Joséa Calva Sotela]] koje su počinili vladini policajci (najvjerojatnije radeći svojevoljno, kao i u slučaju [[José Castillo|Joséa Castilla]]) samo je ubrzalo ustanak. Dan prije planiranog ustanka tj. [[17. 7.|17. srpnja]] afrička vojska se pobunila i odbila je slušati zapovijedi svojih vođa. Dana [[18. 7.|18. srpnja]] Franco je objavio manifest<ref>[http://www.generalisimofranco.com/discurso11.htm Manifesto de las palmas (španjolski)]</ref> poznat kao ''Francov proglas o pobuni'', te se uputio u Afriku. Tamo je stigao sljedeći dan i odmah je preuzeo zapovjedništvo. Tjedan kasnije pobunjenici, koji su se već tada zvali [[Francova Španjolska|''Nacionalisti'']], kontrolirali su samo trećinu Španjolske, a većina mornarice je još uvijek bila pod kontrolom republikanaca što je Franca ostavilo izoliranog u Africi. Puč nije uspio, no započeo je [[Španski građanski rat|Španjolski građanski rat]]. == Španjolski građanski rat == {{glavni|Španjolski građanski rat}} === Prvi mjeseci === Iako Franco nije imao novca, jer je državni trezor bio u Madridu sa vladom, postojao je organizirani ekonomski lobi u [[London]]u koji se brinuo za njegove financijske potrebe iz njegovog operacijskog središta - [[Lisabon]]a. Eventualno bi dobio i snažnu ekonomsku pomoć od svojih suradnika u inozemstvu. Prvi dani ustanka obilježeni su snažnom borbom za osvajanje kontrole nad [[protektorat]]om. S jedne strane, Franco je uspio pridobiti povjerenje stanovnika i njihovih nominalnih vođa, a s druge i kontrolu nad vojnim snagama. To je dovelo da smaknuća oko 200 viših časnika koji su bili odani republici (jedan do njih je bio Francov prvi rođak).<ref>{{Cite web |title=La Memoria de los Nuestros (španjolski) |url=http://www.memoriahistorica.org/alojados/periquete/paginas/noticias1.html |access-date=2008-06-21 |archivedate=2007-10-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071006144943/http://www.memoriahistorica.org/alojados/periquete/paginas/noticias1.html |deadurl=yes }}</ref> Franco se tada morao suočiti sa problemom pokretanja njegovih trupa na [[Pirinejski poluotok]], jer je veći dio mornarice još uvijek bio pod kontrolom republike i tako je blokirao [[Gibraltarski tjesnac]]. Potražio je [[Benito Mussolini|Mussolinijevu]] pomoć, na što mu je ovaj odgovorio bezuvjetnom ponudom oružja i aviona. [[Wilhelm Canaris|Admiral Canaris]] je uvjerio [[Adolf Hitler|Hitlera]] da i on pošalje potporu nacionalistima. Od [[20. 7.|20. srpnja]] pa na dalje, Franco je bio sposoban, uglavnom uz pomoć 22 njemačka Junkersa Ju 52, sastaviti zračni most do [[Sevilla|Seville]], gdje su njegove trupe pomogle u osiguravanju kontrole nad gradom. Preko ambasadora je započeo pregovore sa [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenim Kraljevstvom]], [[Treći rajh|Trećim Reichom]] i [[Fašistička Italija|Fašističkom Italijom]] sa ciljem dobivanja veće vojne pomoći, ponajviše aviona. Pregovori su bili uspješni sa zadnje dvije države, a završili su [[25. 7.|25. srpnja]]. Avioni iz Italije i Reicha počeli su se spuštati u [[Tetouan]] [[2. 8.|2. kolovoza]]. Dana [[5. 8.|5. kolovoza]], Franco je bio uspješan u probijanju blokade sa novopridošlom pomoći, i postavio je konvoj brodova sa oko 2,000 vojnika. U ranom kolovozu, situacija u zapadnoj [[Andaluzija|Andaluziji]] bila je dovoljno stabilna za Franca da organizira kolumnu (oko 15,000 trupa na njihovom vrhuncu) pod vodstvom natpukovnika [[Juan Yagüe|Juana Yagüea]], koja bi marširala kroz [[Ekstremadura|Ekstremaduru]] sve do [[Madrid]]a. [[Bitka za Méridu|Mérida]] je osvojena [[11. 8.|11. kolovoza]], a [[Bitka za Badajoz|Badajoz]] je osvojen [[15. 8.|15. kolovoza]]. Mussolini je naredio volonterskim trupama (CTV) od oko 12,000 Talijana da odu u [[Sevilla|Sevillu]], a Hitler je uskočio dodavanjem posebne jedinice [[Luftwaffe]]a (2JG/88) sa 24 aviona. Svi ti avioni su na sebi imali oslikan znak španjolskih nacionalista, no njima su upravljali njemački i talijanski piloti. Kralježnicu Francovog zrakoplovstva tada su sačinjavali talijanski SM79, CR.32 i SM.81, te njemački [[Junkers Ju-87|Junkers Ju 52]] i [[Heinkel He 51]]. Franco je [[21. 9.|21. rujna]], sa vođom kolumne u [[Maqueda|Maquedi]] (nekih 80&nbsp;km od Madrida) organizirao zaobilaznicu u kojoj je želio osvojiti [[Toledo|Toledski]] garnizon, što je uspio [[27. 9.|27. rujna]]. Taj kontroverzni potez dao je vremena republikancima da učvrste obranu Madrida i da zadrže grad za sebe te godine. === Uspon na vlast === Predviđeni vođa ustanka, [[José Sanjurjo]] umro je [[20. 7.|20. srpnja]] u avionskoj nesreći. U nacionalističkoj zoni, "politički život je stao".<ref>Hugh Thomas, ''Španjolski građanski rat'', 1977., New York: Harper & Row. {{ISBN|0-06-014278-2}}. str. 258</ref> Na kraju je važno bilo samo vojno vodstvo, koje je podijeljeno po regijama ([[Emilio Mola]] na sjeveru, [[Gonzalo Queipo de Llano]] u [[Sevilla|Sevilli]] iz koje kontrolira [[Andaluzija|Andaluziju]], Franco sa nezavisnom komandom i [[Miguel Cabanellas]] u [[Zaragoza|Zaragozi]] iz koje kontrolira [[Aragon]]iju). Od [[24. 7.|24. srpnja]], koordinirajuća ''[[vojna hunta|hunta]]'' je osnovana, bazirana u [[Burgos]]u. ''Junta'' je vođena od strane Cabanellasa, kao najstarijeg i najiskusnijeg generala<ref>Thomas piše, "radije ga pacificirati, nego ga uzdignuti." ''op. cit.'', str. 282.</ref>,a vodstvo je sačinjavao i Mola, te još 3 generala i 2 pukovnika: Franco je u vodstvo uveden u [[august (mjesec)|kolovozu]].<ref>Thomas, ''op. cit.'', str. 282.</ref> Dana [[21. 9.|21. rujna]] odlučeno je da će Franco postati vrhovni zapovjednik (ovakvom obliku ujedinjenog zapovjedništva protivio se samo Cabanellas<ref>Thomas, ''op. cit.'', str. 421.</ref>), a [[28. 9.|28. rujna]], nakon samo kratkog razgovora sa Queipom de Llanom i Molom, postavljen je i za šefa vlade.<ref>Thomas, ''op. cit.'', str. 356.</ref> Tu titulu dobio je vjerojatno zahvaljujući činjenici da je Hitler odlučio da sva njemačka pomoć nacionalistima ide Francu. Mola je Franca smatrao nepodobnim i mislio je da nije dio prvobitne revolucionarne skupine. No sam Mola je često diskreditiran kao glavni planer puča koji se tada već razvio u građanski rat, i često su ga identificirali sa [[Karlizam|karlistima]], nego sa [[Falanga (stranka)|Falangom]] uopće, a nije imao ni dobre odnose sa Nijemcima. Queipo de Llano i Cabanellas su se već prije pobunili protiv diktature [[Miguel Primo de Rivera|Miguela Prime de Rivere]] i zato su diskreditirani u nekim nacionalističkim krugovima. A falangistički vođa [[José Antonio Primo de Rivera]] je tada bio u zatvoru u [[Madrid]]u (a nakon nekoliko mjeseci je i pogubljen) i želja da se njemu sačuva mjesto preventirala je bilo kojeg drugog falangističkog vođu da se izdigne kao vođa države. Francova udaljenost od politike značila je da ima jako malo aktivnih neprijatelja, a i u nedavnim mjesecima surađivao je sa [[Treći rajh|Reichom]] i [[Fašistička Italija|Italijom]].<ref>Thomas, ''op. cit.'', str. 420–422.</ref> Dana [[1. 10.|1. listopada]] [[1936]]. Franco je javno proklamiran kao ''Generalísimo'' i kao ''Jefe del Estado'' (''Vođa države'').<ref>Thomas, ''op. cit.'', str. 424.</ref> Mola je bio bijesan, a Cabanellas je intervenirao kako bi smirio strasti. Kada je Mola ubijen u još jednoj avionskoj nesreći godinu dana kasnije ([[2. 6.|2. lipnja]] [[1937]].), nijedan vojni vođa koji je organizirao urotu protiv Republike između [[1933]]. i [[1935]]. nije ostao.<ref>Thomas, ''op. cit.'', str. 689–690.</ref> Još se i danas sumnja kako je Molina smrt bila namjeran atentat koji su izveli Nijemci. === Vojno vodstvo === Od tada pa do kraja rata, Franco je osobno vodio sve vojne operacije. Nakon neuspješnog [[bitka za Madrid|napada na Madrid]] u studenom [[1936]]., Franco je uzeo drugačiji pristup u pobjeđivanju u ratu. Njegov pristup o olakšavanju garnizona u Toledu bio je tema mnogih debata, kao i mnoge odluke u tom periodu. Neke od njegovih odluka, kao ona iz lipnja [[1938]]., kada je krenuo na [[Valencia|Valenciju]], a ne na [[katalonija|Kataloniju]], su i danas kontroverza. Pošto nije uspio dobiti pomoć od nijedne druge države, potražio ju je i dobio kod [[Treći rajh|Nijemaca]] i to u obliku [[Legija Kondor|Legije Kondor]]. Ova njemačka potpora uključivala je i neke vojne službenike i trenere, te 22,000 Nijemaca i 91,000 Talijana koji su pomagali Francu tijekom cijelog građanskog rata. Prinicipalnu pomoć dobio je i od [[Fašistička Italija|Fašističke Italije]] (''[[Corpo Truppe Volontarie]]''), no utjecaj koje su ove dvije zemlje izvršile na Francovu odluku o sudbini Španjolske u Drugom svjetskom ratu bio je izgleda jako malen i ograničen. Unatoč svojoj nerijetkoj neuspješnosti, talijanske trupe su sudjelovale u svim većim operacijama, a CTV je dominirao zrakom tijekom cijelog rata. Franco je dobivao veliku i redovitu pomoć od oba diktatora dok su republikanci imali problem sa nabavljanjem moderne opreme, a njihov glavni saveznik, SSSR, im je na jedan period prekinuo davati pomoć. Danas se govori kako su Francove ovlasti nad nacističkim i fašističkim trupama bile ograničene, pogotovo one koje je trebao imati nad [[Legija Kondor|Legijom Kondor]], no on je u stvari bio njihov vrhovni vođa i zapovjednik te su oni rijetko kad činili nešto bez njegova znanja. [[António de Oliveira Salazar|Salazarov]] [[Portugal]] je također otvoreno pomagao nacionalistima i to u obliku nekih 20,000 trupa. Mussolinijeva i Hitlerova pomoć Francu trajala je do samog kraja građanskog rata, a njemačke i talijanske trupe paradirale su na dan osvajanja Madrida. [[Benito Mussolini|Mussolini]] i [[Adolf Hitler|Hitler]] su ga smatrali malom vojnom ličnošću jer je rekao da će prijestolnicu zauzeti za 3 mjeseca, no trebalo mu je pune 3 godine. Na koncu su, uglavnom zbog prestiža, mu odlučili pomoći do kraja<ref>''Španjolska republika i građanski rat 1931. - 1939., Gabriel Jackson, 1967.</ref>, pa su njemačke i talijanske trupe paradirale u Madridu na dan konačne pobjede. === Političko vodstvo === Franco je uspio spojiti [[ideologija|ideološki]] nekompatibilnu [[Falanga (stranka)|Falangu]] i [[Karlizam|karlističke]] monarhističke stranke pod svoju vlast. Ova nova politička formacija smirila je ekstremne i germanofilske Falangiste tako što ih je miješala sa antinjemačkim i prošpanjolskim karlistima. Francov zet [[Ramón Serrano Súñer]], koji je bio njegov glavni politički savjetnik, je bio sposoban okrenuti većinu stranaka pod Francovom vlašću jednu protiv druge i time bi apsorbirao seriju političkih konfrontacija protiv samog Franca. U jednom trenutku izbacio je i vođu karlista, [[Manuel Fal Conde|Manuela Fal Condu]] i vođu falangista [[Manuel Hedilla|Manuela Hedillu]] da bi osigurao Francovu političku poziciju. Od rane [[1937]]., svaka smrtna kazna trebala je biti potpisana (pokazana) od strane Franca. No ovo ne znači da je znao za sve službene egzekucije. Od početka ustanka, svi Junta generali su ubijali sve više i više ljudi kako bi proširili strah i smanjili otpor. Nakon Francove pobjede, egzekucije su se nastavile i odnijele oko 20,000 žrtava. Trenutna istraživanja i iskapanja masovnih grobnica daju naznaku da je nakon [[španski građanski rat|građanskog rata]] ubijeno između 15,000 i 27,000 ljudi. Tijekom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], [[admiral]] [[Wilhelm Canaris]] je održavao redovite sastanke sa Francom i informirao ga je o Njemačkim planovima i stavu za Španjolsku. Ove informacije natjerale su Franca da potajno i bez oklijevanja premjesti svoje najbolje i najiskusnije trupe u kampove u blizini [[Pirineji|Pirineja]] i da preoblikuje teren tako da bude nepogodan za [[tenk]]ove i ostala vojna vozila. === Kraj rata === Dana [[4. 3.|4. ožujka]] [[1939]]., dogodio se ustanak u republikanskom kampu, čiji je uzrok bilo zaustavljanje navodnog komunističkog ustanka kojeg je planirao [[Juan Negrín]]. Vođeni od strane [[pukovnik]]a [[Segismundo Casado|Segismunda Casada]] i [[Julián Besteiro|Juliána Besteira]], pobunjenici su osvojili [[Madrid]]. Pokušali su se nagoditi sa Francom, koji nije prihvaćao ništa osim [[bezuslovna predaja|bezuvjetne predaje]]. Popustili su i Franco je okupirao Madrid [[27. 3.|27. ožujka]] [[1939]]. i tim činom službeno je pala [[Druga Španjolska Republika|republika]]. Rat je službeno završio [[1. 4.|1. travnja]] [[1939]]. Na taj datum, Franco je uzeo svoj mač i stavio ga na oltar u crkvi i dao zakletvu, da taj mač više nikad neće upotrijebiti osim ako sama Španjolska ne bude pod prijetnjom invazije, zakletvu koje se držao do kraja života. No, tijekom [[1940-e|1940-ih]] i [[1950-e|1950-ih]] [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|gerilski otpor]] Francu (znan kao ''[[Španjolski markiz|maquis]]'') bio je raširen u mnogim planinskim regijama. Godine [[1944]]., grupa republikanskih veterana, koja se borila i u [[Francuski pokret otpora|francuskom pokretu otpora]] protiv [[treći rajh|nacista]], ušla je u [[Val d'Aran]] u sjeverozapadnoj [[katalonija|Kataloniji]], no lako su poraženi. Za vrijeme rata, po povjesničaru Antonyju Beevoru, Francove jedinice pobile su više od 100 tisuća (brojka je čak bliža 200 tisuća) civila i vojnika koji su se predali. == Francova Španjolska == {{glavni|Francova Španjolska}} Španjolska je nakon [[španski građanski rat|građanskog rata]] bila podijeljena i ekonomski uništena. Nakon rata, započela je snažna represija, s 200 tisuća ubijenih ljudi od [[1939]]. do [[1943]]., nepoznatim brojem političkih zatvorenika i na desetke tisuća ljudi u izgnanstvu, većinom u Francuskoj i Južnoj Americi. Jedan od snažnih primjera represije bilo je strijeljanje [[Lluís Companys|Lluísa Companyjsa]], demokratski izabranog predsjednika [[Generalitat de Catalunya|katalonske vlade]], [[1940]]. godine, kojeg su španjolskim vlastima izručili nacisti nakon uhićenja u Francuskoj, nakon montiranog suđenja. Glavne mete represije bili su [[levica|ljevičari]], od najbrojnijih [[anarhizam|anarhista]] pa sve do [[komunizam|komunista]], španjolska [[inteligencija]], [[ateizam|ateista]] te vojni i politički vođe koji su bili pobornici Madridske vlade. Represija u Španjolskoj nije završila sa zaustavljanjem neprijateljstva. Mnogo politički zatvorenici strijeljani su zbog izdaje. [[Datoteka:FrancoenReus.jpg|thumb|levo|250px|Franco [[1940]].]] Francova službena titula bila je ''Su Excelencia el Jefe de Estado'' (''Njegova Ekscelencija Vođa države''), u državnim i službenim dokumentima titula mu je zapisana kao ''Caudillo de España'' (''Vođa Španjolske'') ili ''el Generalísimo''. Tijekom vladavine zvan je ''el Caudillo de la Última Cruzada y de la Hispanidad'' (''Vođa posljednjeg Križarskog pohoda u Hispanijskom svijetu'') i ''el Caudillo de la Guerra de Liberación contra el Comunismo y sus Cómplices'' (''Vođa rata za oslobođenje od komunizma i njegovih kolaboratora''). === Drugi svjetski rat === {{glavni|Drugi svjetski rat}} [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-L15327, Spanien, Heinrich Himmler bei Franco.jpg|thumb|350px|Hitlerov ministar unutarnjih poslova [[Heinrich Himmler]] u posjetu Franciscu Francu.]] U rujnu [[1939]]. izbio je [[Drugi svjetski rat]], a iako se [[Adolf Hitler|Hitler]] već susreo sa Francom u [[Hendaye]]u [[23. 10.|23. listopada]] [[1940]]., kako bi razgovarao s njim o ulasku Španjolske u rat na strani [[Sile Osovine|Sila Osovine]], dogovor nije postignut jer su Francovi zahtjevi (hrana, vojna oprema, [[Gibraltar]], [[Francuska Sjeverna Afrika]], [[Portugal]] itd.) bili previše za Hitlera. Mnogi povjesničari raspravljaju o tome da li je Franco postavio uvjete koje je znao da Hitler neće moći ostvariti samo da ne bi ušao u rat, ili on kao vođa uništene države u kaosu nije imao ponuditi Hitleru ništa zauzvrat. Također je moguća teorija da Franco nije ušao u rat zbog napada Njemačke na [[katoličanstvo|katoličku]] [[Poljska|Poljsku]], što je Franca (koji je bio pobožni katolik) zgrozilo. Čak i nakon [[Bitka za Francusku|pada]] [[Francuska|Francuske]] u [[jun|lipnju]] [[1940]]., Španjolska nije zauzela proosovinski stav sve dok nije uspostavila potpunu neutralnost u [[1943]]. tj. kada se tijek rata okrenuo protiv [[Sile Osovine|Njemačke i njezinih saveznika]]. Neki španjolski vojni volonteri (''[[División Azul]]'' ili ''Plava divizija'') - koji nisu dobili službenu državnu sankciju od Franca - otišli su u borbe na [[Istočna fronta (Drugi svjetski rat)|istočnoj fronti]] pod njemačkom komandom. Dana [[14. 6.|14. lipnja]] [[1940]]., španjolske trupe u Maroku su okupirale grad [[Tangiers]] (koji je tada bio pod kontrolom [[Liga naroda|Lige naroda]]) i nisu ga napustili do [[1945]]. Prema nedavno izdanoj knjizi ''Hitlerov glavni špijun'' (2005.), Francovu neutralnost kupio je [[Winston Churchill]] uplatom novca na Francov i na račun njegovih generala u švicarskoj banci. Franco je ipak čekao dugo vrijeme nakon završetka Drugog svjetskog rata da bi pritisnuo [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] u predavanju [[Gibraltar]]a Španjolskoj. === Nakon rata === [[Datoteka:Franco eisenhower 1959 madrid.jpg|thumb|350px|'''U potrazi za saveznicima: [[Dwight D. Eisenhower|Ike]] i Franco''']] Sa završetkom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], Franco i Španjolska su bili prisiljeni pretrpjeti ekonomske posljedice zbog izolacije koju su joj impozirale države kao [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] i [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]. Situacija je završila na pola puta, najviše zbog važnog španjolskog položaja u [[Hladni rat|hladnoratovskim]] tenzijama, što je pogodovalo SAD-u koji je sa Španjolskom sklopio trgovački savez. Povijesni savez započeo je [[Dwight D. Eisenhower|Eisenhowerovim]] posjetom 1953., a završio je [[Madridski pakt|Madridskim paktom]]. Ovaj pakt je lansirao ''"[[Desarrollo económico de España|Španjolsko čudo]]"'' koja je španjolsku iz korporativne [[autarkija|autarkije]] uzdigla u polu-[[kapitalizam]]. Tijekom [[1960-e|1960-ih]] populacija Španjolske znatno je povećala osobni profit. Španjolska je [[1955]]. primljena u [[Ujedinjeni narodi|Ujedinjene Narode]]. Unatoč tome, kada je došao na vlast, Franco je rijetko kad napuštao Španjolsku. U nedostatku snažne ideologije, Franco je potražio pomoć kod [[Nacionalsindikalizam|nacionalsocijalista]] i kod [[Katolička crkva|Rimokatoličke crkve]]. Katolicizam je proglašen državnom religijom, a od [[1953]]. [[Vatikan]] je dopustio Francu da bira biskupe među kandidatima koje je predložio papa. Njegova vladajuća stranka, [[Falanga (stranka)|Falanga]], je bila toliko heterogena da se jedva kvalificirala kao politička stranka, a sigurno nije bila ideološki monolit kao [[Fasci Italiani di Combattimento|Talijanska fašistička stranka]] ili [[António de Oliveira Salazar|Salazarov]] [[Estado Novo]]. Zbog vladine snažne kontrole ekonomije, te aktivnih vladinih ulaganja u privatne investicije i političko vlasništvo trgovačkih saveza, Francova Španjolska mogla se kvalificirati kao ljevičarska država da nije bilo Francovog gađenja prema socijalizmu i demokraciji. U stvarnosti, država je bila centralistička bez snažne ideologije. Franco je [[1947]]. Španjolsku proglasio monarhijom, no nije odredio monarha. Gesta je napravljena kako bi smirila monarhiste koji su bili članovi ''Movimienta''. Iako je Franco bio samoproklamirani monarhist, nije imao posebne želje za kraljem te je tu poziciju ostavio praznu, a on je bio ''de facto'' regent. Nosio je uniformu [[general-satnik]]a (uniformu predviđenu za kralja) i odsjedao je u [[Palacio Real de El Pardo|palači El Pardo]]. U dodatku, prihvatio je kraljevsku privilegiju da hoda po [[baldakin]]u, a njegov portret se pojavljivao na skoro svim španjolskim novčićima. Iako su njegove službene titule bile ''Jefe del Estado'' (Vođa države) i ''Generalísimo de los Ejércitos Españoles'' (Generalisimus Španjolske vojske), želio je da vlada koja ga naslijedi bude mnogo autoritativnija nego prijašnja monarhija. Ovo je nagovješteno tako što je Franco u svojoj tituli koristio i jednu frazu koja se koristila samo kod kraljeva. Tijekom njegove vladavine, nevladini trgovački savezi i svi politički protivnici od [[Komunizam|komunista]] pa do [[anarhizam|anarhista]], ali i od [[liberalna demokracija|liberalnih demokrata]] pa do [[Baskija|baskijskih]] i [[Katalonija|katalonskih]] nacionalista, su ili skroz suzbijeni ili su bili pod strogim nadzorom. Jedini legalni "trgovački savez" za Francova režima bio je ''[[Sindicato Vertical]]''. Korištenje drugih jezika osim španjolskog, točnije kastiljskog, (posebno [[katalonski jezik|katalonskog]], [[galicijski jezik|galicijskog]] i [[baskijski jezik|baskijskog jezika]]) je bilo zabranjeno. [[Jezična politika Francove Španjolske]] nalagala je da se svi dokumenti, ugovori i objave moraju objavljivati na španjolskom jeziku, a svi koji su objavljivani na drugom jeziku nisu vrijedili ništa. Korištenje drugih jezika zabranjeno je i u školama, te na javnim plakatima i posterima. Unatoč zabranama, narod je odlučio govoriti drugim jezicima bez ikakvog straha. Sve kulturne aktivnosti bile su žrtve [[cenzura|cenzure]], a mnoge su bile jednostavno zabranjene iz raznih razloga. Sama Crkva u Francovoj Španjolskoj poticala je zabranu nekih knjiga koje se nisu slagale sa tadašnjim svjetonazorom. Franco, na kog je Crkva imala velik utjecaj, podržao je njezine ideje i kroz cijelu svoju vladavinu donosio zakone o zabranjivanju knjiga. Jedna od istaknutijih žrtava tih zabrana, čije su knjige, od kojih je ''[[Košnica (knjiga)|Košnica]]'' najistaknutija, zabranjivane je [[:kategorija:Dobitnici Nobelove nagrade za književnost|Nobelovac]] [[Camilo José Cela]]. Kulturna politika se s vremenom smirila, najviše tijekom [[1970-e|1970-ih]]. Važno je spomenuti, o odnosu Franca i Crkve, da je djelatnost [[Opus Dei]]a, čiji je osnivač [[Sveti Josemaría Escrivá|Josemaría Escrivá]] bio jako dobar prijatelj Francisca Franca, procvjetala u [[Francova Španjolska|Francovoj Španjolskoj]], a počele su se širiti glasine o Francu koje su ga prikazivale kao spasitelja crkve. Civilni brakovi koji su zbili tijekom Druge Republike su službeno ukinuti i te brakove je trebala ozakoniti crkva. Javne vlasti su podupirale striktne norme koje je nalagala [[Katolička crkva|Rimokatolička Crkva]] uglavnom koristeći zakon ''Ley de Vagos y Maleantes'', koji je već prije donio [[Manuel Azaña|predsjednik Azaña]].<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://search.boe.es/g/es/bases_datos/tifs.php?coleccion=gazeta&anyo=1933&nbo=217&lim=A&pub=BOE&pco=874&pfi=877 |access-date=2008-06-21 |archivedate=2007-10-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012090326/http://search.boe.es/g/es/bases_datos/tifs.php?coleccion=gazeta&anyo=1933&nbo=217&lim=A&pub=BOE&pco=874&pfi=877 |deadurl=yes }}</ref> To pravilo je bilo jedno od glavnih odlika režima. Jedini preostali nomadi u španjolskoj bili su posebno pogođeni. Godine [[1954]]., [[homoseksualnost]], [[pedofilija]] i [[prostitucija]] su prema ovom zakonu proglašeni zločinima, iako je njegova primjena nije bila stalna.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://search.boe.es/datos/imagenes/BOE/1954/198/A04862.tif |access-date=2008-06-21 |archivedate=2008-06-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080626065607/http://search.boe.es/datos/imagenes/BOE/1954/198/A04862.tif |deadurl=yes }}</ref> Većinu gradova je patrolirala ''[[Guardia Civil]]'', vojna policija za civile, i kontrolirala je kao njegov glavni način socijalne kontrole. Franco je, kao i mnogi drugi u to vrijeme, sumnjao u [[masonstvo|masonsku]] urotu protiv njegova režima. Neki nešpanjolski autori su tu sumnju nazvali "opsesijom". Franco je [[1957]]. dao azil fašističkom diktatoru [[Ante Pavelić|Anti Paveliću]] koji je nakon raspada [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] boravio u Španjolskoj. Studentski ustanci za vrijeme [[1960-e|1960-ih]] i [[1970-e|1970-ih]] su ugušeni od strane ''Policíe Armade'' (Oružana policija), a.k.a. ''los grisesa'', zbog njihovih sivih uniformi. Franco je nastavio sa osobnim potpisivanjem svih smrtnih kazni do samo par mjeseci prije svoje smrti, unatoč mnogim međunarodnim kampanjama koje su tražile da s tim prestane. U popularnoj mašti, često ga se sjećamo po crno-bijelim slikama iz ''[[No-Do]]a'', na kojima ili službeno otvara [[rezervoar]] ili lovi ribe na svojoj jahti. Godine [[1968]]., Franco je zbog pritiska [[Ujedinjeni narodi|UN-a]] [[Ekvatorijalna Gvineja|Ekvatorijalnoj Gvineji]] dao samostalnost, a sljedeće godine je [[Maroko|Maroku]] vratio pokrajinu [[Ifni]]. Francova Španjolska je također započela kampanju sa [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenim Kraljevstvom]] o dobivanju [[Gibraltar]]a za sebe kako bi zatvorila granicu [[1969]]., koja nije potpuno zatvorena sve do [[1985]]. Franco je [[1969]]. postavio [[Juan Carlos I.|Juan Carlosa de Borbóna]] za princa Španjolske i za svoga nasljednika. To je došlo kao iznenađenje za [[Karlizam|karlističkog]] kandidata za prijestolje, te za Juan Carlosovog oca, [[Juan de Borbón|Juana de Borbóna]], koji je tehnički imao prednost za nasljedstvo. Franco se [[8. 6.|8. lipnja]] [[1973]]. odrekao titule [[Predsjednici vlade Španjolske|premijera Španjolske]], te je ostao samo vođa države i vrhovni zapovjednik vojske. Kako se Francov život približavao kraju, tenzije u ''Movimientu'' su rasle, te su se događali česti sukobi između kandidata za vlast. == Španjolska nakon Franca == [[Datoteka:Tombe Franco.jpg|thumb|left|'''Francov grob u "Dolini palih" u Madridu''']] [[Datoteka:Santander.Estatua.Francisco.Franco.jpg|thumb|350px|Francov kip u [[Santander]]u]] Francov najsigurniji nasljednik, [[Luis Carrero Blanco]], ubijen je [[1973]]. od bombe koju je u njegov automobil postavila [[Baskija|baskijska]] teroristička organizacija [[ETA]]. Nakon Blanca, nasljednik na Francovu titulu vođe države bio je sadašnji kralj španjolske [[Juan Carlos I.]] Iako ga je Franco simpatizirao, Juan Carlos je imao liberalne političke poglede koji su mu zaradili sumnju kod konzervativaca koji su se nadali da će nastaviti sa Francovom politikom. Umjesto nastavka Francove politike, Juan Carlos je po dolasku na vlast počeo sa obnavljanjem demokracije u državi, održavši prve demokratske izbore [[15. 6.|15. lipnja]] [[1977]]g. i pomogao je u slamanju [[23-F|vojnog puča]] iz [[1981]]. Francisco Franco je [[Kanonizacija|proglašen svecem]] od strane [[Clemente Domínguez y Gómez|Clementea Domíngueza y Gómeza]] (samoproklamiranog "pape Grgura XVII.") iz [[Palmarijanska katolička crkva|Palmarijanske katoličke crkve]], desničarske katoličke sekte koje je uglavnom bazirana u [[Španija|Španjolskoj]]. Francova kanonizacija nije priznata od strane [[Katolička crkva|Rimokatoličke Crkve]]. Godine [[2005]]., sadašnja socijalistička vlada započela je potragu za masovnim grobnicama žrtava pogubljenih za vrijeme Francova režima. [[Španska socijalistička radnička partija|PSOE]], stranka koja je započela potragu za grobnicama, ima isto ime kao i republikanska stranka za vrijeme režima. Danas se govori o službenom priznavanju zločina koje je počinio Francov režim nakon [[španski građanski rat|građanskog rata]]. Neki Francovi kipovi i ostali simboli frankističkog režima su maknuti. Uz to, [[Evropska unija|EU]] je počela poduzimati korake o novoj rezoluciji i prepravljanju nekih povijesnih pogleda na Franca<ref>Von Martyna Czarnowska, [http://www.wienerzeitung.at/DesktopDefault.aspx?TabID=4399&Alias=Dossiers&cob=189475&DosCob=164869 Almunia, Joaquin: EU komisija (4): Skok od pola godine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060213230928/http://www.wienerzeitung.at/DesktopDefault.aspx?TabID=4399&Alias=Dossiers&cob=189475&DosCob=164869 |date=2006-02-13 }}, ''Weiner Zeitung'', 17. veljače 2005. (njemački).</ref>. U Njemačkoj, legija koja je nazvana po [[Werner Mölders|Werneru Möldersu]] preimenovana je zato što je on predvodio eskadrilu u [[Bombardiranje Guernice|bombardiranju Guernice]]. Kontroverza o Francu ostaje i do danas. Godine 2006. BBC je objavio vijest da se jedan Poljak divio Francovom kipu i govorio o njemu kao spasitelju svijeta.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/5151504.stm BBC NEWS | Europe | Europe diary: Franco and Finland<!-- Bot generated title -->]</ref> Iste godine donesen je zakon po kojemu se omogućuje ekshumacija masovnih grobnica, davanje odštete žrtvama rata i Francovog režima, davanje prava na španjolsko državljanstvo pripadnicima [[Internacionalne brigade|Internacionalnih brigada]] te davanje sredstava za sortiranje arhiva iz vremena rata i Francovog režima. == Utjecaj == Između samih Španjolaca nije postignut konsenzus o Francovoj ulozi u španjolskoj povijesti. Njegovi simpatizeri ističu da je zaslužan za mir nakon građanskog rata te demografski i ekonomski bum [[1960-e|1960-ih]] godina. Njegovi protivnici spočitavaju mu represivni režim i tvrde da bi do ekonomskog rasta došlo i bez Franca na čelu države. == Franco na filmskom platnu == * ''[[Raza (film)|Raza]]'' (1941): prema scenariju koji je napisao "Jaime de Andrade" (sam Franco), poluautobiografska priča o vojniku kojeg igra [[Alfredo Mayo]]. * ''[[Caudillo (film)|Caudillo]]'' (1973): [[dokumentarni film|dokumentarac]] o Francu prije i tijekom [[španski građanski rat|građanskog rata]]. * ''[[Franco, ese hombre]]'' (1964): dokumentarac o Francu, režija - [[José Luis Sáenz de Heredia]]. * ''[[Espérame en el cielo]]'' (1988): ugra ga [[José Soriano]] * ''[[Madregilda]]'' (1993): igra ga [[Juan Echanove]] * ''[[Operación gónada]]'' (2000): iga ga [[Javier Eltell]] * ''[[¡Buen Viaje, Excelencia!]]'' (2003): igra ga [[Ramon Fontserè]] * ''[[Cinema mil]]'' (2005, TV): igra ga [[Juan Echanove]] * ''[[Evita (mjuzikl)|Evita]]'' (2000): arhivske snimke * El Espíritu de la Colmena (1973) (''[[Duh pčelinjaka]]''): Franco je uspoređen sa Frankensteiom. * ''[[Panov labirint]]'' (2006) (rež. Guillermo del Toro), smješten [[1944]], govori o autokraciji Fraknističkih vojnika u svrgavanju markiza s vlasti. == Izvori == {{reflist|2}} == Vanjske veze == {{Commonscat}} * '''Stranica sa popisima zločinaca 20 st.''' [http://moreorless.au.com/killers/franco.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205211216/http://www.moreorless.au.com/killers/franco.html |date=2006-12-05 }} * [http://www.moreorless.au.com/killers/franco.html Franco - vremenplov] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070319220630/http://www.moreorless.au.com/killers/franco.html |date=2007-03-19 }} * [http://www.fuenterrebollo.com/Gobiernos/general-franco.html Biografija na španjolskom] * [http://www.fnff.org/ Fundación Nacional Francisco Franco] (na španjolskom sa [http://www.ctv.es/USERS/fnff/indexeng.htm English-stranicom za izbor jezika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050405224022/http://www.ctv.es/USERS/fnff/indexeng.htm |date=2005-04-05 }}). Memorijalna fundacija koju vodi Francova obitelj - sadrži mnogo dokumentacije. * {{imdb ime|id=0290542|ime=Francisco Franco}}. Napisao je scenarij za film ''Raza'' pod imenom "Jaime de Andrade". * [http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/2WWfranco.htm Francova biografija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091004015948/http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/2WWfranco.htm |date=2009-10-04 }} sa ''Spartacus Educationala''. * [http://www.libcom.org/history/articles/armed-resistance-to-franco/index.php 1939-1952: Oružani otpor Francu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070125231658/http://libcom.org/history/articles/armed-resistance-to-franco/index.php |date=2007-01-25 }} - povijest gerilskog otpora za vrijeme njegova režima '''Video:''' * [http://www.documen.tv/asset/When_Franco_Died.html Dokumentarac 52': Kada je Franco umro nama je bilo 30] {{start box}} {{succession box|title=[[Predsednik vlade Španije]]|before=[[Huan Negrin]]|after=[[Luis Karero Blanko]]|years=[[1939]]–[[1973]].}} {{end box}} {{Premijeri Španije}} {{Osobe Hladnoga rata}} {{Normativna kontrola}} {{Životni vijek|1892|1975|Franco, Francisco}} [[Kategorija:Španski političari]] [[Kategorija:Hladni rat]] [[Kategorija:Fašisti]] [[Kategorija:Pučisti]] [[Kategorija:Političari u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Antikomunisti]] f2y2r6nzm1vge4e1co8jmdq8qgre1xl 0 7818 42716503 42674006 2026-11-05T17:27:42Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716503 wikitext text/x-wiki {{otheruses}} [[Datoteka:Meteor falling courtesy NASA.gif|mini|thumb|250px|Meteor]] '''Meteor''' ({{jez-grč|μετέωρον}} — atmosferski fenomen) je svetlosna pojava nastala jonizacijom atmosfere kroz koju prolazi [[meteoroid]]. Sjajni meteori se nazivaju [[bolid (meteori)|bolidi]]. Meteoroidi koji potiču od istog objekta ([[kometa|komete]] ili [[asteroid]]a) imaju paralelne putanje pa meteori koji od njih nastaju izgledaju kao da potiču iz istog dela neba ([[radijant]]). U ovom slučaju govori se o [[meteorski roj|meteorskom roju]]. Tokom godine postoji [[spisak meteorskih rojeva|više od 50 meteorskih rojeva]]. Meteoridi koji ne pripadaju nijednom roju su [[sporadici]]. Ako meteoroid preživi prolazak kroz [[atmosfera (plinoviti omotač)|atmosferu]] i padne na površinu nebeskog tela, naziva se [[meteorit]]. Meteor koji padne na Zemlju ili drugo nebesko telo može napraviti udarni [[krater]]. Istopljeni materijal izbačen iz udarnog kratera može da se ohladi i očvrsne i tako formira telo koje se naziva [[tektit]]. Usled [[trenje|trenja]] meteoroida u atmosferi dolazi do ekcitacije kako atoma u meteoroidu tako i atoma i molekula atmosfere. Pri njihovoj deekscitaciji javlja se svetlost koju vidimo kao meteor. Temperatura u [[udarni talas|udarnom talasu]] koji prethodi većoj meteoroidskoj čestici iznosi više od 10.000&nbsp;°C. Meteori se u narodu nazivaju i „zvezde padalice“. == Opis pojave == Kada čestica ([[meteoroid]]) dospe do viših slojeva [[atmosfera|atmosfere]] ([[termosfera]]), počinje njena interakcija sa atmosferom koja može rezultovati pojavom meteora.<ref name="guide" /> Tipičan meteor vidljiv golim okom ili teleskopom je proizvod meteoroida većeg od 0,01&nbsp;mm. [[Magnituda|Sjajnost]] nastalog meteora zavisi od veličine i brzine meteoroida — meteor 0. magnitude može nastati od meteoroida veličine 2&nbsp;cm koji uđe u atmosferu brzinom od 15&nbsp;km/s kao i od čestice veličine 0,5&nbsp;cm i brzine 60&nbsp;km/s (sjajnost meteora zavisi i od visine meteora nad horizontom, odnosno od udaljenosti od posmatrača, v. [[#Bolidi|niže]]). Ulaskom u gušće slojeve atmosfere, meteoroid se brzo zagreva. Čestice manje od 0,5&nbsp;mm se zagrevaju celom zapreminom, dok se kod većih čestica zagreva samo površinski sloj do nekoliko desetih delova milimetra u dubinu. Kada se materijal zagreje na približno 2200 [[Kelvin|K]], materijal počinje da [[sublimacija|sublimira]], i nastali vreli gasovi okružuju česticu. Pojava gubljenja mase usled trenja u atmosferi se naziva [[ablacija (astronomija)|ablacija]]. [[Elektron]]i u [[atom]]ima ovih gasova su u pobuđenom stanju, njihovom deekscitacijom oslobađa se [[elektromagnetni talas|elektromagnetno zračenje]] (uključujući [[svjetlost|vidljivu svetlost]]). Oko 90% svetlosti meteora potiče od deekscitacije atoma meteoroida, temperature 3000 do 5000 K. Ostatak potiče od ekscitacije/deekscitacije i jonizacije/rekombinacije atoma i molekula u atmosferi. Tokom ablacije meteor gubi [[kinetička energija|kinetičku energiju]], usporavajući pritom. Male čestice potroše svu masu pre nego što značajno uspore. Međutim, veće čestice (oko 20&nbsp;cm i veće, za brzinu od 15&nbsp;km/s) uspore do brzine od 3&nbsp;km/s pre nego što izgube svu masu. Pri ovoj brzini prestaje ablacija, a površina meteoroida se postepeno hladi, formirajući pokoricu. S obzirom da tokom ovog dela leta nema ablacije, nema ni svetlosne pojave (odnosno meteora), a ovaj deo leta meteoroida se naziva ''tamni let'' ({{jez-en|Dark flight}}). Za razliku od meteora koji traje nekoliko sekundi, tamni let može da traje nekoliko minuta. Meteoroid pada na zemlju, i takvo telo se naziva [[meteorit]], a prepoznatljivo je po pokorici (koja može da nestane usled dejstva vremenskih prilika).<ref name="phenomena">{{cite journal | title=Meteor Phenomena and Bodies | last=Ceplecha | first=Zdenĕk | others = Jiří Borovička, W. Graham Elford et al. | journal=Space Science Reviews | year=1998 | issue=84 | pages=327-471}}</ref> === Meteorski tragovi === Razlikuje se nekoliko tipova tragova meteora ({{jez-en|Train}}). Formiranje tragova zavisi od meteoroida (sastava, brzine, mase), atmosfere (dnevne varijacije, uticaj aktivnosti Sunca) i visine na kojoj se trag javlja. Jedan meteoroid može proizvesti više različitih tragova.<ref name="trains">{{cite journal | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2006JRASC.100..194B | title=Meteor Trains - Terminology and Physical Interpretation | author=Borovička, Jirí | journal=Journal of the Royal Astronomical Society of Canada |date=November 2006 | volume=100 | issue=5 | pages=194-198}}</ref> * ''Wakes'' — tragovi koji se javljaju neposredno iza glave meteora. Mogu biti dužine nekoliko kilometara, a na istom mestu obično traju kraće od 0,1 sekunde. Ovi tragovi mogu nastati direktno od meteoroida ili ablacijom finih čestica koje se oslobađaju iz njega. Obično je najjači na visinama iznad 55&nbsp;km. Ova vrsta traga, za razliku od glave meteora, nije u toplotnoj ravnoteži, pa se javljaju spektralne linije male verovatnoće prelaza. U spektru se nalaze linije [[Natrij|Na I]], [[Gvožđe (hemijski element)|Fe I]], [[Magnezij|Mg I]], [[Kalcij|Ca I]] kao i drugih atoma oslobođenih iz meteoroida. * ''Green Trains'' („zeleni tragovi“) — predstavljaju spektralnu liniju [[kiseonik]]a na 557,7&nbsp;nm. Tipični su za brze meteore srednjeg ili slabog sjaja i javljaju se nakon prestanka meteora. Maksimum sjajnosti dostižu nakon 0,1 sekunde i po pravilu ne traju duže od 3 sekunde. Najsjajniji su i najduže traju na visinama od oko 105&nbsp;km, čak i kada sam meteor ima maksimum sjaja mnogo niže. Činjenica da jačina zelenog traga nije u korelaciji sa sjajnošću meteora govori u prilog tome da nastaje od atmosferskog kiseonika. * ''Persistent trains'' („trajni tragovi“) — javljaju se kod brzih i sjajnih bolida ([[Leonidi]], koji se kreću brzinom od 71&nbsp;km/s naročito često ostavljaju trajne tragove). Javljaju se u regionu maksimalnog sjaja meteora, najčešće na visini između 75 i 100&nbsp;km. Pri nastanku mogu biti vrlo sjajni (sjajniji od -5. magnitude) ali im sjajnost brzo opada. Ipak, ostaju vidljivi i desetine minuta, prolazeći kroz nekoliko faza tokom kojih mogu čak i da povećavaju sjajnost. * ''Reflection trains'' („reflektujući tragovi“) — mogu nastati pri eksploziji sjajnih bolida u sumrak ili tokom dana. Za razliku od trajnih tragova, reflektujući tragovi ne sijaju sopstvenim sjajom već reflektuju ili rasejavaju sunčevu svetlost. Pod povoljnim okolnostima mogu da traju satima. === Zvukovi meteora === Sjajni meteori (bolidi sjajniji od -8. magnitude) mogu biti praćeni [[zvuk]]om. „Normalan“ zvuk se pojavljuje par minuta nakon meteora, što je posledica sporijeg prostiranja zvuka kroz atmosferu od brzine svetlosti. Ovi zvukovi se mogu javiti kada je meteor na manje od 60&nbsp;km od površine i čuju se kao praskovi ili huk, a mogu biti prisutni i drugi [[šum]]ovi.<ref name="handbook" /> Ovi zvukovi se javljaju jer se meteoroid kreće hipersoničnom brzinom (brže od zvuka pri istoj gustini atmosfere).<ref name="phenomena" /> Međutim, decenijama su posmatrači prijavljivali da čuju zvukove simultano sa pojavom meteora, što je odbacivano kao fizički nemoguće sve do osamdesetih godina [[20. vijek|20. veka]]. Tada je pojava ovih „abnormalnih“ zvukova bolje proučena i ponuđeno je objašnjenje njihovog nastanka i propagacije. Pri ulasku sjajnih bolida u dublje slojeve atmosfere, nastala jonizacija interaguje sa linijama geomagnetnog polja koje, vraćajući se u osnovno stanje emituju elektromagnetne talase [[vrlo niske frekvencije]] koji se kreću brzinom svetlost, a u blizini posmatrača u prisustvu [[električni izolator|dielektrika]] bivaju konvertovani u zvučne talase. Zbog toga se ovakav zvuk zove „elektrofonički zvuk“.<ref name="phenomena" /><ref name="handbook" /> == Meteoroidi == {{poseban članak|Meteoroid}} Meteoroidi su nebeska tela veličine između 100 μm i 100 m. Veća tela su [[asteroid]]i, a manja [[međuplanetarna prašina.]]<ref name="21st">{{cite book |last= Hester |first= Jeff | others = Brad Smith, George Blumenthal et al. |title= 21st Century Astronomy |url= https://archive.org/details/21stcenturyastro0000hest | edition = 3rd | publisher= W. W. Norton & Company |location= New York|language= en|year= 2010 | isbn = 970-0-393-11664-9 |pages = 332-336 }}</ref> Granica između meteoroida i asteroida nije oštra — da li će telo prečnika deset metara biti smatrano za meteoroid ili za asteroid je više stvar autora. Kao opšte pravilo kod ovih prelaznih veličina se može uzeti da su asteroidi objekti koji su dovoljno posmatrani da su poznati njihovi [[orbitalni elementi]].<ref name="fundamental">{{cite book |editor= Hannu Karttunen, Pekka Kröger, Heikki Oja, Markku Poutanen, Karl Johan Donner |title= Fundamental Astronomy |url= https://archive.org/details/fundamentalastro0005unse | edition = 5th | publisher= Springer |location= Berlin|language= en|year= 2007 | isbn = 978-3-540-34143-7 |pages = [https://archive.org/details/fundamentalastro0005unse/page/195 195]-197 }}</ref> Meteoroidi su najčešće [[kometa|kometnog]] ili asteroidnog porekla. Komete u blizini [[perihel]]a oslobađaju i po nekoliko tona materijala u sekundi. Meteoroidi koji su asteroidnog porekla nastaju prilikom povremenih sudara asteroida. Osim toga, s obzirom na to da su pronađeni [[meteorit]]i poreklom sa [[Mars]]a i [[Mjesec|Meseca]], jasno je da neki meteoroidi nastaju pri udaru nebeskih tela (meteoroida, asteroida, kometa) u planete i satelite [[Sunčev sistem|Sunčevog sistema]].<ref name="fundamental" /> Meteoroidi kometskog porekla imaju gustinu oko 0,2 g cm⁻³ tako da uglavnom potpuno sagore u atmosferi. Meteoroidi asteroidnog porekla imaju gustinu od oko 2 g cm⁻³, što je dovoljno čvrsta konzistencija da mogu da dospeju do površine Zemlje, pod uslovom da su dovoljno velike mase da prežive ablaciju.<ref name="eaa" /> Oko 1% meteoroida nisu poreklom iz Sunčevog sistema.<ref name="handbook" /> Za tela u Sunčevom sistemu, najveća ''heliocentrična'' brzina na udaljenosti od Sunca na kojoj se nalazi i Zemlja (1 [[astronomska jedinica]]) iznosi 42&nbsp;km/s, a brzina Zemlje iznosi 30&nbsp;km/s. Meteoroid koji se kreće direktno Zemlji u susret, ima brzinu od 72&nbsp;km/s, odnosno 72,9&nbsp;km/s, kada se doda i gravitacija Zemlje. Ovo je najveća moguća ''geocentrična'' brzina meteoroida. Najmanju moguću geocentričnu brzinu bi imao meteoroid koji se kreće paralelno sa Zemljom i ulazi u atmosferu jedino pod dejstvom Zemljine gravitacije, i ta brzina iznosi 11,2&nbsp;km/s.<ref name="handbook" /> Sa smanjenjem mase, broj čestica raste eksponencijalno. Tako svakog dana na Zemlju padne preko 100 tona meteoritskog materijala, ali najveći deo čine upravo mikrometeoriti.<ref name="fundamental" /> == Meteorski rojevi == {{Poseban članak|Meteorski roj}} [[Datoteka:AGOModra Leonids98.jpg|mini|thumb|250px|Meteori koji pripadaju jednom meteorskom roju prividno dolaze iz iste tačke koja se naziva [[radijant]], što je posledica perspektive.]] [[Datoteka:Aurigidi 2007.jpg|mini|thumb|250px|Meteoroidi se zapravo kreću paralelno, što se vidi na ovom snimku [[Delta aurigidi|Delta aurigida]] iz svemira.]] Kada se [[kometa]] nađe u blizini Sunca, led koji čini najveći deo njene mase počinje da [[sublimacija (fizika)|sublimira]], oslobađajući pritom čvrste čestice koje su dotle bile zarobljene u jezgru komete — [[meteoroid]]e. Ove čestice po pravilu imaju male radijalne brzine u odnosu na brzinu kretanja oko Sunca (koja je približno jednaka brzini same komete), tako da ostaju na orbitama bliskim orbitama komete. Kada Zemlja naiđe na ove čestice, one se kreću gotovo paralelnim putanjama, a posmatraču sa Zemlje izgleda kao da izviru iz iste tačke. Ova tačka se naziva [[radijant]], a za meteore koji iz nje dolaze kaže se da pripadaju odgovarajućem [[meteorski roj|meteorskom roju]]. Meteorski rojevi po pravilu dobijaju ime po latinskom nazivu [[sazvežđe|sazvežđa]] u kome se radijant nalazi. Tako postoje [[Perseidi]] (po [[Persej (sazvežđe)|Perseju]]), [[Leonidi]] (po [[Lav (sazvežđe)|Lavu]]) ili [[Drakonidi]] (po [[Zmaj (sazvežđe)|Zmaju]]). Neki rojevi nose tradicionalna imena, koja ne odgovaraju sazvežđu u kome se danas nalazi njihov radijant — [[Kvadrantidi]] se zovu po sazvežđu ''[[Quadrans Muralis]]'' koje je ukinuto (radijant ovog roja se nalazi u [[Volar (sazvežđe)|Volaru]]), dok je radijant [[Liridi|Lirida]] zapravo u [[Herkul (sazvežđe)|Herkulu]], ali su precizne granice među sazvežđima definisane tek početkom dvadesetog veka, kada su Liridi već bili poznati pod svojim (danas nepravilnim) imenom, koje je zadržano. Ako se u nekom sazvežđu nalazi više radijanata, rojevi dobijaju ime po [[Bajerove oznake|Bajerovoj oznaci]] zvezde koja je radijantu najbliža — [[pi pupidi|π-Pupidi]], [[γ-Normidi]], [[eta akvaridi|η-Akvaridi]].<ref name="handbook" /><ref name="eaa" /> U retkim situacijama, meteorski rojevi mogu nastati i od asteroida — takav je slučaj sa [[Geminidi]]ma čije je roditeljsko telo [[asteroid]] [[3200 Fajeton|(3200) Fajeton]] (mada postoje indikacije da je Fajeton zapravo degasifikovano/ugašeno jezgro komete, ili da su i Fajeton i Geminidi, kao i još nekoliko asteroidnih tela, nastali raspadom neke komete).<ref name="handbook" /><ref name="eaa" /> === Evolucija meteorskog roja === Tipičan meteorski roj nastaje oslobađanjem čestica pri prolasku matične komete kroz [[perihel]]. Mada je poznat slučaj da su [[Andromedidi]] nastali prilikom dezintegracije komete [[3D/Biela|3''D''/Bjela]], ovakvi događaji su retki, već kometa pri svakom svom prolasku kroz perihel oslobodi određeni broj čestica (meteoroida).<ref name="eaa" /> Jezgro komete se sastoji od leda u kome su zarobljene čestice prašine.<ref name="handbook" /><ref name="eaa" /> Kada se kometa probliži Suncu, odnosno kada je u blizini svog perihela, led počinje da sublimira, oslobađajući čestice koje postaju meteoroidi. Ovo oslobađanje se ne dešava na celoj površini komete, već postoje izolovane aktivne oblasti. Sublimacija i oslobađanje čestica su intenzivniji posle prolaska kroz perihel, zbog kombinovanog efekta zagrevanja od strane Sunca i toga što jezgro zadržava već primljenu tolplotu. Povremeno dolazi do izbacivanja materijala i kada je kometa daleko od Sunca, pretpostavlja se da je uzrok oslobađanje energije pri prelasku [[Amorfnost|amorfne]] smese led/voda u kristalni led.<ref name="handbook" /> Pri oslobađanju čestica, jedan deo pada nazad na kometu, ali je drugi trajno napušta. Brzina koja je potrebna za napuštanje jezgra komete („brzina bega“, {{jez-en|escape velocity}}) veličine 10&nbsp;km je oko 3&nbsp;m/s, a brzina kojom se čestica udaljava od jezgra („brzina izbacivanja“, {{jez-en|„ejection velocity“}}) približno 500 – 1000&nbsp;m/s. Brzina izbacivanja je veća za manje i rastresitije čestice, kod manjih jezgara kometa i u blizini Sunca.<ref name="handbook" /> Kako je brzina izbacivanja značjno manja od brzine kojom se kometa i izbačeni meteoroidi kreću oko Sunca, to sve čestice ostaju na približno paralelnim orbitama i sličnim brzinama.<ref name="eaa" /> Razlika u brzinama čestica kako i činjenica da mogu da budu izbačene u svim pravcima, povlači dva efekta. Prvo — neki meteoroidi se kreću ispred a neki iza komete, a drugo — kako meteoroidi imaju različitu brzinu, to je različit i period kojim obilaze oko Sunca, tako da se vremenom neki meteoroidi udaljavaju od komete i raspoređuju po celoj orbiti. Vreme potrebno da meteoroidi popune celu orbitu se razlikuje od roja do roja, a zavisi i od veličine čestice. Tako ovo vreme za čestice mase ~ 2 grama kod Geminida iznosi oko 16-18 godina (11 revolucija), a kod Perseida oko 4400 godina (35 revolucija). Česticama mase 0,5 g (koje daju meteore vidljive golim okom) potrebno je približno 2,5 puta više vremena da se rasporede po celoj orbiti.<ref name="handbook" /> Na meteoroide deluju dve klase efekata koji utiču na evoluciju potoka meteoroida — [[gravitacija]] i negravitacioni efekti. Negravitacioni efekti uključuju [[pritisak zračenja]], [[Pojnting-Roberstsonov efekat]] i [[efekat Jarkovskog]]. Pritisak zračenja je posledica toga što svaki [[foton]] koji padne na neko telo predaje tom telu svoj impuls. Kako je pritisak zračenja relativno mali (za zračenje [[apsolutno crno telo|apsolutno crnog tela]] iznosi <math>\frac{4 \sigma T^4}{3c}</math><ref name="pae">{{cite book | title=Philip's Astronomy Encyclopaedia | url=https://archive.org/details/philipsastronomy0000unse_g5x0 | editor = Patrick Moore | publisher=Philip's | year=2002 | location=London | isbn=0-540-07863-8}}</ref>), on najviše utiče na čestice male mase. Tako čestice čija je masa reda veličine 0,1 μm bivaju potpuno izbačene iz Sunčevog sistema.<ref name="eaa" /> [[Datoteka:Poynting-Robertson effect.svg|mini|thumb|250px|[[Pojnting-Robertsonov efekat]] — posmatran iz perspektive čestice (slika a) i iz perspektive Sunca (slika b)]] Na čestice prečnika većeg od 1 μm značajniji uticaj od pritiska Sunčevog zračenja ima Pojnting-Robertsonov efekat, koji dovodi do približavanja čestica Suncu. Kada Sunčevi zraci (odnosno fotoni) zagreju česticu, ako je ona dovoljno mala da bude uniformno zagrejana, emitovaće zračenje uniformno u svim pravcima (posmatrano iz koordinatnog sistema vezanog za česticu). Međutim, Sunčeva svetlost ne obasjava česticu direktno bočno, već malo iskosa iz smera ka kome se čestica kreće (ovaj ugao zavisi od brzine čestice i veći je za brze čestice), usporavajući je pri tome. Obrnuto, iz referentnog sistema koji miruje u odnosu na Sunce, čestica dobija energiju direktno bočno, ali sama ne zrači energiju uniformno, već više u smeru ka kome se kreće, usporavajući sama pri tome.<ref name="pae" /> Ovaj efekat se može razumeti i na drugi način, pomoću [[Doplerov efekat|Doplerovog efekta]]. Naime, fotoni koje čestica zrači u smeru svog kretanja imaju mali plavi pomak, dok fotoni koje zrači u suprotnom smeru imaju mali crveni pomak (u odnosu na fotone koje zrači radijalno na pravac kretanja, odnosno na fotone koje je apsorbovala). Ova razlika je utoliko veća ukoliko se čestica brže kreće, i dovodi do gubitka [[impuls]]a, odnosno do usporavanja čestice i njenog polaganog spiralnog kretanja ka Suncu.<ref name="handbook" /> [[Datoteka:YarkovskyEffect.svg|mini|thumb|250px|'''[[Efekat Jarkovskog]]'''<br />1. zračenje sa površine objekta<br />2. objekt koji se kreće<br />&nbsp;2.1 „popodnevna“ strana objekta<br />3. orbita objekta<br />4. Sunčevo zračenje]] Ako je objekat dovoljno veliki da njegova površina nije uniformno zagrejana (meteoroidi prečnika 10&nbsp;cm i veći, asteroidi) javlja se [[efekat Jarkovskog]]. Strana objekta na kojoj Sunce tek izlazi (iz perspektive samog objekta) je hladnija od strane objekta na kojoj Sunce upravo zalazi. Najtoplija i najhladnija tačka nisu one koje su okrenute direktno ka i od Sunca, već su to tačke posle lokalnog podneva / ponoći (v. sliku). Rezultanta zračenja toplote sa objekta je usmerena od najtoplije ka najhladnijoj tački, tako da je posledica ovog efekta da se objekti koji se kreću progradno udaljavaju od Sunca, a objekti koji se kreću retrogradno približavaju Suncu.<ref name="handbook" /><ref name="eaa" /> S obzirom na to da svi ovi efekti zavise od mase i brzine meteoroida, njihova ukupna posledica je separacija meteoroida istog roja po masi. U starenju roja značajnu ulogu imaju i gravitacioni uticaji koje trpe kako meteoroidi tako i njihovo matično telo. Najjači je uticaj [[Jupiter (planeta)|Jupitera]], kao [[planeta|planete]] sa najvećom masom, a značajan je i uticaj [[Zemlja (planet)|Zemlje]], jer prolazi direktno kroz sve vidljive rojeve. Planete mogu potpuno menjati orbite rojeva, tako je prolazak komete [[21P/Đakobini-Ziner|21''P''/Đakobini-Ziner]] (matična kometa [[Drakonidi|Drakonida]]) na manje od jedne [[astronomska jedinica|AJ]] od Jupitara [[1958]]. godine doveo do toga da Zemlja nije više sekla orbitu ove komete. Međutim, kometa je [[1969]]. ponovo prošla blizu Jupitera, ovog puta na svega 0,58 AJ, nakon čega je [[silazni čvor]] komete ponovo dospeo u blizinu Zemljine orbite. Komete (i rojevi) čije orbite imaju veliku [[inklinacija|inklinaciju]] i kreću se gotovo normalno na ravan [[ekliptika|ekliptike]], trpe znatno manje uticaje planeta. Takav je npr. slučaj sa [[Perseidi]]ma i njihovom matičnom kometom [[109P/Svift-Tatl|109''P''/Svift-Tatl]].<ref name="handbook" /> Svi navedeni efekti dovode do postepene disperzije roja, do trenutka kada se roj utapa u fon [[sporadici|sporadika]]. Zbog toga su svi posmatrani rojevi starosti do nekoliko desetina hiljada godina, što je izuzetno kratko u poređenju sa 4,6 milijardi godina koliko, iznosi procenjena starost Sunčevog sistema.<ref name="handbook" /><ref name="eaa" /> === Populacioni indeks === {{Poseban članak|Populacioni indeks}} [[Populacioni indeks]] (r) je odnos između stvarnog broja meteora (N) neke magnitude i stvarnog broja meteora prve sjajnije magnitude. Ako se smatra da je ovaj odnos isti kroz sve opsege magnituda, onda relacija važi i za stvarni kumulativni broj meteora Φ. Φ_m je stvarni broj meteora magnitude m ili svetlijih. Dakle, važi: :<math>r = \frac{N_{m+1}}{N_m} = \frac{\Phi_{m+1}}{\Phi_m}</math> S obzirom na to da sjajnost meteora istog roja zavisi od mase čestica (jer se meteori jednog roja kreću približno jednakim brzinama, tako da brzina nema uticaja na sjajnost u okviru istog roja) to populacioni indeks pokazuje odnos između broja težih i lakših čestica — što ima više čestica male mase, to je populacioni indeks veći. Kako svi efekti koje trpi neki meteorski roj snažnije deluju na čestice male mase, to stariji roj ili filament roja (grupa meteoroida oslobođenih pri jednom prolasku komete kroz perihel) ima manji populacioni indeks. Mada se tabelarno daju podaci za populacioni indeks svakog pojedinačnog roja, trebalo bi izračunati populacioni indeks za svako pojavljivanje roja, jer je moguće da Zemlja jedne godine prođe kroz stariji filament koji ima manji populacioni indeks, a onda sledeće godine prođe kroz relativno mlad filament koji obiluje lakšim česticama i ima veći populacioni indeks.<ref name = "handbook" /> Rojevi koji imaju populacioni indeks 2,0 - 2,5 imaju natprosečan broj sjajnih meteora, dok oni sa populacionim indeksom većim od 3,0 imaju natprosečan broj slabih meteora.<ref name="imocal2012">{{cite web | url=http://www.imo.net/calendar/2012#abbrev | title=IMO Meteor Shower Calendar 2012 | publisher=International Meteor Organization | accessdate=8. 9. 2012. | archive-url=https://web.archive.org/web/20161012195314/http://www.imo.net/calendar/2012#abbrev | archive-date=2016-10-12 | url-status=dead}}</ref> === ZHR === {{Poseban članak|ZHR}} [[ZHR]] ({{jez-en|Zenithal Hourly Rate}}, „zenitna časovna frekvenca“) je mera aktivnosti meteorskog roja. Da bi aktivnost bila uporediva za različite godine, mesta na Zemlji, posmatračke uslove i sl., ZHR uključuje faktore korekcije za oblačnost, visinu [[radijant]]a nad horizontom i kvalitet neba (i posmatrača), i skaliran je na 1 sat. U najjednostavnijem slučaju, ZHR se može izračunati kao:<ref name = "eaa" /> :<math>ZHR = \frac{N}{t_{eff}} \cdot R \cdot L \cdot C = \frac{N \cdot r^{6,5-lm}}{t_{eff} \cdot \sin h_r \cdot (1-F)}</math> gde su: * <math>N</math> — broj viđenih meteora za vreme <math>t_{eff}</math> * <math>t_{eff}</math> — efektivno vreme posmatranja izraženo u satima * <math>R = \frac{1}{\sin h_r}</math> — korekcioni faktor za visinu radijanta nad horizontom (''h_r''). Kada je radijant na 30° od horizonta, posmatrač vidi svega polovinu meteora u odnosu na broj koji bi video da je radijant u zenitu. * <math>L = r^{6,5-lm}</math> — korekcioni faktor za kvalitet neba i posmatrača izražen kroz graničnu magnitudu (''lm''). Smatra se da idealan posmatrač vidi meteore i zvezde do 6,5. magnitude. Posmatranje nema smisla ako je granična magnituda manja od 5. [[Populacioni indeks]] je označen sa ''r''. * <math>C = \frac{1}{1-F}</math> — korekcioni faktor za oblačnost ''F'' koju procenjuje posmatrač (npr., ako je pokrivena petina neba, ''F'' = 20% = 0,2) Standardna greška se računa kao <math>\frac{ZHR}{\sqrt{N}}</math>, i zato što je veći broj meteora preciznije je moguće izračunati ZHR. Za detaljnije i preciznije analize treba uzeti u obzir i druge faktore:<ref name = "handbook" /> * da li je populacioni indeks isti za sve raspone magnituda * da li je granična magnituda ista za zvezde i za meteore * činjenicu da je veća verovatnoća videti meteor koji je dalje od radijanta jer ostavlja duži trag na nebu nego meteor iste magnitude koji je bliže radijantu * uticaj Zemljine gravitacije koja ubrzava meteor i savija mu trag tako da izgleda bliže zenitu (zenitno privlačenje) === Neki značajni meteorski rojevi === {| style="margin-bottom:.5em; border:0 text-align:left; font-size:95%; background:none;" |style="padding: 0.5em"|[[Datoteka:Vista-xmag.png|18p]] | style="width:100%;"|''Za potpun spisak meteorskih rojeva pogledajte članak '''[[Spisak meteorskih rojeva]]''''' |} [[Datoteka:Perseid_meteor_2007.jpg|mini|thumb|250px|Dva [[Perseidi|Perseida]].]] „Veliki“ rojevi su meteorski rojevi koji se pojavljuju svake godine bez izuzetka i čiji je [[ZHR]] u maksimumu veći od 10. Trenutno ima devet velikih rojeva, i ova lista je stabilna bar od [[1950]]. Osim [[eta akvaridi|η-Akvarida]] i [[Južni δ-Akvaridi|Južnih δ-Akvarida]], radijanti ovih rojeva se nalaze na severnoj nebeskoj hemisferi, zbog čega ih se njihova aktivnost bolje vidi sa [[sjeverna hemisfera|severne hemisfere]].<ref name="guide">{{cite book|author = Robert Lunsford | year = 2009 | title = Meteors and How to Observe Them | publisher = Springer Science+Business Media, LLC |location = New York | isbn = 978-0-387-09461-8}}</ref> {|{{prettytable}} |+Veliki godišnji meteorski rojevi<ref name="handbook" /> ! rowspan=2 | Ime roja ! rowspan=2 | Period aktivnosti ! colspan=2 | Maksimum ! colspan=2 | Pozicija [[radijant]]a ! rowspan=2 | [[Zenitna časovna aktivnost|ZHR]]_max ! rowspan=2 | [[Populacioni indeks|r]] |- ! [[Solarna longituda|λ_⊙]] ! Datum ! [[rektascenzija|α]] ! [[Deklinacija (astronomija)|δ]] |- | [[Kvadrantidi]] | 28. decembar — 12. januar | 283°,16 | ≈ 3. januar | 230° | +49° | 120 | 2,1 |- | [[Liridi]] | 16 — 25. april | 32°,32 | ≈ 22. april | 271°,4 | +33°,6 | 18 | 2,1 |- | [[eta akvaridi|η-Akvaridi]] | 19. april — 28. maj | 45°,5 | ≈ 5. maj | 338° | -1° | 60 | 2,4 |- | [[Južni δ-Akvaridi]] | 19. jul — 19. avgust | 125° | ≈ 28. jul | 339° | -16° | 15 | 3,2 |- | [[Perseidi]] | 17. jul — 24. avgust | 140° | ≈ 12. avgust | 49° | +58° | 100 | 2,2 |- | [[Orionidi]] | 1. oktobar — 10. novembar | 208° | ≈ 21. oktobar | 95° | +16° | 22 | 2,9 |- | [[Leonidi]] | 6 — 30. novembra | 235°,27 | ≈ 17. novembar | 152° | +22° | 18 | 2,5 |- | [[Geminidi]] | 7 — 17. decembar | 262°,2 | ≈ 13. decembar | 112° | +33° | 120 | 2,6 |- | [[Ursidi]] | 17 — 26. decembar | 270°,7 | ≈ 22. decembar | 217° | +76° | 10 | 3,0 |} == Sporadici == {{Poseban članak|Sporadici}} [[Datoteka:Meteor number sr.svg|mini|thumb|250px|Strana Zemlje na kojoj Sunce upravo izlazi se nalazi na onoj strani kojom Zemlja ide napred (apeks), i tada Zemlja „sustiže“ meteore koji se kreću u istom smeru, a ide čeono u susret svim meteorima koji se kreću u suprotnom smeru. Strana na kojoj pada veče je suprotno od smera kretanja Zemlje i „beži“ od svih meteora koji se kreću u istom smeru.]] [[Sporadici]] su meteori koji nemaju jasnu pripadnost nekom poznatom [[meteorski roj|meteorskom roju]]. To mogu biti meteori koji su pripadali nekom roju ali su tokom evolucije promenili orbitalne elemente toliko da ne mogu biti pridruženi svome roju, mogu nastati kao posledica sudara manjih tela unutar Sunčevog sistema ili na neki drugi, slučajan način.<ref name="handbook" /> [[Populacioni indeks]] sporadika je 2,95±0,05 (za većinu izračunavanja može se zaokružiti na 3,0). Broj sporadika se kreće između 5 i 15 u satu pri odličnim posmatračkim uslovima. Mada se sporadici pojavljuju na slučajan način, njihov broj i smer kretanja pokazuju određenu pravilnost.<ref name="handbook" /> Većina [[bolid (meteori)|bolida]] i svi poznati meteori koji su doveli do pada [[meteorit]]a su poreklom sporadici.<ref name="skyscan">{{cite web |date=14. 2. 2004. |title=Minor Showers and Sporadic Meteors |publisher=Sky Scan, Edmonton, Alberta, Canada |url=http://www.skyscan.ca/sporadics.htm |accessdate=31. 10. 2011. |archive-date=2011-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826222425/http://skyscan.ca/sporadics.htm |dead-url=yes }}</ref> === Periodičnost === Broj sporadika varira na dnevnoj i godišnjoj osnovi. Dnevno, broj sporadika je najniži oko 18 časova uveče a najviši oko 6 časova ujutru, i ovaj ciklus je isti na obe [[Zemlja (planet)|Zemljine]] [[hemisfera|hemisfere]]. Tokom godine, na [[sjeverna hemisfera|severnoj hemisferi]] sporadici imaju minimum tokom juna, a zatim od jula se njihov broj skoro ravnomerno povećava do maksimuma između oktobra i decembra. Na [[južna hemisfera|južnoj hemisferi]] je broj sporadika veći u prvoj polovini godine, sa maksimumom u julu nakon čega sledi oštar pad i minimum u septembru i oktobru.<ref name="handbook" /> === Pseudoradijanti === [[Datoteka:Sporadic meteor sources.svg|mini|thumb|250px|Izvori sporadičkih meteora u [[ekliptički koordinatni sistem|ekliptičnom koordinatnom sistemu]] u odnosu na poziciju Sunca: A - apeks, H - helion, AH - antihelion, T - severna grana toroidalnog izvora; S - položaj Sunca]] Budući da ne pripadaju nijednom roju, sporadici nemaju [[radijant]] u pravom smislu. Međutim, posmatrano u odnosu [[Zemlja (planet)|Zemlja]] — [[Sunce]], kao posledica geometrije kretanja Zemlje i [[meteoroid]]a na [[orbita]]ma oko Sunca, dolazi do određenog grupisanja. Tako se može uočiti šest izvora — severni i južni apeks (meteori dolaze čeono ka Zemlji u odnosu na njeno kretanje oko Sunca), helion (meteori dolaze od Sunca ka Zemlji), antihelion (meteori dolaze iz tačke suprotno od Sunca) i severni i južni toroidalni izvor. Ipak, sporadici ne dolaze samo iz ovih izvora. Za razliku od pravih [[meteorski roj|meteorskih rojeva]] čiji radijanti retko imaju prečnik veći od 5°, izvori sporadičnih meteora mogu imati i 20° u prečniku.<ref name="handbook" /><ref name="spaceweather">{{cite web |date = 31. 10. 2011. |title=Sporadic Meteors |author=Robert Lunsford |publisher=Spaceweather.com |url=http://spaceweather.com/meteoroutlook/sporadics.html |accessdate = 31. 10. 2011.}}</ref> Postoji očigledna razlika u sjajnosti sporadičnih meteora poreklom iz različitih izvora. Toroidalni izvori imaju veći [[populacioni indeks]] (bogatiji su slabijim meteorima), dok apeks ima najniži populacioni indeks (veći udeo sjajnijih meteora). Populacioni indeks (sjajnost meteora) i vreme izlaska odnosno zalaska izvora određuju i dominantnu tehniku posmatranja: fotograski (i donekle vizuelno) za apeks, vizuelno za antihelion, teleskopski za toroidalni izvor a radio za helion (jer je aktivan danju).<ref name="handbook" /> Materijal koji dolazi iz heliona i antiheliona je povezan — u pitanju su čestice čije orbite imaju malu [[inklinacija|inklinaciju]], veliki [[ekscentricitet]] i [[perihel]] na manje od 0,6 [[astronomska jedinica|AJ]]. Ako Zemlja preseče njihovu orbitu pre prolaska kroz perihel — vide se kao antihelionidi, a ako do kolizije dođe nakon prolaska kroz perihel — kao helionidi. Helionidi su najaktivniji od maja do juna (u vreme dnevnih rojeva [[ζ-Perseidi]] i [[β-Tauridi]]), a antihelionidi u oktobru i novembru — što odgovara [[Tauridi]]ma. Navedeni rojevi su povezani sa objektima koji imaju orbitalne elemente slične [[kometa|kometi]] [[2P/Encke|2''P''/Enke]] ([[Jupiterova familija kometa]]).<ref name="handbook" /> Toroidalni izvori su postavljeni simetrično u odnosu na apeks, nalaze se na oko 50° severno i južno i predstavljaju izvor iz koga dolaze meteoroidi sa visokom [[inklinacija|inklinacijom]] orbite. Roditeljska tela meteoroida koji pripadaju toroidalnim izvorima nisu poznata, a od „velikih“ rojeva se samo [[radijant]] [[Kvadrantidi|Kvadrantida]] nalazi u ovom regionu, i to u severnom kraku.<ref name="handbook" /> ==== Apeks ==== Apeks je smer tangente na Zemljinu orbitu u smeru njenog kretanja (čeono), odnosno 90° zapadno od Sunca, zbog čega izlazi tek u satima nakon ponoći.<ref name="skyscan" /> Materijala u samoj ravni ekliptike nema, tako da postoje dva odvojena izvora u apeksu, na 15° severno i južno od ekliptike.<ref name="skyscan" /><ref name="spaceweather" /> Materijal koji dolazi iz ovog izvora nastaje od Halejeve familije [[kometa]] i kreće se [[retrogradno i direktno kretanje|retrogradno]], tako da na Zemlju nailazi nakon što prođe [[perihel]].<ref name="handbook" /><ref name="skyscan" /> S obzirom na to da se kreću suprotno od kretanja Zemlje, tj. direktno ka njoj, ovi meteori su izuzetno brzi (50 – 70&nbsp;km/s) zbog čega su i relativno sjajni i ostavljaju trajne tragove za sobom.<ref name="skyscan" /> ==== Antihelion ==== {{poseban članak|Antihelionidi}} [[Antihelionidi]] su meteori koji nastaju od meteoroida male inklinacije koji se oko Sunca kreću u direktnom smeru, a čija je orbita gotovo normalna na orbitu Zemlje (u tački preseka).<ref name="spaceweather" /> Rezultujući pseudoradijant je nasuprot Suncu (tačnije 195° istočno odnosno 165° zapadno od Sunca, jer je malo pomeren ka apeksu).<ref name="handbook" /><ref name="spaceweather" /> Ovaj deo neba izlazi ubrzo nakon zalaska sunca a kulminira oko 1 čas po ponoći po lokalnom vremenu (ne kulminira u ponoć upravo zbog otklona ka apeksu).<ref name="handbook" /><ref name="skyscan" /><ref name="spaceweather" /> Zbog ortogonalnog odnosa putanja Zemlje i [[meteoroid]]a, antihelionidi su među sporijim meteorima, sa brzinama u rasponu 20 – 35&nbsp;km/s. Roditeljska tela od kojih potiču antihelionidi nisu poznata, ali se pretpostavlja da su [[asteroid]]nog, a ne [[kometa|kometskog]] porekla zbog veće gustine materijala. Do kolizije sa Zemljom dolazi pre nego što čestice prođu svoj [[perihel]].<ref name="skyscan" />. ==== Helion ==== Helionidi imaju slične orbitalne elemente kao [[antihelionidi]], ali seku Zemljinu orbitu nakon što prođu kroz svoj [[perihel]], zbog čega dolaze iz pravca Sunca. Meteori koji pripadaju ovom izvoru se mogu videti ponekad ujutru neposredno pre svanuća.<ref name="handbook" /> == Bolidi == {{poseban članak|Bolid (meteori)}} [[Datoteka:Meteor Bolide.JPG|mini|thumb|250px|[[Bolid (meteori)|Bolid]]]] [[Bolid (meteori)|Bolid]] ({{jez-gr|βολίς, βολίδος}} — džilit, projektil, {{jez-en|fireball}}) je izuzetno sjajan meteor. Bolide izazivaju [[meteoroid]]i veći od prosečnih, i to češće meteoroidi asteroidnog porekla, koji imaju veću gustinu od kometnih. Međunarodna astronomska unija pod bolidom podrazumeva meteor sjajniji od bilo koje planete (odnosno sjajniji od -5. magnitude, imajući u vidu da je najsjajnija planeta na noćnom nebu [[Venera (planeta)|Venera]] magnitude -4,7).<ref name="guide" /><ref name="eaa" /> Međunarodna meteorska organizacija bolidom smatra meteor koji bi u [[zenit]]u imao magnitudu ne manju od -3.<ref name="handbook" /> Ova definicija je preciznija, jer što je meteor dalje od zenita to je prividno manje sjajan. Meteor koji na visini ''h'' nad horizontom ima magnitudu ''m_h'' bi u zenitu imao magnitudu ''m_z'':<ref name="handbook" /> :<math>m_z = m_h + 5 \log (\sin h)</math> Razlog leži u udaljenosti od posmatrača. Bolid magnitude -6 koji se u zenitu završava na 50 kilometara iznad posmatrača, ako je na 5° iznad horizonta biće udaljen 600 kilometara od posmatrača i imaće magnitudu od svega -1.<ref name="handbook" /> Međunarodna meteorska organizacija definiše i „video-bolide“, kao meteore koji imaju „video-magnitudu“ -3 ili sjajniju, ali s obzirom na to da video-kamere snimaju i u [[infracrveno zračenje|infracrvenom]] delu [[Spektar|spektra]], nije lako napraviti vezu između vizuelne i video magnitude. Različiti su pokušaju načinjeni da se definiše „radio-bolid“, ali za sada nije moguće dati preciznu definiciju radio-signala koji bi odgovarao bolidima.<ref name="handbook" /> Mada su neki bolidi poreklom iz meteorskih rojeva (Perseidi su npr. posebno bogati bolidima), većinom su [[sporadici]]. Kao i broj sporadika u jedinici vremena, tako i broj bolida u jedinici vremena nije konstantan već varira. Međutim, učestanost pojave bolida ne prati učestanost pojave sporadika. Na godišnjem planu, maksimum aktivnosti bolida je u vreme oko [[ravnodnevica|prolećne ravnodnevice]], iako je tada minimum aktivnosti sporadika (za posmatrače na severnoj hemisferi). Učestanost bolida je gotovo tri puta manja od ove maksimalne vrednosti u vreme jesenje ravnodnevice. Dnevne oscilacije su takođe suprotne oscilaciji broja sporadika — najviše bolida se može videti u 18.00 časova po lokalnom vremenu, a najmanje u 6.00 (odnos je 4:1). Razlog ovih varijacija je dvojak. Varijacije na godišnjem nivou su posledica nehomogenog (neizotropnog) rasporeda meteoroida na Zemljinoj orbiti. Dnevne razlike su posledica različite brzine u odnosu na Zemlju (geocentrična brzina) kojom meteori ulaze u atmosferu u različito doba dana. Naime (v. [[#Sporadici]]) u vreme lokalne zore se posmatrač nalazi na strani Zemlje u smeru kojim Zemlja revoluira oko Sunca, tako da je brzina meteoroida zbir njihove heliocentrične brzine i brzine revolucije Zemlje. U vreme lokalnog zalaska Sunca, posmatrač je na suprotnoj strani, tako da je geocentrična brzina meteoroida razlika heliocentrične brzine meteoroida i brzine revolucije Zemlje. Brži meteoroidi uzrokuju sjajnije meteore, ali je to tačno samo do jedne granične mase meteoroida. Kod čestica veće mase, veća brzina znači da ablacija počinje u višim i ređim slojevima atmosfere. Čestice male brzine počinju sa ablacijom u nižim, gušćim slojevima atmosfere, gde je (zbog veće gustine) transformacija kinetičke energije meteoroida u jonizaciju atmosfere efikasniji proces koji se pritom još i odvija bliže posmatraču, zbog čega se javljaju sjajniji meteori. Očekuje se da dnevni efekat ima dominantnu ulogu u blizini [[ekvator]]a, a da ne igra gotovo nikakvu ulogu na polovima Zemlje, gde bi dominirao efekat neizotropnog rasporeda meteoroida na Zemljinoj orbiti. Međutim, za sada nedostaju posmatrački podaci kako iz tropskih tako i iz polarnih oblasti.<ref name="handbook" /> == Meteoriti == {{poseban članak|Meteorit}} [[Datoteka:6601-ArizonaGreatMeteorCrater.jpg|mini|thumb|180px|[[Baringer krater]] (poznat i kao Arizona krater), prvi krater na Zemlji za koji je ustanovljeno meteoritsko poreklo]] [[Datoteka:Tektites.jpg|mini|thumb|180px|[[Tektiti]]]] [[Datoteka:Benguerir meteorite.jpg|mini|thumb|180px|Nediferencirani meteorit — [[kondriti|hondrit]]<br /><small>(uočljive su [[hondrula|hondrule]] koje meteoritu daju zrnastu strukturu)</small>]] [[Datoteka:Cumberland Falls meteorite.jpg|mini|thumb|180px|Diferencirani stenoviti meteorit — [[ahondrit]]]] [[Datoteka:Alvord meteorite.jpg|mini|thumb|180px|[[Gvozdeni meteorit]]]] [[Datoteka:Huckitta meteorite.jpg|mini|thumb|180px|[[Stenovito-gvozdeni meteorit]]]] [[Meteoroid]] koji dospe na površinu Zemlje ili nekog drugog nebeskog tela se naziva [[meteorit]]. Meteoriti su najčešće [[asteroid]]nog porekla, ali je nađeno i identifikovano više od sto meteorita koji potiču sa [[Mars]]a<ref name="mbd">{{cite web | url=http://www.lpi.usra.edu/meteor/index.php?sea=&sfor=names&ants=&falls=&valids=&stype=contains&lrec=50&map=ge&browse=&country=All&srt=name&categ=Martian+meteorites&mblist=All&rect=&phot=&snew=0&pnt=Normal%20table&dr=&page=1 | title=Meteoritical Bulletin Database | publisher=The Meteoritical Society | date=5. 10. 2012. | accessdate=12. 10. 2012.}}</ref> i dvadesetak onih koji potiču od [[Mjesec|Meseca]]. Meteoroidi [[kometa|kometskog]] porekla su po pravilu suviše slabe konzistencije da bi preživeli prolazak kroz atmosferu Zemlje. Osim meteoroida dovoljno krupnih i čvrstih da bi preživeli ablaciju u atmosferi, na površinu Zemlje dospevaju i sitne čestice — [[mikrometeorit]]i — koji pri ulasku u atmosferu vrlo brzo uspore, tako da ne dolazi do ablacije i pojave meteora, a zatim se polako spuštaju na površinu Zemlje. Godišnje na Zemlju padne oko 10.000 tona mikrometeorita.<ref name="handbook" /><ref name="eaa" /> Kada meteoroid uđe u Zemljinu atmosferu, njegova površina se zagreva i topi usled trenja, pri čemu nastaje karakteristično glatka površina. Kapljice otopljene na čeonom delu meteoroida mogu da se sakupljaju i ohlade na repnom delu meteoroida, usled čega nastaje „orijentisani meteorit“.<ref name="moore_data" /> Meteoroid od koga nastaje meteor ulazi u atmosferu najčešće brzinom od 15 do 20&nbsp;km/s javljajući se kao meteor na visini od oko 100 kilometara. Usled trenja, meteoroid usporava, i na visini od približno 20 kilometara ima brzinu 3&nbsp;km/s, dovoljno malu da proces ablacije stane, a samim tim nestaje i svetlost koju vidimo kao meteor. Ovaj deo leta meteoroida se naziva „tamni let“. Otopljeni materijal na površini se hladi, dajući karakterističnu tamnu pokoricu, koja je kod gvozdenih meteora tanja nego kod stenovitih<ref name="phenomena" /><ref name="eaa" /><ref name="moore_data" /> Pri udaru o tlo, meteorit pravi [[udarni krater]], a izbačeni i otopljeni materijal zemaljskog porekla se hladi i formira [[tektit]]e. Kod većine tela u Sunčevom sistemu, ne postoji [[vulkan]]ska niti [[Tektonski pokreti|tektonska aktivnost]], tako da su udarni krateri meteorita jedini odgovorni za izgled reljefa.<ref name="eaa" /><ref name="pae" /> Do sada je pronađeno oko 30.000 meteorita, od toga oko 24.000 na [[Antarktik]]u, 4.000 u [[Sahara|Sahari]] i 2.000 na drugim mestima.<ref name="pae" /> Verovatnoća pada nekog meteorita na Antarktik nije ništa veća nego na nekom drugom mestu na Zemlji, ali su meteoriti na Antarktiku bolje očuvani zahvaljujući niskim i stabilnim temperaturama kao i zbog slabe erozije usled nedostatka površinske vode i vegetacije. Meteorite je na večitom snegu i ledu lakše uočiti i prepoznati jer nisu pomešani sa sličnim stenama koje potiču sa Zemlje.<ref name="21st" /> Osim toga, u materijalu koji su [[Projekat Apolo|Apolo misije]] vratile na Zemlju sa Meseca identifikovana su dva meteorita ([[kondriti|hondriti]], v. niže u tekstu), a pomoću [[Oportjuniti rover]]a je identifikovan jedan [[gvozdeni meteorit]] na [[Mars]]u.<ref name="21st" /><ref name="definitions">{{cite journal | title=Meteorite and meteoroid: New comprehensive definitions | author=Rubin, Alan E.| coauthors=Jeffrey N. Grossman | journal=Meteoritics & Planetary Science | year=2010 | volume=1 | issue=45 | pages=114-122 | doi=10.1111/j.1945-5100.2009.01009.x |issn=1086-9379}}</ref> === Podela === Po sastavu, meteoriti se mogu podeliti na [[stenoviti meteorit|stenovite]] (aeroliti), [[gvozdeni meteorit|gvozdene]] (sideriti) i [[stenovito-gvozdeni meteorit|stenovito-gvozdene meteorite]] (sideroliti).<ref name="moore_data" /> Stenoviti meteoriti su najčešći među meteoritima koji su nađeni neposredno nakon pada, tako da se može pretpostaviti da oni čine i najveći deo meteorita koji dospeju na površinu zemlje. Međutim, kako su gvozdeni meteoriti mnogo robusniji, a većinom i namagnetisani, to oni čine većinu meteorita čiji pad nije imao svedoke i nađeni su naknadno.<ref name="dgaa">{{cite book | title=Dictionary of Geophysics, Astrophysics, and Astronomy | url=https://archive.org/details/dictionaryofgeop0000unse | publisher=CRC Press | year=2001 | location=Boca Raton | isbn=0-8493-2891-8 | editor=Richard A. Matzner}}</ref> Stenoviti meteoriti čine više od 90% svih meteorita.<ref name="21st" /> Od toga, najveći deo čine [[kondriti|hondriti]], meteoriti u čijoj se strukturi jasno zapažaju zrnca — [[hondrula|hondrule]] (na [[grčki jezik|grčkom]] hondrula znači zrno).<ref name="eaa" /> Među hondritima su od posebnog interesa [[ugljenični hondriti|ugljenični (karbonatni) hondriti]], čiji sastav odgovara sastavu [[Sunčev sistem|Sunčevog sistema]] i samog [[Sunce|Sunca]] (ako se izuzmu gasovite i pojedine isparljive komponente). Spadaju u najstarije meteorite, starost im je bliska starosti Sunčevog sistema (4,6 milijardi godina) tako da predstavljaju nezamenljiv izvor informacija o formiranju Sistema.<ref name="21st" /><ref name="eaa" /> Sa nebeskih tela koja su bila dovoljno topla (bilo usled sudara sa drugim telima ili radioaktivnog raspada) da bi se otopila potiču ostale klase meteorita. Prilikom otapanja tela, lakše komponente (jedinjenja [[silikati|silicijuma]], [[aluminijum]]a, [[kalcij]]uma, [[kiseonik]]a) su isplivale na površinu formirajući koru, dok su teži materijali ([[gvožđe (hemijski element)|gvožđe]] i [[nikl]]) formirali jezgro tela. Nakon sudara je došlo do fragmentacije ovih diferenciranih tela, i od njih potiču diferencirani meteoriti — [[ahondrit]]i, gvozdeni i stenovito-gvozdeni meteoriti.<ref name="21st" /><ref name="eaa" /> Ahondriti u stenoviti meteoriti koji predstavljaju delove kore diferenciranih nebeskih tela, najčešće asteroida. Po sastavu su identični sa zemaljskim stenama. Nazvani su po tome što nemaju hondrule. U ahondrite spadaju i meteori poreklom sa Marsa i Meseca. Meteoriti sa Marsa i Meseca su mlađi od ostalih ahondrita.<ref name="21st" /><ref name="eaa" /> Gvozdeni meteoriti čine oko 6% svih meteorita, i najveći poznati meteoriti su upravo gvozdeni meteoriti. Poreklom su iz jezgara asteroida, a oslobođeni su u sudarima dovoljno snažnim da bude oslobođen materijal iz jezgra.<ref name="21st" /><ref name="eaa" /> Stenovito-gvozdeni meteoriti su mogli nastati na dva načina. Prvi je odlamanje od asteroida na granici kore i jezgra, a drugi sudar stenovitog i gvozdenog asteroida, pri čemu nastaje meteoroid koji se sastoji od delova oba tela.<ref name="eaa" /> Stenovito-gvozdeni asteroidi su najređi.<ref name="21st" /> == Posmatračke tehnike == === Vizuelna posmatranja === Vizuelna posmatranja meteora su najstariji metod proučavanja meteora (postoje podaci iz drugog milenijuma p. n. e. iz [[Mezopotamija|Mesopotamije]] i [[historija Kine|drevne Kine]]). Mada danas postoje znatno naprednije tehnike, vizuelna posmatranja su najbolji način da se uporede istorijski sa aktuelnim podacima. Osim toga, zahvaljujući relativnoj jednostavnosti, vizuelna posmatranja su najmasovonija tehnika među amaterima.<ref name="handbook" /> Da bi vizuelno posmatranje imalo smisla, potrebno je da bude zadovoljeno nekoliko uslova. [[Radijant]] mora da bude dovoljno visoko nad [[horizont]]om — posmatranja nemaju smisla ako je [[horizontska visina]] radijanta manja od 20° osim u slučaju pljuskova. Drugi zahtev se odnosi na kvalitet neba — granična [[magnituda]] (magnituda najslabijeg vidljivog meteora odnosno zvezde) ne sme da bude manja od 5, Sunce mora da bude bar 12° ispod horizonta, a treba da bude vidljivo najmanje 80% neba (u smislu da nije zaklonjeno oblacima ili nekim predmetom, npr. drvetom ili građevinom). Mesec treba da je ili [[lunarni ciklus|između poslednje i prve četvrti]] (kada je vidljivo manje od 50% njegove površine) ili nisko nad horizontom. Mesec koji je između prve i poslednje četvrti (vidljivo više od 50% površine) a visoko nad horizontom može da dovede dotle da posmatrač vidi svega 10% meteora koje bi video pri potpuno tamnom nebu.<ref name="handbook" /> U toku posmatranja se beleži:<ref name="handbook" /> * vreme početka i kraja posmatranja, vreme početka i kraja pauze (ukoliko postoji), kao i vreme u toku posmatranja u intervalima ne dužim od 15 minuta * granična magnituda (periodično, za slučaj da se iz različitih razloga menja) * oblačnost, odnosno zaklonjenost neba * centar vidnog polja ([[rektascenzija]] i [[deklinacija (astronomija)|deklinacija]]) * podaci o viđenim meteorima ** kom roju pripada (ili je sporadik) ** maksimalna magnituda koju je meteor dostigao ** postojanje trajnog traga (traga koji opstaje više sekundi nakon meteora) ** boju meteora (boju nije moguće detektovati kod meteora slabijih od 2. magnitude) Ova tehnika se može primeniti i pri maksimumu roja, pa čak i pri pljusku kakav su imali [[Leonidi]] [[1998]]. godine sa 60 meteora u minuti, uz nekoliko korekcija — ne treba beležiti podatke o boji, tragu, a pri pljusku čak ni o pripadnosti roju osim za očigledne sporadike, jer se može smatrati da svi viđeni meteori pripadaju roju koji ima maksimum. Takođe, treba češće beležiti vreme i određivati graničnu magnitudu.<ref name="handbook" /> Osim navedene tehnike, koja se naziva „brojanje meteora“, kod vizuelnog posmatranja slabijih rojeva koristi se i tehnika ucrtavanja meteora, radi preciznijeg određivanja pripadnosti roju. Međutim, ucrtavanje je mnogo preciznije kod teleskopskih posmatranja (greška određivanja početka i kraja meteora kod vizuelnih posmatranja je ±5°, a kod teleskopskih posmatranja ±20’).<ref name="handbook" /> === Teleskopska posmatranja === Teleskopska posmatranja meteora se često nepotrebno zanemaruju, pri čemu se kao glavna mana ove tehnike navodi suženo vidno polje [[teleskop]]a ili [[dvogled]]a u odnosu na posmatranje golim okom. Međutim, teleskopom se mogu videti manje sjajni meteori u odnosu na one vidljive golim okom, a osim toga moguće je znatno preciznije ucrtavanje meteora i određivanje radijanta. Naročito je pri posmatranju slabijih meteorskih rojeva bitno uočiti stvarno postojanje radijanta na fonu sporadika, a za ovakvu analizu je teleskopsko posmatranje idealno. Isto važi i za otkrivanje subradijanata (finih struktura unutar radijanata koje odgovaraju različitim meteorskim potocima u okviru istog roja) kod velikih rojeva. Veliko uveličanje smanjuje vidno polje teleskopa (i to ne linearno već vidno polje opada sa kvadratom uveličanja), tako da je neophodno naći balans između ova dva parametra. Može se smatrati da je dvogled 8×50 ili 10×60 sa prividnim vidnim poljem od 55° (ili neke slične kombinacije) odlična kombinacija za posmatranje meteora.<ref name="handbook" /> === Fotografska posmatranja === [[Datoteka:Drahtausloeser.jpg|mini|thumb|250px|Žičani okidač omogućuje „beskonačne“ espozicije (u meteorskoj fotografiji se koriste ekspozicije od 5 do 15 minuta)]] Foto-aparatima nije moguće snimiti meteore slabog sjaja, zapravo je teško snimiti bilo koji meteor slabiji od -1. magnitude, ali uprkos tome postoji opravdanje za korišćenje ove tehnike u istraživanju meteora. Moguće je precizno odrediti putanju, [[radijant]], brzinu, usporenje, pa čak i masu. Uz upotrebu [[prizma (optika)|prizme]] ili [[difrakciona rešetka|difrakcione rešetke]] moguće je snimiti i [[spektar]] meteora.<ref name="handbook" /> Ako se koristi foto-aparat sa filmom, neophodno je da foto-aparat ima mogućnost „beskonačne“ ekspozicije, tj. da je [[blenda]] otvorena sve dok je pritisnut okidač (koristi se žičani okidač koji se može zakočiti u poziciji za fotografisanje). Ekspozicija je najčešće između 5 i 15 minuta. Film bi trebalo da bude osetljivosti od 400 do 1600 ISO, a upotreba filmova osetljivosti manje od 400 ISO nema smisla. Osim ako je cilj fotografisati boje meteora, koristi se crno-beli film jer pri dužim ekspozicijama nebo na filmu u boji ima zelenkastu ili braonkastu nijansu. Ako su uslovi loši (mesečina, svetlosno zagađenje, izmaglica&hellip;) koristi se kraća ekspozicija i manje osetljiv film, kako se ne bi dobile zamagljene fotografije. Što su uslovi bolji, to je moguće koristiti osetljiviji film i duže ekspozicije.<ref name="guide" /><ref name="handbook" /> Od digitalnih senzora, u opticaju su [[CMOS]] i [[CCD senzor|CCD]] senzori. Među njima nema velike razlike, osim što se CMOS senzor sporije greje i time generiše manje šuma. Kod upotrebe digitalnih senzora za fotografisanje meteora mora se isključiti redukcija šuma, jer se ona postiže tako što se sa zatvorenom blendom napravi snimak jednake ekspozicije kao željeni snimak, što znači da foto-aparat snima samo 50% vremena.<ref name="handbook" /> S obzirom na to da su meteori u blizini [[radijant]]a kraći, nisu pogodni za fotografisanje. Nisko nad [[horizont]]om je moguće snimiti više meteora nego bliže [[zenit]]u, ali ako je vidno polje suviše nisko, veća je opasnost od izmaglice i svetlosnog zagađenja. Zbog toga je dobar kompromis usmeravanje vidnog polja na 20° — 30° od radijanta i oko 40° iznad horizonta.<ref name="guide" /><ref name="handbook" /> Upotrebom više aparata na istoj lokaciji sa različitim vidnim poljima povećava se verovatnoća da će biti snimljen neki meteor. S druge strane, postavljanjem aparata na različitim lokacijama ali tako da snimaju isti deo neba, moguće je snimiti isti meteor pomoću više kamera i preciznije izračunati putanju meteora i orbitalne elemente [[meteoroid]]a.<ref name="guide" /><ref name="handbook" /> === Radarska posmatranja === Od vremena [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]] je poznato da meteori mogu da reflektuju [[radio valovi|radio-talase]]. Primenjuju se dve tehnike u zavisnosti od položaja predajnika i prijemnika. Ako je predajnik istovremeno i prijemnik, tada se analiziraju radio-talasi odbijeni nazad ka samom predajniku i ovakva tehnika se naziva ''back-scattering'' (rasipanje unazad). Na ovom principu je zasnovan rad [[radar]]a, koji se i koristi za radio-posmatranja meteora tehnikom ''back-scattering''-a. Radarska istraživanja meteora su po pravilu rezervisana za profesionalne organizacije.<ref name="guide" /><ref name="handbook" /> Amateri, s druge strane, koriste tehniku ''forward scattering''-a (rasipanje unapred) jer im je za ovakvu vrstu posmatranja dovoljna samo prijemna antena a analiziraju se talasi koje emituje neki udaljeni izvor (ispod horizonta) a reflektuje ih meteor. Osim toga, potrebno je da izvor emituje radio-talase na [[učestalost|frekvenciji]] na kojoj nema interakcije kod prijemnika. Ova tehnika je postala popularna od sredine osamdesetih godina.<ref name="guide" /><ref name="handbook" /> Radio-posmatranja meteora se mogu sprovoditi nezavisno od doba dana kao i od vremenskih uslova. Zato je ovo jedina tehnika kojom se može pratiti aktivnost [[dnevni meteorski rojevi|dnevnih meteorskih rojeva]], koji su aktivni danju jer im je radijant u blizini Sunca. Najaktivniji dnevni meteorski rojevi su [[Arijetidi]] i [[ζ-Perseidi]]. Oba roja su aktivna krajem maja i početkom juna.<ref name="handbook" /> === Video posmatranja === Video posmatranja su najnovija posmatračka tehnika u meteorskoj astronomiji, koju su razvili profesionalni astronomi sredinom sedamdesetih godina 20. veka, a krajem osamdesetih godina je pristupačnost opreme omogućila da se i amateri bave ovom tehnikom. Video-tehnika ima velike prednosti — uz savremenu opremu je moguće snimiti sve meteore vidljive golim okom, pa čak i neke teleskopske; video-kamere mogu da rade kontinuirano i šalju signal direktno računaru na kome postoji softver za automatsku obradu podataka; brzina, sjajnost, položaj, [[radijant]] i orbitalni elementi se određuju znatno preciznije nego vizuelnim posmatranjima. Video-kamerama se mogu snimiti svetlosne krive meteora, fragmetacija meteoroida, kao i spektri meteora ako je kamera opremljena [[prizma (optika)|prizmom]] ili [[difrakciona rešetka|difrakcionom rešetkom]]. Fotografskim posmatranjima je moguće preciznije odrediti položaj meteora nego video posmatranjima, ali je video-kamerom moguće snimiti znatno slabije meteore nego fotografski.<ref name="guide" /><ref name="handbook" /> Za snimanje meteora se mogu koristiti kamere sa i bez pojačivača signala. Po vedroj tamnoj noći će optimizovani sistem koji koristi kameru sa pojačivačem snimiti 3-4 puta više meteora od optimizovanog sistema sa kamerom bez pojačivača. Zbog toga je kamera sa pojačivačem signala korisnija u situacijama kada je potrebno snimiti više slabih meteora — kod snimanja spektara, trajnih tragova ili za snimanje teleskopskih meteora. Međutim, pojačivač signala poskupljuje sistem, a radni vek mu je ograničen na nekoliko hiljada sati snimanja. Osim toga, pojačivači su osetljivi na iole jaču svetlost (Mesec u vidnom polju, dnevna svetlost pa čak i svetliji sumrak — ne smeju se koristiti ako Sunce nije na više od 12° ispod horizonta, a čak i kada je kamera isključena, ako Sunčev zrak padne na objektiv kamere i osvetli pojačivač, on može pregoreti). Osim toga, pojačivači signala se u nekim zemljama (poput [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]) tretiraju kao vojna oprema i njihov izvoz može biti zabranjen. Za automatsku obradu signala najčešće se koriste programi MetRec i UFO tool suite.<ref name="guide" /><ref name="handbook" /> == Istorija meteorske astronomije == === Najstariji zapisi === Meteori su poznati čovečanstvu od davnina. Drevne zabeleške o sjajnim meteorima ili meteorskim pljuskovima, postoje u analima svih starih naroda. Najstariji pomen meteorskog pljuska je zabeležen u [[historija Kine|kineskim]] analima iz [[18. vek p. n. e.|1768. p. n. e.]]<ref name="fedinski">{{cite book|author = V. Fedynsky (Fedыnskiй, Vsevolod Vladimirovič) | year = 2002 | title = Meteors | publisher = University Press of the Pacific |location = Honolulu | isbn = 0-89875-712-6 | url = http://books.google.rs/books?id=h2OmjaDrWeAC}}</ref> Još jedan kineski zapis, [[687. p. n. e.]] beleži da su „zvezde padale kao kiša“.<ref name="williams">{{cite journal |author= Iwan P Williams|year= 2011 |title=The origin and evolution of meteor showers and meteoroid streams |journal=Astronomy & Geophysics |volume=52 |issue=2 |pages=2.20 — 2.60 |url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1468-4004.2011.52220.x/abstract |doi=10.1111/j.1468-4004.2011.52220.x }}</ref><ref name="olivier">{{cite book|author = Charles Pollars Olivier | year = 1925 | title = Meteors |url = https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.204916 | publisher = Williams & Wilkins Company |location = Baltimore | isbn = 1-4067-3685-6}}</ref> Beleške o meteorima se nalaze i u [[koreja|korejskim]] i [[japan]]skim analima, dok se kod [[Plinije Stariji|Plinija Starijeg]] u delu ''[[Poznavanje prirode]]'' (''Naturalis historia'') nalazi zapis o meteoritu koji je pao [[467. p. n. e.]] u [[Trakija|Trakiji]], blizu reke Egos-Potamos.<ref name="olivier" /> [[Diogen iz Apolonije]] je ponudio korektno objašnjenje da su meteori „nevidljive zvezde koje padaju na zemlju umirući kao vatreno kamenje, poput kamena iz Egos-Potamosa“. Ovo obrazloženje je odbacio [[Aristotel]] koji je u svom delu „Meteorologija“ meteorit iz Egos-Potamosa proglasio običnim kamenom, a meteore objasnio kao isparenja iz zemlje koja se zapale kada se previše približe Suncu.<ref name="moore_data">{{cite book|author = Patrick Moore | year = 2000 | title = The Data Book of Astronomy |url = https://archive.org/details/databookofastron0000moor | publisher = IOP Publishing Ltd |location = Bristol | language = {{en}} | pages = [https://archive.org/details/databookofastron0000moor/page/240 240]-251 | isbn = 0-7503-0620-3}}</ref><ref name="fedinski" /><ref name="williams" /> Aristotelovo obrazloženje je dominiralo evropskom naukom do kraja [[18. vijek|18. veka]], i meteori su smatrani atmosferskom pojavom u rangu [[polarna svjetlost|polarne svetlosti]], oblaka ili snega.<ref name="st">{{Cite web |url=http://www.skyandtelescope.com/observing/objects/meteors/3304116.html |title=The Discovery of the Perseid Meteors |accessdate=29. 11. 2011. |author=Mark Littmann |date=17. 5. 2005. |publisher=Sky Publishing, a New Track Media Company}}</ref> === Prve sumnje u poreklo meteorita === [[Datoteka:Ensisheim meteorit donnerstein 1 vss2007.jpg|mini|thumb|250px|[[Meteorit iz Ensisajma]]]] Prvu sumnju u zemaljsko poreklo meteorita (koji u to vreme nisu još uvek bili povezani sa meteorima već se smatralo da su vulkanskog porekla) pobudila su brojna svedočenja o „kamenju koje je palo sa neba“. Ovih svedočanstava ima u kineskim analima, u kojima se beleže i pad meteorita, i broj fragmenata na koje se meteorit raspao.<ref name="fedinski" /><ref name="olivier" /> U [[Rusija|Rusiji]] je zabeležen udar meteorita [[25. 6.|25. juna]] [[1290]]. godine u blizini [[Veliki Ustjug|Velikog Ustjuga]], pri čemu meteoriti bili praćeni bolidima, bukom i potresima, a teško je stradala obližnja šuma.<ref name="fedinski" /> Najstariji sačuvani meteorit čije je tačno vreme pada poznato je [[meteorit iz Ensisajma]], u [[Alsace|Alzasu]], u današnjoj [[Francuska|Francuskoj]]. Ovaj meteorit mase oko 130 kilograma je pao [[7. 11.|7. novembra]] [[1492]]. godine između 11 i 12 časova pre podne u polje žita u okolini Ensisajma. U blizini se nalazio [[Maksimilijan I. Habsburški]] koji je odlomio nekoliko komada meteorita i naredio da se ostatak prenese u crkvu u Ensisajmu. Dva pada meteorita u [[Francuska|Fracuskoj]], imala su brojne svedoke. Drugi pad, [[24. 7.|24. jula]] [[1790]]. je iznedrio preko 300 pisanih svedočanstava, od kojih su mnoga data pod zakletvom, da je kamenje palo sa neba, a meteoriti su prikupljeni i zajedno sa ovim svedočanstvima poslati Francuskoj akademiji nauka, čiji su se članovi nakon toga rugali „neznanju prostog naroda“. Međutim, nakon još jednog prijavljenog slučaja pada, [[26. 4.|26. aprila]] [[1803]]. kod mesta [[Egl]], Francuska akademija nauka je poslala [[Žan Batist Bio|Žana Batista Bioa]] da istraži slučaj. Bio je potvrdio da je kamenje koje je našao vanzemaljskog porekla.<ref name="olivier" /> === Analiza putanja meteora === U to vreme su već postojale prve naznake da Aristotelovo objašnjenje pojave meteora možda nije ispravno. [[Edmund Halej|Halej]], koji je već odredio putanju i periodičnost [[kometa|komete]] koja danas nosi [[halleyeva kometa|njegovo ime]], je pokušao da odredi brzinu i visinu bolida koji je viđen [[21. 3.|21. marta]] [[1676]]. godine. Računica je ukazivala da je brzina tela koje je izazvalo ovaj bolid bila preko 4300&nbsp;m/s, što je ukazivalo na nezemaljsko poreklo objekta. Osim toga, poredeći svedočanstva ovog događaja iz različitih mesta, zaključio je da je visina ovog meteora bila preko 80&nbsp;km. Međutim, pogrešno je pretpostavio da na toj visini nema [[atmosfera|atmosfere]] te je zaključio da je pogrešio i vratio se Aristotelovom tumačenju.<ref name="moore_data" /><ref name="williams" /> [[Džon Pringl]], [[škotska|škotski]] lekar, je određivao putanju bolida koji je [[26. 11.|26. novembra]] [[1758]]. godine prošao 400 kilometara dugim putem od srednje [[Engleska|Engleske]] do zapadne Škotske, i zaključio da se bolid kretao brzinom od oko 50&nbsp;km/s, na visini od 65&nbsp;km. Ovaj njegov rad je bio u najvećoj meri ignorisan. Gotovo trideset godina kasnije, [[1786]]. godine, do istih je zaključaka došao i [[sjedinjene Američke Države|američki]] astronom [[Dejvid Ritenhaus]], analizirajući bolid koji je prošao [[31. 10.|31. oktobra]] [[1779]]. iznad [[Virginia|Virdžinije]] i [[Philadelphia|Filadelfije]].<ref name="williams" /> Međutim, tek detaljan rad [[Ernst Hladni|Ernsta Hladnog]], objavljen [[1794]]. na [[nemački jezik|nemačkom]] a preveden [[1798]]. na [[engleski jezik]] je naveo šire naučne krugove na razmišljanje da su meteori i meteoriti kosmičkog a ne zemaljskog porekla. Kao dopisni član Ruske akademije nauka,<ref name="fedinski" /> odgovorio je na molbu profesora Palasa da prouči izveštaje „o kamenu koji je pao u [[Sibir]]“.<ref name="williams" /> Hladni se ozbiljno prihvatio ovog zadatka, proučišvi sva tada dostupna svedočanstva o meteoritima i bolidima i u svom radu je nedvosmisleno pokazao da su meteori i meteoriti vanzemaljskog porekla, te je ukazao na vezu meteorita i bolida s jedne i bolida i meteoda s druge strane. Do tada, svi ovi fenomeni su smatrani nezavisnim. Mada rad Hladnog nije bio odmah usvojen, on je posejao seme sumnje koje je proklijalo zahvaljujući pljuskovima [[Leonidi|Leonida]] koji su se desili uskoro.<ref name="eaa">{{cite book|editor = Paul Murdin | year = 2001 | title = Encyclopedia of Astronomy and Astrophysics | publisher = Institure of Physics Publishing |language = {{en}} | isbn = 0-7503-0440-5}}</ref><ref name="fedinski" /><ref name="williams" /><ref name="olivier" /> Prvo sistematsko praćenje meteora su obavili [[Johan Bencenberg]] i [[Hajnrih Brandes]] 1798. godine, dok su bili studenti u [[Getingen]]u. Oni su posmatrali meteore između [[11. 9.|11. septembra]] i [[4. 11.|4. novembra]] međusobno udaljeni 15,2&nbsp;km. Ukupno su uočili 402 meteora, od toga su 22 videli obojica. Na osnovu toga su odredili da se sredina traga meteora u proseku nalazi na visini od 89&nbsp;km, potvrđujući teoriju Hladnog o vanzemaljskom poreklu meteora.<ref name="moore_data" /><ref name="williams" /> === Rođenje meteorske astronomije === [[Datoteka:Leonids-1833.jpg|mini|thumb|250px|Umetnički prikaz pljuska [[Leonidi|Leonida]] [[1833]]. godine.]] Sledeće godine, [[1799]], je sa južne hemisfere posmatran pljusak Leonida, ali tek 33 godine kasnije ova pojava izaziva pravu revoluciju u meteorskoj astronomiji. Pljusak Leonida [[1832]]. godine je viđen iz Azije i istočne Evrope kada je astronom-amater Semjonov uočio pojavu [[radijant]]a — da svi meteori prividno izviru iz jedne tačke (ili jako uske oblasti).<ref name="fedinski" /> Međutim, za godinu rođenja meteorske astronomije se najčešće uzima [[1833]]. godina kada je u noći [[12. 11.|12. novembra]] iz zapadne Evrope i [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-a viđen pljusak Leonida sa više hiljada meteora u minuti.<ref name="st" /> Uz toliki broj meteora bilo je očigledno da svi imaju početnu tačku u sazvežđu [[Lav (sazvežđe)|Lava]]. Ovaj pljusak je pobudio znatno interesovanje naučne javnosti za meteore.<ref name="williams" /><ref name="olivier" /> Francuski naučnici Bio i [[Fransoa Arago]] su krenuli u pročavanje kineskih, japanskih i koejskih zapisa, ustanovivši da u kineskim analima postoje zapisi o Leonidima stari 3500 godina i da je dobro pozato da se na svakih 33 godine dešava pljusak meteora u novembru.<ref name="fedinski" /> Arago je, nakon pljuska Leonida, postavio pitanje koliko se može očekivati meteora u noći bez pljuska i ima li još pljuskova osim novembarskih. Odgovor na ovo pitanje je potražio [[Adolf Ketele]], osnivač i direktor opservatorije u [[Bruxelles|Briselu]] čija je strast bila statistika. U izlaganju pred Kranjevskom akademijom nauka i umetnosti u Briselu, [[3. 12.|3. decembra]] [[1836]], Ketele je izneo zapažanje da se u proseku može očekivati 8 meteora na sat, ali da je zapazio i pojačanu aktivnost meteora između 8. i 15. avgusta. Američki fizičar i geolog Džon Lok je već [[11. 8.|11. avgusta]] [[1834]]. u jednom malom dnevnom listu u [[Sinsinati]]ju opisao svoje zapažanje da postoji meteorski roj čiji je maksimum oko [[9. 8.|9. avgusta]], a radijant u [[Persej (sazvežđe)|Perseju]], po čemu je ovaj roj dobio naziv [[Perseidi]]. Nezavisno od Loka i Ketelea, Edvard Herik, bibliotekar na [[Yale University|Jejlu]], je otkrio postojanje ovog avgustovskog roja, a analizom starih zapisa našao je 7 pominjanja Perseida, od [[1029]]. u [[Egipat|Egiptu]] do 1833. u [[Engleska|Engleskoj]]. Herik je svoje zapažanje objavio januara [[1838]]. Već sledeće godine, Herik je objavio Keteleovo zapažanje da su Perseidi poznati već vekovima među vernicima Engleske i Nemačke kao „vatrene suze [[arhiđakon Lavrentije|svetog Lavrentija]]“, rimskog arhiđakona koji je mučen i pogubljen [[10. 8.|10. avgusta]] [[258]].<ref name="williams" /><ref name="st" /> === Matična tela meteorskih rojeva === [[Datoteka:CometBiela.jpg|mini|thumb|250px|Kometa [[Bielin komet|3''D''/Bjela]] nakon raspadanja na 2 fragmenta [[1846]].]] Sledeći veliki korak u istraživanju meteora je bilo utvrđivanje njihove veze sa [[kometa]]ma. Očekujući povratak Leonida, [[1865]]-[[1866]], organizovana su sistematska istraživanja meteora širom Evrope ([[Viljem Dening]] u Engleskoj, [[Giovanni Schiapparelli|Đovani Skjapareli]] u [[Italija|Italiji]]) i SAD ([[Herbert Njutn]]).<ref name="fedinski" /> [[Denison Olmsted]], profesor sa Jejla koji je posle pljuska 1833. započeo meteorsku astronomiju u SAD, je prvi (već 1836. godine) sugerisao moguće zajedničko poreklo meteora i kometa. Prva stvarna veza je objavljena 1867 — Skjapareli je pokazao da Perseidi imaju iste orbitalne elemente kao kometa [[109P/Swift-Tuttle|109''P''/Svift-Tatl]]. Međutim, Skjapareli nije imao dovoljno dobre podatke da bi utvrdio matično telo Leonida, vezu Leonida i komete [[55P/Tempel–Tuttle|55''P''/Templ-Tatl]] je otkrio 1867. nemački astronom [[Karl Fridrih Vilhelm Peters]].<ref name="williams" /> Američki astronom [[Daniel Kirkwood|Denijel Kirkvud]] je [[1861]]. izneo pretpostavku da su meteorske čestice ostaci nekadašnjih kometa, ali ovaj rad nije bio zapažen sve dok 1867. nije objavio knjigu o astronomiji u kojoj je izneo i ovu ideju. Ključ prihvatanja veze kometa i meteora došao je sa [[Andromedidi]]ma. Kometa [[Bielin komet|3''D''/Bjela]] je otkrivena prvi put 1772, zatim reotkrivena 1805, nakon čega je ustanovljeno da se radi o istoj kometi, sa periodom od 6,7 godina. Ponovo je viđena 1826. i 1832. ali je bila slabo vidljiva 1839. Kada se pojavila ponovo 1846. ustanovljeno je da se rapsla na dva fragmenta. Viđena je još samo pri sledećem prolasku 1852, ali je uočen pljusak meteora koji je koincidirao sa prolascima Bjele i bio istog perioda. Andromedidi, kako je nazvan ovaj roj, imali su iste orbitalne elemente kao Bjela, što je dokazao [[austrija|austrijski]] astronom [[Edmund Vajs]]. Vajs je predviveo jak pljusak Andromedida za 1872. godinu, i predviđanje se i obistinilo, kao definitivna potvrda veze kometa i meteora.<ref name="eaa" /><ref name="williams" /> === Razvoj novih posmatračkih tehnika === ==== Meteorska fotografija ==== Sledeći pljusak Andromedida je bio najavljen za [[1885]]. [[Ladislav Vajnek]] je za ovaj događaj pripremio dve kamere, jednu u [[Prag]]u i drugu u [[Dresden|Drezdenu]]. Uspeo je da snimi jedan peteor kamerom iz Praga, što je prva [[fotografija]] meteora.<ref name="eaa" /><ref name="fedinski" /><ref name="williams" /> Sa poboljšanjem fotografske emulzije povećao se broj snimljenih metera, najčešće sporedno, pri fotografisanju drugih nebeskih objekata.<ref name="williams" /> U Jejlu ([[Viljem Elkin]]) i Moskovskoj opservatoriji se nezavisno [[1893]]. počelo sa upotrebom rotirajućeg zatvarača za određivanje ugaone brzine meteora.<ref name="fedinski" /> Mehanizam koji je Elkin koristio bio je krajnje jednostavan — iznad kamere je postavio točak bicikle, a jednu polovinu točka je pokrio neprovidnim materijalom i podesio da se točak okreće fiksnom brzinom. Elkin je iste godine započeo sa sistematskim fotografisanjem meteora, a pratili su ga Sikora u [[Sovjetski Savez|SSSR]]-u i opservatorija koledža u [[Univerzitet Harvard|Harvardu]].<ref name="williams" /> ==== Meteorski spektri ==== Prvi [[spektar]] meteora je slučajno, snimajući spektre zvezda, snimio [[1897]]. [[Edvard Pikering]] sa Harvarda. Prvi uspešan program sistematskog snimanja meteorskih spektara je pokrenuo [[1904]]. [[Sergej Blaško]] sa Mokovske opservatorije.<ref name="eaa" /> [[Kanada|Kanadski]] astronom [[Piter Milman]] je [[1934]]. objavio prvu sistematsku studiju meteorskih spektara. Od onda, meteorski spektri se snimaju redovno, upotrebom kako [[prizma (optika)|prizme]] tako i [[difrakciona rešetka|difrakcione rešetke]]. Ovi spektri sadrže informacije o sastavu i meteoroida i atmosfere.<ref name="fedinski" /> ==== Upotreba radara ==== [[Datoteka:Jodrell bank Hut 1945.jpg|mini|thumb|250px|[[Džrdel Benk opservatorija|Džordel Benk eksperimentalna stanica]] [[1945]].]] [[Datoteka:Jodrell Bank Radio Telescopes - geograph.org.uk - 949709.jpg|mini|thumb|250px|[[Radio teleskop]]i u Džordel Benk opservatoriji danas.]] Kada je [[12. 2.|12. februara]] [[1942]]. 20 nemačkih brodova isplovilo iz [[Brest (Francuska)|Bresta]], a britanski [[radar]]i nisu opazili ovaj pokret zbog smetnji koje su imali, Armijska operativna istraživačka grupa (''Army Operational Research Group'') je dobila zadatak da istraži ovaj problem. Zadatak je poveren [[Džejms Stenli Haj|Džejmsu Haju]], britanskom fizičaru. Haj je ustanovio da je smetnja bila posledica pojačane aktivnosti Sunca. Osim toga, zaključio je da su radarski signali koji su pogrešno tumačeni kao tragovi raketa [[Fau 2|Fau-2]] zapravo tragovi meteora. Ove svoje zaključke je Haj smeo da objavi tek po završetku [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]]. Nakon Drugog svetskog rata, već [[1945]]. godine, jedan rashodovani vojni radar je dodeljen [[Univerzitet u Mančesteru|Univerzitetu u Mančesteru]], koji je osnovao eksperimentalnu stanicu Džordel Benk (danas [[opservatorija Džordel Benk]]). Prednost upotrebe radara u meteorskoj astronomiji se ogleda u tome što je dovoljan jedan radar za određivanje položaja i brzine meteora, činjenici da je radarom moguće detektovati i slabije meteore od onih vidljivih golim okom, kao i što može detektovati meteore bez obzira na vremenske prilike (oblačnost, maglu, kišu), pa čak i po danu. Ovo poslednje je dovelo do otkrića brojnih dnevnih radio-rojeva.<ref name="williams" /> ==== Video-posmatranja meteora ==== Video posmatranja predstavljaju najmlađu i jednu od najnaprednijih tehnika za posmatranje meteora. Početkom sedamdesetih godina [[20. vijek|20. veka]], profesionalni astronomi su uveli ovu tehniku, da bi im se do kraja osamdesetih pridružili i amateri (u [[Japan]]u [[1986]]. i [[Holandija|Holandiji]] [[1987]]). Od tada, video posmatranja meteora su dostigla značajan naučni nivo, a od posebnog interesa su mreže kamera koje su automatizovane tako da rade svake vedre noći i snimke direktno prenose na računar. Takva redovna aktivnost je započela u Nemačkoj [[1999]]. godine, i iz ove grupe je proistekla IMO video meteorska mreža. Slične mreže su uspostavljene 2004. u Japanu i [[Poljska|Poljskoj]]. Do [[2007]]. godine, IMO video meteorska mreža je imala 30 kamera raspoređenih na 22 posmatračka mesta u 9 evropskih država, sa ukupno preko 200.000 snimaka meteora. U Japanu, SonotaCo mreža je do 2008. godine naraska na 31 posmatračko mesto sa preko 130 kamera i preko 140.000 snimljenih meteora, iz kojih je pouzdano izračunato 18.650 orbita meteoroida. U Poljskoj, Poljska mreža za bolide ({{jez-en|Polish Fireball Network}}) imala je 2008. godine 13 posmatračkih mesta sa ukupno 24 kamere, sa oko 20.000 časova efektivnog snimanja i isto toliko snimljenih meteora godišnje<ref name="handbook">{{cite book|author = Jürgen Rendtel and Rainer Arlt | year = 2011 | title = Handbook for Meteor Observations | publisher = International Meteor Organization |location = Potstdam | isbn = 978-2-87355-020-2}}</ref> Radi promovisanja i koordinisanja video-posmatranja meteora, Međunarodna meteorska organizacija (''IMO'') je 1997. godine na Međunarodnoj meteorskoj konferenciji u [[Istraživačka stanica Petnica|Petnici]] formirala posebnu video-komisiju.<ref name="imo_video">{{Cite web |url= http://imo.net/video|title= Video Observations|accessdate=26. 8. 2012. |publisher= International Meteor Organization}}</ref> === Razvoj teorijskih objašnjenja === Početkom 20ih godina [[20. vijek|20. veka]], zanimanje za meteore je naglo poraslo u vezi sa proučavanjem gornjih slojeva atmosfere. Britanski naučnici [[Frederik Lindeman]] i [[Gordon Dobson]] su već [[1923]]. primenili aproksimativnu fizičku teoriju meteora pri proučavanju strukture viših slojeva atmosfere. Sovjetski radio inženjer [[Nikolaj Ivanovič (inženjer)|Nikolaj Ivanovič]] je [[1931]]. objavio rad o eksperimentalno ustanovljenoj vezi između meteorskih fenomena i jonizacije atmosfere. Tridesetih godina su postavljeni temelji proučavanju atmosfere pomoću fotografija meteora. Razvojem meteorske fotografije bilo je moguće ustanoviti fizičke osobine (temperaturu, gustinu) atmosfere do 120&nbsp;km. Osim toga, ustanovljeno je da postoje dve vrste meteorskih čestica — guste i mehanički čvrste čestice i druga klasa vrlo krhkih tela koja se lako raspadnu pri prolasku kroz atmosferu. [[Nadežda Sitinska]] je [[1940]]. uspostavila vezu između mase meteoroida i sjajnosti meteora. Sovjetski astronom [[Boris Levin]] je pedesetih godina razvio vrlo detaljnu fizičku teoriju meteora. Danas se istraživanja nastavljaju na četiri fronta — proučavanje meteoroida, njihovog sastava i porekla (spektrometrijom meteora i analizom meteoroida); proučavanje uticaja koje meteoroidi trpe u orbitama (gravitacioni i negravitacioni uticaji); proučavanje interakcije meteoroida i atmosfere (fizička teorija meteora) i uloga meteoroida i meteorita u razvitku Sunčevog sistema.<ref name="fedinski" /> == Povezano == * [[Krater]] * [[Kiša meteora]] * [[Meteorid]] * [[Meteorit]] * [[Tektit]] == Reference == {{reflist}} {{Commonscat|Meteors}} [[Kategorija:Meteori| ]] [[Kategorija:Astronomske pojave]] p7q351q1g6jtw57knriwe9th78rcgdq 0 8221 42716623 42041873 2026-11-05T22:01:25Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716623 wikitext text/x-wiki {{Redirect|Mistik}} '''Misticizam''' (od [[grčki jezik|grčkog]] ''μυω'' [''myo''] – mio = "sakriti", "načiniti tajnim", "utajiti") predstavlja put traženja ka postizanju i ostvarivanju '''spajanja''' ili '''zajedništva''' ili '''sjedinjenja''' s krajnjom [[Stvarnost|Stvarnošću]], koja je predstavljena kao krajnja '''[[Istina]]''', odnosno prava i jedina '''Stvarnost'''. Ta ''Stvarnost'' i ''Istina'' imaju [[božanstvo|božansku]] prirodu i jednake su samom [[Bog]]u, tj. Istini, [[Biće|Biću]], ili [[Postojanje|Postojanju]] ([[Egsitencija|Egzistenciji]]). Dakle, '''misticizam''' je [[egzistencijalizam|egzistencijalni]] put [[religija|religijskog]] [[verovanje|vjerovanja]] u postojanje Boga-Istine kao Stvarnosti, mimo [[percepcija|čuvstvenih]] ili [[razum]]skih shvaćanja takvog [[biće|bića]]. Misticizam je [[lični|lično]] ([[individualan|individualno]]) [[iskustvo]] i direktan put ka Bogu-Istini-Stvarnosti, i kao takav predstavlja posebnu vrstu [[znanje|znanja]], koje je iznad i izvan svakog [[nauka|naučnog]] i prema tome [[intelekt]]ualnog znanja. U [[helenizam|helenističko doba]], misticizam je često bio povezan s [[vera|vjerskim]] [[obred]]ima. Misticizam je bio veoma značajan za razvoj [[hrišćanstvo|kršćanstva]] i još uvijek je snažno prisutan u [[pravoslavna crkva|pravoslavnoj]] i [[katolička crkva|katoličkoj crkvi]]. U [[islam]]u, ''[[sufizam|tasavuf]]'' ili ''sufizam'' su oblici mističkog vjerovanja u krajnju Stvarnost, Istinu, Boga, ili [[Allah]]a. U [[jevrejstvo|jevrejstvu]], misticizam je prisutan u učenju [[Kabala|kabale]]. Budući da se mnogi elementi misticizma zasnivaju na [[antička Grčka|starogrčkom]] [[gnosticizam|gnosticizmu]], u nekim naučnim krugovima misticizam se često naziva i [[teozofija]], tj. put na sredini između [[teologija|teologije]] i [[filozofija|filozofije]]. === Vanjske veze === * [https://www.scribd.com/document/364905409/Majka-Terezija-u-privatnim-pismima-Misti%C4%8Dni-put Mistični put] * [http://nadrealan.mojblog.co.yu/permalink.aspx?id=21767#comments Diskurs protiv svih formi religija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615184539/http://nadrealan.mojblog.co.yu/permalink.aspx?id=21767#comments |date=2006-06-15 }} * [https://web.archive.org/web/20061018152312/http://sufizam.bloger.hr/ Sufizam - Životni put jednog sufije] * [http://www.vopus.org/sr/gnoza/mistika-religija/ Religare] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111106040013/http://www.vopus.org/sr/gnoza/mistika-religija/ |date=2011-11-06 }} {{Commonscat|Mysticism}} [[Kategorija:Religija]] [[Kategorija:Misticizam]] 3039tmm8r7tnepyyk755lzloy2on2un 0 9635 42716625 42716317 2026-11-05T22:02:51Z نوفاك اتشمان 11942 uklonjena kategorija [[:Kategorija:Rat u Bosni i Hercegovini|Rat u Bosni i Hercegovini]]; dodana kategorija [[:Kategorija:Biografije, Rat u Bosni i Hercegovini|Biografije, Rat u Bosni i Hercegovini]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42716625 wikitext text/x-wiki {{nedostaju izvori}} {{Infokutija biografija | ime = Ratko Mladić | slika = Evstafiev-ratko-mladic-1993-w.jpg | širina_slike = 250px | opis = Mladić 1993. godine | ime_po_rođenju = | datum_rođenja = [[12. 3.|12. marta]] [[1942.]] | mjesto_rođenja = [[Božanovići (Kalinovik)|Božanovići]], [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]]<br>(danas [[Bosna i Hercegovina]]) | datum_smrti = {{Death date and age|2026|08|27|1942|3|12|df=y}} | mjesto_smrti = [[Den Haag]], [[Nizozemska]] | prebivalište = | državljanstvo = | zanimanje = vojno lice<br><small>[[general-pukovnik]] [[Vojska Republike Srpske|VRS]]</small><br><small>[[general-potpukovnik]] [[Jugoslavenska narodna armija|JNA]]</small><br>metalostrugar | roditelji = otac: Neđo Mladić <small>(1909–1945)</small><br>majka: Stana <small>(rođena Lalović, 1919–2003)</small> }} '''Ratko Mladić''' ([[Božanovići (Kalinovik)|Božanovići]], [[12. 3.|12. marta]] [[1942.]] – [[Den Haag]], [[27. 8.|27. augusta]] [[2026.]]<ref>{{Cite web |last=Protić |first=Marko |last2=Anđelković |first2=Nataša |date=2026-08-27 |title=Umro Ratko Mladić, osuđen za genocid i ratne zločine u Bosni i Hercegovini |url=https://www.bbc.com/serbian/articles/c0lrp8d74wzo/lat |access-date=2026-08-27 |website=[[BBC News na srpskom]] }}</ref>) bio je general [[Jugoslavenska narodna armija|Jugoslavenske narodne armije]] i general [[Vojska Republike Srpske|Vojske Republike Srpske]] za vrijeme [[Jugoslavenski ratovi|ratova u bivšoj Jugoslaviji]]. Tokom [[Rat u Hrvatskoj|Rata u Hrvatskoj]] komandovao je 9. korpusom JNA, dok je tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|Rata u Bosni i Hercegovini]] bio komandant Glavnog štaba Vojske Republike Srpske. U tom svojstvu počinio je niz ratnih zločina, [[genocid]] i [[Zločin protiv čovječnosti|zločine protiv čovječnosti]], za koje ga je [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju]] (MKSJ) optužio 1995. godine. Bio je u bijegu do 26. maja 2011, kada je uhapšen u Srbiji,<ref>{{Cite web |date=2011-05-26 |title=Izjava Tužilaštva povodom hapšenja Ratka Mladića |url=https://www.icty.org/bcs/press/izjava-tu%C5%BEila%C5%A1tva-povodom-hap%C5%A1enja-ratka-mladi%C4%87a |access-date=2026-08-27 |website= |publisher=[[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju]] |quote=Tužilac Međunarodnog krivičnog suda [za] bivšu Jugoslaviju pozdravlja današnje [26. maj 2011.] hapšenje Ratka Mladića |archive-date=2024-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240522211325/https://www.icty.org/bcs/press/izjava-tu%C5%BEila%C5%A1tva-povodom-hap%C5%A1enja-ratka-mladi%C4%87a |url-status=live }}</ref> a 31. maja prebačen MKSJ-u. MKSJ ga je osudio 22. novembra 2017. na doživotnu kaznu zatvora za [[genocid u Srebrenici]], ratne zločine i zločine protiv čovječnosti počinjene između 1992. i 1995. godine.<ref>{{Cite news|url=http://www.theguardian.com/world/2017/nov/22/ratko-mladic-convicted-of-genocide-and-war-crimes-at-un-tribunal|title=Ratko Mladić convicted of genocide and war crimes at UN tribunal|last=Bowcott|first=Owen|date=2017-11-22|work=The Guardian|access-date=2017-11-22|last2=Borger|first2=Julian|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> Presuda je pravosnažno potvrđena 8. juna 2021. godine.<ref>{{Cite web |date=2021-06-08 |title=Žalbeno vijeće Međunarodnog rezidualnog mehanizma za krivične sudove donijelo presudu u predmetu Mladić |url=https://www.irmct.org/bcs/novosti/21-06-08-zalbeno-vijece-medunarodnog-rezidualnog-mehanizma-za-krivicne-sudove-donijelo |access-date=2026-08-27 |website= |publisher=[[Međunarodni rezidualni mehanizam za krivične sudove]] |quote=Žalbeno vijeće je potvrdilo kaznu doživotnog zatvora koju je g. Mladiću izreklo Pretresno vijeće, uz suprotno mišljenje sudije Nyambe. |archive-date=2026-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260117063020/https://www.irmct.org/bcs/novosti/21-06-08-zalbeno-vijece-medunarodnog-rezidualnog-mehanizma-za-krivicne-sudove-donijelo |url-status=live }}</ref> == Biografija == === Mladost i obrazovanje === Rođen je 12. marta 1942. u [[Božanovići (Kalinovik)|Božanovićima]], selu oko 60 kilometara južno od [[Sarajevo|Sarajeva]]. Njegov otac Neđo Mladić (1909-1945) poginuo je kao borac 49. hercegovačke divizije [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]].<ref>{{Cite web|title=Mladić: Idem u Hag da učim engleski|url=http://www.pressonline.rs/info/politika/163704/mladic--idem-u-hag-da-ucim-engleski.html|author=|authorlink=|first=|editor=|publisher=Press Online|format=|work=|pages=|year=4. 6. 2011|access-date=3. 11. 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304200140/http://www.pressonline.rs/info/politika/163704/mladic--idem-u-hag-da-ucim-engleski.html|archive-date=2016-03-04}}</ref> Majka Stana (rođena Lalović, 1919-2003) sama je podizala kćer Milicu (r. 1940, udatu Avram), sina Ratka i sina Milivoja (1944-2001). Neposredno po Ratkovom rođenju, i majka i otac su mu oboleli od [[trbušni tifus|tifusa]], a i sam je bio teško bolestan. Preživeo je zahvaljujući [[italija]]nskim vojnicima, koji su ga neko vreme lečili i snabdevali. Osnovnu školu je završio u rodnom mestu. Nakon osnovne škole, Mladić je otišao u [[Sarajevo]], gde je neko vreme radio kao metalostrugar u preduzeću "Tito". Ubrzo se predomislio i opredelio za kasnije životno zanimanje. Otišao je u Beograd, gde je završio Vojnoindustrijsku školu u [[Zemun]]u. U [[Jugoslavenska narodna armija|Jugoslavensku narodnu armiju]] stupio je putem konkursa na [[Vojna akademija|Vojnu akademiju]] 20. oktobra 1961. godine. Završio je studije s odličnim uspehom, a 27. septembra 1965. primljen je u aktivnu vojnu službu JNA. Od septembra 1976. u 29. klasi [[Komandno-štabna akademije|Komandno-štabne akademije]] pohađao je Centar visokih vojnih veština, garnizon [[Beograd]], opštevojni smer. Akademiju je završio 1978. s visokim prosekom. === Rana karijera === Raspoređen je u 3. armijsku oblast 27. septembra 1965, a svoju komandirsku i komandantsku karijeru započeo je u [[Skoplje|Skoplju]] 4. novembra 1965. kao potporučnik i komandir automatičarskog voda 89. pešadijskog puka. U aprilu 1968. postao je komandir izviđačkog voda; u maju 1970. postao je poručnik, pa kapetan, kapetan 1. klase. U čin majora unapređen je 27. novembra 1974. kada je postavljen za pomoćnika komandanta za pozadinu 87. samostalne pešadijske baterije. U periodu 1976–1978. pohađao je [[Komandno-štabna akademija|Komandno-štabnu akademiju]], a po njenom završetku odlazi na službu u [[Kumanovo]] (Treća armija), gde je postao komandant Prvog pešadijskog bataljona 89. pešadijske brigade. Čin potpukovnika dobio je 25. decembra 1980. u Odeljenju za operativnu nastavu u Komandi garnizona Skoplje. Od 18. avgusta 1986. sa činom pukovnika postavljen je za komandanta 39. pešadijske brigade 26. pešadijske divizije (Treća armija), u [[Štip]]u. Na školovanje od godinu dana otišao je u septembar 1986. kao polaznik druge klase KŠŠ OC VVŠ JNA KOV. U Skoplje je premešten 31. januara 1989. u Komandu Treće vojne oblasti, gde je postao pomoćnik načelnika Odeljenja za nastavne poslove. Odatle je 14. januara 1991. premešten za pomoćnika komandanta za pozadinu u Komandi 52. korpusa, u [[Priština|prištinskom]] garnizonu. Za načelnika Odeljenja za OPN (operativno-nastavne poslove) 9. korpusa u garnizonu [[Knin]] (Vojno-pomorska oblast) premešten je 3. jula 1991, a 20. jula imenovan je za načelnika štaba i zamenika komandanta 9. korpusa Vojnopomorske oblasti. Dana 30. decembra 1991. imenovan je za komandanta 9. korpusa.<ref>{{Cite web |date=2011-10-20 |title=Third Amended Indictment |trans-title=Treća izmijenjena optužnica |url=https://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/en/111020ai.pdf |access-date=2026-08-27 |publisher=[[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju]] |quote=On 20 July 1991 he [Ratko Mladić] was appointed Chief of Staff (and Deputy Commander) of the 9th Corps, and on 30 December 1991 he was appointed 9th Corps Commander. |trans-quote=Dana 20. jula 1991. [Ratko Mladić] imenovan je za načelnika štaba (i zamjenika komandanta) 9. korpusa, a 30. decembra 1991. imenovan je za komandanta 9. korpusa. |archive-date=2024-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241206194643/https://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/en/111020ai.pdf |url-status=live }}</ref> Naredbom [[Predsjedništvo SFRJ|Predsedništva SFRJ]] 1/68 dobio je čin general-majora 4. oktobra 1991. godine. === Ratovi u Hrvatskoj i Bosni i Hercegovini === Dana 24. aprila 1992. Mladić je vanredno unapređen u čin general-potpukovnika, a narednog dana postavljen je za načelnika štaba i ujedno zamenika komandanta u Komandi Druge vojne oblasti JNA u Sarajevu. Dužnost načelnika štaba i zamjenika preuzeo je 9. maja, a komandu nad Drugom vojnom oblasti 10. maja. Dana 12. maja 1992. Mladić je odlukom Narodne skupštine Srpske Republike u Banjoj Luci, a na predlog [[Radovan Karadžić|Radovana Karadžića]], postavljen za komandanta Glavnog štaba [[Vojska Republike Srpske|Vojske Republike Srpske]] i na tom položaju ostao je do najmanje 8. novembra 1996. Mladić je redovno unapređen u čin general-pukovnika 24. juna 1994. godine. Tokom rata predvodio je srpske jedinice u Hrvatskoj i Bosni i Hercegovini, posebno u [[Kijevo (Hrvatska)|Kijevu]], [[Drniš]]u, [[Vrlika|Vrlici]], [[Šibenik]]u, [[Sinj]]u, [[Zadar|Zadru]], [[Škabrnja|Škabrnji]], [[Nadin]]u, [[Skradin]]u, [[Perućko jezero|Perući]], [[Sarajevo|Sarajevu]], [[Srebrenica|Srebrenici]], [[Donji Potočari|Potočarima]], [[Nova Kasaba|Novoj Kasabi]] i [[Sandići (Brčko)|Sandićima]]. Ratko Mladić je 24. jula 1995. optužen za genocid, zločine protiv čovečnosti i kršenja zakona ili običaja ratovanja pred [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju]]. Dana 8. novembra 1996. ukazom predsednice Republike Srpske [[Biljana Plavšić|Biljane Plavšić]], smenjen je s mesta komandanta Glavnog štaba VRS. Profesionalna vojna služba formalno mu je prestala 28. februara 2002, na osnovu ukaza donesenog 7. marta iste godine. Penziju je primao do novembra 2005, kada mu je isplata obustavljena. Imovina mu je zamrznuta stupanjem na snagu Zakona o zamrzavanju imovine haškim beguncima, usvojenog u parlamentu [[Srbija i Crna Gora|Srbije i Crne Gore]] 7. aprila 2006. godine. Pravosnažnom presudom utvrđeno je da je Mladić učestvovao u četiri [[Udruženi zločinački poduhvat|udružena zločinačka poduhvata]]: trajnom uklanjanju Bošnjaka i Hrvata s područja Bosne i Hercegovine na koja je rukovodstvo bosanskih Srba polagalo pravo, terorisanju civilnog stanovništva Sarajeva granatiranjem i snajperskim djelovanjem, eliminisanju Bošnjaka u Srebrenici te uzimanju pripadnika [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]] za taoce radi sprečavanja vazdušnih napada NATO-a. Osuđen je za genocid, progon, istrebljivanje, ubistva, deportaciju, prisilno premještanje, terorisanje, protivpravne napade na civile i uzimanje talaca.<ref>{{Cite web |title=Mladić, Ratko (MICT-13-56) |url=https://www.irmct.org/bcs/cases/mict-13-56 |access-date=2026-08-27 |website= |publisher=[[Međunarodni rezidualni mehanizam za krivične sudove]] |archive-date=2026-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516000116/https://www.irmct.org/bcs/cases/mict-13-56 |url-status=live }}</ref> === Potraga za Mladićem === Nakon podizanja optužnice u julu 1995. Mladić je gotovo 16 godina izbjegavao hapšenje. Do novembra 1996. pritom je i dalje formalno komandovao Glavnim štabom VRS. Bilo je više pokušaja hapšenja, ali svi su završeni bezuspešno. Viđan je na [[Romanija|Romaniji]], u [[Han Pijesak|Han Pijesku]], [[Beograd]]u, [[Banja Vrujci|Banji Vrujci]], u okolini [[Valjevo|Valjeva]], [[Pančevo|Pančevu]], na [[Zlatibor (planina)|Zlatiboru]], [[Cer (planina)|Ceru]], [[Povlen]]u itd. Kao moguća skrovišta pominjale su se razne kasarne i vojni objekti, ali i manastiri u [[Ovčarsko-kablarska klisura|Ovčarsko-kablarskoj klisuri]]. U međuvremenu, mnoge lokacije su kao potencijalna skrovišta identifikovane, a trag Mladiću zvanično se gubi krajem 2005. godine. Stručne analize koje su uradili [[BIA]] i [[MUP]] upućuju na zaključak da se Mladić krio u urbanim delovima Srbije s dva pratioca i da se brzo kretao, zbog čega je BIA otvorila posebnu telefonsku liniju za eventualne informacije o njemu. Više domaćih i stranih medija objavilo je 21. februara 2006. vest da je Ratko Mladić lociran i uhapšen, pa čak i prebačen u [[Hag]]. Kancelarija [[Vlada Srbije|Vlade Srbije]] za saradnju sa medijima saopštila je da ta informacija nije tačna. Tokom 2006. policija je uhapsila više osoba osumnjičenih da su pomagale Mladiću u skrivanju. Njima je septembra 2006. pred Drugim opštinskim sudom u Beogradu počelo suđenje za krivično delo pomoći učiniocu posle izvršenog krivičnog dela, za šta je zaprećena kazna od osam godina zatvora. Među optuženima najviše je bilo bivših oficira [[Vojska Republike Srpske|VRS]] i VJ. Deset optuženih pravosnažno je oslobođeno 2017. godine.<ref>{{Cite web |last=D. |first=D. |date=2017-08-22 |title=Mladićevi jataci pravosnažno oslobođeni |url=https://www.danas.rs/vesti/drustvo/mladicevi-jataci-pravosnazno-oslobodjeni/ |access-date=2026-08-27 |website=[[Danas (novine)|Danas]] |quote=Apelacioni sud u Beogradu pravosnažno je oslobodio krivice 10 ljudi koji su bili optuženih za skrivanje bivšeg komandanta Vojske Republike Srpske Ratka Mladića |archive-date=2025-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250909195643/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/mladicevi-jataci-pravosnazno-oslobodjeni/ |url-status=live }}</ref> Dana 3. maja 2006. [[Evropska komisija]] suspendovala je pregovore o Stabilizaciji i asocijaciji sa [[Srbija i Crna Gora|SCG]] zbog izostanka hapšenja Ratka Mladića i izručenja [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Haškom tribunalu]]. Sredinom jula [[Vlada Srbije|Vlada Republike Srbije]] usvojila je [[Akcioni plan]] za saradnju sa Haškim tribunalom, koji podrazumeva koordiniranu akciju svih nadležnih organa za hapšenje Mladića. Tokom potrage i hapšenja, deo političkih stranaka i nevladinih organizacija u Srbiji javno je iskazivao podršku Mladiću. Prilikom preimenovanja Bulevara ''AVNOJa'' u bulevar ''Zorana Đinđića'', pripadnici omladinskog pokreta krajnje desnice "[[1389 (udruženje)|1389]]" lepili su plakate s natpisom bulevar ''Ratka Mladića''.<ref>{{Cite news |last= |first= |date=2010-03-12 |title=Đinđićev bulevar ponovo izlijepljen Mladićevim slikama |url=https://www.slobodnaevropa.org/a/1981822.html |access-date=2026-08-27 |work=[[Radio Slobodna Evropa]] |quote=Prvi put, pripadnici "Pokreta 1389" prelijepili su natpise u Bulevaru Zorana Đinđića 21. maja 2007. godine i tom prilikom uhapšene su dvije osobe. |archive-date=2025-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251111202738/https://www.slobodnaevropa.org/a/1981822.html |url-status=live }}</ref> === Hapšenje i suđenje === Ratko Mladić uhapšen je 26. maja 2011. u [[Lazarevo|Lazarevu]] kod [[Zrenjanin]]a.<ref name="Uhapšen Ratko Mladić">[http://www.rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=40763 Radio televizija Republike Srpske: Uhapšen Ratko Mladić, 26.05.2011.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111125022946/http://rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=40763 |date=2011-11-25 }} {{sr}}</ref> Vijest o hapšenju potvrdio je predsednik Republike Srbije [[Boris Tadić]] na konferenciji za novinare u Beogradu izjavivši: "Pokazali smo da želimo u Evropu i da želimo da podignemo svoj kredibilitet u međunarodnoj javnosti".<ref name="Uhapšen Ratko Mladić! RTS">{{Cite web |url=http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/134/%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0/898384/%D0%A3%D1%85%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B5%D0%BD+%D0%A0%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%BE+%D0%9C%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%9B%21.html |title=Radio televizija Srbije: Uhapšen Ratko Mladić! 26.05.2011. |access-date=2011-05-26 |archive-date=2011-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110527170135/http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/134/%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0/898384/%D0%A3%D1%85%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B5%D0%BD%20%D0%A0%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%BE%20%D0%9C%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%9B%21.html |url-status=live }}</ref> Konačnom presudom Mladić je proglašen krivim po deset od jedanaest tačaka optužnice. Među njima najteže se odnose na [[Genocid u Srebrenici|genocid u Srebrenici]] (juli 1995) i na [[Opsada Sarajeva|opsadu Sarajeva]]. === Smrt === Mladić je umro 27. avgusta 2026. tokom bolničkog liječenja u Hagu. U trenutku smrti čekao je premještaj u državu u kojoj bi izdržavao ostatak doživotne kazne zatvora.<ref>{{Cite web |date=2026-08-27 |title=Saopštenje povodom smrti Ratka Mladića |url=https://www.irmct.org/bcs/novosti/saopstenje-povodom-smrti-ratka-mladica |access-date=2026-08-28 |publisher=[[Međunarodni rezidualni mehanizam za krivične sudove]] |quote=Gospodin Ratko Mladić preminuo je danas dok je bio hospitalizovan u Haagu, u Nizozemskoj. [...] U trenutku smrti, gospodin Mladić čekao je transfer u državu u kojoj bi izdržavao preostali dio kazne.}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Ratko Mladić}} *[https://ucr.irmct.org/scasedocs/case/IT-09-92#trialChamberDecisions Dokumentacija o suđenju Ratku Mladiću], arhiv Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju *[https://srebrenica.sensecentar.org/ "Srebrenica: Genocid u osam činova"]: interaktivni narativ SENSE Centra za tranzicionu pravdu *[https://arhiva.sensecentar.org/slucajevi.php?aid=14 Suđenje Ratku Mladiću], dnevni izvještaji SENSE Centra za tranzicionu pravdu {{Osobe osuđene pred Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju}} {{Normativna kontrola}} {{Životni vijek|1942|2026|Mladić, Ratko}} [[Kategorija:Srpske vojskovođe]] [[Kategorija:Biografije, Rat u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Generali JNA]] [[Kategorija:Osobe osuđene za genocid]] [[Kategorija:Osobe osuđene na Međunarodnom krivičnom sudu za bivšu Jugoslaviju]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački komunisti]] ax4l36hs1vxgjiqlyd20u1uweplrnkh 42716627 42716625 2026-11-05T22:04:24Z نوفاك اتشمان 11942 + 42716627 wikitext text/x-wiki {{nedostaju izvori}} {{Infokutija biografija | ime = Ratko Mladić | slika = Evstafiev-ratko-mladic-1993-w.jpg | širina_slike = 250px | opis = Mladić 1993. godine | ime_po_rođenju = | datum_rođenja = [[12. 3.|12. marta]] [[1942.]] | mjesto_rođenja = [[Božanovići (Kalinovik)|Božanovići]], [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]]<br>(danas [[Bosna i Hercegovina]]) | datum_smrti = {{Death date and age|2026|08|27|1942|3|12|df=y}} | mjesto_smrti = [[Den Haag]], [[Nizozemska]] | prebivalište = | državljanstvo = | zanimanje = vojno lice<br><small>[[general-pukovnik]] [[Vojska Republike Srpske|VRS]]</small><br><small>[[general-potpukovnik]] [[Jugoslavenska narodna armija|JNA]]</small><br>metalostrugar | roditelji = otac: Neđo Mladić <small>(1909–1945)</small><br>majka: Stana <small>(rođena Lalović, 1919–2003)</small> }} '''Ratko Mladić''' ([[Božanovići (Kalinovik)|Božanovići]], [[12. 3.|12. marta]] [[1942.]] – [[Den Haag]], [[27. 8.|27. augusta]] [[2026.]]<ref>{{Cite web |last=Protić |first=Marko |last2=Anđelković |first2=Nataša |date=2026-08-27 |title=Umro Ratko Mladić, osuđen za genocid i ratne zločine u Bosni i Hercegovini |url=https://www.bbc.com/serbian/articles/c0lrp8d74wzo/lat |access-date=2026-08-27 |website=[[BBC News na srpskom]] }}</ref>) bio je general [[Jugoslavenska narodna armija|Jugoslavenske narodne armije]] i general [[Vojska Republike Srpske|Vojske Republike Srpske]] za vrijeme [[Jugoslavenski ratovi|ratova u bivšoj Jugoslaviji]]. Tokom [[Rat u Hrvatskoj|Rata u Hrvatskoj]] komandovao je 9. korpusom JNA, dok je tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|Rata u Bosni i Hercegovini]] bio komandant Glavnog štaba Vojske Republike Srpske. U tom svojstvu počinio je niz ratnih zločina, [[genocid]] i [[Zločin protiv čovječnosti|zločine protiv čovječnosti]], za koje ga je [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju]] (MKSJ) optužio 1995. godine. Bio je u bijegu do 26. maja 2011, kada je uhapšen u Srbiji,<ref>{{Cite web |date=2011-05-26 |title=Izjava Tužilaštva povodom hapšenja Ratka Mladića |url=https://www.icty.org/bcs/press/izjava-tu%C5%BEila%C5%A1tva-povodom-hap%C5%A1enja-ratka-mladi%C4%87a |access-date=2026-08-27 |website= |publisher=[[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju]] |quote=Tužilac Međunarodnog krivičnog suda [za] bivšu Jugoslaviju pozdravlja današnje [26. maj 2011.] hapšenje Ratka Mladića |archive-date=2024-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240522211325/https://www.icty.org/bcs/press/izjava-tu%C5%BEila%C5%A1tva-povodom-hap%C5%A1enja-ratka-mladi%C4%87a |url-status=live }}</ref> a 31. maja prebačen MKSJ-u. MKSJ ga je osudio 22. novembra 2017. na doživotnu kaznu zatvora za [[genocid u Srebrenici]], ratne zločine i zločine protiv čovječnosti počinjene između 1992. i 1995. godine.<ref>{{Cite news|url=http://www.theguardian.com/world/2017/nov/22/ratko-mladic-convicted-of-genocide-and-war-crimes-at-un-tribunal|title=Ratko Mladić convicted of genocide and war crimes at UN tribunal|last=Bowcott|first=Owen|date=2017-11-22|work=The Guardian|access-date=2017-11-22|last2=Borger|first2=Julian|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> Presuda je pravosnažno potvrđena 8. juna 2021. godine.<ref>{{Cite web |date=2021-06-08 |title=Žalbeno vijeće Međunarodnog rezidualnog mehanizma za krivične sudove donijelo presudu u predmetu Mladić |url=https://www.irmct.org/bcs/novosti/21-06-08-zalbeno-vijece-medunarodnog-rezidualnog-mehanizma-za-krivicne-sudove-donijelo |access-date=2026-08-27 |website= |publisher=[[Međunarodni rezidualni mehanizam za krivične sudove]] |quote=Žalbeno vijeće je potvrdilo kaznu doživotnog zatvora koju je g. Mladiću izreklo Pretresno vijeće, uz suprotno mišljenje sudije Nyambe. |archive-date=2026-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260117063020/https://www.irmct.org/bcs/novosti/21-06-08-zalbeno-vijece-medunarodnog-rezidualnog-mehanizma-za-krivicne-sudove-donijelo |url-status=live }}</ref> == Biografija == === Mladost i obrazovanje === Rođen je 12. marta 1942. u [[Božanovići (Kalinovik)|Božanovićima]], selu oko 60 kilometara južno od [[Sarajevo|Sarajeva]]. Njegov otac Neđo Mladić (1909-1945) poginuo je kao borac 49. hercegovačke divizije [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]].<ref>{{Cite web|title=Mladić: Idem u Hag da učim engleski|url=http://www.pressonline.rs/info/politika/163704/mladic--idem-u-hag-da-ucim-engleski.html|author=|authorlink=|first=|editor=|publisher=Press Online|format=|work=|pages=|year=4. 6. 2011|access-date=3. 11. 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304200140/http://www.pressonline.rs/info/politika/163704/mladic--idem-u-hag-da-ucim-engleski.html|archive-date=2016-03-04}}</ref> Majka Stana (rođena Lalović, 1919-2003) sama je podizala kćer Milicu (r. 1940, udatu Avram), sina Ratka i sina Milivoja (1944-2001). Neposredno po Ratkovom rođenju, i majka i otac su mu oboleli od [[trbušni tifus|tifusa]], a i sam je bio teško bolestan. Preživeo je zahvaljujući [[italija]]nskim vojnicima, koji su ga neko vreme lečili i snabdevali. Osnovnu školu je završio u rodnom mestu. Nakon osnovne škole, Mladić je otišao u [[Sarajevo]], gde je neko vreme radio kao metalostrugar u preduzeću "Tito". Ubrzo se predomislio i opredelio za kasnije životno zanimanje. Otišao je u Beograd, gde je završio Vojnoindustrijsku školu u [[Zemun]]u. U [[Jugoslavenska narodna armija|Jugoslavensku narodnu armiju]] stupio je putem konkursa na [[Vojna akademija|Vojnu akademiju]] 20. oktobra 1961. godine. Završio je studije s odličnim uspehom, a 27. septembra 1965. primljen je u aktivnu vojnu službu JNA. Od septembra 1976. u 29. klasi [[Komandno-štabna akademije|Komandno-štabne akademije]] pohađao je Centar visokih vojnih veština, garnizon [[Beograd]], opštevojni smer. Akademiju je završio 1978. s visokim prosekom. === Rana karijera === Raspoređen je u 3. armijsku oblast 27. septembra 1965, a svoju komandirsku i komandantsku karijeru započeo je u [[Skoplje|Skoplju]] 4. novembra 1965. kao potporučnik i komandir automatičarskog voda 89. pešadijskog puka. U aprilu 1968. postao je komandir izviđačkog voda; u maju 1970. postao je poručnik, pa kapetan, kapetan 1. klase. U čin majora unapređen je 27. novembra 1974. kada je postavljen za pomoćnika komandanta za pozadinu 87. samostalne pešadijske baterije. U periodu 1976–1978. pohađao je [[Komandno-štabna akademija|Komandno-štabnu akademiju]], a po njenom završetku odlazi na službu u [[Kumanovo]] (Treća armija), gde je postao komandant Prvog pešadijskog bataljona 89. pešadijske brigade. Čin potpukovnika dobio je 25. decembra 1980. u Odeljenju za operativnu nastavu u Komandi garnizona Skoplje. Od 18. avgusta 1986. sa činom pukovnika postavljen je za komandanta 39. pešadijske brigade 26. pešadijske divizije (Treća armija), u [[Štip]]u. Na školovanje od godinu dana otišao je u septembar 1986. kao polaznik druge klase KŠŠ OC VVŠ JNA KOV. U Skoplje je premešten 31. januara 1989. u Komandu Treće vojne oblasti, gde je postao pomoćnik načelnika Odeljenja za nastavne poslove. Odatle je 14. januara 1991. premešten za pomoćnika komandanta za pozadinu u Komandi 52. korpusa, u [[Priština|prištinskom]] garnizonu. Za načelnika Odeljenja za OPN (operativno-nastavne poslove) 9. korpusa u garnizonu [[Knin]] (Vojno-pomorska oblast) premešten je 3. jula 1991, a 20. jula imenovan je za načelnika štaba i zamenika komandanta 9. korpusa Vojnopomorske oblasti. Dana 30. decembra 1991. imenovan je za komandanta 9. korpusa.<ref>{{Cite web |date=2011-10-20 |title=Third Amended Indictment |trans-title=Treća izmijenjena optužnica |url=https://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/en/111020ai.pdf |access-date=2026-08-27 |publisher=[[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju]] |quote=On 20 July 1991 he [Ratko Mladić] was appointed Chief of Staff (and Deputy Commander) of the 9th Corps, and on 30 December 1991 he was appointed 9th Corps Commander. |trans-quote=Dana 20. jula 1991. [Ratko Mladić] imenovan je za načelnika štaba (i zamjenika komandanta) 9. korpusa, a 30. decembra 1991. imenovan je za komandanta 9. korpusa. |archive-date=2024-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241206194643/https://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/en/111020ai.pdf |url-status=live }}</ref> Naredbom [[Predsjedništvo SFRJ|Predsedništva SFRJ]] 1/68 dobio je čin general-majora 4. oktobra 1991. godine. === Ratovi u Hrvatskoj i Bosni i Hercegovini === Dana 24. aprila 1992. Mladić je vanredno unapređen u čin general-potpukovnika, a narednog dana postavljen je za načelnika štaba i ujedno zamenika komandanta u Komandi Druge vojne oblasti JNA u Sarajevu. Dužnost načelnika štaba i zamjenika preuzeo je 9. maja, a komandu nad Drugom vojnom oblasti 10. maja. Dana 12. maja 1992. Mladić je odlukom Narodne skupštine Srpske Republike u Banjoj Luci, a na predlog [[Radovan Karadžić|Radovana Karadžića]], postavljen za komandanta Glavnog štaba [[Vojska Republike Srpske|Vojske Republike Srpske]] i na tom položaju ostao je do najmanje 8. novembra 1996. Mladić je redovno unapređen u čin general-pukovnika 24. juna 1994. godine. Tokom rata predvodio je srpske jedinice u Hrvatskoj i Bosni i Hercegovini, posebno u [[Kijevo (Hrvatska)|Kijevu]], [[Drniš]]u, [[Vrlika|Vrlici]], [[Šibenik]]u, [[Sinj]]u, [[Zadar|Zadru]], [[Škabrnja|Škabrnji]], [[Nadin]]u, [[Skradin]]u, [[Perućko jezero|Perući]], [[Sarajevo|Sarajevu]], [[Srebrenica|Srebrenici]], [[Donji Potočari|Potočarima]], [[Nova Kasaba|Novoj Kasabi]] i [[Sandići (Brčko)|Sandićima]]. Ratko Mladić je 24. jula 1995. optužen za genocid, zločine protiv čovečnosti i kršenja zakona ili običaja ratovanja pred [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju]]. Dana 8. novembra 1996. ukazom predsednice Republike Srpske [[Biljana Plavšić|Biljane Plavšić]], smenjen je s mesta komandanta Glavnog štaba VRS. Profesionalna vojna služba formalno mu je prestala 28. februara 2002, na osnovu ukaza donesenog 7. marta iste godine. Penziju je primao do novembra 2005, kada mu je isplata obustavljena. Imovina mu je zamrznuta stupanjem na snagu Zakona o zamrzavanju imovine haškim beguncima, usvojenog u parlamentu [[Srbija i Crna Gora|Srbije i Crne Gore]] 7. aprila 2006. godine. Pravosnažnom presudom utvrđeno je da je Mladić učestvovao u četiri [[Udruženi zločinački poduhvat|udružena zločinačka poduhvata]]: trajnom uklanjanju Bošnjaka i Hrvata s područja Bosne i Hercegovine na koja je rukovodstvo bosanskih Srba polagalo pravo, terorisanju civilnog stanovništva Sarajeva granatiranjem i snajperskim djelovanjem, eliminisanju Bošnjaka u Srebrenici te uzimanju pripadnika [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]] za taoce radi sprečavanja vazdušnih napada NATO-a. Osuđen je za genocid, progon, istrebljivanje, ubistva, deportaciju, prisilno premještanje, terorisanje, protivpravne napade na civile i uzimanje talaca.<ref>{{Cite web |title=Mladić, Ratko (MICT-13-56) |url=https://www.irmct.org/bcs/cases/mict-13-56 |access-date=2026-08-27 |website= |publisher=[[Međunarodni rezidualni mehanizam za krivične sudove]] |archive-date=2026-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516000116/https://www.irmct.org/bcs/cases/mict-13-56 |url-status=live }}</ref> === Potraga za Mladićem === Nakon podizanja optužnice u julu 1995. Mladić je gotovo 16 godina izbjegavao hapšenje. Do novembra 1996. pritom je i dalje formalno komandovao Glavnim štabom VRS. Bilo je više pokušaja hapšenja, ali svi su završeni bezuspešno. Viđan je na [[Romanija|Romaniji]], u [[Han Pijesak|Han Pijesku]], [[Beograd]]u, [[Banja Vrujci|Banji Vrujci]], u okolini [[Valjevo|Valjeva]], [[Pančevo|Pančevu]], na [[Zlatibor (planina)|Zlatiboru]], [[Cer (planina)|Ceru]], [[Povlen]]u itd. Kao moguća skrovišta pominjale su se razne kasarne i vojni objekti, ali i manastiri u [[Ovčarsko-kablarska klisura|Ovčarsko-kablarskoj klisuri]]. U međuvremenu, mnoge lokacije su kao potencijalna skrovišta identifikovane, a trag Mladiću zvanično se gubi krajem 2005. godine. Stručne analize koje su uradili [[BIA]] i [[MUP]] upućuju na zaključak da se Mladić krio u urbanim delovima Srbije s dva pratioca i da se brzo kretao, zbog čega je BIA otvorila posebnu telefonsku liniju za eventualne informacije o njemu. Više domaćih i stranih medija objavilo je 21. februara 2006. vest da je Ratko Mladić lociran i uhapšen, pa čak i prebačen u [[Hag]]. Kancelarija [[Vlada Srbije|Vlade Srbije]] za saradnju sa medijima saopštila je da ta informacija nije tačna. Tokom 2006. policija je uhapsila više osoba osumnjičenih da su pomagale Mladiću u skrivanju. Njima je septembra 2006. pred Drugim opštinskim sudom u Beogradu počelo suđenje za krivično delo pomoći učiniocu posle izvršenog krivičnog dela, za šta je zaprećena kazna od osam godina zatvora. Među optuženima najviše je bilo bivših oficira [[Vojska Republike Srpske|VRS]] i VJ. Deset optuženih pravosnažno je oslobođeno 2017. godine.<ref>{{Cite web |last=D. |first=D. |date=2017-08-22 |title=Mladićevi jataci pravosnažno oslobođeni |url=https://www.danas.rs/vesti/drustvo/mladicevi-jataci-pravosnazno-oslobodjeni/ |access-date=2026-08-27 |website=[[Danas (novine)|Danas]] |quote=Apelacioni sud u Beogradu pravosnažno je oslobodio krivice 10 ljudi koji su bili optuženih za skrivanje bivšeg komandanta Vojske Republike Srpske Ratka Mladića |archive-date=2025-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250909195643/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/mladicevi-jataci-pravosnazno-oslobodjeni/ |url-status=live }}</ref> Dana 3. maja 2006. [[Evropska komisija]] suspendovala je pregovore o Stabilizaciji i asocijaciji sa [[Srbija i Crna Gora|SCG]] zbog izostanka hapšenja Ratka Mladića i izručenja [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Haškom tribunalu]]. Sredinom jula [[Vlada Srbije|Vlada Republike Srbije]] usvojila je [[Akcioni plan]] za saradnju sa Haškim tribunalom, koji podrazumeva koordiniranu akciju svih nadležnih organa za hapšenje Mladića. Tokom potrage i hapšenja, deo političkih stranaka i nevladinih organizacija u Srbiji javno je iskazivao podršku Mladiću. Prilikom preimenovanja Bulevara ''AVNOJa'' u bulevar ''Zorana Đinđića'', pripadnici omladinskog pokreta krajnje desnice "[[1389 (udruženje)|1389]]" lepili su plakate s natpisom bulevar ''Ratka Mladića''.<ref>{{Cite news |last= |first= |date=2010-03-12 |title=Đinđićev bulevar ponovo izlijepljen Mladićevim slikama |url=https://www.slobodnaevropa.org/a/1981822.html |access-date=2026-08-27 |work=[[Radio Slobodna Evropa]] |quote=Prvi put, pripadnici "Pokreta 1389" prelijepili su natpise u Bulevaru Zorana Đinđića 21. maja 2007. godine i tom prilikom uhapšene su dvije osobe. |archive-date=2025-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251111202738/https://www.slobodnaevropa.org/a/1981822.html |url-status=live }}</ref> === Hapšenje i suđenje === Ratko Mladić uhapšen je 26. maja 2011. u [[Lazarevo|Lazarevu]] kod [[Zrenjanin]]a.<ref name="Uhapšen Ratko Mladić">[http://www.rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=40763 Radio televizija Republike Srpske: Uhapšen Ratko Mladić, 26.05.2011.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111125022946/http://rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=40763 |date=2011-11-25 }} {{sr}}</ref> Vijest o hapšenju potvrdio je predsednik Republike Srbije [[Boris Tadić]] na konferenciji za novinare u Beogradu izjavivši: "Pokazali smo da želimo u Evropu i da želimo da podignemo svoj kredibilitet u međunarodnoj javnosti".<ref name="Uhapšen Ratko Mladić! RTS">{{Cite web |url=http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/134/%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0/898384/%D0%A3%D1%85%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B5%D0%BD+%D0%A0%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%BE+%D0%9C%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%9B%21.html |title=Radio televizija Srbije: Uhapšen Ratko Mladić! 26.05.2011. |access-date=2011-05-26 |archive-date=2011-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110527170135/http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/134/%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0/898384/%D0%A3%D1%85%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B5%D0%BD%20%D0%A0%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%BE%20%D0%9C%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%9B%21.html |url-status=live }}</ref> Konačnom presudom Mladić je proglašen krivim po deset od jedanaest tačaka optužnice. Među njima najteže se odnose na [[Genocid u Srebrenici|genocid u Srebrenici]] (juli 1995) i na [[Opsada Sarajeva|opsadu Sarajeva]]. === Smrt === Mladić je umro 27. avgusta 2026. tokom bolničkog liječenja u Hagu. U trenutku smrti čekao je premještaj u državu u kojoj bi izdržavao ostatak doživotne kazne zatvora.<ref>{{Cite web |date=2026-08-27 |title=Saopštenje povodom smrti Ratka Mladića |url=https://www.irmct.org/bcs/novosti/saopstenje-povodom-smrti-ratka-mladica |access-date=2026-08-28 |publisher=[[Međunarodni rezidualni mehanizam za krivične sudove]] |quote=Gospodin Ratko Mladić preminuo je danas dok je bio hospitalizovan u Haagu, u Nizozemskoj. [...] U trenutku smrti, gospodin Mladić čekao je transfer u državu u kojoj bi izdržavao preostali dio kazne.}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Ratko Mladić}} *[https://ucr.irmct.org/scasedocs/case/IT-09-92#trialChamberDecisions Dokumentacija o suđenju Ratku Mladiću], arhiv Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju *[https://srebrenica.sensecentar.org/ "Srebrenica: Genocid u osam činova"]: interaktivni narativ SENSE Centra za tranzicionu pravdu *[https://arhiva.sensecentar.org/slucajevi.php?aid=14 Suđenje Ratku Mladiću], dnevni izvještaji SENSE Centra za tranzicionu pravdu {{Osobe osuđene pred Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju}} {{Normativna kontrola}} {{Životni vijek|1942|2026|Mladić, Ratko}} [[Kategorija:Srpske vojskovođe]] [[Kategorija:Rat u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Biografije, Rat u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Generali JNA]] [[Kategorija:Osobe osuđene za genocid]] [[Kategorija:Osobe osuđene na Međunarodnom krivičnom sudu za bivšu Jugoslaviju]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački komunisti]] p5uqnqh5col71ots2vpp7gipehjtk3x 0 12716 42716646 42711194 2026-11-05T22:47:37Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716646 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini <!--Opština Republika Srpska--> | mjesto= Modriča | slika = Modrica.jpg | opis_slike = | zastava = | grb = | centar = Modriča | površina = ? | populacija = ? | godina_stanovništvo = 1991 | stanovništvo_opština = | godina_opština = 1991 | gustina= ? | nadmorska_visina= | gšir= 44.956667 | gduž= 18.315 | pozivni_broj = | poštanski_kod = | website = | načelnik = ? }} '''Modriča''' je [[grad]] i općina u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]]. Nalazi se u [[Bosanska Posavina|Bosanskoj Posavini]], a administrativno pripada [[Republika Srpska|Republici Srpskoj]]. == Geografija == Opština Modriča se prostire na tri posebna geografska područja: mali dio bosanske Posavine, sa dijelom doline rijeke [[Bosna (rijeka)|Bosne]] nadmorske visine oko 90 m, na masivu planine Vučjaka na lijevoj obali rijeke Bosne i dio od područja masiva planine Trebave na desnoj strani rijeke Bosne. Ovakav geografski položaj teritorije općine Modriča, na granici [[balkan]]skog i panonskog određivao je tokom historije, u velikoj mjeri, i čovjekovu sudbinu na ovom tlu. == Stanovništvo == Po posljednjem službenom popisu stanovništva iz [[1991]]. godine, općina Modriča imala je 35.413 stanovnika, raspoređenih u 21 naselju. {| |- |colspan=7| Nacionalni sastav |- | [[Srbi]] | 12.563 (35,47%) |- | [[Muslimani (narod)|Muslimani]] | 10.442 (29,48%) |- | [[Hrvati]] | 9.660 (27,27%) |- | [[Jugoslaveni]] | 1.813 (5,11%) |- | Ostali | 935 (2,67%) |} {| |- |colspan=7| Nacionalni sastav 1971. godine |- | ukupno | 31.622 |- | [[Srbi]] | 13.457 (42,55%) |- | [[Hrvati]] | 9.418 (29,78%) |- | [[Muslimani (narod)|Muslimani]] | 8.356 (26,42%) |- | [[Jugoslaveni]] | 180 (0,56%) |- | ostali | 211 (0,69%) |} Naseljena mjesta su: Babešnica, Botajica, Brđani, Čardak, Dobor, Dobra Voda, Dobrinja, Dugo Polje, Garevac, Gložik, Gornja Babešnica, Gornje Krečane, Jakeš, Kladari Donji, Kladari Gornji, Koprivna, Krčevljani, Kunovac, Kužnjača, Madžarevac, Miloševac, Mišići, Modriča, Modrički Lug, Novo Naselje, Oraovina, Oteža, Pećnik, Potpolje, Riječani Donji, Riječani Gornji, Skugrić Donji, Skugrić Gornji, Srpska Varoš, Stankovići, Tarevci, Tolisa, Višnjik, Vranjak, Ždreban i Živkovo Polje. == Uprava == == Historija == Modriča se kao naseljeno mjesto, prvi put spominje [[1323]]. godine, u povelji bosanskog bana Stjepana Kotromanića. U ovoj povelji, knez Grgur Stjepanić je od bosanskog bana Stjepana II Kotromanića dobio pet sela u tadašnjoj oblasti Usori: "''prvo Čečava drugo Hrastuš, treće sela u Nenavištu Jakeš, Volović i Modrič.''" == Privreda == == Značajne osobe == * [[Milan Jelić]], političar * [[Nada Topčagić]], pjevačica narodne muzike * [[Zdravko Kuzmanović]], profesionalni fudbaler == Spomenici i znamenitosti == {{Glavni|Nacionalni spomenici u Modriči}} == Obrazovanje == Osnovna škola "Sveti Sava" Osnovna škola "Sutjeska" Srednjoškolski centar "Jovan Cvijić" == Kultura == == Sport == * [[FK Modriča Maksima]] * [[OK Modriča]]. Prva takmičenja u odbojci organizuju se u Modriči 1947. godine, tokom izgradnje željezničke pruge [[Bosanski Šamac|Šamac]] - [[Sarajevo]]. Prva odbojkaška sekcija je formirana 1949. godine, a prvo zvanično takmičenje je organizovano 1954. godine za omladince i omladinke u Kupu Narodne Republike [[Bosna i Hercegovina|BiH]]. OK "Modriča" je zvanično registrovan [[8. mart]]a 1967. godine, da bi muška ekipa postala šampion [[SFRJ|Jugoslavije]] [[1979]]. godine i učesnik u Kupu šampiona, gdje osvaja 7. mjesto u [[Evropa|Evropi]]. U narednom periodu klub se fokusira na rad s mladima, ali i dalje bilježi značajne rezultate,. Ženska odbojka je krenula sa osnivanjem i [[19. januar]]a 1981. U sezoni 1991/92. ženski odbojkaški klub osvaja vicešampionsku titulu Prvenstva Jugoslavije. Po izbijanju [[Rat u BiH|rata u BiH]], [[1993]]. godine, obje ekipe su objedinjene u OK "Modriča-Optima". U takmičenjima Prvenstva i Kupa Republike Srpske za period 1993.-2003 osvojeni su svi mogući trofeji. O stručnom radu u Klubu su se brinuli treneri: Dragutin Martinović, Pero Božić, Mladen Maglov, Srpko Petrović, Uroš Ribarić, dr. Viktor Krevsel, te Radivoje i Đorđe Milošević sa pomoćnim trenerima. Za najveće uspjehe Kluba vezani su nastupi višestrukih reprezentativaca Jugoslavije: Pere Božića, Bore Jovića, Radivoja Miloševića, Marka Stanića, Velibora Ivanovića i Darija Đukića, kao i igrača kao što su Đorđe Milošević, Miloš Milošević, Ivo Martinović, Boro Živanović, Goran Popović, Kamenko Jelić, Dragan Božić i drugi. == Reference == {{reference}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Modriča}} * [http://www.modrica.org modrica.org (Slike grada,muzika i forum.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060803062940/http://www.modrica.org/ |date=2006-08-03 }} * [https://web.archive.org/web/20050909181417/http://www.garevac.com/povijest/modrica/povjest_modrice.htm Povijest župe Modriča] * [http://www.modrica.ba modrica.ba (Službene stranice Opštine Modriča)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220426181710/https://modrica.ba/ |date=2022-04-26 }} * [http://www.modricainfo.com modricainfo.com (Stranice o gradu s puno linkova.)] * [http://www.modrica.com modrica.com (Stranice o gradu s puno linkova.)] * [http://www.modricaoil.com Rafinerija ulja Modriča] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180925060012/https://modricaoil.com/ |date=2018-09-25 }} * [http://optimamodricabg.rs/ Optima Modriča] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130615100235/http://optimamodricabg.rs/ |date=2013-06-15 }} * [http://novoprom.ba/ Prodajno servisni centar „NOVOPROM“ Modriča] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130623121831/http://novoprom.ba/ |date=2013-06-23 }} * [http://www.modrica.net modrica.net (Druženje, fotografije, diskusije i mnogo zanimljivih linkova...)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051230044037/http://www.modrica.net/ |date=2005-12-30 }} * [http://www.modrica.com/kockica/ Online biblioteka "Modriča i okolina"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041114061319/http://www.modrica.com/kockica/ |date=2004-11-14 }} * [http://www.posavinatv.com/ Posavska Televizija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171006014659/http://www.posavinatv.com/ |date=2017-10-06 }} * [http://www.mozaik.ba/‎ Fondacija Mozaik]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{stub-BH-op}} {{Administrativna podjela BiH}} [[Kategorija:Modriča| ]] [[Kategorija:Naseljena mjesta u Republici Srpskoj]] [[Kategorija:Opštine Republike Srpske]] t2k6wij1kkoakug5s4ab0fgqc694jg4 0 14193 42716548 42559884 2026-11-05T18:51:03Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716548 wikitext text/x-wiki {{Infookvir znanstvenik | ime = Mihajlo Idvorski Pupin | slika = Portrait of Michael Idvorsky Pupin (1858-1935), Physicist (2551884992) (deriv).jpg | slika_širina = 200px | naslov = | datum_rođenja = {{Birth date|1854|10|9|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Idvor]], [[Austrijsko carstvo]] | datum_smrti = {{Death date and age|1935|3|12|1854|10|9|df=y}} | mjesto_smrti = [[Njujork]], [[SAD]] | prebivalište = | državljanstvo = | narodnost = | etnicitet = | polje = [[fizika]], [[elektrotehnika]], [[matematika]] | radna_institucija = | alma_mater = Univerzitet Columbia<br /> Humboltov univerzitet u Berlinu<br /> [[Univerzitet u Kembridžu]] | doktorski_mentor = [[Robert Andrews Millikan]]<br />[[Edwin Howard Armstrong]] | poznat_po = [[Pupinov kalem]] (telefonija); višestruka i bežična [[telegrafija]], [[rentgenologija]] | autor_kratica_bot = | autor_kratica_zoo = | nagrade = Medalja Elliotta Cressona (1905.)<br /> Edisonova medalja (1920.)<br /> IEEE Medalja časti (1924.)<br /> [[Pulicerova nagrada]] (1924.)<br /> Medalja Johna Fritza (1932.) | web_stranica = | fusnote = }} '''Mihajlo Pupin''' ili punim imenom '''Mihajlo Idvorski Pupin''' ([[Idvor]], [[9. 10.|9. oktobra]] [[1854.]]<ref name="birth year">Premda se kao godina Pupinovog rođenja ponekad navodi 1854 (i državna zajednica Srbije i Crne Gore zapravo je 2004. godine izdala komemorativnu poštansku marku u čast 150. godišnjice njegovog rođenja), ispitivači za pouzdanu godinu njegova rođenja uzimaju 1858. Vidi npr.: * Daniel Martin Dumych, "[http://www.anb.org/articles/13/13-01339.html?a=1&n=Pupin&ia=-at&ib=-bib&d=10&ss=0&q=1 Pupin, Michael Idvorsky (4 Oct. 1858-12 Mar. 1935)]," ''American National Biography Online'', Oxford University Press, 2005. Accessed March 11, 2008. * Bergen Davis, "[http://books.nap.edu/html/biomems/mpupin.pdf Biographical Memoir of Michael Idvorksy Pupin]", ''National Academy of Sciences of the United States Biographical Memoirs'', tenth memoir of volume XIX (1938), pp. 307-323. Accessed March 11, 2008. * Prema Pupinovom [http://proquest.umi.com/pqdweb?index=2&did=93460410&SrchMode=1&sid=2&Fmt=10&VInst=PROD&VType=PQD&RQT=309&VName=HNP&TS=1205209275&clientId=13766 nekrologu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090906014519/http://proquest.umi.com/pqdweb?index=2&did=93460410&SrchMode=1&sid=2&Fmt=10&VInst=PROD&VType=PQD&RQT=309&VName=HNP&TS=1205209275&clientId=13766 |date=2009-09-06 }} u ''New York Timesu'', (14. mart 1935, str. 21), umro je "u svojoj 77. godini." Pristupljeno 11. marta 2008.</ref><ref>[http://www.teslasociety.com/pbust.htm Internet stranica koju je postavio Tesla Memorial Society], premda je objavljena u čast "150. godišnjice" njegovog rođenja 2004. godine, sadrži i fotogragiju Pupinovog nadgrobnog spomenika koji kao datume rođenja i smrti daje 4. oktobar 1858. i 12. mart 1935. Pristupljeno 9. oktobra 2011.</ref> – [[New York]], [[12. 3.|12. martа]] [[1935.]]) bio je srpski i američki naučnik, pronalazač, profesor na Univerzitetu Kolumbija, nosilac jugoslovenskog odlikovanja ''Beli orao Prvog reda'' i počasni konzul [[Kraljevina Srbija|Srbije]] u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]. Bio je i jedan od osnivača i dugogodišnji predsednik Srpskog narodnog saveza u Americi. Takođe je dobio i [[Pulicerova nagrada|Pulicerovu nagradu]] ([[1924]]) za autobiografsko delo „Od doseljenika do pronalazača“ ({{jez-eng|From immigrant to inventor}})<ref>[http://www.pulitzer.org/ Pulicer]</ref><ref>[http://www.teslasociety.com/prizediploma.gif Fotografija diplome Pulicerove nagrade koja je dodeljena Mihajlu Pupinu]</ref>. Mihajlo Pupin je tokom svog naučnog i eksperimetalnog rada dao značajne zaključke važne za polja višestruke telegrafije, bežične telegrafije i telefonije, potom rentgenologije, a ima i velikih zasluga za razvoj elektrotehnike. Njegovo najvažnije, najslavnije otkriće su bili [[Pupinov kalem|Pupinovi kalemovi]] zbog čega se njemu u čast proces korištenja tih kalemova u telefonskim razgovorima na velikim razdaljinama nazvan pupinizacija. Dobitnik je mnogih naučnih nagrada i medalja, bio je član Francuske akademije nauka, Srpske kraljevske akademije, predsednik New Yorkške akademije nauka, predsjednik američkog saveza za napredak nauke i počasni doktor 18 univerziteta. Po njemu je pored ostalog dobio ime i beogradski institut koji se od 1946. godine zove Mihajlo Pupin. == Biografija == Mihajlo Pupin je rođen [[9. 10.|9. oktobra]] [[1854]]. godine, po [[Gregorijanski kalendar|gregorijanskom kalendaru]], ili [[27. 9.|27. septembra]] 1854. godine po [[Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]], u selu [[Idvor]] (danas u [[Opština Kovačica|opštini Kovačica]]) u [[Banat|Banatskoj vojnoj krajini]] (tada [[Austrijsko Carstvo|Austrijsko carstvo]]). Otac mu se zvao Konstantin, a majka Olimpijada. Po odlasku u [[Sjedinjene Američke Države|Ameriku]], promenio je svoje ime u Mihajlo Idvorski Pupin ({{jez-eng|Michael Idvorsky Pupin}}), čime je naglasio svoje poreklo. Imao je četvoricu braće i pet sestara. Pupin se [[1888]]. godine oženio Amerikankom Sarom Katarinom Džekson iz Njujorka sa kojom je imao ćerku Barbaru. U braku su bili samo 8 godina kada je ona umrla nakon teške upale pluća. Celoga života pamtio je reči svoje majke koje navodi u svom autobiografskom delu: {{izdvojeni citat|''Dete moje, ako želiš da pođeš u svet, o kome si toliko slušao na našim poselima, moraš imati još jedan par očiju — oči za čitanje i pisanje. U svetu ima mnogo čega o čemu ne možeš saznati ako ne umeš da čitaš i pišeš. Znanje, to su zlatne lestvice preko kojih se ide u nebesa; znanje je svetlost koja osvetljava naš put kroz život i vodi nas u život budućnosti pun večne slave.''<ref name="r1">Pupin M.: Sa pašnjaka do naučenjaka</ref>}} Umro je [[12. 3.|12. marta]] [[1935]]. godine u [[New York|Njujorku]] i sahranjen je na groblju Vudlon ({{jez-en|Woodlawn}}) u [[Bronx|Bronksu]]<ref>[http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GSvcid=1462&GRid=844& Pupinov grob] {{en}}</ref>. === Obrazovanje === Osnovno obrazovanje Mihajlo je sticao najpre u svom rodnom mestu, u Srpskoj veroispovednoj osnovnoj školi, a potom u Nemačkoj osnovnoj školi u [[Perlez]]u. Srednju školu upisao je [[1871]]. godine u [[Pančevo|Pančevu]] prvo u Građanskoj školi, a potom u Realki. Već tada se isticao kao talentovan i darovit učenik, i bio odličnog uspeha, zbog čega mu je dodeljena stipendija. Stipendiju je dobio i zahvaljujući zalaganju [[Vasa Živković|prote Živkovića]] koji je u njemu prepoznao talenat vredan ulaganja. Zbog njegove aktivnosti u pokretu Omladine srpske koja je u to vreme imala sukobe sa nemačkom policijom morao je da napusti Pančevo. Godine [[1872]]. odlazi u [[Prag]], gde je, zahvaljujući stipendiji koju je primao iz Pančeva, nastavio šesti razred i prvi semestar sedmog razreda. Nakon očeve iznenadne smrti, u martu [[1874]], u svojoj dvadesetoj godini života doneo je odluku da prekine školovanje u [[Prag]]u zbog finansijskih teškoća i da ode u [[Sjedinjene Američke Države|Ameriku]]. {{izdvojeni citat|''Kada sam se iskrcao pre četrdeset i osam godina u [[Kasl Garden]]u, imao sam u džepu svega pet centi. I da sam umesto pet centi doneo pet stotina dolara, moja sudbina u novoj, meni potpuno nepoznatoj zemlji, ne bi bila ništa drukčija. Mladi doseljenik, kao što sam tada bio ja i ne počinje ništa dok ne potroši sav novac koji je poneo sobom. Ja sam doneo pet centi i odmah sam ih potrošio na jedan komad pite od šljiva, što je u stvari bila nazovi pita. U njoj je bilo manje šljiva, a više koštica! A da sam doneo i pet stotina dolara, trebalo bi mi samo malo više vremena da ih utrošim, verovatno na slične stvari, a borba za opstanak koja me je očekivala ostala bi ista. Za mladog doseljenika i nije nesreća da se ovde iskrca bez prebijene pare u džepu; za mladog čoveka uopšte nije nesreća biti bez novaca, ako se odlučio da sam sebi krči put samostalnom životu, pod uslovom da u sebi ima dovoljno snage da savlada sve teškoće sa kojima će se sukobiti.''<ref name="r1">Pupin M.:Sa pašnjaka do naučenjaka</ref>}} ==== Studije u Americi i doktorat ==== [[Datoteka:Oldcolumbiasfield.jpg|thumb|thumb|240px|Dvorane Hamilton i Hartli kampusa Univerziteta Kolumbija, 1907. godina]] U [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] je sledećih pet godina radio kao fizički radnik i paralelno učio [[engleski jezik|engleski]], [[grčki jezik|grčki]] i [[latinski jezik|latinski]] jezik. Nakon tri godine pohađanja večernjih kurseva, u jesen [[1879]]. godine položio je prijemni ispit i upisao studije na Kolumbija koledžu u [[New York|Njujorku]]. Na studijama je bio oslobođen plaćanja školarine zato što je bio primeran student, a na kraju prve godine dobio je dve novčane nagrade za uspeh iz grčkog jezika i [[matematika|matematike]]. Tokom školovanja uglavnom se izdržavao držanjem privatnih časova i radeći fizički teške poslove. Studije je završio [[1883]]. godine sa izuzetnim uspehom iz matematike i [[fizika|fizike]], pri čemu je primio diplomu prvog akademskog stepena. Potom se vratio u [[Evropa|Evropu]], i to najpre u [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Veliku Britaniju]] ([[1883]]—[[1885]]) gde je nastavio školovanje na [[Univerzitet Kembridž|Univerzitetu Kembridž]] zahvaljujući dobijenoj stipendiji za studije matematike i fizike. Nakon školovanja u Kembridžu, Pupin je studije eksperimentalne fizike započeo na Univerzitetu u [[Berlin]]u [[1885]]. godine kod čuvenog profesora [[Herman fon Helmholc|Hermana fon Helmholca]], nakon čega je [[1889]]. godine odbranio doktorsku disertaciju iz oblasti [[fizička hemija|fizičke hemije]]<ref>[http://www.znanje.org/i/i25/05iv07/05iv0714/BIOGRAFIJA.htm www.znanje.org]</ref>, na temu: "[[Osmotski pritisak]] i njegov odnos prema slobodnoj energiji". === Akademska karijera i naučno-istraživački rad === Tokom boravka u [[Berlin]]u, [[1887]]. godine, održana je čuvena sednica Društva za fiziku na kojoj je prvi put objavljeno istorijsko [[Heinrich Rudolf Hertz|Hercovo]] otkriće oscilatora i [[dipol]]a koji emituje [[elektromagnetni talas|elektromagnetne talase]]. Sednicom je predsedavao [[Herman fon Helmholc|fon Helmholc,]] tadašnji Pupinov mentor. Pupinov savremenik je takođe bio i čuveni naučnik [[Gustav Robert Kirchhoff|Kirhof]], zaslužan za otkriće dva osnovna elektrotehnička zakona (Prvo i drugo kirhofovo pravilo), a koji je živeo i radio u [[Berlin]]u. Još tokom prve godine studija Pupin je pohađao Helmholcova predavanja iz eksperimentalne fizike, zatim predavanja o teoriji elektriciteta i magnetizma kod Kirhofa i izvodio praktične radove u laboratoriji pod Helmholcovim i [[August Kunt|Kuntovim]] rukovodstvom, profesorima koji su u to vreme bili izvanredan naučan kadar. Pupin je započeo svoju karijeru nastavnika na [[Univerzitet Kolumbija|Univerzitetu Kolumbija]] [[1889]]. godine gde je radio punih četrdeset godina (do [[1929]]). Postao je redovni profesor [[1901]]. godine. Njegov položaj profesora teorijske [[Elektrotehnika|elektrotehnike]] usmerio je njegovo interesovanje na proučavanje elektromagnetnih fenomena. [[Električna rezonancija|Električna rezonanca]], kao predmet izučavanja, privukla je Pupinovu pažnju [[1892]]. Kao rezultat toga, Pupin je pronašao [[električno strujno kolo]] sa podešavanjem u [[električna rezonancija|rezonancu]], koji je našao primenu u [[Radio-veze|radio-vezama]]. Ovaj patent je kasnije prodao kompaniji Markoni. Godine [[1896]], nakon što je [[Wilhelm Konrad Röntgen|Rendgen]] [[1895]]. objavio svoj pronalazak H-zraka, Pupin je otkrio sekundarne rendgenske radijacije, a ubrzo nakon toga razvio je brzu metodu rendgenskog snimanja koja se sastoji u tome što se između objekta koji se snima i fotografske ploče, umeće fluorescentni ekran, čime je skraćeno vreme [[Ekspozicija|ekspozicije]] sa trajanja od oko jednog časa na svega nekoliko sekundi. Taj metod je našao široku primenu i još uvek se primenjuje. ==== Pupinovi kalemovi ==== [[Datoteka:Pupin coil.png|thumb|250px|Pupinovi kalemovi]] Pupinov najznačajniji pronalazak je u svetu poznat pod imenom „Pupinova teorija“ ([[1896]]) kojom je rešio problem povećanja dometa prostiranja telefonskih struja. Ovo otkriće omogućilo je otklanjanje štetnog dejstva [[električni kapacitet|kapacitivnosti]] vodova koje je predstavljalo glavnu smetnju prenosa signala na dužim rastojanjima, a manifestovalo se pojavom šuma. Problem je rešen postavljanjem [[induktivni kalem|induktivnih kalemova]] na strogo određenim rastojanjima duž vodova. {{izdvojeni citat|''Da ne bi mestimično opterećeni vod dao rđave rezultate u telefoniji, treba da relativna čestoća kalemova iznosi najmanje desetak kalemova po talasnoj dužini, računatoj za srednju telefonsku učestalost.''<ref>Miljanić P. Teorija prostiranja periodičnih električnih struja, Beograd 1932, str. 211.</ref>}} Pupin je, rešavajući problem, krenuo od matematičkog [[Žozef Luj Lagranz Lagranžeovog]] rešenja za vibracije zategnute žice. Razradio je novu matematičku teoriju prenosa oscilacija kroz žicu sa raspoređenim masama i na osnovu ovog rešenja došao do potrebnih veličina u analognom električnom modelu voda sa periodično umetnutim induktivnostima. Ti induktivni kalemovi, u njegovu čast, nazvani su [[Pupinov kalem|Pupinovi kalemovi]], a proces uključivanja u liniju '''pupinizacija'''. Ovaj patent mu je doneo svetsku slavu i bogatstvo (Telefonska kompanija Bel kupila je pravo korišćenja Pupinovih kalemova 1901, kao i Kompanija Simens i Halske u Nemačkoj<ref>[http://www.bookrags.com/Mihajlo_Pupin Mihajlo Pupin]</ref>), a zahvaljujući njegovim pronalascima u analognoj telefoniji funkcioniše međugradski i međunarodni telefonski saobraćaj. Nacionalni institut za društvene nauke odlikovao je Pupina zlatnom medaljom za ovaj izum. Rešavajući mnoge probleme koji su se javljali u primeni pupinizacije, Pupin je pronalazio nova rešenja u oblasti primene [[izmjenična struja|naizmeničnih struja]]. Godine [[1899]]. razvio je teoriju veštačkih linija na kojima se zasniva matematička teorija filtera. Pupin je sugerisao i ideju negativne [[električni otpor|otpornosti]] i prvi je napravio indukcioni motor sa većom brzinom od sinhrone. Dokazao je da se mogu dobiti neprekidne električne oscilacije ako se negativna otpornost unese u induktivno-kapacitivno kolo. Armstrong, njegov student u laboratoriji, proizveo je negativnu otpornost primenom troelektrodne elektronske cevi-triode. Koristeći ovaj svoj rad, Armstrong je kasnije pronašao visokofrekventni cevni oscilator, na kome se zasniva savremena radiotehnika. ==== Istraživanja tokom Prvog svetskog rata ==== Kada su SAD ušle u [[Prvi svjetski rat|Prvi svetski rat]] [[1917]]. godine, Pupin je na [[Univerzitet Kolumbija|Univerzitetu Kolumbija]] organizovao grupu za istraživanje tehnike otkrivanja [[podmornica]]. Zajedno sa svojim kolegama, profesorom Vilsom i profesorom Morkroftom, izvršio je brojna ispitivanja u cilju otkrivanja podmornica u [[Ki Vest]]u i Novom Londonu. Takođe, vršio je i istraživanja za potrebe uspostavljanja telekomunikacije između aviona. Tokom rata, Pupin je bio član Državnog saveta za istraživanja i Državnog savetodavnog odbora za aeronautiku. Za ovaj rad dobio je posebnu zahvalnicu američkog [[Warren G. Harding|Predsednika Hardinga]] koju je Pupin objavio u svom autobiografskom delu na 386. strani.<ref>{{Cite web |title=www.acmi.net.au |url=http://www.acmi.net.au/aic/PUPIN_BIO.html |access-date=2010-10-10 |archive-date=2004-03-03 |archive-url=https://pandora.nla.gov.au/pan/13071/20040303-0000/www.acmi.net.au/AIC/PUPIN_BIO.html |dead-url=yes }}</ref> ==== Spisak patenata ==== Pupin je objavio oko 70 tehničkih članaka i izveštaja<ref>[http://www.bookrags.com/biography/michael-idvorsky-pupin/ Biografija Mihajla Idvorskog Pupina]</ref> i 34 patenta.<ref>[http://c250.columbia.edu/c250_celebrates/remarkable_columbians/michael_pupin.html Biografija Mihajla Pupina na sajtu Univerziteta Kolumbija]</ref> <center> '''Patenti objavljeni u Americi'''<ref>{{Cite web |title=Spisak patenata objavljenih u Americi |url=http://www.acmi.net.au/aic/PUPIN_BIO.html |access-date=2010-10-10 |archive-date=2004-03-03 |archive-url=https://pandora.nla.gov.au/pan/13071/20040303-0000/www.acmi.net.au/AIC/PUPIN_BIO.html |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://www.uspto.gov/patft/index.html United States Patent and Trademark Office. Ovde se mogu naći svi Pupinovi patenti po broju. Potrebno je imati ][[Internet eksplorer|IE]]<span> i </span>[[Kvik tajm]]</ref> {| border="1" cellpadding="3" cellspacing="0" |- bgcolor="#fffff0" ! '''Broj patenta''' ||'''Naziv patenta'''||[[Engleski jezik|Engleski naziv]]||'''Datum objavljivanja''' |- | 519.346 ||Aparat za telegrafske i telefonske prenose||''Apparatus for telegraphic or telephonic transmission''||[[8. 5.|8. maj]] [[1894]]. |- | 519.347 ||Transformator za telegrafske, telefonske ili druge električne sisteme||''Transformer for telegraphic, telephonic or other electrical systems''||[[8. 5.|8. maj]] [[1894]]. |- | 640.515 ||Tehnika razvođenja električne energije pomoću naizmeničnih struja||''Art of distributing electrical energy by alternating currents''||[[2. 1.|2. januar]] [[1900]]. |- | 640.516 ||Električni prenos pomoću rezonantnih strujnih kola||''Electrical transmission by resonance circuits''||[[2. 1.|2. januar]] [[1900]]. |- | 652.230 ||Tehnika smanjenja slabljenja električnih talasa i aparati za to||''Art of reducing attenuation of electrical waves and apparatus therefore''||[[19. 6.|19. jun]] [[1900]]. |- | 652.231 ||Metod smanjenja slabljenja električnih talasa i aparati za to||''Method of reducing attenuation of electrical waves and apparatus therefore''||[[19. 6.|19. jun]] [[1900]]. |- | 697.660 ||Mašina za namotavanje||''Winding-machine''||[[15. 4.|15. april]] [[1902]]. |- | 707.007 ||Višestruka telegrafija||''Multiple telegraphy''||[[12. 8.|12. avgust]] [[1902]]. |- | 707.008 ||Višestruka telegrafija||''Multiple telegraphy''||[[12. 8.|12. avgust]] [[1902]]. |- | 713.044 ||Proizvođenje asimetričnih struja pomoću simetričnog elektromotornog procesa||''Producing asymmetrical currents from symmetrical alternating electromotive process''||[[4. 11.|4. novembar]] [[1902]]. |- | 768.301 ||Bežično prenošenje električnih signala||''Wireless electrical signalling''||[[23. 8.|23. avgust]] [[1904]]. |- | 761.995 ||Aparat za smanjenje slabljenja električnih talasa||''Apparatus for reducing attenuation of electric waves''||[[7. 6.|7. jun]] [[1904]]. |- | 1.334.165 ||Prenošenje električnih talasa||''Electric wave transmission''||[[16. 3.|16. mart]] [[1920]]. |- | 1.336.378 ||Antena sa raspodeljenim pozitivnim otporom||''Antenna with distributed positive resistance''||[[6. 4.|6. april]] [[1920]]. |- | 1.388.877 ||Zvučni generator||''Sound generator''||[[3. 12.|3. decembar]] [[1921]]. |- | 1.388.441 ||Višestruka antena za prenošenje električnih talasa||''Multiple antenna for electrical wave transmission''||[[23. 12.|23. decembar]] [[1921]]. |- | 1.415.845 ||Selektivna impedancija koja se suprotstavlja primljenim električnim oscilacijama||''Selective opposing impedance to received electrical oscillation''||[[9. 5.|9. maj]] [[1922]]. |- | 1.416.061 ||Radioprijemni sistem visoke selektivnosti||''Radio receiving system having high selectivity''||[[10. 5.|10. maj]] [[1922]]. |- | 1.456.909 ||Talasni provodnik||''Wave conductor''||[[29. 5.|29. maj]] [[1922]]. |- | 1.452.833 ||Aparat za selektivno pojačavanje||''Selective amplifying apparatus''||[[24. 4.|24. april]] [[1923]]. |- | 1.446.769 ||Aperiodični pilotni provodnik||''Aperiodic pilot conductor''||[[23. 2.|23. februar]] [[1923]]. |- | 1.488.514 ||Selektivni aparat za pojačavanje||''Selective amplifying apparatus''||[[1. 4.|1. april]] [[1923]]. |- | 1.494.803 ||Električno podešavanje||''Electrical tuning''||[[29. 5.|29. maj]] [[1923]]. |- | 1.503.875 ||Radiofonski prijemnik||''Tone producing radio receiver''||[[29. 4.|29. april]] [[1923]]. |} </center> == Književna delatnost == Pored patenata objavio je više desetina naučnih rasprava i [[1923]]. godine svoju autobiografiju na engleskom jeziku ''From Immigrant to Inventor'' za koju je [[1924]]. godine dobio [[Pulicerova nagrada|Pulicerovu nagradu]]. Na srpskom jeziku objavljena je prvi put [[1929]]. godine i to pod naslovom ''Sa pašnjaka do naučenjaka''. Pored ove knjige objavio je još dve: * Nova reformacija: od fizičke do duhovne stvarnosti ({{jez-eng|The New Reformation : from physical to spiritual realities}}) ([[1927]]) * Romansa o mašini ({{jez-eng|Romance of the Machine}}) ([[1930]]) Ostali radovi koje je samostalno objavio: * Thermodynamics of reversible cycles in gases and saturated vapors: Full synopsis of a ten weeks undergraduate course of lectures ([[1902]]) * Serbian orthodox church, (South Slav, monuments) ([[1918]]) == Doprinos određivanju granica Kraljevine SHS == Godine [[1912]], [[Kraljevina Srbija]] imenovala je Pupina za počasnog konzula u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]. Ovu dužnost je obavljao sve do [[1920]]. godine. Sa te pozicije on je mnogo doprineo uspostavljanju međudržavnih i širih društvenih odnosa između Kraljevine Srbije, a kasnije [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]] i SAD. Pupin je po završetku [[Prvi svjetski rat|Prvog svetskog rata]] kao tada već poznati i priznati naučnik ali i politički uticajna figura u Americi uticao na konačne odluke [[Pariška mirovna konferencija 1919|Pariske mirovne konferencije]] kada se odlučivalo o određivanju granica buduće [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca]]. Pupin je boravio dva meseca u [[Pariz]]u u vreme pregovora o miru (april — maj [[1919]]), na poziv vlade Kraljevine SHS. {{izdvojeni citat|''Moje rodno mesto je Idvor, a ova činjenica kazuje vrlo malo jer se Idvor ne može naći ni na jednoj zemljopisnoj karti. To je malo selo koje se nalazi u blizini glavnog puta u [[Banat]]u, koji je tada pripadao Austro-Ugarskoj, a sada je važan deo Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Ovu pokrajinu su na Mirovnoj konferenciji u Parizu 1919. godine tražili Rumuni, ali njihov zahtev bio je uzaludan. Oni nisu mogli pobiti činjenicu da je stanovništvo Banata srpsko, naročito u onom kraju u kome se nalazi Idvor. Predsednik Vilson i g. Lansing poznavali su me lično i kada su od jugoslovenskih delegata doznali da sam rodom iz Banata, rumunski razlozi izgubili su mnogo od svoje ubedljivosti.''<ref name="r1">Pupin M.:Sa pašnjaka do naučenjaka</ref>}} Po [[Londonski ugovor|Londonskom ugovoru]] iz [[1915]]. godine bilo je predviđeno da [[Italija|Italiji]] nakon rata pripadne [[Dalmacija]]. Nakon tajnog Londonskog ugovora [[Francuska]], [[Engleska]] i [[Rusija]] zatražile su od Srbije da nakon rata načini teritorijalne ustupke [[Rumunija|Rumuniji]] i [[Bugarska|Bugarskoj]]. Tako je Rumuniji po tome trebao pripasti Banat, a Bugarskoj deo Makedonije do [[Skoplje|Skoplja]]. U vrlo teškoj situaciji na pregovorima po pitanju granica Jugoslavije Pupin je lično uputio Memorandum [[19. 3.|19. marta]] [[1919]]. predsedniku SAD, [[Woodrow Wilson|Vudrou Vilsonu]], koji je na osnovu podataka dobijenih od Pupina o istorijskim i etničkim karakteristikama graničnih područja [[Dalmacija|Dalmacije]], [[Slovenija|Slovenije]], [[Istra|Istre]], [[Banat]]a, [[Međimurska županija|Međimurja]], [[Baranja|Baranje]] i [[Makedonija (region)|Makedonije]] svega tri dana kasnije dao izjavu o nepriznavanju [[Londonski ugovor|Londonskog ugovora]] potpisanog između saveznika sa [[Italija|Italijom]]. == Zadužbine Mihajla Pupina == Pupin je [[1914]]. oformio „Fond Pijade Aleksić-Pupin“ pri [[Srpska akademija nauka i umetnosti|SANU]], u znak zahvalnosti majci Olimpijadi na podršci koju mu je tokom života pružala. Sredstva fonda su se koristila za pomaganje školovanja u staroj Srbiji i Makedoniji, a stipendije su dodeljivane jednom godišnje na praznik [[Sveti Sava]]. U znak zahvalnosti još 1930-ih godina jedna ulica u [[Ohrid]]u dobila je ime Mihajlo Pupin. Osnovao je poseban „Fond Mihajla Pupina“ od svoje imovine u [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevini Jugoslaviji]], koji je dodelio [[Srpsko privredno društvo „Privrednik“|„Privredniku“]] za školovanje omladine i za nagrade za „vanredne uspehe u poljoprivredi“, kao i [[Idvor]]u za nagrađivanje učenika i pomoć crkvenoj opštini. Zahvaljujući Pupinovim donacijama, Dom u [[Idvor]]u je dobio čitaonicu, stipendiralo se školovanje omladine za poljoprivredu i finansirala se elektrifikacija i izgradnja [[vodovod]]a u Idvoru. Osnovao je zadužbinu pri Narodno–istorijsko-umetničkom muzeju u [[Beograd]]u. Fondovi Zadužbine koristili su se za kupovinu srpskih umetničkih dela za muzej i izdavanje publikacija „srpskih starina“. U imovinu Zadužbine, Pupin je uložio milion dinara. U [[Sjedinjene Američke Države|Americi]] je [[1909]]. osnovao jednu od najstarijih srpskih iseljeničkih organizacija — [[Savez zajedničkih Srba - Sloga]] — koja je imala za cilj okupljanje Srba u dijaspori i pružanje uzajamne pomoći, kao i očuvanje i negovanje etničkih vrednosti i kulturnog nasleđa. Ova organizacija se potom udružila sa još tri druge iseljeničke organizacije u [[Srpski narodni savez]] ({{jez-en|Serbian national fondation}}), a Pupin je bio jedan od njenih osnivača i dugogodišnji predsednik ([[1909]]—[[1926]]). Organizovao je i [[Kolo srpskih sestara]], koje su sakupljale pomoć za [[Srpski crveni krst]], a pomagao je i okupljanje dobrovoljaca [[1914]]. godine za ratne operacije u domovini preko srpske patriotske organizacije '''Srpska narodna odbrana''' ({{jez-eng|Serbian National Defense}}) koju je predvodio<ref>{{Cite web |title=Serbiancathedral.org |url=http://serbiancathedral.org/Parish_Info/parish_info.html |access-date=2010-10-10 |archivedate=2009-07-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090706174333/http://serbiancathedral.org/Parish_Info/parish_info.html |deadurl=yes }}</ref> i koju je takođe on osnovao. Kasnije je ovu organizaciju tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]] ponovo aktivirao [[Jovan Dučić]] sa istim zadatkom<ref>[http://www.everyculture.com/multi/Pa-Sp/Serbian-Americans.html Serbian Americans]</ref>. Ličnim sredstvima garantovao je isporuke hrane Srbiji, a bio je i na čelu Komiteta za pomoć žrtvama rata. Pupin je takođe bio aktivan u osnivanju [[Srpsko društvo za pomoć deci|Srpskog društva za pomoć deci]] koje je nabavljalo lekove i odeću i nalazilo domove za ratnu siročad. == Počasti == [[Datoteka:Pupin Hall.jpg|thumb|thumb|Pupinova zgrada na Columbia University.]] Mihajlo Pupin je bio: * Predsednik Instituta radio inženjera [[1917]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] * Predsednik Američkog instituta inženjera elektrotehnike [[1925]]-[[1926]]. * Predsednik Američkog društva za unapređenje nauke * Predsednik Njujorške akademije nauka * Član Francuske akademije nauka * Član Srpske akademije nauka Titule: * Doktor nauka, Kolumbija Univerzitet ([[1904]]) * Počasni doktor nauka, Džons Hopkins Univerzitet ([[1915]]) * Doktor nauka Prinston Univerzitet ([[1924]]) * Počasni doktor nauka, Njujork Univerzitet ([[1924]]) * Počasni doktor nauka, Mulenberg Koledž ([[1924]]) * Doktor inženjerstva, Škola primenjenih nauka ([[1925]]) * Doktor nauka, Džordž Vašington Univerzitet ([[1925]]) * Doktor nauka Union Koledž ([[1925]]) * Počasni doktor nauka, Marijeta Koledž ([[1926]]) * Počasni doktor nauka, Univerzitet Kalifornija ([[1926]]) * Doktor nauka, Rudžers Univerzitet ([[1926]]) * Počasni doktor nauka, Delaver Univerzitet ([[1926]]) * Počasni doktor nauka, Kenjon Koledž ([[1926]]) * Doktor nauka, Braun Univerzitet ([[1927]]) * Doktor nauka, Ročester Univerzitet ([[1927]]) * Počasni doktor nauka, Midlburi Koledž ([[1928]]) * Doktor nauka, Univerzitet u Beogradu ([[1929]]) * Doktor nauka, Univerzitet u Pragu ([[1929]])<ref name="r2">[http://www.mwr.medianis.net/pdf/Vol11No1-02-AMarincic.pdf Michael Idvorsky Pupin (1854 - 1935), Mikrotalasna revija]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Medalje == * Medalja Eliot Kreson instituta Frenklin [[1902]]. * Herbertova nagrada Francuske akademije [[1916]]. * Edisonova medalja američkog instituta inženjera elektrotehnike [[1919]]. * Počasna medalja američkog Radio instituta [[1924]]. * Počasna medalja instituta društvenih nauka [[1924]]. * Nagrada Džordža Vošingtona zapadnog udruženja inženjera [[1928]]. * Beli orao Prvog Reda, Kraljevina Jugoslavija [[1929]]. * Beli lav Prvog Reda, najviše odlikovanje za strance Čehoslovačke Republike [[1929]]. * Medalja Džona Frica<ref>[http://www.teslasociety.com/johnfritz.jpg Fotografija Pupinove diplome medalje Džon Fric]</ref> četiri američka nacionalna udruženja inženjera elektrotehnike [[1931]].<ref name="r2"/> U [[Beograd]]u je 1946. godine osnovan Institut Mihajlo Pupin. Jedan manji krater na [[Mjesec|Mesecu]], u Pupinovu čast, nazvan je njegovim imenom<ref>{{Cite web |title=www.iec.ch - International Electrotechnical Commission |url=http://www.iec.ch/cgi-bin/tl_to_htm.pl?section=person&item=45 |access-date=2010-10-10 |archivedate=2007-09-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070921075859/http://www.iec.ch/cgi-bin/tl_to_htm.pl?section=person&item=45 |deadurl=yes }}</ref>. Fizičke laboratorije Univerziteta Kolumbija još uvek nose njegovo ime<ref>[http://www.teslasociety.com/pupinlab.jpg Fotografija ulaza u zgradu fizičkih laboratorija Univerziteta Kolumbija]</ref>. Godine [[1927]]. na Univerzitetu Kolumbija, Njujork sagrađena je zgrada Odseka za fiziku pod imenom Pupinova laboratorija. U ovoj zgradi, još za života Pupina, [[1931]]. godine [[Harold C. Ureu]] je otkrio teški vodonik, što je bilo prvo veliko otkriće u Pupinovoj laboratoriji. Tu je otpočela i izgradnja prve nuklearne baterije. Ureu je dobio [[Nobelova nagrada|Nobelovu nagradu]] [[1934]]. godine. Od velikih imena nauke Pupinovi studenti su bili Miliken, Langmur, Armstrong i Tornbridž. Prva dvojica su dobitnici Nobelove nagrade. Snimljen je i film o Mihajlu Pupinu prema njegovom autobiografskom delu u saradnji sa Kolumbija Univerzitetom<ref>{{Cite web |url=http://profiles.incredible-people.com/michael-idvorsky-pupin/ |title=Incredible-people.com |access-date=2010-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928132044/http://profiles.incredible-people.com/michael-idvorsky-pupin/ |archive-date=2011-09-28 |url-status=dead}}</ref>. == Posebno priznanje == Institut elektronskih i elektrotehničkih [[inženjer]]a svrstao ga je među pet najboljih [[profesor]]a [[Elektrotehnika|elektrotehnike]] svih vremena. Njegovi studenti su kasnije bili čuveni naučnici, [[izumitelj]]i, a neki od njih dobitnici [[Nobelova nagrada|Nobelove nagrade]].<br> U [[Sjedinjene Američke Države|Americi]] je 1958. godine ustanovljeno odličje Medalja Mihajla Pupina, od strane Asocijacije polaznika Kolumbija inženjerske škole (Columbia Engineering School Alumni Association) koja se dodeljuje za "Izuzetne zasluge naciji u oblasti inženjerstva, nauke ili tehnologije" ("Distinguished Service to the Nation in Engineering, Science or Technology"). Na listi nosilaca ovog priznanja nalazi se i [[Džon Edgar Huver|Edgar Huver]] ([[1961]]) nekadašnji direktor američkog Federalnog istražnog biroa ([[FBI]]).<ref>[http://www.teslasociety.com/pupinmed1.jpg Spisak 1. dobitnika Pupinove medalje]</ref><ref>[http://www.teslasociety.com/pupinmed2.jpg Spisak 2. dobitnika Pupinove medalje]</ref><ref>[http://www.teslasociety.com/pupinmed3.jpg Spisak 3. dobitnika Pupinove medalje]</ref> == Literatura == * S. Bokšan, Mihajlo Pupin i njegovo delo, Naučna izdanja Matice srpske, Novi Sad, [[1951]]. * S. Gvozdenović, Čikago, Amerika i Vidovdan, Savez Srba u Rumuniji-Srpska Narodna Odbrana, Temišvar-Čikago, [[2003]]. * J. Nikolić, Feljton Večernjih novosti, galerija srpskih dobrotvora, [[2004]]. * P. Radosavljević, Idvorski za sva vremena, NIN, Br. 2828, [[2005]]. * R. Smiljanić, Mihajlo Pupin-Srbin za ceo svet, Edicija – Srbi za ceo svet, Nova Evropa, Beograd, [[2005]]. * Savo B. Jović, Hristov svetosavac Mihajlo Pupin, Izdavačka ustanova Sv. arh. sinoda, Beograd, 2004. * Dusan Hristovic, Pupinovi doprinosi svetskoj nauci i razvoju zavicaja, SGD, Globus, br.33, Beograd, 2008. * Dragoljub Martinovic, Mihajlo Pupin, rezonanca uma i srca, Izd. Pravoslavna rec, Novi Sad, 2009. == Izvori == {{reflist|2}} == Vanjske veze == * [http://www.imp.bg.ac.rs/SR/AboutUs/pdf/Biografija%20Mihajla%20Pupina.pdf Biografija Mihajla Pupina]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{pdf}} * [http://radnaetika.org/content/view/176/57/lang,sr/ Autobiografija „Sa pašnjaka do naučenjaka“ (na srpskom)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081209035509/http://radnaetika.org/content/view/176/57/lang,sr/ |date=2008-12-09 }} * [http://www.if.ns.ac.yu/download/Diplomski-SnjezanaKrsic.pdf Snježana Kršić: „Život i doprinos Mihajla I. Pupina fizici i hemiji“, PMF u Novom Sadu, diplomski rad, 49 strana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704125244/http://www.if.ns.ac.yu/download/Diplomski-SnjezanaKrsic.pdf |date=2007-07-04 }} {{pdf}} * [http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/11/07/srpski/F00110601.shtm Potomci slavnih graničara - O saradnji Pupina i Tesle („Glas javnosti“, 7. novembar 2000.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101106012128/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/11/07/srpski/F00110601.shtm |date=2010-11-06 }} * [http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/11/08/srpski/F00110702.shtm Veliko naučno poštenje - Doprinos Pupina i Tesle naučnoj pobedi naizmenične struje („Glas javnosti“, 8. novembar 2000.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101106012133/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/11/08/srpski/F00110702.shtm |date=2010-11-06 }} * [http://www.znanje.org/i/i25/05iv07/05iv0714/pocetak.htm www.znanje.org - Mihajlo Pupin] * [http://www.teslasociety.com/physics.htm Proslava 150 godina od rođenja Mihajla Pupina] * [http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/11/08/srpski/F00110702.shtm Naučnici i rodoljubi - Glas javnosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101106012133/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/11/08/srpski/F00110702.shtm |date=2010-11-06 }} * [http://www.srpskadijaspora.rs/?s=mihajlo+pupin Nekoliko članaka o Mihajlu Pupinu] * [http://www.imp.bg.ac.rs Elektrotehnički institut "Mihajlo Pupin" Beograd - internet prezentacija] * [http://mislilac.com/Tema/autori/mihajlo-pupin/ www.mislilac.com - Misli Mihajla Pupina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141104153115/http://mislilac.com/Tema/autori/mihajlo-pupin/ |date=2014-11-04 }} * [http://www.mihajlopupin.rs/ Virtuelni muzej Mihajlo Idvorski Pupin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130608092810/http://www.mihajlopupin.rs/ |date=2013-06-08 }} {{Pulitzerova nagrada za autobiografiju}} {{commonscat|Mihajlo Pupin}} {{Lifetime|1854|1935|Pupin, Mihajlo}} [[Kategorija:Srpski naučnici]] [[Kategorija:Srpski fizičari]] [[Kategorija:Biografije, Kovačica]] r0g2cezzvbls9z1smuxtc4rxdpxmu47 0 14308 42716632 42716287 2026-11-05T22:22:05Z نوفاك اتشمان 11942 uklonjena kategorija [[:Kategorija:Raspad SFR Jugoslavije|Raspad SFR Jugoslavije]]; dodana kategorija [[:Kategorija:Rat u Hrvatskoj|Rat u Hrvatskoj]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42716632 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |name = Franjo Tuđman |image = FranjoTudman.JPG |office = 1. [[predsjednik Republike Hrvatske|predsjednik Hrvatske]] |primeminister = [[Stjepan Mesić]]<br />[[Josip Manolić]]<br />[[Franjo Gregurić]]<br />[[Hrvoje Šarinić]]<br />[[Nikica Valentić]]<br />[[Zlatko Mateša]] |term_start = 30. 5. 1990. |term_end = 10. 12. 1999. |succeeding = |predecessor = Ured uspostavljen |successor = vd. [[Vlatko Pavletić]]<br /> v.d. [[Zlatko Tomčić]]<br /> [[Stjepan Mesić]] |office2 = |term_start2 = |term_end2 = |birth_date = [[14. 5.|14.5.]][[1922]]. |birth_place = [[Veliko Trgovišće]], [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevina SHS]] <small>(danas [[Hrvatska]])</small> |death_date = [[10. 12.|10.12.]][[1999]]. |death_place = |party = [[Hrvatska demokratska zajednica|HDZ]] <small>(1989-1999)</small> |otherparty = [[Komunistička partija Jugoslavije|SKJ]] <small>(1941-1967) |spouse = [[Ankica Tuđman]] rođ. Žumbar |alma_mater = Vojna akademija u Beogradu<br /> [[Sveučilište u Zagrebu]] |profession = [[vojnik]]<br />[[historičar]]<br />[[političar]] }} '''Franjo Tuđman''' ([[Veliko Trgovišće]], 14. svibnja 1922. – [[Zagreb]], 10. prosinca 1999.),<ref>{{Cite web |title=Tuđmanov sprovod |url=http://www.aimpress.ch/dyn/pubs/archive/data/199912/91214-005-pubs-zag.htm |access-date=2011-06-17 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305025713/http://www.aimpress.ch/dyn/pubs/archive/data/199912/91214-005-pubs-zag.htm |dead-url=yes }}</ref> jugoslavenski i hrvatski general, povjesničar i političar. U gotovo 60 godina dugoj karijeri prošao je put od [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanskog]] [[komesar]]a i najmlađeg [[general]]a [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] do hrvatskog [[Hrvatski nacionalizam|nacionalista]] i prvog predsjednika nezavisne [[Hrvatska|Republike Hrvatske]]. == Djetinjstvo == [[Datoteka:Rodna kuca Dr-2.JPG|thumb|right|Rodna kuća Franje Tuđmana]] Rodio se u [[Veliko Trgovišće|Velikom Trgovišću]], selu u [[Hrvatsko zagorje|Hrvatskom zagorju]]. Nema pouzdanih podataka o podrijetlu prezimena Tuđman. Neki izvori ga opisuju kao mađarsko, drugi kao njemačko.<ref name="Hudelist2004-11">{{Cite book | first=Darko | last=Hudelist | title=Tuđman-biografija | at=Djetinjstvo i školovanje u Velikom Trgovišću | pages=11 | location=Zagreb | publisher=Profil. | year=2004 | isbn= 9531200386 | url= | ref=Hudelist2004 }}</ref> Prva spomenuta osoba sa tima prezimenom jest Michael Tugyman, spomenut u matičnim knjigama iz 17 stoljeća.<ref name="Hudelist2004-11"/> Ne postoje pak nikakvi dokazi koji bi ukazivali na njega kao izravnog pretka Franje Tuđmana.<ref name="Hudelist2004-11"/> Roditelji Franje Tuđmana koji se rodio 14. 5. 1922. su bili Stjepan i Justina Tuđman, a osim njega oni su imali još četvoro djece (Danica, Ana, Ivica i Stjepan). Odrastanje u obitelji s jakim radićevskim anticrkvenim stajalištima rezultira političkim približavanjem djece komunističkoj partiji Jugoslavije bez obzira na očev položaj u komitetu HSS za Veliko Trgovišće <ref name="Hudelist 2004 14">Hudelist,Childhood and education in Veliko Trgovišće,str. 14</ref> i dva izbora za seoskog načelnika Velikog Trgovišća 1936. i 1938. godine <ref name="Hudelist 2004 14"/>. Gotovo istovremeno s polaskom u prvi razred osnovne škole 15. 9. 1929. godine Franji iznenada umire majka Justina pri porodu <ref name=autogenerated3>Hudelist str. 14</ref> nakon čega će mu se otac oženiti za Olgu Milažaru. Po završetku osnovne škole 30.6.1933. dolazi do produžene školske pauze <ref name="Hudelist 2004 23">Hudelist str 23</ref>, koja nigdje nije bila konkretno objašnjena pa se pretpostavlja da zbog ekonomske krize obitelj <ref name=autogenerated2>Hudelist str 2</ref> nije mogla plaćati daljnje školovanje. Do nastavka školovanja koje neće završiti zbog izbijanja rata dolazi tek na jesen 1935. godine === Drugi svjetski rat i JNA === Za vrijeme [[drugi svjetski rat|drugog svjetskog rata]] se kao i brat Stjepan priključio [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Titovim partizanima]]. Svoju početnu ulogu u komunističkoj partiji Jugoslavije rukovodioca tehnike Okružnog komiteta Krapina <ref name=autogenerated5>[http://www.vojska.net/hrv/zivotopis/t/tudjman/franjo/ Franjo Tuđman]</ref> će u partizanima unaprediti tako da postaje zamjenik političkog komesara [[Prvi zagorski partizanski odred|Zagorskog partizanskog odreda]] <ref name=autogenerated5 />, nakon čega je unapređen u zamjenika političkog komesara Udarne brigade Braća Radić 19.1.1944 <ref name=autogenerated5 /> gdje se zadržava samo do aprila 1944. kada biva unapređen u 32. zagorsku diviziju NOVJ na položaj vršitelja dužnosti političkog komesara <ref>[http://www.vojska.net/hrv/drugi-svjetski-rat/jugoslavija/divizija/32/ 32. zagorska divizija NOVJ]</ref>. Ubrzo po dolasku na taj položaj Franjo Tuđman je unapređen tako da počinje raditi u personalnom odsjeku 10. zagrebačkog korpusa gdje ostaje do slanja u Beograd tijekom januara 1945. gdje počinje raditi kao predstavnik [[Socijalistička Republika Hrvatska|NR Hrvatske]] u Vrhovnom štabu JA, a po završetku ratu prelazi na vojno mjesto u glavnoj personalnoj upravi Ministarstva obrane.<ref name=autogenerated5 /><ref name="HDZ">{{Cite web |title=Franjo Tuđman biografija na sajtu HDZa |url=http://www.hdz.hr/default.aspx?id=146 |access-date=2011-03-10 |archivedate=2011-05-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110522042736/http://www.hdz.hr/default.aspx?id=146 |deadurl=yes }}</ref> Tijekom rata Franji je poginuo brat Stjepan, ali je i upoznao svoju suprugu Ankicu s kojom se ženi u Beogradu [[25. 5.|25.5.]] 1945. godine na prvi [[Dan mladosti]] koji se u socijalističkoj Jugoslaviji slavio kao službeni rođendan njenog osnivača [[Josip Broz Tito|Josipa Broz Tita]]. Nakon ratnih trauma za Franju Tuđmana zadnji, a ujedno i najveći šok postaje vijest o smrti oca i maćehe. Prema policijskom izviješću njeegov otac je ubio maćehu, a potom i sebe 26. 4. 1946. godine. Bez obzira na činjenicu kako je postao oficir tijekom rata pošto nije bio završio srednju školu on i njegova supruga koja je bila u sličnoj školskoj situaciji zajedno završavaju partizansku gimnaziju 1945. godine, a to početno školovanje on nastavlja u višoj vojnoj akademiji koju će uspješno završiti 1957. godine <ref name="moljac">{{Cite web |title=Franjo Tuđman biografija na moljac.hr |url=http://www.moljac.hr/biografije/tudjman.htm |access-date=2011-03-10 |archivedate=2013-05-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130508152706/http://www.moljac.hr/biografije/tudjman.htm |deadurl=yes }}</ref>. Istovremeno s radom u personalnoj upravi ministarstva obrane i školovanjem vojna karijera Franje Tuđmana je cvjetala tako da 1953. godine postaje pukovnik, a 1959. godine i najmlađi general JNA. Kao mladi, sposobni i ambiciozni oficirski kadar 23.5.1954. godine Franjo Tuđman postaje sekretar <ref name="Hudelist 2004 211">Hudelist str 211</ref>, a u svibnju 1958. godine i predsjednik ''[[Sportsko društvo Partizan|JSD Partizan]]''<ref name="Hudelist 2004 211"/>,koji je tijekom cijelog postajanja druge i treće Jugoslavije bio u stvarnosti vojni klub. Bez obzira na sve vojne karijerne uspjehe Franje Tuđmana njega u pedesetim godinama dvadesetog veka počinje zanimati historiografija pa se počinje baviti pisanjem tako da mu 1957. godine izlazi prvo djelo "Rat protiv rata". Četri godine kasnije to jest 1961. godine Franjo Tuđman donosi odluku o prekidu vojne karijere kako bi se mogao baviti historiografijom <ref name="HDZ" />. == Karijera 1960-ih == Godine [[1961]]. na vlastiti zahtjev napušta vojsku te postaje osnivač Instituta za historiju radničkog pokreta Hrvatske u [[Zagreb]]u čiji postaje direktor. Osnovu za stvaranje novog instituta daruje postaje Historijsko odjeljenje Centralnog komiteta KPH koje ulazi u sastav novoosnovang instituta po odluci Centralnog Komiteta KPJ iz 1961. godine <ref>[http://arhinet.arhiv.hr/_Generated/Pages/Stvaratelji.PublicDetails.aspx?ItemId=7931 Arhiv Instituta za historiju radničkog pokreta Hrvatske]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, a sam institut još dobiva, državnu novčanu pomoć i dio konfiscirane jevrejske vile <ref name="moljac" />. Također osim posla na institutu Franjo Tuđman prvo 1962. godine postaje predsjednik Komisije za međunarodne odnose Glavnog odbora Socijalističkog saveza Hrvatske <ref name="moljac" />, a potom 1963. profesor predavač na Zagrebačkom universitetu <ref name="moljac" /> dok vrhunac ove strelovite karijere postaje njegovo biranje u Sabor 1965. godine predsjednik Odbora za znanstveni rad Prosvjetno-kulturnog vijeća Sabora SR Hrvatske <ref name="moljac" />. Istovremeno s ovim uzdizanjem na najviše partijske dužnosti Franjo Tuđman dolazi rano pod utjecaj ideja hrvatskog proljeća tako u ime Instituta za historiju radničkog pokreta Hrvatske potpisuje [[Deklaracija o nazivu i položaju hrvatskog književnog jezika|Deklaraciju o hrvatskom jeziku]] iz 1967. godine koja se našla u suprotnosti sa službenom jugoslavenskom politikom koja je podržavala [[Novosadski dogovor]] iz 1954. godine. Ova Tuđmanova odluka ga košta mjesta u institutu pošto je praktički odmah smjenjen <ref name="moljac" />, izbačen iz [[Komunistička partija Jugoslavije|Saveza komunista Jugoslavije]] i potom 1969. godine je smjenjen i u Saboru to jest nije mu dan još jedan saborski mandat. To političko kažnjavanje nekad podobnog Franje Tuđmana ga nije sprečilo da 1969. godine izda svoju knjigu ''Velike ideje i mali narodi'' koja se bavi s političkom historijom različitom od onoga što je tada bila historijska dogma prezentirana i štićena od komunističke partije čime definitivno postaje [[disident]]. == Disident == Kraj šezdesetih i početak sedamdesetih godina 20 veka je u [[Socijalistička Republika Hrvatska|SR Hrvatskoj]] razdoblje koje će dobiti ime [[Hrvatsko proljeće]] tijekom kojeg tamošnji političari traže promjene unutrašnje organizacije Jugoslavije, osamostaljenje hrvatskog jezika i slično. Ovaj proces koji završava 1971. godine hapšenjem tadašnjih glavnih hrvatskih reformatorski nastrojenih političara ne zaobilazi niti Franju Tuđmana koji tada ipak spada u drugu hrvatsku političku ligu za razliku od na primer [[Miko Tripalo|Mika Tripala]], [[Savka Dabčević-Kučar|Savke Dabčević]] ili [[Dražen Budiša|Dražena Budiše]]. Nakon hapšenja Franjo Tuđman je osuđen na 2 godine robije tijekom koje će uživati posebno povoljan status na zahtjev [[Josip Broz Tito|Tita]], a nakon 9 meseci će i biti pušten na slobodu <ref name="moljac" />. Ostatak sedamdesetih godina Franjo Tuđman ostaje u vezi s proljećarima tako da zajedno s njim daje 1977. godine intervju za [[Švedska|švedsku]] televiziju, a potom i ostale strane medije. Nakon Titove smrti [[1980]]. godine kada ostaje bez zaštite baš zbog tih intervjua Franjo Tuđman će biti ponovno uhapšen jer je u njima vršio "neprijateljsku djelatnost" i "povezivao se s emigracijom". Ovaj put će biti osuđen na 3 godine [[zatvor]]a, ali je sada pušten zbog lošeg zdravlja nakon 13 mjeseci. Daljnjih pet godina potpomognut prijateljima on vodi pravnu bitku da se ne vrati na izdržavanje kazne što 1986. godine završava zakonskom pobjedom pa za razliku od važnijih proljećaraca gotovo odmah dobiva pasoš <ref>[http://www.vecernji.hr/vijesti/tudmana-je-posjeta-americi-1987-trebao-ubiti-srpski-vojni-likvidator-clanak-64356 Tuđmana je za posjeta Americi 1987. trebao ubiti srpski vojni likvidator]</ref> i odlazi u posjet američkom kontinentu gdje se između ostalog u [[Kanada|Kanadi]] susreće s Norvalskom skupinom <ref>{{Cite web |title=Uloga Gojka Šuška u stvaranju Hrvatske |url=http://www.hic.hr/dom/399/dom05.htm |access-date=2011-03-27 |archive-date=2007-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070728072638/http://www.hic.hr/dom/399/dom05.htm |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Vojna policija je izbacivala i obitelji s bebama |url=http://www.snv.hr/tjednik-novosti/528/vojna-policija-je-izbacivala-i-obitelji-s-bebama/ |access-date=2011-03-27 |archivedate=2011-03-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110320033338/http://www.snv.hr/tjednik-novosti/528/vojna-policija-je-izbacivala-i-obitelji-s-bebama/ |deadurl=yes }}</ref> koja se navodno inspirirala na lik i djelo [[Maks Luburić|Maksa Luburića]],a čiji dio članova će potom postati dužnosnici kada Tuđman bude izabran za predsjednika <ref>[http://www.crocc.org/hrvatski/news/article.php?id=11030 Hrvatska: Bedem ili vrata prema Balkanu]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Nakon prvog susreta Franjo Tuđman će redovno dolaziti u kanadske posjete tijekom sljedeće dvije godine kada će se stvoriti njegova vizija buduće samostalne Hrvatske.<ref>[http://www.e-novine.com/mobile/feljton/32263-Hrvatsko-proljee.html Hrvatsko proljeće]</ref> == HDZ == {{Glavni članak|HDZ|Parlamentarni izbori u Hrvatskoj 1990}} Praktički istovremeno s ovim Tuđmanovim putovanjima [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavija]] se počela politički urušavati pod pritiskom [[Ronald Reagan|Ronalda Reagana]] naređenog američkog [[ekonomski rat|ekonomskog rata]] <ref>[https://weblogin.umich.edu/?cosign-www.lib&https://www.lib.umich.edu/cgi/l/login/proxy-session-init?url=http://nsarchive.chadwyck.com/ National Security Decision Directive number 54 from 1982 and NSDD 133 from 1984.]</ref> i porasta [[nacionalizam|nacionalizma]] u Srbiji kao odgovor na albanski nacionalizam na [[Kosovo|Kosovu]]. U tim novim okolnostima 1989. godine [[Socijalistička Republika Hrvatska]] je dopustila osnivanje političkih stranaka pa će nakon [[Hrvatska socijalno-liberalna stranka|HSLSa]], doći do osnivanja [[Hrvatska demokratska zajednica|HDZa]] na čijoj prvoj sjednici će za [[predsjednik|predsednika]] biti izabran politički spretni Franjo Tuđman koji postaje kao bivši jugoslavenski [[komesar]] i [[general]] podoban dijelu tadašnjih pre svega hrvatskih sigurnosnih dužnosnika predstavljenih u liku [[Josip Boljkovac|Josipa Boljkovca]], a istovremeno i Hrvatima u inostranstvu predstavljeni u liku [[Gojko Šušak|Gojka Šuška]] <ref name="moljac-šušak">{{Cite web |title=Gojko Šušak |url=http://www.biografije.org/susak.htm |access-date=2011-06-07 |archive-date=2011-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725074835/http://www.biografije.org/susak.htm |dead-url=yes }}</ref>. Tijekom izborne kampanje za prve slobodne izbore u atmosferi dubokoj zatrovanoj [[Slobodan Milošević|miloševićevom]] nacionalističkom propagandom u kojoj su i Franjo Tuđman i [[Ivica Račan]] proglašeni [[ustaše|ustašama]] poruka prvog za stvaranje samostalne države, zajedno s financijskom pomoći iz inostranstva <ref name="moljac-šušak"/> i izmišljenim <ref>[http://www.slobodnadalmacija.hr/Spektar/tabid/94/articleType/ArticleView/articleId/107303/Default.aspx Benkovački atentat na Franju Tuđmana velika je obmana]</ref> [[atentat]]om na Tuđmana u [[Benkovac|Benkovcu]] će mu i njegovoj stranci donesti izbornu pobedu. == Ratni predsednik Hrvatske == {{Glavni članak|Raspad SFRJ|Sastanak u Karađorđevu}} U trenutku kada [[30. 5.|30.5.]][[1990]]. godine [[Hrvatski sabor|Sabor]] izabire Franju Tuđmana za predsednika Hrvatske ona se našla u vrlo teškoj situaciji zbog početaka srpske pobune do koje dolazi radi protivljenja HDZ programu samostalne Hrvatske i razoružane teritorijalne obrane. U tim okolnostima Tuđmanov, hrvatski prioritet postaje naoružavanje što se uspješno provodi tijekom sljedeće godine dana pre svega uz financijsku pomoć Hrvata iz [[inostranstvo|inostranstva]], dok njegovi potom od srpske propagande milion puta ponovljeni "lapsusi" stavljaju pod znak pitanja na Tuđmanov navodni pokušaj mirnog raspada Jugoslavije. Njegova nepromišljena izjava da je "ponosan što mu žena nije niti [[Jevreji|Židovka]] niti [[Srbi|Srpkinja]]" <ref group="notes">zaboravljajući pritom da mu je zet po nacionalnosti Srbin</ref>, uzimanje "šahovnice" za [[grb Hrvatske]] (koju mnogi Srbi poimaju kao "ustašku" iako je njeno podrijetlo puno starije) , ali definitivno ništa u pogledu mira i smirivanja tenzija među hrvatskim Srbima histeriziranim Miloševićevom [[propaganda|propagandom]]. Istovremeno s tim događajima u Zagrebu izabrani srpski zastupnici u Saboru kojeg su napustili nakon izbora Franje Tuđmana za predsednika osnivaju svoju skupštinu u Kninu i [[17. 8.|17.8.]][[1990]] to jest samo 3 dana nakon što je podignuta borbena gotovost JNA "samoinicijativno" se dižu u otvorenu pobunu poznatu pod imenom Balvan revolucija koja je pomognuta pozicijom 9 korpusa [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] i pretnjom vrha armije upućenoj Hrvatskoj:"Ako padne i jedna srpska glava biti će krvi". U ovim prvim napetim danima realno nemoćan Franjo Tuđman šalje protestnu poruku predsedniku predsjedništva SFRJ [[Borisav Jović|Borisavu Joviću]] da je do pobune hrvatskih Srba došlo tek nakon njihovog sastanka s Jovićem, što ovaj komentira da se treba maknuti s vlasti pošto do pobune dolazi: "kada on postaje predsednik". U takvim uvjetima Franjo Tuđman počinje taktizirati i kupovati vreme s bezbroj sastanaka s Miloševićem od kojih će prvi na vlastiti zahtjev biti na sjednici predsedništva SFRJ tijekom oktobra 1990 <ref>Zaključci sjednice:Hrvatska i Slovenija žele konfederaciju, Makedonija zajedno s Bosnom i Hercegovinom federaciju, ali pod uvjetom da prve dvije ostanu u njoj dok Crna Gora zajedno sa Srbijom dopuštaju raspad SFRJ, ali pod uvjetom da se teritorij onih koji odlazi podijeli po nacionalnom ključu</ref> dok sljedeće godine to postaje ujedno i najkontroverzniji dio njegove politike simboliziran [[Sastanak u Karađorđevu|Sastankom u Karađorđevu]] gdje se po izjavama britanskih i američkih diplomata zajedno s onima [[stjepan Mesić|zamjenika predsjednika]] i [[Ante Marković|premijera]] SFRJ između ostalog vodio razgovor o podjeli [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] između Hrvatske i Srbije. Taj sastanak iz marta 1991 će se ponoviti i sljedeći mjesec, a zavisno od kasnijih interpretacija Tuđmanov cilj je i dalje bio kupovina vremena kako bi što kasnije počela Srpska invazija Hrvatske ili podjela [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]]. Istovremeno s tim neuspješnim pregovorima pobunjeni hrvatski [[Srbi]] naoružani od [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] koja u martu 1991. godine otkazuje poslušnost vladi [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]], proglašavaju svoju nezavisnost,a vlada Franje Tuđman uz pomoć stotine miliona dolara dobivenih iz inostranstva naoružava uz pre svega dopuštenje [[Mađarska|Mađarske]] organizira svoje prve vojne snage koje su se na početku vodile kao rezervni policijski sastav, a potom predsedničkom uredbom od 20. travnja 1991. godine biva osnovana Hrvatska vojska pod imenom [[Zbog narodne garde]]. === Rat u Hrvatskoj === {{Glavni članak|Rat u Hrvatskoj}} Tehnički Jugoslavija prestaje postojati u martu 1991. godine nakon što je [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] upotrebljena protuustavno u [[Pakrac]]u i protiv civilnih demonstranata u [[Beograd]]u,a njen pokušaj državnog udara je bio zaustavljen nakon čega savezni sekretari za narodnu obranu otkazuju poslušnost vladi. Bez obzira na sada već otvorene ratne igre pregovori Tuđmana i Miloševića se nastavljaju, a tijekom njih po rječima [[Stjepan Mesić|Stipe Mesića]] tadašnji predsjednik Hrvatske je uspio dobiti od predsjednik Srbije 33 bosanskohercegovačke općine na području pre svega [[Turska Hrvatska|Turske Hrvatske]] i [[Hercegovina|Hercegovine]] s 1.166.577 stanovnika (473.789 [[Bošnjaci|Bošnjaka]], 460.462 [[Hrvati|Hrvata]], 164.549 [[Srbi|Srba]] i 67.777 ostalih). Bez obzira na taj dogovor po rječima [[Borisav Jović|Borisava Jovića]] predsjednika predsjedništva Jugoslavije [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] [[5.4.[[1991]]. godine donosi odluku o početku rata bez saglasnosti predsjedništva Jugoslavije (koju i tako nikada ne bi dobili) u cilju "zaštite" srpskog naroda u Hrvatskoj to jest zaštite onoga već osvojenog <ref>Borislav Jović:Posljednji dani SFRJ, str 317.</ref>. U skladu s tom naredbom JNA je počela dovoditi nova vojne snage u Hrvatsku što je od nje bilo ignorirano, dopušteno dok tadašnje najvažnije odluke Franje Tuđmana postaju blokiranje odluka vlastitog ministra obrane [[Martin Špegelj|Martina Špegelja]] o napadu na JNA svim snagama zbog još uvek oružano i organizacijski slabih hrvatskih vojnih snaga i odluka o samostalnosti Republike Hrvatske donesena [[25. 6.|25.6.]][[1991]]. zajedno sa slovenskom identičnom odlukom koja dovodi do "šaljivog" rata u Sloveniji s [[katastrofa]]lnim promenama za Hrvatsku pošto je rat iskorišten da bi JNA "osigurala" [[most]]ove prema Hrvatskoj i smjenu Slovenca generala Kolšeka zapovjednika pete vojne oblasti (u koju spada Hrvatska) s mnogo lojalnijim Srbinom generalom Avramovićem u pripremi za budući rat. Pošto se bez obzira na ranije dogovore s Miloševićem i odgodu odluke o nezavinosti pod pritiskom [[EEZ]]a rat postao neupitna budućnost Franjo Tuđman donosi odluku o stvaranju vlade nacionalnog jedinstva u cilju ujedinjavanja cjelokupne Hrvatske u njenoj obrani. Tijekom [[Rat u Hrvatskoj|rata u Hrvatskoj]] koji je uskoro počeo Tuđmanov autokratski način upravljanja uspjeva efikasno upravljati obranom Hrvatske i istovremeno donositi strateški teške odluke kao što su bile osvajanja kasarna [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] u hrvatskim gradovima i žrtvovanje Vukovara.. Jedna od najvećih pohvala Tuđmanovog načina upravlja obranom Hrvatske je došla iz protivničkih redova od strane penzionisanog jugoslavenskog ministra obrane [[Branko Mamula|Branka Mamule]] koji je kasnije izjavio: "Tuđman je zauzeo strateški ispravan stav:Na vanjskom planu insistirati i stvarati vojsku koja bi se istovremeno mogla boriti s JNA i krajiškom paravojskom, a kada Hrvatska bude priznati i JNA se morala povući poraziti krajišku vojsku i na tjerati Srbe na poslušnost. Dok se ne stvore ti drugi uvjeti zauzet je stav da se odugovlači, pregovara, ne izaziva JNA na radikalni razračun,a kada se ocijeni da bi ona to mogla učiniti tražit prekid neprijateljstava, drugim rječima kupovati vreme. Uspjelo mu je ostvariti sva tri cilja, samo što se za pobjedu nad krajiškom vojskom moralo čekati do 1995. godine." === Rat u Bosni i Hercegovini === {{Glavni članak|Rat u Bosni i Hercegovini|Operacija Oluja}} Tuđmanova politika prema susjednoj Bosni i Hercegovini bila je obilježena njegovim vlastitim idejama [[Velika Hrvatska|Velike Hrvatske]], konceptima o kojima je javno govorio i pisao još mnogo pre nego što je postao predsjednik. Po tim idejama o kojima pored ostalog piše i u svojoj knjizi ''Nacionalno pitanje u suvremenoj Europi'' [[Bosna i Hercegovina]] treba biti dio Hrvatske federalne jedinice, a bošnjačko pučanstvo je po njemu u svojoj golemoj većini po svom etničkom sastavu i govoru neprijekorno hrvatskog podrijetla. U skladu s takvim vlastitim razmišljanjima Franjo Tuđman je podesio hrvatsku politiku po pitanju rata u Bosni i Hercegovini gdje će hrvatsku petokolonašku ulogu preuzeti HDZ BiH koji je po vlastitom statutu bio "konstitutivni dio jedinstvene HDZ organizacije sa sjedištem u Zagrebu". Nakon što predsednik HDZ BiH [[Stjepan Kljuić]] odbije program razbijanja Bosne i Hercegovine on će prvo biti ignoriran, a potom i zamjenjen osuđenim kriminalcem <ref>[http://www.bratovstina.com/content/view/215/53/ Mate Boban životopis]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Mate Boban|Matom Bobanom]]. O svojoj namjeri aneksije [[Cazin]]ske Krajine i zapadne [[Hercegovina|Hercegovine]] Franjo Tuđman nakon sklapanja ratnog primirja u Hrvatskoj 1992. potpuno opušteno kaže:"sadašnji Hrvatski perec je neprirodan" i "među građanstvom tih krajeva postoji veliki interes u priključenju Hrvatskoj". U skladu s takvim razmišljanjem nakon početka srpskog napada na Bosnu i Hercegovinu od Tuđmana postavljeni predsednik [[Hrvatska Republika Herceg-Bosna|Republike Herceg-Bosne]] i od [[Slobodan Milošević|Miloševića]] postavljen predsednik [[Republika Srpska|Republike Srpske]] postižu mirovni dogovor. Taj sporazum je imao i stavke o podjeli Bosne i Hercegovine pa će od strane njihovih kritičara biti opisivan kao dogovor razbojničkih država sličan s dogovorom [[Pakt Ribbentrop-Molotov|Hitler-Staljin]] o podjeli [[Poljska|Poljske]] 1939. godine.<ref>[http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/74018005.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=May+10%2C+1992&author=&desc=Carving+Up+Bosnia Carving Up Bosnia]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Dok cijela 1992. godina rata prolazi u pre svega srpskim napadima na područja pod kontrolom vlade Bosne i Hercegovine [[Hrvatska Republika Herceg-Bosna|Herceg-Bosna]] pod direktnim nadzorom Tuđmanovog predstavnika u liku zamjenika ministra obrane [[Slobodan Praljak|generala Praljka]] postepeno proširuje teritorij pod svojom kontrolom u centralnoj Bosni, a u skladu s dogovorom o podjeli države između Tuđmana i Miloševića prvi prepušta drugome kontrolu nad [[Bosanska Posavina|bosanskom Posavinom]],a zauzvrat po dogovoru dobiva samo [[Kupres]]. Otvoreni [[hrvatsko-bošnjački rat]] počinje 1993. kada po podacima bosanskohercegovačke vlade, [[UNPROFOR]]a i stranih medija dijelovi [[Hrvatska Vojska|Hrvatske vojske]] ulaze u u Bosnu i Hercegovinu <ref>[http://www.nytimes.com/1994/01/11/world/the-nato-summit-croats-and-bosnians-battle.html?scp=8&sq=Franjo+Tudjman&st=nyt THE NATO SUMMIT; Croats and Bosnians Battle]</ref> kako bi pomogli Herceg-Bosni u njenom napadu na centralnu Bosnu, dok istovremeno Franjo Tuđman propagandno objašnjava agresiju pokušajem "Bošnjaka" da osvoji teritorij naseljen Hrvatima do [[Neum]]a ?! Totalni debakl ove agresije rezultira Tuđmanovim histeričnim zahtjevima, pretnjama da se završi [[hrvatsko-bošnjački rat]] ili će [[Hrvatska]] početi rat svom snagom <ref>[http://www.nytimes.com/1993/11/04/world/bosnians-storm-area-sending-thousands-of-croats-fleeing.html?scp=9&sq=Franjo+Tudjman&st=nyt Bosnians Storm Area, Sending Thousands of Croats Fleeing]</ref><ref>[http://www.nytimes.com/1994/01/11/world/the-nato-summit-croats-and-bosnians-battle.html?scp=5&sq=Franjo+Tudjman&st=nyt THE NATO SUMMIT; Croats and Bosnians Battle]</ref>. Posledica ovog Tuđmanovog [[rat]]a omraženog u Bosni i Hercegovini i u Hrvatskoj gdje gotovo dovodi do raspada [[Hrvatska demokratska zajednica|HDZa]] postaje diplomatski snalažljiv [[Washingtonski sporazum|mirovni sporazum]] kojim nastaje 1994. godine [[Federacija Bosne i Hercegovine]] koja potom treba ući u slabu uniju, [[konfederacija|konfederaciju]] s Hrvatskom <ref>[http://www.nytimes.com/1994/03/05/world/croatian-leader-backs-pact-by-bosnia-s-muslims-and-croats.html?scp=2&sq=Franjo+Tudjman&st=nyt Croatian Leader Backs Pact by Bosnia's Muslims and Croats]</ref> što se nikada neće dogoditi, ali čime je zadovoljena Tuđmanova fiksacija. Tijekom mjeseci nakon ovog dogovora [[Hrvatska]] dobiva američke vojne savjetnike za organiziranje Hrvatske vojske koja sljedeću godinu u dogovoru s bosanskohercegovačkom vlada pokreće vojne akcije što rezultiraju prvo ukidanjem [[Republika Srpska Krajina|Republike Srpske Krajine]], a potom i zajedničkom ofenzivom u Bosni i Hercegovini čime završava tamošnji rat. U tom razdoblju tijekom druge polovice 1995. godine Franjo Tuđman bivši [[predsjednik|predsednik]] naroda koji se bori za slobodu (1991.), a potom predsednik razbojničke države (1993) postaje trijumfalni pobjednik u ratu čije akcije [[Operacija Oluja|oslobađaju Hrvatsku]] i završavaju [[rat u Bosni i Hercegovini]]. Račun za hrvatsko-bošnjački sukob na kraju zbog Tuđmanove, [[Gojko Šušak|Šuškove]] i [[Mate Boban|Bobanove]] smrti će osim [[Stanovništvo Hrvatske|stanovnika Hrvatske]] koje ga je financiralo više od deset godina kasnije platiti preživjelo rukovodstvo [[Hrvatska Republika Herceg-Bosna|Herceg-Bosne]] na čelu s tadašnjim hrvatskim pomoćnikom ministra obrane [[Slobodan Praljak|Slobodanom Praljkom]]. == Unutrašnji poslovi == === Ekonomija === Tuđmanova mnogo puta ponovljena državnička vizija [[privatizacija|privatizacije]] postaje stvaranje hrvatskog elitnog sloja od 200 obitelji <ref name=autogenerated1>[http://www.vecernji.hr/vijesti/mesic-tudman-je-precijenjen-svatko-je-mogao-biti-predsjednik-clanak-303335 Mesić: Tuđman je precijenjen, svatko je mogao biti predsjednik]</ref> , a početnu smjernicu, zeleno svetlo u tom smjeru mu daruju [[Svjetska banka|Svetska banka]] i [[Međunarodni monetarni fond|MMF]] zahtevima da se pokrene praktički odmah divlja privatizacija, teoretski prodaja, a u stvarnosti poklanjanje državnih poduzeća u privatne ruke na području cele istočne Evrope. Pokušaj premijera [[Franjo Gregurić|Franje Gregurića]] 1992. godine da se pokrene pitanje darovanja dionica radnicima kao u praktički svim drugim bivšim socijalističkim državama od [[Slovenija|Slovenije]] pa sve do [[Rusija|Rusije]] i [[Srbija|Srbije]] (u 21. veku) Franjo Tuđman je odbio rečima:''Pa nećemo mi ponovno stvarati socijalizam'' <ref>Novi List 14.1.2012</ref> Kako je za razliku od država istočnog bloka u Jugoslaviji postojalo društveno, a ne državno vlasništvo prvi korak prema toj transformaciji postaje potrebe te promjene vlasništva i u skladu s tim sabor pod kontrolom Franje Tuđmana u doba izbijanja prvih ratnih operacija donosi 22.4.1991. Zakon o pretvorbi državnih poduzeća <ref>[http://www.poslovniprostor.com/zakoni/ZakonOpretvorbiDrustvenihPoduzeca.htm ZAKON o pretvorbi društvenih poduzeća]</ref> koji ispod lijepe fasade postaje temelj za u hrvatskom narodu popularno nazvanu pljačkašku privatizaciju. Tijekom te i takve privatizacije još uvek uspješne ili ako ništa drugo zbog nekretnina vredne kompanije će biti poklanjane raznim do tada potpuno nepoznatim osobama koje Tuđmanov predsednički nasljednik naziva špekulantima bez poslovnih znanja koji te poklonjene kompanije uništavaju <ref name=autogenerated1 />. U tom po Tuđmanu potrebnoj sječi "komunističkih mastodonata" koji sami ne bi mogli preživjeti tržišnu utakmicu obogatiti će se određen broj obitelji, na znane ili nepoznate načine vezan direktno s Tuđmanom ili samo s njegovom strankom to jest [[Hrvatska demokratska zajednica|HDZom]] dok će zahvaljujući hrvatskim zakonima donešenim u od predsjednika kontroliranom saboru dio njih ostati zaštićen velom anonimnosti. Neupitno najpoznatiji među novonastalom poznatom Hrvatskom [[elita|elitom]] postaju poslovno uspješni [[Luka Rajić]], koji napreduje od pozicije vozača u [[Dukat]]u do njegovog vlasnika, [[Ivica Todorić]] koji u privatizaciji postaje najbogatiji [[Hrvati|Hrvat]] <ref>{{Cite web |title=Ivica Todorić biografija |url=http://www.biografije.org/todoric.htm |access-date=2011-07-14 |archive-date=2011-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725074426/http://www.biografije.org/todoric.htm |dead-url=yes }}</ref>, a čija poslovna aktivnost seže u doba Jugoslavije s početnim kapitalom stečenim kriminalnom radnjom, dok osuđeni kriminalac i HDZ financijer Josip Gucić <ref>{{Cite web |title=KAD GUCIC KUPUJE |url=http://www.aimpress.ch/dyn/pubs/archive/data/199701/70109-001-pubs-zag.htm |access-date=2011-07-14 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305022007/http://aimpress.ch/dyn/pubs/archive/data/199701/70109-001-pubs-zag.htm |dead-url=yes }}</ref>, Tuđmanov teniski sparing partenr [[Bruno Orešar]], a definitivno i [[Miroslav Kutle]] koji postaje jedan od medijski eksponiranih simbola takve privatizacije <ref>{{Cite web |title=Miroslav Kutle biografija |url=http://www.biografije.org/kutle.htm |access-date=2012-05-11 |archive-date=2012-08-01 |archive-url=https://archive.today/20120801063530/http://www.biografije.org/kutle.htm |dead-url=yes }}</ref>. Kako bi se smirile socijalne tenzije to jest pobune radnika tijekom "privatizacijskog procesa" i uništavanja radnih mjesta [[vlada]] donosi zakone kojima se olakšava na razne načine odlazak u [[penzija|penziju]], ali efekat cijelog procesa u kojemu dolazi do ničim legitimiziranog bogaćenja elite koju većina naroda smatra pljačkom i grabežom dovodi do [[moral]]nog uništenja načela zajednice <ref>Josip Županov:"Poslije potopa" izdano 1995. godine</ref>. Kako bi osigurao ovaj proces privatizacije za koji će državna revizija pretvorbe i privatizacije reći da je bio u više od 90 % slučajeva protuzakonit Franjo Tuđman svog ministra privatizacije potom postavlja na poziciju ministra unutrašnjih poslova pa bi on u slučaju policijske istrage morao dati dopuštenje da se njega istražuje. Poslednji dio tako postavljene ekonomije postaje stvaranje precjenjenog tečaja kune sa svojim pogubnim učinkom na još aktivne poslovne subjekte i po završetku rata 1995 kada Hrvatskoj postane dostupno zaduživanje krpanje državnog budžeta na taj način <ref>{{Cite web |title=Javni i inozemni dug RH |url=http://hgk.biznet.hr/hgk/tekst.php?a=b&page=tekst&id=399 |access-date=2012-05-10 |archivedate=2011-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111229041436/http://hgk.biznet.hr/hgk/tekst.php?a=b&page=tekst&id=399 |deadurl=yes }}</ref>. === Spor oko NK Dinamo === Franjo Tuđman je smatrao ime NK Dinamo previše komunističkim.<ref group="notes">Ime Dinamo su odabrali zagrebački komunisti nakon drugog svjetskog rat po uzoru na [[FK Dinamo Kijev|Dinamo Kijev]], [[Dinamo Moskva]], [[Dinamo Bukurešt]] što navijači suparničkih klubova rado ističu</ref> Zbog toga je ono promijenjeno najprije u HAŠK Građanski a potom u NK Croatia što je izazvalo bijes Dinamovih navijača - [[Bad Blue Boys]]a, ali i ostatka nogometne Hrvatske koja se pobunila zbog favoriziranja ovog kluba <ref name=autogenerated4>{{Cite web |title=Valentinovo je veliki dan za sve navijače Dinama, članak na dalje.com |url=http://dalje.com/hr-sport/valentinovo-je-velik-dan-za-sve-navijace-dinama/234118 |access-date=2012-02-20 |archive-date=2012-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120216211555/http://dalje.com/hr-sport/valentinovo-je-velik-dan-za-sve-navijace-dinama/234118 |dead-url=yes }}</ref>. Tuđmanovo navijanje za Croatiju su kritičari smatrali neprimjerenim i nepotrebnim politiziranjem sporta u državi. Kao osvetu pripadnici Torcide su prošetali Splitom magarca s imenom Franjo. Tuđman je imao viziju NK Croatije kao velikog europskog kluba što se nije baš ostvarilo. Sukob je završio kad je krajem 1999. godine Tuđman umro, a HDZ izgubio izbore nakon čega je oko 70 dana nakon njegove smrti klub preimenovan u NK Dinamo što je izazvalo opće oduševljenje među njegovim navijačima <ref name=autogenerated4 />. Zlatko Canjuga, predsjednik NK Croatije iz Tuđmanova doba, izjavio je jednom prigodom da mu je sam Tuđman pred smrt rekao da bi trebalo vratiti ime Dinamo <ref name=autogenerated4 /> ali drugih dokaza za to osim njegove riječi nema. Tuđman se aktivno zanimao i za nacionalnu nogometnu reprezentaciju a njegovi kritičari su mu predbacivali da se (kao i u slučaju NK Dinama) miješao čak i u odabir igrača. Za razliku od njegovih kritičara Miroslav Ćiro Blažević smatra Tuđmana najzaslužnijom osobom za osvajanje bronce na SP u Francuskoj.<ref>Miroslav Ćiro Blažević, trener stoljeća, str. 39, [[Večernji list]], 2012, {{ISBN|978-953-280-125-5}}</ref> == Djela == * "Rat protiv rata", ''(Zagreb, 1957., 2. izd. 1969., slovensko izd. "Vojna proti vojni" Ljubljana, 1961.)'' * "Stvaranje socijalističke Jugoslavije", ''(Zagreb, 1960., slovensko izd. ''Rojstvo socijalističke Jugoslavije'' Ljubljana, 1961.)'' * "NOR u Hrvatskoj", ''(Vojna enciklopedija, III, 1960.)'' * "Okupacija i revolucija", ''(Zagreb, 1963.)'' * "Uvod u historiju socijalističke Jugoslavije", ''(1964.)'' * "Uzroci krize monarhističke Jugoslavije od ujedinjenja 1918. do sloma 1941.", ''disertacija, knj. I. - II. (Zagreb, 1965.)'' * "Jugoslavenski odbor i stvaranje zajedničke države jugoslavenskih naroda", ''(1966.) '' * "Velike ideje i mali narodi", ''(Zagreb, 1969., 2. izd. 1970., 3. izd. 1996.)'' * "Nacionalno pitanje u suvremenoj Europi", ''(München-Barcelona, 1981., engl. izd. ''Nationalism in Contemporary Europe'' New York, 1981., 2. izd. 1982., njem. izd. ''Die Nationalitaetenfrage im heutigen Europa'', Lidingo, 1986.)'' * "Croatia on trial: the case of the Croatian historian dr. F. Tudjman", ''(London, 1981.)'' * "Na braniku povijesne istine: dokumenti sa suđenja 17-20. veljače 1981. u Zagrebu", ''(bez godine izdanja)'' * "Na suđenju dr. Tuđmanu sudilo se Hrvatskoj", ''(London, 1981.)'' * "Stirbt Kroatien?", ''(Hamburg, 1981.)'' * "Državnost nacija - ključ mira Europe", ''(Lidingo, 1982.)'' * "O povijesti rješavanja hrvatskog pitanja i samoodređenja naroda u svijetu", ''(Toronto, 1987.)'' * "Stjepan Radić u hrvatskoj povijesti", ''(Sudbury, 1988.)'' * "[[Bespuća povijesne zbiljnosti]]", (Zagreb, 1989., 2. izd. 1989., 3. i 4. izd. 1990., njemačko izd. ''Irrwege der Geschichtswirklichkeit'', Zagreb 1993., 5. izd. 1994., englesko izd. ''Horrors of War: Historical Reality and Philosophy'', Washington, 1996. kinesko izd. Peking, 1998.) * "Izabrana djela Franje Tuđmana", (knj. I. - III: ''Velike ideje i mali narodi'', ''Nacionalno pitanje u suvremenoj Europi'', ''Državnost nacija ključ - mira Europe'', ''Bespuća povijesne zbiljnosti''), (Zagreb, 1990.) * "Zna se. HDZ u borbi za samostalnost Hrvatske", ''knj. I. (Zagreb, 1992.), knj. II. (Zagreb, 1993.), knj III. (Zagreb, 1995.), knj. IV. (Zagreb, 1998.)'' * "Hrvatska u monarhističkoj Jugoslaviji 1918.-1941.", ''knj. I. - II., (Zagreb, 1993.)'' * "Izvješće predsjednika Republike dr. Franje Tuđmana od stanju države i nacije" ''na zajedničkoj sjednici oba doma Hrvatskog sabora, (Sabor, Zagreb, 1994.)'' * "Stanje hrvatske države i nacije" ''(izvješće predsjednika Republike i vrhovnog zapovijednika oružanih snaga Republike Hrvatske Hrvatskom saboru), (Ministarstvo obrane Republike Hrvatske - politička uprava, Zagreb 1995.)'' * "S vjerom u samostalnu Hrvatsku", ''(Zagreb, 1995.)'' * "Usudbene povjestice", ''(Zagreb, 1995.)'' * "Izvješće predsjednika Republike dr. Franje Tuđmana o stanju Hrvatske države i nacije u 1995. godini", ''na zajedničkoj sjednici oba doma Hrvatskoga sabora, (Zagreb, 1996.)'' * "Vlak slobode", ''(Zagreb, 1996.)'' * "Povijesna sudba naroda, Izabrani tekstovi", ''(Zagreb, 1996., njemačko izd. ''Das historische Schicksal des Volkes'', Bonn, 1997., mađarsko izd. ''Népek történelmi sorsa Velagatott irasok (kézirat gyanánt)'', Budimpešta, 1997., bugarsko izd. ''Istoričeskata s'dba na narodite: Izabrani trudove'', Sofija, 1997., češko izd. ''Dejinny udel národu, Vybrané texty'', Prag, 1997., makedonsko izd. ''Istoriskata sudba na narodite, Izabrani tekstovi'', Skoplje, 1998.)'' * "Misao hrvatske slobode - od nacionalne ugroženosti do državne samostalnosti (fragmenti misli i pogleda)", ''Narodne novine, (Zagreb, 1997.)'' * "Izvješće predsjednika Republike dr. Franje Tuđmana o stanju hrvatske države i nacije u 1997. godini", ''na zajedničkoj sjednici oba doma Hrvatskog državnog sabora, (Zagreb, 1998.)'' * "HDZ stožerna stranka demokratske Hrvatske", ''(Zagreb, 1998.)'' * "Izvješće predsjednika Republike dr. Franje Tuđmana o stanju hrvatske države i nacije u 1998. godini", ''na zajedničkoj sjednici oba doma Hrvatskog državnog sabora, (Zagreb, 1999.)'' '' === Posmrtno === * "Petrinjska 18: Zatvorski dnevnik iz 1972.", ''(Zagreb, 2003.)'' * "Franjo Tuđman - Osobni dnevnik", ''knj. 1, 1973.-1978., knj. 2, 1979.-1983., knj. 3, 1984.-1989., (Urednik: [[Zvonimir Despot]], Zagreb, 2011.)'' == Povezano == * [[Zagrebačka kriza]] == Napomene == <references group="notes" /> == Reference == {{reflist|2}} {{Commonscat|Franjo Tuđman}} {{Predsjednici Hrvatske}} {{Predsjednici HDZ}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1922|1999|Tuđman, Franjo}} [[Kategorija:Predsjednici Hrvatske]] [[Kategorija:Hrvatski političari od 1989.]] [[Kategorija:Hrvatski povjesničari]] [[Kategorija:Jugoslavenski historičari]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Generali JNA]] [[Kategorija:Hrvatski komunisti]] [[Kategorija:Hrvatsko proljeće]] [[Kategorija:Jugoslavenski disidenti]] [[Kategorija:Politički zatvorenici]] [[Kategorija:Akademici HAZU]] [[Kategorija:Rat u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Članovi Hrvatske demokratske zajednice]] [[Kategorija:Sahranjeni na groblju Mirogoj u Zagrebu]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] pnllgh5hj4arl62aexhbjrmp5ovzs4c 0 14872 42716542 42715820 2026-11-05T18:32:43Z ~2026-58780-31 408547 42716542 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=Stjepan Filipović | slika =Stjepan_Stevo_Filipović.jpg | opis_slike=''Stjepan Filipović nekoliko trenutaka pre smrti'' | datum_rođenja =[[27. januar]] [[1916]]. | mesto_rođenja =[[Opuzen]], kod [[Metković]]a | država_rođenja =<br />{{zastava|Austrougarska}} | datum_smrti =[[22. maj]] [[1942]]. ('''26''' god.) | mesto_smrti =[[Valjevo]] | država_smrti =[[Nedićeva Srbija]] |profesija=radnik |KPJ=[[1940]]. |NOB=komandir Kolubarske čete <br />[[Valjevski partizanski odred|Valjevskog NOP odreda]] |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[14. decembar|14. decembra]] [[1949]]. }} '''Stjepan Filipović''' ([[Opuzen]], [[27. siječnja]] [[1916.]] - [[Valjevo]], [[22. svibnja]] [[1942.]]), tokom ustanka u Srbiji poznat kao '''Steva Kolubarac'''{{sfn|Čitaković|1988|p=82}}<ref>https://www.znaci.org/00001/9_5.htm</ref>, je bio hrvatski [[komunist]] i komandir Kolubarske čete [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog partizanskog odreda]] tijekom [[Ustanak u Srbiji 1941.|Ustanka u Srbiji]]. Slika njegove herojske smrti postala je simbol otpora fašizmu u [[Drugi svjetski rat|Drugom svjetskom ratu]]. Proglašen je za [[Narodni heroj|Narodnoga heroja]] [[SFRJ|Jugoslavije]]. == Biografija == Stjepan Filipović rođen je u [[Opuzen]]u, u tadašnjoj [[Austro-Ugarska|Austro-Ugarskoj]], današnjoj [[Hrvatska|Hrvatskoj]], kao treće od petero djece Antona i Ivke Filipović.<ref name="Radanović">[http://www.starosajmiste.info/blog/stjepan-filipovic-heroj-radnicke-i-antifasisticke-borbe-70-godina-od-smrti/ {{sr icon}} Milan Radanović, ''Stjepan Filipović: heroj radničke i antifašističke borbe: 70 godina od smrti''], pristupljeno 11. siječnja 2012.</ref> Obitelj Filipović se dosta selila te je živio u [[Županja|Županji]], [[Mostar]]u i u [[Kragujevac|Kragujevcu]]. U Kragujevcu je izučio bravarski zanat i svladao osnove električarskog, stolarskog i knjigovezačkog zanata.<ref name="Radanović"/> [[1937.]] godine priključio se radničkom pokretu i prvi put uhićen je i osuđen na godinu dana zatvora. [[1940.]] godine pridružio se [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunističkoj partiji Jugoslavije]]. === Ustanak u Srbiji 1941. === {{main|Ustanak u Srbiji 1941.|Valjevski partizanski odred}} [[Datoteka:Oslobođenje Krupnja 1941.jpg|minijatura|Prikaz [[Bitka za Krupanj 1941.|bitke za Krupanj]] (od 1 do 3 septembra 1941 godine).]] Filipović se nalazio u [[Kragujevac|Kragujevcu]] [[1941.]] godine kada je počeo rat u Jugoslaviji. Po direktivi [[Savez komunista Jugoslavije|Partije]] prešao je u [[Valjevo]], gde je radio na prikupljanju oružja, pripremama ustanka i osnivanju prvih borbenih partizanskih grupa. Kada mu je zapretila opasnost da ga uhapse, početkom srpnja 1941. godine otišao je u Kolubarsku četu [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog partizanskog odreda]]. U prvim oružanim borbama Stevo je pokazao veliku hrabrost. Početkom jula, sa još nekoliko boraca, u blizini [[Valjevo|Valjeva]] uništio je nemački kamion i njegovu posadu. Zbog svoje hrabrosti brzo je napredovao od borca do zamjenika komandira Kolubarske čete. Naročito se istakao u napadu na železničku stanicu [[Lajkovac]], [[15. avgust]]a [[1941]]. godine. Stjepan se, sa pištoljem i bombama u rukama, provlačio između vagona, pronalazio nemačke automatičare i sa svojim borcima polako čistio kompoziciju voza. Prema partizanskim izvorima, u toj borbi bilo je 40 poginulih i ranjenih Nemaca i žandarma. Zbog ovog podviga bio je pohvaljen od strane Vrhovnog komandanta NOP odreda [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]]. Pri [[Bitka za Krupanj 1941.|napadu na Krupanj]] i [[Bitka za Šabac 1941.|Šabac]], pokazao je slično junaštvo, pa je po drugi put pohvaljen od Vrhovnog komandanta. Krajem rujna 1941. godine prešao je u [[Mačvanski partizanski odred]] gdje je postao [[politički komesar]] odreda. Posle [[Povlačenje partizana u Sandžak 1941.|povlačenja glavnine partizanskih snaga]] iz [[Srbija|Srbije]] u [[Sandžak (oblast)|Sandžak]], krajem 1941. godine, Filipović je imenovan za komandanta Tamnavsko-kolubarskoga bataljona Valjevskoga NOP odreda.<ref name="Radanović"/> === Zarobljavanje === [[Datoteka:Valjevski partizanski odred.jpg|thumb|Borci Valjevskog partizanskog odreda u jesen 1941.]] Decembrа [[1941.]] polа odredа se pripremаlo zа prelаzаk preko Drine iz Srbije u Bosnu.<ref name="Ilustrovana">[http://www.princip.info/2014/05/23/stjepan-stevo-filipovic-narodni-heroj-podignutih-ruku-prkosio-zlu/ Stjepan Stevo Filipović, narodni heroj: Podignutih ruku prkosio zlu! (Ilustrovana Politika, oktobar 1960.)]</ref> Usled izdаje i dobro pripremljene zаsede, [[24. prosinca]] [[1941.]] godine zаrobljeni su gotovo svi borci.<ref name="Ilustrovana"/> Filipovića su zarobili legalizirani [[četnici]] koji su pripadali formacijama četnika [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]].<ref name="Radanović"/> U četničkome zatvoru u [[Loznica|Loznici]] bio je mučen pa je potom sproveden u [[Šabac]] gde je zatvoren s ostalim zarobljenim partizanima, te su potom bili prebačeni u logor u šabačkom naselju Senjak koji je bio pod kontrolom [[Nijemci|Nijemaca]] i [[Srpski dobrovoljački korpus|ljotićevaca]]. Stjepan Filipović se pripremаo zа smrt još u šаbаčkom zаtvoru. Prema svedočenju arhitekte Nenаda Stevаnovića, koji se borio i bio zarobljen zаjedno sа Filipovićem, kada je nemački major naredio zarobljenicima da komunisti istupe napred, istupio je samo Stjepan Filipović. On je još u zatvoru rekao da njegа poznаju i dа će on reći ko je, dok ostаli zarobljenici treba da ćute.<ref name="Ilustrovana"/> Kada ga je mаjor Pаul upitao zаšto je postаo komunistа, Stjepan je odgovorio: {{izdvojeni citat|Recite mu dа bi i on postаo komunistа dа je postаvljаo gromobrаne nа fаbričkim dimnjаcimа zа deset dinаrа dnevno.<ref name="Ilustrovana"/>}} Kada su Stjepana iz zаjedničke sobe odvodili u sаmicu, poručio je ostalima: {{izdvojeni citat|Drugovi, nemojte ničemu dа se nаdаte. Ovde neće zаlutаti dobro. Budite hrаbri kаd vаs budu streljаli. Nemojte dа pokаžete dа nаšа smrt znаči njihovu pobedu.<ref name="Ilustrovana"/>}} Iz šabačkog logora Filipović je predan njemačkom [[Gestapo|Gestapu]] i premješten je u [[Beograd]].<ref name="Radanović"/> Posle neuspjelog sаslušаvаnjа, koje je trаjаlo do mаjа mesecа [[1942]]. godine, Nemci su Stjepana Filipovićа osudili na smrt vješanjem i predаli [[Srpska držаvna strаža|Srpskoj držаvnoj strаži]] rаdi javnog izvršenjа smrtne presude u Valjevu.<ref name="Radanović"/> Kаdа je esesovаc Tаjhmаn primio izveštаj o držаnju Stjepana Filipovićа, crvenom olovkom je nаpisаo preko fascikle: "''Nаčelniku IV, nemogućаn slučаj''".<ref name="Ilustrovana"/> === Pogubljenje === [[File:Stjepan Stevo Filipović neposredno pred vešanje u Valjevu.jpg|thumb|Narodni heroj Stjepan Stevo Filipović vređa kukavice i sluge okupatora koje ga vode na vešanje, Valjevo 22. maja 1942.]] Stjepan Filipović je javno pogubljen u Valjevu [[22. svibnja]] [[1942]]. godine. Oko vešala u centru Valjeva bilo je oko tri hiljаde ljudi i dece kojа su dovedenа iz školskih klupа.<ref name="Ilustrovana"/> Očevidаc, profesor vаljevske gimnаzije Milivoj Mаndić, svedoči: {{izdvojeni citat|Oko polа jedаnаest nа lice mestа došlo je nekoliko nemаčkih tenkovа i аutomobilа kojim su se dovezli nemаčki oficiri. Oružаni ljudi – Držаvnа strаžа, Dobrovoljci, Šuc-Policijа – krstаrili su kroz nаrod i oko vešаlа. Sve je bilo spremno zа krvаvu predstаvu, zа ubijаnje čovekа.<ref name="Ilustrovana"/>}} Dok su ga žаndаrmi provodili na vešala, Stjepan se obraćao okupljenima: {{izdvojeni citat|Nemojte sаmo gledаti. Udrite gаdove. Vаdite zаrđаle puške. Ako budete sаmo posmаtrаli, gаdovi će nаs jednog po jednog ubijаti.<ref name="Ilustrovana"/>|Stjepan Filipović}} Stigаvši nа gubilište, Filipović je držao antifašističke govore, pozivаjući okupljenu masu dа se prihvаti pušаkа. Vikаo je: "''Dole Hitler, dole fаšizаm, živeo Sovjetski Sаvez!''"<ref name="Ilustrovana"/> Obješen je 15 minuta ranije nego što je bilo predviđeno. Njegovo tijelo je na vješalima ostavljeno nekoliko dana, a potom odnešeno u nepoznatom pravcu i do danas se ne zna gdje je pokopan.<ref>{{sr icon}} [http://www.politika.rs/rubrike/Srbija/t8721.lt.html B. Novović, ''Sudbina heroja koji je zadivio ceo svet. Budacima na legendu''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120606184259/http://www.politika.rs/rubrike/Srbija/t8721.lt.html |date=2012-06-06 }}, [[Politika (novine)|Politika]], 7. listopada 2006., pristupljeno 11. siječnja 2013.</ref> Stevine reči prkosa na vešalima, i poziva narodu da se borbi protiv gadova, velikom brzinom su se prenele po valjevskom kraju.{{sfn|Čitaković|1988|p=82}} Svako od prisutnih na vešanju je pričao onako kako je čuo, odajući priznanje nesalomivosti komunista - partizana. Valjevski ilegalac [[Sreten Čitaković]], koji nije prisustvovao vešanju, čuo je Stevine poslednje reči sa više strana.{{sfn|Čitaković|1988|p=82}} Samo nedelju dana nakon vešanja, mladići u selima oko Valjeva su pokazivali prkosnu fotografiju Steve Filipovića.{{sfn|Čitaković|1988|p=83}} Priče o Stevinom hrabrom držanju izazvale su divljenje i olakšale komunističkim ilegalcima dalji rad i povoljniji opstanak na terenu valjevskog kraja.{{sfn|Čitaković|1988|p=84}} Umesto da slavi pobedu, okupator je doživeo javni poraz.{{sfn|Čitaković|1988|p=84}} Zbog prkosnog držanja Stjepana Filipovića na gubilištu, nemačke okupacione vlasti su ubrzo donele naredbu da se odustane od daljih javnih vešanja na tlu Srbije.<ref name="Fotografija"/> == Sudbina fotografije == [[Datoteka:Stjepan Filipović.JPG|thumb|Spomenik Stjepanu Filipoviću u Valjevu]] Prema mnogim mišljenjima i anketama, fotografija mladog Stjepana Filipovića koji sa omčom oko vrata stoji ispod vešala uzdignutih pesnica, jedna je od najupečatljivijih fotografija Drugog svetskog rata.<ref name="Fotografija">[http://www.politika.rs/rubrike/Drustvo/Ovekovecila-herojsku-smrt.lt.html Ovekovečila herojsku smrt („Politika“, 04/11/2012)]</ref> Ovaj momenat je najverovatnije uslikala tada sedamnaestogodišnja Slobodanka Vasić, šegrt i "leteći fotograf" u radnji Kosare Antić u Valjevu.<ref name="Fotografija"/> Fotografije su se samo pola sata posle vešanja pojavile u izlogu foto-radnje Kosare Antić, zarad prodaje. Narod ih je kupovao i zahvaljujući tome sačuvano je nekoliko primeraka, jer su istog dana Nemci zaplenili sve snimke, zatvorili radnju i uhapsili radnike, među kojima i Slobodanku.<ref name="Fotografija"/> Jednа kopijа fotografije je pronašla put do javnosti. U to vreme su u kući doktora Brаnka Keslera, pristaše [[NOP]]-a, stаnovаli nemаčki oficiri. Nakon pogubljenja Filipovićа, komаndаnt feld žаndаrmerije pokаzаo je doktoru Kesleru hrpu fotogrаfijа. Iskoristivši trenutаk, doktor Kesler je ispustio jednu fotogrаfiju nа pod, а zаtim je nogom podvukаo pod tepih. Iаko je zа vreme rаtа bio hаpšen, doktor Kesler je sаčuvаo ovаj dokumenаt: {{izdvojeni citat|Nisаm ondа ni znаo koliko će ovа fotogrаfijа dаnаs znаčiti i zа nаs i zа svet. Tog trenutkа, kаo i svi mi koji smo se divili smrti ovog nаšeg mlаdog drugа, želeli smo nа neki nаčin dа sаčuvаmo neku uspomenu nа njegа. Jа sаm čuvаo fotogrаfiju mlаdićа koji prkosi podignutim rukаmа.<ref name="Ilustrovana"/>|doktor Brаnko Kesler}} Nakon oslobođenja Beograda, fotografiju u redakciju „Politike” doneo doktor Branko Kesler, zubni lekar iz Valjeva. 4. novembra [[1944]]. godine fotografija mladića s visoko podignutim rukava i stisnutim pesnicama u trenutku dok čeka egzekuciju osvanula je na prvoj strani Politike, ali bez potpisa ko je njen autor, što je tek kasnije ustanovljeno.<ref name="Fotografija"/> Ova fotografija se u prirodnoj veličini nalazi u zgradi [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]] u Njujorku kao simbol otpora fašizmu.<ref>[http://www.slobodnadalmacija.hr/Dubrovnik/tabid/75/articleType/ArticleView/articleId/120526/Default.aspx Slobodnadalmacija.hr: Srušeni heroj Stjepan Filipović vraća se u centar Opuzena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120604020314/http://www.slobodnadalmacija.hr/Dubrovnik/tabid/75/articleType/ArticleView/articleId/120526/Default.aspx |date=2012-06-04 }}, pristupljeno 19. aprila 2012.</ref> Pred njom je svojevremeno na jednoj izložbi pao na kolena čuveni indijski državnik [[Jawaharlal Nehru]].<ref name="Fotografija"/> == Sudbina braće == Brat Stjepana Filipovića, Šimun, strijeljan je u Kragujevcu [[20. listopada]] 1941. godine za vrijeme njemačke odmazde nad stanovništvom toga grada.<ref name="Radanović"/> Prema svjedočenju Stjepanove i Šimunove sestre Jelice, Šimun je kao Hrvat vjerojatno mogao izbjeći smrt međutim odbio je naglasiti svoje etničko podrijetlo podijelivši sudbinu svojih sugrađana.<ref name="Radanović"/> Drugi Stjepanov brat, Nikola, bio je borac Kragujevačkoga partizanskog odreda od 1941. godine i poginuo je u svibnju [[1943.]] godine na [[Zelengora|Zelengori]] kao borac Prve proleterske brigade tijekom [[Bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]].<ref name="Radanović"/> == Nasleđe == [[Datoteka:Споменик Стјепану Филиповићу.jpg|center|mini|800px|Spomenik Stjepanu Filipoviću u Valjevu.]] Stjepan Filipović proglašen je Narodnim herojem Jugoslavije [[1949.]] godine. U Valjevu podignut mu je spomenik [[1961.]] godine (rad [[Vojin Bakić|Vojina Bakića]]). U rodnome Opuzenu podignut mu je spomenik [[1978.]] godine (rad [[Miro Vuco|Mire Vuce]] i [[Stjepan Gračan|Stjepana Gračana]]). Četiri osnovne škole u SFRJ nosile su naziv po Stjepanu Filipoviću: u Opuzenu, Divcima (Valjevo), Velikim Crljenima (Lazarevac) i u Beogradu, a danas je samo osnovna škola u Divcima ostala nositi naziv po njemu.<ref name="Radanović"/> [[Datoteka:Stjepan Filipović paste-up, Belgrade 2023.jpg|mini|Stjepan Filipović paste-up u Beogradu]] U noći s [[17. srpnja|17.]] na [[18. srpnja]] [[1991.]] godine spomenik u Opuzenu je miniran.<ref name="Radanović"/> Počinitelji tog vandalizma nisu do danas pronađeni a spomenik još nije obnovljen. [[2010.]] godine uklonjeno je i postolje spomenika pri izgradnji poslovno-poduzetničke zone na ulazu u grad Opuzen.<ref name="S.D.">[http://www.slobodnadalmacija.hr/Dubrovnik/tabid/75/articleType/ArticleView/articleId/116498/Default.aspx Stanislav Soldo, ''Pao partizan antifašisti će tužiti opuzensku vlast''], Slobodna Dalmacija, 24. rujna 2010., pristupljeno 11. siječnja 2013.</ref> Obnova spomeničkoga kompleksa Stjepanu Filipoviću ušla je među sedam prioritetnih na državnoj razini i novac je osiguralo [[Ministarstvo kulture Republike Hrvatske]],<ref name="S.D."/> a planira se postavljanje spomenika u parku koji se nalazi u samom središtu grada<ref>[http://www.slobodnadalmacija.hr/Dubrovnik/tabid/75/articleType/ArticleView/articleId/120526/Default.aspx Ahmet Kalajdžić, ''Srušeni heroj Stjepan Filipović vraća se u centar Opuzena''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120604020314/http://www.slobodnadalmacija.hr/Dubrovnik/tabid/75/articleType/ArticleView/articleId/120526/Default.aspx |date=2012-06-04 }}, Slobodna Dalmacija, 6. studenoga 2010., pristupljeno 11. siječnja 2013.</ref>. Njegov spomenik u Valjevu bio je više puta oskrnavljen a bista koje je postavljena u centru grada srušena je u veljači 1991. godine. Obnovljena je, a ponovno je porušena [[2004.]] godine.<ref name="Radanović"/> Bista je potom nekoliko godina stajala u prostorijama lokalnoga komunalnog poduzeća pa je nakon ponovnoga obnavljanja [[13. kolovoza]] [[2009.]] godine, od pripadnika lokalnoga pristalice [[Neonacizam|neonacističke]] organizacije ''[[Nacionalni stroj]]'', na njoj nacrtan [[kukasti križ]].<ref name="Radanović"/> Od [[2011.]] godine dodjeljuje se, za glavnu nagradu, na [[Opuzenski filmski festival|Opuzenskom filmskom festvalu]] kipić "Stjepan Filipović" (rad kipara [[Davor Popović|Davora Popovića]]).<ref>[http://www.slobodnadalmacija.hr/Kultura/tabid/81/articleType/ArticleView/articleId/147318/Default.aspx Stanislav Soldo, ''"Volim te jako" najbolji film opuzenskog festivala''], [[Slobodna Dalmacija]], 29. kolovoza, 2011., pristupljeno 21. siječnja 2013.</ref> == Povezano == * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] * [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije]] == Literatura == * {{Cite book|last=Čitaković|first=Sreten|year=1988|title=Na ilegalnim stazama|publisher=Milić Rakić|location=Valjevo|id=|ref=harv}} * Mirjana Belić-Koročkin-Davidović, Radivoje Davidović, ''STEVAN FILIPOVIĆ - ISTINA O ISTORIJSKOJ FOTOGRAFIJI'', Čigoja štampa, Beograd, 2012. == Izvori == {{izvori|2}} == Vanjske veze == {{portal NOB}} {{Commonscat|Stjepan Filipović}} * [http://www.princip.info/2014/05/23/stjepan-stevo-filipovic-narodni-heroj-podignutih-ruku-prkosio-zlu/ Stjepan Stevo Filipović, narodni heroj: Podignutih ruku prkosio zlu! (Ilustrovana Politika, oktobar 1960.)] * [http://www.politika.rs/rubrike/Drustvo/Ovekovecila-herojsku-smrt.lt.html Ovekovečila herojsku smrt („Politika“, 04/11/2012)] * [http://www.politika.rs/rubrike/Tema-nedelje/dan-ustanka-zaboravljeni-praznik/Antifasista-i-heroj-Stevan-Filipovic.sr.html Antifašista i heroj Stevan Filipović („Politika“, 7. jul 2013)] * [http://www.fpi.rs/blog/mirjana-belic-korockin-davidovic-radivoje-davidovic-stevan-filipovic-istina-o-istorijskoj-fotografiji-beograd-2012/ Istina o istorijskoj fotografiji - prikaz knjige] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160405090739/http://www.fpi.rs/blog/mirjana-belic-korockin-davidovic-radivoje-davidovic-stevan-filipovic-istina-o-istorijskoj-fotografiji-beograd-2012/ |date=2016-04-05 }} {{Narodni heroji-Dalmacija}} {{Narodni heroji-Zapadna Srbija1}} {{Lifetime|1916|1942|Filipović, Stjepan}} [[Kategorija:Biografije, Metković]] [[Kategorija:Hrvatski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani|Filipović]] [[Kategorija:Valjevo u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Politički komesari NOVJ]] [[Kategorija:Osuđeni na smrt]] [[Kategorija:Poginuli partizanski komandanti]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije|Filipović]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Četnički zločini u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] j6js1npoktlwvashktpnakg8nal51h3 0 17530 42716662 42716250 2026-11-05T23:44:57Z نوفاك اتشمان 11942 + 42716662 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = Stjepan Mesić | image = Stjepan Mesić (2004-02-25) (cropped).jpg | order = 2. | office = predsjednik Republike Hrvatske | primeminister = [[Ivica Račan]]<br />[[Ivo Sanader]]<br />[[Jadranka Kosor]] | term_start = 18. februar 2000. | term_end = 18. februar 2010. | predecessor = [[Zlatko Tomčić]] <small>(v.d.)</small> | successor = [[Ivo Josipović]] | office2 = 13. [[predsjednik SFRJ|predsjednik Predsjedništva SFRJ]] | primeminister2 = [[Ante Marković]] | term_start2 = 30. jun 1991. | term_end2 = 6. decembar 1991. | predecessor2 = [[Borisav Jović]] <small>''prije'' ispražnjenja</small> | successor2 = ''raspad Jugoslavije'' | order3 = 1. | office3 = premijer Hrvatske | president3 = [[Franjo Tuđman]] | term_start3 = 30. maj 1990. | term_end3 = 24. august 1990 | predecessor3 = [[Antun Milović]] <small>(predsjednik Izvršnog vijeća Sabora SR Hrvatske)</small> | successor3 = [[Josip Manolić]] | office4 = 2. [[predsjednika Hrvatskog sabora|predsjednik Zastupničkog doma Sabora]] | term_start4 = 7. septembar 1992. | term_end4 = 24. maj 1994. | predecessor4 = [[Žarko Domljan]] | successor4 = [[Nedjeljko Mihanović]] | order5 = 13. | office5 = generalni sekretar Pokreta nesvrstanih | term_start5 = 30. jun 1991. | term_end5 = 6. decembar 1991. | predecessor5 = [[Borisav Jović]] | successor5 = [[Branko Kostić]] | birth_date = {{bda|1934|12|24|df=y}} | birth_place = [[Orahovica]], [[Kraljevina Jugoslavija]]<br /><small>(sada [[v.d.]])</small> | death_date = | death_place = | party = [[nezavisni političar|nezavisni]] <small>(2000–present)</small><ref>http://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/232289.html</ref> | otherparty = [[Savez komunista Hrvatske]] ([[SKJ]]) <small>(prije 1990.)</small><br />[[Hrvatska demokratska zajednica]] <small>(1990–1994)</small><br />[[Hrvatski nezavisni demokrati]] <small>(1994–1997)</small><br />[[Hrvatska narodna stranka]] <small>(1997–2000)</small> |spouse = [[Milka Dudundić]] |alma_mater = [[Sveučilište u Zagrebu]] |profession = [[sudac]]<br />[[menadžer]] |religion = ''nema'' ([[agnostik]])<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.nacional.hr/clanak/55298/zivot-bez-boga-i-vraga-u-katolickoj-hrvatskoj |access-date=2010-02-20 |archive-date=2012-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120119122456/http://www.nacional.hr/clanak/55298/zivot-bez-boga-i-vraga-u-katolickoj-hrvatskoj |dead-url=yes }}</ref> }} '''Stjepan (Stipe) Mesić''' ([[Orahovica]], 24. prosinca 1934.), [[Hrvatska|hrvatski]] političar. Najpoznatiji je po tome što je bio posljednji predsjednik [[SFRJ]], odnosno [[predsjednik Republike Hrvatske]] od 2000. do 2010. godine. Stipe Mesić je godine [[1990]]. kao član [[Hrvatska demokratska zajednica|Hrvatske demokratske zajednice]] izabran za prvog predsjednika demokratski izabrane hrvatske vlade. Nekoliko mjeseci kasnije je izabran za hrvatskog predstavnika u [[Predsjedništvo SFRJ|Predsjedništvu SFRJ]], a [[1991]]. je postao njegov posljednji predsjednik. Godine [[1992]]. je postao predsjednik Zastupničkog doma Sabora, ali je s te dužnosti smijenjen nakon sukoba s predsjednikom Franjom Tuđmanom u proljeće [[1994]]. godine. Tada je osnovao vlastitu stranku [[Hrvatski nezavisni demokrati]], koju je poslije napustio i priključio se [[Hrvatska narodna stranka|Hrvatskoj narodnoj stranci]]. Kao njen kandidat je izabran za predsjednika godine 2000, a 2005. je na novim izborima obranio svoj mandat koji je istekao [[2010]]. godine. == Rane godine == Mesić je rođen u [[Slavonija|slavonskom]] mjestu [[Orahovica|Orahovici]] gdje je i pohađao gimnaziju, a diplomirao je pravo na [[Sveučilište u Zagrebu|Sveučilištu u Zagrebu]]. Nakon studija, Mesić je radio u Orahovici i [[Našice|Našicama]]. Odslužio je vojsku, položio pravosudni ispit i radio kao općinski sudac. Oženio se Milkom rođ. Dudunić, i dobili su dvije kćeri. Sa cijelom obitelji preselio je u [[Zagreb]] i godine [[1964]]. postao direktor sektora općih poslova u poduzeću ''Univerzal Corporation''. Godine [[1966]]. izabran je kao neovisan građanin u Općinsko vijeće Orahovice, pobijedivši kandidate iz Saveza komunista te iz Socijalističkog saveza radnog naroda, a sljedeće godine je postao gradonačelnik Orahovice, i član Sabora SR Hrvatske. Pokrenuo je građenje prve privatne tvornice u [[SFRJ|Jugoslaviji]], zbog čega ga [[Josip Broz Tito|Tito]] optužuje da potiho uvodi [[kapitalizam]] (nezakonit po [[Ustav]]nom poretku). Poslije donošenja "[[Deklaracija o nazivu i položaju hrvatskoga književnog jezika|Deklaracije o položaju i imenu hrvatskoga jezika]]" 1967. godine, Mesić ju javno osuđuje u govoru pred Saborom, gdje je njene sastavljače prozvao kao: "političke diverzante koji razaraju temelje Jugoslavije". <ref>{{Cite web |url=http://www.vjesnik.com/html/2004/11/30/Clanak.asp?r=kom&c=1 |title=Archive copy |access-date=2010-07-14 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://archive.today/20070927003229/http://www.vjesnik.com/html/2004/11/30/Clanak.asp?r=kom&c=1 |url-status=dead }}</ref> Ipak, u 1970-ima Mesić je podržao [[Hrvatsko proljeće]], pa je optužen zbog "neprijateljske propagande" i osuđen na godinu dana zatvora nakon suđenja koje je trajalo 3 dana. Pokušavajući da poništi presude Mesić je bio dao žalbu pa se proces odužio do [[1975.]], kada je odslužio godinu dana u zatvoru u [[Stara Gradiška|Staroj Gradiški]]. == Prvi višestranački izbori i [[raspad SFRJ]] == Izabran je [[1990.]] kao kandidat [[HDZ]]-a na prvim višestranačkim izborima u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] nakon [[Drugi svjetski rat|2. svj. rata]]. Postao je [[premijer Hrvatske]], i na toj je funkciji bio u leto 1990.-e. Ipak, ubrzo je dao ostavku kako bi bio izabran u federativno predsjedništvo, gdje postaje potpredsjednik na mestu [[Stipe Šuvar]]a kojeg je HDZ opozvao. Predsjednici su se godišnje automatski izmjenjivali po ključu republika/pokrajina. Kad je bio red da Mesić bude predsjednik, srpski član predsjedništva [[Borisav Jović]] tražio je glasovanje. 4 člana ([[SR Srbija]], [[SR Crna Gora]], [[SAP Vojvodina]], [[SAP Kosovo]]) bili su protiv njega, a 4 člana ([[SR Hrvatska]], [[SR Slovenija]], [[SR Bosna i Hercegovina]], [[SR Makedonija]]) bili su za. Posredovanjem Europske zajednice Mesić je na kraju ipak postao predsjednik. Nakon što je [[Hrvatska]] definitivno proglasila neovisnost, Mesić je podnio ostavku na mesto predsjednika [[SFRJ]] i vratio se u [[Zagreb]], gdje će po sklapanju primirja [[1992.]] godine biti izabran u Sabor i potom postati njegov predsjednik. Godine [[1994.]] istupio je iz [[HDZ]]-a i osnovao novu stranku, [[Hrvatski nezavisni demokrati|Hrvatske nezavisne demokrate]]. Kao razlog za istup navodio je protivljenje vladinoj politici prema [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], optužujući [[Franjo Tuđman|Tuđmana]] da želi podijeliti BiH s [[Slobodan Milošević|Miloševićem]]. Osim politike prema Bosni i Hercegovini Mesić je također bio kritizirao privatizaciju zbog pljačke i profiterstva kojom se ostvarivala Tuđmanova ideja o 100 obitelji. Godine [[1995.]] je sudjelovao na 2. saboru [[HSP]]-a, tj. [[HSP 1861|frakcije HSP-a]] odane [[Dobroslav Paraga|Dobroslavu Paragi]], na [[Zagrebački velesajam|Zagrebačkom velesajmu]]. Mesić je [[1997.]] zajedno s većim dijelom svoje stranke prešao u [[Hrvatska narodna stranka|Hrvatsku narodnu stranku]] (HNS) gdje je postao izvršni potpredsjednik stranke. == Predsjednički mandat == === Prvi predsjednički mandat === [[Datoteka:Vladimir Putin 16 April 2002-1.jpg|thumb|thumb|300px|Stjepan Mesić i [[Vladimir Putin]] na sastanku u [[Kremalj|Kremlju]] 16.4. 2002.]] Potpuno neočekivan Mesić je bio izabran za [[predsjednik Republike Hrvatske|predsjednika Hrvatske]] [[2000]]. godine nakon što je pobijedio u prvom krugu izbora, te u drugom krugu porazio kandidata [[Hrvatska socijalno liberalna stranka|HSLS-a]] i [[Socijaldemokratska partija Hrvatske|SDP-a]] [[Dražen Budiša|Dražena Budišu]]. Mesić je nastupio kao kandidat stranaka HNS, [[Hrvatska seljačka stranka|HSS]], [[Liberalna stranka|LS]] te [[Istarski demokratski sabor|IDS]]. Nakon što je preuzimanja dužnosti predsjednika, Mesić je istupio iz [[HNS]] zbog vlastite političke teorije da će on biti predsjednik svih građana. Kritizirao je politiku pokojnog predsjednika [[Franjo Tuđman|Tuđmana]] kao nacionalističku, autokratsku, bez slobode medija i s rođačkom privatizacijom. Na početku svoga prvog mandata odmah se zalagao se za liberalniji pristup kako bi se Hrvatska otvorila stranim investitorima, s manje više uspjeha. Kao predsjednik tijekom svog prvog mandata, umirovio je 7 hrvatskih generala koji su dvaput pisali otvorena pisma javnosti s kojima su protuzakonito kritizirali državnu politiku (vojnim osobama je zabranjeno javno kritiziranje državne politike u svim demokratskim državama) po pitanju suradnje s [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|haškim sudom]]. [[HDZ]] i Đapičev [[HSP]] su žestoko kritizirali tu odluku predsjednika kao opasan potez za nacionalnu sigurnost Hrvatske iako će 2003. godine po preuzimanju vlasti nastaviti s onom istom politikom koji su oficiri kritizirali. Tijekom ostatka prvog i cijelog drugog mandata Stjepan Mesić će povremeno biti izložen medijskim napadima napadima hrvatske ekstremne desnice i onih koje se kao Vojni ordinarij [[Juraj Jezerinac]] zalažu za izjednačavanje [[Ustaše|Ustaša]] i [[Partizani|Partizana]]. Tokom svoga predsjednikovanja u vanjskoj politici predsjednik Mesić se zalagao da Hrvatska postane članica [[Europska unija|Europske unije]] i [[NATO]]-a, ali i da se obnove ekonomski odnosi s nesvrstanima i [[Rusija|Rusijom]]. Također je pokrenuo obostrane isprike za moguće ratne zločine s predsjednikom [[Srbija i Crna Gora|Srbije i Crne Gore]], što je dio hrvatske javnosti loše primio. Posebno pozitivno je bio primitak u [[Izrael|izraelskom]] parlamentu (Knesset), koji je bio prvijenac za Hrvatsku. Ondje se ispričao za istrebljenje Židova u [[NDH]] tijekom [[2. svjetski rat|2. svjetskog rata]], te se nakon njegovog govora počinju otvarati izravni diplomatski kanali s Izraelom. Bez obzira na sve kontroverze s crkvom, generalima, HDZom ili svoje greške Stjepan Mesić je tokom svojih predsjedničkih mandata uvijek bio najpopularniji političar u Hrvatskoj.<ref>{{Cite web |title=Stjepan Mesić i dalje najpopularniji političar |url=http://www.nacional.hr/clanak/10805/stjepan-mesic-i-dalje-najpopularniji-politicar |access-date=2010-07-14 |archive-date=2012-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717003846/http://www.nacional.hr/clanak/10805/stjepan-mesic-i-dalje-najpopularniji-politicar |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://dnevnik.hr/vijesti/hrvatska/mesic-najpopularniji-sanader-najnegativniji-politicar.html Dva rivala u mrtvoj utrci]</ref><ref>{{Cite web |title=Stipe Mesić: Branio partizane, odrekao se generala, napadao Crkvu, a Hrvati su ga ipak voljeli |url=http://vijesti-dana.info/2010/02/stipe-mesic-branio-partizane-odrekao-se-generala-napadao-crkvu-a-hrvati-su-ga-ipak-voljeli/ |access-date=2010-07-14 |archive-date=2010-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100218123403/http://vijesti-dana.info/2010/02/stipe-mesic-branio-partizane-odrekao-se-generala-napadao-crkvu-a-hrvati-su-ga-ipak-voljeli/ |dead-url=yes }}</ref> == Reference == {{reflist}} {{Commonscat|Stjepan Mesić}} {{Premijeri Hrvatske}} {{Predsjednici SFRJ}} {{Predsjednici Hrvatske}} {{Lifetime|1934| |Mesić, Stjepan}} [[Kategorija:Hrvatski političari]] [[Kategorija:Jugoslavenski političari]] [[Kategorija:Predsjednici Hrvatske]] [[Kategorija:Biografije, Orahovica]] [[Kategorija:Članovi Hrvatske demokratske zajednice]] [[Kategorija:Hrvatski komunisti]] [[Kategorija:Hrvatsko proljeće]] [[Kategorija:Jugoslavenski disidenti]] [[Kategorija:Politički zatvorenici]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Rat u Hrvatskoj]] 9z63latbs3k7pg9lrzgwanbt3alb8ib 0 18332 42716435 42691822 2026-11-05T12:53:07Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716435 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 glumac | ime = Marlene Dietrich | slika = Marlene Dietrich in No Highway (1951) (Cropped).png | opis = u filmu ''No Highway'' iz 1951. godine | ime_po_rođenju = Marie Magdalene Dietrich | datum_rođenja = [[27. 12.|27. decembar]], [[1901]] | mjesto_rođenja = [[Berlin]]-[[Schöneberg]], [[Nemačko Carstvo]] | datum_smrti = {{dda|1992|5|6|1901|12|27|df=y}} | mjesto_smrti = [[Pariz]], [[Francuska]] | zanimanje = glumica, pjevačica | period = 1919 - 1984 | supružnik = Rudolf Sieber <br /><small>(vj.1923-1976; njegova smrt)</small> | djeca = [[Maria Riva]] | rodbina = [[J. Michael Riva|John Michael Riva]] (unuk), <small>(1948-2012)</small><ref>{{cite web | url=http://screencrush.com/j-michael-riva-rip/ | title=‘DJANGO UNCHAINED’ PRODUCTION DESIGNER J. MICHAEL RIVA DEAD AT 63 | date=8 June 2012 | publisher=ScreenCrush.com | archiveurl=https://www.webcitation.org/68JdB8piM?url=http://screencrush.com/j-michael-riva-rip/ | archivedate=2012-06-10 | access-date=2013-02-14 | deadurl=no }}</ref> [[Peter Riva]] (unuk) | website = http://www.marlene.com/ | znamenite_uloge = Lola u ''[[Plavi Anđeo]]'' }} '''Marlene Dietrich''' ([[Berlin]], [[27. 12.|27. decembar]] [[1901]] – [[Pariz]], [[6. 5.|6. maj]] [[1992]]) bila je [[nemačka]] glumica i pevačica. U ranim [[1930-e|1930-im]] dobila je međunarodnu slavu i važi za prvu Nemicu koja se probila u [[Hollywood]]u. Rođena je, zapravo, pod imenom Marie Magdalene Dietrich, a od 1912. godine koristi Marlene, što je skovala od svoja dva imena<ref>[http://www.oyla4.de/cgi-bin/designs/standard2/index.cgi?page=text&id=93867644&userid=19970073 LS MARLENE4EVER] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200522064851/http://www.oyla4.de/cgi-bin/designs/standard2/index.cgi?page=text&id=93867644&userid=19970073 |date=2020-05-22 }} – stranica sa hronologijom Marleneinog života</ref>. Godine 1999. [[Američki filmski institut]] uvrstio je Marlene u listu [[100 godina AFI-ja... 100 zvezda|najvećih zvezda svih vremena]] sa pozicijom na 9. mestu. Godine 2002. Marlene je postumno postala počasna građanka [[Berlin]]a. == Mladost == Marlene Dietrich je rođena kao druga ćerka kraljevskog policijskog poručnika Louis Erich Otto Dietricha i Josefine Wilhelmine Elisabeth (rođene Felsing) na [[Schöneberg]]u u [[Berlin]]u. Porodica je imala još jednu godinu dana stariju ćerku, po imenu Elisabeth. Moguće je da je ona, zajedno sa svojim mužem, u toku Drugog svetskog rata vodila bioskop koji su uglavnom posećivali članovi SS-trupa, pa je Marlene kasnije često negirala postojanje svoje sestre. Po smrti oca 1907. godine njena majka se venčala sa poručnikom Edouard von Losch, koji je poginuo u toku Prvog svetskog rata. Marlene je učila da svira violinu i [[1918]]. godine počela je da studira violinu u [[Vajmar|Weimaru]]. Godine 1921. nastavila je studije u Berlinu, ali morala je da ih napusti zbog [[tendinitis]]a. Međutim, posle audicije u [[Deutsches Theater|Nemačkom pozorištu]] angažovao ju je poznati pozorišni reditelj, [[Max Reinhardt]]. Prve, još uvek male, filmske uloge, kao i brak sa asistentom producenta, [[Rudolf Sieber]]om, usledili su 1923. godine. Naredne godine, 13. decembra rođena je i njihova jedina ćerka [[Maria Elisabeth Sieber]]. == Rana svetska slava == Posle brojnih uloga u pozorištu i nemim filmovima, 1929. godine reditelj [[Josef von Sternberg]], koji je bio u potrazi za glavnom glumicom za prvi nemački ton-film „''[[Der blaue Engel]]''“ (''Plavi anđeo''), otkrio je Malene Dietrich u mjuziklu „''Zwei Krawatten''“ (''Dve kravate''). U ulozi Lole Lole Marlene je doživela veliki uspeh. Film je istovremeno snimljen na nemačkom i engleskom jeziku, a pesma koji je ona u njemu otpevala, ''[[Ich bin von Kopf bis Fuss auf Liebe eingestellt]] '' – u nemačkoj, odnosno ''[[Falling in Love Again]] – u engleskoj verziji postala je svetski hit. == Ikona filma == Sve oko Marlene Dietrich bilo je tajno, zagonetno, dobro skriveno i stalno otvoreno pogrešnom tumačenju.Ona sama umela je veoma dobro da kontroliše informacije o sebi, počev od pažljivog "filtriranja" podataka o bogatom biseksualnom ljubavnom životu, pa sve do brige o osvetljenju i pozadini dok su je fotografisali. Skandali koje je celoga života izazivala bili su uvek rezultat promišljene provokacije i jasnog ličnog stava. Ništa na njoj i oko nje nije bilo "spontano" i "prirodno", sem doslednog individualizma. Nikada nije pokušala da stekne omiljenost ulogama "običnih žena". Kada pomislimo na vampa, kobnu zavodnicu, slika Marlene Dietrich obično se pojavi prva, no to je njena zrela holivudska slika, prilično različita od Marlene iz Plavog anđela u režiji Josefa von Sternberga (1930), dobro zaobljena i sa tamnijom kosom. Ali prvi nastup zabeležen u svetu, u tom filmu, odredio je psihološki tip koji je ona zatim vizualno razradila, izmenivši svoje telo: vitka figura sa obavezno istaknutim nogama, sasvim svetla, "platinum" kosa, poluotvorene oči sa obrvama u savršenom luku, ironičan i tajanstven poluosmeh, cigareta u dugoj muštikli, a kada progovori, dubok i zamaman glas, i laki strani akcenat koji dodatno unosi egzotiku. == Najprepoznatljiviji lik filmske industrije == Praktično sve njene filmske uloge bile su slične: žena od iskustva i sa prošlošću, zabavljačica, plesačica i pevačica, kabaretska dama, ponekad na špijunskim zadacima, naizgled umorna od ljubavi ali i te kako spremna da počne iznova, izazov za dečake, opasnost za oženjene, partner za avanturiste. Nastupala je u filmovima obnažena, na užas američkih moralista. Dva su kostima nerazdvojivo vezana za nju: crni korset sa čarapama i muško odelo, dakle istovremeno ekstremno ženski i ekstremno muški look. Njeni ambijenti na filmu bili su zadimljeni lokali, kazino, vozovi, Legija stranaca, harem, pozornica. I, naravno, kreveti. Njen "dizajnerski inženjering" bio je savršen, ali je ona umela da čak parodira sebe samu. Kada je sa godinama filmskom izgledu došao kraj, našla je elegantno rešenje, nastupajući samo na koncertima, gde se realna starost nije kosila sa filmskim iluzionizmom, i gde je ostajalo samo divljenje za njenu vitalnost. Njen način pevanja bio je zapravo pevušenje sa govorom: noge su pevale svoju pesmu. Jedina antropološka paralela koja se može naći tome tipu izražavanja jeste začaravanje veštice, formule i pevušenje šamana, dovođenje publike/žrtve u blaženu zavisnost od onoga koji začarava. Potpuno zavođenje, drugim rečima. Čak i kada reči pesama nisu imale seksualnu sugestivnost, taj način pevanja ih je činio dvosmislenim. Antiratne balade, koje smo mogli zaboraviti u interpretaciji nekog koloraturnog soprana, postajale su u njenoj interpretaciji opsesivne i nezaboravne. U dubokoj starosti, više nije htela da se pokazuje pred kamerom, čak ni u dokumentarnome filmu o sebi, koji je napravio njen stari prijatelj Maximilian Schell (1984): pustila je samo svoj glas. == Otkuda dolazi taj tako razrađeni, prepoznatljivi lik? == Marlene je, kao mlada dama iz dobre kuće, započela svoju glumačku karijeru u pozorištu, kod najboljih učitelja, recimo Maxa Reinhardta, u onome kratkome periodu kada je Berlin bio jedna od evropskih avangardnih prestonica. Zajednički plan troje emigranata, Von Sternberga, glumca Emila Janningsa i njen, da osvoje Holivud Plavim anđelom, što su i uspeli, preokrenuo je karijeru uspešne dramske i filmske glumice u rafiniranom evropskom središtu u dvodimenzionalnu fantazmu, kojoj se morala prilagoditi ne samo iz želje za luksuznim životom nego i zbog narastajućeg nacizma i iznenadne propasti kulture iz koje je potekla. Njen lenjivi pogled i prezir prema neuglađenim muškarcima Novoga sveta može se čitati i kao protest žene koja je znala za mnogo, mnogo bolje. Možda nijedna njena uloga nije tako upečatljiva za čitanje ove kulturne nelagodnosti kao uloga pevačice u saloonu na Divljem Zapadu, koju je nekoliko puta ponovila (Destry ponovo jaše, 1939, Ranč prokletih, 1952): blazirana i hladnokrvna, ona otaljava svoju tačku spremna da nogom odgurne pijane nametljivce, odsutna i sabrana istovremeno, sa uspomenom na neki drugi, bolji život. === "Svuda stranac" === Sama je odlično govorila nekoliko jezika. Ona nikada ne pripada svetu u kojem je trenutno. Nije patetična izgubljena emigrantkinja, vež neko ko je svestan svojih razloga za odlazak ali time nije postao srežniji. Zato što je utišana, njena nostalgija je upečatljivija od uobičajenog emigrantskog jauka za otadžbinom. Emigrant Marleninoga tipa više nije imao kuda da se vrati. Ona je, doduše, posećivala Nemačku, gde je uvek bilo pronacističkih osvetnika da je proglase izdajnicom. Živela je uglavnom u Parizu. Njena poslednja želja bila je da bude sahranjena u Nemačkoj, što je postalo predmet dugog i zlobnog birokratskog zavlačenja. Šta je bio razlog tolikoj mržnji? Upravo njena potpuna ambivalentnost, nepripadanje svetu jasnih i tupih stavova, samostalno, nepredvidivo, slobodno uživanje u svakodnevici i u kulturi, pacifizam kao prirodno stanje duha, prezir prema jeftinim strastima. Jedan drugi Evropljanin i emigrant u Holivudu, režiser Billy Wilder umeo je da iskoristi njen često neiskorišćeni glumački potencijal. U izvrsnom sudskom trileru po romanu Agathe Christie Svedok optužbe (1957), Marlene je tu odigrala hladnu strankinju – Nemicu, proračunatu ženu osumnjičenog za ubistvo, koja uspeva da na sebe navuče sveopštu mržnju. U savršenom obratu, ona se otkriva ne samo kao požrtvovana žena vež i kao superiorni um iza savršenog plana, čime zaslužuje divljenje prevarenog advokata (Charles Laughton) i njegovu odbranu. Marlene Dietrich je svesno i uspešno gradila svoj status ikone, ne ugađajući nikad opštem ukusu. U filmovima koje je snimala prepoznaju se mikrorežije kojima je umnožavala značenje, praveži tako od beznačajnih melodrama prava čvorišta kulturnih simbola. Pomenimo samo jednu, iz filma Plava Venera (1932). Na kabaretskoj sceni, usred frenetične "egzotične igre", pojavljuje se figura u kostimu gorile, dodajući plesu element divljine i grubosti. "Gorila" seda i skida glavu, ispod koje se rastresaju svetli uvojci Marlene. Sa telom još uvek u ogromnom crnom životinjskom kostimu ona peva "Vrući Voodoo". Ne pamtim nijedno filmsko svlačenje koje bi imalo ovakav efekat, čak ni njeno sopstveno skidanje/oblačenje crnih čarapa u Plavom anđelu. Pesme koje je prvi put pevala ostajale su zauvek vezane za nju: "Ponovo se zaljubljujem" u Plavom anđelu, "Vidi šta naručuju momci iz zadnje sobe", u Destry ponovo jaše, "Život u ružičastom" u Tremi iz 1950. Stoga naivno deluju pokušaji da se stvaranje ikone i mita Marlene Dietrich veže uz ozlojeđenog Von Sternberga, ili druge pigmalione u prolazu. Drugi element koji govori u prilog njenoj samostalnosti jeste njena skoro potpuna neranjivost prema holivudskom star-sistemu. Moglo bi se reži da je za sebe uspela da nađe idealnu nišu, i da ostane nedodirljiva i pored svoje očigledne "moralne bezbrižnosti". == Emigracija 1933. == [[Datoteka:Tafel1 Marlene Dietrich.JPG|200px|thumb|right| Memorijana tabla na rodnoj kući Marlene Dietrich]] Po dolasku nacista na vlast, Marlene Dietrich je krenula sa Sternbergom u [[Sjedinjene Američke Države|Ameriku]] i potpisala je ugovor za [[Paramount Pictures]]. Za ulogu u filmu [[Morocco]] nominovana je za nagradu [[Oscari|Oskar]] za najbolju glavnu žensku ulogu za 1930. godinu. Ovo je ostala njena jedina nominacija za Oscara. U narednih nekoliko godina snimila je još 5, od ukupno 7 filmova u režiji [[Josef von Sternberg|Sternberga]]. Film [[Shanghai Express]] iz1932. je bio komercijalno najuspešniji od Sternberg-Dietrich filmova. Saradnju između njih dvoje je 1935. prekinula Marlene. Takođe je 1936. godine odbila [[Joseph Goebbels|Goebbelsovu]] ponudu da snimi film u Nemačkoj za koji bi dobila veliki honorar i za koji je mogla da bira scenario i saradnike/ce. Dietrich je nastavila da snima u USA sa [[Alfred Hitchcock|Hitchcockom]], [[Ernst Lubitsch|Lubitschem]], [[Orson Welles|Wellesom]] i [[Billy Wilder|Wilderom]]. Godine [[1939]]. uzela je [[sjedinjene Američke Države|američko]] državljanstvo. == Podrška trupama u Drugom svetskom ratu == Kada ju je Hitler pozvao da se vrati u Nemačku i u filmovima proslavlja nacizam i da od nje napravi najmoćniju ženu na svetu, odgovorila je ne samo odbijanjem i javno nazivanje Hitlera idiotom, nego je još išla da zabavlja američke vojnike na frontovima.Marlene je postala jedna od prvih zvezda koje su prikupljale pare za rat protiv Hitlerove Nemačke. Snimila je nekoliko anti-ratnih pesama i nastupala je pred savezničkim trupama na frontovima u Alžiru, Francuskoj i Nemačkoj sa generalnima [[James M. Gavin]]om i [[Džordž Smit Paton|George S. Pattonom]]. Na pitanje zašto to radi, kada se nalazi u očiglednoj opasnosti samo na par kolometara od nemačke linije, odgovorila je „''aus Anstand''“ - „iz pristojnosti“. Kasnije je izjavljivala da nikada više nije imala tako intenzivan kontakt sa svojom publikom. Na kraju rata je ušla sa prvim američkim trupama u Nemačku. U [[Stolberg]]u, pored [[Aachen]]a prepoznao ju je jedan Nemac i na njeno veliko iznenađenje pozdravio ju je s radošću. Ova neočekivana reakcija nije bila usamljeni slučaj; žene iz mesta su skupile sastojke za kolač dobrodošlice, koji je, po njenim tvrđenjima, bio najukusniji obrok u njenom životu. Imala je takođe sreće u pronalaženju majke i sestre i najpre ih je kontaktirala preko radija, a kasnije su se srele u Berlinu. Njena majka, koja se zaklela sebi da će preživeti Hitlera, umrla je novembra 1945. == Posle rata == Njen politički i društveni angažman protiv nacističkog režima dobio je internacionalno priznanje znatno ranije nego što je to bio slučaj u Nemačkoj. Već 1947. Marlene Dietrich je dobila [[Medal of Freedom]] od američke vlade, najviši civilni orden Sjedinjenih Američkih Država. Takođe, 1950. godine postala je „Chevalier de la Legion d'Honneur“ (vitez [[Legija časti|Legije časti]], da bi kasnije bila proizvedena u oficira i komandanta Legije časti. Nemačka javnost je dugo ostala neprijateljski raspoložena prema njoj i neki su u njoj i dalje videli izdajicu. Nekoliko puta je nastupala u Nemačkoj: 1960. u Berlinu, 1962. u Düsseldorfu i 1963. u Baden-Badenu. Njen nastup u Berlinu 1960. godine izazvao je vrlo podeljene reakcije kod građana. Dok su joj neki, uključujući i gradonačelnika [[Willy Brandt]]a poželeli dobrodošlicu, drugi su isped koncertne zgrade protestvovali uz povike „Marlene, idi kući!“ Nikada se više nije vratila da živi u Nemačkoj, zbog čega je patila. Pesma ''[[Ich hab noch einen Koffer in Berlin]] '' (''Imam još jedan kofer u Berlinu'') govori o tome da još uvek sanja da se vrati u Berlin. Održala je i turneju po [[Izrael]]u, tokom koje je neke pesme pevala na nemačkom, razbijajući postojeći tabu korišćenja nemačkog u Izraelu. Godine 1961. snimila je svoj poslednji veliki film ''[[Judgment at Nürnberg]]''. === Kazalište i kabare === [[Datoteka:Marlene Dietrich Caricature by Hans Georg Pfannmüller (1954).jpg|thumb|thumb|180px|Karikatura Hansa Georga Pfannmüllera prikazuje Marlene Dietrich u kabareu 1954.]] Od početka 1950-ih do sredine 1970-ih, radila je skoro isključivo kao visoko-plaćena kabaretska umjetnica, s nastupima uživo u velikim kazalištima širom svijeta. 1953., ponuđeno joj je tada velikih 30 000 [[američki dolar|američkih dolara]] za nastup uživo u ''Sahara Hotelu'' u [[Las Vegas]]u. Kratki nastup, sastojao se od samo nekoliko njenih pjesama, ali dražesno prozirni kostimi, koje je kreirao [[Jean Louis]], privukli su mnogo publiciteta. Angažman je bio toliko uspješan da je dogovoren nastup u ''Cafė de Paris'' u [[London]]u iduće godine, te je i Las Vegaski ugovor također bio obnovljen. Kada je sredinom 1950-ih Marlene Dietrich kao svog glazbenog aranžera angažirala Burta Bacharacha, njeni nastupi počeli su se iz jednostavne izvedbe namjenjene noćnim klubovima razvijati u ambicioznije predstave s postavom novog materijala. Repertoar je uključivao pjesme iz njenih filmova, kao i aktualne popularne pjesme. Bacharachovi aranžmani pomogli su prikriti njen ograničen raspon glasa - bila je [[kontraalt]] – i omogućili izvedbe pjesama s najvećim dramatskim efektom. Njen povratak u Njemačku 1960. povodom koncertne turneje izazvao je podijeljene reakcije. Mnogi su Nijemci smatrali da je svojim djelima tijekom drugog svjetskog rata iznevjerila svoju domovinu. Tijekom nastupa u berlinskom teatru Titania Palast, prosvjednici su pjevali ''"Marlene Go Home!"'' S druge strane, bila je toplo primljena kod mnogih drugih Nijemaca, uključujući i berlinskog gradonačelnika [[Willy Brandt|Willyja Brandta]]. Turneja je bila umjetnički trijumf, ali i financijski neuspjeh. Otprilike u isto vrijeme, pošla je i na uspješnu turneju u [[Izrael]]. Na koncertima je pjevala na njemačkom, uključujući i njemačku verziju [[Pete Seeger|Seegerove]] anti-ratne pjesme ''"Where Have All the Flowers Gone"'', probivši neslužbenu zabranu korištenja njemačkog u Izraelu. 1964. i 1965. nastupila je također i na [[Edinburgh|Edinburškom]] festivalu s Bacharachom kao dirigentom, i dvaput na Broadwayu (1967. i 1968.), osvojivši posebnu nagradu [[Tony]] za svoje nastupe. Njeni kostimi, pripijene [[Haljina|haljine]] pokrivene hiljadama kristala i ogrtač od labuđeg perja, i pomno postavljena rasvjeta na pozornici, omogućili su glamorozan izgled i u poodmakloj dobi. Novembra 1972., verzija njenog broadwayskog nastupa snimljena je u Londonu.<ref>{{cite web |url=http://www.marlenedietrich.org/noteIwish.htm |title=''I Wish You Love'' Production Schedule |accessdate=11. 10. 2008. |work=Marlene Dietrich Collection Berlin |archivedate=2011-07-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110727070024/http://www.marlenedietrich.org/noteIwish.htm |deadurl=yes }}</ref> Bila je plaćena 250 000 [[američki dolar|američkih dolara]] ali i nezadovoljna rezultatom. Predstava, izvorno nazvana ''I Wish You Love'', emitirana je u Velikoj Britaniji 1. siječnja 1973. i u Sjedinjenim Državama 13.1. 1973. na [[CBS (TV postaja)|CBS]]-u. U kasnijim [[VHS]] i [[DVD]] izdanjima, naziv predstave promijenjen je u ''An Evening With Marlene Dietrich''. == Poslednje godine == Marlene Dietrich je vremenom razvila probleme s pićem. Njena karijera je uglavnom bila završena kada je 29. septembra [[1975]]. na nastupu u [[Australija|Australiji]] polomila nogu. Tri godine kasnije pojavila se kratko u svom poslednjem filmu ''[[Schöner Gigolo, armer Gigolo]]'', gde je glumila u kolicima. Posle snimanja povula se zauvek iz javnosti u svoj stan u [[Pariz]]u u aveniji Montaigne, koji nije napustila do smrti. U ovo vreme je Marlene ipak ostala aktivna i pisala je veliki broj pisama i vodila satima razgovore telefonom sa svetskim vođama. U intervijuu koji je njena ćerka dala za ''[[Der Spiegel]]'' u novembru 2005. navodi se da je Marlene bila u kontaktu sa [[Ronald Reagan|Ronald Reganom]] i [[Mihail Gorbačov]]om, ali se ne zna da li je imala neke uticaje na njih. [[Maximilian Schell]] je 1984. ubedio Ditrichovu da učestvuje u snimanju negovog dokumentarnog filma ''Marlene'', ali se ona ne projavljuje u kadru. == Šta je ostalo iza Marlene Dietrich? == Stil i moda koji su uticali na modne kreatore, ležernost, najelegantnije znano nošenje pantalona, skupocena jednostavnost; muška fantazma o nogama i ženska ikona o samostalnoj, odlučnoj, mudroj ženi kojoj nije potreban tim eksperata da razvije svoje mogužnosti; nostalgija za zauvek izgubljenim, liberalnim i stvaralačkim trenutkom nemačke kulture; oslobođenost od patrijarhalnih stega, merila kolektiva, nacionalnih okvira. I, iznad svega, mogućnost da se zapletene poruke o toleranciji, nezavisnosti i inidividualizmu prenesu u popularnu kulturu. Stoga je Marlene Dietrich uspela da održi svoj status ikone i u Americi i u Evropi još pola veka posle vrhunca svoje filmske karijere. Još za vreme svog životnog veka postala je inspiracija velikim umetnicima poput Madonne,Davidu Bouviju i grupi Queen.. == Smrt i priznanja posle smrti == [[Datoteka:2006-07-24 Friedhof Schoeneberg III Grab Dietrich.jpg|right|thumb|200px| Grob u [[Berlin-Friedenau]] sa natpisom: Hier steh ich an den Marken meiner Tage ([[Theodor Körner]])]] Marlene Dietrich je umrla [[6. 5.|6. maja]], [[1992]]. u Parizu u svojoj 90. godini. Služba je bila održana u Le Madeleine u Parizu sa oko 3.500 prisutnih i masom ljudi ispred crkve. Njeno telo, prekriveno američkom zastavom, vraćeno je zatim u Berlin, gde je sahranjena na [[Städtischer Friedhof III]] na [[Schöneberg]]u, nedaleko od mesta gde je rođena. U godinama posle njene smrti i dalje su postojale kontroverze u vezi sa njom i neki su i dalje na nju gledali kao na izdajicu. Tek 1997. berlinska opština [[Tiergarten (opština)|Tiergarten]] je po njoj nazvala trg u blizini [[Potsdamer Plac|Potsdamer Platza]] ''Marlene-Dietrich-Platz''. Posveta glasi: „''Berlinska svetska zvezda filma i šansona. Zalog za slobodu i demokratiju, za Berlin i Nemačku''“. Za stogodišnjicu rođenja Marlene Dietrich, 2001. godine država Berlin se zvanično izvinila zbog neprijateljstva. Grad Berlin joj je [[16. 5.|16. maja]], [[2002]]. Postumno dodelio status počasne građanke Berlina. == Privatni život == === Brak i vanbračne veze === Na snimanju filma ''Tragödie der Liebe'' upoznala je Rudolfa Zibera, asistenta izvršnog producenta, za koga se udala 17. maja 1923. godine. Plod tog braka bila je kćerka Marija Riva, koja je takođe postala glumica. Rudi i Marlen su bili izuzetno liberalan i tolerantan par.<ref name="urlMAURICE CHEVALIER, RUDOLF SIEBER AND JEAN GABIN CABLES - Price Estimate: $200 - $400">{{cite web |url=http://www.julienslive.com/view-auctions/catalog/id/23/lot/5530/ |title=MAURICE CHEVALIER, RUDOLF SIEBER AND JEAN GABIN CABLES - Price Estimate: $200 - $400 |author= |authorlink= |date= |format= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate = 24. 8. 2011.}}</ref> Oboje su imali vanbračne veze i nisu ih krili jedno od drugog. Marlen je često poznavala Rudijeve ljubavnice, a jednom je čak izdržavala supruga i jednu od njih, na njihovom ranču u San Fernandu.<ref name="urlPicks and Pans Review: Marlene Dietrich : People.com">{{cite web |url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20136278,00.html |title=Picks and Pans Review: Marlene Dietrich : People.com |author= |authorlink= |date= |format= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate = 24. 8. 2011.}}</ref> Kada je Rudlof umro 1976. godine, Marlen je radila i nije stigla da bude pored njega. To joj je dosta teško palo i izjavila je da je to najveća greška u njenom životu.<ref name="isbn1-85375-250-9">{{harvnb|Cawthorne|1997|pp=}}</ref> Dala je da mu se na nadgrobnom spomeniku napiše samo ''Rudi'', i okončala karijeru. === Marlen i religija === Ditrihova je odgajana kao protestantkinja, ali se posle rata deklarisala kao ateista. „Izgubila sam veru tokom rata, i ne mogu da verujem da svi nastradali koje sam volela lete unaokolo ili sede za stolovima. Ako Bog postoji, neka preispita svoj plan.“<ref name="urlDead atheists society « Michael Nugent">{{cite web |url=http://www.michaelnugent.com/resources/famous-atheists/dead-atheists-society |title=Dead atheists society « Michael Nugent |author= |authorlink= |date= |format= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101201172332/http://www.michaelnugent.com/resources/famous-atheists/dead-atheists-society |archivedate=2010-12-01 |quote= |accessdate=24. 8. 2011. |dead-url=yes }}</ref> === Aktivizam u Drugom svetskom ratu === Marlen je oduvek imala jaka politička uverenja i hrabrost da o njima priča. Bila je jedna od prvih zvezda koje su javno kritikovale nacizam i još prikupljale pare za rat protiv Hitlerove Nemačke.<ref name=autogenerated2>{{cite web |url=http://www.marlenedietrich.org/plusMuseum6.htm |title=::Marlene-Dietrich.org:: |author= |authorlink= |date= |format= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110925155636/http://www.marlenedietrich.org/plusMuseum6.htm |archivedate=2011-09-25 |quote= |accessdate=24. 8. 2011. |deadurl=yes }}</ref> Kada je [[Adolf Hitler|Hitler]] pozvao da se vrati u Nemačku, da svojim filmovima proslavlja nacizam, gde će je učiniti najmoćnijom ženom na svetu, odgovorila je ne samo odbijanjem i javnim nazivanjem Hitlera idiotom,<ref name="urlHistory of Art: Marlene Dietrich">{{cite web |url=http://www.all-art.org/photography/Vintage%20_photography-d1.html |title=History of Art: Marlene Dietrich |author= |authorlink= |date= |format= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate = 24. 8. 2011.}}</ref><ref name="urlEthics Hero Emeritus: Marlene Dietrich (1901-1992) | Ethics Alarms">{{cite web |url=http://ethicsalarms.com/2011/05/06/ethics-hero-emeritus-marlene-dietrich-1901-1992/ |title=Ethics Hero Emeritus: Marlene Dietrich (1901-1992) &#124; Ethics Alarms |author= |authorlink= |date= |format= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate = 24. 8. 2011.}}</ref> nego je još išla da zabavlja američke vojnike na frontovima. Snimila je nekoliko antiratnih pesama i nastupala je pred savezničkim trupama na frontovima u [[Alžir]]u, [[Francuska|Francuskoj]], [[Engleska|Engleskoj]] i Nemačkoj sa generalima [[Džejms M. Gevin|Džejmsom M. Gevinom]] i [[Džordž Smit Paton|Džordžom Smitom Patonom]]. Na pitanje zašto to radi, kada se nalazi u očiglednoj opasnosti, na par kilometara od nemačke linije, odgovorila je ''aus Anstand — iz pristojnosti''.<ref name="urlMarlene Dietrichs grave">{{cite web |url=http://www.hollywoodusa.co.uk/GravesOutofLA/dietrich.htm |title=Marlene Dietrich's grave |author= |authorlink= |date= |format= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate = 24. 8. 2011.}}</ref> Kasnije je izjavila da nikada više nije imala tako intenzivan kontakt sa svojom publikom. Na kraju rata je ušla sa prvim američkim trupama u Nemačku. U [[Stolberg]]u, pored [[Ahen]]a prepoznao je jedan Nemac i na njeno veliko iznenađenje pozdravio je s radošću. Ova neočekivana reakcija nije bila usamljeni slučaj; žene iz mesta su skupile sastojke za kolač dobrodošlice, koji je, po njenim tvrđenjima, bio najukusniji obrok u njenom životu. Imala je takođe sreće u pronalaženju majke i sestre i najpre ih je kontaktirala preko radija, a kasnije su se srele u [[Berlin]]u. Njena majka, koja se zaklela sebi da će preživeti Hitlera, umrla je novembra [[1945]], pošto je rat bio završen. ==== Priznanja posle rata ==== Njen politički i društveni angažman protiv [[nacizam|nacističkog]] režima dobio je internacionalno priznanje znatno ranije nego što je to bio slučaj u [[Nemačka|Nemačkoj]]. Već [[1947]]. Marlen Ditrih je dobila Medalju slobode od američke vlade, najviši civilni orden [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]]. Takođe, [[1950]]. godine postala je ''Chevalier de la Legion d'Honneur'' — vitez Legije časti, da bi kasnije bila proizvedena u oficira i komandanta Legije časti. Rekla je da je to najveće dostignuće u njenom životu.<ref name="urlA Look Back...Marlene Dietrich: Singing for a Cause — Central Intelligence Agency">{{cite web |url=https://www.cia.gov/news-information/featured-story-archive/2008-featured-story-archive/marlene-dietrich.html |title=A Look Back...Marlene Dietrich: Singing for a Cause — Central Intelligence Agency |author= |authorlink= |date= |format= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140821072941/https://www.cia.gov/news-information/featured-story-archive/2008-featured-story-archive/marlene-dietrich.html |archivedate=2014-08-21 |quote= |accessdate=24. 8. 2011. |deadurl=yes }}</ref> Nemačka javnost je dugo ostala neprijateljski raspoložena prema njoj i neki su u njoj i dalje videli izdajicu. Nekoliko puta je nastupala u Nemačkoj: [[1960]]. u [[Berlin]]u, [[1962]]. u [[Diseldorf]]u i [[1963]]. u [[Baden-Baden]]u. Njen nastup u Berlinu 1960. godine izazvao je vrlo podeljene reakcije kod građana. Dok su joj neki, uključujući i gradonačelnika, poželeli dobrodošlicu, drugi su ispred koncertne zgrade protestovali uz povike „Marlen, idi kući!“ Nikada se više nije vratila da živi u Nemačkoj, zbog čega je patila. Pesma ''Ich hab noch einen Koffer in Berlin — Imam još jedan kofer u Berlinu'', govori o tome da još uvek sanja da se vrati u grad u kome je rođena. === „Ja sam muškarac u duši“ === Iako je na poslovnom planu bila vrlo rezervisana, Marlen nije krila od javnosti detalje iz svog privatnog života. Bilo je poznato da je bila [[biseksualnost|biseksualka]] i da je žalila za dekadentnim, predratnim godinama Berlina, kada je vodila bogat noćni život.<ref name="urlBisexual side of Dietrich show - PinkNews.co.uk">{{cite web |url=http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-4512.html |title=Bisexual side of Dietrich show - PinkNews.co.uk |author= |authorlink= |date= |format= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110629091523/http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-4512.html |archivedate=2011-06-29 |quote= |accessdate=24. 8. 2011. |deadurl=yes }}</ref> {{izdvojeni citat|Oduvek sam volela gej i impotentne muškarce! Oni su fini, a možete i da spavate.|Marlen Ditrih<ref name="isbn1-85375-250-9" /><ref name="urlSewing Circle Fact(s) of the Week: | Jessica Allyn">{{cite web |url=http://www.jessicaallyn.com/archives/444352692 |title=Sewing Circle Fact(s) of the Week: &#124; Jessica Allyn |author= |authorlink= |date= |format= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120304202224/http://www.jessicaallyn.com/archives/444352692 |archivedate=2012-03-04 |quote= |accessdate=25. 8. 2011. |deadurl=yes }}</ref>}} Marlenina kćerka, Marija Riva, tvrdila je da joj je majka otvoreno pričala o svojim prvim ljubavnim i seksualnim iskustvima.<ref name="urlCritics Notebook The Dietrich Mystique - New York Times">{{cite web |url=http://www.nytimes.com/1993/01/29/arts/critic-s-notebook-the-dietrich-mystique.html?pagewanted=all&src=pm |title=Critic's Notebook The Dietrich Mystique - New York Times |author= |authorlink= |date= |format= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate = 24. 9. 2011.}}</ref> Rekla joj je da je kao devojčica bila zaljubljena u svoju profesorku francuskog, madmoazel Brego,<ref name="isbn1-85375-250-9" /> a da je izgubila nevinost sa svojim profesorom violine.<ref name="urlDietrich, Marlene - Astro-Databank, Marlene Dietrich horoscope, born 27 December 1901 in Berlin">{{cite web |url=http://www.astro.com/astro-databank/Dietrich,_Marlene |title=Dietrich, Marlene - Astro-Databank, Marlene Dietrich horoscope, born 27 December 1901 in Berlin |author= |authorlink= |date= |format= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate = 24. 8. 2011.}}</ref> Ubrzo nakon venčanja s Rudijem, Marlen je upoznala komičarku [[Kler Valdorf]], sa kojom je sarađivala u mjuziklu ''Plavi anđeo''. Iako su njihovi nastupi odisali (bi)seksualnošću, Marlen nikada nije spomenula da je bila u vezi sa Kler. Valdorfova je bila jedna od prvih berlinskih lezbijki koje nisu krile svoje seksualno opredeljenje.<ref name="urlThe Blue Angel - the life and films ... - Google Књиге">{{cite web |url=http://books.google.com/books?id=cC-cbuq9RloC&pg=PA29&lpg=PA29&dq=marlene+dietrich+and+claire+waldorf+were+lovers&source=bl&ots=MCGdY5CKjm&sig=OAtSsRR8P-XrXr8aRteRTzT-Qeg&hl=sr&ei=QFFVTr3_Neja4QSimeGUBw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CBcQ6AEwAA |title=The Blue Angel - the life and films ... - Google Knjige |author= |authorlink= |date= |format= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate = 24. 8. 2011.}}</ref> Upravo je Kler bila ta koja je naučila Ditrihovu kako da nosi mušku odeću i da naglasi svoju androginu pojavu. <!--[[Datoteka:Marlene Dietrich (29).jpg|left|thumb|180п|Marlen Ditrih 1936. godine, u filmu ''Želja'']]--> Pre svog odlaska u Ameriku, Marlen je igrala u jednom mjuziklu sa kabaretskom pevačicom Margo Lion. Glumile su žene koje rade na odeljenju sa ženskim rubljem, gde uzbuđuju jedna drugu ženskim čarapama. Otpevale su pesmu ''Wenn die Beste Freundin'', čija je tema bila ''prevelika ljubav'' između dve prijateljice. Ovo je postala jedna od lezbijskih himni predratnog Berlina,<ref name="urlHollywoods golden age of lesbian glam - Atlanta Gay Issues | Examiner.com">{{cite web |url=http://www.examiner.com/gay-issues-in-atlanta/hollywood-s-golden-age-of-lesbian-glam |title=Hollywood's golden age of lesbian 'glam' - Atlanta Gay Issues &#124; Examiner.com |author= |authorlink= |date= |format= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate = 24. 8. 2011.}}</ref> a Ditrihova je počela da dobija mnogobrojne ponude za reklamiranje ženskih čarapa.<ref name="isbn1-85375-250-9" /> Ubrzo po dolasku u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], Marlen je upoznala književnicu [[Mercedes de Akosta|Mercedes de Akostu]]. Rekla je da se zaljubila u nju čim je ugledala, a ubrzo potom bile su u vezi. Marlen je bila veoma pažljiva prema de Akosti, večito zaljubljenoj u [[Greta Garbo|Gretu Garbo]]. Marlen je svakog dana slala ruže, karanfile i orhideje de Akosti u stan.<ref name="urlMercedes de Acosta: Lover to Isadora Duncan, Greta Garbo, Eva Le Gallienne, Marlene Dietrich" /> De Akostina kuća je bila zatrpana cvećem i ona je naredila služavki da ga šalje u bolnicu. Kada je zamolila Ditrihovu da joj ne šalje cveće jer više nema gde da ga stavi, ova joj je kupila vaze i nastavila po starom.<ref name="isbn1-85375-250-9" /><ref name="urlOut - Google Књиге">{{cite web |url=http://books.google.com/books?id=gWIEAAAAMBAJ&pg=PA76&lpg=PA76&dq=marlene+dietrich+mercedes+de+acosta+vases+roses&source=bl&ots=cR5WPu1DDF&sig=GVFxIY36rsJTWLI6CvJrRw5MaE8&hl=sr&ei=l1VVTs7iMIjxsga8quDyDw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CC0Q6AEwAg#v=onepage&q=marlene%20dietrich%20mercedes%20de%20acosta%20vases%20roses&f=false |title=Out - Google Knjige |author= |authorlink= |date= |format= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate = 24. 8. 2011.}}</ref> Ditrihova je bila poprilično zabrinuta zbog nje i kad bi kasnila na večeru, javila bi joj: „LJubavi, molim te jedi nešto i idi u krevet. Tu me sačekaj.“<ref name="urlMercedes de Acosta: Lover to Isadora Duncan, Greta Garbo, Eva Le Gallienne, Marlene Dietrich">{{cite web |url=http://www.robertschanke.com/mercedes/loves.htm |title=Mercedes de Acosta: Lover to Isadora Duncan, Greta Garbo, Eva Le Gallienne, Marlene Dietrich |author= |authorlink= |date= |format= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150601001014/http://www.robertschanke.com/mercedes/loves.htm |archivedate=2015-06-01 |quote= |accessdate=24. 8. 2011. |url-status=dead }}</ref> Kada je studio saznao za ovu vezu, počeli su da je kritikuju i da joj prebacuju nemoralno ponašanje. Ditrihova je na te kritike kratko odgovorila direktoru studija: „U Evropi nije bitno da li je muško ili žensko. Mi vodimo ljubav sa svakim ko nas privlači.“<ref name="urlMarlene Dietrich - Biography">{{cite web |url=http://www.imdb.com/name/nm0000017/bio |title=Marlene Dietrich - Biography |author= |authorlink= |date= |format= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate = 24. 8. 2011.}}</ref> Veza između nje i Mercedes se postepeno ohladila Akostinim čestim pominjanjem Grete Garbo. Nije mnogo prošlo, a Ditrihova se zaljubila u [[Džon Gilbert|Džona Gilberta]], koji je takođe patio zbog Garbo. Marlen je pokušavala da ga vrati na posao, trudila se da mu obezbedi uloge, ali on je bio veoma nesrećan i potpuno se odao piću. Devetog januara 1936. umro je od srčanog udara. Marlen, koja je bila sa njim, pozvala je svog doktora, pokupila svoje stvari i pobegla. Sutradan se na sahrani onesvestila od tuge.<ref name="urlGarboForever - Marlene Dietrich–Rivalry">{{cite web |url=http://www.garboforever.com/Rivalry.htm |title=GarboForever - Marlene Dietrich–Rivalry |author= |authorlink= |date= |format= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate = 24. 8. 2011.}}</ref> Njena poslednja velika ljubav je bio francuski glumac [[Žan Gabin]]. Iako joj nije bio veran, ona ga je smatrala čovekom svog života, pa je s njim otišla u Evropu. Veza je brzo pukla, a Marlen je nekoliko godina kasnije kupila stan u Parizu, gde je on živeo.<ref name="isbn1-85375-250-9" /><ref name=autogenerated2 /> U [[Pariz]]u je upoznala [[Edit Pjaf]], sa kojom je ubrzo stupila u sentimentalnu vezu.<ref name="isbn1-85375-250-9" /><ref name="urlMarlene Dietrich - Bisexual Movie Star Marlene Dietrich">{{cite web |url=http://lesbianlife.about.com/od/lesbianactors/p/MarleneDietrich.htm |title=Marlene Dietrich - Bisexual Movie Star Marlene Dietrich |author= |authorlink= |date= |format= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111004230841/http://lesbianlife.about.com/od/lesbianactors/p/MarleneDietrich.htm |archivedate=2011-10-04 |quote= |accessdate=25. 8. 2011. |url-status=dead }}</ref><ref name="urlFyne Times Gay and Lesbian Magazine, UK">{{cite web |url=http://www.fyne.co.uk/index.php?item=218 |title=Fyne Times Gay and Lesbian Magazine, UK |author= |authorlink= |date= |format= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate = 25. 8. 2011.}}</ref> Na kraju su ostale dobre prijateljice, a Marlen je bila kuma na njenom venčanju. Pedesetih je bila u vezi sa [[Jul Briner|Julom Brinerom]] i to je bila jedna od njenih dužih veza. Njeni biografi kažu da je on bio srećan što je sa ženom o kojoj je maštao kao dečak, a ona je bila toliko zadovoljna da je svima pričala o njemu.<ref name="urlFORCES - JAMES LEAVEYS CORNER - Marlene Dietrich - The Berliner Angel">{{cite web |url=http://www.forces.org/writers/james/files/dietrich.htm |title=FORCES - JAMES LEAVEY'S CORNER - Marlene Dietrich - The Berliner Angel |author= |authorlink= |date= |format= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924014538/http://www.forces.org/writers/james/files/dietrich.htm |archivedate=2015-09-24 |quote= |accessdate=25. 8. 2011. |url-status=dead }}</ref><ref name="isbn0-345-38645-0">{{harvnb|Riva|1994|pp=}}</ref> Ditrihova je javno rekla da je bila u vezi sa [[Džon Kenedi|Džonom Kenedijem]],<ref name="isbn0-345-38645-0" /> [[Džordž Bernard Šo|Bernardom Šoom]]<ref name="isbn0-345-38645-0" /> i [[Džon Vejn (glumac)|Džonom Vejnom]],<ref name="isbn0-345-38645-0" /> sa kojim je išla u lov i na pecanje.<ref name="isbn1-85375-250-9" /> Imala je kratku avanturu sa [[Džejms Stjuart|Džejmsom Stjuartom]],<ref name="urlMarlene Dietrich Started James Stewart Abortion Rumor | Hollywood.com">{{cite web |url=http://www.hollywood.com/news/Marlene_Dietrich_Started_James_Stewart_Abortion_Rumor_/2443396 |title=Marlene Dietrich 'Started James Stewart Abortion Rumor' &#124; Hollywood.com |author= |authorlink= |date= |format= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130116070032/http://www.hollywood.com/news/Marlene_Dietrich_Started_James_Stewart_Abortion_Rumor_/2443396 |archivedate=2013-01-16 |quote= |accessdate=25. 8. 2011. |deadurl=yes }}</ref> dok joj [[Gari Kuper]] nikada nije uzvratio simpatije.<ref name="isbn1-85375-250-9" /> U Parizu je imala kratku romansu sa [[Erih Marija Remark|Remarkom]],<ref name="urlSparkNotes: All Quiet on the Western Front: Context">{{cite web |url=http://www.sparknotes.com/lit/allquiet/context.html |title=SparkNotes: All Quiet on the Western Front: Context |author= |authorlink= |date= |format= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate = 25. 8. 2011.}}</ref> koji je tada pisao roman ''Trijumfalna kapija''. Kada su raskinuli, a on završio roman, dodao je posvetu ''za M. D.''<ref name="urlSparknotes 101 literature - Google Књиге">{{cite web |url=http://books.google.com/books?id=DlzwgasGc2oC&pg=PA26&lpg=PA26&dq=arch+of+triumph+novel+dedicated+to+marlene+dietrich&source=bl&ots=jfXF5Ac38p&sig=z1AC1ZDtxMRBuFcqfEKj5vQjVMI&hl=sr&ei=WlZWTri4H47ysgbxpaXFCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CDQQ6AEwAw |title=Sparknotes 101 literature - Google Knjige |author= |authorlink= |date= |format= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate = 25. 8. 2011.}}</ref> Pored njih, novine i biografi su pisali i o vezama sa drugim poznatim ličnostima, između ostalih i sa [[Frenk Sinatra|Frenkom Sinatrom]], [[Greta Garbo|Gretom Garbo]], [[Kirk Daglas|Kirkom Daglasom]] i [[Čarli Čaplin|Čarlijem Čaplinom]], no Ditrihova nikada nije pričala o njima. Doduše, demantovala je nagađanja medija u vezi nje i [[Ernest Hemingvej|Hemingveja]], rekavši da je on bio jedini muškarac koji nije hteo da spava sa njom.<ref name="isbn1-85375-250-9" /> === Mesto u pop kulturi === Ditrihova je bila jedna od prvih poznatih žena koje su nosile muške pantalone.<ref name="urlMarlene Dietrich as a Fashion Icon | Fashion Trendsetter">{{cite web |url=http://www.fashiontrendsetter.com/content/articles/Marlene-fashion-icon.html |title=Marlene Dietrich as a Fashion Icon &#124; Fashion Trendsetter |author= |authorlink= |date= |format= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate = 25. 8. 2011.}}</ref><ref name="urlParamount made Marlene Dietrich a huge celebrity">{{cite web |url=http://www.articleinput.com/e/a/title/Paramount-made-Marlene-Dietrich-a-huge-celebrity/ |title=Paramount made Marlene Dietrich a huge celebrity |author= |authorlink= |date= |format= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120303132324/http://www.articleinput.com/e/a/title/Paramount-made-Marlene-Dietrich-a-huge-celebrity/ |archivedate=2012-03-03 |quote= |accessdate=25. 8. 2011. |deadurl=yes }}</ref> Polako ali sigurno, stvarala je ideju o samostalnoj, odlučnoj i mudroj ženi. Svojim burnim ljubavnim životom potisnula je patrijarhalnu svest društva u kom je živela, dok je jasnim i nezavisnim stavovima razbila nacionalne okvire. Razvijala je svest o toleranciji i različitostima, te je zbog toga postala jedna od najvećih gej ikona dvadesetog veka.<ref name="urlInternet History Sourcebooks Project">{{cite web |url=http://www.fordham.edu/halsall/pwh/index-icons.asp |title=Internet History Sourcebooks Project |author= |authorlink= |date= |format= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate = 25. 8. 2011.}}</ref> Status žene od velikog uticaja na popularnu kulturu održala je i pedeset godina nakon vrhunca svoje karijere.<ref name="urlParamount made Marlene Dietrich a huge celebrity" /> == Rekli su o Marlen Ditrih... == * Kritičar Kenet Tajnan je jednom rekao: „Marlenina muževnost privlači žene, a ženstvenost muškarce. Ona nema pol.“<ref name="urlMarlene Dietrich, 90, Symbol of Glamour, Dies">{{cite web |url=http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/1227.html |title=Marlene Dietrich, 90, Symbol of Glamour, Dies |author= |authorlink= |date= |format= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate = 24. 8. 2011.}}</ref> <!--[[Датотека:Marlene Dietrich (2).jpg|thumb|180п|right|Marlen Ditrih u prepoznatljivoj pozi]]--> * [[Leni Rifenštal]] nikada nije imala reči hvale za Marlen: „Videla sam je samo jednom. Sedela je sa nekim mladim glumicama i pažnju mi je privukao njen duboki, hrapavi glas. Čula sam je kako glasno kaže: ''Zašto uvek moramo da imamo lepe grudi? Zar ne mogu malo da vise?'' Dok su devojke bile zaprepašćene, ona je podigla levu dojku i igrala se njome.“<ref name="isbn1-85375-250-9" /> * Reditelj [[Fric Lang]], osvrnuo se na njenu stalnu potragu za ''pravim'': „Kada je volela, davala se u potpunosti, ali je ipak tražila drugog. Možda je uvek, kada je neko voli, morala da dokazuje sebi da će ih biti još. U tome je velika tragedija njenog života.“<ref name="isbn1-85375-250-9" /> * Njen dugogodišnji prijatelj, [[Ernest Hemingvej]], rekao je: „Da nije posedovala ništa drugo do svog glasa, mogla je i sa njim da vam slomi srce. Ali imala je i predivno telo i vanvremenski lepo lice. Nebitno je ako vam slomi srce, jer je tu da ga zaceli.“.<ref name="urlBoginje i robinje - Marlene Dietrich | B92 Blog">{{cite web |url=http://blog.b92.net/text/13777/Lady-With-an-Attitude/ |title=Boginje i robinje - Marlene Dietrich &#124; B92 Blog |author= |authorlink= |date= |format= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate = 25. 8. 2011.}}</ref> * [[Sesil Biton]], posle čije smrti je Marlen izjavila da je po drugi put postala udovica, napisao je: „Ostala je ono što je bila godinama — neverovatno ushićenje čiji dar prevazilazi njena glumačka dostignuća, nije povezan sa određenim vremenom, niti s ukusom epohe, čak ne zavisi ni od zdravog razuma.“<ref name="urlBoginje i robinje - Marlene Dietrich | B92 Blog" /> * [[Žan Kokto]] je rekao: „Ko god je upoznao, upoznao je savršenstvo!“<ref name="urlBoginje i robinje - Marlene Dietrich | B92 Blog" /> == Zanimljivosti == * Kada je Kristina, kćerka [[Džoun Kraford]] objavila biografiju svoje majke, ''Najdraža mamice'', gde je iznela i istine i neistine o životu Krafordove, između ostalog, i kako je ova bila alkoholičarka i fizički je maltretirala, Marlen je izjavila da je šokirana što je ''Paramaunt'' otkupio prava na knjigu ''te kučke'', i još dodala: „Nisam poznavala Džoun, ali niko ne zaslužuje tu vrstu blaćenja! Trebalo je da je ostavi onde gde je našla, pa sad ne bi mogla da pljuje svoj otrov. Strahovito je mrzim zbog toga, a znam da će i ljudi.“<ref name=autogenerated1>{{cite web |url=http://www.imdb.com/name/nm0000017/bio |title=Marlene Dietrich - Biography |author= |authorlink= |date= |format= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate = 25. 8. 2011.}}</ref> * (O [[Loreta Jang|Loreti Jang]]): „Kad god ''zgreši'', ona napravi crkvu! Eto zašto je Holivud pun katoličkih svetinja!“<ref name=autogenerated1 /> * Ditrihova je snimila nekoliko filmova sa [[Gari Kuper|Garijem Kuperom]], a najpoznatiji među njima je ''[[Maroko (film)|Maroko]]''. Iako je tada flertovala sa njim, kada su je kasnije pitali kakvo je njeno mišljenje o njemu, rekla je: „Nije bio ni inteligentan ni kulturan. Kao i svi ostali glumci iz tog vremena, odabran je zbog svog fizičkog izgleda, što je možda i bilo važnije od aktivnog mozga.“<ref name=autogenerated1 /> * Na svojim nastupima na frontovima govorila je vojnicima da zna da čita misli. Naredila bi im da misle o bilo čemu, o nečemu što ona nikada ne bi pomislila. Onda bi prilazila jednom po jednom i šaputala: „Oh, misli na nešto drugo, molim te. Ne mogu o ''tome'' javno!“<ref name=autogenerated2 /> * Kada je pred jedan nastup vežbala pesmu ''Ponovo se zaljubljujem'', Šternberg je pobesneo: „Krmačo nijedna! Navuci gaće, vide ti se stidne dlake!“<ref name="isbn1-85375-250-9" /> To je u stvari bio jedan od njegovih brojnih ljubomornih ispada, jer je Marlen u to vreme bila opsednuta Garijem Kuperom. * Nije poznato koliko su Marlen i [[Beti Dejvis]] bile bliske, ali postoji anegdota da Ditrihova nije volela Džoun Kraford. Navodno, Marlen se jednom u avionu susrela sa Krafordovom i nije htela da joj se javi. Da je ovaj događaj možda tačan, svedoči i to što je Dejvisova za Marlen imala samo reči hvale. U jednom intervjuu iz 1987. rekla je da je Ditrihova došla u ''Hollywood Canteen'' ''obojena u zlatno'' i učinila da svi prisutni muškarci budu potpuno zatečeni i opijeni.<ref name="urlNo Liquor, but Damned Good Anyway">{{cite web |url=http://www.americainwwii.com/stories/noliquor.html |title='No Liquor, but Damned Good Anyway' |author= |authorlink= |date= |format= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate = 25. 3. 2012.}}</ref> * Marlen je u [[Venecija|Veneciji]] upoznala [[Erih Marija Remark|Eriha Remarka]], pisca čuvenog romana ''[[Na zapadu ništa novo (roman)|Na zapadu ništa novo]]''. Rekla mu je da joj se dopada i da je previše mlad da bi napisao remek-delo. Kada joj je on bojažljivo priznao da je impotentan, Marlen je radosno uzviknula: „Predivno!“<ref name="isbn1-85375-250-9" /><ref name="urlRemembering Remarque - The Barnes & Noble Review">{{cite web |url=http://bnreview.barnesandnoble.com/t5/Daybook/Remembering-Remarque/ba-p/2806 |title=Remembering Remarque - The Barnes & Noble Review |author= |authorlink= |date= |format= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100624093540/http://bnreview.barnesandnoble.com/t5/Daybook/Remembering-Remarque/ba-p/2806 |archivedate=2010-06-24 |quote= |accessdate=25. 8. 2011. |url-status=dead }}</ref> * „Seks. U Americi – opsesija, u drugim delovima sveta – činjenica.“ == Filmografija == <div style="-moz-column-count:2; column-count:2;"> * 1922: So sind die Männer (Der kleine Napoléon) - [[Georg Jacoby]] * 1922: Tragödie der Liebe - [[Joe May]] * 1923: Der Mensch am Wege - [[Wilhelm Dieterle]] * 1923: Der Sprung ins Leben - Johannes Guter * 1925: Eine Dubarry von heute - [[Alexander Korda]] * 1925: [[Manon Lescaut]] - Arthur Robinson * 1926: Der Juxbaron - Willi Wolff * 1926: Der Tänzer meiner Frau - Alexander Korda * 1926: Kopf hoch, Charly! - Willi Wolff * 1926: Madame wünscht keine Kinder - Alexander Korda * 1927: Prinzessin Olala - Robert Land * 1927: Sein größter Bluff - [[Harry Piel]] * 1927: [[Café Elektric]] - [[Gustav Ucicky]] * 1928: [[Ich küsse Ihre Hand, Madame]] - Robert Land * 1929: Das Schiff der verlorenen Menschen - Maurice Tourneur * 1929: [[Die Frau, nach der man sich sehnt]] - Kurt Bernhardt * 1930: Gefahren der Brautzeit - Fred Sauer * 1930: [[Der blaue Engel]] - [[Josef von Sternberg]] * 1930: [[Morocco]] - Josef von Sternberg sa [[Gary Cooper]]om * 1931: X27 (Dishonored) - Josef von Sternberg * 1932: [[Shanghai Express]] - Josef von Sternberg * 1932: Blonde Venus - Josef von Sternberg * 1933: Song of Songs - [[Rouben Mamoulian]] * 1934: The Scarlett Empress - Josef von Sternberg * 1935: The Devil is a Woman - Josef von Sternberg * 1936: The Garden of Allah - Richard Boleslawski * 1936: Desire - [[Frank Borzage]] * 1937: Angel - [[Ernst Lubitsch]] * 1937: Tatjana - [[Jaques Feyder]] * 1939: Destry rides again - [[George Marshall]] * 1940: The Seven Sinners - Tay Garnett * 1941: The Flame of New Orleans - [[René Clair]] * 1941: Manpower - [[Raoul Walsh]] * 1942: The Spoilers - Ray Enright * 1942: Pittsburgh - Lewis Seiler * 1942: The Lady is willing - Mitchel Leisen * 1944: Follow the Boys - Edward E. Sutherland * 1944: [[Kismet]] - William Dieterle * 1946: Martin Roumagnac - Georges Lacombe * 1947: Golden Earrings - Mitchell Leisen * 1948: A Foreign Affair - [[Billy Wilder]] * 1949: Jigsaw - Fletcher Markle * 1950: [[Stage Fright]] - [[Alfred Hitchcock]] * 1951: No Highway in the Sky - Henry Koster * 1952: Rancho Notorious - [[Fritz Lang]] * 1956: [[Around the World in Eighty Days]] - Michael Anderson * 1957: The Monte Carlo Story - Samuel A. Taylor i Giulio Machi * 1958: [[Touch of Evil]] - [[Orson Welles]] * 1958: Witness for the Prosecution - Billy Wilder * 1961: [[Judgment at Nuremberg|Judgement at Nuremberg]] - [[Stanley Kramer]] * 1962: The Black Fox, The True Story Of Adolf Hitler - Louis C. Stoumen * 1964: Paris when it Sizzles - Richard Quine * 1972: I wish you Love - Clark Jones * 1978: Schöner Gigolo, armer Gigolo - [[David Hemmings]] sa [[David Bowie]]em * 1984: Marlene - [[Maximilian Schell]] </div> == Pesme == <div style="-moz-column-count:2; column-count:2;"> * Nimm dich in Acht vor blonden Frau'n * Ich bin von Kopf bis Fuß auf Liebe eingestellt * Wenn die beste Freundin * Quand l'amour meurt * [[Wenn ich mir was wünschen dürfte]] * [[Die Welt war jung]] * [[Ich hab noch einen Koffer in Berlin]] * Es liegt in der Luft * [[Ich bin die fesche Lola]] * Give me the man * Falling in love again * Kinder, heut' abend, da such ich mir was aus * Peter * Johnny, wenn du Geburtstag hast * [[Paff, der Zauberdrachen]] (takođe i engleska verzija [[Puff, the Magic Dragon]]) * Leben ohne Liebe kannst du nicht * Cherche la rose * [[Sag mir, wo die Blumen sind]] * Die Antwort weiss ganz allein der Wind * [[Lili Marleen]] * The boys in the backroom * Awake in a dream * Illusions * The laziest gal in town * I may never go home anymore * Allein in einer großen Stadt * Bitte geh nicht fort (Ne me quittes pas) * Mein blondes Baby * Blond woman * You´ve got that look * Peter * Hot voodoo * Lieber Leierkastenmann * Untern Linden... untern Linden * Das war in Schöneberg * Das war sein Milljöh * Wo hast du nur die schönen blauen Augen her * Wenn du einmal eine Braut hast * Du hast ja keine Ahnung wie schön du bist Berlin </div> == Knjige == * ''ABC meines Lebens'' - Blanvalet, Berlin 1963 * ''Nehmt nur mein Leben - Bertelsmann-Verlag 1979 * ''Ich bin, Gott sei Dank, Berlinerin'' - Ullstein, Berlin 1998 + Ullstein-TB - {{ISBN|3-548-24537-4}} * ''Nehmt nur mein Leben ... - Reflexionen'' - Henschel, Berlin 1984 * ''Nachtgedanken'' - C. Bertelsmann Verlag, München 2005 - {{ISBN|3-570-00874-6}} == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{Cite book |ref= harv|last=Morli|first=Šeridan |year=1978|title=Marlene Dietrich |publisher=Sphere Books |isbn=978-0-722-16163-0}} * {{Cite book |ref= harv|last=Riva| first=Dejvid Dž. | year=2006 | title=A Woman at War: Marlene Dietrich Remembered |url= https://archive.org/details/womanatwarmarlen00unse| publisher=Wayne State University Press |isbn=978-0-8143-3249-8}} * {{Cite book |ref= harv|last=Spoto|first=Donald |year=1992|title=Blue Angel: The Life of Marlene Dietrich |url= https://archive.org/details/marlenedietrichl0000bach_w8l8|publisher=William Morrow and Company, Inc. |isbn=978-0-688-07119-6}} * {{Cite book |ref= harv|last=Riva|first=Maria|authorlink= |editor= |others= |title=Marlene Dietrich |url= https://archive.org/details/marlenedietrich00riva_0|edition= |language= |publisher=Ballantine Books |location=[New York |year=1994|origyear= }} * {{Cite book |ref= harv|last=Bach|first=Steven|authorlink= |editor= |others= |title=Marlene Dietrich: life and legend |url= https://archive.org/details/isbn_9780688132194|edition= |language= |publisher=Morrow |location=New York |year=1992|origyear= }} * {{Cite book |ref= harv|last=Morley|first=Sheridan|authorlink= |editor= |others= |title=Marlene Dietrich |edition= |language= |publisher=Sphere |location=London |year=1978|origyear= }} * {{Cite book |ref= harv|last=Cawthorne|first=Nigel|authorlink= |editor= |others= |title=Sex Lives of the Hollywood Goddesses (Sex Lives of The....) |edition= |language= |publisher=Trafalgar Square Publishing |location=North Pomfret, Vt |year=1997|origyear= }} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Marlene Dietrich}} * [http://www.imdb.com/name/nm0000017/ Marlene Dietrich] na Internet Movie Database * [http://www.tcmdb.com/participant/participant.jsp?participantId=50375 Marlene Dietrich] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930224953/http://www.tcmdb.com/participant/participant.jsp?participantId=50375 |date=2007-09-30 }} na TCM Movie Database * [http://www.ibdb.com/person.asp?ID=38065 Marlene Dietrich] na Internet Broadway Databse * [http://www.nndb.com/people/720/000031627/ Marlene Dietrich] na Notable Names Database * [http://www.marlene.com/ Zvanični sajt] * [http://www.youtube.com/watch?v=Uc9KHpi6hDc&mode=related&search= Youtube.com] – nastup Marlene Dietrich ''Where have all the flowers gone'', [[London]], [[1972]]. * [http://mysite.mweb.co.za/residents/tt21/ LEGEND : Tribute to Marlene Dietrich's concert career.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140117053959/http://mysite.mweb.co.za/residents/tt21/ |date=2014-01-17 }} (engl.) * [http://www.puettner.com/ www.puettner.com] (engl.) * [http://www.marlenedietrich.org/ www.marlenedietrich.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060212183356/http://www.marlenedietrich.org/ |date=2006-02-12 }}, Stranica Filmmuseum Berlin * [https://web.archive.org/web/20060212183356/http://www.marlenedietrich.org/ www.marlenedietrich.org.uk], The Legendary,Lovely Marlene * [http://www.marlenedietrich-filme.de/ www.marlenedietrich-filme.de], Fanportal sa slikama, plakatima, filmskim programom i sl. * [http://www.thegoldenyears.org/dietrich.html Classic Movies (1939 - 1969): Marlene Dietrich] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060209214301/http://www.thegoldenyears.org/dietrich.html |date=2006-02-09 }} * [http://mysite.mweb.co.za/residents/tt21 LEGEND : Tribute to Marlene Dietrich's cabaret career.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205021559/http://mysite.mweb.co.za/residents/tt21/ |date=2006-12-05 }} * [http://www14.brinkster.com/hitmaker/art.asp?ID=DietrichMarlene&NotB=N The Hitmaker Archive of Dietrich's recordings associated with Burt Bacharach's musical direction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013110450/http://www14.brinkster.com/hitmaker/art.asp?ID=DietrichMarlene&NotB=N |date=2007-10-13 }} * [http://www.thebookstandard.com/bookstandard/news/hollywood/article_display.jsp?vnu_content_id=1001434638 "Lost Marlene Dietrich Love Poem to Ronald Reagan Found"] * [http://www.google.com/musica?aid=P4dIVgPgeZ Google Music: Marlene Dietrich] {{Normativna kontrola}} {{Izabran}} {{Lifetime|1901|1992|Dietrich, Marlene}} [[Kategorija:Njemačke teatarske glumice]] [[Kategorija:Njemačke filmske glumice]] [[Kategorija:Biseksualne glumice]] [[Kategorija:Njemačke pjevačice]] [[Kategorija:Biografije, Berlin‎]] [[Kategorija:Orden Legije časti]] [[Kategorija:LGBT osobe iz Nemačke]] 1ko12b16g4q2mmic84fmlyrfj2dtt9p 0 18412 42716497 42591020 2026-11-05T17:00:16Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716497 wikitext text/x-wiki {{Slavna ličnost | bgcolour = silver | name = Mercedes de Acosta | image = Mercedes de Acosta.jpg | imagesize = 250px | caption = Mercedes de Acosta, [[1919]]. | ime_po_rođenju = Mercedes de Acosta | datum_rođenja = [[1. 3.|1. mart]], [[1893]]. | mesto_rođenja = [[Datoteka:Flag of the United States.svg|25px]] [[New York]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | datum_smrti = [[9. 5.|9.maj]], [[1968]]. | mesto_smrti = [[New York]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | profesija = pesnikinja<br />dramaturškinja<br />dizajnerka | zvanični_sajt = | imdb = 1303941 }} '''Mercedes de Acosta''' ([[1. 3.|1. mart]], [[1893]]. – [[9. 5.|9. maj]], [[1968]].) bila je [[Španija|špansko]]-[[sjedinjene Američke Države|američka]] pesnikinja, dramaturškinja, dizajnerka i žena koje se kretala visokom društvu, poznata po svojim [[lezbejka|lezbejskim]] ljubavnim vezama sa slavnim ženama, među kojima su [[Greta Garbo]], [[Marlene Dietrich]], [[Alla Nazimova]], [[Eva Le Gallienne]], [[Isidora Duncan]], [[Katharine Cornell]], [[Maude Adams]], [[Ona Munson]], [[Adele Astaire]] i druge. [[Alice B. Toklas]] je pisala: : „''...ne možeš lako da odbaciš Mercedes – ona je imala dve najznačajnije žene u US – Gretu Garbo i Marlene Dietrich.“ ''<ref>Schanke, Robert A - ''That Furious Lesbian: The Story of Mercedes de Acosta. '', Southern Illinois University Press, 2004. {{ISBN|0-8093-2579-9}}</ref> == Biografija == Mercedes je bila ćerka [[Kuba]]nca, Ricarda de Acoste, i [[Španija|Špankinje]], Michaela Hernandez de Alba y de Alba, koja je vukla poreklo od španskih vojvoda od Albe. Rođena je u [[New York]]u 1893. godine. Godine 1920. udala se za [[Abram Poole|Abrama Poola]] (1882-1961), slikara iz visokog društva. Mercedes je,međutim, i pre braka, kao i za sve vreme braka, imala ljubavne veze sa ženema. Abram Poole je, takođe, bio [[gej]] i razveli su se 1935. godine. Iako je bila uspešna u profesiji, ipak je njen privatni život zaslužan za njenu slavu. Bila je u brojnim ljubavnim vezama sa zvezdama [[Hollywood]]a i, iako je homoseksualnost ili biseksualnost u Hollywoodu u to vreme bila česta, Mercedes je bila jedna od retkih koji nisu pokušavali da je sakriju. Godine 1916. ušla je u kratku ljubavnu vezu sa glumicom [[Alla Nazimova|Allom Nazimovom]], i uskoro posle toga sa [[Tallulah Bankhead]], takođe glumicom, i [[Isidora Duncan|Isidorom Duncan]], igračicom. Ubrzo posle venčanja sa Abramom Poolom počela je dužu vezu sa glumicom [[Eva Le Gallienne|Evom Le Gellienne]], sa kojom je često putovala i odlazila na odmore. U to vreme često je posećivala i salon lezbejske spisateljice [[Natalie Clifford Barney|Natalie Barney]] u Parizu. De Acoste je napisala dve drame za Evu ''Sandro Botticelli'' i ''Jehenne de Arc'', ali obe su prošle bez uspeha. Finansijski promašaji i neuspeh drama, kao i njena ljubomora i posesivnost doprineli su raskidu petogodišnje veze sa Evom [http://www.glbtq.com/arts/legallienne_e.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130920014352/http://www.glbtq.com/arts/legallienne_e.html |date=2013-09-20 }}. Narednih godina bila je u vezama sa brojnim ženama, koje su bile ili zvezde u usponu ili zvezde čija je slava prolazila. Među njima su spisateljica [[Edith Wharton]], [[Pola Negri]], tobožnja verenica [[Rudolph Valentino|Rudolpha Valnetina]], spisateljica i glumica [[Katherine Cornell]] i spisateljica [[Amy Lowell]]. De Acosta je bila u vezi i sa udatom ruskom balerinom [[Tamara Platonovna Karsavina|Tamarom Platonovnom Karsavinom]], mada je njihov odnos bio više prijateljski nego ljubavni i ostale su u dobrom odnosu celog života od njihovog susreta 1920. godine. Karsavina je bila jedna od retkih koje su ostale sa njom u kontaktu posle izdavanja kontroverzne autobiografije, u kojoj je de Acosta obelodanila mnoge svoje lezbejske veze. === Veza sa Gretom Garbo === Godine 1931. sreće i ubrzo stupa u vezu sa [[Grata Garbo|Gretom Garbo]]. Upoznale su se preko tadašnje ljubavnice de Acoste, spisateljice [[Salka Viertel]], sa kojom je navodno i Greta imala ljubavnu vezu. Vezu sa Gretom je često opisivala kao „ljubav svog života“. S druge strane, Garbo izgleda da nije delila ta osećanja. Garbo je kontrolisala vezu; njih dve bi dugo vremena bile zajedno, često odlazile na odmore, a onda bi nastupio period u kome se Garbo dugo nije uopšte ni javljala. Posle više od deset godina [[1944]]. Garbo je konačno prekinula vezu sa Mercedes i zahteva je da Mercedes prestane da joj piše pisama i pesme koje govore o njenoj ljubavi prema Greti. Po svemu sudeći, Mercedes je nastavila da voli Gretu. === Indijski misticizam === Mercedes se [[1930-e|1930-ih]] zainteresovala za istočnjačku duhovnost preko svoje prijateljice [[Princess Norina Matchabelli|Princess Norine Matchabelli]]. Norina je bila sledbenica indijskog mistika [[Maher Baba|Maher Babe]]. Mercedes je bila više godina opčinjena Maher Babom. Provela je vreme sa njim kada je bio u poseti Hollywoodu (on je čak i pomenuo njenu zaljubeljnost u Gretu Garbo, tvrdeći da su njih dve bile u braku u prošlom životu. De Acosta je putovala u Indiju da se sretne sa njim. Posle više godina, ipak, Mercedes je izgubila interesovanje sve do 1950-ih, kada se srela sa njim poslednji put. Prema njenim memoarima ''Here Lies the Heart'', Mercedes je srela i [[Ramana Maharishi]]ja, kojim je bila impresioniranija nego Maher Babom. == Memoari == Njeni memoari ''Here Lies the Heart''<ref>Acosta, Mercedes de - ''Here Lies the Heart'', Southern Illinois University Press, 1960. {{ISBN|0-405-07360-7}}</ref> su objavljeni [[1960]]. Mercedes je bila bolesna i bile od tumora na mozgu i bile su joj potrebne pare. U memoarima je objavila podatke i „dokaze“ o mnogim ljubavnim vezama sa slavnim ženama, zbog čega su mnoge bile užasno ljute. Posebno je Eva Le Gallienne bila besna i uništila je sve stvari koje su je podsećale na Mercedes. Mnoge su izjavile da je Mercedes lagala i izmislila njihve veze kako bi stekla slavu. Ipak, ovo je malo verovatno, jer su veze dokumentovane njihovim privatnim prepiskama, a i mnoge su bile poznate „insiderima“ u Hollywoodu koji su ih krili od javnosti zbog karijera. Mercedes se našla bez prijateljica i u sve većim finansijskim problemima. Umrla je u 75. godini, relativno siromašna i usamljena. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{imdb ime|id=1303941|name=Mercedes de Acosta}} * [http://www.ibdb.com/person.asp?ID=7703 Internet Broadway Database] * [http://www.theolddyke.co.uk/mercedesdeacosta.htm Mercedes de Acosta Revisted] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090215013026/http://www.theolddyke.co.uk/mercedesdeacosta.htm |date=2009-02-15 }} * [https://web.archive.org/web/20220330042856/http://www.mercedesdeacosta.com/ Mercedes de Acosta: Playwright, Lesbian Pioneer and Lover to the Stars] * [https://web.archive.org/web/20020911122634/http://www.angelfire.com/realm/bodhisattva/deacosta.html Mercedes de Acosta - One Woman's Meeting With Enlightenment] * [http://www.theawakenermagazine.org/avol18/av18n01/av18n01p15.htm The Awakener Magazine] * [http://www.lordmeher.org/index.jsp?pageBase=page.jsp&nextPage=1940 ''Lord Meher,'' pp. 1940, Bhau Kalchuri, Manifestation, Inc.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727041841/http://www.lordmeher.org/index.jsp?pageBase=page.jsp&nextPage=1940 |date=2011-07-27 }} {{Lifetime|1893|1968|Acosta, Mercedes de}} [[Kategorija:Američke spisateljice]] [[Kategorija:Američke pjesnikinje]] [[Kategorija:Lezbejske spisateljice]] [[Kategorija:LGBT osobe iz Sjedinjenih Američkih Država]] lddkn51huu6z522gdgx2a1j0ru5fh63 0 18788 42716603 42695934 2026-11-05T20:54:48Z Alekol 2231 /* Novembar/Studeni */ 42716603 wikitext text/x-wiki {{year dab|1979}} {{godina nav}} {{Godina u drugim kalendarima|1979}} __NOTOC__ Godina '''1979''' ('''[[Rimski brojevi|MCMLXXIX]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u ponedjeljak]] po gregorijanskom kalendaru. * Međunarodna godina deteta (UN). <center> {| style="border:1px solid silver;background-color:white;padding:5px;" align=center class=radius | '''1979''': <br /> [[1979#Januar/Siječanj|1]] • [[1979#Februar/Veljača|2]] • [[1979#Mart/Ožujak|3]] • [[1979#April/Travanj|4]] • [[1979#Maj/Svibanj|5]] • [[1979#Jun/Juni/Lipanj|6]] • [[1979#Jul/Juli/Srpanj|7]] • [[1979#Avgust/August/Kolovoz|8]] • [[1979#Septembar/Rujan|9]] • [[1979#Oktobar/Listopad|10]] • [[1979#Novembar/Studeni|11]] • [[1979#Decembar/Prosinac|12]] <br /> [[1979#Rođenja|Rođenja]] • [[1979#Smrti|Smrti]] |}</center> == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - [[SAD]] prenose diplomatsko priznanje sa Republike Kine ([[Tajvan]]) na [[Narodna Republika Kina|Narodnu Republiku Kinu]]. * 1. 1. - [[Jura (kanton)|Jura]] postaje najmlađi kanton [[Švajcarska|Švajcarske]], izdvajanjem iz [[Bern (kanton)|Berna]]. * 1. 1. - Francuski [[Peugeot]] preuzima kompanije Chrysler Europe i [[Simca]]. * [[3. 1.]] - Na Drugom programu TV Beograd emitovana prva "Beogradska hronika". * [[4. 1.]] - [[Shapour Bakhtiar]], opoziciona figura, postavljen za predsednika [[Pahlavi (dinastija)|iranske carske]] vlade, zbog čega je izbačen iz Nacionalnog fronta. * 4. 1. - U Splitu palo 20 cm snega, jutarnja temperatura u Mostaru -10. * [[7. 1.]] - Vijetnamske snage i kambodžanski pobunjenici ulaze u glavni grad [[Demokratska Kampučija|Kampučije]] [[Phnom Penh]] i formalno ruše režim [[Crveni Kmeri|Crvenih Kmera]], koji se povlače prema tajlandskoj granici. * [[8. 1.]] - {{flagicon|CMB|1979}} Proglašena [[Narodna Republika Kampučija]], pod vijetnamskim okriljem, bez međunarodnog priznanja (režim traje do [[1993]], od 1989. pod imenom Država Kambodža). Dezorganizacija u zemlji vodi do gladi. * 8. 1. - Eksplozija francuskog [[tanker]]a ''Betelgeuse'' na jugu Irske, 50 poginulih. * [[9. 1.]] - Osnovan Fond "Nikola Tesla" za podsticaj naučnom stvaralaštvu. * 9. 1. - Koncert "Muzika za [[UNICEF]]" u Generalnoj skupštini UN, domaćini [[Bee Gees]], [[ABBA]] predstavila novu pesmu "Chiquitita". * 9. 1. - Predstavnici Čilea i Argentine potpisali Akt iz Montevidea kojim zahtevaju papino posredovanje u sporu oko [[Beagle (kanal)|Beaglovog prolaza]]. * [[10. 1.]] - Zaledilo se [[Dojransko jezero]] (istog datuma kao prošle godine). * [[13. 1.]] - Dvojica Hrvata u Čikagu ponovo osuđena za upad u zapadnonemački konzulat u tom gradu prošlog avgusta. * januar - februar - "[[Zima nezadovoljstva]]" u Velikoj Britaniji - brojni štrajkovi protiv zamrzavanja plata u borbi protiv inflacije, a takođe i oštra zima. * [[16. 1.]] - [[Iranska revolucija]]: šah [[Mohammed Reza Pahlavi]] napustio zemlju sa porodicom. * 16. 1. - [[BBC]] prikazao prvu od 13 epizoda prirodnjačke TV serije ''[[Life on Earth (TV serija)|Life on Earth]]'' sa [[David Attenborough|Davidom Attenboroughom]]. Čuven je njegov susret sa planinskom gorilom u 12. epizodi (3. 4.; u SFRJ se prikazuje preko TV Sarajevo od 3. januara 1981). * [[20. 1.]] - Osnovana firma Kosovouniverzum, zvanični početak poslovnih aktivnosti [[Braća Karić|Braće Karić]]<ref>Skrozza, Tamara (3. februar 2005). [http://www.vreme.rs/cms/view.php?id=405133 Dinastija iz šerbeta s hlebom]. ''Vreme''</ref>. * [[22. 1.|22]] - [[26. 1.]] - Američka TV serija "[[Holokaust (TV serija)|Holokaust]]" je prikazana u Zapadnoj Nemačkoj, izaziva veliku pažnju. * [[29. 1.]] - Brenda Ann Spencer [[Pucnjava u Osnovnoj školi Grover (San Diego)|pucala na školu]] u [[San Diego|San Diegu]], Kalifornija, ubila dvoje i ranila osmoro; rekla je: "Ne volim ponedeljke" (inspiracija za pesmu ''[[I Don't Like Mondays]]'' irskog benda ''[[The Boomtown Rats]]''-a). * [[28. 1.]] - [[5. 2.]] - [[Deng Xiaoping]] u poseti SAD, prva poseta lidera NR Kine toj zemlji. * [[30. 1.]] - Varig Flight 967: brazilski teretni avion sa šest članova posade nestao nad Pacifikom (kapetan je preživeo pad aviona [[1973]]). === Februar/Veljača === [[Datoteka:Imam Khomeini in Mehrabad.jpg|thumb|220px|[[Ruholah Homeini|Homeinijev]] povratak]] * [[1. 2.]] - Ajatolah [[Ruholah Homeini]] se vraća u [[Iran]] posle 14 godina progonstva, dočekuje ga ogromna oduševljena masa (→ [[Dekada Fadžra]]). * [[1. 2.|1]] - [[12. 2.]] - Tito na bliskoistočnoj turneji: Kuvajt, Irak, Sirija, Jordan. * [[2. 2.]] - [[Sid Vicious]] (21), umro od predoziranja heroinom (njegova partnerka [[Nancy Spungen]] je ubijena prošlog oktobra, za šta je on osumnjičen). * [[4. 2.]] - Homeini imenuje [[Mehdi Bazargan|Mehdija Bazargana]] za premijera, protivno Bahtijaru (do novembra). * 4. 2. - Na Prvom programu TV Beograd je počelo emitovanje dečje crtane serije "Mikijeva radionica" (v. [[Mickey Mouse]]), prva epizoda koja se emitovala je "Borba s bikovima". U tadašnjem listu "Borba" se crtani pisao "Družina Miki Mausa". * [[5. 2.]] - Zbačen predsednik [[Narodna Republika Kongo|Narodne Republike Kongo]] [[Joachim Yhombi-Opango]], sledi [[Denis Sassou Nguesso]] (1979-92. i 1997-...). * [[6. 2.]] - Advokat Jovan Barović, branitelj disidenata, poginuo u sudaru sa kamionom blizu Beograda. * [[9. 2.]] - U vazduhoplovnoj bazi kod Teherana dolazi do pobune pro-Homeinijevih tehničara, zatim dolazi i do uličnih borbi. * 9. 2. - Pukovnik [[Chadli Bendjedid]] je novi predsednik [[Alžir]]a (do [[1992]]), podržava ekonomsku liberalizaciju. * 9. 2. - U Lithgow blizu Sidneya uhapšena trojica Hrvata, u kući u kojoj je nađen i eksploziv<ref name="MyUser_The_New_York_Times_September_18_2016c1">{{cite web |url=http://www.nytimes.com/1979/02/09/archives/world-news-briefs-3-held-in-sydney-in-plot-to-cut-water-supply.html |title=World News Briefs |newspaper=The New York Times |date= FEB. 9, 1979 |author= |accessdate= September 18, 2016}}</ref>. * [[10. 2.]] - Umro [[Edvard Kardelj]], član predsedništava SFRJ i [[CK SKJ]] (u državnom predsedništvu ga zamenjuje [[Sergej Kraigher]]). * [[11. 2.]] (22. bahman 1357. po [[Iranski kalendar|i.k.]]) - [[Iranska revolucija]]: nakon što se vojska povukla u baze, revolucionari zauzimaju sve punktove, premijer Bakhtiar beži iz zemlje - Homeini preuzima vlast. [[Datoteka:Edvard Kardelj (5).jpg|mini|160px|† [[Edvard Kardelj]]]] * [[12. 2.]] - Prvi građanski rat u Čadu: premijer [[Hissène Habré]] pokušao da zbaci predsednika [[Félix Malloum|Félixa Mallouma]]. * 12 - 23. 2. - U Ženevi održana prva Svetska konferencija o klimi. * [[14. 2.]] - Islamski ekstremisti kidnapovali u [[Kabul]]u američkog ambasadora Adolpha Dubsa - poginuo u pucnjavi sa policijom. * [[15. 2.]] - Eksplozija gasa u jednoj [[varšava|varšavskoj]] banci, 49 mrtvih. * 15. 2. - Kasno uveče, prvo streljanje na krovu škole Refah u Teheranu: bivši šef tajne službe SAVAK, šef gradske policije i jedan general. * februar - [[Demokratska Republika Afganistan|Afganistan]]: iz [[Nuristan]]a, koji je u plemenskoj pobuni od prošlog jula, izbačene su vladine snage. U borbi su učestvovali i neki islamski intelektualci, npr. [[Ahmad Shah Massoud]].<ref>Olivier Roy. ''Islam and Resistance in Afghanistan'', p. 99-100. Cambridge University Press. 1990</ref> * [[17. 2.]] - [[Kinesko-vijetnamski rat]] počinje kineskim upadom na sever [[Vijetnam]]a. * 17. 2. - [[Košava]] u [[Vršac|Vršcu]] duvala 170 km/h (47 m/s), u Beogradu 33 m/s; srušen deo tribine stadiona u Novom Sadu. * [[18. 2.]] - U [[Sahara|Sahari]], u južnom Alžiru, tokom pola sata pada sneg. * [[20. 2.]] - [[Presuda Cassis de Dijon]]: propisi kojima se praktično ograničava uvoz robe su nezakoniti, tj. protivni evropskim ugovorima (→ [[Pravo Evropske unije]]). * [[22. 2.]] - {{flag|Sveta Lucija}} nezavisna od Velike Britanije. * [[27. 2.]] - Knjiga-bomba upućena katoličkom svešteniku Timothyju Majiću iz hrvatskih novina "Danica" u [[Milwaukee]]ju, povređen detektiv. <!-- UDBA ili Hrvatski narodni odpor? --> === Mart/Ožujak === * [[1. 3.]] - [[Kuvajtski tornjevi]] otvoreni za javnost (građevinske radove izveo beogradski [[Energoprojekt]]). * 1. 3. - Izbori u Španiji, prvi nakon donošenja novog ustava: slični rezultati kao 1977, vladajuća Unija demokratskog centra ima relativnu većinu, socijalisti drugi. * 1. 3. - Referendum o uvođenju škotske skupštine - većina je "za" ali ispod cenzusa od 40% ukupnog elektorata - ovo će biti povod za izglasavanje nepoverenja britanskoj vladi. Istovremeno, Vels glasa protiv zasebne skupštine (→ [[1997]]). * [[5. 3.]] - Svemirska letjelica [[Voyager 1]] u najbližem prolazu pored Jupitera, poslala je prve snimke [[Jupiterovi prstenovi|Jupiterovih prstenova]]. Otkriveni su i sateliti [[Metida (mjesec)|Metida]] i [[Teba (mjesec)|Teba]], u julu i [[Adrasteja (mjesec)|Adrasteja]]. [[Datoteka:Jupiter - February 1979 (18269520615).jpg|mini|180px|left|[[Jupiter (planet)|Jupiter]] sa [[Voyager 1|Voyagera 1]]]] * 5. 3. - Zabeležen najveći [[magnetar]]ski događaj ([[meki gama repetitor]]). * [[8. 3.]] - [[Philips]] prikazao [[CD|kompakt disk]]. * [[13. 3.]] - [[Evropski monetarni sistem]] stupa na snagu - sprečavanje velikih fluktuacija u valutnom kursu ("zmija u tunelu"), uvedena obračunska jedinica [[ECU]]. * 13. 3. - Puč [[Maurice Bishop|Morisa Bišopa]] na [[Grenada|Grenadi]], marksistička vlada traje do američke [[Invazija Grenade|invazije]] [[1983]]. * [[14. 3.]] - U sudaru grčkog autobusa i jugoslovenskog kamiona u Grčkoj blizu jugoslovenske granice, poginulo 30 ljudi. * 14. 3. - Prikazan film "[[Kosa (film)|Kosa]]". * 14. 3. - Ukradeni kineski avion Hawker Siddeley Trident pao na fabriku u Pekingu, 44 mrtvih. [[Datoteka:Interference-colors.jpg|mini|150px|[[CD|kompakt disk]]]] * [[15. 3.]] - General [[João Figueiredo]] novi predsednik Brazila (do [[1985]]), poslednji iz vojnog režima. * [[15. 3.|15]] - [[20. 3.]] - [[Heratska pobuna (1979)|Heratska pobuna]] naroda i dela vojske protiv vlasti [[Demokratska Republika Afganistan|DR Afganistana]], ubijeno i nekoliko sovjetskih savetnika. Do jeseni, u pobuni su i centralni delovi zemlje. * [[16. 3.]] - Prikazan film ''[[The China Syndrome]]'' o TV reporterki koja otkriva zataškavanje problema sigurnosti u nuklearnoj elektrani. * 16. 3. - Okončan Kinesko-vijetnamski rat, obe strane tvrde da su pobedile. * [[17. 3.]] - Izvršni savet Beograda zaključio da cene kvadrata stana budu 15.000 do 17.500 dinara. * [[22. 3.]] - Sednica Predsedništva SFRJ i Predsedništva CK SKJ u Igalu. * [[25. 3.]] - Prihvaćen predlog Narodne banke Jugoslavije da se izda kovani novac od 25 para, jer se petoparac gubi iz opticaja. [[Datoteka:Carter, Sadat, and Begin at the Peace Treaty Signing, March 27, 1979 (10729561495).jpg|mini|200px|Sadat, Karter i Begin]] * [[26. 3.]] - Ispred [[Bela kuća|Bele kuće]] potpisan [[Egipatsko-izraelski mirovni sporazum]] ([[Anwar Sadat|Sadat]] i [[Menachem Begin|Begin]]). * [[27. 3.]] - Sovjetska plovila stigla u vijetnamsku [[baza Cam Ranh|bazu Cam Ranh]] (do 2002). * [[28. 3.]] - [[Laburistička stranka (UK)|Laburistička]] britanska vlada [[Jim Callaghan|Jima Callaghana]] izgubila poverenje u parlamentu sa 311 prema 310 glasova - prevremeni izbori 3. 5.. * 28. 3. - [[Incident na ostrvu Tri Milje]]: nesreća u [[nuklearna elektrana|nuklearnoj elektrani]] u Pensylvaniji dovela do opsežnog radijacijskog zračenja. * [[30. 3.]] - Britanski političar [[Airey Neave]] poginuo od bombe koju je Irska nacionalna oslobodilačka armija postavila pod njegov auto na parkingu Palate Westminster (teorije zavere tvrde drugačije). * [[31. 3.]] - [[Britanija|Britanski]] razarač "London" isplovio iz luke u La Valeti, čime su okončane vojne veze [[Velika Britanija|Velike Britanije]] i [[Malta|Malte]], uspostavljene 181. godinu ranije. * 31. 3. - Pesma Evrovizije u Jerusalimu, ponovo pobedio Izrael; Jugoslavija nije učestvovala, niti je prenosila, iz političkih razloga. * [[mart]] - Hrvatski nacionalisti se izjasnili krivim u vezi otmice aviona [[1976]] (v. [[TWA Flight 355]]). === April/Travanj === * mart/april - Kampanja protiv disidentske aktivnosti u SFRJ, [[Milovan Đilas]] upozoren 21. 3. da će biti preduzete "najenergičnije mere"<ref name="MyUser_The_New_York_Times_September_18_2016c2">{{cite web |url=http://www.nytimes.com/1979/04/08/archives/yugoslavia-moving-against-dissidents-djilas-is-warned-by-secret.html |title=YUGOSLAVIA MOVING AGAINST DISSIDENTS |newspaper=The New York Times |date= APRIL 8, 1979 |author= |accessdate= September 18, 2016}}</ref>. * april, početkom - CK [[SKJ]] doneo zaključke o sprovođenju Titove inicijative od prošlog novembra, o doslednijem ostvarivanju načela kolektivnog rada, odlučivanja i odgo­vornosti, u svim organima i organizacijama i na svim nivoima — od ko­mune do Federacije; slede sednice konferencija svih društveno-političkih orga­nizacija (Socijalistički savezi, Sindikat, Savezi socijalističke omladine i Savezi boraca), uveden jednogodišnji mandat za njihove predsednike; u skladu s tim već počinje rad na izmeni [[Ustav Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije (1974)|Ustava]]<ref>Bajec, Dolničar, 1981, str. 316</ref>. * [[1. 4.]] - Proglašena Islamska Republika [[Iran]], nakon dvodnevnog referenduma u kome je navodno 99% glasača bilo "za". * [[2. 4.]] - Propust [[antraks]]a iz vojnog objekta u [[Sverdlovsk]]u, SSSR, broj mrtvih se procenjuje na stotinak. * 2. 4. - Zatvaranjem britanske vojne baze, [[Malta]] stekla punu nezavisnost čime je okončano gotovo 80 godina dugo britansko prisustvo na tom ostrvu. * [[3. 4.]] - [[Zvonko Bušić]] i još troje, osuđeni prošle godine u SAD na doživotni zatvor zbog otmice aviona 1976, dobili pravo na pomilovanje posle 31. 12.. * [[4. 4.]] - U [[Pakistan]]u pogubljen bivši predsjednik Vlade [[Zulfikar Ali Buto]] koji je svrgnut vojnim udarom [[1977]]. godine. * [[5. 4.]] - [[KK Bosna Royal|KK Bosna]] postala prvak Evrope u Grenoblu. * [[7. 4.]] - Pogubljen/ubijen bivši iranski premijer [[Amir-Abbas Hoveyda]]. * [[9. 4.]] - [[51. dodjela Oscara]]: najbolji film je "[[The Deer Hunter|Lovac na jelene]]", ukupno pet nagrada od devet nominacija. * [[10. 4.]] - U SAD potpisan Zakon o odnosima sa Tajvanom. * 10. 4. - Kraj [[Ugandsko-tanzanijski rat|Ugandsko-tanzanijskog rata]]: [[Tanzanija|tanzanijske]] trupe okupirale glavni grad [[Uganda|Ugande]], diktator [[Idi Amin]] bježi u Libiju pa [[Saudijska Arabija|Saudijsku Arabiju]]. [[Datoteka:Hotel Slavija, 1979 Yugoslavia Earthquake.jpg|mini|200px|[[Zemljotres u Crnoj Gori 1979.|Zemljotres u Crnoj Gori]]]] * [[15. 4.]] - Jak [[Zemljotres u Crnoj Gori 1979.|zemljotres na crnogorskom primorju]] - ljudske žrtve i razaranja, naročito u [[Budva|Budvi]]. U Crnoj Gori 101 poginuli, u [[Albanija|Albaniji]] 35. * april - Razne pobune u Iranu (Kuzestan, Kurdi...). * [[17. 4.|17]] - [[19. 4.]] - Hapšenja i ubistvo oko 100 đaka u [[Centralnoafričko Carstvo|Centralnoafričkom Carstvu]] koji su protestovali zbog obaveznog nošenja skupih uniformi. * [[18. 4.]] - [[Saad Haddad]] proglasio Slobodnu Libansku Državu na jugu Libana uz pomoć Izraela (nepriznata država nestaje zajedno s njim 1984). * [[19. 4.]] - Proslava 60. godišnjice [[SKJ]] u beogradskom centru "Sava". * 19. 4. - Štampan prvi broj obnovljenog lista za decu "Neven". * 19. 4. - Austrijanac [[Andreas Mihavecz]] preživeo 18 dana bez vode i hrane, nakon što su ga policajci zaboravili u ćeliji. * [[20. 4.]] - Američkog predsednika [[Jimmy Carter|Cartera]] napao [[močvarni zec]] u rodnom gradu [[Plains, Georgia]] (objavljeno 29. 8.). * [[23. 4.]] - [[23. 5.]] - Studentski protesti u [[Nepal]]u u kojima ima i mrtvih, kralj [[Birendra]] najavljuje referendum o uvođenju višepartijskog sistema (održan 1980). * [[29. 4.]] - [[Orson Vels]] na ručku kod predsednika [[Tito|Tita]] (snima se film "[[Tajna Nikole Tesle]]"). === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - Danska daje samoupravu [[Grenland]]u. [[Datoteka:Margaret Thatcher cropped2.png|thumb|150px|[[Margaret Thatcher]], premijer UK 1979-90]] * [[3. 5.]] - Generalni izbori u [[Velika Britanija|V. Britaniji]]: ubedljiva pobeda [[Konzervativna stranka (UK)|konzervativaca]] na čelu sa [[Margaret Thatcher]], 339 prema 262 mandata za laburiste. Slogan konzervativaca je bio ''Labour Isn't Working''. Partija ostaje na vlasti do [[1997]]. * 3. 5. - Mere štednje nafte u SFRJ: na snazi je zakon o ograničenju kretanja motornih vozila, poznat kao "par-nepar", jer se polovina vozila ne može kretati, zavisno od početne cifre registracije (ukinuto 3. februara 1981); donesena je i uredba o ograničenju brzine. * [[5. 5.]] - Osnovana [[Iranska revolucionarna garda]] (''Pasdaran-e Enqelab''). * [[6. 5.]] - Izbori u Austriji, socijaldemokrati kancelara [[Bruno Kreisky|Bruna Kreiskog]] pojačavaju većinu. * [[8. 5.]] - Požar u [[manchester]]skoj robnoj kući Woolworths, deset mrtvih. * [[9. 5.]] - [[Finale kupa UEFA 1979.|Finale kupa UEFA]] u Beogradu: [[FK Crvena Zvezda]] - [[Borusija Menhengladbah]] 1:1. * [[10. 5.]] - Samouprava za [[Federalne Države Mikronezije]] pod suverenitetom SAD (nezavisnost od 1986). * 10. 5. - U Kanu prikazan film ''[[Apocalypse Now]]''. * [[12. 5.]] - Još jedan jak potres u Crnoj Gori, zabeležena šteta u Kotoru. [[Datoteka:YUGOSLAVIA, BOSNIA-HERZOGOVINA, SARAJEVO pre1991 -LICENSE PLATE - Flickr - woody1778a.jpg|mini|Registarska tablica: broj odlučuje kada se možete voziti]] * [[15. 5.]] - Na sednici oba veća Skupštine SFRJ izabrano [[Predsjedništvo SFRJ|Predsjedništvo]], zapravo potvrđen stari sastav: pored Tita tu su [[Lazar Koliševski]] (novi potpredsednik), [[Cvijetin Mijatović]], [[Sergej Kraigher]], [[Petar Stambolić]], [[Vladimir Bakarić]], [[Vidoje Žarković]], [[Stevan Doronjski]] i [[Fadil Hoxha]] (stari potpredsednik).<ref>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp|issue:UB_00064_19790516|page:1 "Borba", 16. maj 1979]</ref> {{circa}} [[Dušan Dragosavac]] sekretar Predsedništva CK SKJ umesto [[Stane Dolanc|Staneta Dolanca]]. * [[16. 5.|16]] - [[21. 5.]] - Tito u poseti SSSR. * 20. 5. - Generalni sekretar [[Španska socijalistička radnička partija|Španske socijalističke radničke partije]] [[Felipe González]] daje ostavku jer se partija ne želi odreći marksizma. * [[21. 5.]] - [[Dan White]], ubica [[George Moscone|Georgea Mosconea]] i [[Harvey Milk|Harveyja Milka]], osuđen na samo sedam godina (→ [[Twinkie obrana]]), što dovodi do nereda Whiteove noći od strane gej zajednice u San Franciscu. * [[21. 5.|21]] - [[28. 5.]] - [[Elton John]] nastupa u Lenjingradu i Moskvi - prva zapadna rok zvezda u SSSR. * [[23. 5.]] - U revanšu finala kupa UEFA, Borusija pobeđuje Crvenu Zvezdu sa 1:0 i uzima trofej (oproštaj [[Berti Vogts]]a od igračke karijere). * 23. 5. - U Los Angelesu dvojica nacionalističkih Hrvata poginula od bombe u kamionu, pretpostavlja se da je bila namenjena drugim Hrvatima, metama pretnji i iznude<ref name="MyUser_The_New_York_Times_September_18_2016c3">{{cite web |url=http://www.nytimes.com/1979/06/09/archives/croatian-community-is-upset-by-blasts-identification-of-victims.html?_r=0 |title=Croatian Community Is Upset by Blasts |newspaper=The New York Times |date= JUNE 9, 1979 |author= |accessdate= September 18, 2016}}</ref><ref name="MyUser_The_New_York_Times_September_18_2016c4">{{cite web |url=http://www.nytimes.com/1979/06/21/archives/clashing-yugoslavamericans-studied-by-grand-jury-theory-on-secret.html |title=Clashing Yugoslav‐Americans Studied by Grand Jury |newspaper=The New York Times |date= JUNE 21, 1979 |author= |accessdate= September 18, 2016}}</ref>. * [[24. 5.]] - Pop Stojiljko Kajević, Nikola Kavaja i još dvojica Srba osuđeni u Čikagu za zaveru za ubistvo jugoslovenskih diplomata u tom gradu 1975<ref name="MyUser_The_New_York_Times_September_18_2016c5">{{cite web |url=http://www.nytimes.com/1979/05/25/archives/around-the-nation-4-serbians-are-convicted-of-plotting-to-kill.html |title=Around the Nation |newspaper=The New York Times |date= MAY 25, 1979 |author= |accessdate= September 18, 2016}}</ref> (Kavaja je na slobodi uz kauciju do izricanja presude). * 24. 5. - Dnevnik TV Beograd ima novu špicu sa tačkastim globusom (do 1992, nove varijante 1998-2000, 2010-2022 i od 2022). * [[25. 5.]] - Poslednji Titov [[Dan mladosti]]: štafetu je predala omladinka Sanija Hiseni, koja je pozdravne reči uputila na albanskom. * 25. 5. - [[Let American Airlines 191]]: najgora avio-nesreća u istoriji SAD, 273 poginulih u padu aviona [[DC-10]] neposredno po poletanju sa čikaškog aerodroma. Ova nesreća, i ona sledećeg novembra, ruše reputaciju DC-10, mada problem nije bio u avionu. * 25. 5. - Šestogodišnji [[Etan Patz]] nestao na Menhetnu - iz ovoga će nastati pokret za nestalu decu (prvi lik na tetrapaku za mleko). * 25. 5. - Prikazan prvi film ''[[Alien (film)|Alien]]''. * [[26. 5.]] - Izraelci vratili [[sinaj]]ski grad [[Ariš (grad)|Ariš]] Egiptu (etapno povlačenje sa poluostrva traje do 1982). * [[28. 5.]] - Potpisan ugovor o pristupanju Grčke [[Evropska ekonomska zajednica|Evropskoj ekonomskoj zajednici]] (stupa na snagu 1. januara 1981). === Jun/Juni/Lipanj === * [[1. 6.]] - [[Datoteka:Flag of Zimbabwe Rhodesia.svg|25px]] Poslije devedeset godina ukinuta vladavina bijele manjine u [[Rodezija|Rodeziji]] - prvi crni premijer je [[Abel Muzorewa]], država se privremeno zove [[Zimbabwe Rhodesia]] (do decembra). * [[2. 6.]] - Papa [[Ivan Pavao II.]] stigao u posjetu rodnoj [[Poljska|Poljskoj]], prvi posjet jednog pape nekoj komunističkoj zemlji ("devet dana koji su promijenili svijet"). * 2. 6. - U Los Angelesu donesen zakon o gay pravima (ili 8. 7.). * [[3. 6.]] - Izbori u Italiji, [[Komunistička partija Italije|komunisti]] i dalje jaki drugi ali izgubili 33 mesta. * 3. 6. - Izboj naftnog izvora Ixtoc I u [[Meksički zaliv|Meksičkom zalivu]], ističu stotine miliona galona nafte (najteži incident do [[2010]]). * [[4. 6.]] - General i šef države [[Gana|Gane]] [[Fred Akuffo]] zbačen vojnim udarom - na vlast prvi put dolazi zrakoplovni satnik [[Jerry Rawlings]] (šef države odn. predsjednik 1979. i 1981-2001); kasnije tokom meseca streljana trojica ranijih vojnih šefova države: [[Ignatius Kutu Acheampong|Acheampong]], [[Akwasi Afrifa|Afrifa]] i Akuffo. * [[7. 6.]] - Prvi direktni izbori za [[Evropski parlament]] u tada 9-članoj [[Evropska zajednica|EZ]]. * [[8. 6.]] - Od 11 članova Saveta za narodnu odbranu SFRJ, šest su generali; u saveznom Savetu za zaštitu ustavnog poretka su dvojica generala od osam članova (ocenjeno kao porast uticaja vojske u Jugoslaviji)<ref name="osa1">[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/83-4-77.shtml More Power for Army Generals in Yugoslavia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120604193524/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/83-4-77.shtml |date=2012-06-04 }}, Slobodan Stanković, OSA - RFE</ref>. * [[11. 6.]] - Bryan Allen preleteo [[La Manche]] letelicom na ljudski pogon ''[[Gossamer Albatross]]'' (pribl. "paučinasti albatros"). * [[15. 6.]] - Objavljeno da je gen. [[Ivan Mišković (general)|Ivan Mišković]] postavljen za predsednika Saveta za civilnu zaštitu (bio sklonjen [[1973]])<ref name="osa1"/>. * jun - [[McDonald's]] uveo [[Happy Meal]] za decu. * [[16. 6.]] - [[Islamistička pobuna u Siriji]] &mdash; Masakr u [[alep]]skoj artiljerijskoj školi: pripadnici Muslimanskog bratstva ubili između 50 i 83 [[alaviti|alavitska]] kadeta. * [[18. 6.]] - Bečki samit: [[SAD]] i [[SSSR]] (Karter i [[Leonid Brežnjev|Brežnjev]]) potpisuju sporazum [[SALT II]] o ograničenju strateškog naoružanja (američka desnica kritikuje sporazum, Senat ga nije ratifikovao zbog invazije na Afganistan). * 18/[[19. 6.]] - Teretni voz sa tri lokomotive i 30 vagona pao u provaliju kod Titograda, poginula trojica mašinovođa. * [[20. 6.]] - Srpski emigrant [[Nikola Kavaja]] oteo avion u SAD, tražio puštanje oca Stojiljka Kajevića, zamišljao da obruši avion na "[[Poslovni centar Ušće|CK]]" u Beogradu i ubije Tita<ref name="MyUser_The_New_York_Times_September_18_2016c6">{{cite web |url=http://www.nytimes.com/1979/07/12/archives/priest-sees-no-contradiction-in-his-terrorist-acts-a-lot-of-pride.html |title=Priest Sees No Contradiction in His Terrorist Acts |newspaper=The New York Times |date= JULY 12, 1979 |author= |accessdate= September 18, 2016}}</ref><ref name="MyUser_The_New_York_Times_September_18_2016c7">{{cite web |url=http://www.nytimes.com/1979/06/25/archives/new-fbi-crisis-control-center-a-key-to-saving-136-in-hijacking.html |title=New F.B.I. Crisis Control Center A Key to Saving 136 in Hijacking |newspaper=The New York Times |date= JUNE 25, 1979 |author= |accessdate= September 18, 2016}}</ref><ref name="MyUser_The_New_York_Times_September_18_2016c8">{{cite web |url=http://www.nytimes.com/1979/06/22/archives/serbian-hijacker-surrenders-as-jetliner-from-new-york-lands-in.html |title=Serbian Hijacker Surrenders as Jetliher From New York Lands in Ireland |newspaper=The New York Times |date= JUNE 22, 1979 |author= |accessdate= September 18, 2016}}</ref>. * 20. 6. - Vojnik nikaragvanske nacionalne garde ubio američkog novinara ABC-a Billa Stewarta i njegovog prevodioca - revolt prema Somozinom režimu u SAD. * [[25. 6.]] - Komandant [[NATO]]-a [[Alexander Haig]] preživeo u Belgiji napad [[Frakcija Crvene Armije|Frakcije Crvene Armije]]. === Jul/Juli/Srpanj === [[Datoteka:Original Sony Walkman TPS-L2.JPG|mini|140px|left|Originalni [[Sony]]-jev ''[[Walkman]]'']] * [[1. 7.]] - [[Sony]]-jev ''[[Walkman]]'' ušao u prodaju u Japanu. * 1. 7. - U [[Švedska|Švedskoj]] zabranjeno telesno kažnjavanje dece u kući. * [[3. 7.]] - [[Operacija Ciklon]]: američki predsednik [[Jimmy Carter]] odobrava finansiranje antikomunističke gerile, [[mudžahedin]]a, u [[Građanski rat u Afganistanu|afganskom građanskom ratu]] (prvo se šalje komunikaciona oprema). * [[7. 7.]] - NR Kina dobija status najpovlašćenije nacije od SAD. * [[9. 7.]] - Referendumom odobren ustav [[Palau]]a - otočje, dio [[Starateljsko područje Pacifičkih Otoka|Starateljskog područja Pacifičkih Otoka]], nisu se željela priključiti [[Federativne Države Mikronezije|Federativnim Državama Mikronezije]] niti [[Maršalovi Otoci|Maršalovim Otocima]]. * [[11. 7.]] - Američka svemirska stanica ''[[Skylab]]'' pala blizu [[Perth]]a, Australija (bila je prazna od 1974). * [[12. 7.]] - {{flag|Kiribati}} (/Kiribas/) stiču nezavisnost od [[UK|Ujedinjenog Kraljevstva]] ([[Gilbertovi otoci|Gilbertovi]], [[Linijski otoci|Linijski]], [[Otoci Phoenix|Phoenix]] otoci i [[otok Banaba]]). * 12. 7. - Požar u hotelu ''Corona de Aragón'' u [[Zaragoza|Zaragozi]], Španjolska, preko 80 mrtvih - zvanično nesreća, ali sumnja se na ETA-u. * 12. 7. - ''[[Disco]] Demolition Night'' u Čikagu. * 12. 7. - U Njujorku ubijen mafijaš [[Carmine Galante]], glava familije Bonanno. * jul - [[Ivan Stambolić]]: Srbija zaostaje politički i ekonomski.<ref>Jović 2003, 264</ref> [[Datoteka:Saddam Hussein 1979.jpg|mini|150px|[[Sadam Husein]], predsednik Iraka 1979-2003.]] * [[16. 7.]] - Predsednik [[Irak]]a [[Ahmed Hassan al-Bakr]] daje ostavku, nasleđuje ga potpredsednik [[Sadam Husein]] (do [[2003]]); ubrzo vrši krvavu čistku na vrhu vlasti. * [[17. 7.]] - Prvo zasedanje [[Evropski parlament|Evropskog parlamenta]], prvi govor drži privremena predsedavajuća [[Louise Weiss]], stara aktivistkinja za ženska prava. [[Datoteka:Flag of the FSLN.png|mini|150px|left|Zastava [[Sandinistički front nacionalnog oslobođenja|Sandinističkog fronta nacionalnog oslobođenja]]]] * [[19. 7.]] - [[Nikaragvanska revolucija]]: [[Sandinisti]] preuzimaju vlast u [[Nikaragva|Nikaragvi]], dva dana nakon bekstva diktatora [[Anastasio Somoza Debayle|Anastasija Somose]] iz zemlje (porodica Somoza je vladala od 1936.); zemlja je u ruševinama od rata i zemljotresa iz 1972. * 19. 7. - Dva grčka tankera, ''Atlantic Empress'' i ''Aegean Captain'', se sudarila pored [[Tobago|Tobaga]] u Karibima - 27 mrtvih u požaru i velika količina izlivene nafte. * 19. 7. - [[Maritza Sayalero]] je prva [[Miss Universe]] iz Venecuele; kada su novinari i ostale takmičarke pohrlili njenom tronu bina se srušila. * [[21. 7.]] - Dominacija [[Disco]] muzike: sedam od deset najviših pozicija na Billboard Hot 100. * [[22. 7.]] - Čistka partije [[Baas]] ili Masakr drugova: Sadam Husein na konferenciji čelnika partije tvrdi da je otkrivena sirijska zavera; čita imena 68 ljudi koji su odmah izvedeni iz sale, 21 će biti pogubljen sledećeg meseca. * [[26. 7.]] - [[2. 8.]] - 26. [[Pulski filmski festival]]: [[Velika zlatna arena za najbolji film|Velika zlatna arena]] za film "[[Trofej (film)|Trofej]]"<ref>[http://arhiv.pulafilmfestival.hr/26-pulski-filmski-festival/ 26. Pulski filmski festival] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211016112157/https://arhiv.pulafilmfestival.hr/26-pulski-filmski-festival/ |date=2021-10-16 }}. arhiv.pulafilmfestival.hr</ref>. * [[27. 7.]] - [[AC/DC]] izdali šesti album, ''[[Highway to Hell (album)|Highway to Hell]]'', poslednji sa [[Bon Scott|Bonom Scottom]]. === Avgust/August/Kolovoz === * [[3. 8.]] - [[Teodoro Obiang Nguema Mbasogo]] zbacio u krvavom vojnom udaru svog brutalnog strica [[Francisco Macías Nguema|F. M. Nguemu]] i postao predsednik [[Ekvatorijalna Gvineja|Ekvatorijalne Gvineje]] (F. M. Nguema pogubljen 29. 9., a Teodoro je 2016. još uvek na vlasti). * [[4. 8.]] - Zamrznute cene industrijskih proizvoda u SFRJ, kako bi se obuzdala inflacija, što će izazvati nestašice najesen (deo cena će biti liberalizovan novembra 1980). * [[5. 8.]] - [[Zapadna Sahara|Zapadnosaharski]] front [[Polisario]] sklopio mir sa [[Mauritanija|Mauritanijom]] koja se povlači iz teritorije (→ [[Tiris al-Gharbiyya]]), ali Marokanci ubrzo ulaze. * [[8. 8.]] - Predsednik senata [[Wálter Guevara]] postaje predsednik [[Bolivija|Bolivije]], nakon što na junskim izborima niko nije dobio apsolutnu većinu, a Kongres nije mogao doneti odluku. * 8. 8. - Komitet Senata SAD iznosi da pet stranih zemalja ima špijunske mreže za nadzor svojih državljana u SAD: Čile, Filipini, Tajvan, Jugoslavija i (bivši) carski Iran. * [[10. 8.]] - [[Michael Jackson]] izdao album ''[[Off the Wall]]''. * 10. 8. - Povratak civilne vlasti u [[Ekvador]]u, [[Jaime Roldós Aguilera]] je novi predsednik (do 1981), podržava ljudska prava. * [[11. 8.]] - Pukla brana Machchu-2 u indijskoj državi [[Gudžarat]], procene broja mrtvih od 1.800 do 25.000. [[Datoteka:An artist's impression of the encounter between Pioneer 11 and Saturn.jpg|mini|210px|left|[[Pioneer 11]] i Saturn (umetnička vizija)]] * [[13. 8.]] - Nemački brod ''Cap Anamur'' stiže u Južnokinesko more gde će u narednih sedam godina spasiti 11.300 vijetnamskih izbeglica (''[[Boat people]]''). * [[15. 8.]] - Autobus sleteo u provaliju kod Novog Sada nakon sudara sa kamionom, 14 poginulih. * [[17. 8.]] - ''[[Monty Python's Life of Brian]]'' prikazan u SAD, u novembru u UK. * [[20. 8.]] - Kurdska pobuna u Iranu: tri dana nakon što je Homeini objavio džihad protiv Kurda, Iranska armija započinje opsadu [[Mahabad]]a, koji pada 3. septembra. * [[27. 8.]] - [[IRA]] ubila Lorda [[Luis Mauntbaten|Mauntbatena]] i još četvoro na brodici; istog dana u zasedi ubijeno 18 britanskih vojnika. * [[28. 8.]] - U Brazilu amnestirani politički zatvorenici osuđeni 1961-78. * avgust/septembar - Uragan David pogađa Karibe, naročito [[Dominika|Dominiku]] (29. 8., 56 mrtvih) i [[Dominikanska Republika|Dominikansku Republiku]] (31. 8., 2.000 mrtvih). === Septembar/Rujan === [[Datoteka:Poljud stadium.jpg|mini|250px|[[Gradski stadion u Poljudu]]]] * 30. 8. - [[9. 9.]] - [[Tito]]vo putovanje u [[Havana|Havanu]] na Konferenciju [[Pokret nesvrstanih|Nesvrstanih]]: insistira na nezavisnosti Pokreta od oba bloka. * [[1. 9.]] - [[Pioneer 11]] postaje prva svemirska letjelica koja je stigla do [[Saturn (planet)|Saturna]]. * [[2. 9.]] - Jubilejski pokret "Trinaest stoljeća kršćanstva u Hrvata" i [[Branimir]]ova godina: oko 200.000 vjernika u [[Nin]]u, predstavljen [[Hrvatski zavjetni križ]]. * [[7. 9.]] - U SAD pokrenut kablovski sportski kanal [[ESPN]] (''Entertainment and Sports Programming Network''). * septembar - Beogradski fantom: Vlada Vasiljević tokom deset noći juri ulicama ukradenim belim Porscheom 911, uz veliku pažnju građanstva i medija.<ref>"Propagiranje 'fantoma'", Borba 1979-09-16, str. 4</ref> * [[9. 9.]] - [[Svetsko prvenstvo u veslanju]] na [[Bledsko jezero|Bledskom jezeru]]. * [[10. 9.]] - Umro predsednik [[Narodna Republika Angola|NR Angole]] [[Agostinho Neto]], sledi [[José Eduardo dos Santos]] (do 2017); u zemlji je [[Angolski građanski rat|građanski rat]]. * 10. 9. - U [[Marysville, Ohio]] počela s radom Hondina fabrika motocikala, prvi pogon japanske automobilske industrije u SAD (zatvoren 2009). * [[13. 9.]] - Teretni voz se kod [[Stalać]]a zabio u ekspresni voz [[Beograd]] - [[Skoplje]], poginulo 61. * 13. 9. - U Južnoj Africi proglašena nezavisnost "[[bantustan]]a" [[Venda]] - bez međunarodnog priznanja, ukinuta 1994. * [[14. 9.]] - Sukob na čelu [[DR Afganistan]]a: nakon oružanog sukoba, [[Hafizullah Amin]] naredio ubistvo [[Nur Muhammad Taraki]]ja. * [[15. 9.|15]] - [[19. 9.]] - [[VIII. Mediteranske igre - Split 1979.|VIII. Mediteranske igre]] se održavaju u Splitu. [[Borut Petrič]] osvojio tri zlatne i dve srebrne medalje. Za potrebe igara je napravljen [[Gradski stadion u Poljudu]]. * [[septembar]] - [[Milovan Đilas]], [[Mihajlo Mihajlov]] i dr. pokrenuli prvi jugoslovenski [[samizdat]] "Časovnik", koji je odmah zabranjen, a Đilas je sledećeg meseca osuđen na novčanu kaznu<ref>[http://www.djilas.info/HRONOLOGIJA/hronologija.html Hronologija života i rada Milovana Đilasa]</ref>; urednik Dragoljub Ignjatović je dobio 30 dana zatvora<ref name="MyUser_The_New_York_Times_September_18_2016c9">{{cite web |url=http://www.nytimes.com/1979/10/16/archives/djilas-yugoslav-dissident-faces-jail-in-underground-journal-case.html |title=Djilas, Yugoslav Dissident, Faces Jail in Underground Journal Case |newspaper=The New York Times |date= OCT. 16, 1979 |author= |accessdate= September 18, 2016}}</ref>. * septembar - [[Španska socijalistička radnička partija]] se na vanrednom kongresu ipak odriče marksizma, [[Felipe González]] je ponovo generalni sekretar. [[Datoteka:Kadinjača - Zapadna Srbija, 001.JPG|mini|260px|[[Spomen kompleks Kadinjača]]]] * [[16. 9.]] - Dve porodice pobegle balonom iz [[Istočna Nemačka|Istočne Nemačke]]. * 16. 9. - Objavljen singl ''[[Rapper's Delight]]'' za koji se misli da je predstavio [[hip hop]] masama. * ca. 19. 9. - Zbog niskog vodostaja prekinut rečni saobraćaj celom dužinom Save. * [[21. 9.]] - Operacija Barracuda: [[Centralnoafričko Carstvo|Centralnoafrički]] car [[Bokassa]] zbačen uz pomoć francuskih padobranaca, [[David Dacko]] se vraća na vlast i proglašava obnovu [[Centralnoafrička republika|republike]]. * [[22. 9.]] - Na beogradskom stadionu JNA održan veliki koncert "Rock spektakl '79.", svirali [[Bijelo dugme]] i još preko 20 izvođača ([[Prljavo kazalište]], [[YU Grupa]], [[Parni valjak]], ...). * 22. 9. - Primećen [[Južnoatlantski bljesak]] kod ostrva [[Otok Bouvet|Buve]], možda nuklearna proba. * [[23. 9.]] - Otkriven [[Spomen kompleks Kadinjača]]. * [[24. 9.]] - [[Hilla Limann]] novi šef države Gane (do 1981). * [[28. 9.]] - Požar u bečkom hotelu "Am Augarten", stradalo 28 (25?) ljudi, od čega 17 turista iz SFRJ.<ref>"Poginulo 17 Jugoslovena", Borba 1979-09-29, str. 16 (foto)</ref> === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.]] - Druga [[Nigerija|nigerijska]] republika ustanovljena povratkom vlasti iz vojnih u civilne ruke - nakon [[Olusegun Obasanjo|Oluseguna Obasanja]], predsednik je [[Shehu Shagari]] (do 1983). * [[2.10.|2]] - [[5. 10.]] - 34. godišnja Skupština [[Međunarodna banka za obnovu i razvoj|Međunarodne banke za obnovu i razvoj]] i [[MMF|Međunarodnog monetarnog fonda]] se održava u Beogradu. Za goste je 24. 9. otvoren Hotel "Interkontinental" (od 2014. ''[[Crowne Plaza Beograd]]''). * [[4. 10.]] - Zemljotres u Sarajevu, materijalna šteta. * [[6. 10.]] - U [[Prokuplje|Prokuplju]] rođeni blizanci sa dvadeset dana razmaka, 16. septembra i 6. oktobra. [[Datoteka:Federal funds rate history and recessions.png|mini|Kamate u SAD]] * 6. 10. - "Volckerov šok": predsednik [[Federalna rezerva|Federalne rezerve]] [[Paul Volcker]] objavljuje da će se radi obuzdavanja inflacije ići na restriktivnu novčanu ponudu uz fluktuacije kamata, koje dostižu 13 pa 17% (20% 1981) - doći će do recesije i porasta nezaposlenosti do 1982. ** Kratkoročni krediti u iznosu od 11 milijardi dolara, koji su u SFRJ uzimani 1977-80, doći će na naplatu 1982-85, sa višom kamatnom stopom u SAD.<ref>Jović 2003, 223</ref> ** Više kamate, i recesija 1980-82, pogoršavaju i Latinoameričku dužničku krizu. * [[12. 10.]] - Tajfun Tip je najjači zabeleženi na Pacifiku. * [[14. 10.]] - Lideri Angole, Zambije i Zaira potpisali sporazum o nenapadanju. * 14. 10. - Nacionalni marš na Washington za gej i lezbijska prava, između 75 i 125 hiljada učesnika. * [[15. 10.]] - Vojni udar u [[El Salvador]]u, oboren general [[Carlos Humberto Romero]] ali umerena vojno-civilna Revolucionarna vladina hunta ne može kontrolisati vojsku, tako da dolazi do [[Salvadorski građanski rat|Salvadorskog građanskog rata]] (do [[1992]]). * 15. 10. - Crni ponedeljak na [[Malta|Malti]]: nakon pokušaja atentata na premijera [[Dom Mintoff|Doma Mintoffa]], pristalice njegove laburističke partije demolirale prostorije Progress Pressa, izdavača novina The Time. * oktobar - U zapadnoeuropskim zemljama živi 1.185.000 Jugoslovena, od čega 695.000 zaposlenih; izvan Europe 300.000.<ref>Jović 2003, 221</ref> * [[16. 10.]] - Klizište na aerodromu izazvalo [[cunami]] u francuskoj Nici, 23 poginulih. * [[16. 10.|16]] - [[18. 10.]] - Predsednik Tito u poseti Kosovu: Priština, Prizren, Đakovica, Peć. ** Prethodno je jedna partijska komisija donela zaključak da u SFRJ nema većih međunacionalnih problema, osim kada se radi o Romima i Albancima: razvili su se do mere da im aspiracije prelaze mogućnosti, što stvara ekonomske i potencijalne političke probleme.<ref>Jović 2003, 283</ref> [[Datoteka:Serbia, Belgrade, New Railway Bridge 20120929.jpg|mini|200px|[[Novi železnički most (Beograd)]]]] * [[22. 10.]] - Zbačenom iranskom šahu dozvoljen ulazak u SAD iz zdravstvenih razloga (napustiće zemlju već [[15. 12.]]). * 22. 10. - Osuđena šestorica [[Čehoslovačka Socijalistička Republika|čehoslovačkih]] disidenata, među kojima [[Václav Havel]] i [[Jiří Dienstbier]]; Havel je uhapšen prošlog maja, piše "Pisma Olgi". * [[23. 10.]] - [[Stevan Doronjski]] novi predsedavajući Predsedništva CK SKJ (do 1980). * [[25. 10.]] - Na referendumu podržani [[Statut o autonomiji Katalonije]] (novi donešen 2006), kao i Baskije - stupaju na snagu u decembru. * 25. 10. - SSSR i [[Južni Jemen]] potpisali ugovor o prijateljstvu. * 25. 10. - Nemačkoj vojsci je isporučen prvi serijski proizveden tenk [[Leopard 2]] (ovi tenkovi će prvi put biti upotrebljeni u mirovnim misijama u Bosni i na Kosovu). * [[26. 10.]] - Autoritarni predsednik [[Južna Koreja|Južne Koreje]] [[Park Chung-hee]] ubijen od strane [[Kim Jae-gyu]]a, šefa obaveštajne agencije KCIA. * [[27. 10.]] - {{flag|Sveti Vincent i Grenadini}} nezavisni od [[UK]]. === Novembar/Studeni === * [[1. 11.]] - Iranski ajatolah Homeini poziva na demonstracije i napade na američke i izraelske interese. * 1. 11. - Bolivijski general [[Alberto Natusch]] zbacuje predsednika Guevaru krvavim pučem, ali suočen je s prevelikim otporom. * [[2. 12.]] - U Parizu ubijen gangster [[Jacques Mesrine]]. * [[2.11.|2]] - [[4. 11.]] - Titova poseta Rumuniji, njegovo poslednje inostrano putovanje. Odmah nakon povratka produžuje u [[Bugojno]] (do 26. 11.). Boravi u vili Gorica, ustrijelio je medvjeda kapitalca, svoj posljednji trofej.<ref>Goldstein & Goldstein, 791</ref> * [[3. 11.]] - U [[Greensboro, North Carolina]], tokom mitinga "Smrt Klanu" ubijena petorica komunista od strane [[Ku Klux Klan]]a i neonacista. [[Datoteka:Iran hostage crisis - Iraninan students comes up U.S. embassy in Tehran.jpg|mini|220px|[[Iranska talačka kriza]] - studenti ulaze u ambasadu SAD]] * [[4. 11.]] - [[Iranska talačka kriza]] počinje: 3.000 radikala zauzima američku ambasadu u [[Teheran]]u i zarobljava 90 ljudi, od kojih 53-oje Amerikanaca - traže izručenje Šaha iz SAD (kriza traje do januara 1981). * [[6. 11.]] - Usvojeno da će [[Tajvan]] učestvovati na sportskim takmičenjima pod nazivom [[Kineski Taipei]]. * [[9. 11.]] - Pogrešna nuklearna uzbuna u [[NORAD]]-u. * [[10. 11.]] - Voz od 106 vagona sa eksplozivom i otrovnim hemikalijama zglajzao u [[Mississauga (Ontario)]], zbog čega je evakuisano 200.000 ljudi. * [[13. 11.]] - [[Ronald Reagan]] objavljuje da će se dogodine kandidovati za predsednika SAD. * 13. 11. - Londonski ''[[The Times]]'' ponovo izlazi nakon više od 11 meseci štrajka. * [[15. 11.]] - Premijerka Thatcher objavila da je [[Anthony Blunt]] bio "četvrti čovek" Kembričkog špijunskog kruga. * novembar - Zajednička sjednica Predsjedništava SFRJ i SKJ sa predsjednicima Predsjedništava republika i pokrajina: upozoreno da bi se moglo dogoditi "daljnje nazadovanje" u ekonomiji.<ref>Jović 2003, 226</ref> * novembar - Sirijske vlasti uhapsile [[alep]]skog šejha Zaina al-Din Khairallu, u gradu dolazi do talasa demonstracija, štrajkova i napada na kancelarije partije Baas. * [[16. 11.]] - Predsednica donjeg doma bolivijskog kongresa [[Lidia Gueiler Tejada]] postaje prelazna predsednica (do sledećeg jula). * 16. 11. - Otvorena prva linija [[Bukureštanski metro|Bukureštanskog metroa]]. * [[19. 11.]] - Ajatolah [[Ruholah Homeini]] zapovijeda oslobođenje 13 talaca - žena i crnaca - zatočenih u američkoj ambasadi u [[Teheranu]]. * ca. 19. 11. - Velike poplave u mnogim krajevima SFRJ.<ref>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp|issue:UB_00064_19791121|page:5 "Borba", 21. nov. 1979, str. 5]</ref> * [[20. 11.]] - [[Zauzeće Velike džamije]]: prvog dana [[islamski kalendar|islamske]] 1400. godine, militanti na čelu sa [[Juhayman al-Otaibi]]jem zauzeli [[Velika džamija|Veliku džamiju]] u [[Meka|Meki]]. * 20. 11. - Otvoren Islamski centar u Beču, sa prvom džamijom u Austriji. * [[21. 11.]] - Nakon što je Homeini rekao da su Amerikanci zauzeli Veliku džamiju, besna gomila zapalila američku ambasadu u [[Islamabad]]u, Pakistan. * [[26. 11.]] - PIA Flight 740: pakistanski avion pao nakon poletanja kod Džede u Saudi Arabiji, 156 mrtvih. * 26. 11. - Qatifska pobuna šiita i levičara u Saudi Arabiji - razbijena 3. decembra. * [[28. 11.]] - Air New Zealand Flight 901: [[Novi Zeland|novozelandski]] avion "DC-10" udario u planinu [[Erebus (planina)|Erebus]] na [[Antarktik]]u, što nije preživio niko od 257 putnika i članova posade. * [[29. 11.|29]] - 30. 11. - Papa [[Ivan Pavao II.]] u poseti carigradskom patrijarhu Atenagori. * [[30. 11.]] - Izdat album ''[[The Wall]]'' grupe [[Pink Floyd]]. === Decembar/Prosinac === * [[decembar]] - Izložba [[Mića Popović|Miće Popovića]] izaziva oštre reakcije državnih medija<ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/84-1-29.shtml Storm Over an Art Exhibition in Belgrade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054627/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/84-1-29.shtml |date=2011-07-28 }}, Zdenko Antić, Open Society Archives - Radio Free Europe</ref>. * [[2. 12.]] - Izbori u Portugalu: apsolutna većina za Demokratsku alijansu, koaliciju desnog centra; premijer od januara je [[Francisco de Sá Carneiro]]. * [[3. 12.]] - Navodno 99,5% glasača u Iranu za novi islamski ustav. [[Datoteka:Белград, Карагеоргий.jpg|mini|150px|Spomenik Karađorđu na beogradskom Vračaru]] * 3. 12. - U gužvi na koncertu [[The Who]] u [[Cincinnati, Ohio|Cincinnatiju]] stradalo 11 osoba. * [[4. 12.]] - Okončana opsada Velike džamije, poginulo 127 pripadnika snaga reda i 250 militanata (narednog meseca ih pogubljeno 68, uključujući vođu). * 4. 12. - "Hrvatski borci za slobodu" izveli eksploziju ispred putničke agencije Rudenjak Overseas Travel u [[Queens]]u. * [[6. 12.]] - Premijera ''[[Star Trek: The Motion Picture]]'' u [[Smithsonian]]u. * 6. 12. - "[[Pekinško proleće]]": uklonjen "[[Zid demokratije]]". * [[8. 12.]] - [[Mate Parlov]] i [[Marvin Camel]] boksali neriješeno u Splitu za titulu (smatra se nepravednim prema Camelu). * [[9. 12.]] - Potvrđeno iskorenjivanje [[boginje|boginja]] na planeti. * [[12. 12.]] - Otkriven spomenik Karađorđu na beogradskom Vračaru. * 12. 12. - [[NATO-ova odluka dvostrukog koloseka]]: sa Varšavskim paktom će se pregovarati o ograničenju naoružanja srednjeg i prelaznog dometa, u protivnom će u Zapadnoj Evropi biti postavljeno još takvog oružja. [[Datoteka:Prijem delegacije JNA kod predsednika Tita, Dan Armije.jpg|mini|200px|Prijem delegacije JNA kod predsednika Tita]] * 12. 12. - Vojni udar u Južnoj Koreji, "Puč 12. decembra": samo šest dana nakon što je [[Choi Kyu-hah]] potvrđen kao predsednik, dolazi do sukoba među generalima, [[Chun Doo-hwan]] preuzima kontrolu nad vojskom i zemljom (predsednik 1980-88). * 12. 12. - Nepriznata država Zimbabve Rodezija se privremeno vraća pod britansku kontrolu pod imenom [[Južna Rodezija]] da bi sledećeg aprila nastala nezavisna Republika [[Zimbabve]] (Sporazum iz Lancaster Housea potpisan 21. 12. - kraj [[Rodezijski građanski rat|Rodezijskog građanskog rata]]). * 12. 12. - Jak zemljotres na granici Kolumbije i Ekvadora, 300-600 mrtvih. * [[14. 12.]] - Osnovana [[Vojvođanska akademija nauka i umetnosti]]. * 14. 12. - Još jedan potres u Crnoj Gori. * [[18. 12.]] - Zajednička sjednica Predsjedništva SFRJ i SKJ (Savjet za narodnu obranu): predsjednik SIV Đuranović predlaže devalvaciju dinara od 30% i novu tranšu međunarodnog zajma, što Tito odbija (o toku sjednice se saznalo mnogo kasnije).<ref>Goldstein & Goldstein, 792</ref> * 18. 12. - Generalna skupština UN usvojila [[Konvencija o eliminaciji svih oblika diskriminacije žena|Konvenciju o eliminaciji svih oblika diskriminacije žena]] (stupa na snagu 1981). * [[21. 12.]] - Predsednik Tito primio u [[Karađorđevo|Karađorđevu]] delegaciju JNA povodom Dana armije - poslednji sastanak predsednika Tita sa vrhom [[JNA]]. * [[22. 12.]] - U Omišlju na Krku pušten u pogon Jugoslovenski naftovod<ref>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp|issue:UB_00064_19791223|page:1 "Borba", 23. dec. 1979]</ref> (današnji [[Jadranski naftovod]]). * [[23. 12.]] - [[Klein Matterhorn]] (3883 m) najviše je mesto u Evropi do kog se stiže žičarom. [[Datoteka:SovietInvasionAfghanistanMap.png|thumb|250px|[[Afgansko-sovjetski rat]] - sovjetska invazija]] * [[24. 12.]] - Početak '''[[Afgansko-sovjetski rat|Afgansko-sovjetskog rata]]'''. [[SSSR|Sovjetske]] trupe ušle u [[Afganistan]], u prvoj vojnoj intervenciji [[SSSR]]-a van [[Varšavski pakt|Varšavskog pakta]]. Ovo je kraj [[detant]]a dve supersile. * 24. 12. - Lansirana prva europska raketa [[Ariane (raketa)|Ariane]]. * [[25. 12.]] - Pisac [[Oskar Davičo]] kažnjen novčano jer je za pokojnog [[Velibor Gligorić|Velibora Gligorića]] rekao da je "polupismen" i da ima "dve leve noge"<ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/84-2-338.shtml Conflict Between A Dead and A Living Yugoslav Writer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054724/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/84-2-338.shtml |date=2011-07-28 }}, Slobodan Stanković, OSA - RFE</ref>. * [[27. 12.]] - [[Operacija Štorm-333]]: sovjetski specijalci ubili afganskog šefa države [[Hafizullah Amin]]a, postavljen [[Babrak Karmal]]. * [[28. 12.]] - Počinje primirje u Južnoj Rodeziji. * decembar - Savezna vlada, SIV, predlaže realističniji pristup investicijama u Društvenom planu (1980-1985), ali Savezna skupština ne usvaja mjere štednje i smanjene potrošnje; a pošto ni Tito ne želi devalvaciju dinara - mora se tiskati novac.<ref>Jović 2003, 226-7</ref> * [[31. 12.]] - Posljednja vožnja vlaka "[[Samoborček]]a". === Kroz godinu === * Početak vidnijeg opadanja jugoslovenske ekonomije (ove godine trgovinski deficit 6,4 mlrd. dolara i deficit platnog bilansa 3,4 milijarde, inflacija 30%) - od stranih faktora: [[Naftni šok 1979]] (račun za naftu 3,5 mlrd. dolara, pet puta više nego 1975) i svetska recesija; domaći uzroci: Srednjoročni plan ekonomskog razvoja 1976-80 s velikom investicionom potrošnjom, što sa deficitom platnog bilansa izaziva skok zaduženosti sa 5,8 na 15 mlrd. dolara<ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/84-4-175.shtml Yugoslavia's Foreign Debts]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zdenko Antić, RFE Research</ref><ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/84-3-5.shtml Yugoslavia's Economic Difficulties]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zdenko Antić, OSA-RFE Research</ref>. * Pokrivenost jugoslavenskog uvoza izvozom iznosi 55,9%, prema 73,8% u 1965; mora se uvoziti 42% električne energije, prema 30% 1970.<ref>Jović 2003, 225</ref> * U šoping turizmu je potrošeno dve miljarde dolara, polovina Jugoslavena je bar jednom bila u inozemstvu (posljedica nestašica).<ref>Jović 2003, 228</ref> * U SFRJ 2,4 miliona zahteva za pasoš, odbijeno 26.000, od čega 2.350 zbog "javne bezbednosti" (Jugosloveni ostvarili 24 miliona prelazaka granice)<ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/84-4-172.shtml Yugoslavs Free to Travel Abroad]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Slobodan Stanković, Radio Free Europe Research</ref>. * [[Davorin Savnik]] dizajnirao "Iskrin" telefon ETA 80<ref>[https://www.moma.org/collection/works/158054 Davorin Savnik ETA 80 Telephone 1979]. moma.org</ref>. * Opširan članak o Zagrebu u NYT<ref name="MyUser_The_New_York_Times_September_18_2016c10">{{cite web |url=http://www.nytimes.com/1979/11/18/archives/whats-doing-in-zagreb.html |title=What's Doing in ZAGREB |newspaper=The New York Times |date= NOV. 18, 1979 |author= |accessdate= September 18, 2016}}</ref>. * Prvi singl grupe [[Azra]] (Balkan / A šta da radim). * Nastala grupa [[Haustor]]. * [[Gari Kasparov]] pobedio na svom prvom međunarodnom turniru, u [[Banja Luka|Banjoj Luci]]. * Slučaj "Big Ben" u [[Zagreb]]u - uprava tog kluba odlučila udaljiti "hašomane" - časopis "[[Polet (časopis)|Polet]]" indirektno pozvao na demonstracije protiv kluba (bez presedana) [http://povijest.net/sadrzaj/hrvatska/sr-hrvatska/748-od-novog-vala-do-nove-drzave-3.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527183336/http://povijest.net/sadrzaj/hrvatska/sr-hrvatska/748-od-novog-vala-do-nove-drzave-3.html |date=2010-05-27 }}. * Završen rad na izdavanju sabranih dela Marksa, Engelsa i Lenjina (priredio Institut za međunarodni radnički pokret, izdala beogradska Prosveta). * U Kini uvedena [[Politika jednog deteta]] (od 2016. dva deteta). * [[VisiCalc]] je prvi komercijalni program za ''spreadsheet'' (tabelarna izračunavanja), od ove godine se prodaje i tekstualni procesor [[WordStar]]. * Prvi put dodeljena [[Pritzkerova nagrada]] za arhitekturu. * Vrhunac proizvodnje nafte po glavi stanovnika: 5,5 barela godišnje, kasnije oko 4,5. == 1979. u temama == * [[Televizija]]. TV serije: "Vaga za tačno merenje" (TV Beograd, 1975-79), "Dobročinitelji", "Osma ofanziva" (TV Beograd i Sarajevo), "Poletarac", "Sećam se", "Slom", "Srećna porodica" (TV Beograd); "Anno domini 1573", "Đavolje sjeme", "Prizori iz obiteljskog života", "Svjetionik" (TV Zagreb); "Tale" (snim. 1977), "Djetinjstvo mladosti" (TV Sarajevo). * Neki [[Popis jugoslavenskih filmova|domaći filmovi]]: "[[Nacionalna klasa]]", "[[Jovana Lukina]]", "[[Radio Vihor zove Anđeliju]]", "[[Partizanska eskadrila]]", "[[Čovjek koga treba ubiti]]" (→ [[:Kategorija:Filmovi 1979.]]). * Neki domaći muzički/glazbeni albumi<ref>[https://www.discogs.com/search/?format_exact=LP&format_exact=Album&year=1979&decade=1970&country_exact=Yugoslavia Explore Yugoslavia LP Album from 1979 on Discogs]. discogs.com (pristup. 15. 8. 2016.)</ref>: ** Pop/rock: <small>[[Bijelo dugme]]</small>: "Bitanga i princeza"; <small>[[Riblja čorba]]</small>: "[[Kost u grlu]]"; <small>[[Prljavo kazalište]]</small>: "Prljavo kazalište"; <small>[[Parni valjak]]</small>: "Gradske priče"; <small>[[Divlje jagode]]</small>: "Divlje jagode"; <small>[[Aerodrom (sastav)|Aerodrom]]</small>: "Kad misli mi vrludaju"; <small>[[Andrej Šifrer]]</small>: "Od šanka do šanka"; <small>[[Leb i sol]]</small>: "Ručni rad"; <small>[[Slađana Milošević|Slađana]]</small>: "Gorim od želje da ubijem noć"; <small>[[Mirzino jato]]</small>: "Šećer i med"; ** Zabavni: <small>[[Rani mraz]]</small>: "Mojoj mami umesto maturske slike u izlogu"; <small>[[Arsen Dedić]]</small>: "Rimska ploča"; <small>[[Oliver Dragojević]]</small>: "Vjeruj u ljubav"; <small>[[Seid Memić Vajta|Vajta]]</small>: "Zlatna ribica"; <small>[[Srebrna krila]]</small>: "Srebrna krila" ** Folk: <small>[[Miroslav Ilić]]</small>: "Sreli smo se, bilo je to davno"; <small>[[Gordana Stojićević]]</small>: "Iskušenja/Dobro jutro Šumadijo"; ** Debitantski albumi: Rani mraz, Riblja čorba, Prljavo kazalište, [[Galija (muzička grupa)|Galija]], Divlje jagode, [[Meri Cetinić]], Seid Memić Vajta, [[Nada Obrić]], Slađana Milošević, Srebrna krila, [[Kolibri (hor)|Kolibri]], Makadam, [[Igra staklenih perli (grupa)|Igra staklenih perli]] (→ [[:Kategorija:Albumi 1979.]]) * Neka vozila uvedena 1979 <gallery> 1982 Lancia Delta 1500 alt.jpg|[[Lancia Delta]] (Evropski auto godine '80) 1979-1985 Mercedes-Benz W126 (2004-07-01).jpg|[[Mercedes-Benz W126]] Peugeot 505 GR front side, Denpasar.jpg|[[Peugeot 505]] Opel Kadett D 1 v sst.jpg|[[Opel Kadett]] D Vw jetta 1 v sst.jpg|[[Volkswagen Jetta]] Mk1 Mercedes-Benz 300 GD (W463).jpg|[[Mercedes-Benz G-klasa]] (Puch G) Vw t3 s sst.jpg|[[Volkswagen T3]] </gallery> == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 1979.}} === Januar/Siječanj &ndash; Februar/Veljača === * [[8. 1.]] - [[Stipe Pletikosa]], hrvatski nogometaš * 8. 1. - [[Adrian Mutu]], rumunski fudbaler * [[15. 1.]] - [[Ivan Bosiljčić]], srpski glumac * [[16. 1.]] - [[Aaliyah]], američka pjevačica i glumica († [[2001.]]) * [[20. 1.]] - [[Hamza Alić]], bacač kugle * [[27. 1.]] - [[Rosamund Pike]], glumica * [[9. 2.]] - [[Irina Sluckaja]], klizačica * [[13. 2.]] - [[Anders Behring Breivik]], masovni ubica * 13. 2. - [[Mena Suvari]], glumica, modni kreator * [[16. 2.]] - [[Bruno Šimleša]], književnik * 16. 2. - [[Valentino Rossi]], motociklista * [[21. 2.]] - [[Jennifer Love Hewitt]], glumica, pevačica * [[28. 2.]] - [[Ivo Karlović]], hrvatski tenisač === Mart/Ožujak &ndash; April/Travanj === * [[2. 3.]] - [[Vladimir Đukanović]], srpski političar * [[12. 3.]] - [[Pete Doherty]], kantautor, muzičar * [[14. 3.]] - [[Nicolas Anelka]], fudbaler * [[17. 3.]] - [[Coco Austin]], glumica, model, * [[18. 3.]] - [[Adam Levine]], frontmen ''Maroon 5'' * [[19. 3.]] - [[Ivan Ljubičić]], hrvatski tenisač * 19. 3. - [[Hidayet Türkoğlu]], košarkaš * [[22. 3.]] - [[Ida Prester]], pjevačica, voditeljka * [[25. 3.]] - [[Nenad Borovčanin]], bokser * [[29. 3.]] - [[Katarina Radivojević]], glumica * [[30. 3.]] - [[Norah Jones]], kantautorka, muzičarka * [[1. 4.]] - [[Ivano Balić]], rukometaš * [[4. 4.]] - [[Heath Ledger]], australijski glumac († [[2008]]) * [[9. 4.]] - [[Katsuni]], glumica * [[10. 4.]] - [[Sophie Ellis-Bextor]], kantautorka, model * [[12. 4.]] - [[Mateja Kežman]], srpski fudbaler * 12. 4. - [[Claire Danes]], glumica * 12. 4. - [[Jennifer Morrison]], glumica * [[18. 4.]] - [[Kourtney Kardashian]], zvezda reality TV * [[19. 4.]] - [[Kate Hudson]], glumica * [[21. 4.]] - [[James McAvoy]], glumac === Maj/Svibanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[6. 5.]] - [[Ratko Varda]], košarkaš * [[14. 5.]] - [[Kristian Novak]], književnik, germanist * [[18. 5.]] - [[Mariusz Lewandowski]], fudbaler * [[19. 5.]] - [[Diego Forlán]], urugvajski fudbaler * 19. 5. - [[Andrea Pirlo]], italijanski fudbaler * [[24. 5.]] - [[Peđa Grbin]], hrvatski političar * [[25. 5.]] - [[Jonny Wilkinson]], igrač ragbija * [[5. 6.]] - [[Antonija Šola]], hrvatska pjevačica i glumica * [[12. 6.]] - [[Robyn]], švedska kantautorka * [[21. 6.]] - [[Chris Pratt]], glumac * [[24. 6.]] - [[Petra Němcová]], model * [[26. 6.]] - [[Ryan Tedder]], pevač ''OneRepublic'' * [[30. 6.]] - [[Sylvain Chavanel]], biciklista === Jul/Srpanj &ndash; Avgust/Kolovoz === * [[5. 7.]] - [[Amelie Mauresmo]], francuska teniserka * 5. 7. - [[Miloš Simović]], kriminalac * [[6. 7.]] - [[Goran Šprem]], rukometaš * [[18. 7.]] - [[Zrinka Cvitešić]], glumica * [[3. 8.]] - [[Petar Ćiritović]], hrvatski glumac * [[11. 8.]] - [[Nemanja Vučićević]], fudbaler * [[12. 8.]] - [[Zlatan Bajramović]], bosanskohercegovački nogometaš * [[27. 8.]] - [[Ana Begić]], glumica === Septembar/Rujan &ndash; Oktobar/Listopad === * [[8. 9.]] - [[Pink]], američka kantautorka * [[13. 9.]] - [[Ivan Miljković]], srpski odbojkaš * [[14. 9.]] - [[Ivica Olić]], hrvatski nogometaš * [[16. 9.]] - [[Flo Rida]], reper * [[22. 9.]] - [[Maja Šuput]], hrvatska pjevačica * 22. 9. - [[Vuk Kostić]], glumac * [[17. 10.]] - [[Kimi Räikkönen]], finski vozač Formule 1 * [[19. 10.]] - [[Branimir Bajić]], bosanskohercegovački nogometaš * [[25. 10.]] - [[Mirela Priselac Remi]], pjevačica Elementala * [[29. 10.]] - [[Igor Duljaj]], srpski fudbaler === Novembar/Studeni &ndash; Decembar/Prosinac === * [[7. 11.]] - [[Helena Pajović]], klizačica * [[10. 11.]] - [[Nina Mercedez]], glumica * [[12. 11.]] - [[Muntazar al Zejdi]], irački novinar * [[14. 11.]] - [[Olga Kurylenko]], glumica, model * [[22. 11.]] - [[Arpad Šterbik]], rukometni golman * [[23. 11.]] - [[Ivica Kostelić]], hrvatski skijaš * 23. 11. - [[Kelly Brook]], model, glumica * [[8. 12.]] - [[Anita Jovanović]], slikarka * [[14. 12.]] - [[Michael Owen]], fudbaler === Kroz godinu === * [[Aleksandra Zec]], žrtva ratnog zločina († [[1991]]) * [[Dejan Ćirjaković]], glumac, komičar, muzičar * [[Stribor Kusturica]], muzičar, glumac * [[Marko Nastić]], di-džej == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 1979.}} === Januar/Siječanj &ndash; Mart/Ožujak === * [[3. 1.]] - [[Conrad Hilton]], osnivač hotelskog lanca, pradeda Paris Hilton (* [[1887]]) * [[11. 1.]] - [[Radoš Novaković]], filmski reditelj (* [[1915]]) * [[13. 1.]] - [[Rudolf Primorac]], general-pukovnik JNA, narodni heroj (* [[1904]]) * [[16. 1.]] - [[Ted Cassidy]], glumac (* [[1932]]) * [[17. 1.]] - [[Lazo M. Kostić]], statističar, pisac u emigraciji (* [[1897]]) * [[26. 1.]] - [[Nelson Rockefeller]], bivši potpredsednik SAD (* [[1908]]) * [[2. 2.]] - [[Sid Vicious]], član ''Sex Pistols'' (* [[1957]]) * [[7. 2.]] - [[Josef Mengele]], nacistički lekar, ratni zločinac (* [[1911]]) * [[10. 2.]] - [[Edvard Kardelj]], političar i ideolog u SFRJ (* [[1910]]) * [[12. 2.]] - [[Jean Renoir]], filmski režiser (* [[1894]]) * [[14. 2.]] - [[Reginald Maudling]], britanski konzervativni političar (* [[1917]]) * [[25. 2.]] - [[Srećko Manola]], učesnik Španskog rata i NOB, general-pukovnik JNA, narodni heroj (* [[1914]]) * [[1. 3.]] - [[Mustafa Barzani]], kurdski nacionalistički lider (* [[1903]]) * 1. 3. - [[Dolores Costello]], glumica, baka Drew Barrymore (* [[1903]]) * [[2. 3.]] - [[Dragoljub Dragović]], avijatičar, padobranac (* [[1943]]) * [[15. 3.]] - [[Léonide Massine]], ruski koreograf i plesač (* [[1896]]) * [[15. 3.]] - [[Ljudevit Jonke]], jezikoslovac i prevoditelj (* [[1907]]) * [[16. 3.]] - [[Jean Monnet]], francuski diplomat, začetnik evropske integracije (* [[1888]]) * [[19. 3.]] - [[Jovan Vuković]], filolog i akademik (* [[1905]]) * 19. 3. - [[Richard Beckinsale]], glumac (* [[1947]]) * [[30. 3.]] - [[Airey Neave]], britanski političar (* [[1916]]) === April/Travanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[4. 4.]] - [[Zulfikar Ali Bhutto]], bivši predsednik Pakistana (* [[1928]]) * [[7. 4.]] - [[Justin Popović]], pravoslavni teolog i duhovnik (* [[1894]]) * 7. 4. - [[Amir Abbas Hoveyda]], bivši premijer Irana (* [[1919]]) * [[12. 4.]] - [[Đuro Pucar]] Stari, učesnik NOB, društveno-politički radnik FNRJ i NR BiH, narodni heroj (* [[1899]]) * [[18. 4.]] - [[Marko Alaupović]], umirovljeni nadbiskup vrhbosanski (* [[1885]]) * [[20. 4.]] - [[Lujo Bezeredi]], skulptor, slikar (* [[1898]]) * [[24. 4.]] - [[Zaharije Brkić]], astronom (* [[1910]]) * [[25. 4.]] - [[Slavko Batušić]], hrvatski književnik, publicist, povjesničar umjetnosti i redatelj (* [[1902.]]) * [[10. 5.]] - [[Ita Rina]], jugoslovenska glumica (* [[1907]]) * 10. 5. - [[Antun Augustinčić]], hrvatski kipar (* [[1900]].) * [[11. 5.]] - [[Barbara Hutton]], "sirota mala bogatašica" (* [[1912]]) * [[15. 5.]] - [[Dionisije Milivojević]], osnivač Slobodne SPC u emigraciji (* [[1898]]) * [[16. 5.]] - [[Nicholas Ray]], američki reditelj * [[17. 5.]] - [[Zvonimir Cimermančić]], hrvatski nogometaš (* [[1917.]]) * [[29. 5.]] - [[Mary Pickford]], američka filmska glumica (* [[1892]]) * [[2. 6.]] - [[Jim Hutton]], glumac (* [[1934]]) * [[3. 6.]] - [[Karlo Afan de Rivera]], hrvatski slikar (* [[1885]]) * 3. 6. - [[Arno Schmidt]], njemački književnik (* [[1914]]) * [[8. 6.]] - [[Reinhard Gehlen]], prvi šef zapadnonemačke obaveštajne službe (* [[1902]]) * [[11. 6.]] - [[John Wayne]], američki filmski glumac (* [[1907]].) * [[14. 6.]] - [[Blagoje Jastrebić]], književnik, urednik "Prosvete" (* [[1941]]) * [[16. 6.]] - [[Nicholas Ray]], američki reditelj * [[21. 6.]] - [[Angus MacLise]], bubnjar ''Velvet Underground'', okultista (* [[1938]]) * [[25. 6.]] - [[Dave Fleischer]], animator (* [[1894]]) === Jul/Srpanj &ndash; Septembar/Rujan === * [[11. 7.]] - [[Mitar Kovačević]], narodni heroj, Savin nećak (* [[1916]]) * [[12. 7.]] - [[Carmine Galante]], gangster (* [[1910]]) * 12. 7. - [[Minnie Riperton]], pjevačica (* [[1947]]) * [[13. 7.]] - [[Juraj Neidhardt]], hrvatski arhitekt (* [[1901.]]) * [[19. 7.]] - [[Radivoje Marković]], novinar Radio Beograda (* [[1909]]) * [[29. 7.]] - [[Herbert Marcuse]], filozof, politički teoretičar (* [[1898]]) * [[31. 7.]] - [[Milenko Šerban]], slikar i scenograf (* [[1907]]) * [[3. 8.]] - [[Janko Matko]], književnik (* [[1898]]) * [[21. 8.]] - [[Giuseppe Meazza]], fudbaler, trener (* [[1910]]) * [[24. 8.]] - [[Hanna Reitsch]], nemačka avijatičarka (* [[1912]]) * [[26. 8.]] - [[Stjepan Funarić]], narodni heroj (* [[1921]]) * [[27. 8.]] - [[Louis Mountbatten]], britanski vojnik, član kraljevske porodice (* [[1900]]) * [[30. 8.]] - [[Jean Seberg]], glumica (* [[1938]]) * [[2. 9.]] - [[Ivo Režek]], slikar, karikaturist (* [[1898]]) * [[9. 9.]] - [[Emil Kutijaro]], hrvatski glumac (* [[1906]]) * [[10. 9.]] - [[Jelka Asić]], hrvatska operna pjevačica (* [[1922.]]) * 10. 9. - [[Agostinho Neto]], prvi predsednik Angole (* [[1922]]) * [[14. 9.]] - [[Nur Muhammad Taraki]], predsednik Afganistana (* [[1917]]) * [[16. 9.]] - [[Gio Ponti]], arhitekta, dizajner (* [[1891]]) * [[18. 9.]] - Jovan Gligorijević, operski pevač (* [[1914]]) * [[20. 9.]] - [[Ludvík Svoboda]], bivši predsednik Čehoslovačke (* [[1895]]) * [[22. 9.]] - [[Otto Robert Frisch]], austrijski nuklearni fizičar * [[29. 9.]] - [[Francisco Macías Nguema]], prvi predsednik Ekvatorijalne Gvineje (* [[1924]]) === Oktobar/Listopad &ndash; Decembar/Prosinac === * [[3. 10.]] - [[Nikos Pulancas]], politički sociolog (* [[1936]]) * [[21. 10.]] - [[Dušan Milačić]], istoričar književnosti (* [[1892]]) * [[24. 10.]] - [[Carlo Abarth]], projektant automobila (* [[1908]]) * [[26. 10.]] - [[Park Chung-hee]], general, predsednik Južne Koreje (* [[1917]]) * [[27. 10.]] - [[Charles Coughlin]], američki sveštenik, profašistički radio-voditelj (* [[1891]]) * [[30. 10.]] - [[Rachele Mussolini]], Benitova udovica (* [[1890]]) * [[1. 11.]] - [[Mamie Eisenhower]], bivša Prva dama SAD (* [[1896]]) * [[3. 11.]] - [[Kasim ef. Dobrača]], bibliotekar Gazi Husrev-begova biblioteke (* [[1910]]) * [[9. 11.]] - [[Živorad Pavlović]], lekar-pedijatar, tvorac "Pavlovićeve masti" (* [[1905]]) * [[11. 11.]] - [[Dimitri Tiomkin]], filmski kompozitor (* [[1894]]) * [[17. 11.]] - [[Imanuel Velikovski]], psihijatar, katastrofičar (* [[1895]]) * [[23. 11.]] - [[Merle Oberon]], glumica (* [[1911]]) * [[30. 11.]] - [[Zeppo Marx]], najmlađi od braće (* [[1901]]) * [[1. 12.]] - [[Visarion Kostić]], episkop banatski (* [[1910]]) * [[3. 12.]] - [[Ante Fiamengo]], sociolog (* [[1912]]) * [[5. 12.]] - [[Sonia Delaunay]], umetnica orfizma (* [[1885]]) * [[22. 12.]] - [[Darryl F. Zanuck]], filmski producent, direktor studija (* [[1902]]) * [[23. 12.]] - [[Peggy Guggenheim]], kolekcionarka umetnosti (* [[1898]]) * [[24. 12.]] - [[Rudi Dutschke]], bivši studentski lider u Nemačkoj (* [[1940]]) * [[27. 12.]] - [[Hafizullah Amin]], predsednik Afganistana (* [[1929]]) * [[29. 12.]] - [[Branimir Sakač]], skladatelj (* [[1918]]) === Kroz godinu === * [[Pero Popivoda]], general sovjetske avijacije (* 1916) * [[Gordana Todorović]], pesnikinja (* [[1933]]) * [[Milenko Šerban]], slikar (* [[1907]]) == Nobelove nagrade == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Sheldon Glashow]], [[Abdus Salam]] i [[Steven Weinberg]] (doprinos [[elektroslaba interakcija|teoriji ujedinjene]] [[Slaba interakcija|slabe]] i [[Elektromagnetska sila|elektromagnetske interakcije]] između elementarnih čestica, uključujući, između ostalog, predikciju [[slaba neutralna struja|slabe neutralne struje]]) * [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: [[Herbert C. Brown]] i [[Georg Wittig]] (razvoj [[Organoborna hemija|bornih]] ond. [[Wittigova reakcija|fosfornih jedinjenja]] u važne reagense u organskoj sintezi) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Allan M. Cormack]] i [[Godfrey N. Hounsfield]] (razvoj [[kompjuterizirana tomografija|kompjuterizirane tomografije]]) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Odysseas Elytis]] (poezija koja, naspram pozadine grčke tradicije, sa senzualnom snagom i intelektualnom jasnovidošću prikazuje borbu modernog čoveka za slobodu i kreativnost) * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Majka Tereza]] (humanitarni rad u Kalkuti i drugde) * [[Nobelova nagrada za ekonomiju|'''Ekonomija''']]: [[Theodore Schultz]] i [[William Arthur Lewis]] (pionirsko proučavanje istraživanja ekonomskog razvoja s naročitim obzirom za probleme zemalja u razvoju) == Reference == {{reflist|2}} ; Literatura * ''Collier's Year Book'' za 1979. (Microsoft Encarta 2004) * Milan Bajec, Ivan Dolničar (1981). Jugoslavija 1941-1981, Beograd: Eksport pres. * Jović, Dejan. ''Jugoslavija Država koja je odumrla''. Prometej Zagreb 2003 * Goldstein, Ivo & Slavko. ''Tito''. Profil 2015 == Vanjske veze == * [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/84-1-21.shtml Yugoslav Communists Against "Khomeini's Ideology of Pan-Islamism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054531/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/84-1-21.shtml |date=2011-07-28 }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/83-4-235.shtml Two Yugoslav Generals Against Aggression by Socialist Countries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054608/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/83-4-235.shtml |date=2011-07-28 }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/68-7-164.shtml Initial Yugoslav Reactions to Soviet Invasion of Afghanistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054732/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/68-7-164.shtml |date=2011-07-28 }}, Slobodan Stanković, OSA-RFE * [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/117-1-87.shtml Kosovo -- a Yugoslav Trouble-Spot] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054633/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/117-1-87.shtml |date=2011-07-28 }}, Slobodan Stanković, OSA-RFE * [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/83-3-35.shtml Motorization in Yugoslavia Expanding] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054751/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/83-3-35.shtml |date=2011-07-28 }}, Zdenko Antić, Open Society Archives - Radio Free Europe * [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/83-4-205.shtml Yugoslavia's First Multinational Company] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054657/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/83-4-205.shtml |date=2011-07-28 }}, Z.Antić, OSA-RFE * [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/84-1-83.shtml Yugoslav Authors Discuss Their Position in Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054648/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/84-1-83.shtml |date=2011-07-28 }}, Z.Antić, OSA-RFE * [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-436.shtml North Korean Foreign Minister in Yugoslavia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054741/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-436.shtml |date=2011-07-28 }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/84-1-37.shtml Belgrade Daily Accuses "Rude Pravo" of "Fraud"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054621/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/84-1-37.shtml |date=2011-07-28 }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/83-4-283.shtml Yugoslav Youth want Socialist System with Capitalist Living Standards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054642/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/83-4-283.shtml |date=2011-07-28 }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/68-6-111.shtml Nationality Problem Under Communism: Yugoslavs Attack Stalin's Concept] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054546/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/68-6-111.shtml |date=2011-07-28 }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/83-3-25.shtml Kardelj's Death and The Consequences] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054614/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/83-3-25.shtml |date=2011-07-28 }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/53-1-49.shtml Romania's 35th Anniversary of 23 August 1944] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054537/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/53-1-49.shtml |date=2011-07-28 }} (ima malo i o Jugoslaviji), George Cioranescu and Patrick Moore, OSA-RFE {{commonscat|1979}} [[Kategorija:Godine]] fjr8aqyund7ip016jv1o4x0hlspu907 0 22089 42716592 42416543 2026-11-05T20:23:50Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716592 wikitext text/x-wiki {{Naselje u Hrvatskoj |ime = Milna |regija = [[Dalmacija]] |županija = [[Splitsko-dalmatinska županija]] |općina = [[Hvar (grad)|Hvar]] |mikroregija = otok [[Hvar]] |najgrad = |površina = |nadvisina = |z. širina = 43.162 |z. dužina = 16.486 |brojstan = 90 |gustoća = |domaćinstva = |pošta = 21450 Hvar |pozbroj = +385 (0)21 |autooznaka = ST |slika = |slika_opis = }} '''Milna''' je udaljena 6&nbsp;km od grada [[Hvar (grad)|Hvar]]a i u njoj je 2001. živjelo 90 stanovnika. Smjestila se duž pješčane plaže. Jedna od posebnosti ovog mjestašca je napušteno malo selo [[Malo Grablje]] koje je opasano gudurama, te podsjeća na [[gusar]]sko gnijezdo. U blizini u Maloj Milni<ref>Ljerka Dulibić: [http://www.matica.hr/Vijenac/vij225.nsf/AllWebDocs/ladanje Znanstveni skup pod pokroviteljstvom VII. razreda za likovne umjetnosti Hrvatske akademije znanosti i umjetnosti. Ljepota ladanja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070923051503/http://www.matica.hr/Vijenac/vij225.nsf/AllWebDocs/ladanje |date=2007-09-23 }} [[Vijenac (časopis)|Vijenac]], broj 225, 17. listopada 2002.</ref> je i [[barok]]ni [[ljetnikovac Ivanić-Boglić-Božić u Maloj Milni|ljetnikovac Ivanić-Boglić-Božić]] (s osobinama [[kaštel]]a) koji je pripadao potomcima obitelji [[Matija Ivanić|Matije Ivanića]].<ref>{{Cite web |url=http://www.nikodubokovic.com/prema_jugu_hvara.html |title=Povijesni i turistički vodič po otoku |access-date=2020-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190909012417/http://nikodubokovic.com/prema_jugu_hvara.html |archive-date=2019-09-09 |url-status=dead}}</ref> Potječe još iz [[17. stoljeće|17. stoljeća]], u njoj se i danas nalazi obiteljski grb.<!-- Kažu da je to ujedno i najljepša ladanjska kuća na otoku. --> == Demografija == Iskazuje se kao samostalno naselje od 1991. nastalo izdvajanjem dijela naselja Hvar. Od 1953. iskazivano je kao dio naselja. U 1953. je bez stanovnika. {{Kretanje broja stanovnika |naslov = '''Kretanje broja stanovnika 1857.-2001.'''<ref>[http://www.dzs.hr/Hrv/pxweb2003/Dialog/varval.asp?ma=Tabela4_17&ti=Splitsko%2Ddalmatinska+%9Eupanija+%2D+broj+stanovnika+po+naseljima+&path=../Database/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske/4%20Stanovnistvo%20naselja/&lang=10 Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857.-2001., www.dzs.hr]</ref> |dimx = 250 |dimy = |stanmax = 100 |crta1 = 20 |crta2 = 10 |a1 = 1953 |a2 = 1961 |a3 = 1971 |a4 = 1981 |a5 = 1991 |a6 = 2001 |p1 = 0 |p2 = 82 |p3 = 79 |p4 = 79 |p5 = 76 |p6 = 90 |izvor = Državni zavod za statistiku }} == Vanjske veze == == Reference == {{izvori}} {{Naselja na otoku Hvaru}} {{Mrva-naselje hr}} [[Kategorija:Naselja u Splitsko-dalmatinskoj županiji]] [[Kategorija:Hvar]] 38v80cz11zeeo0aoubt8uc0t33x3u0g 0 23788 42716634 42716348 2026-11-05T22:26:22Z Alekol 2231 /* Jul/Juli/Srpanj */ 42716634 wikitext text/x-wiki {{Godina}} {{godina u drugim kalendarima|1927}} Godina '''1927''' ('''[[Rimski brojevi|MCMXXVII]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u subotu]]. __NOTOC__ <center> {| style="border:1px solid silver;background-color:white;padding:5px;" align=center class=radius | '''1927''': <br /> [[1927#Januar/Siječanj|1]] • [[1927#Februar/Veljača|2]] • [[1927#Mart/Ožujak|3]] • [[1927#April/Travanj|4]] • [[1927#Maj/Svibanj|5]] • [[1927#Jun/Juni/Lipanj|6]] • [[1927#Jul/Juli/Srpanj|7]] • [[1927#Avgust/August/Kolovoz|8]] • [[1927#Septembar/Rujan|9]] • [[1927#Oktobar/Listopad|10]] • [[1927#Novembar/Studeni|11]] • [[1927#Decembar/Prosinac|12]] <br /> [[1927#Rođenja|Rođenja]] • [[1927#Smrti|Smrti]] |}</center> == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - Kraljevskom poveljom osnovan [[BBC]] (''British Broadcasting Corporation'') kao javno finansirana korporacija (umesto komercijalne ''British Broadcasting Company'' osnovane 1922.). * 1. 1. - U [[Kraljevina Mađarska (1920–1946)|Mađarskoj]] uvedena nova valuta [[penge]] ili pengov (''pengő '' - "zvonki", kao što srebro zvoni) - traje do hiperinflacije 1945-46. * 1. 1. - [[Wang Jingwei]] u saradnji sa komunistima uspostavio vladu u [[Wuhan]]u - Wangova frakcija [[Kuomintang]]a je u rivalitetu sa [[Chiang Kai-shek]]ovom. * 1. 1. - Kod [[Kadrifakovo|Kadrifakova]] streljana dvojica komita, osuđena za masakr iz 1923. Jedan od njih uspeo da prethodno izbode zatvorskog čuvara.<ref>"Streljanje bugarskih komita", Politika 2. jan. 1927, str. 5</ref> * 1. 1. - U [[Kaštel Novi|Kaštel Novom]] smrtno ranjen Valentin Žic, čelnik splitske [[ORJUNA]]-e, od strane oca mladića ubijenog prošlog avgusta u Kaštel Lukšiću.<ref>"Krvavi sukobi u Kastel Novom", Politika 3. jan. 1927, str. 3</ref> * [[2. 1.]] - U Meksiku formalno počinje [[Kristeroski rat]]: katolici digli pobunu u [[Jalisco|Jaliscu]] protiv izrazito antiklerikalne [[Plutarco Elías Calles|Callesove]] vlade (do 1929). * 3 -6. 1. - Kineski nacionalisti zauzimaju britanske koncesije [[Hankou]] i [[Jiujiang]] (ili u februaru?). * [[4. 1.]] - Odlučeno je da se i formalno ukine obznana protiv [[Hrvatska seljačka stranka (1904-1941)|HSS]] iz decembra 1924. * [[7. 1.]] - Prvi transatlantski [[telefon]]ski poziv Njujork-London, putem radio talasa. * [[9. 1.]] - [[Požar u Lauriel Palaceu]]: 78-oro dece stradalo u montrealskom bioskopu. * [[10. 1.]] - Premijera filma "[[Metropolis (film)|Metropolis]]" u Berlinu. * [[23. 1.]] - Oblasni izbori u Kraljevini SHS<ref>"Politika" od 3. dec 1926 i kasnije je davala neke izborne okruge</ref>, radikali ometaju HSS, naročito u Vojvodini i Bosni. * [[25. 1.]] - Fuzijom firmi ''Remington Typewriter Company'' i ''Rand Kardex Bureau'' nastaje proizvođač poslovnih mašina [[Remington Rand]] (Sperry Rand 1955, [[Unisys]] 1986). * [[28. 1.]] - [[HSS]]-ovci govore o izbornom teroru, na osnovu dobrih rezultata traže peto ministarstvo, glasaju sa opozicijom. Ostavka pete vlade [[Nikola Uzunović|Nikole Uzunovića]]. * [[29. 1.]] - [[Ibn Saud]] uzdigao svoj stari [[Sultanat Nadžd]] u kraljevinu (pošto je već kralj [[Kraljevina Hidžaz|Hidžaza]], kojeg je osvojio 1925). * [[30. 1.]] - Austrija: sukob desničarskih veterana i socijaldemokratskog [[Republikanischer Schutzbund|Schutzbunda]] sa dvoje mrtvih u [[Schattendorf]]u. * [[31. 1.]] - Zatvorena [[Međusaveznička vojna kontrolna komisija]] u Berlinu (u različite datume za razne zemlje tokom godine). === Februar/Veljača === [[Datoteka:Sava Šumanović - Luncheon on the Grass.jpg|mini|200px|[[Sava Šumanović]]: "Doručak na travi"]] [[Datoteka:Sava Šumanović - Pijana lađa.jpg|mini|200px|[[Sava Šumanović]]: "Pijana lađa"]] * [[1. 2.]] - Šesta vlada [[Nikola Uzunović|Nikole Uzunovića]] - koalicija dve struje [[narodna radikalna stranka|radikala]] i [[Slovenska ljudska stranka (1892)|klerikalaca]] (bez [[Hrvatska pučka seljačka stranka|radićevaca]]). * [[3. 2.]] - Pobuna protiv portugalske vlade u Portu, traje šest dana, stradalo je 120 ljudi. * [[6. 2.|6]] - [[18. 2.]] - [[Nikaragvanski građanski rat (1926–27)]]: Bitka za Chinandegu je najkrvaviji okršaj rata, stotine mrtvih i razrušena [[Chinandega]]. Kasnije tokom meseca se povećava broj američkih trupa u zemlji. * [[8. 2.]] - Sahranjen japanski [[Joshihito, car Taishō]] (umro u decembru). * [[10. 2.]] - Antiimperijalistički kongres u Briselu, osnovana [[Liga protiv imperijalizma]] s jakim uticajem Kominterne. * [[12. 2.]] - Britanski vojnici se iskrcavaju u [[Šangaj]]u (Kinezi štrajkuju zbog toga nedelju dana kasnije). * [[14. 2.]] - Jak zemljotres kod [[Ljubinje|Ljubinja]] u Hercegovini ([[Magnituda zemljotresa|M]] 6.0, int. VIII) - 100 mrtvih. * februar - ''[[Tenentismo]]'': posle skoro dve i po godine okončana lutanja [[Luís Carlos Prestes|Prestesove]] kolone po unutrašnjosti Brazila (levičarski mlađi oficiri pobunjeni protiv vlade). * [[18. 2.]] - [[Kanada]] uspostavila diplomatske odnose sa [[SAD]] (ranije preko Londona). * [[19. 2.]] - Film ''[[It (film, 1927)|It]]'' ulazi u masovno prikazivanje u SAD, [[Clara Bow]] postaje zvezda. * 19. 2. - Radio stanica [[CFRB]] u Torontu je prva na svetu koja radi na naizmeničnu struju, umesto jednosmernu iz baterije. * [[23. 2.]] - [[Werner Heisenberg]] formulisao [[Relacije neodređenosti|princip neodređenosti]]. * 23. 2. - Sastaju se oblasne skupštine u KSHS i biraju svoje organe. * [[24. 2.]] - Tokom odgovora ministra unutrašnjih poslova [[Božidar Maksimović|Bože Maksimovića]] (zvani "Boža Kundak") na optužbe za policijsku brutalnost, opozicija uvela u skupštinu i ogolela pretučenog čoveka<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1927/2/25?pageIndex=00002 Politika, 25. februar 1927. str. 2]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs (pristup. 25.9.2015.)</ref>. * [[26. 2.]] - [[Đuro Basariček]] tvrdi da Maksimović nije kriv za krizu već "tajne sile" protivne parlamentarizmu<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1927/2/27?pageIndex=00002 Politika, 27. februar 1927. str. 2]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs (pristup. 25.9.2015.)</ref> (pretpostavlja se Kralj i [[Bela ruka|belorukaški]] oficiri<ref>East Central Europe between the two World Wars, By Joseph Rothschild, page 227</ref>) - Radić se ograđuje. * [[27. 2.]] - U Šangaj stižu i američki marinci iz 4. regimente (ostaju do 1941). === Mart/Ožujak === * [[2. 3.]] - Rešen granični spor između [[Kvebek]]a i [[Newfoundland i Labrador|Newfoundlanda]] na [[Labrador (poluotok)|Labradoru]] (tj. između dominionâ Kanada i Newfoundland). * [[3. 3.]] - Ciklon pogodio [[Madagaskar]], stotine mrtvih. * [[4. 3.]] - Zagrepčanka [[Štefica Vidačić]] u Berlinu izabrana za mis Evrope; doček u [[Zagreb]]u [[6. 3.]]<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1927/3/8?pageIndex=00003 Politika, 8. mart 1927. str. 3]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs (pristup. 25.9.2015.)</ref>. * [[5. 3.]] - U SAD objavljena poslednja kratka priča sa [[Sherlock Holmes|Sherlockom Holmesom]]: ''[[The Adventure of Shoscombe Old Place]]''. * [[7. 3.]] - Zemljotres pogađa zapadni [[Honšu]] u Japanu - blizu 3.000 mrtvih. * [[9. 3.]] - Na snazi je međunarodna Konvencija za suzbijanje trgovine robljem i ropstva. * [[10. 3.]] - Mobilizacija u Albaniji usled zategnutosti sa Kraljevinom SHS. * 10. 3. - Italija ratifikovala Pariski ugovor iz 1920, kojim je Besarabija priznata kao deo Rumunije (pošto ga Japan nije ratifikovao, nije stupio na snagu)<ref>{{cite book|title=Multinational Operations, Alliances, and International Military Cooperation Past and Future|url=https://books.google.com/books?id=I6n97Zl9tqsC&pg=PA66|publisher=Government Printing Office|isbn=978-0-16-087242-6|pages=66–}}</ref>. * [[11. 3.]] - U Njujorku je otvoren ''Roxy Theatre'', filmska palata sa 5.920 mesta (radi do 1960). * 11. 3. - [[Philips]]ove laboratorije pokreću prvu kratkotalasnu stanicu, ''PCJJ''. * [[15. 3.]] - Finansijska kriza Shōwa u Japanu, krah više banaka. * [[19. 3.]] - Italijanska vlada tvrdi da Jugoslavija namerava da upadne u Albaniju, što ona, zbog ugovora sa Tiranom, "ne može trpeti" - kriza sa Italijom. * [[21. 3.]] - Komunisti na čelu sa [[Zhou Enlai]]em i [[Chen Duxiu]]om digli ustanak u [[Šangaj]]u, podržavajući napredovanje [[Chiang Kai-shek]]a. * [[24. 3.]] - [[Nankinški incident]]: Kuomintangove trupe ulaze u [[Nanking]], u kome su neredi i napadi na zapadnjake - dva američka i britanski brod odgovaraju bombardovanjem grada. * [[26. 3.]] - Chiang Kai-shek stigao u Šangaj. === April/Travanj === [[Datoteka:Velimir vukicevic.jpg|mini|150px|[[Velimir Vukićević|Velja Vukićević]], premijer KSHS 1927-28]] * [[5. 4.]] - Italija i Mađarska potpisale Ugovor o prijateljstvu, pomirenju i arbitraciji. * [[7. 4.]] - Bell System preneo živu TV sliku sekretara trgovine SAD [[Herbert Hoover|Herberta Hoovera]] iz Washingtona na Manhattan - prva javna demonstracija dalekometne televizije (elektromehanički sistem, neonska lampa kao "ekran")<ref>[http://www.corp.att.com/attlabs/reputation/timeline/27tv.html 1927: Long Distance TV Transmission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150629100508/http://www.corp.att.com/attlabs/reputation/timeline/27tv.html |date=2015-06-29 }}. corp.att.com (pristup. 20.9.2015.)</ref>. * 7. 4. - U Parizu prikazan ''[[Napoléon (1927 film)|Napoléon]]'', film [[Abel Gance|Abela Ganca]] sa mnogim inovativnim tehnikama. * [[9. 4.]] - [[Sacco i Vanzetti]] osuđeni na smrt na drugom suđenju za dva ubistva tokom pljačke 1920. - protesti širom sveta. * 9. 4. - U Pekingu, u raciji na sovjetsku ambasadu, uhapšen suosnivač KPK [[Li Dazhao]] – pogubljen 28. 4. sa još 19 ljudi. * [[11. 4.]] - Počeo [[Vizantologija|vizantološki]] kongres u Beogradu. * [[12. 4.]] - [[Šangajski masakr 1927.]]: [[Kuomintang]] se okrenuo protiv dojučerašnjih saveznika [[Komunistička partija Kine|komunista]] - raskid KMT sa KPK i Sovjetskim Savezom, ali i između levog i desnog krila KMT. [[Kineski građanski rat]] traje s prekidima do 1949-50. * 12. 4. - Zakon o kraljevskoj i parlamentarnoj titulaturi menja ime [[Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Irske|Ujedinjenog Kraljevstva Velike Britanije i Irske]] u Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Severne Irske. * [[14. 4.]] - Zvanični datum prvog proizvedenog švedskog automobila [[Volvo]]. * [[16. 4.]] - [[5. 5.]] - [[Velika poplava Misisipija (1927)|Velika poplava Misisipija]], najrazornija rečna poplava u istoriji SAD. * [[16. 4.]] - Ostavka Uzunovićeve vlade. * [[17. 4.]] - Novi premijer KSHS je [[Velimir Vukićević|Velja Vukićević]], vlada je koalicija radikala, [[Vojislav Marinković|Marinkovićeve]] struje [[demokratska stranka (Jugoslavija)|demokrata]] i [[Mehmed Spaho|Spahovih]] [[Jugoslavenska muslimanska organizacija|muslimana]]. * [[18. 4.]] - [[Chiang Kai-shek]] proglasio nacionalističku vladu u Nankingu, nasuprot Wuhanskoj vladi [[Wang Jingwei]]a, iz levog krila KMT. * [[19. 4.]] - [[Mae West]] osuđena na deset dana zatvora zbog "opscenosti" u komadu ''Sex''. * [[20. 4.]] - [[Giichi Tanaka]] je japanski premijer (do 1929), pošto je [[Reijirō Wakatsuki]] prinuđen na ostavku zbog finansijske krize. === Maj/Svibanj === [[Datoteka:Volvo ÖV4 1927.jpg|mini|200px|[[Volvo ÖV 4]], prvi model firme]] * [[2. 5.]] - ''Buck v. Bell'': Vrhovni sud SAD presuđuje da državni statuti obavezne sterilizacije nesposobnih nisu neustavni - faktički poništeno kasnijim odlukama i zakonima. * [[4. 5.]] - Mir iz Tipitape (Espino Negro) uz američko posredovanje okončava građanski rat u Nikaragvi, ali neki liberali, naročito [[Augusto César Sandino]] ga ne priznaju. * [[6. 5.]] - Prikazan film ''[[7th Heaven (film, 1927)|7th Heaven]]''. * [[8. 5.]] - Avijatičari [[Tadija Sondermajer]] i [[Leonid Bajdak]] svečano dočekani u Beogradu nakon etapno preletenog puta Pariz - Bombaj - Beograd (podsticaj za novo preduzeće u osnivanju, [[Aeroput]]). * 8. 5. - [[Charles Nungesser]] i [[François Coli]] poleteli sa "Belom pticom" (''[[L'Oiseau Blanc]]'') iz Pariza prema Njujorku, moguće da su se srušili na američko kopno. * [[9. 5.]] - Australski parlament prvi put zaseda u [[Canberra|Canberri]] (ranije u [[Melbourne|Melbournu]]). Parlament je otvorio [[George VI od Ujedinjenog Kraljevstva|vojvoda od Yorka]], budući kralj George VI, kome je to bila prva veća proba posle terapije govora sa [[Lionel Logue|Lionelom Logueom]]. Premijer [[Stanley Bruce]] je prešao u grad nekoliko dana ranije. * 9. 5. - Tornado je uglavnom uništio [[Poplar Bluff, Missouri]]; prethodnih dana u SAD je u nizu tornada stradalo najmanje 217 ljudi. * [[10. 5.]] - [[Konkordat]] između Kraljevine Rumunije i Svete stolice. * [[11. 5.]] - U Los Angelesu osnovana [[Akademija filmskih umjetnosti i nauka]] (AMPAS), prvi predsjednik je [[Douglas Fairbanks]]. * [[12. 5.]] - Racija na sovjetsko trgovačko poslanstvo u Londonu, pronađeni dokazi o špijunaži. * [[15. 5.]] - Katastrofalni "[[Rudnik|Rudnički]] zemljotres" u Šumadiji ([[Magnituda zemljotresa|M]] 5.9, int. IX). * [[16. 5.]] - Bitka u La Paz Centru, okršaj otpadničkih liberala i američkih marinaca u Nikaragvi. * maj? - Ida Kravanja, najlepša Slovenka i buduća glumica [[Ita Rina]], otišla krišom od majke u Berlin, ubrzo snima prvi film<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1927/05/30?pageIndex=00007 ''"Kako deca varaju svoje roditelje"''. Politika, 30. 5. 1927, str 7]. digitalna.nb.rs</ref>. * [[18. 5.]] - Katastrofa u školi u [[Bath, Michigan]] - član školskog odbora, pritisnut porezima i hipotekom, digao školu u vazduh - poginulo ukupno 45 osoba, od toga 38 dece. * 18. 5. - U [[Hollywood]]u je otvorena filmska palata [[TCL Chinese Theatre|Graumanov kineski teatar]]. * [[20. 5.]] - Ugovorom iz Džede Velika Britanija priznaje [[Ibn Saud]]ov suverenitet nad [[Kraljevina Hidžaz i Nadžd|Kraljevinom Hidžaz i Nadžd]] (od 1932. [[Saudi Arabija]]). [[Datoteka:Lindbergh takes off from Roosevelt Field.jpg|mini|280px|[[Charles Lindbergh|Lindberghov]] ''[[Spirit of St. Louis]]'' uzleće]] * [[20.5.|20]]-[[21. 5.]] - '''[[Charles Lindbergh]]''' sam preleteo preko Atlantika, od Njujorka do Pariza, čime je osvojio [[Orteigova nagrada|Orteigovu nagradu]]. * [[22. 5.]] - Od zemljotresa kod grada [[Xining]] u centralnoj Kini stradalo 200.000 ljudi. * 22. 5. - [[Carlos Ibáñez del Campo]] dobija sumnjivih 98% glasova na [[čile]]anskim predsedničkim izborima - diktatorska vlast s velikim javnim radovima i potrošnjom na osnovu zajmova (predsednik 1927-31. i 1952-58). * [[25. 5.]] - [[Clärenore Stinnes]] krenula iz Berlina sa [[Carl-Axel Söderström|Carl-Axelom Söderströmom]] na putovanje oko sveta automobilom (do juna 1929). * [[27. 5.]] - V. Britanija prekinula diplomatske odnose sa SSSR zbog špijunaže i podzemne agitacije. * [[31. 5.]] - Proizveden poslednji [[Ford Model T]] (15.007.033 komada za 19 godina). === Jun/Juni/Lipanj === * [[4. 6.]] - KSHS prekinula diplomatske odnose sa Albanijom nakon što je uhapšen jedan službenik poslanstva u Tirani i zbog prošlomesečnih graničnih incidenata; odnosi obnovljeni sledećeg meseca uz posredovanje evropskih sila<ref name="Indi"/> * 4. 6. - [[Kraljevina Rumunija|Rumunski]] premijer gen. [[Alexandru Averescu]] gubi podršku liberala nakon što je otkriveno da je razgovarao o povratku sa princom Karolom (kralj Ferdinand je smrtno bolestan). Na čelo vlade nacionalnog jedinstva dolazi [[Barbu Știrbey]], koji već 21. 6. ustupa zetu [[Ion I. C. Brătianu|Ionu I. C. Brătianuu]] (koji umire u novembru). * 4 - 6. 6. - Clarence Chamberlin i, prvi putnik, Charles A. Levine, preleteli od New Yorka do blizu [[Eisleben]]a u Nemačkoj, sutradan stižu u Berlin. * [[7. 6.]] - U [[Ruska SFSR|Ruskoj SFSR]] na snazi je član 58 kaznenog zakona, protiv osumnjičenih za "kontrarevolucionarnu aktivnost" (proširen 1934). * [[7. 6.]] - Ruski emigrant u Varšavi ubio sovjetskog ambasadora [[Pjotr Vojkov|Pjotra Vojkova]]. Dva dana kasnije, u SSSR pogubljeno 20 "monarhista" zbog navodnih ubistava, zavere i špijunaže. * [[12. 6.]] - Sastanak inostranih ministara Društva naroda u Ženevi povodom zategnutosti između Albanije i Kraljevine SHS. * [[13. 6.]] - Možda 4,5 miliona ljudi na ''ticker-tape'' paradi za Lindbergha u Newyorku, uživo prenošenoj na radiju. * [[14. 6.]] - Kralj potpisao ukaz o [[veliki župan|velikim županima]] (poglavari oblasti u KSHS). * [[15. 6.]] - Raspuštena Skupština KSHS, izbori u septembru; rekonstrukcija vlade. * [[17. 6.]] - Osnovano preduzeće "[[Aeroput]]", prva jugoslovenska avio-kompanija, preteča [[JAT]]-a (prva linija otvorena [[14. 2.]] [[1928]]). * [[18. 6.]] - Mandžurski gospodar rata [[Zhang Zuolin]] zavladao [[Beiyanška vlada|pekinškom (beiyanškom) vladom]], protiv kuomintangovaca i komunista (nepunih godinu dana). * 18. 6. - Prva trka na [[Nürburgring]]u. * [[19. 6.]] - Makedonci iz Bugarske nastavili upade<ref name="Indi">[http://www.indiana.edu/~league/1927.htm Chronology 1927] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100102174021/http://www.indiana.edu/~league/1927.htm |date=2010-01-02 }}, Univ. of Indiana</ref>. * [[24. 6.]] - [[Corneliu Zelea Codreanu]] osnovao u Rumuniji Legiju arhanđela Mihajla, poznatu po paravojnom krilu [[Željezna garda]]. * [[28. 6.]] - [[Tragedija u Steglitzu]]: dvojica srednjoškolaca osnovala klub samoubojica, jedan od njih počinio ubojstvo treće osobe i samoubojstvo. * [[29. 6.]] - Totalno pomračenje Sunca na severu Evrope, u KSHS pokriveno 60 - 80% diska. === Jul/Juli/Srpanj === [[Datoteka:Sacvan.jpg|mini|210px|[[Sacco i Vanzetti]]]] * [[1. 7.]] - [[Richard E. Byrd]] sa posadom leti od Njujorka do Pariza, ali se zbog magle vraća na obalu Normandije gde se prinudno spuštaju. * [[4. 7.]] - Mladi inženjer [[Sukarno]] osnovao [[Indonežanska nacionalna partija|Indonežansku nacionalnu partiju]] u [[Nizozemska Istočna Indija|Nizozemskoj Istočnoj Indiji]]. * 4. 7. - Prvi put poletela [[Lockheed Vega]], prvi [[Lockheed]]ov avion, visoki jednokrilac, korišćen u rekordima. * 4. 7. - [[Joseph Goebbels]] pokrenuo ''[[Der Angriff]]'', novine berlinskih nacista. * [[9. 7.]] - Poplava Elbe u Nemačkoj, stradalo mesto [[Bad Gottleuba-Berggießhübel|Berggießhübel]]. * [[10. 7.]] - Sporazum [[Anton Korošec|Korošca]] i premijera Vukićevića na Bledu - [[Slovenska ljudska vlada (1892)|SLS]] bi ušla u vladu, ali posle izbora. * 10. 7. - [[IRA]] ubila [[Kevin O'Higgins|Kevina O'Higginsa]], potpredsednika Izvršnog veća [[Irska Slobodna Država|Irske Slobodne Države]]. * [[11. 7.]] - [[Jerihonski zemljotres (1927)|Jerihonski zemljotres]] u [[Britanski mandat nad Palestinom|mandatnoj Palestini]] i [[Emirat Transjordanija|Transjordaniji]], velika razaranja u Nablusu i Jerusalimu, najmanje 500 mrtvih. * [[15. 7.]] - [[Julska pobuna 1927.|Julska pobuna]] ili Bečka paljevina Palate pravde - u sukobu levičarskih demonstranata i policije gine 85 demonstranata i pet policajaca. * 15. 7. - U Grčkoj zabranjen makedonski jezik. * [[16. 7.]] - Nakon što je ranije tokom meseca osudio liberalnog vođu [[José María Moncada|Moncadu]] kao izdajnika i objavio rat SAD, [[Augusto César Sandino]] neuspešno [[Bitka za Ocotal|napada Ocotal]] (Amerikanci su upotrebili avione dvokrilce) - počinje šestogodišnja pobuna. * 16. 7. - U Nemačkoj je zakonom određeno sveobuhvatno osiguranje za nezaposlene. * jul - Uhapšen [[Radomir Vujović]], član Politbiroa KPJ (u zatvoru do 1932). * [[17. 7.]] - [[Prvi radio prijenos nogometne utakmice u Hrvatskoj]]/Jugoslaviji - Vilim Brkić prenosio utakmicu [[Građanski]] - [[HAŠK Zagreb]]. * [[20. 7.]] - Umro rumunski kralj [[Ferdinand I (Rumunija)|Ferdinand I]], nasleđuje ga petogodišnji unuk [[Mihai I (Rumunija)|Mihai I]] (1927-30. i 1940-47; dečakov otac [[Carol II (Rumunija)|Carol II]] se vratio u zemlju 1930-40). * [[26. 7.]] - Osnovana [[Iberijska anarhistička federacija]] (FAI). * [[29. 7.]] - [[Patrijarh moskovski Sergije]] sa sinodom objavio apsolutnu lojalnost Crkve sovjetskoj državi - mnogi jerarsi se odvajaju. * 29. 7. - ''Trade Disputes and Trade Unions Act'' u Ujedinjenom Kraljevstvu: zabranjeni solidarni štrajkovi i oni koji bi vršili pritisak na vladu, učešće u nezakonitom štrajku je krivično delo (zakon povučen 1946, solidarni štrajkovi opet zabranjeni 1990). === Avgust/August/Kolovoz === [[Datoteka:中國工農紅軍軍旗.svg|mini|150px|Zastava kineske Radničke i seljačke crvene armije]] * [[1. 8.]] - [[Ustanak u Nančangu]] u jugoistočnoj Kini - prvi veći sukob Kuomintanga i [[Komunistička partija Kine|KP Kine]] nakon raskida u aprilu. Ovo se smatra datumom osnivanja [[Narodnooslobodilačka armija (Kina)|Narodnooslobodilačke armije]]. * [[2. 8.]] - [[Harold Stephen Black]] izmislio [[pojačavač sa negativnom povratnom spregom]] (patent dobio tek 1937.). * 2. 8. - Predsednik SAD [[Calvin Coolidge]] objavio da neće tražiti drugi puni mandat 1928. * [[9. 8.]] - [[Sisowath Monivong]] je novi kralj [[Francuski protektorat u Kambodži|francuskog protektorata Kambodže]] (do 1941). * [[12. 8.]] - Prikazan američki film ''[[Wings (film)|Wings]]'', neke kopije imaju sinhronizovane zvučne efekte i muziku. * 14 - 28. 8. - Prvo izdanje fudbalskog [[Mitropa kup 1927.|Mitropa kupa]]: u četvrtfinalu ubedljivo poraženi jugoslovenski učesnici, Hajduk i BSK. * [[17. 8.]] - Trgovački sporazum između Francuske i Nemačke. * 19 - 21. 8. - [[Nirnberški miting]]: 3. partijski kongres [[NSDAP]] pod sloganom "Dan buđenja", snimljen prvi dokumentarac ''Eine Symphonie des Kampfwillens''. * [[23. 8.]] - [[Sako i Vanceti]] pogubljeni u SAD, uprkos međunarodnim protestima. * [[24. 8.]] - Uragan pogodio atlantske provincije Kanade, naročito Novu Skotiju - 184 mrtvih, uglavnom na moru. * [[27. 8.]] - Jugoslovenski avijatičari potpukovnik Petrović i poručnik Pajević stradali na glečeru u Tirolu<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Vreme/1927/09/04?pageIndex=00003 "Vreme", 4. septembar 1927, str. 3]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs (pristup. 25.9.2015.)</ref>. === Septembar/Rujan === * [[3. 9.]] - Tokom zbora na sarajevskom Vratniku pucano u pravcu [[Mehmed Spaho|Mehmeda Spahe]] (musliman SRNAO-vac?). * [[7. 9.]] - [[Philo Farnsworth]] preneo u svojoj laboratoriji prvu TV sliku elektronskog tipa. * 7. 9. - Komunisti na čelu sa [[Mao Ze Dong|Mao Zedongom]] dižu neuspešni [[Ustanak jesenje žetve]] u provincijama [[Hunan]] i [[Jiangxi]]. * [[8. 9.]] - [[Clyde Cessna]] i Victor Roos osnovali proizvođača aviona [[Cessna]]. * [[11. 9.]] - [[Parlamentarni izbori u Kraljevini SHS 1927.|Parlamentarni izbori]]: [[Narodna radikalna stranka]] 112 mesta (-30), [[Hrvatska pučka seljačka stranka|Narodna seljačka stranka]] (Radić) 61 (-6), [[Demokratska stranka (Jugoslavija)|Demokratska stranka]] 61 mesto (+25) itd. * 11. 9. - [[Krimski zemljotresi (1927)|Krimski zemljotresi]]: jak potres pogađa Krim, sutradan ujutru opaženi veliki plamenovi na moru. * [[16. 9.]] - [[Niels Bohr]] izneo [[princip komplementarnosti]] na kongresu u Italiji. * [[18. 9.]] - Osnovana mreža radio-stanica Columbia Phonographic Broadcasting System - kasniji [[CBS]]. * [[22. 9.]] - "Meč dugog odbrojavanja": bivši šampion [[Jack Dempsey]] je oborio [[Gene Tunney|Genea Tunneya]], ali pošto nije odmah otišao u neutralni kut, Tunneyu je duže odbrojavano, na kraju je i pobedio. * [[23. 9.]] - Prikazan nagrađivani film ''[[Sunrise: A Song of Two Humans]]'', prvi dugometražni sa sistemom ''[[Movietone]]'' (muzika i zvučni efekti). * jesen - Seljaci u SSSR počinju smanjivati prodaju žita državi. === Oktobar/Listopad === * [[2. 10.]] - Na beogradskom Jevrejskom groblju otkriven spomenik palim ratnicima 1912-18. * 2. 10. - Ženska stranka održala prvi zbor u Beogradu - traže žensko pravo glasa. * [[4. 10.]] - Počinje rad na kolosalnim likovima američkih predsednika na [[Maunt Rašmor]]u (do [[1941]]). * [[5. 10.]] - U [[Štip]]u ubijen gen. [[Mihailo Kovačević]] - počinioci iz [[VMRO]]-a. * [[6. 10.]] - Kasno uveče komitski napad na selo Klisuru kod [[Bosilegrad]]a. [[Datoteka:Al Jolson Jazz Singer.JPG|mini|220px|''[[The Jazz Singer]]'']] * 6. 10. - Premijera filma "[[The Jazz Singer|Džez pevač]]", prvog (delimično) ton-filma sa [[Al Jolson]]om - postiže veliki uspeh. * [[10. 10.]] - Španski diktator [[Miguel Primo de Rivera]] otvorio Nacionalnu skupštinu - ima samo savetodavnu ulogu, zadatak joj je da napravi novi ustav. * [[14. 10.]] - U Pragu ubijen albanski poslanik Cena-beg ([[Ceno Bey Kryeziu]]), pretpostavlja se po nalogu [[Ahmed Zogu|Ahmeda Zogua]]. * [[15. 10.]] - Pronađena nafta u [[Baba Gurgur]]u na severu Iraka. * oktobar - Peta [[Solvayska konferencija]] o [[Kvantna mehanika|kvantnoj mehanici]] (→ [[Debate Bohr–Einstein]], [[Kopenhagenska interpretacija]]). * [[19. 10.]] - Prvi let kompanije ''[[Pan American World Airways]]'' (bakrotirala [[1991]]). * [[20. 10.]] - Početak proizvodnje [[Ford Model A (1927–31)|Forda Model A]], zamene za [[Ford Model T|Model T]], (u prodaji od decembra) - do marta 1932. proizvedeno 4.858.644 komada u različitim stilovima. * [[22. 10.]] - HSS, [[Samostalna demokratska stranka|samostalci]] i [[Zemljoradnička stranka (Jugoslavija)|zemljoradnici]] pozvali [[Demokratska stranka (Jugoslavija)|demokrate]] i [[JMO]] u blok (Seljačko-demokratski savez), ali oni zasad ostaju u vladi. * [[23. 10.]] - Poslednji članovi [[Leva opozicija|Leve opozicije]], [[Lav Trocki]] i [[Grigorij Zinovjev]] izbačeni iz Centralnog komiteta [[SKP(b)]]. * [[25. 10.]] - Italijanski putnički brod ''[[SS Principessa Mafalda]]'' potonuo pored Brazila, 314 mrtvih. * [[26. 10.]] - HSS pred Skupštinom optužuje vladu za izborni teror u septembru. * [[28. 10.]] - [[Datoteka:Kurdish flag (1932).png|25px]] Na istoku [[Turska|Turske]] proglašena [[Kurdska Republika Ararat]] (Turci je povratili [[1930]]). * [[30. 10.]] - Grčki predsednik [[Pavlos Kunduriotis]] preživeo atentat. * [[31. 10.]] - Japanski ribarski brod ''Ryo Yei Maru'' pronađen pored države Washington sa 12 tela - brod je plutao od prošlog decembra, poslednji član posade je umro u maju. === Novembar/Studeni === [[Datoteka:Radic govori na skupstini.jpg|mini|240px|[[Seljačko-demokratska koalicija]]]] * [[5. 11.]] - U Arabiji počinje [[Ikhwanska pobuna]]: prkoseći [[Ibn Saud]]u, elementi verske milicije [[Ikhwan]] upadaju u [[Britanski mandat nad Mezopotamijom|mandatni Irak]]. * [[6. 11.]] - Osvećenje temelja [[Umetnički paviljon "Cvijeta Zuzorić"|umetničkog paviljona "Cvijeta Zuzorić"]] u Beogradu. * [[7. 11.]] - Desetogodišnjica [[Oktobarska revolucija|Oktobarske revolucije]]: unutarpartijska opozicija je u Moskvi pokušala organizovati nezavisne demonstracije ali su rasterani silom. * [[8. 11.]] - Imenovana Simonova komisija za ispitivanje ustavne reforme u Britanskoj Indiji. * [[10. 11.]] - Osnovana [[Seljačko-demokratska koalicija]] ([[Stjepan Radić]] iz HSS i [[Svetozar Pribićević]] iz [[Samostalna demokratska stranka|samostalaca]]). * [[11. 11.]] - U [[Parizu]] potpisan ugovor između Francuske i Kraljevine SHS ("Pariski pakt"), kao protivteža italijanskom napredovanju na Balkanu. * [[14. 11.]] - Trocki i Zinovjev izbačeni iz partije. * [[17. 11.]] - Novi sultan [[Maroko|Maroka]] je [[Muhamed V (Maroko)|Muhamed V]] (vl. 1927-53 i 1955-61, od 1957. kao kralj). * [[22. 11.]] - Drugi Tiranski ugovor - praktično italijanski protektorat nad [[Albanija|Albanijom]]. * [[27. 11.]] - ''Columbine Mine massacre'': policija pucala na štrajkujuće rudare u [[Lafayette, Colorado]], petorica ubijena. === Decembar/Prosinac === [[Datoteka:Ford A dutch licence registration EE-94-90-.JPG|mini|180px|[[Ford Model A (1927–31)]]]] * [[2. 12.|2]] - [[19. 12.]] - [[XV kongres SKP(b)]]: izbačeni pripadnici Leve opozicije i trockisti tj. 75 aktivnih članova "trockističko-zinovjevskog bloka" (npr. [[Lev Kamenjev]], [[Hristijan Rakovski]], [[Karl Radek]]) i 23 iz grupe [[Timofej Sapronov|Timofeja Sapronova]]; ojačana [[Staljin]]ova vlast. Direktiva za Petogodišnji plan ekonomskog razvoja i plan za dobrovoljnu kolektivizaciju. * [[3. 12.]] - ''Putting Pants on Philip'' je zvanično prvi film sa dvojcem [[Stanlio i Olio]]. * [[5. 12.]] - U Skoplju počinje suđenje dvadesetorici studenata iz omladinske VMRO, savetnik odbrane je advokat i poslanik [[Ante Pavelić]]. * [[11. 12.]] - [[Kantonski ustanak (1927)|Kantonski ustanak]]: komunisti stavili Kanton ([[Guangzhou]]) pod kontrolu, ali ustanak ugušen u roku od dva dana, uz pogibiju hiljada komunista. * [[15. 12.]] - U Los Angelesu oteta 12-godišnja devojčica Marion Parker - raskomadano telo je pronađeno 19. 12. a osumnjičeni je uhvaćen tri dana kasnije. * [[17. 12.]] - Američka podmornica [[USS S-4 (SS-109)]] potonula nakon sudara kod obale Masačusetsa, stradalo svih 40 članova posade, uprkos operaciji spasavanja. * [[30. 12.]] - Otvorena prva linija [[Tokijski metro|Tokijskog metroa]] (Ginza), najstarija u Aziji. === Kroz godinu === * [[Svjetsko stanovništvo]] dostiže 2 milijarde. * Nastali domaći filmovi "[[Kralj Čarlstona]]" i "[[Grešnica bez greha]]". * Na univerzitetu u [[Brisbane|Brisbanu]] započeo [[eksperiment s kapi katrana]] - potrebno je desetak godina da iz levka kapne jedna kap. * Početak [[Kvantna hemija|kvantne hemije]]: Walter Heitler i Fritz London objavili rad o vezi u molekulu vodonika. * [[Davisson–Germerov eksperiment]]: dokazana talasna svojstva elektrona i de Brogliejeva hipoteza. == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 1927.}} === Januar/Siječanj &ndash; Februar/Veljača === * [[2. 1.]] - [[Rejhan Demirdžić]], glumac († [[1988]]) * [[6. 1.]] - [[Aleksandar Despić]], fizikohemičar, predsednik SANU († [[2005]]) * [[9. 1.]] - [[Nada Mamula]], pevačica († [[2001]]) * [[11. 1.]] - [[Mato Ergović]], glumac († [[2013]]) * 11. 1. - [[Bogumil Hrabak]], istoričar († [[2010]]) * [[17. 1.]] - [[Slavko Vukosavljević]], književnik i novinar († [[2004]]) * 17. 1. - [[Eartha Kitt]], pevačica, glumica († [[2008]]) * [[18. 1.]] - [[Lea Deutsch]], glumica, žrtva Holokausta († [[1943]]) * [[30. 1.]] - [[Olof Palme]], premijer Švedske († [[1986]]) * [[6. 2.]] - Kosta Carina, književnik, filmski radnik, prevodilac († [[2007]]) * [[7. 2.]] - [[Juliette Gréco]], francuska šansonijerka i glumica († [[2020]]) * 7. 2. - [[Dušan Vukotić]], animator, oskarovac († [[1998]]) * [[10. 2.]] - [[Konstantin Babić]], srpski kompozitor († [[2009]]) * 10. 2. - [[Pero Gotovac]], skladatelj, dirigent († [[2017]]) * [[14. 2.]] - [[Lois Maxwell]], glumica († [[2007]]) * [[15. 2.]] - [[Harvey Korman]], glumac († [[2008]]) * [[19. 2.]] - [[Zvonimir Golob]], hrvatski pjesnik († [[1997]].) * [[20. 2.]] - [[Sidney Poitier]], glumac († [[2022]]) * 20. 2. - [[Hubert de Givenchy]], modni kreator († [[2018]]) * 20. 2. - [[Roy Cohn]], saradnik senatora McCarthyja († [[1986]]) * [[24. 2.]] - [[Emmanuelle Riva]], glumica († [[2017]]) === Mart/Ožujak &ndash; April/Travanj === * [[1. 3.]] - [[Harry Belafonte]], kantautor, glumac († [[2023]]) * [[2. 3.]] - [[Adem Čejvan]], glumac († [[1989]]) * [[4. 3.]] - [[Pero Kvrgić]], glumac († [[2020]]) * [[6. 3.]] - [[Gordon Cooper]], astronaut († [[2004]]) * 6. 3. - [[Gabriel García Márquez]], književnik, nobelovac († [[2014]]) * [[11. 3.]] - [[Himzo Polovina]], pjevač († [[1986]]) * [[12. 3.]] - [[Raúl Alfonsín]], predsednik Argentine († [[2009]]) * 12. 3. - [[Gajo Petrović]], filozof praxisovac († [[1993]]) * [[15. 3.]] - [[Iljaz Kurteši]], predsednik Narodne skupštine SAP Kosovo († [[2016]]) * [[16. 3.]] - [[Vladimir Komarov]], kosmonaut († [[1967]]) * [[21. 3.]] - [[Hans-Dietrich Genscher]], nemački političar († [[2016]]) * [[23. 3.]] - [[Mato Damjanović]], šahovski velemajstor († [[2011]]) * 23. 3. - [[Sonja Hlebš]], glumica († [[2005]]) * [[27. 3.]] - [[Mstislav Rostropovič]], čelista († [[2007]]) * [[31. 3.]] - [[Cesar Chavez]], radnički lider u SAD († [[1993]]) * [[2. 4.]] - [[Ferenc Puskás]], fudbaler († [[2006]]) * [[16. 4.]] - [[Benedikt XVI|Joseph Aloisius Ratzinger]], papa Benedikt XVI. († [[2022]]) * [[18. 4.]] - [[Samuel P. Huntington]], američki politikolog († [[2008]]) * 18. 4. - [[Tadeusz Mazowiecki]], autor, premijer Poljske, izvestilac o ljudskim pravima u ex Yu († [[2013]]) * [[25. 4.]] - [[Albert Uderzo]], kokreator Asteriksa († [[2020]]) * [[27. 4.]] - [[Drago Tršar]], vajar († [[2023]]) === Maj/Svibanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[1. 5.]] - [[Bernard Vukas]], hrvatski nogometaš († [[1983]]) * [[13. 5.]] - [[Danilo Krstić]], episkop budimski († [[2002]]) * [[25. 5.]] - [[Robert Ludlum]], pisac trilera († [[2001]]) * [[4. 6.]] - [[Geoffrey Palmer]], glumac († [[2020]]) * [[5. 6.]] - [[Dušan Jakšić]], glumac i pevač († [[2009]]) * [[8. 6.]] - [[Jerry Stiller]], glumac, komičar († [[2020]]) * [[10. 6.]] - [[Vidoje Žarković]], član Predsjedništva SFRJ, predsjednik Predsjedništva CK SKJ († [[2000]]) * [[15. 6.]] - [[Hugo Pratt]], crtač stripa ''Corto Maltese'' († [[1995]]) * [[18. 6.]] - [[Paul Eddington]], glumac († [[1995]]) * [[29. 6.]] - [[Slavoljub Stefanović Ravasi]], TV i pozorišni reditelj († [[1996]]) === Jul/Srpanj &ndash; Avgust/Kolovoz === * [[3. 7.]] - [[Ken Russell]], britanski filmski režiser († [[2011]]) * [[4. 7.]] - [[Gina Lollobrigida]], glumica († [[2023]]) * [[5. 7.]] - [[Pero Pirker]], gradonačelnik Zagreba († [[1972]]) * [[6. 7.]] - [[Janet Leigh]], glumica († [[2004]]) * [[7. 7.]] - [[Enzo Bettiza]], novinar, književnik, političar († [[2017]]) * [[14. 7.]] - [[Petar Otoranov]], fotoreporter († [[1997]]) * [[28. 7.]] - [[Dalibor Brozović]], lingvist i političar († [[2009]]) * [[29. 7.]] - [[Harry Mulisch]], nizozemski pisac († [[2010]]) * [[30. 7.]] - [[Miodrag Zdravković]], spiker RTV Beograd († [[2017]]) * 30. 7. - [[Victor Wong]], glumac († [[2001]]) * [[7. 8.]] - [[Miroslav Belović]], pozorišni reditelj i književnik († [[2005]]) * 7. 8. - [[Dušan Čkrebić]], predsednik Predsedništva SR Srbije († [[2022]]) * [[9. 8.]] - [[Marvin Minsky]], istraživač veštačke inteligencije († [[2016]]) * [[18. 8.]] - [[Rosalynn Carter]], Prva dama SAD († [[2023]]) * [[22. 8.]] - [[Aleksandar Obradović (kompozitor)|Aleksandar Obradović]], kompozitor († [[2001]]) === Septembar/Rujan &ndash; Oktobar/Listopad === * [[15. 9.]] - [[Margaret Keane]], slikarka († [[2022]]) * [[16. 9.]] - [[Peter Falk]], američki glumac († [[2011]]) * 16. 9. - [[Sadako Ogata]], šefica UNHCR († [[2019]]) * [[27. 9.]] - [[Milo Đukanović (reditelj)|Milo Đukanović]], filmski reditelj († [[1989]]) * [[1. 10.]] - [[Tom Bosley]], američki glumac († [[2010]]) * [[6. 10.]] - [[Ante Babaja]], filmski režiser i scenarista († [[2010]]) * [[13. 10.]] - [[Turgut Özal]], premijer, predsednik Turske († [[1993]]) * [[14. 10.]] - [[Roger Moore]], glumac († [[2017]]) * [[16. 10.]] - [[Günter Grass]], njemački književnik, nobelovac († [[2015]]) * [[18. 10.]] - [[George C. Scott]], glumac († [[1999]]) * [[23. 10.]] - [[Leszek Kołakowski]], filozof, istoričar ideja († [[2009]]) * [[24. 10.]] - [[Gilbert Bécaud]], pevač, glumac († [[2001]]) * [[27. 10.]] - [[Stevan Mirković]], general-pukovnik JNA, načelnik Generalštaba († [[2015]]) * [[31. 10.]] - [[Branko Petranović]], istoričar, pravnik († [[1994]]) === Novembar/Studeni &ndash; Decembar/Prosinac === * [[2. 11.]] - [[Steve Ditko]], kokreator ''Spider-Man''-a († [[2018]]) * [[8. 11.]] - [[Mitar Pešikan]], lingvista, akademik († [[1996]]) * 8. 11. - [[Patti Page]], pevačica († [[2013]]) * [[11. 11.]] - [[Martin Špegelj]], general JNA i HV, ministar obrane RH († [[2014]]) * [[30. 11.]] - [[Nikola Majdak]], filmski reditelj i scenarista, prof. FDU u Bg. († [[2013]]) * [[3. 12.]] - [[Andy Williams]], pevač († [[2012]]) * [[5. 12.]] - [[Bhumibol Adulyadej]], kralj Tajlanda († [[2016]]) * [[7. 12.]] - [[Vlastimir Peričić]], kompozitor i muzikolog († [[2000]]) * [[18. 12.]] - [[Nikola Pantić]], geolog († [[2002]]) * [[25. 12.]] - [[Ram Narayan]], indijski glazbenik * [[26. 12.]] - [[Ognjenka Milićević]], pozorišni, radio i TV reditelj, teatrolog, pedagog... († [[2008]]) * [[27. 12.]] - [[Šime Đodan]], hrvatski političar, ekonomist († [[2007]]) === Kroz godinu === * [[Vladimir Delač]], karikaturist, crtač stripova († [[1968]]) * [[Ibe Palikuća]], učesnica NOB, narodni heroj († [[1944]]) == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 1927.}} === Januar/Siječanj &ndash; Mart/Ožujak === * [[2. 1.]] - [[Danilo Pantelić]], episkop dalmatinski (* [[1865]]) * [[3. 1.]] - [[Carl Runge]], matematičar (* [[1856]]) * [[9. 1.]] - [[Houston Stewart Chamberlain]], rasistički autor, mentor nacizma (* [[1855]]) * [[16. 1.]] - [[Jovan Cvijić]], srpski geograf (* [[1865]]) * [[19. 1.]] - [[Carlota od Meksika]], bivša carica (* [[1840]]) * [[21. 1.]] - [[Charles Warren]], britanski vojnik i arheolog (* [[1840]]) * [[3. 2.]] - [[Isidor Kršnjavi]], hrvatski slikar, kulturni i javni djelatnik (* [[1845]].) * [[4. 2.]] - [[Janko Vukotić]], vojskovođa crnogorske i SHS vojske (* [[1866]]) * [[13. 2.]] - [[Brooks Adams]], američki istoričar (* [[1848]]) * febr. - [[Krste Ljondev]] (Кръсте Льондев), atentator iz VMRO * [[27. 2.]] - [[Stjepan Bojničić]], glumac (* [[1884]]) * [[4. 3.]] - [[Ira Remsen]], hemičar, pronalazač saharina (* [[1846]]) * 4. 3. - [[Max Théon]], kabalista, okultista (* [[1848]]) * [[5. 3.]] - [[Kosta Hristić]], srpski diplomata, prevodilac (* [[1852]]) * [[14. 3.]] - [[Jānis Čakste]], prvi predsednik Latvije (* [[1859]]) * [[15. 3.]] - [[Gligorije Jeftanović]], trgovac i političar (* [[1840]]) * [[17. 3.]] - [[Charles Emmett Mack]], glumac (* [[1900]]) * [[21. 3.]] - [[Gajo Bulat (prevoditelj)|Gajo Bulat]], bivši načelnik splitske općine, prevoditelj (* [[1867]]) === April/Travanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[15. 4.]] - [[Gaston Leroux]], pisac, novinar (* [[1868]]) * [[20. 4.]] - [[Enrique Simonet]], slikar (* [[1866]]) * [[25. 4.]] - [[Earle Williams]], glumac (* [[1880]]) * {{circa}} [[8. 5.]] - [[Charles Nungesser]], avijatičar, avanturista (* [[1892]]) * [[11. 5.]] - [[Juan Gris]], slikar (* [[1887]]) * [[22. 5.]] - [[Nikola Kašiković]], publicista (* [[1861]]) * [[1. 6.]] - [[Lizzie Borden]], osumnjičena za ubistvo roditelja (* [[1860]]) * 1. 6. - [[J. B. Bury]], istoričar (* [[1861]]) * [[4. 6.]] - [[Robert McKim]], glumac (* [[1886]]) * [[9. 6.]] - [[Victoria Woodhull]], sifražetkinja, spiritualistkinja (* [[1838]]) === Jul/Srpanj &ndash; Septembar/Rujan === * [[5. 7.]] - [[Albrecht Kossel]], pionir genetike, nobelovac (* [[1853]]) * [[8. 7.]] - [[Max Hoffmann]], nemački general (* [[1869]]) * [[10. 7.]] - [[Louise Abbéma]], francuska slikarka (* [[1853]].) * [[20. 7.]] - [[Ferdinand I (Rumunija)|Ferdinand I]], kralj Rumunije (* [[1865]]) * [[26. 7.]] - [[June Mathis]], scenaristkinja (* [[1889]]) * [[23. 8.]] - [[Sacco i Vanzetti]], italijanski anarhisti, centar pravne kontroverze (* [[1891]] odn. [[1888]]) * 23. 8. - [[Saad Zaghloul]], bivši premijer Egipta (* 1859) * [[31. 8.]] - [[Andranik Ozanijan]], jermenski vojnik i državnik (* [[1865]]) * [[1. 9.]] - [[Ferdo Kovačević]], hrvatski slikar (* [[1870]].) * [[5. 9.]] - [[Marcus Loew]], pionir filmske industrije, osnivač MGM (* [[1870]]) * [[14. 9.]] - [[Isadora Duncan]], američka plesačica (* [[1878]].) * 14. 9. - [[Hugo Ball]], književnik, dadaista (* [[1886]]) * [[15. 9.]] - [[Ljubomir Jezdić]], bivši četnički vojvoda (* [[1884]]) * [[29. 9.]] - [[Willem Einthoven]], pronalazač praktičnog EKG, nobelovac (* [[1860]]) === Oktobar/Listopad &ndash; Decembar/Prosinac === * [[2. 10.]] - [[Svante Arrhenius]], hemičar, nobelovac (* [[1859]]) * [[5. 10.]] - [[Sam Warner]], suosnivač ''Warner Bros.'' (* [[1887]]) * oktobar - [[Milan Ciganović]], jedan od učesnika Sarajevskog atentata (* [[1888]]) * [[22. 10.]] - [[Borisav Stanković|Bora Stanković]], književnik (* [[1876]].) * [[31. 10.]] - [[Vjera Petrović Njegoš]], kćerka kralja Nikole (* [[1887]]) * [[1. 11.]] - [[Florence Mills]], pevačica, igračica, komičarka (* [[1895]]) * [[4. 11.]] - [[Valli Valli]], englesko-nemačka glumica (* [[1882]]) * [[17. 11.]] - [[Adolf Jofe]], sovjetski političar i diplomata (* [[1883]]) * [[23. 11.]] - [[Alfred III. zu Windisch-Grätz]], bivši premijer Austrije (Cislajtanije) (* [[1851]]) * [[13. 12.]] - [[Ellen Stone]], misionarka (* [[1846]]) * [[27. 12.]] - [[Sulejman Šarac]], bivši reis-ul-ulema (* 1850) * [[31. 12.]] - [[Josip Papić]], glumac (* [[1881]]) === Kroz godinu === * [[Šota Galica]], kačakinja (* [[1895]]) == Nobelova nagrada za 1927. godinu == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Arthur Holly Compton]] (otkriće [[Komptonov efekat|efekta nazvanog po njemu]]) i [[Charles Thomson Rees Wilson]] (metod vizuelizacije putanja naelektrisanih čestica putem kondenzacije pare, → [[maglena komora]]) * [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: [[Heinrich Otto Wieland]] (ispitivanje sastava [[Žučne kiseline|žučnih kiselina]] i povezanih supstanci) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Julius Wagner-Jauregg]] (otkriće terapeutske vrednosti cepljenja protiv malarije u lečenju ''dementia paralytica'') * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Henri Bergson]] (bogate i životvorne ideje i briljantne veštine s kojima su predstavljene) * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Ferdinand Buisson]] (zalaganje za pomirenje Francuske i Nemačke) i [[Ludwig Quidde]] (mirovni pokret) == Reference == {{reference}} <!-- internacionalni linkovi --> {{commonscat|1927}} [[Kategorija:1920-e]] [[Kategorija:20. vijek|27]] [[Kategorija:Godine]] [[nv:1901 – 1950]] bjt7ivjs7y27boxdafij7ujwxljfrpn 0 23789 42716477 42715921 2026-11-05T15:48:09Z Alekol 2231 /* Oktobar/Listopad */ 42716477 wikitext text/x-wiki {{Godina}} {{godina u drugim kalendarima|1926}} Godina '''1926''' ('''[[Rimski brojevi|MCMXXVI]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u petak]]. __NOTOC__ <center> {| style="border:1px solid silver;background-color:white;padding:5px;" align=center class=radius | '''1926''': <br /> [[1926#Januar/Siječanj|1]] • [[1926#Februar/Veljača|2]] • [[1926#Mart/Ožujak|3]] • [[1926#April/Travanj|4]] • [[1926#Maj/Svibanj|5]] • [[1926#Jun/Juni/Lipanj|6]] • [[1926#Jul/Juli/Srpanj|7]] • [[1926#Avgust/August/Kolovoz|8]] • [[1926#Septembar/Rujan|9]] • [[1926#Oktobar/Listopad|10]] • [[1926#Novembar/Studeni|11]] • [[1926#Decembar/Prosinac|12]] <br /> [[1926#Rođenja|Rođenja]] • [[1926#Smrti|Smrti]] |}</center> == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - Odredba o vožnji desnom stranom je proširena na celu KSHS.<ref>"Dnevne vesti - Drž' desno!", Politika, 27. dec. 1925, str. 7</ref> * 1. 1. - U Kraljevini SHS osnovana Državna rečna plovidba<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/01/01?pageIndex=00015 "Politika", 1. jan. 1936]</ref> (umesto brodarskog sindikata). * 1. 1. - Stoletna poplava [[Rajna|Rajne]] plavi [[Köln]]; u ovo vreme su i velike poplave u Holandiji, Belgiji, Francuskoj. * [[3. 1.]] - Grčki premijer general [[Teodoros Pangalos (general)|Teodoros Pangalos]] uzima diktatorska ovlašćenja. * 3. 1. - Beogradski protojerej osuđuje u propovedi nedavna predavanja [[Branislav Petronijević|Brane Petronijevića]] zbog [[darvinizam|darvinističkih]] učenja koja je izneo, citirajući pritom i zakon države [[Tennessee]] kojim se zabranjuje predavanje te teorije<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/1/4?pageIndex=00004 "Politika", 4. januar 1926, str. 4]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs (pristup. 30.9.2015.)</ref> (→ [[Scopesov proces]]). * [[4. 1.]] - Rumunski parlament ratifikovao odricanje princa [[Carol II (Rumunija)|Carola II]] od nasleđivanja prestola, krunski princ postaje njegov 4-godišnji sin [[Mihai I (Rumunija)|Mihai I]] (Carol II će se ipak vratiti u zemlju i biti kralj 1930-40). * 4. 1. - [[Andrej Ljapčev]] novi premijer Bugarske (do [[1931]]) nakon [[Aleksandar Cankov|Aleksandra Cankova]]. * 4. 1. - U [[Budimpešta|Budimpešti]] uhapšeni princ [[Ludwig zu Windisch-Grätz]] i društvo, pod optužbom da su falsifikovali francuske franke u jednom državnom institutu - međunarodna afera (Windisch-Grätz je u maju osuđen na četiri robije<ref>"Presuda mađarskim falsifikatorima", Politika, 27. maj 1926, str. 6</ref>). * [[6. 1.]] - Osnovana nemačka avio-kompanija ''Deutsche Luft Hansa'' (1926-45; ime i znak će 1953. preuzeti ''[[Lufthansa]]'', mada nema pravne veze). * [[8. 1.]] - [[Datoteka:Flag of the Kingdom of Hejaz and Nejd.svg|border|25px|Zastava Hidžaza i Nadžda]] [[Ibn Saud]], sultan [[Sultanat Nadžd|Nadžda]], proglašen je u [[Meka|Meki]] i za kralja [[Kraljevina Hidžaz|Hidžaza]], kojeg je [[Saudijsko osvajanje Hidžaza|osvojio prošlog meseca]]. Iz [[Kraljevina Hidžaz i Nadžd|Kraljevine Hidžaz i Nadžd]] 1932. nastaje [[Saudijska Arabija]]. * 8. 1. - [[Bảo Đại]] postaje poslednji car Vijetnama (car 1926-45, šef države 1949-55). * [[10. 1.]] - [[Hernando Siles Reyes]] novi predsednik [[Bolivija|Bolivije]] (do 1930). * {{circa}} 13. 1. - Izveštava se o "hajci na Srbe" u egejskoj Makedoniji.<ref>"Hajka na Srbe u Grčkoj", Politika, 14. jan. 1926, str. 5</ref> * [[14. 1.]] - Praizvedba [[Ivo Tijardović|Tijardovićeve]] operete "[[Mala Floramye]]" u Splitu. * [[15. 1.]] - [[Košava]] do 30 m/s u Beogradu, TT veze prekinute, uključujući antene bežične stanice u Rakovici, materijalna šteta, potopljeno više plovila na Savi i Dunavu. Na pruzi Paraćin-Zaječar tri vagona izbačena iz koloseka. * [[16. 1.]] - [[BBC]]-jeva [[radio drama]] [[Ronald Knox|Ronalda Knoxa]] sa simuliranom radničkom revolucijom izaziva paniku u Londonu. * januar - [[Erwin Schrödinger]] objavljuje rad u kome je predstavio [[Schrödinger jednačina|Schrödingerovu jednačinu]]. * januar - Hapšenje više vođa komunista i radničkog pokreta u Beogradu.<ref>"Hapšenja komunista", Politika, 21. jan. 1926, str. 4</ref> * januar - Snijeg u Rijeci i Sušaku, kao i u Veneciji i Rimu. * 17. 1. - Ministarstvo prosvete (Radić) penzionisalo devet profesora Zagrebačkog sveučilišta, većinom članova Samostalne demokratske stranke. * [[18. 1.]] - Premijera "[[Oklopnjača Potemkin|Oklopnjače Potemkin]]" u Moskvi. * [[19. 1.]] - Anarhistička banda ''Los Errantes'', na čelu sa [[Buenaventura Durruti|Buenaventurom Durrutijem]], opljačkala je poslednju banku u Latinskoj Americi, u Argentini, nakon čega beže u Francusku. * [[20. 1.]] - Nemački kancelar [[Hans Luther]] je formirao svoj drugi kabinet, pošto su nacionalisti iz DNVP napustili njegovu vladu zbog [[Ugovori iz Locarna|Ugovora iz Locarna]] (do maja). * [[21. 1.]] - Otvorena Sennarska, ili Makwarska, brana na [[Plavi Nil|Plavom Nilu]]<ref>Ilustrovani list; 1926, br. 6, str. 14</ref> u [[Anglo-Egipatski Sudan|Anglo-Egipatskom Sudanu]], dugačka preko 3.000 m, najviše visine 40 m. * [[26. 1.]] - Engleski pronalazač [[John Logie Baird]] demonstrirao [[mehanička televizija|mehaničku televiziju]] u Londonu – pet slika u sekundi, žive slike sa valerima. * [[28. 1.]] - Japan u periodu [[Taishō demokratija|Taishō demokratije]]: umro je premijer [[Katō Takaaki]], naslediće ga [[Wakatsuki Reijirō]] (do 1927. i 1931). * [[31. 1.]] - Britanske i belgijske trupe napustile [[Keln]]. === Februar/Veljača === * januar/februar - Stjepan Radić u poseti Bosni, Dubrovniku, Hercegovini, Dalmaciji. Kaže da vodi predizbornu kampanju, mnoge izjave izazivaju negodovanje među srpskim političarima; sporno je i otpuštanje Đorđevića, direktora škole u Dubrovniku.<ref>Politika, 6. feb. 1926, str. 1 i 3</ref> [[Datoteka:Zgrada Narodne banke Srbije, Beograd.JPG|mini|200px|[[Zgrada Narodne banke Srbije u Ulici kralja Petra|Zgrada Narodne banke]] u Beogradu, proširena 1922-25]] * [[1. 2.]] - Razmenjene ratifikacije Angorskog ugovora o miru i prijateljstvu između KSHS i Turske (na snazi 16. 2.). * [[3. 2.]] - [[Češki jezik]] ("čehoslovački") zvanični je jezik u [[Čehoslovačka|Čehoslovačkoj]] - mnogi će zvaničnici i službenici koji ga ne govore izgubiti posao. * 3. 2. - [[Francisco Franco]] postaje general sa 33 godine, valjda najmlađi u Evropi (istakao se u [[Rifski rat|Rifskom ratu]] u Maroku). * [[5. 2.]] - U Letoniji napadnut voz sa sovjetskim diplomatskim kuririma - Teodor Nete ubijen braneći diplomatsku torbu. * [[6. 2.]] - Ukradena lobanja iz [[Pancho Villa|Pancho Villinog]] groba. * [[8. 2.]] - Pošto se Radić 2-og u Dubrovniku založio za federalizam, slovenački lider [[Anton Korošec]] daje izjavu u skupštini u istom smeru, tj. za široku samoupravu ujedinjene Slovenije (trenutno je podeljena na Ljubljansku i Mariborsku oblast); ističe da su [[Slovenci]] poseban narod i da se zbog (pretežno srpskog) centralizma osećaju kao državljani drugog reda.<ref>"Federalizam g. Koršca", Politika, 9. feb. 1926, str. 3</ref> * 8. 2. - Prikazan ''Torrent'', prvi američki film [[Greta Garbo|Grete Garbo]]. * [[10. 2.]] - [[Gdynia]] je dobila gradska prava - njena luka, poljska alternativa za onu u [[Slobodni Grad Danzig|Slobodnom Gradu Danzigu]], još uvek se gradi. * [[11. 2.]] - U [[Ruska SFSR|Ruskoj SFSR]] [[Sovjetski Savez|Sovjetskog Saveza]], Kara-Kirgiska Autonomna Oblast preuređena u Kirgisku Autonomnu Socijalističku Sovjetsku Republiku (od 1936. [[Kirgiska Sovjetska Socijalistička Republika|Kirgiska SSR]]). * [[12. 2.]] - Sovjetskom gradu Novonikolajevsk ime je promenjeno u [[Novosibirsk]]. * [[14. 2.]] - [[Bamberška konferencija]] lidera [[Nacistička stranka|nacističke stranke]]: umirena disidentska severna frakcija ([[Gregor Strasser]]), [[Hitler]]ov [[Nacionalsocijalistički program|Program u 25 tačaka]] je nepromenljiv ali najvažniji je ''[[Führerprinzip]]''. * februar - U Nemačkoj prikazan najstariji sačuvani dugometražni crtani film, ''[[Die Abenteuer des Prinzen Achmed]]''. * [[15. 2.]] - Patrijarh Dimitrije osvetio proširenu [[Zgrada Narodne banke Srbije u Ulici kralja Petra|zgradu Narodne banke]] u Beogradu. * 15. 2. - Papski nuncije monsinjor Pelegrineti ulaže protestnu notu povodom optužbe St. Radića da je agitovao za klerikalce u Dalmaciji.<ref>"Monsenjer Pelegrineti protestuje", Politika, 16. feb. 1926, str. 2</ref> * [[17. 2.]] - [[Ataturkove reforme]]: u Turskoj je izglasan građanski zakonik, po uzoru na švajcarski, zamena za [[šerijat]]. * [[19. 2.]] - Mlada Alisa Rozenbaum, poznata kao [[Ayn Rand]], stigla je iz Lenjingrada u Njujork. * 19. 2. - Iz Grčke, pod vojnom vlašću gen. Pangalosa, javlja se da je osujećen prevrat na čelu sa gen. Kondilisom;<ref>"Neuspeli prevrat u Grčkoj", Politika, 20. feb. 1926, str. 4</ref> njegov osumnjičeni saučesnik gen. Plastiras je narednih dana zatečen u Skoplju. * [[22. 2.]] - Članak u beogradskim "Novostima" povezao premijerovog sina Radu Pašića sa korupcijskim skandalom. * [[25. 2.]] - Zločin uvrede Veličanstva: žena u Skoplju osuđena na tri godine zatvora za uvredu kralja tokom svađe sa mužem, po njegovoj tužbi;<ref>"Žena osuđena za uvredu Kralja", Politika, 26. feb. 1926, str. 5</ref> u martu je potvrđena presuda jednom čoveku iz Starog Sivca na 10 godina jer je u tri maha izvršio isti zločin.<ref>"Za uvredu Veličanstva", Politika, 20. mart 1926, str. 4</ref> * [[26. 2.]] - Preds. [[Calvin Coolidge|Coolidge]] je potpisao zakon o prihodima kojim su u SAD smanjeni porezi, naročito bogatima. * 26. 2. - Maharadža Indora, Tukodži Rao III, prinuđen je na abdikaciju pošto je bio umešan u ubistvo čoveka kome je prebegla njegova kurtizana Mumtaz Begum. === Mart/Ožujak === [[Datoteka:Goddard and Rocket.jpg|mini|180px|[[Robert H. Goddard]] sa raketom]] * 5/6. 3. - Oluja u Splitu: potonulo nekoliko brodova, polomljeno nekoliko stotina borova na Marjanu, odneseni neki krovovi; kod Mravinaca prevrnut uskotračni voz.<ref>"Velika nepogoda kod Splita", Politika, 8. mart 1926, str. 5</ref> * [[6. 3.]] - Izgoreo [[Kraljevski Šekspirov teatar]] u Stratfordu. * [[7. 3.]] - Demonstracija bežičnog telefonskog saobraćaja između Londona i Njujorka, na 50. godišnjicu [[Alexander Graham Bell|Bellovog]] patenta (komercijalno od sledećeg januara). * [[10. 3.]] - U Albaniji ubijen sandžački odmetnik [[Jusuf Mehoniqi]] (Mehonić) - za pravoslavce razbojnik, za muslimane junak<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1926/03/13?pageIndex=00006 "Politika", 13. mart 1926, str. 6]. digitalna.nb.rs (pristup. 11.11.2015.)</ref> (na njegovom grobu stoji datum 12. mart<ref>[http://sandzakpress.net/jusuf-mehonic-junak-koji-nije-prihvatio-okupaciju-sandzaka Jusuf Mehonić – Junak koji nije prihvatio okupaciju Sandžaka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304200941/http://sandzakpress.net/jusuf-mehonic-junak-koji-nije-prihvatio-okupaciju-sandzaka |date=2016-03-04 }}. sandzakpress.net (pristup. 11.11.2015.)</ref>, neki zločini iz 1918-22. koji su pripisivani njemu i Huseinu Boškoviću počinila je jedna druga banda<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/05/19?pageIndex=00011 "Politika", 19. maj 1936]</ref>). * 10. 3. - Izašao je prvi broj ''[[Amazing Stories]]'', datiran sa April 1926 - prvi časopis posvećen [[Naučna fantastika|naučnoj fantastici]]. * [[12. 3.]] - [[Anti-Fengtianski rat]] u Kini: sukob japanskih snaga i frakcije [[Guominjun]] kod [[tvrđave Taku|tvrđava Taku]] - zemlje [[Bokserski protokol|Bokserskog protokola]] tri dana kasnije ultimativno traže od pekinške vlade rušenje tvrđava. * [[14. 3.]] - [[Emiliano Chamorro Vargas]] ponovo predsednik [[Nikaragva|Nikaragve]] nakon što je prethodnik zbačen u državnom udaru - nema podršku SAD, liberali u maju pokreću [[Nikaragvanski građanski rat (1926–27)|građanski rat]] a Vargas daje ostavku u novembru. * 14. 3. - Železnička nesreća na El Virilli u Kostarici: poginulo 385 hodočasnika. * [[16. 3.]] - [[Robert H. Goddard]] u Masačusetsu lansirao prvu [[raketa sa tečnim gorivom|raketu sa tečnim gorivom]]. * [[18. 3.]] - [[Masakr 18. marta]] u Pekingu: antiimperijalističke demonstracije i okršaj sa vojnom policijom - 47 mrtvih. * 18. 3. - Osnovna moderna [[Atinska akademija (moderna)|Atinska akademija]] * [[20. 3.]] - Početak suđenja po tužbi [[Dragiša Stojadinović|Dragiše Stojadinovića]] protiv [[Rade Pašić]]a za klevetu, na koju mu je takođe odgovorio optužbom da je umešan u aferu kojom je država oštećena za 13 miliona dinara.<ref>"D. Stojadinović - R. N. Pašić", Politika, 21. mart 1926, str. 4</ref> (Rade Pašić odgovara kontraoptužbama preko štampe, i D. S. i njegovog tasta [[Ljubomir Jovanović|Ljube Jovanovića]]<ref>"G. Rad. N. Pašić optužuje g. Ljubu Jovanovića", Politika, 23. mart 1926.</ref>, tako da dolazi i do sukoba u radikalnoj stranci). * 20. 3. - Kantonski puč (Zhongshanov incident, Incident 20. marta): [[Chiang Kai-shek]] izveo čistku nepouzdanih komunističkih elemenata u Nacionalističkoj armiji. * [[23. 3.]] - [[Éamon de Valera]] se otcepio od [[Sinn Féin]]a, osnovaće [[Fianna Fáil]] (/fiana fojl/ - "ratnici Irske"). Mada se protivi Anglo-irskom ugovoru iz 1921, želi da učestvuje u skupštini i iznutra republikanizuje [[Irska Slobodna Država|Irsku Slobodnu Državu]] koja je britanski dominion. * 23. 3. - Izašao prvi tom [[Velika sovjetska enciklopedija|Velike sovjetske enciklopedije]] (prvo izdanje, sa 65 tomova, završeno 1947). * [[30. 3.]] - Skupština KSHS je usvojila budžet za 1926. i '27; vlada je zatim odložila njen rad do maja, dok [[Stjepan Radić]], opozicija i Ljuba Jovanović traže da Skupština nastavi rad u aprilu - dolazi do krize vlade. === April/Travanj === * [[3. 4.]] - U [[Kraljevina Italija|Italiji]] je osnovana ''[[Opera Nazionale Balilla]]'', fašistička organizacija za decu i mlade (od 1937. ''[[Gioventù Italiana del Littorio]]''). * 3. 4. - Nakon prošlogodišnje Julske revolucije u [[Ekvador]]u, vojska daje predsedništvo civilu, [[Isidro Ayora|Isidru Ayori]], ranijem rektoru univerziteta (do 1931). * [[4. 4.]] - [[Nikola Pašić]], predsednik ministarskog saveta, dao ostavku pod pritiskom zbog korupcijskih skandala - time se okončava njegova premijerska karijera. * [[7. 4.]] - Neuspeli atentat na Musolinija u Rimu, [[Violet Gibson]] mu okrznula nos - sledeće noći napadi na antifašiste. [[Datoteka:Nikola uzunovic.jpg|mini|150px|[[Nikola Uzunović]], premijer KSHS 1926-27]] * [[8. 4.]] - [[Nikola Uzunović]] novi predsednik vlade (takođe [[Narodna radikalna stranka|radikal]]), i dalje koalicija sa [[HSS]]-om. * [[9. 4.]] - Pobuna [[solun]]skog garnizona protiv Pangalosa - brzo ugušena. * [[11. 4.]] - [[Stjepan Radić]] drži govor u [[Pakrac]]u, između ostalog spočitava ministru saobraćaja [[Krsta Miletić|Krsti Miletiću]] "4000 tone ugljena" koji se "kradu svakog meseca" u Zagrebu (Državni savet će u januaru 1927. doneti odluku po zagrebačkoj aferi sa ugljem, po petorica su otpušteni i penzionisani<ref>"Presuda Državnog Saveta", Politika 5. jan. 1927, str. 3</ref>). * 11. 4. - Grčki diktator Pangalos pobedio sa 93% na predsedničkim izborima s malim odzivom. * [[12. 4.]] - Ministar Miletić daje ostavku uz obrazloženje, misleći na Radića: "ne želim da budem više u prilici da sa ovakom jednom bitangom i vucibatinom sedim za jednim istim stolom"<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/4/13?pageIndex=00001 "Politika", 13. april 1926, str. 1]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs</ref> - kriza vlade. * [[15. 4.]] - Uzunović dao ostavku i odmah formirao novu vladu, bez Radića (ostala dvojica članova HSS, Šuperina i Nikić). Radić novu vladu naziva neparlamentarnom, neustavnom i "nedonoščetom korupcije".<ref>"'Državni udar'", Politika, 19. apr. 1926</ref> Na to se 22-og odgovara objavljivanjem dokumenata u smislu da su Maček, Predavec i Košutić bili uključeni u korupciju.<ref>"Korupcija i vođstvo H.S.S.", Politika, 22. apr. 1926</ref> U toku je i afera Standard Oil: Mirko Pečar, šef kabineta ministra trgovine Ivana Krajača, optužen je da je uzimao novac od te kompanije. * 15. 4. - Prodor vode u rudniku ugljena Mostar, osam poginulih (svi leševi pronađeni 18/19. 5., nakon ispumpavanja vode). * 15. 4. - Sovjetski Savez anektirao arktički arhipelag [[Zemlja Franje Josifa]]. * [[17. 4.]] - Mandžurski gospodar rata [[Zhang Zuolin]] zauzeo Peking od frakcije Guominjun i stavio pod kontrolu [[Beiyanška vlada|Beiyanšku vladu]]. [[Duan Qirui]] odlazi 20-tog, * [[20. 4.]] - Potpisan Mellon–Berengerov sporazum o otplati francuskog duga SAD: znatno smanjen iznos, laki uslovi ali nepopularan u Francuskoj (ratifikovan 1929, većina duga zbog Depresije nije ni otplaćena). * 20. 4. - Grčke izbeglice su osnovale Svesolunski atletski klub Konstantinopoljaca - [[P.A.O.K. (muški fudbal)|PAOK]]. * [[21. 4.]] (8. ševal 1344. AH) - [[Uništavanje ranoislamskog nasleđa u Saudi Arabiji]]: po naređenju [[Ibn Saud]]a srušeni mauzoleji na groblju [[Al-Baqi']] u [[Medina|Medini]] - Dan tuge za neke muslimane. * 21. 4. - Vojvoda i vojvotkinja od Yorka su dobili kćerku [[Elizabeta II|Elizabetu]] (kraljica 1952-2022). * [[24. 4.]] - [[Berlinski ugovor (1926)|Berlinski ugovor]] između Nemačke i SSSR: neutralnost jedne prema drugoj zemlji u slučaju napada treće. Smatra se pojačanjem Rapalskog ugovora iz 1922. i dopunom Ugovora iz Locarna. * 24. 4. - U Parizu potpisana Konvencija o saobraćaju motornih vozila, kojom je predviđena Međunarodna vozačka dozvola (''permis de conduire international''). [[Datoteka:Pahlavi Crown.jpg|150px|mini|Kruna Pahlavija]] * [[25. 4.]] - Sednica Glavnog odbora radikalne stranke, povodom spora Jovanović–Pašić (Jovanović je kritikovao Pašića u pismu objavljenom 21/22. 4.<ref>"Pismo g. Lj. Jovanovića", Politika, 22. apr. 1926, str. 5</ref>): Pašić tvrdi da "galama protivu korupcije" treba da pokrije federalističke i autonomističke tendencije; smatra da je jugoslovenstvo utopističko, nešto što je "izmislila Austrija"; protivi se federalizmu i davanju "druge uprave" Hrvatima i Slovencima.<ref>"Govor g. Pašića", Politika, 26. apr. 1926, str. 2</ref> * 25. 4. - [[Reza-šah Pahlavi]] krunisan za šaha Persije (Irana). Njegov šestogodišnji sin [[Muhamed-Reza Pahlavi|Muhamed-Reza]] je juče proglašen za krunskog princa (šah 1941-79). * 25. 4. - U Milanu je praizvedena [[Giacomo Puccini|Puccinijeva]] opera [[Turandot]] (on je umro 1924). * [[26. 4.]] - [[Ljubomir Jovanović|Ljuba Jovanović]] isključen iz radikalne stranke; vlada u sukobu sa Pašićem. * [[29. 4.]] - Obnovljena "R-R" koalicija, [[HSS|radićevci]] dobijaju još tri ministarstva ([[Pavle Radić]], Krajač i Pucelj). * proleće - [[Ujedinjena opozicija (SSSR)|Ujedinjena opozicija]] Staljinu: [[Grigorij Zinovjev]] i [[Lav Kamenjev]] se približili [[Lav Trocki|Lavu Trockom]]. === Maj/Svibanj === * april/maj? - Rijeka [[Lika (rijeka)|Lika]] se izljeva zbog jakih kiša, poplavljen [[Gospić]].<ref>Ilustrovani list, 1926 - br. 19</ref> * [[1. 5.]] - U Velikoj Britaniji počinje rudarski štrajk (traje do novembra). * 1. 5. (Velika subota) - U [[Strumica|Strumici]] bačena bomba u hotelu "Srpski kralj", jedan poginuo; napadač u bekstvu ubio vojnika.<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/5/4?pageIndex=00004 "Politika", 4. maj 1926, str. 4]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs</ref> * ca. 1. 5. - Srpsko-arbanaška banka je u Albaniji dobila koncesiju za rudu bakra u [[Puka|Puki]] - prva koncesija KSHS u inostranstvu.<ref>"Naša prva koncesija u inostranstvu", Politika, 4. maj 1926, str. 4</ref> * [[2. 5.]] - Počinje [[Nikaragvanski građanski rat (1926–27)]] između liberala i konzervativne vlade, kojoj pomaže SAD: liberalni emigranti su se iskrcali u [[Bluefields]]u na karipskoj obali. Američki marinci stižu 7-og. * 2. 5. - U Indiji je ubijen Rudraprajaški leopard, koji je za osam goodina pojeo 125 ljudi. * [[4.12.|4]] - [[13. 5.]] - Generalni štrajk u Velikoj Britaniji, kao podrška rudarskom štrajku, vlada uvela vanredno stanje. * 5. 5. - U Washingtonu postignut sporazum o dugovima KSHS, 62.850.000 dolara. * [[8. 5.]] - Prikazan je film ''The Black Pirate'' sa [[Douglas Fairbanks|Douglasom Fairbanksom]], u ranoj verziji [[Technicolor]]a. * [[9. 5.]] - [[Sirijska revolucija (1925)|Sirijska pobuna]]: francuska mornarica bombarduje [[Damask]] zbog [[druzi|druskih]] nemira. * 9. 5. - [[Richard E. Byrd]] i [[Floyd Bennett]] navodno preleteli avionom preko Severnog pola - pozdravljeni kao heroji ali kasnije se ispostavilo da su se okrenuli 240&nbsp;km ranije. * [[12. 5.]] - [[Roald Amundsen]] preleteo [[Severni pol]] vazdušnim brodom ''Norge''. * 12. 5. - Nemački kancelar [[Hans Luther]] daje ostavku nakon gubitka poverenja u Rajhstagu, na čelo vlade se vraća [[Wilhelm Marx]] (do 1928). * ≤ 12. 5.? - Utakmica Građanski - Juventus u Zagrebu: došlo je do tuče između publike i gostiju; nogometni savez je naredio postavljanje bodljikave žice prema gledalištu.<ref>"Publika iza bodljikave žice", Politika, 14. maj 1926, str. 8</ref> [[File:Józef Piłsudski (SPRA).jpg|mini|110px|[[Józef Piłsudski|Piłsudski]]]] * 12- [[14. 5.]] - [[Majski prevrat (Poljska)|Majski prevrat]] u [[Druga poljska republika|Poljskoj]], poginulo 379 vojnika i civila. Maršal [[Józef Piłsudski]] je vlast iza kulisa do smrti [[1935]], odn. pokret ''[[Sanacja]]'' ("Sanacija", "Ozdravljenje"). * [[13. 5.]] - Rade N. Pašić je osuđen na 15 meseci zatvora i 131.150 dinara za uvredu i klevetu Dragiše Stojadinovića. * [[14.5.|14]] - [[22. 5.]] - [[Bečki kongres KPJ|Treći kongres KPJ]] u Beču - za balkansku federaciju radničko-seljačkih republika, na čelu partije [[Sima Marković]], rad je blokiran [[Sukob leve i desne frakcije u KPJ|frakcijama]]. * [[15. 5.]] - Započelo emitiranje [[radio Zagreb]]a, prve [[radio]] postaje u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] koja kasnije postaje sastavnim dijelom [[Hrvatska radiotelevizija|HRT]]-a. * 15. 5. - Predsednik vlade Uzunović je podneo ostavku, pošto su radićevci stali na stranu opozicije povodom interpelacije o korupciji, ali je Kralj nije usvojio (koalicija obnovljena 17-tog). Ljuba Jovanović se sa 11 članova izdvojio iz radikalnog kluba. * [[16. 5.]] - Opštinski izbori u Dalmaciji, prvi od 1912. * 16. 5. - Ibrahim Heski na čelu tri kurdska plemena započinje Prvu araratsku pobunu u Turskoj - za mesec dana moraju pobeći u Iran. * maj - ''[[Louis Armstrong]] and His Hot Five'' su izdali pjesmu ''Heebie Jeebies'', koja ih proslavlja. [[Datoteka:Библиотека некада.jpeg|mini|220px|[[Univerzitetska biblioteka Svetozar Marković|Univerzitetska biblioteka]] u Beogradu]] * [[18. 5.]] - Nestanak evangelistkinje [[Aimee Semple McPherson]] sa plaže u Los Angelesu - prvo se mislilo da se utopila, kasnije se pojavila rekavši da je bila oteta, što je postalo tema spora. * [[21. 5.]] - Veliki župan splitske oblasti poništio komunističke mandate sa poslednjih opštinskih izbora, jer bi oni i radićevci imali većinu u gradu Splitu. * [[23. 5.]] - Govor Stjepana Radića u Staroj Pazovi, uz velike mere obezbeđenja zbog glasina o orjunaškim i radikalskim planovima; pred tribinom uhapšen jedan orjunaš sa eksplozivnom napravom<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/5/24#page/1/mode/1up "Politika", 24. maj 1926.]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, str. 2-4. digitalna.nb.rs</ref>. * 23. 5. - Kongres rezervnih oficira i ratnika u Zagrebu. Položeni venci na grobove Ante Starčevića u Šestinama i Zrinskog i Frankopana u Stolnoj crkvi.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_77A524AED6CE4DEFD5566E639CCA40C7/1926/b022?fullscreen#page/32/mode/1up Ilustrovani list, 1926 - br. 22], digitalna.nb.rs</ref> * 23. 5. - Država Veliki Liban, u okviru Francuskog Mandata za Siriju i Liban, dobija prvi ustav i postaje Libanska Republika (proglašava nezavinost 1943). * [[24. 5.]] - Otvorena [[Univerzitetska biblioteka Svetozar Marković|Univerzitetska biblioteka]] u [[Beograd]]u (građena [[1921]]-[[1924|24]], od [[1946]]. U. B. "Svetozar Marković"). * [[25. 5.]] - U Parizu je ubijen [[Simon Petljura]], nacionalistički lider Ukrajine u izgnanstvu, atentator je pesnik i anarhista [[Sholom Schwartzbard]]. Nasleđuje ga Andrej Livicki, koji živi u Varšavi a posle rata u Nemačkoj. * 25. 5. - Nevreme uveče u Sremskim Karlovcima i [[Sremska Kamenica|Sremskoj Kamenici]],<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_77A524AED6CE4DEFD5566E639CCA40C7/1926/b024?fullscreen#page/14/mode/1up Ilustrovani list, 1926 - br. 24, str. 14]-15</ref> gde je stradala jedna petočlana porodica. * [[26. 5.]] - Kraj [[Rifski rat|Rifskog rata]] i [[Rifska Republika|Rifske Republike]]: [[Abd el-Krim]] se predao Francuzima, čime je završen rat Španaca i Francuza protiv pobunjenika u Maroku. Abd el-Krim je do 1947. u progonstvu na [[Réunion]]u. * 27. 5.? - [[Kraljevina Rumunija|Rumunska]] vlada uvodi opsadno stanje u [[Južna Dobrudža|južnoj Dobrudži]] usled aktivnosti bugarskih komita (ili 7. 7.). * [[28. 5.]] - [[Portugalska revolucija (1926)|Portugalska revolucija]]: general [[Manuel Gomes da Costa]] izvodi puč kojim je okončana [[Prva Portugalska Republika]] - slede ''Ditadura Militar'' i ''Ditadura Nacional'' (1928-33), uvod u ''[[Estado Novo (Portugal)|Estado Novo]]'' ([[1933]]-[[1974]]). * [[30. 5.]] - Ustanovljena tradicionalna konjička trka "Memorijal Vladislava Ribnikara". === Jun/Juni/Lipanj === * [[1. 6.]] - Veliko nevreme iznad Kosmaja i Kolubare. * [[4. 6.]] - [[Ignacy Mościcki]] postaje predsednik Poljske (do [[1939]]). * [[5. 6.]] - Kraj [[Mosulsko pitanje|Mosulskog pitanja]]: u Ankari potpisan ugovor između Britanaca, [[Britanski mandat nad Mezopotamijom|Iraka]] i [[Turska|Turske]] – [[Mosul]] pripada Iraku. * [[9. 6.]] - Skupština KSHS je ratifikovala ugovor o trgovini i plovidbi sa Italijom. * [[10. 6.]] - U Štipu izrečene presude za Kadrifakovski pokolj iz 1923: dve smrtne presude, dve na 20 godina u okovu i jedna na pet godina. * 10. 6. - Ugovor o prijateljstvu [[Kraljevina Rumunija|Rumunije]] i [[Treća Francuska Republika|Francuske]]. * [[14. 6.]] - "Vihor" u Slavonskoj Požegi, teško oštećena [[Požeška katedrala|crkva svete Terezije]].<ref>"Vihor je oborio crkvu u Slavonskoj Požezi", Politika, 18. jun 1926, str. 7 (foto)</ref><ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_77A524AED6CE4DEFD5566E639CCA40C7/1926/b026?fullscreen#page/14/mode/1up Ilustrovani list; 1926, br. 26, str. 14]</ref> * 14. 6. - [[Prva Brazilska Republika|Brazil]] napustio [[Društvo naroda]], pošto nije dobio stalno mesto u savetu. * [[16. 6.]] - Nekada uticajni fašista [[Aurelio Padovani]] poginuo u Napulju sa još osmoro ljudi, kada se srušio balkon sa kog se obraćao okupljenima. * [[18. 6.]] - U Beogradu posmatraju taman krug oko Sunca – [[Halo (optika atmosfere)|halo]].<ref>"Petak s crnim krugom oko sunca", Politika, 19-21. jun 1926, str. 6</ref> * [[20. 6.]] - Demonstracije protiv Beogradskih i Netunskih konvencija sa Italijom u Zagrebu, uprkos policijskoj zabrani, kao i na Sušaku. * 20. 6. - Referendum u Nemačkoj o eksproprijaciji vladarskih domova: uz odziv 39%, za je 96% - bilo je potrebno 50% izbornog tela. * [[22. 6.]] - U Beogradu potpisan trgovinski ugovor sa Albanijom. * [[24. 6.]] - ''Sanjuanada'': pokušaj zbacivanja španskog diktatora [[Miguel Primo de Rivera|Primo de Rivere]]. * [[26. 6.]] - Jak zemljotres u [[Dodekanez]]ima, osetio se i na jugu KSHS. * ca. 26. 6. - Država hoće konfiskovati osječka preduzeća "Mira", za cigaret-papir, i "Kandit", za bonbone, jer su oštetili državu za "više desetina miliona dinara".<ref>"Jedna pustolovna trgovačka afera", Politika, 27. jun 1926, str. 6</ref> * [[27. 6.]] - [[Beograd]] je odlikovan čehoslovačkim [[Čehoslovački ratni krst|Ordenom Ratnog krsta]] (ranije tokom meseca i Kragujevac i Šabac<ref>"Odlikovanje Kragujevca", Politika, 3. jun 1926, str. 6</ref>). [[Datoteka:Mercedes benz logo 1926.png|110px|mini|Logo [[Mercedes-Benz]]]] * [[28. 6.]] - Fuzijom ''Benz & Cie.'' i ''Daimler-Motoren-Gesellschaft'' nastaje ''Daimler-Benz AG'', čije će fabrike koristiti brend ''[[Mercedes-Benz]]''. * 28. 6. - Sukob policije i [[ORJUNA|orjunaša]] u Ljubljani (nije im dopušten prolazak pored italijanskog konzulata). * 28. 6. - Afera King–Byng u Kanadi, ustavna kriza: premijer [[William Lyon Mackenzie King|W.L.M. King]] je dao ostavku nakon što je generalni guverner Byng odbio raspustiti parlament. Za premijera je postavljen konzervativac Arthur Meighen, ali nakon što je izgubio poverenje 2. 7., skupština je ipak raspuštena i raspisani su izbori. * krajem juna - Nadolaze i plave Dunav i Drava, jake kiše i poplave u Srbiji i Makedoniji, [[Popovo polje]] poplavljeno... * [[30. 6.]] - Skupština je usvojila Beogradske konvencije sa Italijom (Netunske tek 1928). === Jul/Juli/Srpanj === [[Datoteka:Chine 1925-1926.png|200px|mini|Klike, tj. Gospodari rata u Kini]] * [[2. 7.]] - Velike poplave u Baranji i Bačkoj nakon proboja nasipa kod Apatina i Tikveša. Jake kiše se nastavljaju i ovog meseca. * 2. 7. - Na drugom nacističkom saboru u Vajmaru, Velikonemački omladinski pokret promenio ime u Hitlerov omladinski savez nemačke radničke omladine ([[Hitlerjugend]]). * [[3. 7.]] - U [[Bitolj]]u ubijen [[Spasoje Hadži-Popović]], direktor novina "Južna zvezda", organizator je VMRO-ovac [[Krste Ljondev]] (''-{Кръсте Льондев}-''; za ovo će 1928. biti streljana petorica pripadnika VMRO). U istrazi je utvrđeno da se dosta "makedonstvujuščih" uvuklo u državnu službu u "Južnoj Srbiji".<ref>"Rezultati jedne katastrofalne politike", Politika 19. nov. 1926, str. 6</ref> * [[4. 7.]] - Osmi svesokolski slet u Pragu. Podignut je prvi [[Strahovsky stadion]]. * [[7. 7.]] - HSS je isključio iz stranke Nikolu Nikića, ministra šuma i ruda (on 12. 7. osniva novi poslanički klub sa nekoliko pristalica). * [[9. 7.]] - General [[Óscar Carmona]], lider najkonzervativnijeg krila portugalskih revolucionara, izvodi puč i imenuje se za predsednika (ostaje na toj poziciji do [[1951]], kasnije kao figura). * 9. 7. - [[Kuomintang]] na čelu sa [[Chiang Kai-shek]]om zvanično počinje [[Severna ekspedicija|Severnu ekspediciju]], vojnu kampanju za ujedinjenje Kine (do 1928). Već 11-tog je zauzet [[Changsha]], na teritoriji [[Wu Peifu]]a, "Maršala od žada" (koji je zauzet borbama kod Pekinga). * 9. 7. - Pretpremijera [[Rudolf Valentino|Valentinovog]] filma ''[[The Son of the Sheik]]'' (masovno prikazivanje od septembra). * [[10. 7.]] - Veći upad Makedonaca iz Bugarske u Kraljevinu SHS - prvi u nizu.<ref name="Indi">[http://www.indiana.edu/~league/1926.htm Chronology 1926] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200402163103/http://www.indiana.edu/~league/1926.htm |date=2020-04-02 }}, Indiana University, League of Nations Timeline</ref>. * 10. 7. - Munja izazvala požar u arsenalu Picatinny u Nju Džersiju - eksplozija nekoliko hiljada tona eksploziva u naredna 2-3 dana. * 10/11. 7. - Jaka kiša u Zagrebu i izlivanje potoka Jelenovac, Kraljevac i Tuškanac (pre nekoliko dana bilo je poplave na istoku grada). Poplava ima i u Koprivnici, Virovitici, Ključu, Baranji, Bačkoj, Nišu... * [[13. 7.]] - Od provale oblaka je nadošla [[Pećka Bistrica]], odnela je naseljeničku koloniju Јusufov han 12 km od Peći, uz 49 žrtava, u gradu je odnela dva mosta.<ref name="Polit19260715">Politika, 15. jul 1926, str. 6-7</ref><ref>Politika, 1. avg. 1926, str. 5 (foto ostataka kolonije)</ref> U Štedimu kod Peći je od grada težine "tri do četiri stotine grama" izginula desetočlana porodica.<ref>"Žrtve pećske katastrofe", Politika 16. jul 1926, str. 5</ref> Rastu Dunav i Sava, kod Bosanskog Šamca je probijen nasip, poplavljeno je 6.000 hektara kukuruza. Imanje Belje je pod dubokom vodom, podavile su se stotine jelena.<ref name="Polit19260715" /> * jul - Velike poplave Dunava, Save i drugih reka. * [[16. 7.]] - Valutna kriza u Francuskoj: 206,4 [[Francuski franak|franka]] za funtu odn. 42,49 za dolar. [[Aristide Briand|Briandova]] vlada pada sutradan, [[Édouard Herriot]] se vraća na nekoliko dana (20. jula 49,22 franka za dolar). * 16. 7. - Probijeni nasipi kod Apatina i Novog Sada, poplavljeno 20.000 jutara zemlje. Sava se izlila u Mačvi 17-tog. [[Datoteka:Burial of Felix Edmundovich Dzerzhinsky in Moscow (1926).jpg|mini|Nosači kovčega na sahrani [[Feliks Dzeržinski|Dzeržinskog]]: [[Aleksej Rikov|Rikov]], [[Genrih Jagoda|Jagoda]], [[Mihail Kalinjin|Kalinjin]], [[Lav Trocki|Trocki]], [[Lav Kamenjev|Kamenjev]], [[Staljin]], [[Mihail Tomski|Tomski]], [[Nikolaj Buharin|Buharin]]]] * [[20. 7.]] - Umro je [[Feliks Dzeržinski]], šef sovjetske tajne policije [[OGPU]], nasleđuje ga [[Vjačeslav Menžinski]] (do svoje smrti 1934, zamenik [[Genrih Jagoda]] vodi posao od kasnih '20-tih). * [[23. 7.]] - [[Grigorij Zinovjev]] isključen iz Politbiroa nakon kampanje Staljinovih pristalica; ubrzo ukinuta funkcija predsednika [[Kominterna|Kominterne]], tako da ostaje i bez tog položaja. * 23. 7. - [[Fox Film]] kupio zvučni sistem ''[[Movietone]]''. * 23. 7. - [[Raymond Poincaré]] po treći put premijer Francuske (do 1929), preduzima mere za stabilizaciju franka. * [[25. 7.]] - Žandarmi i policijski poverenici, "Arnauti", pretukli dvadesetak seljaka u dva sela Skopske Crne Gore<ref>"Krvavo razračunavanje u Skopskoj Crnoj Gori", Politika, 28. jul 1926, str. 3</ref> (u avgustu su opštinski izbori u Srbiji i Crnoj Gori). * [[28. 7.]] - Okršaj sa komitskom četom kod [[Kriva Palanka|Krive Palanke]], upotrebljena je i artiljerija. Sutradan upućena protestna nota Bugarskoj. * [[29. 7.]] - U [[Radinac|Radincu]] kod Smedereva, predsednik opštine je ubio predsednika mesnog odbora Demokratske stranke.<ref>"Streljanje bez sudske presude", Politika, 6. avg. 1926, str. 1</ref> * [[30. 7.]] - Pred Konferencijom ambasadora u Parizu potpisani završni protokoli o granicama Albanije. * [[31. 7.]] - U Meksiku stupa na snagu Zakon za reformu Krivičnog zakona, poznatiji kao [[Callesov zakon]], kojim se vrlo represivno sprovodi separacija crkve i države - posledica je [[Kristeroski rat]] (do 1929). === Avgust/August/Kolovoz === * [[2. 8.]] - Razmenjeno 16 zatvorenika iz Mađarske za 10 iz KSHS - izveštava se da su građani KSHS bili mučeni.<ref>"Srednjovekovna mučenja u mađarskim tamnicama", Politika, 5. avg. 1926, str. 4</ref> * [[4. 8.]] - [[Mátyás Rákosi]] osuđen u Budimpešti na osam i po godina zatvora (1934. doživotno, ali je pušten 1940.). * [[5. 8.]] - Osnovan Državni arhiv u Novom Sadu, današnji Arhiv Vojvodine. * <5. 8. - U Zagrebu otkrivena međunarodna mreža krijumčara [[kokain]]a i falsifikatora dvodinarki.<ref>Politika, 6. avg. 1926, str. 4</ref> * [[6. 8.]] - Amerikanka [[Gertrude Ederle]] je prva žena koja je preplivala [[Lamanš]], za rekordnih 14 h i 34 min. * 6. 8. - [[Warner Bros.]]-ovim filmom ''[[Don Juan (film, 1926)|Don Juan]]'' predstavljen zvučni sistem ''[[Vitaphone]]'' (muzika i zvučni efekti). * [[8. 8.]] - Nabujali [[Črnomerec]] i [[Medveščak]] nose mostove i izazivaju velike poplave u Zagrebu (117 mm za 24 sata 8/9. 8.). Sutradan jak pljusak i poplave i u Beogradu (za 14-ti je u beogradskim crkvama zakazano molepstvije za prestanak kiše). * [[11. 8.]] - Kolektivna nota Grčke, Rumunije i Kraljevine SHS Bugarskoj, zbog komitskih upada u Makedoniju i Dobrudžu. * 11. 8. - Otvorena srpska knjižara u Episkopskom dvoru u [[Temišvar]]u (do [[1946]]). [[Datoteka:Valentinofuneral.jpg|mini|200px|† [[Rudolph Valentino]]]] * [[15. 8.]] - Opštinski izbori u Srbiji i Crnoj Gori (2.145 opština u Srbiji i 98 u Crnoj Gori, "dobra polovina svih opština" u KSHS<ref>"Značaj opštinskih izbora", Politika, 14. avg. 1926, str. 1</ref>). U Beogradu, zahvaljujući podeljenim radikalima, pobeđuju demokrate na čelu sa [[Kosta Kumanudi|Kostom Kumanudijem]] (gradonačelnik do 1929). Inače, radikali dobijaju u 1593 opštine, demokrati u 475, zemljoradnici u 78 itd.<ref>"Krajnji rezultati opštinskih izbora", Politika, 19. avg. 1926, str. 6</ref> Demokrate se žale da je bilo nasilja na jugu, npr. u Đakovici.<ref>"Opštinski izbori u Đakovici", Politika, 21. avg. 1926, str. 2</ref> * 15 - 16. 8. - Sukob hrvatskih sokola i orjunaša u Sremskoj Mitrovici.<ref>"Neredi i tuče u Sremskoj Mitrovici", Politika, 17. avg. 1926, str. 7</ref> * [[17. 8.]] - U Atini potpisan ugovor o prijateljstvu KSHS i Grčke i dopunske konvencije o tranzitu i o zoni u Solunu. * [[18. 8.]] - Mussolini najavio kontroverznu meru revalvacije [[Talijanska lira|lire]] (''[[Quota 90]]''): 90 lira za britansku funtu umesto 150. * [[22. 8.]] - General [[Georgios Kondilis]] oborio grčkog diktatora gen. [[Teodoros Pangalos (general)|Pangalosa]], postaje premijer do decembra; admiral [[Pavlos Kunduriotis]] je ponovo predsednik (do 1929). * [[23. 8.]] - [[Rudolph Valentino]] (31) umro je u New Yorku, obožavateljke u histeriji (sahranjen 7. 9. u Hollywoodu).<!-- Najavljeni prvi zlatnici od 20 din za nekoliko dana, Politika, str. 7 --> * [[25. 8.]] - Prikazan je film ''[[Beau Geste (film, 1926)|Beau Geste]]'', po [[Beau Geste|istoimenom romanu]]. * < 28. 8. - Kod [[Lumbarda (općina)|Lumbarde]] na Korčuli uhvaćen veliki morski pas sa ljudskim ostacima u stomaku.<ref>"Hvatanje morskog čudovišta", Politika, 30. avg. 1926, str. 4</ref> * [[29. 8.]] - Kod Lenjingrada potonuo parobrod "Burevestnik" sa 404 osobe, zvanično 65 mrtvih. * [[31. 8.]] - Oko 400 siromašnih zagrebačkih studenata izbačeno iz Zavoda za gluvonemu decu u [[Ilica|Ilici]] 83<ref>"Sukob zagrebačkih studenata sa policijom", Politika, 1. sept. 1926, str. 4</ref> (ubrzo pronađen novi smeštaj za većinu). === Septembar/Rujan === * [[1. 9.]] - Žandarmerija uništila petočlanu kačačku bandu u klisuri iznad manastira Dečani.<ref>"Uništena kačačka banda", Politika, 4. sept. 1926, str. 6</ref> * [[2. 9.]] - Potporučnik Dolovski izveo na novosadskom aerodromu prvi padobranski skok u našoj avijaciji. [[Datoteka:Križarka Dalmacija.jpg|160px|mini|"Dalmacija"]] * [[3. 9.]] - Laka krstarica "Dalmacija", bivša nemačka ''Niobe'' (→ [[:en:SMS Niobe|en]]), dočekana u Tivtu - prva krstarica [[Jugoslavenska kraljevska ratna mornarica|JKRM]], koja je do sada imala nekoliko torpiljerki i minonosaca.<ref>"Naša prva krstarica", Politika, 11. sept. 1926 (foto)</ref> * [[5. 9.]] - Valentinov film ''[[The Son of the Sheik]]'' počinje s nacionalnim prikazivanjem (voz s njegovim telom sutra stiže u Los Angeles). * 5. 9. - Wanhsienski incident ([[Wanzhou]] na Yangzeu): sukob Britanaca sa snagama generala [[Yang Sen (1884–1977)|Yang Sena]] oko brodova koje su ovi zarobili, Kinezi tvrde da su bile hiljade žrtava u gradu. * 6. 9. - Severna ekspedicija: [[Kuomintang]]ove snage zauzimaju Hankou (danas deo [[Wuhan]]a). * [[6.9.|6]] - [[25. 9.]] - Sedmo redovno zasedanje [[Društvo naroda|Društva naroda]], predsedavajući sledećih godinu dana je ministar inostranih poslova KSHS [[Momčilo Ninčić]]<ref>[http://www.indiana.edu/~league/7thassemb.htm Seventh Ordinary Session of the Assembly]</ref>. * [[8. 9.]] - [[Vajmarska Republika|Nemačka]] primljena u Društvo naroda (povlači se 1933). * 8. 9. - Žandarmi u oružanom okršaju ubili sedam kačaka u selu [[Veleža]] kod Prizrena.<ref>"Kako je uništena kačačka četa Koja Gajani", Politika, 11. sept. 1926, str. 5</ref> * 8. 9. - Kačaci kod [[Vučitrn]]a pucali na automobil poglavara sreza - on je ranjen a njegova kćerka je poginula<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/9/10?pageIndex=00004 "Politika", 10. septembar 1926, str. 4]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs</ref>. * [[9. 9.]] - Vojna pobuna pristalica bivšeg diktatora Pangalosa u Atini - brzo ugušena. * [[11. 9.]] - [[Ljubomir Davidović]] (DS) i [[Mehmed Spaho]] (JMO) potpisali u Sarajevu sporazum o Demokratskoj zajednici, zajedničkom parlamentarnom predstavništvu. * 11. 9. - Anarhista [[Gino Lucetti]] bacio bombu na Mussolinijeva kola u Rimu. * [[12. 9.]] - Međunarodni kongres [[Slobodno zidarstvo|Slobodnih zidara]] u Beogradu. * 12. 9. - "Plebiscit" u Španiji, zapravo prikupljanje potpisa, podržava [[Miguel Primo de Rivera|Primo de Riverinu]] politiku. * [[16. 9.]] - Stupili na snagu [[Ugovori iz Locarna]] * [[16. 9.]] - Ugovor o prijateljstvu [[Kraljevina Rumunija|Rumunije]] i [[Kraljevina Italija|Italije]]. * [[17. 9.]] - Pakt prijateljstva Jugoslavije i Poljske<ref>Vladimir Ćorović, Istorija Srba</ref>. * [[18. 9.]] - Veliki uragan pogađa [[Majami]], nekoliko stotina mrtvih i ogromna materijalna šteta. * [[19. 9.]] - U Milanu je otvoren [[Stadion San Siro]] (od 1980. Giuseppe Meazza). * [[20. 9.]] - Banda Severne strane napala [[Al Capone]]a: njegov restoran u [[Cicero, Illinois]] zasut kišom metaka, ali on je nepovređen. * [[23. 9.]] - [[Gene Tunney]] pobedio [[Jack Dempsey|Jacka Dempseya]] u Filadelfiji i postao prvak sveta u teškoj kategoriji (do 1928). * [[24. 9.]] - U sudaru aviona kod Praga poginuli dvojica jugoslovenskih avijatičara i jedan čehoslovački.<ref>"Pogibija naših avijatičara u Pragu", Politika 25. sept. 1926, str. 3</ref> * [[25. 9.]] - Ford uvodi 8-časovni radni dan i petodnevnu radnu sedmicu. * 25. 9. - U Ženevi, pod okriljem Drušva naroda, potpisana Konvencija o ropstvu (na snazi 1927, dopunjena 1956/57 UN-ovom Dopunskom konvencijom o ukidanju ropstva). * [[27. 9.]] - Kralj Aleksandar posetio francuskog predsednika [[Gaston Doumergue|Dumerga]]. * [[28. 9.]] - Potpisan Sovjetsko-litvanski ugovor o nenapadanju: potvrda mirovnog ugovora iz 1920; SSSR priznaje [[Vilnius]] kao [[Litvanija|litavski]], mada je u poljskim rukama, a Litva se neće udruživati u antisovjetske saveze (ugovor produžavan do prekršaja 1940). * 28. 9. - Puštena u saobraćaj pruga normalnog koloseka [[Štip]] - [[Kočani]]. * [[29. 9.]] - Nesreća u rudniku Pabst u [[Ironwood, Michigan]]: 43 zarobljena rudara su izvučena nakon pet dana. * [[30. 9.]] - U Luksemburgu osnovan Međunarodni sporazum o čeliku, predsednik [[Émile Mayrisch]]. === Oktobar/Listopad === [[Datoteka:Belgrade 02.JPG|mini|[[Zeleni venac]] u Beogradu]] * [[1. 10.]] - Otvorena beogradska pijaca Zeleni venac. Nakon što je ove godine zatvorena Velika pijaca (danas Studentski trg), otvorena je i Jovanova pijaca i pijaca Kalenić.<ref>[http://www.bgpijace.rs/article.php?id=28 Gradske pijace, O nama, Istorijat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190621114733/http://www.bgpijace.rs/article.php?id=28 |date=2019-06-21 }}. bgpijace.rs (pristup. 29.9.2015.)</ref>. * 3 - 6. 10. - U Beču održan prvi kongres Panevropske unije (inicijativa [[Richard von Coudenhove-Kalergi|Richarda von Coudenhove-Kalergija]]). * [[4. 10.]] - Svečani prijem čehoslovačkih parlamentaraca u Narodnoj skupštini KSHS.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_77A524AED6CE4DEFD5566E639CCA40C7/1926/b041?fullscreen#page/2/mode/1up Ilustrovani list, 1926 - br. 41, str. 2]</ref> * [[7. 10.]] - Formalni osnutak sinkretističke vjere [[kaodaizam]] (zvanično Veliki put treće ere iskupljenja) u Vijetnamu. * [[8. 10.]] - Iznenada je usvojena ostavka ministra šuma i ruda Nikole Nikića, što je bio zahtev HSS. * 8. 10. - Prvi let domaćeg aviona [[Fizir F1V]] u Novom Sadu, i kružni let preko Skoplja i Zagreba, u dužini od 1410 km. * 8 - 9. 10. - Čehoslovački parlamentarci u poseti Zagrebu. Radić burno negoduje zbog odsustva hrvatske zastave na kolodvoru, upada tokom držanja govora, Čehoslovake zove "Česi i Slovaci". Prilikom obilaska bivše sabornice, poslanik [[Hrvatska zajednica|Hrvatske zajednice]] [[Milovan Žanić]] kaže "Biti će opet Hrvatski Sabor!". * [[11. 10.]] - Ubijen je [[Hymie Weiss]], lider čikaške Bande Severne strane. * 11. 10. - [[Grga Anđelinović]] podnosi interpelaciju skupštini: optužuje HSS za promociju "defetističke" literature, povodom izdanja [[Mihovil Pavlek Miškina|Miškinine]] knjige "Za svojom zvijezdom" - doprinos krizi vlade nakon Radićevog incidenta. * [[13. 10.]] - Predsednik vlade [[Nikola Uzunović]] podnosi ostavku, ali povučena je 16-tog nakon novog sporazuma sa HSS. * [[14. 10.]] - U Engleskoj objavljena knjiga [[Winnie Pooh]]. * oktobar? - Norveški inženjer [[Erik Rotheim]] je prijavio patent za [[Aerosol-boca|aerosol-bocu]] (Amerikanci su je usavršili i masovno koristili od '40-tih). * oktobar - Kurdski poglavica Simko Šikak diže pobunu u Iranu - ubrzo je poražen, beži u Irak. * [[20. 10.]] - Na Kubi gine 650 ljudi od uragana. * 20. 10. - Kršćanski socijalist [[Ignaz Seipel]] ponovno je austrijski kancelar (do 1929). * [[23. 10.]] - XV partijskа konferencijа [[SKP(b)]]: [[Lav Trocki]] i [[Lav Kamenjev]] su izbačeni iz Politbiroa - poraz [[Ujedinjena opozicija (SSSR)|Ujedinjene opozicije]] Staljinu. * [[25. 10.]] - Jaka oluja u Hercegovini, srušen minaret Nadžerove džamije u Foči.<ref>"Nepogode u Hercegovini", Politika 28. okt. 1926, str. 3</ref> * [[31. 10.]] - Objavljena Deklaracija Lige za zaštitu prava građanina: protiv samovolje vlasti i zlostavljanja opozicionara u KSHS.<ref>Politika, 31. okt. 1926, str. 6</ref> * 31. 10. - Mladi anarhista [[Anteo Zamboni]] (15) pucao na Mussolinija i promašio - na mestu je linčovan a režim će ovo upotrebiti za eliminaciju opozicije. * 31. 10. - Obilježena prva [[Svetkovina Krista Kralja]] (papin odgovor na nacionalizam i sekularizam). U Beogradu je posvećena [[Crkva Krista Kralja u Beogradu|Crkva Krista Kralja]]. === Novembar/Studeni === [[Datoteka:Strossmayer, Josip Juraj.JPG|180px|mini|lijevo|Strossmayerov spomenik u Zagrebu ([[Ivan Meštrović|Meštrović]])]] * [[5. 11.]] - Zabranjena [[Komunistička partija Italije]] i druge opozicione partije, ukinuta sloboda štampe; [[Antonio Gramsci]] uhapšen tri dana kasnije (u zatvoru je skoro do smrti 1937). * [[7. 11.]] - U Beogradu su sahranjeni preneti vojvoda [[Radomir Putnik|Putnik]], [[Stojan Novaković]], [[Andra Nikolić]] i još petorica velikana. * 7. 11. - U Zagrebu otkriven spomenik [[Josip Juraj Strossmayer|Josipu Juraju Strossmayeru]] - svečanost ima "čisto hrvatski karakter" s učešćem Hrvatskog sokola; Radić je zabranio učešće svojim organizacijama.<ref>"Otkivanje [sic] spomenika Štrosmajeru", Politika 8. nov. 1926, str. 8</ref> * 7. 11. - [[Stjepan Radić]] u [[Ogulin]]u govori oštro o stanju u Italiji i o Musoliniju, premijer Uzunović se navodno izvinjava<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,722761,00.html YUGOSLAVIA: Foul Means] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110131222021/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,722761,00.html |date=2011-01-31 }}, ''Time'' magazin od 22. nov. 1926</ref>. [[Datoteka:Свјетлопис капеле Радомира Путника на Новом гробљу у Биограду2.jpg|mini|180px|Kapela Radomira Putnika u Beogradu (iz 1929)]] * ca. 9. 11. - Generalni konzulat KSHS u Buenos Airesu podignut na stepen poslanstva, pošto je [[Nikola Mihanović]] poklonio palatu za poslanstvo (Ivo Grizogono je otpravnik poslova).<ref>"Novo poslanstvo u Buenos Airesu", Politika 10. nov. 1926, str. 1</ref> * [[11. 11.]] - U SAD uveden sistem numerisanih magistrala, među kojima je najčuveniji [[Ruta SAD 66|Route 66]] od Čikaga do [[Santa Monica, California|Santa Monike]] u Kaliforniji. * [[12. 11.]] - [[Komunistička partija Indonezije|Komunistička partija]] diže pobunu u nekoliko gradova [[Nizozemske Istočne Indije]], ubrzo ugušeno. * [[13.11.|13]] - [[16. 11.]] - Indijski književnik [[Rabindranat Tagor]] u poseti Jugoslaviji (Zagreb i Beograd). * [[14. 11.]] - Prvi broj lista "Filmske novine". * 14. 11. - Adolfo Díaz je novi predsednik Nikaragve, podržavaju ga SAD - ali Juan Bautista Sacasa stiže 1. 12. u [[Puerto Cabezas]] i proglašava rivalsku vladu, koju podržava Meksiko. * [[15. 11.]] - Na sedmoj [[Imperijalna konferencija|Imperijalnoj konferenciji]] usvojena Balfourova deklaracija da su [[dominion]]i i Ujedinjeno Kraljevstvo autonomni i jednaki unutar [[Britanska Imperija|Britanske Imperije]] (→ [[Komonvelt nacija|Komonvelt]]). * 15. 11. - Osnovana radio-mreža [[NBC]]. * 15. 11. - [[Washington Luís]] novi predsednik Brazila (do 1930), [[Getúlio Vargas]] ministar finansija (do 1927). * studeni - Plenum CK [[KPJ]], za političkog sekretara izabran [[Đuro Cvijić]]. * novembar - Novi Zakon o braku, porodici i starateljstvu u KSHS: olakšan razvod, priznat nevenčani brak, ustanovljena zajednička imovina supružnika. * [[18. 11.]] - Izmirenje među radikalima u KSHS. * 18. 11. - Tokom turneje po Bosni, povorku [[Stjepan Radić|Stjepana Radića]] u [[Breza (BiH)|Brezi]] gađali kamenjem, jajima i balegom (navodno radikali). * [[20.11.|20]] - [[26. 11.]] - Pobuna u severnoj [[Albanija|Albaniji]]<ref name="Indi"/>. Italijanska štampa uglavnom optužuje KSHS za ovu pobunu.<ref>"U zagrljaju Italije...", Politika 5. dec. 1926, str. 1</ref> * [[21. 11.]] - Radić drugi dan u Mostaru: "Bio je paklenski plan da se ubiju sedmorica Hrvata i kad se to dogodi pod vladom narodnog sporazuma oni su verovali da će se ceo narod rasuti kao lude ovce". Za muslimane kaže da su Hrvati.<ref>"Bosna i Hercegovina - hrvatska rezerva", Politika 22. nov. 1926, str. 2</ref> Zbor u [[Stolac|Stocu]] je prekinut zbog nereda. * 21. 11. - Neredi u [[Crepaja|Crepaji]], radikali su omeli zbor [[Svetozar Pribićević|Svetozara Pribićevića]] i samostalnih demokrata. * [[22. 11.]] - Bivši kačački vođa Adem Bulka i trojica njegovih saboraca ubijeni kod Silara blizu Skoplja u pokušaju bekstva.<ref>"Pogibija Adema Bulke i njegova tri druga", Politika 23. nov. 1926, str. 5</ref> * 24/25. 11. - U Crnoj Gori ubijen odmetnik Milivoje Kalezić, ucenjen na 100.000 dinara. * [[25. 11.]] - Objavljen je ukaz o [[Oblasti Kraljevine SHS|oblasnim]] izborima u KSHS, sledećeg januara - HSS se ranije protivio, jer podelu na oblasti smatraju "parcelacijom Hrvatske". * 25. 11. - Prof. dr. Milivoje Kostić izveo u Beogradu prvu operaciju na srcu kod nas.<ref>"Prva operacija srca kod nas", Politika 27. nov. 1926, str. 5 (foto)</ref> * [[27. 11.]] - Prvi Tiranski ugovor: zaključen Pakt prijateljstva i bezbednosti između Italije i Albanije - praktično italijanski protektorat nad Albanijom (objavljeno [[1. 12.]]). * [[29. 11.]] - [[Stjepan Radić]] u "Domu" optužuje za saučesništvo u korupciji Nikolu Pašića i ministre u njegovoj vladi, Velizara Jankovića i [[Milan Stojadinović|Milana Stojadinovića]] (afera oko popravke lokomotiva i vagona u Češkoj, u koju je umešan Rade Pašić, sin bivšeg premijera). === Decembar/Prosinac === * [[2. 12.]] - Severni gospodari rata u Kini, na čelu sa [[Zhang Zuolin]]om, osnivaju Armiju nacionalne pacifikacije, ili ''Ankuochun'', vojnu granu [[Beiyanška vlada|Beiyanške vlade]], protiv Kuomintanga koji vodi Severnu ekspediciju. * [[3.12.|3]] - [[14. 12.]] - Nestanak [[Agatha Christie|Agathe Christie]] i velika potraga. * [[4. 12.]] - U [[Dessau]]u otvorena zgrada škole [[Bauhaus]]. * [[6. 12.]] - Ministar inostranih poslova Ninčić dao ostavku - posledica italijansko-albanskog ugovora. * [[7. 12.]] - Ostavka [[Nikola Uzunović|Uzunovićeve]] vlade. Odmah dobija mandat za sastav nove, razgovara sa [[Ljubomir Davidović|Lj. Davidovićem]] ([[Demokratska stranka (Jugoslavija)|DS]]), ali vraća mandat 9-tog, nakon nedoumica oko toga ima li Pašićevu podršku. * [[8. 12.]] - Presuda crnogorskim odmetnicima na Cetinju: pet večitih robija i deset vremenskih kazni od 4 do 20 godina. * [[9. 12.]] - Nikola Pašić, a zatim Stjepan Radić, na savetovanju su u dvoru rano uveče - Pašić nije dobio mandat, zbog afere sa sinom, kasnije naveče dobija moždani udar. * 9. 12. - Kuomintangove snage ušle bez otpora u [[Fuzhou]]. [[Datoteka:Nikola Pasic cropped.jpg|thumb|100px|† [[Nikola Pašić]]]] * [[10. 12.]] - Umro je [[Nikola Pašić]], lider Narodne radikalne stranke, jedan od najznačajnijih srpskih i jugoslovenskih političara i državnika (veliki sprovod [[12. 12.]]). * [[11. 12.]] - Objavljen drugi tom Hitlerovog ''[[Mein Kampf]]''a: Nemci se trebaju ujediniti i naoružati; treba sklopiti savez sa Italijom i Britanijom i eliminisati Francusku; glavni cilj je životni prostor, ''[[Lebensraum]]'', na istoku (SSSR). * [[12. 12.]] - Električni [[Tramvajski promet u Osijeku|tramvaj u Osijeku]]. * sept., dec.? - U Njujorku je otvorena prva [[foto kabina]], 'Photomaton'' (pronalazač [[Anatol Josepho]]). * [[16. 12.]] - U Zagrebu izabrane tri kandidatkinje "za Holivud", čije će slike biti poslane u Berlin<ref>"Ko će preko okeana u Holivud?...", Politika 17. dec. 1926, str. 5</ref> ([[Štefica Vidačić]] postaje "mis Evrope" u martu; među kandidatkinjama je bila i Ida Kravanja - [[Ita Rina]]<ref>"Pred odsutni četvrtak", Politika 15. dec. 1926, str. 5 (foto)</ref>). * [[17. 12.]] - [[Vojni puč u Litvaniji (1926)|Vojni puč u Litvaniji]] ruši demokratski izabranu vladu i dovodi konzervativce, vlast uzima [[Antanas Smetona]] i zadržava je do sovjetske okupacije [[1940]]. * 17. 12. - Nemački kancelar Wilhelm Marx gubi glasanje o poverenju, nakon što su otkriveni tajni odnosi [[Reichswehr]]a i SSSR (sledećeg meseca formira novu vladu). * 17. 12. - Prvi svesavezni popis stanovništva u SSSR: nešto preko 147 miliona. Etničkih Rusa je manje od 78, Ukrajinaca preko 31 milion. * [[21. 12.]] - Uzunović vratio mandat, a kralj ga dao [[Ljubomir Davidović|Ljubi Davidoviću]] za formiranje šire koalicije. Radikali ga odbijaju, pa se mandat opet vraća Uzunoviću. * [[24. 12.]] - Treća Uzunovićeva vlada, opet koalicija radikala i HSS, pošto su [[Anton Korošec|Korošcevi]] klerikalci odustali (HSS ostaje u vladi do početka februara a Uzunović, sa četvtom vladom, do aprila). Deo radikala se protivi Uzunovićevoj vladi. * [[25. 12.]] - Umro japanski car [[Yoshihito, car Taishō|Yoshihito]], nasleđuje ga sin [[Hirohito]], koji je regent još od 1921. Njegova [[Japanska era|era]] se naziva ''Shōwa'', "Prosvećeni mir", traje do [[1989]]. * 25. 12. - Mussolinijev cirkular zahteva da se u administraciji pored običnog datiranja koristi i ono od dolaska fašista na vlast - godina I [[Fašistička era|Fašističke ere]] počinje 29. oktobra 1922, sada je godina V itd. === Kroz godinu === * Privredna kriza u KSHS.<ref>"Trgovci i industrijalci o ekonomskom stanju kod nas", Politika, 21. avg. 1926, str. 5</ref> * Osnovana Hrvatska pravaška revolucionarna omladina. * Uredbom povećane takse cirkusima u KSHS, što artiste stavlja u "očajan položaj".<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1939/12/24#page/14/mode/1up Vreme, 24. dec. 1939, str. 15]. digitalna.nb.rs</ref> * Prinosi žita i železnički transport u SSSR prevazišli nivo pre Prvog svetskog rata. * [[Stephen Herbert Langdon]] započeo iskopavanja u iračkom lokalitetu [[Jemdet Nasr]] gde su pronađene tablice sa proto[[Klinasto pismo|klinastim pismom]] ([[31. vijek pne.]]). * [[Gilbert N. Lewis]] predložio naziv "[[foton]]" za najmanju jedinicu radijantne energije. * Norvežanin [[Erik Rotheim]] prijavio patent za aerosolni sprej. == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 1926.}} === Januar/Siječanj &ndash; Februar/Veljača === * [[1. 1.]] - [[Tihomir Vlaškalić]], društveno-politički radnik SR Srbije i SFRJ († [[1993]]) * [[1. 1.]] - [[Claudio Villa]], italijanski pjevač († [[1987]].) * [[2. 1.]] - [[Zaharije Trnavčević]], TV novinar i urednik, političar († [[2016]]) * [[3. 1.]] - [[George Martin]], muzički producent, "peti ''Beatle''" († [[2016]]) * 3. 1. - [[Felicitas Kuhn]], austrijska ilustratorica († [[2022]]) * [[15. 1.]] - [[Maria Schell]], austrijska glumica († [[2005]]) * [[17. 1.]] - [[Dobroslav Ćulafić]], društveno-politički radnik SR CG i SFRJ († [[2011]]) * [[27. 1.]] - [[Ingrid Thulin]], glumica († [[2004]]) * [[2. 2.]] - [[Danilo Nikolić]], srpski književnik († [[2016]]) * 2. 2. - [[Valéry Giscard d'Estaing]], predsednik Francuske († [[2020]]) * [[8. 2.]] - [[Neal Cassady]], pisac († [[1968]]) * 8. 2. - [[Radmila Savićević]], glumica († [[2001]]) * [[9. 2.]] - [[Josip Vrhovec]], društveno-politički radnik SRH i SFRJ († [[2006]]) * [[11. 2.]] - [[Leslie Nielsen]], glumac, komičar († [[2010]]) * [[16. 2.]] - [[John Schlesinger]], filmski režiser († [[2003]]) * [[24. 2.]] - [[Nikola Karaklajić]], novinar, šahista, prvi YU disk-džokej († [[2008]]) * [[28. 2.]] - [[Svetlana Alilujeva]], Staljinova kćerka († [[2011]]) === Mart/Ožujak &ndash; April/Travanj === * [[2. 3.]] - [[Stevan Vračar]], prof. Pravnog fak. u Bg. († [[2007]]) * [[4. 3.]] - [[Stjepan Zaninović]], filmski reditelj i scenarista († [[1997]]) * [[6. 3.]] - [[Branko Pleša]], glumac, režiser († [[2001]]) * 6. 3. - [[Andrzej Wajda]], režiser († [[2016]]) * 6. 3. - [[Alan Greenspan]], predsednik Federalne rezerve SAD († [[2026]]) * [[13. 3.]] - [[Miloš Gvozdenović Gvozden]], slikar, pedagog († [[2006]]) * [[16. 3.]] - [[Jerry Lewis]], glumac, komičar († [[2017]]) * [[17. 3.]] - [[Siegfried Lenz]], njemački pisac († [[2014]]) * [[24. 3.]] - [[Dario Fo]], glumac, umetnik, nobelovac za književnost († [[2016]]) * [[30. 3.]] - [[Ingvar Kamprad]], osnivač ''IKEA''-e († [[2018]]) * [[2. 4.]] - [[Jack Brabham]], vozač F1 († [[2014]]) * 2. 4. - [[Milan Puzić]], glumac († [[1994]]) * [[3. 4.]] - [[Gus Grissom]], astronaut († [[1967]]) * [[4. 4.]] - [[Borka Vučić]], bankarka († [[2009]]) * [[5. 4.]] - [[Roger Corman]], filmski režiser, producent († [[2024]]) * [[6. 4.]] - [[Ian Paisley]], alsterski političar († [[2014]]) * [[8. 4.]] - [[Dimitrije Lazarov Raša]], narodni heroj († [[1948]]) * [[9. 4.]] - [[Hugh Hefner]], osnivač ''Playboy''-a († [[2017]]) * [[11. 4.]] - [[Vera Belogrlić]], glumica i TV reditelj († [[2015]]) * [[12. 4.]] - Dragoslav Lompar, novinar i urednik RTB († [[1986]]) * [[15. 4.]] - [[Pavle Ugrinov]], (Vasilije Popović), srpski književnik, dramaturg, reditelj († [[2007]]) * [[21. 4.]] - [[Elizabeta II.]], kraljica Ujedinjenog Kraljevstva († [[2022]]) * 21. 4. - [[Savo Jovanović Sirogojno]], bombaš, narodni heroj († [[1944]]) * [[28. 4.]] - [[Harper Lee]], književnica († [[2016]]) === Maj/Svibanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[3. 5.]] - [[Ema Derossi-Bjelajac]], predsjednica Predsjedništva SR Hrvatske († [[2020]]) * [[6. 5.]] - [[Branka Mitić]], glumica († [[2012]]) * 6. 5. - [[Slobodan Perović (glumac)]] († [[1978]]) * [[8. 5.]] - [[David Attenborough]], TV voditelj * [[17. 5.]] - [[Vane Marinović]], književnik († [[1999]]) * [[23. 5.]] - [[Zoran Gluščević]], književnik i kritičar († [[2006]]) * [[26. 5.]] - [[Miles Davis]], džez muzičar († [[1991]]) * [[1. 6.]] - [[Marilyn Monroe]], američka glumica († [[1962]].) * [[3. 6.]] - [[Allen Ginsberg]], pesnik († [[1997]]) * [[11. 6.]] - [[Ante Vican]], glumac († [[2014]]) * [[18. 6.]] - [[Allan Sandage]], astronom († [[2010]]) * [[21. 6.]] - [[Krešo Novosel]], književnik, TV urednik († [[2008]]) * [[26. 6.]] - [[Olga Ban]], narodni heroj († [[1943]]) * [[28. 6.]] - [[Mel Brooks]], glumac, komičar, režiser, producent... * [[29. 6.]] - [[Stipan Marušić]], društveno-politički radnik SAPV, SRSr i SFRJ († [[1974]]) === Jul/Srpanj &ndash; Avgust/Kolovoz === * [[3. 7.]] - [[Predrag Heruc]], učesnik NOB († [[1945]]) * [[4. 7.]] - [[Alfredo Di Stéfano]], argentinski i španski fudbaler († [[2014]]) * [[10. 7.]] - [[Pavle Vuisić]], srpski glumac († [[1988]]) * 10. 7. - [[Fred Gwynne]], glumac († [[1993]]) * [[14. 7.]] - [[Harry Dean Stanton]], glumac († [[2017]]) * [[20. 7.]] - [[Ilija Ivezić]], glumac († [[2016]]) * [[24. 7.]] - [[Ankica Tuđman]], prva dama Hrvatske († [[2022]]) * [[28. 7.]] - [[Vlasta Velisavljević]], glumac († [[2021]]) * [[2. 8.]] - [[Jug Grizelj]], novinar († [[1991]]) * [[3. 8.]] - [[Tony Bennett]], pevač († [[2023]]) * [[4. 8.]] - [[Nada Šakić]], rođ. Tambić, čuvarka u Staroj Gradiški († [[2011]]) * [[13. 8.]] - [[Fidel Castro]], revolucionar, predsednik Kube († [[2016]]) * [[14. 8.]] - [[René Goscinny]], crtač stripa († [[1977]]) * [[17. 8.]] - [[Jiang Zemin]], predsednik NR Kine († [[2022]]) * [[18. 8.]] - [[Ilija Gligorijević]], arhitekta († [[2007]]) === Septembar/Rujan &ndash; Oktobar/Listopad === * [[8. 9.]] - [[Sergio Pininfarina]], dizajner automobila († [[2012]]) * [[15. 9.]] - [[Jean-Pierre Serre]], matematičar * [[23. 9.]] - [[John Coltrane]], džez saksofonista († [[1967]]) * [[26. 9.]] - [[Stevan Karamata]], geolog († [[2015]]) * [[6. 10.]] - [[Petar Omčikus]], slikar i akademik († [[2019]]) * [[10. 10.]] - [[Mladen Oljača]], književnik († [[1994]]) * [[12. 10.]] - [[Milovan Vidak]], slikar († [[2003]]) * [[15. 10.]] - [[Michel Foucault]], filozof, istoričar ideja († [[1984]].) * [[18. 10.]] - [[Chuck Berry]], rock kantautor i gitarista († [[2017]]) * 18. 10. - [[Klaus Kinski]], glumac († [[1991]]) * [[29. 10.]] - [[Necmettin Erbakan]], premijer Turske († [[2011]]) * [[31. 10.]] - [[Jimmy Savile]], TV i radio osoba († [[2011]]) === Novembar/Studeni &ndash; Decembar/Prosinac === * [[7. 11.]] - [[Joan Sutherland]], operska pevačica, sopran († [[2010]]) * [[13. 11.]] - [[Zvonimir Červenko]], general HV († [[2001]]) * [[16. 11.]] - [[Miko Tripalo]], hrvatski političar († [[1995]].) * [[23. 11.]] - [[Sathya Sai Baba]], indijski duhovni vođa († [[2011]].) * [[30. 11.]] - [[Richard Crenna]], glumac († [[2003]]) * [[8. 12.]] - [[Stevo Žigon]], glumac († [[2005]]) * [[9. 12.]] - [[Raif Dizdarević]], predsjednik Predsjedništva SFRJ († [[2026]]) * [[13. 12.]] - [[Nikola Janković]], vajar, akademik SANU († [[2017]]) * [[19. 12.]] - [[Nikola Dekleva]], lekar i naučnik († [[2003]]) * [[20. 12.]] - [[Geoffrey Howe]], britanski političar († [[2015]]) * [[22. 12.]] - [[Hajrudin Krvavac]], filmski režiser († [[1992]]) === Kroz godinu === * [[Boško Buha]], bombaš, narodni heroj († [[1943]]) * [[Milja Marin]], partizanka, "Kozarčanka" († [[2007]]) * [[Enes Čengić]], novinar, publicista († [[1995]]) == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 1926.}} === Januar/Siječanj &ndash; Mart/Ožujak === * [[4. 1.]] - [[Margherita di Savoia]], italijanska kraljica majka (* [[1851]]) * [[21. 1.]] - [[Camillo Golgi]], lekar, biolog, nobelovac (* [[1843]]) * [[28. 1]] - [[Ernest Troubridge]], britanski admiral, bivši šef misije u Srbiji (* [[1862]]) * [[30. 1.]] - [[Barbara La Marr]], glumica (* [[1896]]) * [[2. 2.]] - [[Vladimir Suhomlinov]], bivši ruski ministar rata (* [[1848]]) * [[14. 2.]] - [[John Jacob Bausch]], optičar, suosnivač ''Bausch & Lomb'' (* [[1830]]) * [[21. 2.]] - [[Heike Kamerlingh Onnes]], fizičar, nobelovac (* [[1853]]) * [[24. 2.]] - [[Anđelija Lazarević]], slikarka i književnica (* [[1885]]) * 24. 2. - [[Ivan Lorković]], hrvatski političar (* [[1876]]) * [[1. 3.]] - [[Dragutin Ilić]], srpski književnik (* [[1858]]) * [[9. 3.]] - [[Mikao Usui]], osnivač terapije ''reiki'' (* [[1865]]) * [[17. 3.]] - [[Aleksej Brusilov]], ruski carski general (* [[1853]]) * [[28. 3.]] - Philippe od Orléansa, pretendent na francusko prijestolje, kao Philippe VIII (* [[1869]]) * 29. 3. - Jovan Aničić, hajduk u okolini Požege i Arilja<ref>"Pogibija hajduka Aničića", Politika, 30. mart 1926, str. 5</ref> * 29. 3.? - Sibin Vukašinović, hajduk u okolini Prizrena<ref>"Samoubistvo hajduka Sibina", Politika, 31. mart 1926, str. 8</ref> === April/Travanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[4. 4.]] - [[August Thyssen]], industrijalac (* [[1842]]) * [[7. 4.]] - [[Giovanni Amendola]], italijanski novinar, antifašista (* [[1882]]) * [[17. 4.]] - [[Hermann Bollé]], arhitekt u Zagrebu (* [[1845]]) * [[24. 4.]] - [[Sunjong od Koreje|Sunjong]], poslednji vladar Koreje (* [[1874]]) * [[25. 4.]] - [[Savo Nakićenović]], sveštenik, geograf, istoričar i etnolog (* [[1882]]) * [[30. 4.]] - [[Bessie Coleman]], prva crnkinja pilot u SAD (* [[1892]]) * [[14. 5.]] - [[Jovan Miodragović]], prof. Učiteljske škole u Beogradu (* [[1853]]) * [[16. 5.]] - [[Mehmed VI]], poslednji osmanski sultan (* [[1861]]) * [[17. 5.]] - [[Paulina Matijević]], dobrotvorka (* 1856, 1861?) * maj - [[Franjo Vulč]], član KPJ (* [[1891]]) * [[25. 5.]] - [[Simon Petljura]], ukrajinski novinar i političar (* [[1879]]) * [[9. 6.]] - [[Janko Ibler]], hrvatski publicist i književni kritičar (* [[1862]].) * [[10. 6.]] - [[Antoni Gaudí]], arhitekta (* [[1852]]) * [[14. 6.]] - [[Branko Vodnik]], hrvatski književnik i povjesničar (* [[1879]].) * 14. 6. - [[Mary Cassatt]], slikarica (* [[1844]]) === Jul/Srpanj &ndash; Septembar/Rujan === * [[2. 7.]] - [[Émile Coué]], psiholog, popularizator autosugestije (* [[1857]]) * [[12. 7.]] - [[Gertrude Bell]], spisateljica, arheologinja, administratorka, špijun (* [[1868]]) * [[18. 7.]] - [[Leopold Lojka]], šofer Franca Ferdinanda (* 1885-6) * [[20. 7.]] - [[Feliks Dzeržinski]], osnivač sovjetske tajne policije Čeka (* [[1877]]) * [[26. 7.]] - [[Krste Petkov Misirkov]], filolog (* [[1874]]) * [[23. 8.]] - [[Rudolph Valentino]], američki filmski glumac (* [[1895]].) * [[26. 8.]] - [[Ugyen Wangchuck]], kralj Butana (* [[1862]]) * [[5. 9.]] - [[Karl Harrer]], novinar, suosnivač DAP, prethodnice NSDAP (* [[1890]]) * [[14. 9.]] - [[John Louis Emil Dreyer]], astronom (* [[1852]]) * [[15. 9.]] - [[Rudolf Eucken]], filozof, nobelovac za književnost (* [[1846]]) * [[21. 9.]] - [[Léon Charles Thévenin]], telegrafski inženjer (* [[1857]]) * [[24. 9.]] - [[Jovan Jugović]], vojni pilot (* [[1886]]) === Oktobar/Listopad &ndash; Decembar/Prosinac === * [[7. 10.]] - [[Emil Kraepelin]], pionir moderne psihijatrije (* [[1856]]) * [[11. 10.]] - [[Hymie Weiss]], gangster (* [[1898]]) * [[12. 10.]] - [[Paul Puhallo von Brlog]], austrougarski general (* [[1856]]) * [[19. 10.]] - [[Victor Babeș]], bakteriolog (* [[1854]]) * [[20. 10.]] - [[Eugene V. Debs]], američki sindikalni lider (* [[1855]]) * [[31. 10.]] - [[Harry Houdini]], američki iluzionist i eskapist (* [[1874]].) * 31. 10. - [[Anteo Zamboni]], anarhista (* [[1911]]) * [[3. 11.]] - [[Annie Oakley]], strijelkinja (* [[1860]]) * [[5. 11.]] - [[Draga Ljočić]], prva žena lekar u Srbiji (* [[1855]]) * [[24. 11.]] - [[Leonid Krasin]], sovjetski inženjer i diplomata (* [[1870]]) * [[26. 11.]] - [[John Browning]], projektant oružja (* [[1855]]) * [[4. 12.]] - [[Ivana Kobilca]], slovenska slikarica (* [[1861]]) * [[5. 12.]] - [[Claude Monet]], francuski slikar (* [[1840]].) * [[10. 12.]] - [[Nikola Pašić]], višestruki premijer Srbije i KSHS (* [[1845]]) * [[17. 12.]] - [[Lars Magnus Ericsson]], osnivač ''Ericsson''-a (* [[1846]]) * [[25. 12.]] - [[Joshihito, car Taishō]], japanski vladar (* [[1879]]) * [[29. 12.]] - [[Rainer Maria Rilke]], pesnik (* [[1875]]) === Kroz godinu === * [[Milica Avirović]], glumica (* [[1898]]) == Nobelova nagrada za 1926. godinu == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Jean Baptiste Perrin]] (rad na diskontinalnoj strukturi materije, naročito za otkriće [[sedimentaciona ravnoteža|sedimentacione ravnoteže]]) * [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: [[Theodor Svedberg]] (rad na disperznim sistemima) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Johannes Fibiger]] (otkriće [[Gongylonema neoplasticum|Spiroptera carcinoma]]) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Grazia Deledda]] (idealistički nadahnuti zapisi koji s plastičnom jasnoćom oslikavaju život na njenom rodnom ostrvu i s dubinom i simpatijom se bave sa ljudskim problemima uopšte) * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Aristide Briand]] i [[Gustav Stresemann]] (potpisnici [[Ugovori iz Locarna|Ugovorâ iz Locarna]]) == Reference == {{reference}} {{commonscat|1926}} [[Kategorija:1926.]] qj75efydjg7q1xwy0n850vpdbwkidim 0 24321 42716536 42693656 2026-11-05T18:25:35Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 7 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716536 wikitext text/x-wiki {{Infokutija kompanija | grupa = Microsoft | ime = Microsoft Corporation | slika = Microsoft logo and wordmark.svg | slika2 = Microsoft_building_17_front_door.jpg | vrsta = Javna kompanija | osnivanje = [[Albuquerque]], [[Novi Meksiko]], [[SAD]] ([[4. april]] [[1975]].) | osnivači = [[Bill Gates]]<br />[[Paul Allen]] | sjedište = [[Redmond]], [[Washington]], [[SAD]] | predsjednik = | ključneosobe = [[John W. Thompson]] (Chairman)<br />[[Satya Nadella]] (CEO)<br />[[Bill Gates]] (osnivač, tehnološki savjetnik) | industrija = [[Softver]]<br />Izdavaštvo<br />Istraživanje i razvoj<br />[[Hardver]]<br />[[Videoigre]] | proizvodi = [[Microsoft Windows|Windows]]<br />[[Microsoft Office|Office]] <br />Microsoft Servers|Servers]] <br />Skype]]<br />[[Microsoft Visual Studio|Visual Studio]]<br />[[Microsoft Dynamics|Dynamics]]<br />[[Microsoft Azure|Azure]]<br />[[Xbox]]<br />[[Microsoft Surface|Surface]]<br />[[Microsoft Mobile|Mobile]] | zaposleni = 128.076 (juni 2014)<ref>{{cite web|url=https://www.microsoft.com/en-us/news/inside_ms.aspx#RevenueHeadcount|title=Revenue and Headcount |publisher=Microsoft |date= |accessdate= 2014-09-15}}</ref> | holding = | slogan = Be What's Next.<br /><small>({{bs|Budi što slijedi.}})</small> | web = [http://www.microsoft.com/ Microsoft.com] | sjedište_grad = | sjedište_država = | pod_posluženo = | usluge = [[MSN]]<br />[[Bing]]<br />[[OneDrive]]<br />[[Microsoft Developer Network|MSDN]]<br />[[Outlook.com]]<br />[[Microsoft TechNet|TechNet]] | prihod = {{Povećanje}} [[Američki dolar|US$]] 86,83&nbsp;milijardi (2014)<ref name=10K>{{cite web|date= 2014-07-22 |url=http://www.microsoft.com/investor/EarningsAndFinancials/Earnings/PressReleaseAndWebcast/FY14/Q4/default.aspx|title=Earnings Release FY14 Q4|publisher=Microsoft|accessdate= 2014-09-16}}</ref> | operativni_prihod = {{Povećanje}} US$ 27,76&nbsp;milijardi (2014)<ref name=10K/> | neto_dobit = {{Povećanje}} US$ 22,07&nbsp;milijardi (2014)<ref name=10K/> | divizije = | podruž = | vlasnik = | prestala_postojati = | dodatak = <ref>{{cite web|url=http://www.microsoft.com/Investor/AnnualReports/default.aspx|title=Microsoft Corporation Annual Reports |date= 2014-07-28|publisher=Microsoft Corporation|accessdate= 2014-08-23}}</ref> |}} '''Microsoft''' ({{en|Microsoft Corporation}}, skr. ''MS''; {{nasdaq|MSFT}}, u značenju: ''mikro + mehko'') američka je [[multinacionalna korporacija]] smještena u [[Redmond, Washington|Redmondu]], [[Washington (država)|Washington]], koja razvija, proizvodi, licencira, podržava i prodaje [[računarski softver]], [[korisnička elektronika|korisničku elektroniku]], te [[osobni računar|osobne računare]] i servise. Njihov najpoznatiji softver je serija [[Operativni sistem|operativnih sistema]] [[Microsoft Windows]], te [[uredski paket|uredskih paketa]] [[Microsoft Office]], kao i [[internetski preglednik|internetski preglednici]] [[Internet Explorer]] i [[Spartan (preglednik)|Spartan]]. Njihovi hardverski proizvodi su poznata konzola [[Xbox]] i serija [[tablet]]a [[Microsoft Surface]]. Microsoft je [[Spisak najvećih softverskih kompanija|najveći proizvođač softvera]] ako se u obzir uzme [[prihod]].<ref>{{cite web|url=http://www.softwaretop100.org/global-software-top-100-edition-2011 |title=Global Software Top 100&nbsp;– Edition 2011 |publisher=Softwaretop100.Org|date= 2011-08-23}}</ref> Također je jedna od svjetskih najvrijednijih kompanija.<ref>{{cite web|url=http://ycharts.com/rankings/market_cap|title=Market Cap Rankings|publisher=Zacks Investment Research|work=Ycharts|date= 2012-04-08|accessdate= 2012-04-09}}</ref> Microsoft su osnovali [[Bill Gates]] i [[Paul Allen]] [[4. april]]a 1975. godine za razvoj i prodaju [[BASIC]]-a za računar [[Altair 8800]]. Nastojali su dominirati tržištem [[operativni sistemi|operativnih sistema]] za [[osobni računar|osobne računare]] sa [[MS-DOS|MS-DOS-]]om sredinom 1980-tih, što je popraćeno [[Microsoft Windows]]om. Početna javna ponuda kompanije iz 1986. i naknadni rast u njenoj cijeni dionica, napravile su tri milijardera i otprilike 12 hiljada milionera među zaposlenicima Microsofta. Od 1990-tih, Microsoft se značajno odijelio od tržišta operativnih sistema i napravio je više kupovina preduzeća. U maju 2011, Microsoft je preuzeo firmu ''[[Skype Technologies]]'' za $8,5 milijardi u svojoj najvećoj akviziciji do tada.<ref>{{cite web |url=http://www.searchofficespace.com/blog/sos-news/microsoft-buys-skype-for-8-5-billion.html |title=Microsoft buys Skype for $8.5 billion |publisher=The Search Office Space Blog |date=2011-05-10 |accessdate=2011-04-04 |archive-date=2012-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120508050845/http://www.searchofficespace.com/blog/sos-news/microsoft-buys-skype-for-8-5-billion.html |dead-url=yes }}</ref> Od 2013, Microsoft je dominantan na tržištu operativnih sistema koji su kompatibilni sa IBM PC-em, kao i uredskih softverskih paketa (''[[Microsoft Office]]''). Kompanija također proizvodi širok spektar drugih softvera za desktope i servere, te je aktivan u područjima internetske pretrage (''[[Bing]]''), industrije [[video-igre|video-igara]] (''[[Xbox]]'', ''[[Xbox 360]]'' i ''[[Xbox One]]''), digitalnih servisa (''[[MSN]]''), te na tržištu mobilnih telefona (''[[Windows Phone]] OS''). U junu 2012, Microsoft je ušao na tržište osobnih računara prvi put pokretanjem serije tableta [[Microsoft Surface]]. Sa akvizicijom uređaja i servisa odjeljenja p[[Nokia|reduzeća Nokia]] radi formiranja brenda [[Microsoft Mobile|Microsoft Mobile Oy]], kompanija ulazi na tržište [[pametni telefon|pametnih telefona]], nakon prethodnog pokušaja, [[Microsoft Kin]], koji je okončan nakon akvizicije firme [[Danger (kompanija)|Danger Inc.]]<ref name="InformationWeek_Kin">{{cite web |url=http://www.informationweek.com/applications/notify-the-next-of-kin/d/d-id/1090416|title=Notify The Next Of Kin |date= 2010-06-30 |work=[[InformationWeek]] }}</ref> == Historija == {{Glavni|Historija Microsofta|Historija Microsoft Windowsa}} === 1972–83: Osnivanje i početak === <!--[[Datoteka:1981BillPaul.jpg|thumb|lijevo|[[Paul Allen]] (lijevo) i [[Bill Gates]] (desno) 19. oktobra 1981, u "moru" računara nakon potpisivanja ugovora. IBM je nazvao Microsoft u julu 1980. inquiring o [[programski jezik|programskim jezicima]] za njihovu nadolazeću liniju računara;<ref name=Allan 2001">{{Cite book|url=http://books.google.com/?id=FLabRYnGrOcC|title=A History of the Personal Computer|last=Allan|first=Roy A.|publisher=Allan Publishing|isbn=0-9689108-0-7|year=2001|accessdate= 2010-07-17}}</ref>{{rp|228|date= 2012}} nakon propalih pregovora sa drugom kompanijom, IBM je dao Microsoftu ugovor za razvoj OS–a za novu liniju računara.<ref name="Smart-Microsoft"/>]]--> [[Paul Allen]] i [[Bill Gates]], prijatelji iz djetinjstva sa strašću za [[računarsko programiranje|računarskim programiranjem]], tražili su priliku da naprave uspješan posao koristeći dijeljene vještine. Godine 1972. oni su osnovali svoju prvu kompaniju nazvanu ''Traf-O-Data'', koja je nudila rudimentarne računare koji su pratili i analizirali automobilske prometne podatke. Allen je otišao studirati [[računarstvo]] na [[Univerzitet u Washingtonu|Univerzitetu u Washingtonu]], a kasnije se ispisao da bi radio u Honeywellu. Gates je počeo studije na [[Harvard]]u.<ref>{{cite web|title=Microsoft Company History|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/microsoft-corporation-history/}}</ref> Pitanje iz januara 1975. magazina ''[[Popular Electronics]]'' isticalo je MITS-ov [[Altair 8800]] mikroračunar. Allen je dao sugestiju da bi mogli programirati [[BASIC]] prevodilac za uređaj; nakon poziva od strane Gatesa koji je tvrdio da ima prevodilac koji radi, MITS je zahtijevao demonstraciju. Pošto oni nisu imali isti, Allen je radio na simulatoru za Altair dok je Gates razvijao prevodioca. Iako su oni razvili prevodioca na simulatoru, a ne na stvarnom uređaju, prevodilac je radio besprijekorno kada su ga demonstrirali za MITS u gradu [[Albuquerque]], [[New Mexico]] u martu 1975; MITS se složio da ga distribuiraju, marketinški ga označavajući kao [[Altair BASIC]].<ref name="Allan 2001">Allan, Roy A. (2001). [http://books.google.com/?id=FLabRYnGrOcC ''A History of the Personal Computer'']. Allan Publishing. {{ISBN|0-9689108-0-7}}. Pristupljeno 17. 7. 2010.</ref> Oni su službeno uspostavili Microsoft 4. aprila 1975, sa Gatesom kao glavnim izvršnim direktorom ({{en|CEO}}).<ref name="BBCTL">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/5085630.stm|title=Bill Gates: A Timeline|work=BBC News|publisher=BBC|date= 2006-07-15|accessdate= 2010-07-17}}</ref> Allen je došao na ideju sa originalnim imenom "Micro-Soft," kombinacijom riječi ''[[mikroprocesor]]'' i ''[[softver]]'', kako se navodi iz 1995. u ''Fortune'' magazinu.<ref>{{cite news|url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/1995/10/02/206528/index.htm|date=1995-10-02|title=BILL GATES & PAUL ALLEN TALK CHECK OUT THE ULTIMATE BUDDY ACT IN BUSINESS HISTORY|newspaper=Fortune Magazine|last=Schlender|first=Brent|archive-date=2011-05-03|access-date=2015-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110503155554/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/1995/10/02/206528/index.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book|last=Allen|first=Paul|date=2011|title=Paul Allen: Idea Man|publisher=Penguin Group|page=91|url=https://books.google.com/books?isbn=0141969385|isbn=0141969385}}</ref> U augustu 1977. kompanija je formirala sporazum sa ''ASCII Magazineom'' u [[Japan]]u, što je rezultiralo njihovom prvom međunarodnom uredu, "[[ASCII (company)|ASCII Microsoft]]".<ref>{{cite journal|url=http://www.atarimagazines.com/creative/v10n8/192_Kay_Nishi_bridges_the_cul.php|title=Kay Nishi bridges the cultural gap|author=Staples, Betsy|journal=Creative Computing|volume=10|issue=8|page=192|date=1984|accessdate=2010-07-15|archive-date=2011-05-11|access-date=2015-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511110050/http://www.atarimagazines.com/creative/v10n8/192_Kay_Nishi_bridges_the_cul.php|url-status=dead}}</ref> Kompanija se premjestila na novu lokaciju u [[Bellevue, Washington]] u januaru 1979.<ref name="BBCTL" /> Microsoft je ušao na tržište operativnih sistema 1980. godine sa svojom verzijom [[Unix]]a, zvanim [[Xenix]].<ref>{{cite news|url=http://www.computersourcemag.com/articles/viewer.asp?a=695|title=Under The Hood: Part 8|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060901182630/http://www.computersourcemag.com/articles/viewer.asp?a=695|archivedate=2006-09-11|work=Computer Source|author=Dyar, Dafydd Neal|date= 2002-11-04 |accessdate= 2010-07-14}}</ref> Ipak, bilo je to [[MS-DOS]] koji je učvrstio dominantnost kompanije. Poslije propalih pregovora sa [[Digital Research]], [[International Business Machines|IBM]] je sklopio ugovor sa Microsoftom u novembru 1980. za omogućavanje verzije operativnog sistema [[CP/M]], koji je podešen za korištenje u nadolazećem IBM-ovom računaru.<ref>{{cite book|url=http://books.google.co.uk/books?id=k9xS6t4ibxoC&printsec=frontcover&dq=Engines+that+move+markets:+technology+investing+from+railroads+to+the&hl=en&ei=BJThTfsoiK3yA4bgoJQH&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCsQ6AEwAA#v=onepage&q=november%201980&f=false |title=Engines that move markets |publisher=Books.google.co.uk |date= |accessdate= 2011-05-29}}</ref> Za ovaj ugovor, Microsoft je kupio CP/M klon nazvan [[86-DOS]] od [[Seattle Computer Products]], brendirajući ga kao MS-DOS, kojeg je kasnije IBM rebrandirao u [[PC DOS]]. Prateći izdavanje IBM PC-a u augustu 1981, Microsoft je zadržao vlasništvo za MS-DOS. Pošto je IBM autorski zaštitio IBM PC [[BIOS]], druge kompanije su morale uraditi obrnuto inženjerstvo u cilju da se hardver koji nije IBM-ov pokreće kao [[IBM PC compatible]]s, ali nijedna takva restrikcija nije se primjenjivala na operativne sisteme. Zbog različitih faktora, kao npr. MS-DOS-ove dostupne softverske selekcije, Microsoft je eventualno postao vodeći proizvođač operativnih sistema za osobne računare.<ref name="Smart-Microsoft">{{cite journal|journal=Smart Computing|publisher=Sandhills Publishing Company|volume=6|issue=3|url=http://www.smartcomputing.com/editorial/article.asp?article=articles/archive/r0603/09r03/09r03.asp&guid=|title=Microsoft to Microsoft disk operating system (MS-DOS)|date=2002|accessdate=2008-08-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110812224523/http://www.smartcomputing.com/editorial/article.asp?article=articles%2Farchive%2Fr0603%2F09r03%2F09r03.asp&guid=|archivedate=2011-08-12|dead-url=no}}</ref><ref name="Blaxill Eckardt 2009">{{Cite journal|url=http://books.google.com/?id=JO6kA0hebJIC&pg=PA210&lpg=PA210&dq=%22columbia+data+products%22+clone+bios&q=%22columbia%20data%20products%22%20clone%20bios|title=The Invisible Edge: Taking Your Strategy to the Next Level Using Intellectual Property|last=Blaxill|first=Mark|last2=Eckardt|first2=Ralph|publisher=Portfolio Hardcover|isbn=1-59184-237-9|date= 2009-03-05|accessdate= 2010-07-07}}</ref>{{rp|210|date= 2012}} Kompanija se proširila na nova tržišta sa izdavanjem ''Microsoft Mousea'' godine 1983, kao i na izdavačko odjeljenje zvano ''[[Microsoft Press]]''. Paul Allen je odustao od Microsofta u februaru nakon otkrivanja [[Hodgkinova bolest|Hodgkinove bolesti]].<ref name="Allan 2001" />{{rp|231|date= 2012}} === 1984–94: Windows i Office === Dok je istovremeno razvijao novi OS sa IBM-om 1984. godine, [[OS/2]], Microsoft je izdao [[Microsoft Windows]], grafičku ekstenziju za MS-DOS, 20. novembra 1985.<ref name="Allan 2001" />{{rp|242–243, 246|date= 2012}} Microsoft je preselio svoje sjedište u Redmond 26. februara 1986, te je 13. marta preduzeće postalo [[javno preduzeće|javno]];<ref name="CBSCHRON">{{cite news|url=http://www.cbsnews.com/elements/2006/06/16/in_depth_business/timeline1720211.shtml|title=Microsoft Chronology|work=CBS News|publisher=CBS Interactive|accessdate=2010-08-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110623145317/http://www.cbsnews.com/elements/2006/06/16/in_depth_business/timeline1720211.shtml|archivedate=2011-06-23|deadurl=no}}</ref> uzrokujući rast na berzi napravio bi procjene od 4 milijardera i 12.000 milionera među Microsoftovim zaposlenicima.<ref name="stockrich">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2005/05/29/business/yourmoney/29millionaire.html?ex=1275019200&en=de3d71cbbb7e06f8&ei=5090&partner=rssuserland&emc=rss|title=The Microsoft Millionaires Come of Age|author=Bick, Julie|date= 2005-05-29|work=The New York Times|accessdate= 2006-07-03}}</ref> Zbog partnerstva sa IBM-om, 1990. godine [[Federalna trgovinska komisija]] usmjerila je pažnju na Microsoft zbog mogućeg [[dosluh]]a; to je označilo početak preko deceniju dugih zakonskih sukoba sa vladom SAD-a.<ref name="WiredUSDOJ">{{cite news|url=http://archive.wired.com/techbiz/it/news/2002/11/35212|title=U.S. v. Microsoft: Timeline|work=Wired|date=2002-11-04|accessdate=2015-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20150204144508/http://archive.wired.com/techbiz/it/news/2002/11/35212|archive-date=2015-02-04|url-status=dead}}</ref> Microsoft je izdao svoju verziju sistema OS/2 za ''[[original equipment manufacturers]]'' (OEM-ovi) 2. aprila 1987;<ref name="Allan 2001" />{{rp|243–244|date= 2012}} u međuvremenu, kompanija je bila na radu [[32-bit]]nog OS-a, [[Microsoft Windows NT]], koristeći ideje iz OS/2; koji je došao 21. jula 1993, sa novim [[modularno programiranje|modularnim]] [[kernel (računarstvo)|kernelom]] i [[Windows API|Win32]] [[API|aplikativnim programskim interfejsom]] (API), praveći [[porting]] sa [[16-bit]]nog (MS-DOS-baziranog) Windowsa jednostavnije. Jednom kada je Microsoft informirao IBM u vezi sa NT-om, OS/2 partnerstvo se prekinulo.<ref>{{cite web|url=http://www.winsupersite.com/reviews/winserver2k3_gold1.asp|title=Windows Server 2003: The Road To Gold|author=Thurrott, Paul|work=winsupersite.com|publisher=Penton Media|date= 2003-01-24|accessdate= 2010-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100604082534/http://www.winsupersite.com/reviews/winserver2k3_gold1.asp|archivedate= 2010-06-04}}</ref> Godine 1990. Microsoft je predstavio svoj [[uredski paket]], [[Microsoft Office]]. Softver je objedinjavao odvojene uredske aplikacije za produktivnost, poput [[Microsoft Word]]a i [[Microsoft Excel]]a.<ref name="Allan 2001" />{{rp|301|date= 2012}} 22. maja, Microsoft je pokrenuo [[Windows 3.0]] sa aerodinamičnim [[korisnički interfejs|grafikom korisničkog interfejsa]] i poboljšanim mogućnostima [[zaštićeni način rada|zaštićenog načina rada]] za [[Intel 80386|Intel 386]] procesore.<ref>{{cite web|url=http://www.itproportal.com/2010/05/22/microsoft-windows-30-20-years-today/|title=Microsoft Windows 3.0 Is 20 Years Old Today!!!|work=ITProPortal|author=Athow, Desire|date=2010-05-22|accessdate=2012-04-04|archive-date=2012-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20120325093045/http://www.itproportal.com/2010/05/22/microsoft-windows-30-20-years-today/}}</ref> I Office i Windows postali su dominantni u svojim područjima.<ref name="1993-2001 market share">{{cite news|url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,1159610,00.asp|title=Windows 98 Put to the Test (OS Market Share 1993–2001)|work=PC Magazine|date=1998-08-01|accessdate=2010-07-03|first=Michael|last=Miller|archivedate=2012-10-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121012141236/http://www.pcmag.com/article2/0,2817,1159610,00.asp|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.pcworld.com/article/18462/a_peek_at_office_upgrade.html |title=A Peek at Office Upgrade |work=PCWorld |date=2000-09-13 |author=McCracken, Harry |accessdate=2006-07-04 |archive-date=2009-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090506065942/http://www.pcworld.com/article/18462/a_peek_at_office_upgrade.html |dead-url=yes }}</ref> [[Novell]], konkurent Wordu iz perioda 1984–1986, podnio je tužbu godinu kasnije tvrdeći da je Microsoft ostavio dio svojih API bez dokumenata kako bi stekao konkurentsku prednost.<ref>{{cite news|url=http://www.internetnews.com/bus-news/article.php/3435371/Novell-Files-WordPerfect-Suit-Against-Microsoft.htm|work=internetnews.com|title=Novell Files WordPerfect Suit Against Microsoft|author=Waner, Jim|date=2004-11-12|accessdate=2010-07-15|archivedate=2015-11-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151107042048/http://www.internetnews.com/bus-news/article.php/3435371/Novell-Files-WordPerfect-Suit-Against-Microsoft.htm|deadurl=yes}}</ref> 27. jula 1994, SAD Odjeljenje pravosuđa, odjeljenje za sprječavanje monopola uknjižila je Izjavu konkurentskog utjecaja koja govori u dijelu: "Počinjući 1988, i nastavljajući do 15. jula 1994, Microsoft je inducirao većinu OEM-ova radi pokretanja protivkonkurentskih licenci "po procesoru". Pod "po procesoru" licencama, OEM plaća Microsoftu naknadu za licencu (tantijeme) za svaki računar koji proda koji sadržava partikularni mikroprocesor, bilo da OEM prodaje računar sa Microsoftovim operativnim sistemom ili ne. U učinku plaćanje licencnih naknada Microsoftu kada Microsoftov proizvod nije korišten smatra se globom, ili taksom, na OEM-ovo korištenje računarskog PC operativnog sistema. Od 1988, Microsoftova upotreba licenci po procesoru je povećana."<ref>{{cite web|url=http://www.justice.gov/atr/cases/f0000/0045.htm |title=Competitive Impact Statement : U.S. v. Microsoft Corporation |publisher=Justice.gov |date= |accessdate= 2011-05-11}}</ref> === 1995–2005: Internetska 32-bitna era === [[Datoteka:Bill Gates - United States v. Microsoft.jpg|thumb|Bill Gates daje svoju depoziciju 1998. za [[SAD protiv Microsofta]] ročište. Jednom kada je [[US Department of Justice]] 1993. preuzeo od Federalne trgovinske komisije, dugotrajno pravno prepucavanje je uslijedilo između Microsofta i odjela, rezultirajući u raznim naseljima i moguće blokirane integracije. Microsoft je upirao prstom na kompanije poput [[Time Warner|AOL-Time Warnera]] u svoju odbranu.<ref name="WiredUSDOJ"/>]] Prateći Bill Gatesov interni "Internet Tidal Wave memo" 26. maja 1995, Microsoft je počeo redefinirati svoje ponude i ekspandirati svoje proizvodne linije u [[računarska mreža|računarskom umrežavanju]] i [[World Wide Web]]u.<ref>{{cite news|url=http://news.cnet.com/2009-1032-995681.html|title=Victor: Software empire pays high price|author=Borland, John|work=CNET|publisher=CBS Interactive|date=2003-04-15|accessdate=2010-07-16}} {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Kompanija je izdala [[Windows 95]] 24. augusta 1995, ističući "multitasking-po-prioritetu", u potpunosti novi korisnički interfejs sa novelovom [[Start meni|start tipkom]], te 32-bitnom kompatibilnošću; jednaka sa NT-om, omogućavala je Win32 API.<ref>{{cite journal|journal=Smart Computing|publisher=Sandhills Publishing Company|volume=4|issue=3|url=http://www.smartcomputing.com/editorial/article.asp?article=articles/archive/95win/95win02/95win02.asp&guid=|title=New And Improved|author=Cope, Jim|date=1996|accessdate=2010-07-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110812224513/http://www.smartcomputing.com/editorial/article.asp?article=articles%2Farchive%2F95win%2F95win02%2F95win02.asp&guid=|archivedate=2011-08-12|dead-url=no}}</ref><ref name="Pietrek 1996">{{Cite journal|url=http://cs.mipt.ru/docs/comp/eng/os/win32/win95_sys_progr_secr/main.pdf|title=Windows 95 Programming Secrets|last=Pietrek|first=Matt|publisher=IDG|isbn=1-56884-318-6|format=PDF|date=1996|accessdate=2010-07-17|archive-date=2011-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514140137/http://cs.mipt.ru/docs/comp/eng/os/win32/win95_sys_progr_secr/main.pdf|dead-url=yes}}</ref>{{rp|20|date= 2012}} Windows 95 je došao uvezan sa [[online servis]]ima [[MSN]], i za OEM-ove [[Internet Explorer]], [[internetski preglednik]]. Internet Explorer nije bio uvezan sa retail Windows 95 kutijama jer su kutije bile printane prije nego je tim završio internetski preglednik, te umjesto toga bio je uključen u "Windows 95 Plus!"" paket.<ref>{{cite news|url=http://www.winsupersite.com/showcase/msn_inside_01.asp|title=MSN: The Inside Story|work=winsupersite.com|author=Thurrott, Paul|publisher=Penton Media|date= 2005-05-31|accessdate= 2010-07-17}}</ref> Granajući se na novo tržište u 1996-oj, Microsoft i [[NBC Universal]] kreirali su novu [[24/7]] kablovsku televizijsku stanicu za vijesti, [[MSNBC]].<ref name="APM-NewsArchives">{{cite web|url=http://marketplace.publicradio.org/shows/1996/07/15_mpp.html|title=Marketplace: News Archives|work=Marketplace|publisher=American Public Media|date= 1996-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040823174040/http://marketplace.publicradio.org/shows/1996/07/15_mpp.html|archivedate= 2004-08-23}}</ref> Microsoft je kreirao [[Windows CE 1.0]], novi OS dizajniran za uređaje sa malom memorijom i ostalim ograničenjima, poput osobnog digitalnog asistenta.<ref name="cehistory">{{cite web |url=http://www.hpcfactor.com/support/windowsce/|author=Tilly, Chris|title=The History of Microsoft Windows CE|work=HPC:Factor|accessdate= 2008-08-18}}</ref> U oktobru 1997, Odjel pravosuđa upisao je kretanje u Federalni [[SAD sud distrikta|sud distrikta]], tvrdeći da je Microsoft prekršio sporazum potpisan 1994. I zatražio od suda da zaustavi uvezivanje Internet Explorera sa Windowsom.<ref name="Allan 2001" />{{rp|323–324|date= 2012}} Bill Gates je predao poziciju generalnog direktora (''CEO'') 13. januara 2000. [[Steve Ballmer]]u, Gatesovom starom prijatelju sa koledža i zaposleniku Microsofta od 1980, kreirajući novu poziciju za sebe kao ''Chief [[Software architect|Software Architect]]'' ({{bs|šef-arhitekt softvera}}).<ref name="Allan 2001" />{{rp|111, 228|date= 2012}}<ref name="BBCTL" /> Različite kompanije uključujući i Microsoft formirale su [[Trusted Computing Group]] alijansu u oktobru 1999. da, između ostalih stvari, povećaju sigurnost i zaštite [[intelektualno vlasništvo]] kroz identificiranje izmjena u hardveru i softveru. Kritičari opisuju alijansu kao način pojačavanja diskriminirajućih restrikcija oko toga kako korisnici koriste softver, te oko toga kako se računari ponašaju – kao oblik digitalnog upravljanja pravima; naprimjer scenario gdje računar nije samo osiguran za svog vlasnika, nego osiguran i protiv njega također.<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2002/06/20/technology/20CODE.html?pagewanted=1|title=Fears of Misuse of Encryption System Are Voiced|work=The New York Times|author=Markoff, John|date= 2002-06-20|accessdate= 2010-07-07}}</ref><ref>{{cite journal|url=http://www.cl.cam.ac.uk/~fms27/papers/2003-stajano-shifting.pdf|author=Stajano, Frank|title=Security for whom? The shifting security assumptions of pervasive computing|series=Lecture notes in computer science|journal=Software Security—Theories and Systems|volume=2609|pages=16–27|publisher=Springer-Verlag Berlin Heidelberg|year=2003|accessdate= 2010-07-06|doi=10.1007/3-540-36532-X_2|isbn=978-3-540-00708-1|issn = 0302-9743}}</ref> 3. aprila 2000, presudba je bila predata u slučaju ''[[Sjedinjene Države protiv Microsofta]]'',<ref name="usvms">{{cite web |title=United States v. Microsoft |url=http://www.justice.gov/atr/cases/ms_index.htm |publisher=U.S. Department of Justice |accessdate= 2005-08-06 }}</ref> nazivajući kompaniju "zloupotrebni monopol";<ref name="findingsoffact">{{cite web|author=Jackson, Thomas Penfield|url=http://www.justice.gov/atr/cases/f3800/msjudgex.htm |title=U.S. vs. Microsoft findings of fact |publisher=U.S. Department of Justice |date= 1999-11-05 |accessdate= 2008-08-18}}</ref> izmirili su se sa SAD pravosuđem 2004.<ref name="CBSCHRON"/> 25. oktobra 2001, Microsoft je izbacio [[Windows XP]], unificirajući uobičajene i NT linije pod NT kodnom bazom.<ref>{{cite news|url=http://www.windowsitpro.com/article/windows-xp2/wininfo-short-takes-windows-xp-launch-special-edition.aspx|title=WinInfo Short Takes: Windows XP Launch Special Edition|author=Thurrott, Paul|work=Windows IT Pro|publisher=Penton Media|date= 2001-10-26|accessdate= 2010-07-16}}</ref> Kompanija je izdala i [[Xbox]] kasnije iste godine, ulazeći na tržište [[igrača konzola|igračih konzola]] kojim su dominirale firme [[Sony]] i [[Nintendo]].<ref name="BizWire-2001Ent">{{cite news|title=NPD Reports Annual 2001 U.S. Interactive Entertainment Sales Shatter Industry Record|work=Business Wire|publisher=CBS Interactive|date=2002-02-07|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_2002_Feb_7/ai_82604922|accessdate=2007-03-31|archive-date=2005-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20050325040222/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_2002_Feb_7/ai_82604922|url-status=dead}}</ref> U martu 2004. [[Evropska Unija]] donijela je zakonski akt protiv kompanije, navodeći da je zloupotrijebila svoju dominantnost sa Windowsom, što je rezultiralo u presudi od €497{{nbsp}}miliona ($613{{nbsp}}miliona) te zahtijevajući nove verzije Windowsa XP bez programa za medije [[Windows Media Player]]a, zvane Windows XP Home Edition N i Windows XP Professional N.<ref name="CNN-MSfine">{{cite news |url=http://www.cnn.com/2004/BUSINESS/03/24/microsoft.eu|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060413082435/http://www.cnn.com/2004/BUSINESS/03/24/microsoft.eu|archivedate= 2006-04-13|title=Microsoft hit by record EU fine|work=CNN|date= 2004-03-25|accessdate=2010-08-14}}</ref><ref name="euantitrust">{{cite web |title=Commission Decision of 24.03.2004 relating to a proceeding under Article 82 of the EC Treaty (Case COMP/C-3/37.792 Microsoft)|publisher=Commission of the European Communities |url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:62004A0201:EN:NOT |date= 2004-04-21 |accessdate= 2005-08-05 |format=PDF}}</ref> === 2006–10: Windows Vista, mobile i Windows 7 === [[Datoteka:Steve Ballmer - MIX 2008.jpg|thumb|CEO [[Steve Ballmer]] na [[MIX (Microsoft)|MIX]] događaju u 2008. U intervjuu o njegovom stilu upravljanja u 2005, on je spomenuo da je njegov prvi prioritet bio da dovede u red ljude koji su pod njegovom „palicom“. Ballmer je također potvrdio da treba nastaviti pratiti nove tehnologije iako bi početni pokušaji propali, navodeći originalne pokušaje sa Windowsom kao primjer.<ref>{{cite news|title=Steve Ballmer on management style|url=http://www.itworld.com/051109ballmerinterview|work=ITWorld|agency=CIO Asia|publisher=[[IDG]]|date= 2005-11-10|first=Gerald |last=Wee|accessdate= 2011-01-29}}</ref>]] Izdat u januaru 2007, sljedeća verzija Windowsa, [[Windows Vista]], fokusirana na mogućnosti, sigurnost, te na modificirani korisnički interfejs zvani [[Windows Aero]].<ref>{{cite web|url=http://reviews.cnet.com/windows/windows-vista-ultimate/4505-3672_7-32013603.html|title=Windows Vista Ultimate review|date=2007-01-23|accessdate=2012-04-04|last=Vamosi|first=Robert|work=[[CNET]]|publisher=[[CBS Interactive]]|archive-date=2012-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120406015257/http://reviews.cnet./}}</ref><ref name="gatesrsa">{{cite web|url=http://www.informationweek.com/news/180201580|title=Gates Says Security Is Job One For Vista|date=2006-02-14|accessdate=2012-04-04|author=Ricadela, Aaron|work=[[InformationWeek]]|publisher=UBM TechWeb|archivedate=2012-03-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120318064254/http://informationweek.com/news/180201580|deadurl=yes}}</ref> [[Microsoft Office 2007]], izdat istovremeno, isticao je "[[Traka (računarstvo)|trakasti]]" korisnički interfejs koji je bio značajna razlika u odnosu na prethodnike. Relativno jake prodaje od oba naslova pomogla su ostvarivanje rekordnog profita u 2007. godini.<ref>{{cite web|url=http://www.scotsman.com/news/vista-gives-microsoft-view-of-record-profit-1-1316524|title=Vista gives Microsoft view of record profit|work=Edinburgh Evening News|date=2007-04-27|publisher=[[Johnston Press]]|accessdate=2009-02-01|archivedate=2020-08-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200804053508/https://www.scotsman.com/business/vista-gives-microsoft-view-record-profit-2512476|deadurl=yes}}</ref> Evropska Unija je donijela novu presudu sa kaznom od €899{{nbsp}}miliona ($1,4{{nbsp}}milijarde) zbog Microsoftovog nedostatka pridržavanja sa presudom iz marta 2004. Dana 27. februara 2008, govoreći da je kompanija oštetila rivale neprimjerenim cijenama radi ključnih informacija o njihovim [[Microsoft SQL Server|workgroup]] i [[Microsoft BackOffice Server|backoffice]] serverima. Microsoft je tvrdio da je u skladu sa ugovorm da su "...ove kazne vezane za prošle probleme koji su odavno bili riješeni".<ref name="msft_eufine_2008">{{cite news|title=AFP:EU hits Microsoft with record 899&nbsp;million euro antitrust fine|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5iozBXlp2nzuVxnMx_SwmtKvi7C-w|agency=[[Agence France-Presse]]|work=[[Google News]]|publisher=[[Google]]|date= 2008-02-27|accessdate= 2008-06-01}}</ref> 2007. godina je također dočekala kreiranje višejezgrene jedinice u Microsoftu, time što su pratili korake serverskih kompanija poput Sun Microsystems i IBM.<ref>{{cite web|url=http://www.serverwatch.com/trends/article.php/3657451/Microsoft-Multicore-and-the-Data-Center.htm|title=Microsoft, Multi-core and the Data Center|access-date=2015-05-17|archivedate=2013-04-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406115001/http://www.serverwatch.com/trends/article.php/3657451/Microsoft-Multicore-and-the-Data-Center.htm|deadurl=yes}}</ref> Bill Gates se penzionisao sa svoje uloge ''šefa-arhitekte softvera'' 27. juna 2008, dok je zadržao ostale pozicije vezane za kompaniju u dodatku bivanja savjetnikom kompanije na ključnim projektima.<ref>{{cite news|url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,1977363,00.asp|title=Bill Gates Announces Resignation|authorlink=Natali Morris|author=Conte, Natali Del|work=[[PC Magazine]]|publisher=[[Ziff Davis]]|date= 2006-06-15|accessdate= 2010-07-17}}</ref> [[Azure Services Platform]], ulazak kompanije na [[cloud computing]] tržište za Windows, pokrenut je 27. oktobra 2008.<ref>{{cite web|url=http://news.cnet.com/microsoft-launches-windows-azure/|title=Microsoft launches Windows Azure|work=CNET|publisher=CBS Interactive|first=Ina|last=Fried|authorlink=Ina Fried|date=2008-10-27|accessdate=2010-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20110510020425/http://news.cnet.com/microsoft-launches-windows-azure/|archive-date=2011-05-10|url-status=dead}}</ref> 12. februara 2009, Microsoft je obznanio svoju težnju da otvori lanac Microsoft-brandiranih retail smještanja, te 22. oktobra 2009, prvi retail [[Microsoft Store]] je otvoren u [[Scottsdale, Arizona|Scottsdaleu]], [[Arizona]]; isti dan kad je smještaj otvoren, [[Windows 7]] je službeno izdan u javnost. Fokus Windowsa 7 bio je na dotjerivanju Viste sa lahkim za korištenje mogućnostima i poboljšanjima općih performansi, radije nego na ogromnom radu na Windowsu.<ref>{{cite web|url=http://news.cnet.com/8301-13860_3-10163206-56.html|title=Microsoft follows Apple into the retail business|work=CNET|publisher=CBS Interactive|first=Ina|last=Fried|authorlink=Ina Fried|date=2009-02-12|accessdate=2010-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110510020436/http://news.cnet.com/8301-13860_3-10163206-56.html|archive-date=2011-05-10|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/2009/10/22/us-microsoft-store-idUSTRE59L5E220091022|title=Long lines as Microsoft opens retail store|work=[[Reuters]]|publisher=[[Thomson Reuters]]|author=Gaynor, Tim|date=2009-10-22|accessdate=2010-07-03|archivedate=2011-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110204102408/http://www.reuters.com/article/2009/10/22/us-microsoft-store-idUSTRE59L5E220091022|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.msnbc.msn.com/id/33429899/ns/technology_and_science-tech_and_gadgets/|title=Windows 7 operating system makes its debut|work=[[NBCNews.com]]|publisher=[[NBCUniversal]]|agency=Associated Press|author=Mintz, Jessica|date=2009-10-22|accessdate=2012-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20121120210841/http://www.msnbc.msn.com/id/33429899/ns/technology_and_science-tech_and_gadgets/|archive-date=2012-11-20|url-status=dead}}</ref> Kako je industrija pametnih telefona ekspandirala počevši 2007, Microsoft se borio da prati stope rivala [[Apple Inc.|Applea]] i [[Google]]a u omogućavanju modernih operativnih sistema za pametne telefone. Kao rezultat, 2010, Microsoft je izmijenio svoj stari mobilni operativni sistem, [[Windows Mobile]], zamjenjujući ga novim [[Windows Phone]] OS-om; zajedno sa novom strategijom u industriji pametnih telefona koju je Microsoft radio više u saradnji sa proizvođačima pametnih telefona, poput [[Nokia|Nokie]], te omogućio konzistentno korisničko iskustvo širom svih platformi pametnih telefona koji koriste Microsoftov Windows Phone OS. Koristio je novi jezik dizajna za korisnički interfejs, kodnog naziva "Metro", koji je prominentno koristio jednostavne oblike, tipografiju i ikonografiju, kao i koncept [[minimalizam|minimalizma]]. Microsoft je osnivajući član [[Open Networking Foundation|fondacije otvorenog umrežavanja]] započete 23. marta 2011. Ostale osnivajuće kompanije uključuju [[Google]], [[HP Networking]], [[Yahoo!]], [[Verizon]], [[Deutsche Telekom]] i 17 drugih kompanija. Neprofitna organizacija je fokusirana na pružanju podrške za novu [[cloud computing]] inicijativu nazvanu Software-Defined Networking.<ref>{{cite web |url=http://www.openflow.org/wp/2011/03/open-networking-foundation-formed-to-speed-network-innovation/ |title=Open Networking Foundation News Release |first=David |last=Erickson |work=Openflow.org |date=2011-03-21 |accessdate=2011-05-29 |archivedate=2011-03-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110326044008/http://www.openflow.org/wp/2011/03/open-networking-foundation-formed-to-speed-network-innovation/ |deadurl=yes }}</ref> Inicijativa teži ubrzati inovacije kroz jednostavne softverske izmjene u telekomunikacijskim mrežama, bežičnim mrežama, podatkovnim centrima i drugim mrežnim područjima.<ref>{{cite web|url=http://www.computerworld.com.au/article/380663/google_other_titans_form_open_networking_foundation/?fp=4&fpid=78268965 |title="Google and other titans form Open Networking Foundation." Noyes, 23. 3. 2011 |work=[[Computerworld]] |publisher=[[IDG]]|date= 2011-03-23 |accessdate= 2011-05-29}}</ref> === 2011–danas: Rebrandiranje, Windows 8, Surface i Nokia uređaji === [[Datoteka:Start81.png|thumb|Generalni princip dizajna iza [[Start podloga|Start podloge]] u [[Windows 8.1]], [[Windows Phone]] i [[Xbox One]]]] [[Datoteka:Microsoft Surface (black).jpg|thumb|[[Microsoft Surface]] tablet]] Prateći izdavanje [[Windows Phone]]a, Microsoft je podvrgnut postepenom [[rebrandiranje|rebrandiranju]] svojih prizvoda kroz preduzetne logotipove (2011. i 2012.), proizvode, servise, te [[web-sajt]]ove adaptirajući principe i koncepte [[Metro (jezik dizajna)|Metro dizajna]].<ref name="WindowsPhone7UI">{{cite web|url= http://windowsteamblog.com/windows_phone/b/wpdev/archive/2010/03/18/windows-phone-7-series-ui-design-amp-interaction-guide.aspx| title= Windows Phone 7 Series UI Design & Interaction Guide|accessdate= 2010-10-09|date= 18. 3. 2010}}</ref> Microsoft je prikazao [[Windows 8]], operativni sistem dizajniran za upotrebu na [[osobni računar|osobnim]] i [[Tablet (računar)|tablet računarima]], u Taipei-ju u junu 2011.<ref>{{cite news| url=http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/info-tech/article3479381.ece|title=Microsoft releases final test version of Windows 8 |work=[[Business Line]] |publisher=Kasturi & Sons|date=1. 6. 2012|accessdate=4. 8. 2012}}</ref> Prikaz za programere je predstavljen 13.septembra i bio je zamijenjen korisničkim prikazom 29. februara 2012.<ref>{{cite news |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/g/a/2011/01/05/businessinsider-microsoft-spills-beans-on--at-ces-2011-1.DTL |title=OK, So Windows 8 Is Coming To ARM Tablets...Someday (MSFT) |newspaper=[[San Francisco Chronicle]] |first=Matt |last=Rosoff |date=5. 1. 2011 |accessdate=5. 1. 2011 |archive-date=2011-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629064811/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fg%2Fa%2F2011%2F01%2F05%2Fbusinessinsider-microsoft-spills-beans-on--at-ces-2011-1.DTL |dead-url=yes }}</ref> 31. marta 2012, predstavljena je verzija za prikaz. 18. juna 2012, Microsoft je otkrio [[Microsoft Surface]], prvi računar u historiji kompanije koji je imao hardver napravljen od strane Microsofta.<ref>{{cite web|last=Sullivan |first=Mark |url=http://www.pcworld.com/article/257840/microsoft_announces_new_surface_tablet_pc.html |title=Microsoft Announces New 'Surface' Tablet PC |publisher=PCWorld |date= |accessdate=19. 6. 2012}}</ref><ref name="VF2012" /> 25. juna, Microsoft je platio US$1,2 milijardi da kupi društvenu mrežu [[Yammer]].<ref>{{cite news|title=Microsoft buys Internet startup Yammer for $1.2 billion|url=http://www.usatoday.com/tech/news/story/2012-06-25/microsoft-yammer-aquisition/55811172/1|work=[[USA Today]]|publisher=[[Gannett Company]]|first=Byron|last=Acohido|date=25. 6. 2012|accessdate=25. 6. 2012}}</ref> 31. jula 2012, Microsoft je pokrenuo [[Outlook.com]] [[Webmail|webmail servis]] radi kompetencije sa [[Gmail]]om.<ref>{{cite web |url=http://www.winsupersite.com/article/windows-live/outlookcom-mail-microsoft-reimagines-webmail-143877 |title=Outlook.com Mail: Microsoft Reimagines Webmail |first= Paul |last= Thurrott |authorlink= Paul Thurrott |date=31. 7. 2012 |work= Supersite for Windows |publisher= [[Penton Media]] |accessdate=1. 8. 2012}}</ref> 4. septembra 2012, Microsoft je izdao [[Windows Server 2012]].<ref name="MSofficialRTM">{{cite web|url=http://www.microsoft.com/en-us/server-cloud/new.aspx|title=Windows Server 2012 "Save the Date" Announcement|date=8. 8. 2012| author=Microsoft Corp.}}</ref> 1. oktobra, Microsoft je predstavio svoju namjeru za pokretanjem operacije novosti, dio novog [[MSN]]-a, u vrijeme pokretanja Windowa 8 koje je bilo kasnije u mjesecu.<ref>{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/2012/10/01/us-microsoft-msn-idUSBRE8900WN20121001|title=Microsoft launching news operation, new MSN|publisher=Reuters|accessdate=1. 10. 2012|first=Bill|last=Rigby|date=1. 10. 2012|archivedate=2012-10-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002064137/http://www.reuters.com/article/2012/10/01/us-microsoft-msn-idUSBRE8900WN20121001|deadurl=yes}}</ref> 26. oktobra 2012, Microsoft je pokrenuo Windows 8 i [[Microsoft Surface]].<ref name="VF2012">Eichenwald, Kurt, [http://www.vanityfair.com/business/2012/08/microsoft-lost-mojo-steve-ballmer "Microsoft's Lost Decade: How Microsoft Lost Its Mojo"], ''[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]'', 8. 2012</ref><ref>{{cite news|url=http://www.zdnet.com/windows-8s-delivery-date-october-26-7000001158/|title=Windows 8's delivery date: October 26|newspaper=ZDNet|date=18. 7. 2012|accessdate=17. 9. 2012}}</ref> Tri dana kasnije, [[Windows Phone 8]] je pokrenut.<ref>{{cite web |url=http://www.liveside.net/2012/08/30/mary-jo-foley-windows-phone-8-launch-dates-revealed/ |title=Mary Jo Foley: Windows Phone 8 launch date revealed |publisher=LiveSide.net |date=2012-08-30 |accessdate=2012-11-27 |archivedate=2012-11-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121103151119/http://www.liveside.net/2012/08/30/mary-jo-foley-windows-phone-8-launch-dates-revealed/ |deadurl=yes }}</ref> Da bi se nosili sa potencijalom za povećanjem u potrazi za proizvodima i servisima, Microsoft je otvorio veliki broj "dopusnih spremišta" širom SAD-a radi nadomještanja rastućeg broja "cigla-i-katapult" Microsoft skladišta koji su otvoreni u 2012. godini.<ref>{{cite news|url=http://www.wpcentral.com/microsoft-prepping-everything-complete-brand-and-product-relaunch|title=Microsoft prepping for complete brand and product line relaunch, New York store coming the 26th|publisher=wpcentral.com|accessdate=3. 11. 2012}}</ref> 29. marta 2013, Microsoft je pokrenuo ''Patent Tracker''.<ref>{{cite news|url=http://thenextweb.com/microsoft/2013/03/28/microsoft-launches-patent-tracker-to-help-you-search-its-library-of-intellectual-property/|title=Microsoft launches 'Patent Tracker' to help you search its library of intellectual property|work=The Next Web|date=28. 3. 2013|accessdate=29. 3. 2013}}</ref> [[Kinect]] senzorski uređaj je nadograđen za 2013 izdanje 8. generacije [[Xbox One]] i njegove mogućnosti su bile otkrivene u maju 2013. Novi Kinect koristi ultra-široku 1080px kameru, može funkcionirati u mraku korištenjem infracrvenog senzora, upotrebljava snažnu procesorsku moć i novi softver, može razlikovati blage pokrete (kao pokreti prstima), te može odrediti korisnikov puls gledanjem u njegovo/njeno lice.<ref>{{cite web|title=The all-seeing Kinect: tracking my face, arms, body, and heart on the Xbox One|url=http://www.theverge.com/2013/5/21/4353232/kinect-xbox-one-hands-on/in/4116279|work=The Verge|publisher=Vox Media, Inc|accessdate=28. 5. 2013|author=David Pierce|date=21. 5. 2013}}</ref> Microsoft je potpisao patent aplikaciju u 2011. koja sugerira da kompanija može koristiti Kinect sistem kamera za praćenje ponašanja gledalaca televizije kao dio plana pravljenja prikaznog iskustva aktivnijim. 19. jula 2013, Microsoft dionice pretrpile su svoj jednodnevni procentni sell-off od 2000. godine nakon što je njihov kvartalni izvještaj povećao brige među investitorima slabog pokazivanja Windowsa 8 tableta Surface; sa više od 11 procentnih opadajućih poena Microsoft je pretprio gubitak veći od $32 milijarde.<ref>{{cite web|url=http://news.cnet.com/8301-10805_3-57594612-75/funky-friday-more-than-$32-billion-in-microsoft-stock-value-wiped-out/|title=Funky Friday: More than $32 billion in Microsoft stock value wiped out &#124; Microsoft&nbsp;– CNET News|publisher=News.cnet.com|accessdate=2013-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20130822073858/http://news.cnet.com/8301-10805_3-57594612-75/funky-friday-more-than-$32-billion-in-microsoft-stock-value-wiped-out/|archive-date=2013-08-22|url-status=dead}}</ref> Za 2010. [[fiskalna godina|fiskalnu godinu]], Microsoft je imao pet proizvodnih odjeljenja: ''Windows'', ''Server and Tools'', ''Online Services'', ''Microsoft Business'', te ''Entertainment and Devices''. <gallery widths=200 mode="traditional" style=text-align:center; margin:auto;"> Datoteka:Microsoft-Xbox-One-Console-Set-wKinect.jpg|[[Xbox One]] konzola Datoteka:Xbox-360-Kinect-Standalone.png|[[Xbox 360]] [[Kinect]] senzor </gallery> [[Datoteka:John Wendell Thompson.jpg|thumb|200px|[[John W. Thompson]] postaje chairman Microsofta, preuzimajući poziciju od Bill Gatesa.]] 3. septembra 2013, Microsoft se složio za kupovinu mobilne jedinice firme [[Nokia]] za $7 milijardi.<ref>{{cite web|url=http://www.theverge.com/2013/9/2/4688530/microsoft-buys-nokias-devices-and-services-unit-unites-windows-phone/in/4453001|title=Microsoft buying Nokia's phone business in a $7,2 billion bid for its mobile future}}</ref> Također 2013, [[Amy Hood]] postala je CFO Microsofta.<ref>{{cite web |url=http://www.reuters.com/article/2013/05/08/us-microsoft-cfo-idUSBRE94711Q20130508 |title=Microsoft names insider Amy Hood as CFO |publisher=Reuters.com |date= |accessdate=2014-04-18 |archivedate=2014-04-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140409123351/http://www.reuters.com/article/2013/05/08/us-microsoft-cfo-idUSBRE94711Q20130508 |deadurl=yes }}</ref> Alijansa za isplatniji internet (A4AI) je pokrenuta u oktobru 2013. I Microsoft je dio koalicije javnih i privatnih organizacija koja također uključuje [[Facebook]], [[Intel]] i [[Google]]. Vođena od strane [[Tim Berners-Lee]]ja, A4AI teži napraviti internetski pristup isplatnijim tako da je pristup raširen u zemljama razvoja, gdje su samo 31% ljudi spojeni. Google će pomoći sniziti cijene pristupa internetu tako da će one pasti ispod težnji UN Broadband Commission-a od 5% mjesečnog prihoda.<ref>{{cite news|title=Sir Tim Berners-Lee and Google lead coalition for cheaper internet|url=http://www.theguardian.com/technology/2013/oct/07/google-berners-lee-alliance-broadband-africa?CMP=EMCNEWEML6619I2&et_cid=51918&et_rid=7107573&Linkid=http%3a%2f%2fwww.theguardian.com%2ftechnology%2f2013%2foct%2f07%2fgoogle-berners-lee-alliance-broadband-africa|accessdate=8. 10. 2013|newspaper=The Guardian|date=7. 10. 2013|author=Samuel Gibbs}}</ref> Paralelno sa sazrijevanjem PC-poslova, u julu 2013. Microsoft je objavio da će reorganizirati posao u četiri nova poslovna odjeljenja po funkciji: Operativni sistemi, Aplikacije, Cloud i Uređaji. Sva prethodna odjeljenja će biti prebačena u nova odjeljenja bez ikakvih smanjenja radne snage.<ref>{{cite web |url=http://www.fiercemobileit.com/story/microsofts-sweeping-reorganization-shifts-focus-services-devices/2013-07-11 |title=Microsoft's sweeping reorganization shifts focus to services, devices |date=11. 7. 2013 |access-date=2015-05-17 |archive-date=2013-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131026191536/http://www.fiercemobileit.com/story/microsofts-sweeping-reorganization-shifts-focus-services-devices/2013-07-11 |dead-url=yes }}</ref> 4. februara 2014, [[Steve Ballmer]] je sišao sa pozicije [[CEO]]-a Microsofta kojeg je naslijedila [[Satya Nadella]], koja je prethodno vodila odjeljenja Cloud i Enterprise.<ref>{{cite web|title=Microsoft CEO Steve Ballmer to retire within 12 months|url=https://www.microsoft.com/en-us/news/press/2013/aug13/08-23AnnouncementPR.aspx}}</ref> Isti dan, [[John W. Thompson]] uzeo je ulogu chairmana, kada je Bill Gates sišao sa pozicije da bi postao aktivniji unutar kompanije kao ''tehnološki savjetnik''.<ref>{{cite web|url=http://www.nbcnews.com/business/microsoft-names-satya-nadella-ceo-2D12054182|title=Nadella named new Microsoft CEO as Gates era ends|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140205010025/http://www.nbcnews.com/business/microsoft-names-satya-nadella-ceo-2D12054182|archivedate=2014-02-05|access-date=2015-05-17|deadurl=no}}</ref> 25. aprila 2014, Microsoft je preuzeo ''Nokia Devices and Services'', te formirao brend Microsoft Mobile Oy. 15. septembra 2014, Microsoft je preuzeo razvojnu kompaniju video-igara [[Mojang]] za $2,5 milijardi, najpoznatiju po svojoj široko popularnoj igrici ''[[Minecraft]]''.<ref>{{cite web|last1=Hutchinson|first1=Lee|title=It’s official: Microsoft acquires Mojang and Minecraft for $2.5 billion|url=http://arstechnica.com/gaming/2014/09/its-official-microsoft-acquires-mojang-and-minecraft-for-2-5-billion/|publisher=Ars Technica|accessdate=19. 9. 2014|ref=152}}</ref> == Poslovi == === Windows odjeljenje, Server and Tools, te Online Services === Client odjeljenje kompanije prizvodi Windows OS liniju poput Windows 8; također proizvodi [[Windows Live]] porodicu proizvoda i servisa. ''Server and Tools'' odjeljenje proizvodi serverske verzije Windowsa, poput [[Windows Server 2008 R2]] kao i set razvojnih alata zvanih [[Microsoft Visual Studio]], [[Microsoft Silverlight]], web alikativno okruženje, te [[System Center Configuration Manager]] – kolekcija alata koji omogućavaju kontrole sa udaljenosti, upravljanje zakrpama, softverskim distribucijama i hardverski/softverski inventar. Ostali serverski proizvodi uključuju: [[Microsoft SQL Server]] – sistem upravljanja [[relaciona baza podataka|relacionom bazom podataka]], [[Microsoft Exchange Server]], za određene poslovno orijentirane [[e-mail]] i rasporedne mogućnosti, [[Windows Small Business Server]], za poruke i ostale male poslovno-orijentirane mogućnosti; te [[Microsoft BizTalk Server]], za poslovno procesno upravljanje. Microsoft omogućava [[IT konsalting]] ("Microsoft Consulting Services") i proizvodi set certifikacijskih programa kojima upravlja odjeljenje ''Server and Tools'' dizajnirano da prepozna pojedince koji imaju minimalne vještine u specifičnoj ulozi; ovo uključuje programere ([[Microsoft Certified Professional|"Microsoft Certified Solution Developer"]]), sistemske/mrežne analitičare ([[MCSE|"Microsoft Certified Systems Engineer"]]), trenere ("[[Microsoft Certified Professional|Microsoft Certified Trainers]]") te administratore ("[[Microsoft Certified Systems Administrator]]" i [[MCDBA|"Microsoft Certified Database Administrator"]]). [[Microsoft Press]], koji objavljuje knjige, također upravlja ovo odjeljenje. ''Online Services Business'' odjeljenje upravlja mrežnim servisom [[MSN]] i pretraživačkom mašinom [[Bing]]. Od decembra 2009. kompanija također posjeduje 18% vlasništva kablovskog kanala za vijesti [[MSNBC]] bez ikakve izmjenjivačke kontrole; ipak, odjeljenje upravlja web–sajtom kanala, [[msnbc.com]], u zajedničkom upravljanju sa suvlasnikom kanala, firmom [[NBC Universal]].<ref name="MSNBC">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2005/12/24/business/media/24msnbc.html|title=Microsoft Quits MSNBC TV, but Web Partnership Remains|work=The New York Times|author=Carter, Bill|date=24. 12. 2005|accessdate=6. 7. 2010}}</ref> === Poslovno odjeljenje === Microsoft poslovno odjeljenje proizvodi [[Microsoft Office]] uključujući [[Microsoft Office 2010]], liniju uredskog softvera. Softverski proizvod uključuje [[Microsoft Office Word|Word]] (uređivač teksta), [[Microsoft Access|Access]] (program za upravljanje relacijskim bazama podataka), [[Microsoft Excel|Excel]] (uređivač tabela), [[Microsoft Office Outlook|Outlook]] (kolaboracijski softver, često korišten sa [[Microsoft Exchange Server|Exchange Serverom]]), [[Microsoft PowerPoint|PowerPoint]] prezentacijski softver, [[Microsoft Publisher|Publisher]] (izdavački softver) i [[Microsoft Sharepoint|Sharepoint]]. Broj drugih proizvoda je dodat kasnije sa izdavanjem Officea 2003 uključujući [[Microsoft Visio|Visio]], [[Microsoft Project|Project]], [[Microsoft MapPoint|MapPoint]], [[Microsoft InfoPath|InfoPath]] i [[Microsoft Office OneNote|OneNote]]. Odjeljenje također razvija ERP softver za kompanije pod brendom [[Microsoft Dynamics]]. Oni uključuju: [[Microsoft Dynamics AX]], [[Microsoft Dynamics NAV]], [[Microsoft Dynamics GP]], te [[Microsoft Dynamics SL]]. Oni su usmjereni na različite tipove kompanija i zemalja, i ograničene za organizacije koje imaju manje od 7.500 zaposlenika.<ref name="MS Dynamics Lineup">{{cite news|url=http://www.directionsonmicrosoft.com/samples/49-samples/743-four-products-advance-on-dynamics-erp-roadmap.html|work=Directions on Microsoft|title=Four Products Advance on Dynamics ERP Roadmap|date=27. 4. 2009|accessdate=3. 7. 2010|archivedate=2010-07-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100702192855/http://www.directionsonmicrosoft.com/samples/49-samples/743-four-products-advance-on-dynamics-erp-roadmap.html|deadurl=yes}}</ref> Također pod brendom Dynamics je i softver [[Microsoft Dynamics CRM]], dio [[Azure Services Platform]]e. === Odjeljenje za zabavu i uređaje === {{Main|Microsoft Mobile Oy}} Odjeljenje za zabavu i uređaje proizvodi [[Windows CE]] OS za uvezane sisteme i [[Windows Phone]] za [[pametni telefon|pametne telefone]].<ref>{{cite web|url=http://www.cnet.com/8301-17918_1-20015314-85.html|title=Microsoft releases Windows Phone 7 to manufacturers|author=Cha, Bonnie|work=CNET|publisher=CBS Interactive|date=1. 9. 2010|accessdate=7. 9. 2010}}</ref> Microsoft je sprva ušao na tržište mobitela kroz Windows CE za [[ručni uređaj|ručne uređaje]], eventualno razvijajući u [[Windows Mobile]] OS i sada, Windows Phone. Windows CE je dizajniran za uređaje gdje OS ne mora direktno biti vidljiv krajnjem korisniku, naročito, uređajima i automobilima. Odjeljenje također proizvodi [[računarska igra|računarske igre]], preko svoje izdavačke kuće [[Microsoft Studios]], koje se pokreću na Windows osobnim računarima i ostalim sistemima uključujući naslove poput [[Age of Empires]], [[Halo (video–igra)|Halo]] i [[Microsoft Flight Simulator]] serija, i kuće [[Macintosh Business Unit]] koja proizvodi softver za [[Mac OS]] uključujući [[Microsoft Office 2011 for Mac]]. Microsoftovo odjeljenje za zabavu i uređaje dizajnira, prodaje i proizvodi korisničku elektroniku uključujući [[Xbox 360]] igraču konzolu, ručni medijski program [[Zune]], te [[MSN TV]]. Microsoft također prodaje [[osobni računarski hardver]] uključujući [[miš (računarstvo)|miš]], [[tastatura|tastaturu]], te razne igrače kontrolere poput [[joystick]]a i [[gamepad]]a. == Kultura == Tehničke reference za programere i članci za razne Microsoftove magazine, kao što je npr. ''Microsoft Systems Journal'' (MSJ), dostupni su kroz [[Microsoft Developer Network]] (MSDN). MSDN također nudi pretplate za kompanije i individualce, te skuplje pretplate često nude pristup beta predizdavačkim verzijama Microsoftovog softvera.<ref name="MSDN-SubscribeFAQ">{{cite web|url=http://msdn.microsoft.com/en-us/ms123402.aspx?missingurl=%2fsubscriptions%2ffaq%2fdefault.aspx |publisher=Microsoft|title=MSDN Subscription FAQ |accessdate=3. 7. 2006}}</ref><ref name="MSJ-home">{{cite web |url=http://www.microsoft.com/msj/|title=Microsoft Systems Journal Homepage |publisher=Microsoft|date=15. 4. 2004|accessdate=18. 8. 2008}}</ref> U aprilu 2004, Microsoft je pokrenuo društveni sajt za programere i korisnike, nazvan [[Channel 9 (Microsoft)|Channel 9]], koji omogućava [[wiki]] i [[internetski forum]].<ref name="Hobson">{{cite news |author=Hobson, Neville |url=http://www.webpronews.com/topnews/2005/04/11/microsofts-channel-and-cultural-rules |title=Microsoft's Channel 9 And Cultural Rules |work=WebProNews |publisher=iEntry Inc |date=11. 4. 2005 |accessdate=3. 7. 2006 |archivedate=2008-04-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080420185313/http://www.webpronews.com/topnews/2005/04/11/microsofts-channel-and-cultural-rules |deadurl=yes }}</ref> Naredni društveni sajt koji omogućava dnevne video–snimke i ostale servise, On10.net, pokrenut je 3. marta 2006.<ref name="On10-home">{{cite web|url=http://www.on10.net/|title=On10.net homepage|publisher=Microsoft|accessdate=4. 5. 2006|archive-date=2006-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20060428070407/http://www.on10.net/|dead-url=yes}}</ref> Besplatna tehnička podrška je tradicionalno omogućena kroz internetske [[Usenet]] grupe novosti, te [[CompuServe]] u prošlosti, koje su pratili zaposlenici Microsofta; može postojati više novosnih grupa za jedan proizvod. Ljudi pomoćnici mogu biti odarani od strane zaposlenika Microsofta za MVP status (Most Valuable Professional), što im daje vrstu posebnog društvenog statusa i mogućnosti za nagrade i ostale koristi.<ref>{{cite news|url=http://www.boston.com/business/globe/articles/2005/06/13/somehow_usenet_lumbers_on/|title=Somehow, Usenet lumbers on|author=Bray, Hiawatha|date=13. 6. 2005|accessdate=3. 7. 2006|work=The Boston Globe|archive-url=https://web.archive.org/web/20090322135139/http://www.boston.com/business/globe/articles/2005/06/13/somehow_usenet_lumbers_on|archive-date=2009-03-22|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://mvp.support.microsoft.com/mvpfaqs|title=Microsoft MVP Frequently Asked Questions|publisher=Microsoft|accessdate=1. 6. 2006|archive-date=2008-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20081027022037/http://mvp.support.microsoft.com/mvpfaqs|dead-url=yes}}</ref> Poznat zbog svog internog [[rječnik]]a, izraz „jesti našu vlastitu psećju hranu“ se koristi za opis politike korištenja predizdatih i beta verzija proizvoda unutar Microsofta u težnji testiranja istih u stvarnim situacijama.<ref name="dogfood">{{cite news|title=Microsoft tests its own dog food|url=http://news.zdnet.com/2100-3513_22-5047467.html| archiveurl=https://web.archive.org/web/20070108214545/http://news.zdnet.com/2100-3513_22-5047467.html| archivedate=8. 1. 2007|author=CNET News.com Staff|work=ZDNet|publisher=CNET Networks, Inc.|date=21. 7. 2003| accessdate=9. 10. 2005}}</ref> Ovo je obično skraćeno na samo „psećja hrana“, te se koristi kao imenica, glagol ili pridjev. Drugi dio [[žargon]]a, „FYIFV“ ili „FYIV“ ("Fuck You, I'm [Fully] Vested"), također koriste zaposlenici da reknu kako su [[finansijska nezavisnost|finansijski nezavisni]] i da mogu izbjeći rad kad god žele.<ref>{{cite news|author=Heileman, John|title=The Truth, The Whole Truth, and Nothing But The Truth|url=http://www.wired.com/wired/archive/8.11/microsoft_pr.html|work=Wired|date=novembar 2000|accessdate=30. 9. 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20080724133013/http://www.wired.com/wired/archive/8.11/microsoft_pr.html|archive-date=2008-07-24|url-status=dead}}</ref> Kompanija je također poznata po svojim procesima zapošljavanja, u ostalim organizacijama poznato kao "[[Microsoft intervju]]", koje je notorno zbog „bezveznih“ pitanja, poput „Zašto je šaht–poklopac okrugao?".<ref name="manhole">{{cite news|url=http://g4tv.com/screensavers/features/6282/square_manhole_covers_and_crazy_questions.html|title=Square Manhole Covers and Crazy Questions|work=G4TV.com|author=Poundstone, William|date=21. 5. 2003|accessdate=1. 7. 2006|archivedate=2005-11-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051114175326/http://www.g4tv.com/screensavers/features/6282/Square_Manhole_Covers_and_Crazy_Questions.html|deadurl=yes}}</ref> Microsoft je javni protivnik kapa [[H1B viza]], koja dopušta kompanijama u SAD da zaposle određene strane radnike. Bill Gates tvrdi da kape sa H1B vizama prave poteškoće kompaniji pri zaposlenju ljudi, izjavljujući "Ja bih se sigurno riješio H1B kapa!" godine 2005.<ref name="MarkRoy">{{cite news |url=http://www.internetnews.com/bus-news/article.php/3500986 |title=Gates Rakes Congress on H1B Visa Cap|author=Mark, Roy|work=internetnews.com|date=27. 4. 2005|accessdate=18. 8. 2008}}</ref> Kritičari H1B viza tvrde da opuštanje granica može rezultirati u povećanoj nezaposlenosti građana SAD–a jer H1B radnici rade za manje plaće.<ref>{{cite news|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=88154016|title=Bill Gates Targets Visa Rules for Tech Workers|work=NPR|date=12. 3. 2008|accessdate=6. 7. 2010}}</ref> ''[[Human Rights Campaign]] Corporate Equality Index'', izvještaj o tome kako se organizacije odnose prema [[LGBT]] zaposlenicima (lezbijke, homoseksualci, biseksualci i transseksualci), rangirao je Microsoft sa 87% od 2002. do 2004. godine, te sa 100% od 2005. do 2010. godine, nakon što su dozvolili spolno izražavanje.<ref>{{cite news|title=Corporate Equality Index Archive|url=http://www.hrc.org/about_us/7115.htm|publisher=Human Rights Campaign Foundation|accessdate=17. 7. 2010|archivedate=2010-07-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100703003315/http://www.hrc.org/about_us/7115.htm|deadurl=yes}}</ref> == Kritike == [[Datoteka:VistaParty3-cropped.jpg|thumb|Grupe ''[[BadVista]]'' i ''[[Defective by Design]]'' protestiraju protiv operativnog sistema [[Windows Vista]].]] Kriticizam Microsofta je pratio kompaniju od početka postojanja zbog različitih aspekata njenih proizvoda i praksi posla. [[Jednostavnost korištenja]], [[stabilnost]], te [[računarska sigurnost|sigurnost]] softvera kompanije su opći ciljevi kritičara. Nedavno, [[Trojanski konj (računarstvo)|trojanski konji]] i ostale „rupe“ zahvatali su veliki broj korisnika zbog grešaka u sigurnosti Microsoft Windowsa i ostalih programa. Microsoft je također optuživan zbog zaključavanja proizvođača u svoje proizvode, te nedopuštanja praćenja i udovoljavanja sa postojećim standardima u svom softveru.<ref>{{cite web|url=http://www.theregister.co.uk/2003/04/25/writing_history_with_microsofts_office/|title=Writing history with Microsoft's Office lock-in}}</ref> [[Total cost of ownership]] comparisons of [[Linux]] as well as [[Mac OS X|OS X]] to Windows are a continuous point of debate. Kompanija je bila u raznim [[suđenje|suđenjima]] od strane nekoliko vlada i ostalih kompanija zbog nezakonitih [[monopol]]ističkih djela. U 2004–oj, [[Evropska Unija]] proglasila je Microsoft krivim u visoko–publiciranim slučaju o nepovjerenju. Dodatno, Microsoftova [[EULA]] za neke njihove programe je često kritizirana da je preograničavajuća kao i protiv [[softver otvorenog koda|softvera otvorenog koda]]. Microsoft je bio kritiziran (zajedno sa [[Yahoo]]–om, [[AOL]]–om, [[Google]]–om i ostalim) zbog umiješanosti u cenzuri u NR Kini.<ref>{{cite web|url=http://www.hrw.org/reports/2006/china0806/|title=Corporate Complicity in Chinese Internet Censorship|accessdate=2006-11-23}}</ref> Microsoft je također došao pod kritiku za offshoring poslova za [[Kina|Kinu]] i [[Indija|Indiju]].<ref>"[http://www.infoworld.com/d/the-industry-standard/whos-buying-microsofts-outsourcing-excuses-390 Who's buying Microsoft's outsourcing excuses?]". ''[[InfoWorld]]''. 22. 4. 2010.</ref><ref>"[http://seattletimes.nwsource.com/html/businesstechnology/2002468560_msftgoogle03.html Microsoft plans to outsource more, says ex-worker]". ''The Seattle Times''. 3. septembar 2005.</ref><ref>"[http://www.taipeitimes.com/News/worldbiz/archives/2004/06/17/2003175447 High-end tech jobs outsourced by Microsoft]". ''[[Taipei Times]]''. 17. 6. 2004.</ref> Postojali su izvještaji o lošim radnim uvjetima u fabrici u južnoj Kini koja proizvodi neke od Microsoftovih proizvoda.<ref>"[http://news.sky.com/home/world-news/article/16146955 Microsoft Investigates 'Mass Suicide Threat'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307133102/http://news.sky.com/home/world-news/article/16146955 |date=2012-03-07 }}". ''[[Sky News]]''. 11. januar 2012.</ref> == Preduzetničke afere == Kompaniju pokreće odbor direktora kreiran većinom od autsajdera, kao što je opcionalno za javne trgovinske kompanije. Članovi odbora od septembra 2014. su: [[John W. Thompson]], [[Dina Dublon]], [[Bill Gates]], [[Maria Klawe]], [[David Marquardt]], [[Mason Morfit]],<ref>{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/2014/03/11/us-microsoft-director-idUSBREA2A21W20140311|work=Reuters|title=Microsoft appoints activist investor Mason Morfit to board|date=11. 3. 2014|access-date=2015-05-17|archivedate=2015-01-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150108222642/http://www.reuters.com/article/2014/03/11/us-microsoft-director-idUSBREA2A21W20140311|deadurl=yes}}</ref> [[Satya Nadella]], [[Charles Noski]], [[Helmut Panke]] i [[John W. Stanton]].<ref name="MSPR-Board">{{cite press release |url=http://www.microsoft.com/en-us/news/exec/bod.aspx|title=Microsoft Board of Directors|work=PressPass|publisher=Microsoft |accessdate= 2014-09-06}}</ref> Članovi odbora se biraju svake godine na godišnjem mitingu dioničara po principu većine. Postoji pet komiteta unutar odbora koji nadgledaju specifične oblasti. Ovi komiteti uključuju ''Audit Committee'', koji upravlja problemima računovodstva kompanije uključujući izvještavanje i prijavljivanje; ''Compensation Committee'', koji dopušta kompenzaciju za CEO i ostale uposelnike kompanije; ''Finance Committee'', koji upravlja finansijskim stvarima poput predlaganja sjedinjenja i akvizicija; ''Governance and Nominating Committee'', koji upravlja raznim preduzentnim zadacima uključujući nominiranje odbora; te ''Antitrust Compliance Committee'', koji teži spriječiti praksu kompanije od kršenja zakona o nepovjerenju.<ref>{{cite web|title=Microsoft Corporation Corporate Governance Guidelines|url=http://www.microsoft.com/about/companyinformation/corporategovernance/guidelines.mspx |publisher=Microsoft|date=1. 7. 2009|accessdate=18. 7. 2010}}</ref> [[Datoteka:Microsoft 5-Year Stock History.svg|350px|thumb|desno|Petogodišnji grafik historije za {{NASDAQ|MSFT}} berzu 17. jula 2013.<ref>{{cite web|url=http://zenobank.com/index.php?symbol=MSFT&page=quotesearch|title=Five year history graph of (NASDAQ:MSFT) stock|work=ZenoBank|publisher=AlphaTrade|date=29. 9. 2009|accessdate=29. 9. 2009}}</ref>]] Kada je Microsoft krenuo javno i pokrenuo svoju [[Početna javna ponuda|početnu javnu ponudu (IPO)]] 1986. godine, početna cijena dionice bila je $21; nakon dana kupovine, cijena se zatvorila na $27,75. Od jula 2010, sa kompanijinih devet razdvojenih dionica, bilo koja IPO [[dionica (finansije)|dionica]] bila bi umnožena 288 puta; ako bi jedan kupio IPO danas i ako se uzmu u obzir dijeljenja i ostali faktori, koštalo bi oko 9{{nbsp}}centi.<ref name="Allan 2001" />{{rp|235–236|date=11. 2012}}<ref>{{cite news|url=http://blog.seattlepi.com/microsoft/archives/102018.asp|work=Seattle Post-Intelligencer|publisher=Hearst Seattle Media, LLC|date=14. 3. 1986|title=Microsoft stock is red hot on first trading day|author=Monkman, Carol Smith|page=B9|accessdate=18. 7. 2010|archivedate=2010-02-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100221224106/http://blog.seattlepi.com/microsoft/archives/102018.asp|deadurl=yes}}</ref><ref name="MSSTOCK">{{cite web|url=http://performance.morningstar.com/stock/performance-return.action?p=dividend_split_page&t=MSFT&region=USA&culture=en-US&s=SPYZ|title=MSFT stock performance and split info|publisher=Morningstar, Inc.|accessdate=17. 7. 2010|archive-date=2011-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110510012046/http://performance.morningstar.com/stock/performance-return.action?p=dividend_split_page&t=MSFT&region=USA&culture=en-US&s=SPYZ|dead-url=yes}}</ref> Cijena dionice je imala najveću vrijednost 1999. sa oko $119 ($60,928 prilagođeno za podjele dionica).<ref name="stocksheet">{{cite web|title=Microsoft stock price spreadsheet from Microsoft investor relations|url=http://download.microsoft.com/download/d/a/7/da7e8eca-4410-4475-a211-03327408b655/msftpricehist.xls|format=xls|publisher=Microsoft|accessdate=18. 8. 2008|archivedate=2009-10-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091010091835/http://download.microsoft.com/download/d/a/7/da7e8eca-4410-4475-a211-03327408b655/msftpricehist.xls|deadurl=yes}}</ref> Kompanija je počela nuditi [[dividenda|dividendu]] 16. januara 2003. počevši sa osam centi po dionici za fiskalnu godinu praćenu sa dividendom od šesnaest centi po dionici naredne godine, prelazeći sa godišnjih na kvartalne dividende 2005. sa osam centi po dionici za kvartal i [[specijalna dividenda|specijalnom jednodnevnom isplatom]] od tri dolara po dionici za drugi kvartal fiskalne godine.<ref name="stocksheet" /><ref name="dividendfaq">{{cite web|title=Dividend Frequently Asked Questions|url=http://www.microsoft.com/msft/FAQ/dividend.mspx|publisher=Microsoft|accessdate=18. 8. 2008}}</ref> Iako je kompanija imala naknadne poraste u isplatama dividendi, cijena Microsoftove dionice ostala je konstantna godinama.<ref name="dividendfaq" /><ref name="Yahoo-MSFTchart">{{cite web |title=Yahoo MSFT stock chart |url=http://finance.yahoo.com/q/bc?s=MSFT&t=my |publisher=Yahoo Finance |accessdate=13. 12. 2008 }}</ref><ref>{{cite web|title=MSN Money MSFT chart with dividend and split info|url=http://moneycentral.msn.com/investor/charts/chartdl.aspx?Symbol=MSFT&C8=2005&CE=0&C5=10&C6=2005&C7=10&D9=1&C9=2&D0=1&CF=1&D4=1&D5=0&D3=0&ShowChtBt=Refresh+Chart&CP=0&PT=9|work=MSN Money|publisher=Microsoft|accessdate=13. 12. 2008|archivedate=2011-05-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110504010721/http://moneycentral.msn.com/investor/charts/chartdl.aspx?Symbol=MSFT&C8=2005&CE=0&C5=10&C6=2005&C7=10&D9=1&C9=2&D0=1&CF=1&D4=1&D5=0&D3=0&ShowChtBt=Refresh+Chart&CP=0&PT=9|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|author=Fried, Ina; Ard, Scott|url=http://news.zdnet.com/2100-9595_22-148474.html?tag=st.prev|title=Gates stepping down from full-time Microsoft role, page 2|work=ZDNet|date=15. 6. 2006|accessdate=18. 8. 2008}}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Jedna od strategija posla Microsofta, opisano od strane direktora kao "[[embrace, extend and extinguish]]," isprva prihvati konkurentni standard ili proizvod, onda ga proširi i proizvedi vlastitu verziju koja je kasnije nekompatibilna sa standardom, što vremenom porazi konkurenciju jer ne može koristiti novu Microsoftovu verziju.<ref name="eee">{{cite news|url=http://news.zdnet.com/2100-9595_22-100925.html|title=Intel exec: MS wanted to 'extend, embrace and extinguish' competition|author=Rodger, Will|work=ZDNet|date=8. 11. 1998|accessdate=18. 8. 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100228165402/http://news.zdnet.com/2100-9595_22-100925.html|archivedate=2010-02-28|deadurl=no}}</ref> Razne kompanije i vlade tužile su Microsoft zbog ovog niza taktika, što je rezultiralo milijardama dolara u prekršajima protiv kompanije.<ref name="usvms"/><ref name="usvms"/><ref name="euantitrust"/><ref name="euantitrust"/><ref name="Orlowski2004-03-05">{{cite press release |url=http://www.burst.com/new/newsevents/pressrelease007.htm |title=Microsoft Corp. Licenses Burst.com Patents & Settles Suit |publisher=Burst.com Inc. |date=2005-03-11 |accessdate=2008-08-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011154520/http://burst.com/new/newsevents/pressrelease007.htm |archivedate=2007-10-11 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.theregister.co.uk/2004/03/05/eolas_web_patent_nullified/ |title=Eolas' web patent nullified|author=Orlowski, Andrew|work=The Register|publisher=Situation Publishing Ltd|date=5. 3. 2004|accessdate=18. 5. 2006}}</ref><ref>{{cite news|author=Dennis, Tony|url=http://www.theinquirer.net/en/inquirer/news/2002/12/24/sendo--microsoft--it-all-ends-in-tears |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080529141141/http://www.theinquirer.net/en/inquirer/news/2002/12/24/sendo--microsoft--it-all-ends-in-tears|archivedate=29. 5. 2008|title=Sendo & Microsoft&nbsp;– it all ends in tears |date=24. 12. 2002 |work=TheInquirer.net |accessdate=18. 5. 2006}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.infoworld.com/article/05/12/07/HNmicrosoftfined_1.html|title=Update: Microsoft fined $32M by South Korea|author=Nystedt, Dan|publisher=IDG News Service|date=7. 12. 2005|accessdate=18. 8. 2008}}</ref> Microsoft tvrdi da originalna strategija nije protiv-konkurentna, nego radije vježba njihove diskrecije da implementira mogućnosti za koje vjeruje da ih kupci žele.<ref>{{cite news|url=http://openacademy.mindef.gov.sg/openacademy/Learning%20Resources/Microsoft/words/words_4.htm|title=U.S. v. Microsoft: We're Defending Our Right to Innovate|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071117094549/http://openacademy.mindef.gov.sg/openacademy/Learning+Resources/Microsoft/words/words_4.htm|archivedate=17. 11. 2007|date=20. 5. 1998|work=The Wall Street Journal|accessdate=31. 3. 2006}}</ref> === Finansije === ''[[Standard and Poor's]]'' i ''[[Moody's]]'' dali su AAA rangiranje Microsoftu, čija je imovina procijenjena na $41&nbsp;milijardi u usporedbi sa samo $8,5&nbsp;milijardi u neosiguranom dugovanju. Posljedično, u februaru 2011. Microsoft je lansirao preduzetnu obveznicu sa cifrom do $2,25&nbsp;milijardi sa relativno niskim posuđivačkim nivoima u usporedbi sa vladinim.<ref>{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/2011/02/04/us-microsoft-bonds-idUSTRE7128EZ20110204|title=Microsoft sells $2,25&nbsp;billion of debt at low rates|publisher=Reuters|date=4. 2. 2011|access-date=2015-05-17|archivedate=2015-01-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150108222942/http://www.reuters.com/article/2011/02/04/us-microsoft-bonds-idUSTRE7128EZ20110204|deadurl=yes}}</ref> Prvi put u 20 godina, kompanija [[Apple Inc.]] je prestigla Microsoft u Q1 2011. godine kvartalnim profitima i prihodima zbog usporenja u prodajama računara i nastavljajućih velikih gubitaka u Microsoftovom odjeljenju za mrežne servise (koje sadrži njegovu pretraživačku mašinu ''[[Bing]]''). Microsoftov profit bio je $5,2 milijardi, dok je profit Applea Inc. bio $6 milijardi, dok su operativni prihodi bili $14,5 milijardi i $24,7 milijardi, respektivno.<ref>{{cite news|author=Charles Arthur|url=http://www.guardian.co.uk/technology/2011/apr/28/microsoft-falls-behind-apple |title=Microsoft falls behind Apple for first time in 20 years &#124; Technology |publisher=The Guardian |date= 28. 4. 2011|accessdate=11. 5. 2011|location=London}}</ref> Microsoftovo odjeljenje za mrežne servise je neprestano pravilo gubitke od 2006. i u Q1 2011. izgubilo je $726 miliona. Ovo prati gubitak od $2,5 milijardi za 2010. godinu.<ref>{{cite web|author=MG Siegler Apr 29, 2011 |url=http://techcrunch.com/2011/04/29/microsoft-internet-bloodbath/?utm_source=feedburner&utm_medium=feed&utm_campaign=Feed%3A+Techcrunch+%28TechCrunch%29 |title=When Will Microsoft's Internet Bloodbath End? |publisher=Techcrunch.com |date=29. 4. 2011 |accessdate=11. 5. 2011}}</ref> 20. jula 2012, Microsoft je objavio svoj prvi kvartalni gubitak ikada, bez obzira na rekordne prihode za kvartale i fiskalne godine, sa novim neto gubitkom od $492 miliona zbog [[zabilješka|zabilješke]] vezane za reklamnu kompaniju [[aQuantive]], koja je bila preuzeta za $6,2 milijarde u 2007.<ref>{{cite web|last=White|first=Martha|title=Microsoft reports first quarterly loss ever|url=http://marketday.msnbc.msn.com/_news/2012/07/19/12837611-microsoft-reports-first-quarterly-loss-ever?lite|accessdate=20. 7. 2012|archivedate=2012-07-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120720121702/http://marketday.msnbc.msn.com/_news/2012/07/19/12837611-microsoft-reports-first-quarterly-loss-ever?lite|deadurl=yes}}</ref> Od januara 2014, Microsoftova [[tržišna kapitalizacija]] stoji na $314 milijardi,<ref name="Marketwatch MSFT">{{cite web|title=Microsoft Overview|url=http://www.marketwatch.com/investing/stock/msft/|publisher=Marketwatch|accessdate=2. 2. 2014}}</ref> bivajući 8. najveća kompanija u svijetu po tržišnoj kapitalizaciji.<ref>{{cite web|title=Global Top 100 Companies|url=http://www.pwc.com/gx/en/audit-services/capital-market/publications/top100-market-capitalisation.jhtml|publisher=PWC|accessdate=2. 2. 2014}}</ref> === Okruženje === Tokom 2011, [[Greenpeace]] je objavio izvještaj rangirajući prvih deset velikih brendova u cloud kompjutingu u vezi s izvorima elektriciteta za njihove podatkovne centre. U to vrijeme, podatkovni centri koristili su do 2% ukupnog globalnog elektriciteta i ovaj iznos je projektiran radi povećanja. [[Phil Radford]] iz Greenpeacea rekao je "mi smo zabrinuti da nas ova nova eksplozija u korištenju elektriciteta može zaključati u stare, zagađivačke izvore energije umjesto čiste energije dostupne danas,"<ref name="Dirty Data Report Card">{{cite web |publisher=[[Greenpeace]] |url= http://www.greenpeace.org/international/Global/international/publications/climate/2011/Cool%20IT/dirty-data-report-greenpeace.pdf|title=Dirty Data Report Card|accessdate=22. 8. 2013}}</ref> te prozvao "Amazon, Microsoft i ostale lidere industrije informacione tehnologije da mora prihvatiti čistu energiju radi napajanja svojih cloud podatkovnih centara."<ref>[http://seattletimes.com/html/opinion/2018176038_guest10radford.html, "Amazon, Microsoft: Let's keep 'the cloud' clean"], Phil Radford</ref> U 2013, Microsoft se složio za kupovinu energije koju pravi ''Texas wind project'' da napaja jedan od svojih podatkovnih centara.<ref>[http://www.theguardian.com/environment/2013/nov/04/microsoft-wind-powered-data-centre, "Microsoft looks to boost eco credentials with wind-powered data centre"]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Suzanne Goldenberg</ref> Microsoft je rangiran 17. mjestom u [[Greenpeace]]ovom Vodiču za zeleniju elektroniku (16. izdanje) koje rangira 18 elektronskih proizvođača prema njihovoj politici prema otrovnim hemikalijama, reciklaži i klimatskim promjenama.<ref name="Greenpeace International">{{cite web|url=http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/climate-change/cool-it/Guide-to-Greener-Electronics/Previous-Edition-October-2010/|title=Guide to Greener Electronics&nbsp;– Greenpeace International (16th Edition)|publisher=Greenpeace International|accessdate=3. 4. 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111112191625/http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/climate-change/cool-it/Guide-to-Greener-Electronics/Previous-Edition-October-2010|archivedate=2011-11-12|deadurl=no}}</ref> Microsoftov glavni SAD kampus dobio je srebreni certifikat od LEED programa 2008. godine, te instalirao preko 2.000 solarnih panela na vrh svojih zgrada u svom kampusu u Silikonskoj dolini, praveći približno 15 procenata ukupne energije potrebne za postrojenja u aprilu 2005.<ref name="news1">{{cite news|url=http://news.cnet.com/Microsoft-vs.-Google-Whos-greener/2100-1022_3-6080297.html?tag=mncol;txt|title=Microsoft vs. Google: Who's greener?|work=CNET|publisher=CBS Interactive|author=Mills, Elinor|date=6. 6. 2008|accessdate=3. 7. 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110510020422/http://news.cnet.com/Microsoft-vs.-Google-Whos-greener/2100-1022_3-6080297.html?tag=mncol;txt|archive-date=2011-05-10|url-status=dead}}</ref> Microsoft koristi alternativne oblike transporta. Kreirao je jedan od najvećih svjetskih privatnih autobuskih sistema, "Connector", da transportira ljudi izvan komopanije; za transport na kampusu, "Shuttle Connect" koristi veliku flotu hibridnih automobila da bi sačuvao gorivo. Kompanija također zamjenjuje regionalni [[javni prijevoz]] kao podsticaj.<ref name="news1" /><ref>{{cite web|url=http://www.microsoft.com/environment/our_commitment/articles/alternative_commuting.aspx|title=Fostering Alternative Ways to Commute at Microsoft|publisher=Microsoft|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501154211/http://www.microsoft.com/environment/our_commitment/articles/alternative_commuting.aspx|archivedate=1. 5. 2008}}</ref> U februaru 2010. ipak, Microsoft je stao protiv dodavanja dodatnog javnog prijevoza i visoko–zaposlenih vozila (HOV) za most koji povezuje Redmond sa Seattleom; kompanija nije htjela odužiti sa konstrukcijom više nimalo.<ref>{{cite news|url=http://www.king5.com/news/Microsofts-big-520-advertisement-85031317.html|work=King5 Television News|title=Seattle hires consultant to look at 520 bridge plan|date=23. 3. 2010|accessdate=3. 7. 2010|archivedate=2010-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100226123840/http://www.king5.com/news/Microsofts-big-520-advertisement-85031317.html|deadurl=yes}}</ref> Microsoft je rangiran brojem 1 na spisku svjetskih najboljih multinacionalnih radnih mjesta od strane ''Great Place to Work Institute'' godine 2011.<ref>{{cite news|url=http://seattletimes.nwsource.com/html/microsoftpri0/2016631709_microsoft_named_best_multinational_workplace_by_gr.html |title=Microsoft Pri0 &#124; Microsoft named best multinational workplace |publisher=Seattle Times Newspaper |date= 28. 10. 2011|accessdate=3. 11. 2011 |first=Janet I. |last=Tu}}</ref> === Marketing === U 2004, Microsoft commissioned istraživačke kompanije da urade nezavisne studije vezane za ukupni trošak vlasništva (TCO) sistema [[Windows Server 2003]] u poređenju sa [[Linux]]om; zaključeno je da su kompanije spoznale da je Windows jednostvniji za administrirati od Linuxa, te oni koji koriste Windows administriraju brže što rezultira u manjim troškovima za njihovu kompaniju (npr. niži TCO).<ref>{{cite news|url=http://www.seattlepi.com/business/158237_msftresearch27.html|title=Studies on Linux help their patron: Microsoft|author=Bishop, Todd|work=Seattle Post-Intelligencer|publisher=Hearst Seattle Media, LLC|date=27. 1. 2004|accessdate=16. 7. 2010}}</ref> Ovo je izazvalo talas povezanih studija; studija od strane [[Yankee Group]] zaključila da nadogradnja sa jedne verzije Windows Servera na drugu košta frakciju prelaznog troška Windows Servera na Linux, ipak kompanije koje su anketirane napomenule su da je povećana siugurnost i pouzdanost Linuxovih servera i brinu se o bivanju zaključanim u korištenje proizvoda Microsofta.<ref name="Foley">{{cite news|url=http://www.microsoft-watch.com/content/operating_systems/yankee_independently_pits_windows_tco_vs_linux_tco.html|title=Yankee Independently Pits Windows TCO vs. Linux TCO|author=Foley, Mary Jo|work=eWeek|date=24. 3. 2004|accessdate=14. 7. 2010|archivedate=2013-01-04|archiveurl=https://archive.today/20130104134612/http://www.microsoft-watch.com/content/operating_systems/yankee_independently_pits_windows_tco_vs_linux_tco.html|deadurl=yes}}</ref> Druga studija, koju je izdao [[Open Source Development Labs]], tvrdila je da su Microsoftove studije "jednostavno zastarjele i jednostrane" i njihova anketa je zaključila da je TCO Linuxa bio niži jer administratori Linuxa upravljaju većim brojem servera uopće i zbog ostalih razloga.<ref>{{cite news|url=http://www.vnunet.com/vnunet/news/2150210/linux-fans-hit-back-microsoft|title=Linux fans hit back at Microsoft TCO claims|author=Jaques, Robert|work=vnunet.com|date=13. 3. 2006|accessdate=18. 8. 2008|archivedate=2008-07-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080724013740/http://www.vnunet.com/vnunet/news/2150210/linux-fans-hit-back-microsoft|deadurl=yes}}</ref> Kao dio kampanje "Uzmi činjenice", Microsoft je osvijetlio [[.NET framework|.NET]] trgovinsku platformu koju je razvio u partnerstvu sa [[Accenture]] za [[Londonska berza|Londonsku berzu]] (LSE), tvrdeći da je omogućavala "[[Visoka dostupnost|pet devetki]]" dostupost. Nakon pretrpljavanja produženog prekida i nepouzdanosti<ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/finance/markets/4676369/Seven-hour-LSE-blackout-caused-by-double-glitch.html|publisher=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|title=Seven-hour LSE blackout caused by double glitch|author=Rowena Mason|date=10. 9. 2008|location=London}}</ref><ref>{{cite news|publisher=BBC News|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/8380607.stm|title=London Stock Exchange trading hit by technical glitch|date=26. 11. 2009}}</ref> LSE je objavila 2009. da je planirala izbaciti Microsoftovo rješenje i prebaciti se na rješenje zasnovano na Linuxu u 2010.<ref>{{cite news|publisher=ITWire|url=http://www.itwire.com/opinion-and-analysis/the-linux-distillery/28359-london-stock-exchange-gets-the-facts-and-dumps-windows-for-linux|title=London Stock Exchange gets the facts and dumps Windows for Linux|author=David M. Williams|date=8. 10. 2009|access-date=2015-05-17|archive-date=2011-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716005714/http://www.itwire.com/opinion-and-analysis/the-linux-distillery/28359-london-stock-exchange-gets-the-facts-and-dumps-windows-for-linux|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite news|publisher=[[Slashdot]]|url=http://linux.slashdot.org/story/09/10/06/1742203/London-Stock-Exchange-Rejects-NET-For-Open-Source|title=London Stock Exchange Rejects .NET For Open Source|date=6. 10. 2009}}</ref> Tokom 2012. godine, Microsoft je zaposlio političkog anketara, imenom Mark Penn, koga ''[[The New York Times]]'' opisuje da je "poznat po ucjenjivanju" njegovih političkih rivala <ref>{{cite news| url=http://www.nytimes.com/2012/12/15/technology/microsoft-battles-google-by-hiring-political-brawler-mark-penn.html?_r=0|work=The New York Times|first1=Nick|last1=Wingfield|title=Microsoft Battles Google by Hiring Political Brawler Mark Penn|date=14. 12. 2012}}</ref> kao ''Executive Vice-President'', reklame i strategija. Penn je kreirao serije negativnih reklama ciljajući na jednog od Microsoftovih glavnih suparnika, [[Google]]. Reklama, nazvana "[[Scroogled]]", teži napraviti slučaj da Google „zafrkaje“ korisnike pretraživačkim rezultatima koji teže pokazati Googleove plaćajuće sponzore, kojima [[Gmail]] ugrožava privatnost svojih korisnika postavljanjem reklamnih rezultata vezane za sadržaje korisničke pošte i kupovine koji favoriziraju Googleove proizvode. Tehnološke publikacije poput Tech Crunch bile su visoko kritične zbog reklamne kampanje,<ref>{{cite web|url=http://techcrunch.com/2013/02/10/scroogled-why-so-negative-microsoft/ |title=Scroogled: Why So Negative, Microsoft? |publisher=TechCrunch |date=2013-02-10 |accessdate=2014-04-18}}</ref> dok su to Googleovi zaposlenici ipak dobro prihvatili.<ref>http://www.forbes.com/sites/kashmirhill/2013/11/21/googlers-love-microsofts-scroogled-gear-mug-and-shirts-sell-out/</ref> === Otpuštanja === U julu 2014, Microsoft je obznanio planove za otpuštanjem 18.000 zaposlenika. Microsoft je zapošljavao 127.104 ljudi do 5. juna 2014, praveći ovu oko 14–procentnu redukciju radne snage najvećim otpuštanjem ikada. To uključuje 12.500 stručnjaka i fabričkih radnika. Prethodno, Microsoft je ukinuo 5.800 radnih mjesta 2009. prilikom tadašnje finansijske krize u SAD–u.<ref>{{cite web |url=http://www.thejakartapost.com/news/2014/07/17/microsoft-cut-18000-jobs-over-next-year.html |title=Microsoft to cut up to 18,000 jobs over next year |date=17. 7. 2014}}</ref><ref name="layoff">{{cite web|title=Microsoft Layoffs Greater Than Expected: Up to 18,000 Jobs Being Cut|url=http://www.gamespot.com/articles/microsoft-layoffs-greater-than-expected-up-to-18-0/1100-6421171/|publisher=Gamespot|accessdate=10. 8. 2014}}</ref> U septembru 2014, Microsoft je otpustio 2.100 ljudi, uključujući 747 ljudi u području Seattle-Redmond, gdje je kompanija smještena. Otkazi su došli kao drugi talas privremenih otpuštanja koji su prethodno najavljeni. Ovo donosi ukupan broj 15.000 od 18.000 očekivanih rezanja.<ref>By Alex Wilhelm, TechCrunch. „[http://techcrunch.com/2014/09/18/microsoft-pulls-the-trigger-on-2100-more-layoffs/Microsoft Lays Off 2,100 More Employees].” 18. 9. 2014. 18. 9. 2014..</ref> === Saradnja sa vladom Sjedinjenih Država === Microsoft omogućava informacije o prijavljenim greškama ({{en|bug}}) u njihovom softveru prema inteligentnim agencijama SAD-ovih vlada, prije nego izbace javnu verziju popravke. Microsoftov glasnogovornik izjavio je da kompanija pokreće nekoliko programa koji upravljaju dijeljenjem takvih informacija sa vladom SAD–a.<ref>{{cite news|url=http://www.bloomberg.com/news/2013-06-14/u-s-agencies-said-to-swap-data-with-thousands-of-firms.html|title=U.S. Agencies Said to Swap Data With Thousands of Firms|work=Bloomberg}}</ref> Prateći prijave medija o [[PRISM (nadzorni program)|PRISM–u]], NSA–ov masivni elektronski [[Masovno nadziranje|nadzorni program]], u maju 2013, nekoliko tehnoloških kompanija su identificirane kao učesnici, uključujući i Microsoft.<ref>{{cite news| author = Ryan W. Neal|title=Snowden Reveals Microsoft PRISM Cooperation: Helped NSA Decrypt Emails, Chats, Skype Conversations|url = http://www.ibtimes.com/snowden-reveals-microsoft-prism-cooperation-helped-nsa-decrypt-emails-chats-skype-conversations|work=[[International Business Times]]|date=11. 7. 2013}}</ref> Prema informacijama koje su procurile o ovom programu, Microsoft se priključio programu PRISM u 2007. godini.<ref>{{cite web|last1=Greenwald|first1=Glenn|authorlink1=Glenn Greenwald |last2=MacAskill|first2=Ewen|title=NSA Prism program taps in to user data of Apple, Google and others|date=7. 6. 2013|work=[[The Guardian]]|publisher=Guardian News and Media Limited|url=http://www.theguardian.com/world/2013/jun/06/us-tech-giants-nsa-data|accessdate=26. 4. 2014}}</ref> Ipak, u junu 2013, službena izjava od Microsofta osporila je njihovo učesništvo u programu: <blockquote>''Mi omogućavamo korisničke podatke samo kada dobijemo pravni nalog da uradimo tako, a nikada na dobrovoljnoj bazi. U dodatku mi se samo slažemo sa naredbama za zahtjeve o specifičnim računima ili identifikatorima. Ako vlada ima širi dobrovoljni nacionalni sigurnosni program radi prikupljanja korisničkih podataka, mi ne učestvujemo u takvom.''<ref>{{cite news| author = Johnson, Kevin; Martin, Scott; O'Donnell, Jayne; Winter, Michael|title=Reports: NSA Siphons Data from 9 Major Net Firms|url = http://www.usatoday.com/story/news/2013/06/06/nsa-surveillance-internet-companies/2398345/|accessdate=6. 6. 2013|work=[[USA Today]]|date=15. 6. 2013}}</ref></blockquote> Tokom prvih šest mjeseci u 2013. godini, Microsoft je dobio zahtjeve u vezi s 15.000 do 15.999 naloga.<ref>{{cite news |title=Microsoft, Facebook, Google and Yahoo release US surveillance requests |url =http://www.theguardian.com/world/2014/feb/03/microsoft-facebook-google-yahoo-fisa-surveillance-requests |work=[[The Guardian]]|date=3. 3. 2014}}</ref> Microsoft je tražio od [[Kongres SAD|Kogresa SAD–a]] da treba preduzeti jake regulacije privatnosti da zaštiti korisničke podatke.<ref>{{cite web|last1=Heiner|first1=David|title=Request for Comment: Big Data and Consumer Privacy in the Internet Economy|url=http://www.ntia.doc.gov/files/ntia/microsoft.pdf|website=National Telecommunications and Information Administration|publisher=Microsoft|accessdate=12. 8. 2014}}</ref> === Logotip === Microsoft je prihvatio takozvani "''[[Pac-Man]]'' Logo", kojeg je dizajnirao Scott Baker 1987. godine. Baker je tvrdio da "Novi logo, u fontu [[Helvetica]] kurzivnog tipa, ima kosinu između slova ''o'' i ''s'' pojačava "mehki" dio imena i pokazuje kretanje i brzinu."<ref>{{Cite journal|work=Computer Reseller News Magazine|date= 1987|title=Computer Reseller News Magazine}}</ref> Dave Norris pokrenuo je kampanju interne šale da sačuva stari logo koji je bio zelen, sa svim velikim slovima i pokazivao „fensi“ slovo ''O'' – nadimkom ''blibbet'', ali je logo bio odbačen.<ref name="Osterman2005-07-14">{{cite web|url=http://blogs.msdn.com/larryosterman/archive/2005/07/14/438777.aspx|title=Remember the blibbet|work=Larry Osterman's WebLog|publisher=Microsoft|author=Osterman, Larry|date=14. 7. 2005 |accessdate=18. 8. 2008}}</ref> Microsoftov logo sa sloganom "''Your potential. Our passion.''" ({{bs|Vaš potencijal. Naša strast.}}) ispod glavnog preduzetničkog imena, zasnovan je na sloganu Microsofta korištenom 2008. godine. U 2002–oj, kompanija je počela koristiti logo u Sjedinjenim Državama i eventualno započela TV kampanju sa sloganom, izmjenjenog sa prethodnog slogana ''"[[Where do you want to go today?]]"'' ({{bs|Gdje želite ići danas?}}).<ref name="wherego1" /><ref name="potentialpassion1" /><ref name="Reimer">{{cite news |url=http://arstechnica.com/news.ars/post/20060123-6031.html|title=Microsoft set to launch new marketing campaign|work=Ars Technica|publisher=Condé Nast Digital|author=Reimer, Jeremy|date=23. 1. 2006|accessdate=18. 8. 2008}}</ref> Tokom privatne MGX (Microsoft Global Exchange) koferencije 2010, Microsoft je otkrio naredni slogan kompanije, ''"Be What's Next."'' ({{bs|Budi što slijedi.}}).<ref name="2010logo">{{cite web|url=http://www.engadget.com/2010/07/22/new-microsoft-brand-logos-company-tagline-revealed-at-mgx-event/|title=New Microsoft brand logos, company tagline revealed at MGX event? (update: no new logos, tagline is a go)|first=Joshua|last=Topolsky|authorlink=Joshua Topolsky|work=[[Engadget]]|publisher=[[AOL]]|date=22. 7. 2010|accessdate=2. 8. 2012}}</ref> 23. augusta 2012, Microsoft je otkrio novi preduzetni logo na otvaranju svog 23. Microsoft skladišta u [[Boston]]u indicirajući kompanijinu smjenu fokusa sa klasičnog stila na ikonocentrični moderni interfejs koji koristi ili će koristiti platforma Windows Phone, Xbox 360, Windows 8 i nadolazeći Office paketi.<ref>{{cite web|last=Meisner |first=Jeffrey |url=http://blogs.technet.com/b/microsoft_blog/archive/2012/08/23/microsoft-unveils-a-new-look.aspx |title=Microsoft Unveils a New Look |publisher=The Official Microsoft Blog |date=23. 8. 2012 |accessdate=23. 8. 2012}}</ref> Novi logo također uključuje četiri kvadrata sa bojama tadašnjeg Windows logotipa koji je bio korišten da reprezentira Microsoftova četiri glavna proizvoda: Windows (plava), Office (crvena), Xbox (zelena) i Bing (žuta).<ref>{{cite web |last=Eric |first=Steven H. |url=http://flapship.com/new-microsoft-logo-revealed/ |title=NEW MICROSOFT LOGO REVEALED |publisher=Flapship.com |date=23. 8. 2012 |accessdate=23. 8. 2012 |archive-date=2012-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120825174050/http://flapship.com/new-microsoft-logo-revealed/ |dead-url=yes }}</ref> Ipak, ovaj logo nije u potpunosti nov—bio je predstavljen u reklamama za [[Windows 95]] od sredine devedesetih.<ref>{{cite web|url=http://www.wpcentral.com/microsofts-new-logo-has-ties-past|title=Microsoft's new logo has ties to the past}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.neowin.net/news/microsoft039s-logo-is-not-new-it039s-from-1995|title=Microsoft's logo is not new, it's from 1995}}</ref> <gallery widths=200 mode="traditional" style=text-align:center; margin:auto;"> Datoteka:Microsoft Logo Historical.svg|1985–1987. Datoteka:Microsoft - Where do you want to go today.svg|1987–2006. Datoteka:Microsoft logo & slogan.svg|2006–2011. Datoteka:Microsoft logo & slogan 2011-2012.svg|2011–2012. Datoteka:Microsoft logo and wordmark.svg|2012–danas </gallery> * '''1987'''&nbsp;– Microsoft "[[Pac-Man]]" logotip, dizajnirao ga je Scott Baker, a korišten je od 1987. do 2012. sa 1994–2002. sloganom ''"[[Where do you want to go today?]]"''.<ref name="wherego1">{{cite news|url=http://www.wired.com/wired/archive/6.12/redmond.html|title=The Rise and Rise of the Redmond Empire|work=Wired|date=decembar 1998|accessdate=18. 8. 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20121106035359/http://www.wired.com/wired/archive/6.12/redmond.html|archive-date=2012-11-06|url-status=dead}}</ref><ref name="potentialpassion1">{{cite news|url=http://www.adweek.com/news/advertising/mccann-thinks-local-global-microsoft-83426|title=McCann Thinks Local for Global Microsoft|author=Schmelzer, Randi|work=Adweek|date=9. 1. 2006 |accessdate=18. 8. 2008}}</ref> * '''2006–2011'''&nbsp;– Microsoftov logo od 2006–2011, sa sloganom ''"Your potential. Our passion."''<ref name="potentialpassion1"/> * '''2011–2012'''&nbsp;– Logo Microsofta sa sloganom ''"Be what's next."''<ref name="2010logo"/> * '''2012–danas'''&nbsp;– Predstavljen 23. augusta 2012, da simbolizira "svijet digitalnog kretanja " i Microsoftov "portfolio proizvoda".<ref name="newlogo">{{cite news|url=http://blogs.technet.com/b/microsoft_blog/archive/2012/08/23/microsoft-unveils-a-new-look.aspx|title=Microsoft Unveils a New Look|work=Microsoft|date=august 2012|accessdate= 23. 8. 2012}}</ref> == Povezano == * [[Xbox]] * [[Informaciona tehnologija]] * [[Kompanija]] * [[Seattle]] == Reference == {{Refspisak|2}} == Vanjske veze == * [http://www.microsoft.com/ Službena stranica] * [http://blogs.technet.com/b/microsoft_blog Službeni blog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140707154725/http://blogs.technet.com/b/microsoft_blog/ |date=2014-07-07 }} {{DJIA}} {{Coord|47|38|23|N|122|7|42|W|region:US_dim:540|display=title}} [[Kategorija:Microsoft| ]] [[Kategorija:Kompjuterske kompanije]] [[Kategorija:Američke kompanije]] tfjs1b41bj8mpaefajubn9az00z2czx 14 27652 42716582 41872620 2026-11-05T20:09:35Z نوفاك اتشمان 11942 dodana kategorija [[:Kategorija:Antikomunisti|Antikomunisti]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42716582 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Adolf Hitler}} [[Kategorija:Austrijski nacisti]] [[Kategorija:Njemački kancelari|Hitler Adolf]] [[Kategorija:Članovi NSDAP-a|Hitler, Adolf]] [[Kategorija:Njemački nacisti|Hitler, Adolf]] [[Kategorija:Antikomunisti]] llgw3dppdn5m2pu326cqbelcpgqzo50 42716591 42716582 2026-11-05T20:22:00Z نوفاك اتشمان 11942 + 42716591 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Adolf Hitler}} {{DEFAULTSORT:Hitler, Adolf}} [[Kategorija:Austrijski nacisti]] [[Kategorija:Njemački kancelari]] [[Kategorija:Članovi NSDAP-a]] [[Kategorija:Njemački nacisti]] [[Kategorija:Antikomunisti]] ddf8jt56qxqi2betcfq6413xefs1eca 0 28857 42716606 42711787 2026-11-05T21:08:28Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716606 wikitext text/x-wiki {{Infokutija erupcija | naziv = Minojska erupcija | slika = Santorini ASTER.jpg | veličina_slike = 250px | opis_slike = Satelitski snimak There | širina-stupnjevi = 36 | širina-minute = 25 | širina-sekunde = | širina-oznaka = | dužina-stupnjevi = 25 | dužina-minute = 26 | dužina-sekunde = | dužina-oznaka = | vulkan = [[Santorini|Thera]] | datum = c. 1530. pne. <br>ili c. 1620. pne. | tip = [[Plinijska erupcija]] | IEV = 6–7 | posljedice = razaranje [[Minojska civilizacija|minojskih]] naselja [[Akrotiri (Santorini)|Akrotirija]] i otoka There, kao i zajednice i poljoprivrede susjednih otoka | location-map = {{Location map2|Greece|label=Thera |lon_dir=E|lat_dir=N|lat_deg=36|lat_min= 25|lon_deg=25|lon_min =26|position=center|width=250|caption=}} | mapa = [[Santorini]], [[Grčka]] | mapa_alt = | mapa_veličina = 250px | mapa_opis = lokacija erupcije }} '''Minojska erupcija''' ([[grčki]]: ''Μινωική έκρηξη'') odnosi se na [[Vulkanska erupcija|vulkansku erupciju]] [[Santorini|There]], otoka u [[Egejsko more|Egejskom moru]], danas u sklopu [[Grčka|Grčke]], u [[2. milenijum pne.|2. milenijumu pne]]. Točno datiranje ovog događaja je predmetom spora – arheološki nalazi ukazuju da se ono odigralo u 16. stoljeću pne., no [[datiranje ugljikom-14]] ukazuje da se ono odigralo 100 godina prije toga, u 17. stoljeću pne. Bila je to jedna od najvećih vulkanskih erupcija na Zemlji u periodu [[historija|pisane ljudske historije]],{{sfn|Sigurdsson|2006|loc=str. 337–348}} iako nisu otkriveni dokazi o ljudskim žrtavama jer je otok bio slabo naseljen, te je evakuiran neposredno prije izlaska [[Magma|magme]]. Cijeli proces trajao je četiri dana. Erupcija je uništila najveći dio otoka Thera, zajedno s [[Akrotiri (Santorini)|Akrotirijem]] i drugim [[Minojska civilizacija|minojskim]] gradovima u neposrednoj okolici i na sjevernoj obali [[Kreta|Krete]], što je doprinijelo kolapsu minojske kulture. Pojedini povjesničari su smatrali da je ova erupcija i dovela do propasti minojske kulture, no danas se ta teorija odbacuje jer je ta kultura nastavila postojati još otprilike 150 godina nakon ove [[Prirodna katastrofa|prirodne katastrofe]]. Pored toga, postoje teorije da je erupcija izazvala značajne klimatske promjene u oblasti [[Sredozemno more|Mediterana]], [[Egejsko more|Egejskog mora]] i većeg dijela [[Sjeverna hemisfera|Sjeverne hemisfere]], iako neki ukazuju da se možda radilo o nepovezanim erupcijama [[Vezuv]]a i [[Mount Saint Helens]]a. Usprkos jačini vulkana, nema izravnih pisanih dokumenata o ovom događaju, iako postoje neposredni dokazi da je erupcija izazvala slab urod u [[Kina|Kini]], inspirirala određene [[Grčka mitologija|grčke mitove]], doprinijela političkom kaosu u [[Egipat|Egiptu]], i utjecala na mnoge [[Biblija|biblijske]] priče u [[Knjiga Izlaska|Knjizi Izlaska]]. Santorini je obnovljen i ponovno naseljen oko [[900. pne.|900. pne]] te je danas naselje sa oko 16.000 stanovnika. == Vulkan na Santorinu == [[Santorini]], jedan od [[Kikladi|kikladskih otoka]], je povijesno aktivni [[vulkan]] koji je dio vulkanskog luka u Egejskom moru. Nalazi se 120&nbsp;km sjeverno od [[Kreta|Krete]]. Dva glavna otoka koja su nstanjena su Thera, koja ima površinu od 75,8&nbsp;km², i Therasia, koja ima površinu od 9,3&nbsp;km², dok su nenastanjeni otoci Aspronisi (0,1&nbsp;km²), Palea Kameni (0,5&nbsp;km²) i Nea Kameni (3,4&nbsp;km²). Vulkan na Santorinu je rezultat procesa [[tektonika ploča|tektonike ploča]]: on je poprište [[subdukcija|subdukcijske zone]], koja nastaje sudarom i podvlačenjem [[Afrička ploča|afričke]] pod [[Evroazijska ploča|eurazijsku ploču]], točnije, egejsku ploču, po stopi i do 5&nbsp;cm godišnje u sjeveroistočnom smjeru.{{sfn|Pfeiffer|2004}} Jezgra otoka sastoji se od [[metamorfne stene|metamorfne stijene]] starosti od otprilike 200–40 milijuna godina. Danas su vidljivi na površini jedino na najvišem uzvišenju, ''Profitis Ilias'' (567 m), iako se njihovi tragovi mogu naći i na četiri lokacije na južnom otoku, ispod mlađih slojeva.{{sfn|McCoy|Heiken|2000|loc=str. 43–70}} Ostatak otoka sastoji se od vulkanskih stijena, koje su nastale nakon najmanje 12 srednjih i većih, kao i nekoliko manjih [[vulkanska erupcija|erupcija]] od [[pleistocen]]a, dakle u posljednjih 1,8 milijuna godina. Radi se uglavnom o piroklastičnom talogu, no po cijelom području se mogu pronaći pet tokova [[Lava|lave]]. Prilikom utvrđivanja starosti, došlo se do zaključka da se radi o intervalu od 20.000 godina koji leži između većih te 5.000 godina između manjih erupcija vulkana.{{sfn|McCoy|Heiken|2000|loc=str. 43–70}} Vulkanizam u Egejskom moru prvi put se pojavio prije otprilike 3-4 milijuna godina, uz iznimku otoka [[Kos (ostrvo)|Kos]], koji je bio aktivan već prije n10-11 milijuna godina.{{sfn|Pfeiffer|2004}} Santorini je bio poprište 12 velikih erupcija u posljednjih 360.000 godina, a interval između svake je otprilike 30.000 godina. Erupcije koje su formirale današnji izgled [[Kaldera|kaldere]] događale su se sve češće - zadnja je bila prije 3.600 godina, a predzadnja prije 21.000 godina. Erupcija vulkana [[1620-e pne.|1620. pr. Kr.]] je izbacila otprilike 54,5 kubičnih kilometara [[Magma|magme]], dim pepela koji se popeo 36&nbsp;km visoko te dovela do raspada Kaldere. Njen opseg je na istom rangu kao i [[erupcija Tambore 1815.]] u [[Indonezija|Indoneziji]],{{sfn|Friedrich|2000|loc=str. 68}} najveće erupcije moderne povijesti.{{sfn|Hyndman|Hyndman|2010|loc=str. 156}} Pretpostavlja se da je izgled There prije minojske erupcije bio kružni otok sa velikom uvalom u unutrašnjosti u kojoj je more, dok je okruženi glavni brijeg bio u sredini.{{sfn|Friedrich|2000|loc=str. 119–120}} == Opseg erupcije == [[Datoteka:Minoan_Ash.png|right|thumb|225px|Raspon vulkanskog pepela nakon erupcije There]] Grčki arheolog [[Spiridon Marinatos]] je 1939. objavio teoriju po kojoj je erupcija vulkana There prouzročio propast minojske kulture na [[Kreta|Kreti]].{{sfn|Vitaliano|Vitaliano|1974|loc=str. 19–24}} Erupcija se odigrala tek 100&nbsp;km od Krete, kolijevci minojske civlizacije – koja je izgradila palaču u [[Knosos]]u, ceste i dotok vode – a 50 godina nakon tog događaja, ta je civilizacija propala.{{sfn|Cecil|2011}} Uz debeli oblak i kišu pepela, koja je imala raspon površine od nekoliko stotina kilometara, Marinatos je uzeo u obzir i morski val, koji je, prema njemu, možda imao visinu od 15 metara te tako uništio razne obalne gradove koji su mu se našli na putu. Naknadno su doista pronađeni dokazi za poplave na nekim mjestima Krete, kao što je [[Psira]], [[Palaikastro]] i Papadiokambos.{{sfn|Friedrich|2009|loc=str. 95}} Pronađeni su i dokazi na obali [[Izrael]]a, u [[primorska Cezareja|Primorskoj Cezareji]], koji ukazuju na udare [[tsunami]]ja u [[Brončano doba|brončanom razdoblju]] (1630.–1550. pne).{{sfn|Goodman-Tchernov|Dey|Reinhardt|Mart|2009|loc=str. 943–946}} Ipak, iskapanja kod Palaikastroa ukazuju da je mjesto poplavljeno i uništeno, ali ipak ponovno obnovljeno, što znači da je minojska civilizacija postojala i nakon toga.{{sfn|Bruins|Pflicht|MacGillivray|2009|loc=str. 397–411}} Prema novim istraživanjima, Minojska civilizacija je nastavila postojati još daljnjih 150 godina.{{sfn|Wilford|1989}} Marinatos je pretpostavio da je raspon erupcije bio velik - 80-120&nbsp;km³ izbačenog piroklastičnog materijala, što je četiri puta više od [[Erupcija Krakatoa 1883.|erupcije Krakatoa 1883.]], što je jačina 7 na razini indeksa vulkanske eksplozivnosti (IVE) - ali je ta procjena s godinama ispravljena na niže vrijednosti. Pošto niti slojevi pepela na susjednim otocima nisu potvrdili Marinatosine procjene,{{sfn|Doumas|Papazoglou|1980|loc=str. 322–324}} pretpostavlja se manja erupcija od oko 30&nbsp;km³ što odgovora jačini 6 na ljestvici IVE. I analiza tla prije i nakon erupcije ukazuje na minimalnu promjenu mjesne vegetacije, te stoga i na proporcionalno manju erupciju: nije palo više od 5&nbsp;cm pepela bilo gdje na Kreti.{{sfn|Eastwood|2002|loc=str. 431–444}} Ipak, 2002. pronađeni su slojevi pepela koji zbog debljine daju naslutiti da je erupcija mogla biti i dvostruko snažnije (i do 100&nbsp;km³ ili razina 7 na ljestvici IVE).{{sfn|McCoy|2002|loc=str. 21–22}} Daljnja istraživanja morskog dna u okolici Santorina 2006. ukazuju da značajnu debljinu sloja piroklastičnog toka. Na temelju tih podataka, procjenjuje se obujam [[Magma|magme]] od 60&nbsp;km³, što bi također potvrdilo razinu 7 na ljestvici IVE.{{sfn|Sigurdsson|Carey|2006}} == Faze erupcije == Eurpcija se danas dijeli na četiri faze. Njoj su prethodili [[potres]]i. Stanovnici su potom napustili otok. Imali su dovoljno vremena ponijeti svoje stvari. Prilikom iskapanja grada Akrotiri nisu pronađeni niti leševi, nakit ili alati. Nakon potresa Akrotiri je naizgled ponovno nastanjen, jer su pronađeni dokazi da su stanovnici potraživali pokućstvo i spremnike za hranu, dok su nestabilni zidovi porušeni kako bi se upotrijebili za drugu svrhu.{{sfn|Palyvou|2005|loc=str. 11}} Ispod jedne ruševine, stanovnici su iskopali tri kreveta te ih postavili jedno na drugo.{{sfn|Friedrich|2000|loc=str. 70}} Međutim, potraga za stvarima tadašnjih mještana je prekinuta te su ostavili pokućstvo i spremnike za hranu za sobom. Pretpostavlja se da ih je prekinulo izbacivanja pepela iz There, nakon čega je nastala ponovna pauza. {{sfn|Palyvou|2005|loc=str. 4}} === Prvo izbacivanje plovućca === [[Datoteka:HistoireDesMétéores - p412.jpg|desno|mini|225px|Umjetnički prikaz plinijske erupcije]] Prva faza erupcije sastojala se od [[plinijska erupcija|plinijske erupcije]] laganog [[Plovućac|plovućca]] i pepela. Taloženje se odvijalo stopom od oko 3&nbsp;cm po minuti, što je dovelo do evakuacije preostalih stanovnika otoka: krovovi su propali pod teretom težine pepela i kamenja, a kuće su zakopane sve do drugog kata.{{sfn|Michaelides|2003|loc=str. 314}} Stvorio se talog [[tuf]]a debljine i do 7 metara u regiji Fira.{{sfn|Chapin|Elston|1979|loc=str. 156}} S druge strane, debljina pepela drastično opada prema jugu, zapadu i sjeveru: kod Akrotirija je debljina taloga samo 20&nbsp;cm, Theraziji 30&nbsp;cm a Oia 50&nbsp;cm. Na temelju tih razlika, zaključeno je da je vjetar puhao prema istoku tijekom erupcije.{{sfn|Friedrich|2000|loc=str. 72}} Energija ove faze erupcije bila je isprva mala. Trajala je osam sati te nije uzrokovala nikakve tsunamije, a lava nije stigla do mora.{{sfn|Sivertsen|2009|loc=str. 26}} Akrotiri i sva druga naselja na otoku su uništena – iako nisu pronađeni dokazi da je itko poginuo na otoku – dok je vjetar pepeo i dim nosio prema jugu i istoku.{{sfn|Santorini-eruption}} === Druga faza: piroklastični tokovi === U drugoj fazi, novi erupcijski otvor pojavio se u moru južno od prvog otvora, te je more došlo u kontakt s magmom. To je dovelo do velikih [[eksplozija]] koje su raspršile lavu te bacile velike gromade na Theru, koje su razorile nastambe na otoku,{{sfn|Friedrich|2000|loc=str. 76}} zajedno sa 12 metara pepela. Piroklastični tokovi su se pojavili u ovoj fazi, koja je trajala između jednog sata i jednog dana.{{sfn|Sivertsen|2009|loc=str. 26}} Pojavili su se i tsunamiji koji su su krenuli prema sjeveru, jugu i istoku. Iskapanja na Palakaistrou ukazuju da je jedan tsunami krenuo izravno prema [[Egipat|Egiptu]],{{sfn|Sivertsen|2009|loc=str. 26}} no pogođena su i druga okolna područja na kojem su se pojavile nove civilizacije: [[Cipar]], Kreta, južna [[Anatolija]] i [[Fenicija]].{{sfn|Broad|2009}} Pretpostavlja se da su tsunamiji nestali ne samo raspadom otoka, već i piroklastičnim tokovima.{{sfn|McCoy|Heiken|2000|loc=str. 60}} Ipak, piroklastični tokovi su ostavili izravnu štetu jedino na Theri, i nema dokaza da su stigli do drugih otoka.{{sfn|McCoy|Heiken|2000|loc=str. 58}} U ovoj fazi erupcija je uz pepeo i lavu izbacila i [[lapili]].{{sfn|McCoy|Heiken|2000|loc=str. 49}} === Treća faza === U trećoj fazi, dokazi ukazuju na ponovni kontakt mora i magme, dok je oko 55 metara pepela pomiješanog s kamenjem izbačeno na Theru, možda iz novog otvora zapadno od prvog. Piroklastični tokovi spustili su se iz Kaldere niz dolinu. I tu je došlo do tsunamija, koji su pak krenuli prema zapadu i jugu. Piroklastični tokovi su se pomiješali sa toplim zrakom i stvorili plutajući stup koji je sadržavala velike količine eruptivnog materijala. Taj stup, a ne plinijska erupcija, je doveo do većine [[tefra|tefre]] There koja je pronađena u [[Sredozemno more|Sredozemnom moru]], te čak i dalje, i do [[Crno more|Crnog mora]]. [[Kaldera]], koja se već počela smanjivati, je u ovoj fazi započela svoj potpuni raspad,{{sfn|Sivertsen|2009|loc=str. 26}} koji je dovršen u četvrtoj fazi.{{sfn|McCoy|Heiken|2000|loc=str. 59}} Dim pepela popeo se do visine od 36&nbsp;km.{{sfn|Hyndman|Hyndman|2010|loc=str. 156}} === Četvrta faza: urušavanje otoka === U završnoj fazi, stvorili su se debeli talozi na Theri i stvorili nove tsunamije prema zapadu i jugozapadu. Prema znanstvenicima, 75-90 % eruptirane tefre padne na tlo u prvih 36 sati, većinom kao fini pepeo. Minojski talog tefre pokrio je ogromnu površinu od 2-2,2 milijuna km², te su njeni talozi pronađeni čak i na ušću [[Nil]]a.{{sfn|Sivertsen|2009|loc=str. 27}} Središnji planinski kraj vulkanskog otoka se urušio i potonuo u moru, te je Santorini dobio svoj današnji izgled.{{sfn|Geology}} Južni dio otočnog [[arhipelag]]a, [[Aspronisi]], je pak ostao čitav. Erupcija je sveukupno bila kratkotrajna, svega četiri dana.{{sfn|Santorini-eruption}} == Datiranje == Razne ekspedicije su provele iskapanja i istraživale ovaj događaj zahvaljujući raznim metodama, što je dovelo do podjele znanstvene zajednice na dva tabora. Na jednoj strani nalaze se zastupnici "kasnog datiranja" (1530.–1520. pne) i stoga "kratke kronologije". Na drugoj strani nalaze se zastupnici "ranog datiranja" (1628.-1620. pne) i "duge kronologije".{{sfn|Baillie|2012|loc=str. 111}} === Arheološko–povijesna metoda === Marinatos je smjestio minojsku erupciju isprva ugrubo na otprilike 1500. pne, uz mogućnost greške od 50 godina, jer je taj datum uzeo kao granicu propasti minojskih palača na Kreti.{{sfn|Marinatos|1939|loc=str. 425–439}} Iako su iskapanja narednih desetljaća pokazala da minojska civilizacija nije nestala iznenada, već postepeno, počevši od [[1450-e pne.|1450. pne]], datiranje minojske erupcije potkraj 16. stoljeća pne. se sa arheološkog stajališta pokazala najvjerojatnijom. U međuvremenu su na Kreti pronađeni nalazi (primjerice napredno razvijeni stilovi crteži na vazama) koji se s jedne strane na Santoriniju više ne javljaju, ali se s druge strane nedvosmisleno datiraju prije raspada minojske civilizacije te su na Kreti pronađeni iznad sloja pepela. Relativna kronologija minojske civilizacije, koju je već razradio [[Arthur Evans]] te je od tada stalno dorađena, su 1989. spojili Peter Warren i Vronwy Hankey sa apsolutnom kronologijom Egipta.{{sfn|Warren|Hankey|1989|loc=str. 200, 220}} Prema njima, "Srednje minojska III" faza se poklapa s dolaskom [[Hiksi|Hiksa]] (1500. pne ± 50), "Kasna minojska IA" faza sa [[Drugi prijelazni period Egipta|drugim prijelaznim periodom Egipta]] a "Kasna minojska IB" faza sa razdobljem [[Hatšepsut]]a i [[Tutmozis III|Tutmozisa III]].{{sfn|Warren|Hankey|1989|loc=str. 128–130}} Ako bi se taj argument prihvatio, minojska erupcija bi se svrstala negdje 30 godina prije "Kasno minojske IA" faze, dakle otprilike 1530.–[[1500. pne.|1500. pne]]. [[Datoteka:Akrotiri_Minoan_fresco.jpg|right|thumb|325px|Minojska [[freska]] koja prikazuje Akrotiri]] Drugi arheolozi daju argumente za ranije datiranje minojske erupcije, poput Wolfa-Dietricha Niemeiera, koji je iskapao palaču [[Tel Kabri]] u Izraelu te ukazao da jedan prag u zagradi uništenoj 1600. pne u potpunosti odgovara onoj koja je pronađena u Akrotiriju. {{sfn|Niemeier|1990|loc=str. 114–119}} Slike na zidovima također ukazuju na stilske veze sa [[freska]]ma na Theri. Niemeier stoga zastupa "kasnu kronologiju" te premještanje Kasne minojske faze IA sa 1500. na 1600. pne. Iskapanja Tell el-cAjjula u [[pojas Gaze|pojasu Gaze]] idu u istom pravcu.{{sfn|Fischer|2009|loc=str. 253–265}} Ali rano datiranje bi kao nuspojavu imalo za to da bi se uz minojsku kronologiju morala revidirati i egipatska, koja se smatra vrlo pouzdanom – te stoga i sve o njoj ovisne kronologije na [[Bliski istok|Bliskom istoku]] – te stoga tu teoriju odbacuju razni egiptolozi, pogotovo Manfred Bietak.{{sfn|Bietak|1995|loc=str. 124–125}} [[Datiranje ugljikom-14]] ukazuje da se erupcija dogodila u drugoj polovici 17. stoljeća pne, što se poklapa sa drugim nezavisnim nalazima tog razdoblja, kao što su neobični prstenovi drveća i sumporove razine u [[Ledenjak|ledenom pokrovu]]. Arheološki nalazi pak favoriziraju datum nakon početka novog kraljevstva u Egiptu (1500. pne). Nijedan trag pepela There od preko 400 nalaza nije pronađen u nekom arheološkom nalazištu prije [[Osamnaesta dinastija Egipta|18. egipatske dinastije]] ili kasnog brončanog doba. Stoga ovu erupciju Bietak stavlja u doba 18. dinastije.{{sfn|Bietak|1995|loc=str. 124}} Ovo iznanađuje s obzirom na broj nalaza i dobre kvalitete pepela tog vulkana. Dakle, ugljik 14 stavlja erupciju 100 godina prije arheoloških nalaza koji su vezani uz egiptasku povijesnu kronologiju.{{sfn|Stadler|2012|loc=str. 407–422}} Veliku ulogu ovdje igra bijeli stil keramike koji je pronađen u slojevima iste kronologije na Santorinu prije erupcije, [[Cipar|Cipru]] i [[Avaris]]u (današnji Egipat). Kada bi se ti dijelići posložili u kronološki niz razvoja, ukazivali bi na sinkronizaciju kulturnog prostora, pogotovo na pitanje ranijeg ili kasnijeg datiranja minojske erupcije te razriješili tu nedoumicu.{{sfn|Manning|2007|loc=str. 101–138}} No pošto su se sredinom 17. stoljeća pne. Egipat i [[Mezopotamija]] nalazile u kaosu, nema pisanih dokaza o katastrofi iz tog razdoblja, koja bi mogla vezati ju uz neki datum. Egipat je za vladavine [[Ahmose I]] pogodio "razdoblje nevremena" (1539.–1528. pne), kada je područje pogodilo tama i oblaci koji podsjećaju na erupciju vulkana, ali je taj zapis kontroverzan.{{sfn|Foster|Ritner|1996|loc=str. 1–14}} Međutim, nisu pronađeni slojevi pepela There tijekom vladavine Ahmosea I u Avarisu ili po drugim egipatskim gradovima, te je možda to "nevrijeme" možda simbolične prirode prikaza stanja tadašnjeg društva, a ne nužno opis stvarnih vremenskih prilika.{{sfn|Wiener|Allen|1998|loc=str. 1–28}} [[Papirus Ipuwer]], drevna egipatska pjesma sačuvana na jednom listu [[papirus]]a koja opisuje Egipat pogođen nizom prirodnih katastrofa i u stanju kaosa, dodatno ukazuje da je možda doista bila neka vrsta nepogode u 17. stoljeću pne.{{sfn|Reshafim}} === Znanstvena metoda === [[Datoteka:Maqueta del jaciment arqueològic d'Akrotiri, exposada al Museu de la Prehistòria de Thira.JPG|desno|mini|225px|Maketa izgleda [[Akrotiri (Santorini)|Akrotirija]], minojskog grada prije erupcije]] Klasično datiranje minojske erupcije (1500. pne) je prvi put stavljeno pod upitnik 1987. kada su bušenja [[led]]a na [[Grenland]]u ukazala da se jedina veća vulkanska erupcija sredinom [[2. milenijum pne.|2. milenijuma pne.]] odigrala otprilike 1645. pne (± 20 godina).{{sfn|Hammer|Clausen|Friedrich|Tauber|1987|loc=str. 517–519}} Povećana koncentracija [[sumporna kiselina|sumporne kiseline]], koja je pronađena u slojevima tog razdoblja, nije se mogla nedvosmisleno dovesti u vezu sa Therom, ali s obzirom da se pretpostavlja da tada nije bilo neke druge veće vulkanske erupcije, minojska je "najprikladniji kandidat" za taj nalaz.{{sfn|Hammer|Clausen|Friedrich|Tauber|1987|loc=str. 517–519}} Pretpostavka da je minojska erupcija bila dovoljno velika da ostavi čak tragove na ledenom pokrovu Grenlanda, zasniva se na Marinatosovoj teoriji da se može usporediti sa erupcijom Tambore.{{sfn|Marinatos|1939|loc=str. 425–439}} Ipak, tako snažna erupcija je morala barem kratkostrajno dovesti i do "vulkanske zime", klimatske promjene koja se dogodila u slučaju Tambore. Prilikom istraživanja [[god|godišnjeg prirasta]] prstena [[golosjemenjača]] u [[Kalifornija|kalifornijskom]] [[White Mountains (Kalifornija)|White Mountains]] otkrivene su oscilacije koje su se odigrale 1628.–1626. pne, a koje ukazuju na vrlo hladno ljeto.{{sfn|Lamarche|Hirschboeck|1984|loc=str. 121–126}} 1988., prilikom istraživanja irskih [[hrast]]ova, također je utvrđeno da imaju neobično tanke prstenove koje počinju 1628. pne, te traju kraće od 20 godina.{{sfn|Baillie|Munro|1988|loc=str. 344–346}} 1996., nalazi drveta u [[Anatolija|Anatoliji]] potvrdili su klimatsku anomaliju koja ukazuje na netipično blago i vlažno ljeto 1628. pne.{{sfn|Kuniholm|Kromer|Manning|1996|loc=str. 780–783}} Ovaj datum potkrijepljuje i nalaz [[Bor (biljka)|borova]] u Torfmooru u [[Švedska|Švedskoj]] iz 2000. {{sfn|Grudd|Briffa|Gunnarson|2000|loc=str. 2957–2960}} Izravna povezanost minojske erupcije i ove privremene klimatske promjene je upitna. 1990., kanadski istraživači su predložili alternativnu teoriju, naime da se zapravo radi o erupciji [[Vezuv]]a koja se odigrala otprilike 1660. pne (± 43 godina), dok je kao treći kandidat predložena i erupcija [[Mount Saint Helens|Mount St. Helensa]], koja se također odigrala u 17. stoljeću pne.{{sfn|Vogel|Cornell|Nelson|Southon|1990|loc=str. 534–537}} Istraživanja iz 1998. su došla do zaključka da vulkanske čestice pronađene 1987. u ledenom pokrovu kemijski ne odgovaraju minojskoj erupciji, te da se možda radi o nekoj drugoj, još nepoznatoj erupciji.{{sfn|Baillie|2012|loc=str. 114}} B.M Vither se ne slaže s tom tezom te navodi da su pronađene vulkanske čestice bogate kalcijem, što vrlo dobro odogovara minojskoj erupciji.{{sfn|Heinemeier|Friedrich|2009|loc=str. 275–284}} 2006., matodom datiranjem ugljikom je utvrđeno da jedno iskopano deblo [[Maslina|masline]], koja je pokopana erupcijom vulkana na Theri, potječe između 1627. i 1600. pne.{{sfn|HAW|2006}} Listovi ukazuju da je deblo živo zakopano pepelom, a prstenovi su zasebno analizirani čime je smanjen raspon pogreške.{{sfn|Heinemeier|Friedrich|2009|loc=str. 285}} I ovaj nalaz se našao na udaru kritika pojedinih znanstvenika: Paolo Cherubini navodi da je utvrđivanje broja prstenova masline nemoguće zbog fluktuacija gustoće drveta između godina te razlika između različitih radijusa debla na istom uzorku.{{sfn|Chrubini|2013}} 2006., arheološki nalazi taloga tsunamija kod Palaikastroa na Kreti su po ponovno ispitanoj metodi utvrdila da su se isti dogodili otprilike 1650. ± 30 godina pne: 78,3 % vjerojatnost da je to bilo 1692–1603. pne, odnosno 68,2 % da se dogodilo između 1683. i 1616. pne. Slojevi su sadržavali kosti životinja i dijelove keramike pomiješane sa vulkanskim pepelom, čime su iznimne jer daju trostruki doprinos datiranju u jednom: geološki, arheološki i materijal za datiranje ugljikom. {{sfn|Bruins|Pflicht|MacGillivray|2009|loc=str. 397–411}} == Teorije o utjecaju na mitologije i legende == [[Datoteka:Schnorr_von_Carolsfeld_Bibel_in_Bildern_1860_053.png|desno|mini|225px|Pojedini povjesničari smatraju da je erupcija utjecala na biblijske priče o pošastima u Egiptu]] Usprkos vjerojatno ogromnom rasponu ove prirodne katastrofe, nema izravnih pisanih dokumenata koji ju opisuju.{{sfn|Santorini}} Pojedini povjesničari smatraju da je erupcija utjecala na razne mitove i legende, čime se neizravno potvrđuje. Tu je grčki mit o [[Deukalion]]u, koji je preživio potop.{{sfn|de Boer|Sanders|2012|loc=str. 69}} [[Amisadukina Venerina tablica]] iz [[Babilon]]a navodi da je [[Venera (planeta)|Venera]] bila "zamagljena" na nebu devet mjeseci 1628. pne.{{sfn|Darlow|2006|loc=str. 20}} Neki smatraju da su posljedice erupcije mogle biti izvor nadahnuća za neke [[Biblija|biblijske priče]] vezane uz Egipat.{{sfn|de Boer|Sanders|2012|loc=str. 70–71}} Barbara J. Sivertsen navodi da je stup dima izazvan erupcijom morao biti najmanje 50&nbsp;km visok da bi se vidio sa [[Delta Nila|delte Nila]], te navodi da ga Egipćani stoga nisu mogli spaziti.{{sfn|Sivertsen |2009|loc=str. 37}} Prema [[knjiga izlaska|Knjizi izlaska]], prva pošast koja je pogodila Egipat bila je pretvaranje Nila i svih okolnih izvora u krv, zbog čega su uginule ribe te je voda smrdila. Sivertsen pretpostavlja da je tsunami izazvan erupcijom There stigao do egipatske obale za nekoliko sati, te bio tri do četiri puta snažniji od običnog vala, čime je mogao prodrijeti duboko u unutrašnjosti te rijeke. U sebi je nosio talog pepela, sastavljen od sumpora i [[Željezovi oksidi|željezovog oksida]].{{sfn|Sivertsen |2009|loc=str. 38}} Druga pošast je bila invazija [[žaba]], što se također može objasniti bijegom tih vodozemaca iz otrovane rijeke.{{sfn|Sivertsen |2009|loc=str. 39}} Uslijedila je pošast kukaca koji su išli u kuće ljudi, jer su možda tražili sklonište od pepela u zraku. {{sfn|Sivertsen |2009|loc=str. 40}} Ipak, ne postoji dogovor znanstvenika oko ovih pretpostavki. Postoje i pretpostavke da je raspad otoka nakon erupcije bio podloga za [[Platon]]ov opis potonuća [[Atlantida|Atlantide]],{{sfn|McCoy|Heiken|2000|loc=str. v}} koji se podudara sa opisom Santorinijeve kaldere, morskog vulkana sa otokom u sredini, oko kojeg je bio sagrađen grad. Nakon erupcije, dio otoka se urušio i potonuo, slično kao i Atlantida.{{sfn|Darlow|2006|loc=str. 21}} {{izdvojeni citat|Od boraca na jednoj strani grada [[Atena|Atene]] je bio vladar, te je usmjerio spor; borce na drugoj strani vodili su kraljevi otoka Atlantide, koja, kao što sam rekao, je nekoć imala raspon veći od [[Libija|Libije]] i Azije; a kada je potonula nakon [[potres]]a, postala je neprohodna barijera blata za putnike koji su jedrili prema oceanu.{{sfn|Platon}}}} Postoji i teorija koja povezuje kineske spise koje opisuju raspad [[Dinastija Xia|dinastije Xia]] u [[Kina|Kini]] u 17. stoljeću pne. sa ovom erupcijom.{{sfn|Friedrich|2000|loc=str. 81}} [[Bambusovi anali]] opisuju kinesku kronologiju u [[Stari vijek|starom vijeku]], te navode da je pad ove dinastije i uspon [[Dinastija Shang|dinastije Shang]] oko 1618. pne pratila "žuta magla, mračno sunce, onda tri sunca, mraz u srpnju, glad i petero uvenulih žitarica".{{sfn|Foster|Ritner|1996|loc=str. 1–14}} == Posljedice == [[Datoteka:Santoríni aerial.jpg|desno|mini|225px|Pogled na otočje Santorini 2025. godine]] Minojska vulkanska erupcija je druga najveća od početka [[Civilizacija|ljudske civilizacije]], odmah iza [[erupcija Tambore 1815.|erupcije Tambore 1815.]] – oblaci pepela prekrili su tamom područje od oko 300.000&nbsp;km², erupcija je izbacila [[sumpor]] u atmosferu koji je doveo do hlađenja zemljine površine, dok se vulkanski sloj nalazi 20–30&nbsp;km u okrugu Santorinija.{{sfn|Leadbeater|2006}} I trgovinske rute brodova su poremećene ovim događajem.{{sfn|Santorini-eruption}} Postoje pretpostavke da je erupcija imala negativne učinke na [[Marinska biologija|morski život]] u Egejskom moru.{{sfn|Bicknell|2000|loc=str. 102}} Sav život na Theri je uništen erupcijom, ali se ekosustav polako vraćao jer su biljke počele ponovno rasti već nakon par stotina godina. [[900. pne.|900. pne]] [[Dorani]] su ponovno naselili otok.{{sfn|BBC News|2002}} Nepoznato je da li je ova vulkanska erupcija izravno ili neizravno utjecala na minojsku civilizaciju, jer nisu pronađene nikakve slike te katastrofe. Arheološka iskapanja ukazuju na iznenadni nestanak i uništenje ove kulture. Pošto je Santorini bio jedini otok koji se mogao dostići sa Krete za samo jednodnevnom putovanju, jer ih dijeli 100&nbsp;km udaljenosti, bio je središnja postaja za trgovanje Minojaca prema sjeveru.{{sfn|Knappett|Evans|Rivers|2008|loc=str. 1009–1024}} Uništenje luke Akrotiri prisililo je Minojce da možda potraže alternativne rute putovanja. Dugoročno je to povećalo trud i napore za dalekim trgovanjem, što je pak povećalo cijene morskih putovanja, pa Carl Knappett i Ray Rivers iznose teoriju da je minojska kultura iscrpljena te doživjela ekonomski raspad upravo zahvaljujući ovoj erupciji.{{sfn|Knappett|Evans|Rivers|2011|loc=str. 1008–1023}} [[Mikenska kultura]] nedugo nakon ovog događaja je osvojila Minojce, te neki arheolozi pretpostavljaju da je erupcija izazvala krizu minojske civilizacije koja je dozvolila lako osvajanje druge kulture.{{sfn|Antonopoulos|1992|loc=str. 153–168}} Santorini je obnovljen i ponovno naseljen te je danas skup otoka sa nekoliko manjih naselja, koje sveukupno broje 15.550 stanovnika prema popisu stanovništva iz 2011.{{sfn|Greeceview}} Posljednja erupcija vulkana bila je 1950. te nije bila većeg razmjera. Trenutno, Nea Kameni je i dalje aktivni vulkan,{{sfn|Pfeiffer|2004}} ali miruje te je nemoguće procijeniti kada će izbiti nova erupcije: mogla bi se dogoditi odmah ili tek za 150 godina.{{sfn|Volcano discovery|2006}} == Napomene == {{izvori|3}} == Izvori == ;Knjige {{refbegin}} *{{cite book|last=Baillie| first=M.G.L. |title=A Slice Through Time: Dendrochronology and Precision Dating | publisher=[[Routledge]]| year= 2012| isbn=9781136226915| ref=harv}} *{{cite book| last=Bietak| first=Manfred| title=Trade, Power and Cultural Exchange: Hyksos Egypt and the Eastern Mediterranean World 1800-1500 BC |publisher= Österreichische Akademie der Wissenschaften|year=1995|isbn= 3-7001-2205-5|ref=harv}} *{{cite book|last1=Chapin|first1=Charles Edward |last2=Elston| first2=Wolfgang E. |title=Ash-flow Tuffs, Opseg 180| publisher= Geological Society of America |year=1979|isbn= 9780813721804|ref=harv}} *{{cite book|last=Darlow| first=Richard| year=2006|title=Moses In Ancient Egypt & The Hidden Story Of The Bible|publisher=Lulu| isbn=9781430300533| ref=harv}} *{{cite book|last1=de Boer|last2=Sanders| first1=Jelle Zeilinga|first2= Donald Theodore| title=Volcanoes in Human History: The Far-Reaching Effects of Major Eruptions| publisher=[[Princeton University Press]]| isbn=9781400842858 |year=2012| ref=harv}} *{{cite book|last=Fischer| first=Peter M.|title= The chronology of Tell el-cAjjul, Gaza – stratigraphy, Thera, pumice and radiocarbon dating. In: Jan Heinemeier, Walter Friedrich: Time's Up! − Dating the Minoan Eruption of Santorini, Acts of the Minoan Eruption Chronology Workshop, Sandbjerg |publisher= Aarhus University Press|year= 2009| isbn=978-87-7934-024-4|ref=harv}} * {{cite book|last=Friedrich|first=Walter Ludwig| title=Fire in the Sea: The Santorini Volcano : Natural History and the Legend of Atlantis|publisher= [[Cambridge University Press]]|year= 2000|url=http://art.buffalo.edu/coursenotes/ahi307/friedrich.pdf | isbn=9780521652902|ref=harv}} *{{cite book|last=Friedrich|first=Walter Ludwig| title=Santorini: Volcano, Natural History, Mythology|url=https://archive.org/details/santorinivolcano0000frie|publisher=Aarhus University Press|year= 2009|isbn=9788779345058|ref=harv}} * {{cite book| last1=Heinemeier| last2=Friedrich| first1=Jan| first2=Walter| year=2009 |title=Time's Up! − Dating the Minoan Eruption of Santorini, Acts of the Minoan Eruption Chronology Workshop, Sandbjerg |publisher=Aarhus University Press| year=2009| isbn=978-87-7934-024-4| ref=harv}} *{{cite book|last1=Hyndman|first2=David |last2=Hyndman|title=Natural Hazards and Disasters|first1=Donald| publisher=Cengage Learning|year= 2010|isbn=9781133169925|ref=harv}} *{{cite book|last=Manning| first=Sturt W.| title=Clarifying the ‘High’ v. ‘Low’ Aegean/Cypriot Chronology for the Mid Second Millennium BC: Assessing the Evidence, Interpretive Frameworks, and Current State of the Debate|year=2007|isbn=978-3-7001-3527-2|publisher=Österreichische Akademie der Wissenschaften| ref=harv}} *{{cite book|last1=McCoy|first1=Floyd W. |first2= Grant |last2=Heiken| title=Volcanic Hazards and Disasters in Human Antiquity, Izdanje 345|publisher=Geological Society of America|year= 2000|isbn= 9780813723457|ref=harv}} * {{cite book|last=Michaelides| first=Constatine E.| title=The Aegean crucible: tracing vernacular architecture in post-Byzantine centuries| year=2003| publisher=Delos Press| isbn=9780972972307| ref=harv}} * {{cite book| last=Niemeier| first=Wolf-Dietrich |title= New Archaeological Evidence for a 17th century date of the 'Minoan Eruption' from Israel (Tel Kabri, Western Galilee), in: Thera and the Aegean world, 3,3. Chronology. Proceedings of the Third International Congress, Santorini, Greece|publisher= D. A. Hardy|location= London |year=1990| isbn=0-9506133-6-3| ref=harv}} *{{cite book|last=Palyvou| first=Klairē |title=Akrotiri Thera: An Architecture of Affluence 3,500 Years Old, Opseg 15| publisher=INSTAP Academic Press |year= 2005|isbn=9781931534147|ref=harv}} * {{cite book|last=Sivertsen|first=Barbara J.| title=The Parting of the Sea: How Volcanoes, Earthquakes, and Plagues Shaped the Story of Exodus|url=https://archive.org/details/partingofseahowv0000sive| publisher=Princeton University Press| year= 2009|isbn= 9781400829958|ref=harv}} * {{cite book|last1=Warren| last2=Hankey| first1= Peter M.| first2 =Vronwy| title=Aegean Bronze Age Chronology|url=https://archive.org/details/aegeanbronzeagec0000warr| publisher=Bristol Classical Press|year= 1989|isbn=9780906515679 |ref=harv }} {{refend}} ;Znanstveni časopisi {{refbegin}} * {{cite journal|last=Antonopoulos| first=John| year=1992| |doi=10.1007/BF00127003| volume=5| issue=2| publisher=Kluwer Academic Publishers| title=The great Minoan eruption of Thera volcano and the ensuing tsunami in the Greek Archipelago| url=http://link.springer.com/article/10.1007%2FBF00127003| issn=1573-0840| ref=harv}} * {{cite journal|last1=Baillie| last2=Munro| first1=M.G.|first2=M.A.R.| year=1988 |title=Irish tree rings, Santorini and volcanic dust veils|publisher=Nature|url=http://www.nature.com/nature/journal/v332/n6162/abs/332344a0.html|volume=332|issue=1| doi=10.1038/332344a0| ref=harv| issn = 0028-0836}} * {{cite journal|last=Bicknell| first=Peter |title=Late Minoan IB marine ware, the marine environment of the Aegean, and the Bronze Age eruption of the Thera volcano| volume=171|url=http://sp.lyellcollection.org/content/171/1/95.short| year=2000| doi=10.1144/GSL.SP.2000.171.01.09|publisher=Geological society| ref=harv}} * {{cite journal|last1=Bruins|first1=Hendrik J. |first2= Johannes van der |last2=Pflicht|first3=J. Alexander |last3=MacGillivray |title= The Minoan Santorini eruption and tsunami deposits in Palaikastro (Crete): Dating by geology, archaeology, ¹⁴C, and Egyptian chronology| url=http://bsa.academia.edu/AlexanderMacGillivray/Papers/256144/The_Minoan_Santorini_eruption_and_tsunami_deposits_in_Crete_Palaikastro_Geological_archaeological_14C_dating_and_Egyptian_chronology | publisher=Arizona Board of Regents on behalf on the University of Arizona | work=Radiocarbon|volume= 51|issue=1| year=2009 | |ref=harv}} * {{cite journal| last=Chrubini| first=Paolo| year=2013| title=Olive Tree-Ring Problematic Dating: A Comparative Analysis on Santorini (Greece)| url=http://www.plosone.org/article/info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pone.0054730| doi=10.1371/journal.pone.0054730| ref=harv}} * {{cite journal|last1=Doumas|year=1980|last2=Papazoglou| first1=Christos|first2=L.| title=Santorini tephra from Rhodes| url=http://www.nature.com/nature/journal/v287/n5780/abs/287322a0.html|year=1980| doi=10.1038/287322a0| location=Department of Antiquities, National Archaeological Museum, Tositsa 1|publisher=Nature|ref=harv}} * {{cite journal| last=Eastwood| first=Warren J.| title=The environmental impact of the Minoan eruption of Santorini (Thera): statistical analysis of palaeoecological data from Golhisar, southwest Turkey| year=2002| url=http://discovery.ucl.ac.uk/156232/| volume=12| issue=1| publisher=UCL Discovery| doi=10.1191/0959683602hl557rp| ref=harv| date=| access-date=2014-08-21| archive-date=2015-10-18| archive-url=https://web.archive.org/web/20151018061904/http://discovery.ucl.ac.uk/156232/| dead-url=yes}} * {{cite journal| last1=Foster| first1=Karen Polinger| last2=Ritner| first2=Robert K.| title=Text, storms and the Thera eruption|year= 1996| url=http://www.jstor.org/discover/10.2307/545376?uid=3738200&uid=2&uid=4&sid=21104080874731| publisher=[[Journal of Near Eastern Studies]] | doi=10.1086/373781 |jstor=545376|volume=55|issue=1|ref=harv}} *{{cite journal|title=Tsunami waves generated by the Santorini eruption reached Eastern Mediterranean shores|first1= Beverly N. |last1=Goodman-Tchernov|first2=Hendrik W. |last2=Dey|first3=Eduard G. |last3=Reinhardt|first4=Yossi |last4=Mart| year=2009| url=http://geology.gsapubs.org/content/37/10/943.short| volume=37|issue=1|doi=10.1130/G25704A.1| publisher=Geological Society of America| ref=harv}} * {{cite journal| last1=Grudd| last2=Briffa| last3=Gunnarson| first1=Håkan| first2=Keith R.| first3=Björn E. | year=2000| title=Swedish tree rings provide new evidence in support of a major, widespread environmental disruption in 1628 BC| url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/1999GL010852/abstract;jsessionid=1A22511F2A4A091B7483AD6CBB29C96A.f02t02| volume=27|issue=1| publisher=Geophysical Research Letters|doi=10.1029/1999GL010852| ref=harv}} * {{cite journal| last1=Hammer| last2=Clausen| last3=Friedrich|last4=Tauber| first1=C.U.| first2=H.B.| first3=W.L.| first4=H.| year=1987| title=The Minoan eruption of Santorini in Greece dated to 1645 BC?| url=http://www.nature.com/nature/journal/v328/n6130/abs/328517a0.html|volume=328|issue=1| publisher=[[Nature]]| doi=10.1038/328517a0| ref=harv}} * {{cite journal| last1=Knappett| last2=Evans| last3=Rivers| first1=Carl| first2=Tim| first3=Ray| year=2008| title=Modelling maritime interaction in the Aegean Bronze Age| volume=82| number=318| url=http://antiquity.ac.uk/ant/082/ant0821009.htm| publisher=Antiquity| ref=harv| access-date=2014-08-24| archive-date=2023-01-20| archive-url=https://web.archive.org/web/20230120041321/https://www.cambridge.org/core/journals/antiquity}} * {{cite journal| last1=Knappett| last2=Evans| last3=Rivers| first1=Carl| first2=Tim| first3=Ray| year=2011| title=The Theran eruption and Minoan palatial collapse: new interpretations gained from modelling the maritime network| volume=85| number=329| url=http://antiquity.ac.uk/ant/085/ant0851008.htm| publisher=Antiquity| ref=harv| access-date=2014-08-24| archive-date=2023-01-20| archive-url=https://web.archive.org/web/20230120041321/https://www.cambridge.org/core/journals/antiquity}} * {{cite journal|last1=Kuniholm| last2=Kromer| last3=Manning| first1=Peter Ian| first2=Bernd |first3=Sturt W.| year=1996| title=Anatolian tree rings and the absolute chronology of the eastern Mediterranean, 2220–718 BC|| url=http://www.nature.com/nature/journal/v381/n6585/abs/381780a0.html| publisher=Nature| doi=10.1038/381780a0| ref=harv}} * {{cite journal|last1=Lamarche| last2=Hirschboeck| first1=Valmore C.| first2=Katherine K. |year=1984 |title=Frost rings in trees as records of major volcanic eruptions| | url=http://www.nature.com/nature/journal/v307/n5947/abs/307121a0.html|volume=307|issue=1| publisher=[[Nature]]| doi=10.1038/307121a0| ref=harv}} * {{cite journal| last=Marinatos| first=Spyridos| title=The Volcanic Destruction of Minoan Crete| url=http://journals.cambridge.org/article_S0003598X00028088| year=1939| publisher=Antiquity| volume=13| number=52|doi=10.1017/S0003598X00028088|ref=harv}} * {{cite journal|last=McCoy|first=Floyd W.|title=Modelling the Climatic Effects fo the LBA Eruption of Thera: New Calculations of Tephra Volumes May Suggest a Significantly Larger Eruption than Previously Reported| url=http://www.agu.org/meetings/cc02babstracts/McCoy.pdf| year=2002| location=Department of Natural Sciences, University of Hawaii-Windward, Kaneohe| ref=harv}} *{{cite journal | last = Sigurdsson|first=Haraldur | year = 2006 | title = Marine Investigations of Greece's Santorini Volcanic Field | journal = Eos | volume = 87 | issue= 34| url = http://digitalcommons.uri.edu/gsofacpubs/5/ |doi=10.1029/2006EO340001|publisher=American Geophysical Union|ref=harv}} * {{cite journal|last1=Sigurdsson|first1=Haraldur| last2=Carey| first2=Steven| title=Thera 2006 Expedition Summary| url=http://oceanexplorer.noaa.gov/explorations/06blacksea/logs/summary_thera/summary_thera.html| publisher=Ocean Explorer| year=2006| ref=harv}} *{{cite journal|last=Stadler|first=Peter|title=The Chronology of Tell el-Daba: A Crucial Meeting Point of 14C Dating, Archaeology, and Egyptology in the 2nd Millennium BC|url=https://www.academia.edu/2280883/Kutschera_W._Bietak_M._Wild_EM_Bronk_Ramsey_Ch._Dee_M._Golser_R._Kopetzky_K._Stadler_P._Steier_P._Thanheiser_U._Weninger_F._The_Chronology_of_Tell_El-Daba_A_crucial_meeting_point_of_14C_dating_Archaeology_and_Egyptology_in_the_2nd_millennium_BC._Radiocarbon_2012_407-422|year=2012|publisher=Radiocarbon|volume=54|ref=harv|archive-url=https://web.archive.org/web/20230116235414/https://www.academia.edu/2280883/Kutschera_W._Bietak_M._Wild_EM_Bronk_Ramsey_Ch._Dee_M._Golser_R._Kopetzky_K._Stadler_P._Steier_P._Thanheiser_U._Weninger_F._The_Chronology_of_Tell_El-Daba_A_crucial_meeting_point_of_14C_dating_Archaeology_and_Egyptology_in_the_2nd_millennium_BC._Radiocarbon_2012_407-422|archive-date=2023-01-16|access-date=2023-01-18|url-status=dead}} *{{cite journal|last1=Vitaliano|first2= Dorothy B. |title=Volcanic Tephra on Crete|first1=Charles J.| last2=Vitaliano |publisher=American Journal of Archaeology| volume=78 |issue=1|year=1974|url=http://www.jstor.org/discover/10.2307/503752?uid=3738200&uid=2&uid=4&sid=21104074777041|doi= 10.2307/503752| jstor=503752| ref=harv}} * {{cite journal|last1=Vogel| last2=Cornell|last3=Nelson| last4=Southon| first1=J.S.| first2=W.| first3= D.E.| first4=J.R.| year=1990| url=http://www.nature.com/nature/journal/v344/n6266/abs/344534a0.html|volume=344| title=Vesuvius/Avellino, one possible source of seventeenth century BC climatic disturbances| publisher=Nature| doi=10.1038/344534a0| ref=harv}} * {{cite journal|last1=Wiener| first1=Malcolm H.| last2=Allen| first2=James P. |title=Separate Lives: The Ahmose Tempest Stela and the Theran Eruption| year=1998| url=http://www.jstor.org/discover/10.2307/545324?uid=3738200&uid=2&uid=4&sid=21104080874731|volume=57|issue=1| publisher=Journal of Near Eastern Studies |doi=|jstor=545324|ref=harv}} {{refend}} ;Online izvori {{refbegin}} *{{cite web|last=Broad| first=William J.| year=2009| url=http://www.nytimes.com/2009/11/03/science/03tsunami.html?_r=0| publisher=New York Times| title=In the Mediterranean, Killer Tsunamis From an Ancient Eruption| date=2.11.| ref=harv}} *{{cite web|title=The Fall of the Minoan Civilisation|first=Jessica|last=Cecil|date=17. 2. 2011|url=http://www.bbc.co.uk/history/ancient/greeks/minoan_01.shtml| publisher=BBC History|ref=harv}} * {{cite web|last=Leadbeater| first=Elli |publisher=[[BBC News]]| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5287124.stm| title=Thera eruption was bigger still| date=27. 8. 2006.| ref=harv}} * {{cite web| last=Pfeiffer| first=Tom| year=2004| title=Geology of Santorini: 1.1. Geographic Setting of Santorini | url=http://www.decadevolcano.net/santorini/santorini_geology_geography.htm| ref=harv}} * {{cite web|title=[[Timaj (Platon)|Timaj]]| last=Platon| url=http://ascendingpassage.com/plato-atlantis-timaeus.htm| ref=harv}} *{{cite web|title=Minoan Culture Survived Ancient Volcano, Evidence Shows| first=John Noble|last=Wilford| publisher=[[New York Times]]| date=28. 11. 1989 | url=http://www.nytimes.com/1989/11/28/science/minoan-culture-survived-ancient-volcano-evidence-shows.html|ref=harv}} *{{cite web| title=Santorini - Remains of a Volcanic Cataclysm| last=[[BBC News]]| date=29. 4. 2002| url=http://news.bbc.co.uk/dna/place-lancashire/plain/A721117| ref=harv}}{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{cite web| last=Geology| url=http://www.geology.sdsu.edu/how_volcanoes_work/santorini.html| title=Santorini Eruption (~1630 BC) and the legend of Atlantis| ref=harv| access-date=2014-08-22| archive-date=2010-01-10| archive-url=https://web.archive.org/web/20100110111525/http://www.geology.sdsu.edu/how_volcanoes_work/santorini.html| dead-url=yes}} * {{cite web| last=Greeceview| title=Greek-Island-Santorini-Holidays| url=http://www.greeceview.com/#!santorini-greece-island/c15t9| ref=harv| access-date=2014-08-24| archive-date=2014-08-05| archive-url=https://web.archive.org/web/20140805064510/http://www.greeceview.com/#!santorini-greece-island/c15t9}} * {{cite web| last=HAW| title=Wissenschaftler verlegen den Ausbruch von Santorin deutlich vor – Überraschende Forschungsergebnisse in der nächsten „Science-Ausgabe“| date=27. 4. 2006| url=http://www.haw.uni-heidelberg.de/presse/pm_santorin.de.html| ref=harv| access-date=2014-08-24| archive-date=2012-11-28| archive-url=https://web.archive.org/web/20121128203436/http://www.haw.uni-heidelberg.de/presse/pm_santorin.de.html}} *{{cite web|title=The admonitions of Ipuwer|url=http://www.reshafim.org.il/ad/egypt/texts/ipuwer.htm|last=Reshafim|ref=harv|access-date=2014-08-23|archive-date=2013-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20131030032045/http://www.reshafim.org.il/ad/egypt/texts/ipuwer.htm}} *{{cite web|title=History of the island of Santorini - Thira|url=http://www.visit-santorini.com/site/history.htm|last=Santorini|ref=harv|access-date=2014-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230130004025/https://visit-santorini.com/site/history.htm|archive-date=2023-01-30|url-status=dead}} *{{cite web| title=Santorini and its eruption in the Bronze age: Chapter 8. Conclusions and future directions| url=http://www.santorini-eruption.org.uk/chapter8.htm| last=Santorini-eruption| ref=harv| access-date=2014-08-22| archivedate=2015-03-27| archiveurl=https://web.archive.org/web/20150327154113/http://www.santorini-eruption.org.uk/chapter8.htm| deadurl=yes}} *{{cite web|title=Santorini volcano - when will the next eruption occur?| url=http://www.volcanodiscovery.com/santorini/eruption.html |last=Volcano discovery|year=2006|ref=harv}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Thera eruption}} * [http://www.decadevolcano.net/santorini/santorini.htm Santorini Decade Volcano] – geologija i vulkanska povijest Santorinija * [https://web.archive.org/web/20070610040710/http://www.arts.cornell.edu/classics/Faculty/SManning_files/testoftime.pdf Erupcija There (Santorini) i kronologija Egejskog brončanog doba] * [http://www.nat.au.dk/default.asp?id=11296&la=UK Najveća vulkanska erupcija u Brončanom dobu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609145423/http://www.nat.au.dk/default.asp?id=11296&la=UK |date=2007-06-09 }} * [http://volcano.und.edu/vwdocs/volc_images/europe_west_asia/santorini.html VolcanoWorld: informacije o erupciji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080712205238/http://volcano.und.edu/vwdocs/volc_images/europe_west_asia/santorini.html |date=2008-07-12 }} sa fotografijama * [http://www.uri.edu/endeavor/thera/index.html Istraživanje morskog taloga u okolici Santorina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070525040856/http://www.uri.edu/endeavor/thera/index.html |date=2007-05-25 }} {{coord|36|20|58|N|25|23|58|E|display=title|region:TR_type:landmark_source:dewiki}} {{Normativna kontrola}} {{Izabran}} [[Kategorija:1620-e pne.]] [[Kategorija:Vulkanske erupcije u Grčkoj]] [[Kategorija:Minojska civilizacija]] [[Kategorija:Bronzano doba]] [[Kategorija:Arheološka nalazišta u Grčkoj]] crhiiuak2yuwa6n9jaorpmr46s1els7 0 31508 42716531 42486875 2026-11-05T18:15:55Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716531 wikitext text/x-wiki {{Otherpeople|Michael Fox}} {{Infokutija02 glumac | bgcolour = | ime = Michael J. Fox | slika = Michael J. Fox 2011 (cropped).jpg | opis = Michael J. Fox u aprilu 2011 | ime_po_rođenju = Michael Andrew Fox | datum_rođenja ={{bda|1961|6|9|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Edmonton]], [[Alberta]], [[Canada]] | alias = Michael Fox; Mike Fox | znamenite_uloge = '''[[Alex P. Keaton]]''' u ''[[Family Ties]]''<br />'''[[Marty McFly]]''' u ''[[Trilogija Back to the Future|trilogiji Povratak u Budućnost]]''<br />'''Erikkson''' u ''[[Casualties of War]]''<br />'''Lewis Rothschild''' u ''[[The American President (film)|The American President]]''<br />'''[[Mike Flaherty (zamjenik gradonačelnika)|Mike Flaherty]]''' u ''[[Spin City]]''<br />'''Stuart Little''' u ''[[Stuart Little (film)|Stuart Little]]'' i ''[[Stuart Little 2]]'' | nagrade = | nagrade = {{awd|award=[[Primetime Emmy Award za najboljeg glavnog glumca u humorističkoj seriji|Emmy za glumca u humorističkoj seriji]]|year=1986, 1987, 1988|title=[[Family Ties]]|year2=2000|title2=[[Spin City]]}}<br />{{awd|award=[[Zlatni globus|Zlatni globus za glumca u TV komediji ili mjuziklu]]|year=1989|title=[[Family Ties]]|year2=1998, 1999, 2000|title2=[[Spin City]]}} | supružnik = {{marriage|[[Tracy Pollan]]|16. jul 1988|location=West Mountain Inn, Arlington, Vermont}} | djeca = {{Plainlist | * [[Sam Michael Fox]] * Aquinnah Kathleen Fox * Schuyler Frances Fox * Esmé Annabelle Fox }} | zanimanje = glumac, aktivist | period = 1973– }} '''Michael J. Fox''' (rođen kao '''Michael Andrew Fox''' [[9. 6.|9.6.]] [[1961]].) je nagrađivani [[Kanada|kanadski]] [[film]]ski i [[televizija|televizijski]] [[glumci|glumac]]. Najpoznatije uloge su mu [[Marty McFly]] u trilogiji ''[[Trilogija Back to the Future|Povratak u budućnost]]'' (1985-1990); [[Alex P. Keaton]] u ''[[Family Ties]]'' (1982-1989), za koju je dobio tri [[Emmy Award|Emmyja]] i [[Zlatni globus|Zlatnog globusa]]; i [[Mike Flaherty (zamjenik gradonačelnika)|Mike Flaherty]] u ''[[Spin City]]'' (1996-2000), za koju je osvojio Emmyja, tri Zlatna globusa i dvije [[Screen Actors Guild Awards|nagrade SAG]]. Foxu je dijagnosticirana [[Parkinsonova bolest]] godine [[1991]], što je javnosti objavio [[1998]]. Kako su se simptomi bolesti pogoršali, tako se povukao od aktivnog bavljenja glumom godine [[2000]]. == Biografija == Rodio se [[9. 6.|9. juna]] [[1961]]. godine u [[Edmonton]]u, [[Kanada|Kanadi]], kao ''Michael Andrew Fox''. Na početku karijere počeo je da koristi skraćenicu Džej (''J''.) (koje navodno bolje zvuči od ''Michael A. Fox''). Status zvezde stekao je [[1982]]. godine ulogom Aleksa P. Kitona u seriji ''Porodične veze'' (''Family Ties''). U Kanadi, gde je odrastao kao najmlađi od petoro dece Bila i Filis Foks, Majkl se trudio da postigne što bolje rezultate u svom omiljenom sportu - hokeju na ledu, što mu nije bilo nimalo lako, jer je bio izrazito niskog rasta - 165&nbsp;cm. Odušak je pronašao u dramskoj sekciji. Zahvaljući tome [[1976]]. godine debitovao je sa 15 godina u TV seriji kompanije [[CBS]] ''Leo i ja'' (''Leo and Me''), u ulozi desetogodišnjaka. Nakon nastupa u [[CBS]]-ovom filmu ''Letters from Frank'' (takođe snimljenog u Kanadi), Majkl je napustio srednju školu i s ocem otišao u Los Anđeles. Tu je dobio ulogu u seriji [[Palmerstaun]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] da bi nešto kasnije dobio glavnu ulogu u već ranije pomenutoj seriji ''Porodične veze''. Serija se prikazivala sedam godina, što dovoljno govori o njenoj popularnosti. Veliki uspeh postigao je i na filmskom platnu u ulozi [[Marti Mek Flaj]]a u filmu [[Roberta Zemekis]]a iz [[1985]]. godine ''[[Back to the Future|Povratak u budućnost]]'' (''Back to the Future''). Nakon komičnih uloga u filmovima ''Mladi vukodlak'' (''Teen Wolf'') i ''Tajna mog uspeha'' (''The Secret of My Success''), Foks je želeo da se okuša i u drugačijim ulogama. Zato je glumio fabričkog radnika u ''Svetlost dana'' (''Light of Day''), a potom u filmu ''Jarka svetla, veliki grad'' ''Bright Ligths, Big City''. Ovaj serijal "ozbiljnih" uloga zaokružio je sagom o ratu u Vijetnamu ''Posledice rata'' (''Casualties of War''), glumeći zajedno sa [[Sean Penn|Šonom Penom]], a pod rediteljskom palicom [[Brajan De Palma|Brajana De Palme]]. Godine [[1989]]. i [[1990]]. Foks je snimio dva nastavka ''Povratka u budućnost'', što je publika oduševljeno pozdravila. Nakon toga glumio je u filmu ''Američki predsednik'' (''The American President''), da bi se iz bioskopskih dvorana vratio na TV ekrane u seriji ''Spin Siti'' (''Spin City''), [[1996]]. Na ovaj korak Foks se odlučio jer je tako mogao više vremena da provodi sa svojom pororodicom. Godine [[1999]]. svoj glas je pozajmio glavnom liku, malom belom mišu, u filmskoj adaptaciji dela E. B. Vajta ''Stjuart Litl''. Krajem te godine Foks je, na opšte iznenađenje, objavio da od [[1991]]. godine boluje od [[Parkinsonova bolest|Parkinsonove bolesti]] i da je čak imao i operaciju mozga kako bi ublažio podrhtavanje delova tela (što je jedan od simptoma te bolesti). Uprkos velikom uspehu serije ''Spin Siti'' i nagradama koje je ta serija dobila ([[Emi]] i [[Zlatni globus]]) Foks je početkom [[2000]]. godine objavio da napušta seriju (čiji je istovremeno i izvršni producent) kako bi više vremena posvetio porodici i koncentrisao se na prikupljanje novca i širenje saznanja o Parkinsonovoj bolesti. Glavnu ulogu u seriji preuzima [[Charlie Sheen|Čarli Šin]]. Iz tog razloga u [[maj]]u [[2000]]. osnovao je fondaciju za istrživanje [[Parkinsonova bolest|Parkinsonove bolesti]] (''Michael J Fox Foundation for Parkinson's Research''). Majkl Džej Foks se oženio glumicom [[Trejsi Polan]] (''Tracy Pollan'') (glumila je Elen, devojku Aleksa Kitona u ''Porodičnim vezama'') [[1988]]. godine. Imaju četvoro dece: sina (Sem), dve bliznakinje (Akvina i Šajler) i kćerku Esmi. [[2003]]. napisao je [[scenarist|scenario]] za pilot epizodu za [[sitcom|sitkom]] ''Hench at Home'', ali je bio odbijen. [[2005]]. kao gost otvorio je ''[[Centar Muhameda Alija]]'' u [[Louisville (Kentucky)|Luisvilu]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], u čast [[boks]]era [[Muhammad Ali|Muhameda Alija]], koji takođe boluje od [[Parkinsonova bolest|Parkinsonove bolesti]]. [[2006]]. gostovao je u tri epizode serije ''Boston Legal'', gde je igrao ulogu pacijenta sa [[rak pluća|rakom pluća]] koji koristi svoj uticaj kako bi tokom testiranja novog leka dobio pravi lek, a ne [[placebo]]. == Filmografija == * ''[[Ponoćno ludilo]]'' (1980) * ''[[Klasa 1984]]'' (1982) * ''[[Back to the Future|Povratak u budućnost]]'' (1985) * ''[[Mladi vukodlak]]'' (1985) * ''[[Tajna mog uspeha]]'' (1987) * ''[[Jarka svetla, veliki grad]]'' (1988) * ''[[Žrtve rata]]'' (1989) * ''[[Povratak u budućnost II]]'' (1989) * ''[[Povratak u budućnost III]]'' (1990) * ''[[Dok Holivud]]'' (1991) * ''[[Za ljubav ili za novac]]'' (1993) * ''[[Homeward Bound|Homeward Bound: The Incredible Journey]]'' (1993) (glas) * ''[[Život sa Majkijem]]'' (1993) * ''[[Greedy (film)|Greedy]]'' (1994) * ''[[Američki predsednik]]'' (1995) * ''[[The Frighteners]]'' (1996) * ''[[Homeward Bound|Homeward Bound II: Lost in San Francisco]]'' (1996) (glas) * ''[[Mars napada!]]'' (1996) * ''[[Svi gradonačelnikovi ljudi]]'' (1996-2000) * ''[[Stjuart Litl]]'' (1999) (glas) * ''[[Atlantida: izgubljeno carstvo]]'' (2001) (glas) * ''[[Stjuart Litl 2]]'' (2002) (glas) * ''[[Clone High]]'' (2002) (kao specijalni gost) * ''[[Scrubs (TV show)|Scrubs]]'' (2003/2004) (kao specijalni gost) * ''[[Boston Legal]]'' (2006) (kao specijalni gost) * ''[[Ray Gun (film)]]'' (2007) (glas) == Vanjske veze == {{Commonscat|Michael J. Fox}} * {{IMDb ime|id=0000150|name=Michael J. Fox}} * {{tvtome person|id=1490|name=Michael J. Fox}} * [http://www.newsmeat.com/celebrity_political_donations/Michael_J_Fox.php Michael J. Fox's federal campaign contributions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011035541/http://www.newsmeat.com/celebrity_political_donations/Michael_J_Fox.php |date=2007-10-11 }} * [http://www.michaeljfox.org/ The Michael J. Fox Foundation for Parkinson's Research] * [http://www.michaeljfoxdatabase.com/ The Michael J. Fox Database] * [https://web.archive.org/web/20070817002440/http://www.michael-j-fox.com/ La Place de Mike] * [http://video.google.com/videosearch?q=%22Archive+of+American+Television+Interview+with+Michael+J.+Fox%22&page=1&lv=1 Archive of American Television interviews with Michael J. Fox (in 5 parts)]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20070707201922/http://www.veotag.com/player/Default.aspx?pid=b48abfb4-aa12-43e5-99e2-1bf3a47fa464 May, 2006 NBC Today Show segment with Katie Couric with Muhammad Ali & Michael J. Fox (annotated video)] * [http://www.easehistory.org/castream.asp?id=2 Historical Videos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070626012932/http://www.easehistory.org/castream.asp?id=2 |date=2007-06-26 }} - Includes an interview with Michael J. Fox on stem cell research, from John Kerry campaign (2004 Presidential elections) * [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/10/23/AR2006102301173_2.html Michael J. Fox Records TV Ad for Cardin] - Washington Post Article about his Maryland ads. * [http://www.macleans.ca/topstories/article.jsp?content=55158 Michael then and now]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 2002 article from [[Maclean's]] online magazine. * [http://abcnews.go.com/ThisWeek/story?id=2613377&page=1 "Michael J. Fox Fires Back at Critics."] ABC News,[[This Week (ABC TV serija)|ThisWeek]] s [[George Stephanopoulos]]om, video i transkript. Emitirano [[29. 10.|29.10.]] [[2006]], pristup [[30. 10.|30.10.]] [[2006]]. {{Zlatni globus za glumca u TV komediji}} {{EmmyAward KomedijaGlavniGlumac}} {{Emmy za gostujućeg glumca u drami}} {{SAG za glumca u humorističkoj seriji}} {{Nagrada Jean Hersholt}} {{authority control}} {{Lifetime|1961||Fox, Michael J.}} [[Kategorija:Kanadski filmski glumci]] [[Kategorija:Kanadski televizijski glumci]] [[Kategorija:Dobitnici Emmy nagrade za najboljeg glavnog glumca u humorističkoj seriji]] [[Kategorija:Dobitnici Zlatnog globusa za najboljeg glumca u seriji - komedija ili mjuzikl]] [[Kategorija:Hollywood Walk of Fame]] k8fet2oi3o3nqshiq3t0msb23e99hxt 0 32371 42716612 41224340 2026-11-05T21:36:18Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716612 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Mirko Norac | slika = | širina_slike = 250px | opis = | ime_po_rođenju = | datum_rođenja = {{Birth date and age|1967|9|19|df=y}} | mjesto_rođenja = | datum_smrti = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | mjesto_smrti = | prebivalište = | državljanstvo = | zanimanje = | roditelji = }} '''Mirko Norac''' ([[19. 9.]] [[1967]]. -) je bivši general [[Oružane snage Republike Hrvatske|Hrvatske vojske]] i sinjski [[Sinjska alka|alkarski]] vojvoda, koji je 2003. godine bio osuđen na 12 godina zatvora za ratne zločine počinjene u Gospiću [[1991]]. godine, te 7 godina zatvora za zločine počinjene tokom [[Operacija Medački džep|operacije Medački džep]]. Mirko Norac se rodio u selu Keve kraj [[Otok (Sinj)|Otoka]] u blizini [[Sinj]]a. Nakon završene škole radio je kao konobar. Godine [[1990]]., nakon prvih višestranačkih izbora u Hrvatskoj i dolaska na vlast HDZ-a pridružio se antiterorističkoj jedinici Lučko hrvatske policije - jezgri buduće Hrvatske vojske. Nakon što je sudjelovao u nekoliko okršaja u ranoj fazi [[Rat u Hrvatskoj|rata u Hrvatskoj]], u jesen 1991. je poslan u Gospić, koji se tada nalazio na liniji fronta između hrvatskih i [[Republika Srpska Krajina|krajiških]] snaga (podržanih od strane [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]]). U septembru 1991. rukovodio je akcijom zauzimanja kasarni JNA kojom su se lokalne hrvatske snage naoružale i bile u stanju obraniti grad. Ubrzo nakon toga postao je bliski suradnik lokalnog političara [[Tihomir Orešković (zapovjednik)|Tihomira Oreškovića]] poznatom po ekstremnim političkim stavovima, te se učlanio u stranku [[Hrvatski državotvorni pokret]] (HDP). U oktobru 1991. Norac je osobno sudjelovao u masakru nekoliko desetaka građana srpske nacionalnosti. Početkom 1992. dobio je čin pukovnika, a u jesen komandu nad 118. brigadom HV. Nešto kasnije je postao komandant 6. (kasnije 9.) gardijske brigade HV te sudjelovao u [[Operacija Maslenica|Operaciji Maslenica]]. U septembru 1993. sudjelovao je u [[Operacija Medački Džep|Operaciji Medački Džep]] prikikom koje su počinjeni ratni zločini nad srpskim civilima. Godine [[1994]]. Norac je imenovan alkarskim vojvodom, a godinu dana kasnije je sudjelovao u [[Operacija Oluja|Operaciji Oluja]]. Rat je završio s činom general-bojnika, a godinu dana kasnije je imenovan komandantom Kninskog zbornog područja. U jesen [[2000]]. godine, nakon dolaska [[Trećesiječanjska vlast|Trećesiječanjske vlasti]] na čelo Hrvatske, Norac je zajedno s 12 generala potpisao protest protiv ''kriminalizacije Domovinskog rata'' , odnosno nastojanja tadašnjih hrvatskih vlasti da se počnu procesuirati ratni zločini počinjenih od strane hrvatskih snaga. Predsjednik [[Stjepan Mesić|Stipe Mesić]] je tada svu 12-oricu generala prisilno penzionirao, navodeći kao argument nedopušteno uplitanje vojnih oficira u politiku. S vremenom su počele spekulacije da [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Haški sud]] namjerava zatražiti Norčevo izručenje od Hrvatske kako bi mu se sudilo za sudjelovanje u gospićkom masakru. [[8. 2.]] [[2001]]. protiv Norca je izdat nalog za hapšenje. Norac je zamolio zagrebačku policiju da mu omogući predaju u [[Rijeka (grad)|Rijeci]] kako bi izbjegao medije. Nakon što mu je udovoljeno zahtjevu je pobjegao. Ubrzo nakon toga u [[Sinj]]u i drugim mjestima [[Zagora|Dalmatinske Zagore]] su niknule barikade, odnosno došlo je do blokada prometa nalik na [[balvan-revolucija|balvan revoluciju]]. Oni su koincidirali s masovnim protestima u znak podrške Mirku Norcu, kao i protiv "izdajničke" vlade Stipe Mesića i [[Ivica Račan|Ivice Račana]]. Ti su protesti kulminirali s zborom na splitskoj Rivi gdje se okupilo oko 100.000 ljudi, a na kojem je sudjelovao i tadašnji vođa HDZ-a [[Ivo Sanader]], tražeći da se prekine postupak protiv Norca i svih hrvatskih generala, odnosno spriječi njihovo izručenje u Haag. Protesti su duboko podijelili hrvatsku javnost - za dio je Norac bio heroj i mučenik, a za dio su protesti bili dio plana ekstremne desnice da se svrgne demokratski izabrana vlast. Sam Norac se predao policiji 22.2. nakon što je dobio garancije da će mu se suditi u Hrvatskoj, a ne u Haagu gdje mu je kao maksimalna kazna umjesto 20 godina prijetio [[doživotni zatvor]]. Suđenje je održano u Rijeci, a 24.3. [[2003]]. Norac je proglašen krivim i osuđen na 12 godina zatvora, postavši time prvi hrvatski general koji je od hrvatskog suda osuđen za ratne zločine. Pismenim putem Vrhovni Sud je objasnio presudu rječima da su Norac i Orešković na sastanku donijeli odluku o ubojstvu civilnih zatvorenika uz javno protivljenje Ivana Dasovića i da je Norac povikao:"Moramo činiti, moramo izvršiti određene egzekucije nad određenim ljudima". Potom je Norac napustio sastanak, otišao po zarobljenike i odvezao ih s vojnom pratnjom do mjesta egzekucije. Potom je po svjedočanstvima on izdao naređenje da se zarobljenici izvedu iz kamiona i da ih se ubije rječima "Što se čeka ?". Kada su Hrvatski vojnici odbili izvršiti naređenje, a nakon što je on ubio zatvorenicu uzeo je drugog zarobljenika i potom izdao naređenje "Pucaj što se ne puca !?". Nakon toga prisutni vojnici su otvorili vatru <ref>Novi List 12.12.2009.</ref> . [[2004]]. godine je Tužiteljstvo Haškog suda protiv Norca, kao i protiv generala [[Rahim Ademi|Rahima Ademija]] i [[Mladen Markač|Mladena Markača]] podiglo optužnicu protiv zločina u Operaciji Medački Džep. Godinu dana kasnije ICTY je posebnom odlukom dozvolio da slučaj preuzme hrvatsko pravosuđe. Od proljeća 2007. se protiv tri generala vodio postupak na zagrebačkom Županijskom sudu. Norac je proglašen krivim i osuđen na sedam godina zatvora, a njegovo prilično neobično izdržavanje zatvorske kazne tijekom kojeg se oženio, postao otac i izgradio kuću <ref>[http://www.slobodnadalmacija.hr/Hrvatska/tabid/66/articleType/ArticleView/articleId/106656/Default.aspx DAROVNICA ZA GENERALA Mirku Norcu podigli vikendicu]</ref> će završiti 25.11.2011. kada će zajedno s par drugih kontroverznih zatvorenika biti pušten iz zatvora. <ref>{{Cite web |url=http://www.vjesnik.hr/Article.aspx?ID=A0846A72-F07C-4C53-BF37-46857509A249 |title=Mirko Norac krajem studenog izlazi na uvjetnu slobodu |access-date=2011-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250124220401/http://www.vjesnik.hr/Article.aspx?ID=A0846A72-F07C-4C53-BF37-46857509A249 |archive-date=2025-01-24 |url-status=dead}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/1185118.stm BBC analysis of Mirko Norac case] {{SiJez|en}} {{Lifetime|1967| |Norac, Mirko}} [[Kategorija:Hrvatski generali]] [[Kategorija:Osuđeni za ratne zločine]] gkmpyff966ds12cvlhal9mpgzb6qvgz 0 34048 42716688 42693886 2026-11-06T00:49:38Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716688 wikitext text/x-wiki '''Mudrost gomile''' ili '''Mudrost masa''' je naziv teorije koju je [[James Surowiecki]] izneo u svojoj knjizi ''"The Wisdom of Crowds: Why the Many Are Smarter Than the Few and How Collective Wisdom Shapes Business, Economies, Societies and Nations"'' ([http://knjiga.hr/04.asp?param=m&ID=28689 Hrvatsko izdanje]: "Mudrost masa - zašto više ljudi zna i kako kolektivna mudrost utječe na poslovanje, privredu, društva i narode"). Ona se bavi agregacijom informacije u grupama, koja rezultira odlukama koje su, kako on tvrdi, često bolje nego da ih je doneo ijedan pojedinačan član grupe. Knjiga predstavlja mnoga ispitivanja i [[Anegdota|anegdote]] kojima se ilustruju argumenti teorije i dotiče se nekoliko polja, pre svega [[Ekonomika|ekonomike]] i [[Psihologija|psihologije]]. Na početku se navodi anegdota o tome kako je gomila na jednom seoskom sajmu tačno pogodila težinu iskasapljenog vola kada je izračunat prosek njihovih pojedinačnih procena (prosek je bio bliži tačnoj težini od većine procena pojedinačnih članova gomile i tačniji od ijedne procene stočnih stručnjaka).^{[http://galton.org/essays/1900-1911/galton-1907-vox-populi.pdf?page=7]} Primer bi mogla biti i opcija "Pitajte publiku" u kvizu "...Milioner/Milijunaš" u kojoj publika uglavnom daje najviše glasova za tačan odgovor. Knjiga govori o (unutar sebe) raznolikim skupinama pojedinaca koji nezavisno odlučuju, a ne o psihologiji gomile (rulje) kako se ona tradicionalno shvata. Takođe postoje i paralele sa [[Statistika|statističkom]] teorijom uzorkovanja, jer će gore opisana skupina bolje predstavljati univerzum mogućih ishoda i time proizvoditi bolje predviđanje. == Tipovi Mudrosti gomile == Prednosti koje vidi u dezorganizovanom (nevođenom) odlučivanju, Surovjecki deli u tri glavna tipa: ; Kognicija : [[Tržište|Tržišno]] presuđivanje za koje on tvrdi da može biti ''mnogo'' brže, pouzdanije i manje podložno političkim snagama nego odlučivanje nekih eksperata ili ekspertskih komiteta ; Koordinacija : Navedeni su mnogi primeri "prirodnih" eksperimenata, poput vozača koji podešavaju promet tako da se ne sudaraju, ili izbegavanje gužve u popularnim restoranima. On ispituje kako ''međusobno razumevanje'' unutar kulture omogućava izuzetno tačne procene ponašanja drugih članova [[Kultura|kulture]]. ; Kooperacija : Kako grupe ljudi mogu formirati grupe poverenja bez nekog centralnog sistema koji bi kontrolisao njihovo ponašanje ili direktno sprovodio njihovu lojalnost. Ovaj deo je naročito naklonjen ideji [[Slobodno tržište|slobodnog tržišta]]. == Četiri elementa potrebna za mudru gomilu == Nisu sve gomile (skupine) mudre, uzmite u obzir rulju ili panične investitore u [[Berzanski mehur|berzanskom mehuru]]. Dole su navedeni još neki primeri ([[#Neuspesi grupne inteligencije|Neuspesi grupne inteligencije]]) gomila koje nisu mudre. Prema Surovjeckom, mudre gomile se od iracionalnih razlikuju po ovome: ; Raznolikost mišljenja : Svaka osoba bi morala imati ličnu informaciju, makar to bilo i ekscentrično tumačenje poznatih činjenica. ; Nezavisnost : Mišljenja pojedinaca nisu određena mišljenjima drugih oko njih. ; Decentralizacija : Ljudi imaju mogućnost da se specijalizuju i koriste lokalno znanje. ; Agregacija : Postoji neki mehanizam koji privatne procene pretvara u kolektivnu odluku. == Neuspesi grupne inteligencije == Surovjecki proučava situacije (poput berzanske panike) u kojima gomila proizvodi vrlo lošu odluku i tvrdi da su u ovim tipovima situacije omanuli njihova kognicija i kooperacija jer su, iz raznih razloga, članovi grupe bili previše svesni mišljenja drugih i počeli da se međusobno podražavaju i konformiraju umesto da misle samostalno. Iako on daje opitne detalje gomila koje su zaneli ubedljivi govornici, on tvrdi da je glavni razlog za intelektualni konformitet grupe sistemska greška u sistemu za donošenje odluka. Surovjecki tvrdi da se, u slučaju da okolina za donošenje odluka nije prilagođena da prihvati gomilu, gube pogodnosti pojedinačne procene i informacije i da je gomila onda dobra koliko i njen najpametniji član, umesto da bude bolja od njega (kako on tvrdi da je moguće). Propusti mogu biti ovakvi: ; Previše homogeno : Surovjecki naglašava potrebu za raznolikošću unutar gomile kako bi se osigurala širina u prilazu, procesu razmišljanja i privatnoj informaciji. ; Previše centralizovano : Za katastrofu [[Space Shuttle|Space shuttle]]-a "Columbia" on krivi hijerarhijsku upravu [[NASA]]-e koja je bila potpuno zatvorena za mudrost inžinjera sa nižeg nivoa. ; Previše podeljeno : Obaveštajna zajednica [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] nije sprečila napade 11. septembra delom i zato što informacije jedne agencije nisu bile dostupne drugoj. Surovjecki tvrdi da obaveštajni analitičari rade najbolje kada sami biraju na čemu da rade i koje su im informacije potrebne (navodi primer izolacije virusa [[SARS]] u kojem je slobodan tok podataka omogućio laboratorijama širom sveta da koordiniraju istraživanja bez centralne kontrolne tačke). : Zato su Ured Direktora nacionalne obaveštaje i [[CIA]] stvorili mrežu za deljenje informacija u stilu [[Wikipedia|Wikipedije]] koja se zove [[Intellipedia]] i koja pomaže slobodnom toku informacija. ; Previše imitativno : Tamo gde su odluke vidljive i donose u nizu, može nastati "[[Informaciona kaskada]]" u kojoj samo prvih par donositelja odluka razmišlja o dostupnim opcijama, nakon čega je svima ostalima lakše da kopiraju one oko sebe. ; Previše emotivno : Emotivni faktori, poput osećanja pripadanja, mogu dovesti do [[Pritisak okoline|pritiska okoline]] (''peer pressure''), [[Mentalitet stada|instinkta stada]] i u ekstremnim slučajevima [[masovna histerija|kolektivne histerije]]. == Da li je moguće biti previše povezan? == Kako imati interakciju a izbeći informacionu kaskadu i ne izgubiti nezavisnost, koja je ključni faktor u grupnoj inteligenciji? Surovjecki preporučuje: * Ne vezujte se previše * Budite izloženi što raznolikijim izvorima informacija * Pravite grupe koje sežu preko cele hijerarhije == Perspektiva i mudra pitanja == Surovjecki je veliki zagovornik [[Tržište odlučivanja|tržišta odlučivanja]]. On ukazuje na uspeh javnih i unutrašnjih korporativnih tržišta kao dokaz da skupina pojedinaca sa različitim tačkama gledišta, ali istom motivacijom (da naprave dobru procenu) mogu proizvesti tačno agregatno predviđanje. Prema Surovjeckom, ovakva predviđanja su tačnija nego ijedno koje potiče iz neke ekspertske grupe (''think tank''). On predlaže da postojeća tržišta obveznica budu proširena u područja kao što je [[Terorizam|teroristička]] aktivnost i tržišta predviđanja unutar kompanija. [[Will Hutton]] je tvrdio da se analiza Surovjeckog može, osim na činjenice, primeniti i na vrednosne sudove, pri čemu su odluke gomile koje "proističu iz naše agregirane slobodne volje zapanjujuće... pristojne", nakon čega zaključuje da "nema boljeg argumenta za pluralizam, raznolikost i demokratiju, uz istinski nezavisnu štampu" [https://web.archive.org/web/20050923091447/http://observer.guardian.co.uk/comment/story/0,6903,1572869,00.html]. Trenutno postoje tri opšte kategorije upotrebe mudrosti gomile: [[Tržište predviđanja]], [[Delphi metod]] i proširenje tradicionalnog ispitivanja javnog mnenja. Tržište predviđanja je najčešća primena, u kome se radi o spekulativnom ili kladioničarskom tržištu za stvaranje proverljivih predviđanja. Pogađaju se ishodi (npr. "Kandidat K. će pobediti na izborima") ili parametar (npr. dohodak sledeće godine). Zanimljivo je da pitanje "ko će pobediti?" daje bolje predviđanje nego "za koga ćete vi glasati?". Delphi metodi su alati za agregaciju informacije koji osim proverljivih ishoda, po Hatonovom konceptu, uzimaju u obzir i sudove o idejama. Ispitivanja javnog mnenja na osnovu odgovora malog broja ljudi procenjuju mišljenje populacije. [[Wikipedia]] se smatra primerom mudrosti gomile ali i njenih ograničenja: ona je dobar izvor informacija, iako donekle nepouzdan. [http://www.theregister.co.uk/2005/10/18/wikipedia_quality_problem/] == Vanjske veze == * [http://knjiga.hr/04.asp?param=m&ID=28689 Hrvatsko izdanje] (na engleskom:) * [http://www.itconversations.com/shows/detail468.html James Surowiecki - Independent Individuals and Wise Crowds] Audio interview from IT Conversations * [http://server1.sxsw.com/2006/coverage/SXSW06.INT.20060311.WisdomOfCrowds.mp3 James Surowiecki 28 Meg MP3 File] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060611092054/http://server1.sxsw.com/2006/coverage/SXSW06.INT.20060311.WisdomOfCrowds.mp3 |date=2006-06-11 }} Audio presentation at SXSW Conference 2006 * [https://web.archive.org/web/20070309154423/http://www.wired.com/wired/archive/14.06/look.html Wired Magazine] ''Look Who's Crowdsourcing''¨ * [https://web.archive.org/web/20070910234733/http://news.com.com/Tech+lessons+learned+from+the+wisdom+of+crowds/2100-1014_3-6143896.html C/Net News] ''Tech lessons learned from the wisdom of crowds''¨ * [http://www.openeur.com/blog/en Openeur - Scientific Blog about Open Innovation & Entrepreneurship] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071017033256/http://www.openeur.com/blog/en/ |date=2007-10-17 }} * [http://www.bsherman.net/WisdomofCrowds.mp3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929193816/http://www.bsherman.net/WisdomofCrowds.mp3 |date=2007-09-29 }} Interview with James Surowiecki and Joyce Berg of the [[Iowa Electronic Markets]] * [http://www.crowdrules.com CrowdRules] ''Do-it-yourself site that allows creation of challenges that conform to all elements suggested by Surowiecki'' * [http://www.steveosborne.com Information, Éthique Rationnelle et Intelligence Collective ]''Rational behavior redefined on the basis of expected and observed use of logical language'' * [http://galton.org/essays/1900-1911/galton-1907-vox-populi.pdf]"Fracis Galton, Vox Populi, Nature, v75, p450-451" (scanned facsimile) * [http://www.edery.org/2006/09/using-games-to-tap-collective-intelligence/ Game Tycoon] ''Using Games to Tap Collective Intelligence''. [http://www.edery.org/2006/11/using-games-to-tap-collective-intelligence-part-2/ Part 2] of the article. [[Kategorija:Socijalna psihologija]] tp86hm82xl8hhq7g4maqrhu9ked3voj 0 34851 42716501 41809527 2026-11-05T17:23:24Z ~2026-58839-49 408769 Piše pećine u a treba pećine su 42716501 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Groty mechowskie.jpg|thumb|Špilja]] [[Datoteka:Cuevas de Acsibi, Salta (Argentina).jpg|thumb|Špilja]] '''Pećina''', '''spilja''' ili '''špilja''', je prirodan otvor u [[zemljina kora|Zemljinoj kori]]. Pećine su nastale u krasu oblikovane su hemijskim i mehaničkim delovanjem vode. Osim u tim stenama pećine nastaju i u naslagama [[gips]]a, [[sol]]i, [[magmatske stene|magmatskim stenama]], [[konglomerat]]ima, [[breča]]ma pa čak i [[led]]u. == Špilja == Osnovni dijelovi špilja su ulaz, kanal i dvorana. Špiljski kanal je izdužena špiljska šupljina, a dvorana je prostranija šupljina najčešće nastala širenjem špiljskih kanala. Špilje koje nemaju spoj s površinom nazivaju se kaverne. Špilja je prirodna šupljina u Zemljinoj kori. Istraživanjem špilja se bavi [[speleologija]] koja je kao [[znanost]] nastala u drugoj polovici 19. vijeka. Ljudi koji se bave proučavanjem špilja nazivaju se speolozi. Zahvaljujući speolozima mnoge su špilje danas otvorene za posjetitelje. Putovanje u središte [[Zemlja|Zemlje]] je nemoguće. No, zato si možemo priuštiti ulazak ispod zemljine kore, opskrbljeni kacigom sa svjetiljkom i toplom odjećom jer je unutar [[špilje]] jako hladno. Mnoge je [[špilje]] ukrasila sama [[priroda]]:odozgo vise [[stalaktiti]], s dna niču [[stalagmiti]], a među stjenama se ugnježđuju blijeda vodozemna stvorenja. Mjesečev krajolik, samosvojan [[ekosistem]]u koji ne prodire [[sunce]]. Kada voda uđe u unutrašnjost kore i napravi si put, među mekanim stijenamamože stvoriti proširenja, klance i podzemne rovove. To su labirinti kojima često teku rijeke i [[potoci]]. U Hrvatskoj prevladavaju špilje oblikovane u krškom [[reljef]]u oblikovanom u naslagama vapnenca i [[dolomit]]a kemijskim i mehaničkim djelovanjem vode. Osim u tim stijenama špilje su oblikovane u naslagama [[gips]]a, [[sol]]i, magmatskih stijena, konglomerata, breča pa čak i [[led]]a. == Poznate špilje == * [[Lukina jama]], duboka 1392 metara, najdublja je jama u Hrvatskoj, a spada među najdublje u svijetu. Nalazi se u Nacionalnom parku Sjeverni Velebit. Otkrili su je slovački speolozi 1993.godine, a nazvana je po Ozrenu Lukiću - Luki, speologu koji je poginuo u Domovinskom ratu na Velebitu. * U uvali Balun na otoku Biševu nalazi se [[Modra špilja]]. Oko podneva za mirnog mora sunčeve zrake prodiru kroz podvodni otvor i reflektiraju se od bijelog dna te osvjetljavaju špilju modrom, a predmete u vodi srebnom bojom. * U Postojnskoj jami u Sloveniji ima gotovo 20 km podzemnih tokova i najposjećenija je u Europi. Otkrio ju je 1818. godine Luka Čerč. * Postoje špilje u koje se ne ulazi pomoću konopaca i u u speološkom odijelu:dovoljna je mala barka Jer su ih napravili valovi u moru.Tako je nastala i špilja u Cala di Luna u [Nacionalnom parku zaljeva Orosei i Gennargentu na Sardiniji. * La Grotta grande del Vento unutar špilja Frasassi, u talijanskoj pokrajini [[Marche]], otkrivena je tek [[1971.]] godine nakon 23 godine speoloških istraživanja. Danas su špilje otvorene za građanstvo, ali postoje i posebni prolazi za speologe - za one iskusne ali i za početnike. == Veze == * [[Modra špilja]] * [[Lukina jama]] == Vanjske veze == {{Commonscat|Caves}} * [http://pubwww.srce.hr/speleo/hrv/index.html Hrvatski speleološki poslužitelj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070701211857/http://pubwww.srce.hr/speleo/hrv/index.html |date=2007-07-01 }} * http://public.carnet.hr/speleo/karta.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220100138/http://public.carnet.hr/speleo/karta.html |date=2008-12-20 }} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Pećine| ]] [[Kategorija:Geomorfologija]] 8je88s9milziliqhuhzr3j2dbkj7cmt 0 35359 42716696 42693922 2026-11-06T01:16:13Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716696 wikitext text/x-wiki {{otheruses}} [[Datoteka:Lightning 02.jpg|mini|desno|Sijevanje munje]] '''Munja''' je vidljivo [[električno pražnjenje|pražnjenje]] [[Atmosferski elektricitet|atmosferskog]] [[elektricitet]]a do kojeg dolazi kad određeno područje atmosfere postane električki nabijeno ili se pojavi razlika potencijala dovoljna da svlada otpor [[zrak]]a. Najčešće udara iz olujnih oblaka [[kumulonimbus]]a. Tijekom oluje munja se može pojaviti u oblaku, između oblaka, između oblaka i zraka te između oblaka i tla. Zvučni prasak nastao prolaskom munje kroz zrak zove se [[grom]]. == Vrste munja == '''Munja od oblaka do tla''' je najpoznatiji i drugi najučestaliji oblik munje, koji nastaje pražnjenjem naboja s [[kumulonimbus]]a prema tlu. '''Lančane munje''' su vrsta munja od oblaka do tla, koje se prikazuju u prekinutom nizu kratkih i blještavih odlomaka i traju duže nego uobičajene vrste munja. Dosta su rijetke i postoji nekoliko objašnjenja te pojave. '''Trakaste munje''' se pojavljuju kada postoji jaki bočni olujni vjetar i ima više povratnih udara, koji se mogu prikazati i kao omče. '''Skraćene (staccato) munje''' su vrsta munja od oblaka do tla, s kratkotrajnim i vrlo jakim bljeskom i često s puno grananja. '''Viličaste munje''' su vrsta munja od oblaka do tla koje se jako granaju do tla. '''Munja od tla do oblaka''' je munja kod koje se negativno nabijeni ioni s tla dižu i susreću s pozitivnio nabijenim ionima s [[kumulonimbus]]a. Zatim se povratni udar vraća prema tlu. '''Munja od oblaka do oblaka''' može biti između dva različita oblaka ili može biti unutar istog oblaka između dijelova s različitim potencijalom. Inače se najčešći oblik munja javlja unutar istog oblaka i to obično između gornjeg (nakovnja) i donjeg dijela oblaka. '''Tople munje''' je naziv za munje koje se pojavljuju jako daleko tako da se vidi bljesak, a zvuk se ne čuje jer se na putu rasprši do promatrača. '''Suhe munje''' su munje koje se javljaju bez oborina, a najčešće su uzrok šumski požari, a mogu biti i aktivni vulkani. '''Raketne munje''' se obično kreću vodoravno s donjeg dijela oblaka. '''Visokonaponske munje''' obično nastaju na vrhu oblaka (nakovnju), putuje nekoliko kilometara vodoravno i zatim skreću do tla. One čine manje od 5% svih munja. Zbog puno većeg pređenog puta, te munje obično nose 6 do 10 puta više naboja, i naponi su isto veći, a obično i traju oko 10 puta duže. Za vrijeme tih munja, stvaraju se velike količine kratkih radio valova. Zbog velike snage, visokonaponske munje su jako opasne, posebno za avione jer jos uvijek ne postoji dovoljna zaštita za njih. '''[[Kugličasta munja]]''', koja se još zove i lančasta, oblik je munje dugoga trajanja. Pojavljuje se kao traka svijetlećih odsječaka umjesto kontinuiranog kanala. Pojavljuje se rijetko. Uzroci nastanka su nepoznati, a predložene su druge teorije: dijelovi kanala munje idu ukoso prema promatraču ili od njega i zato se čine sjajnijim; dijelovi kanala su nejasni zbog kiše ili oblaka; neki dijelovi kanala su većeg [[promjer]]a, a drugi manjeg, što utječe na oblik munje. Taj se atmosferski fenomen pojavljuje u obliku pokretne svijetleće kugle od nekoliko desetaka centimetara u promjeru. Kuglasta munja se obično pojavljuje tijekom oluja, i to blizu tla, a može biti crvena, narančasta ili žuta. Često je praćena pištećim zvukom i neobičnim mirisom. Traje samo nekoliko sekundi te iznenada nestaje, tiho ili uz eksploziju. Kuglaste munje ponekad mogu nanijeti štetu [[požar|zapaljenje]]m ili [[taljenje]]m. Njihova veza s običnim munjama nije poznata, kao niti njeni uzroci. Među objašnjenjima se spominje da je riječ o zraku ili [[plin]]u koji se ponašaju neuobičajeno; o plazmi visoke gustoće; o zračnom [[vrtlog]]u koji sadržava svijetleće plinove; o mikrovalnoj [[radijacija|radijaciji]] u oklopu od plazme. === Nove vrste munja === U novije vrijeme otkrivena su tri nova tipa munja. One udaraju od vrha [[oblak]]a prema gore, u [[stratosfera|stratosferu]] i puno su rjeđe od onih prema tlu ili između oblaka. Prvi tip zovu '''[[Crveni vilenjak|Crvenim vilenjakom]]''' (en. ''Red sprite''). Ta je munja tamna i crvenkasta, traje nekoliko tisućinki sekunde, a može biti široka kilometrima. Proteže se 50 do 90&nbsp;km iznad oblaka. Drugi tip naziva se '''[[Plavi mlaz]]''' (''Blue jet''). Riječ je o plavoj, stožastoj provali energije puno sjajnijoj od Crvenog vilenjaka. Plavi mlaz udara iz centra [[oluja|oluje]] brzinom od 6 000&nbsp;km/h i dopire 20 do 50&nbsp;km iznad oblaka. Ove dvije vrste munja prvi je put snimio američki fizičar [[John Wincklyer|John R. Wincklyer]] [[1989.]] u Minnesoti. Treći tip su munje koje se prostiru od oblaka do stratosfere. Zovu se '''[[Vilenjak|Vilenjaci]]''' (''Elves''), a otkrivene su [[1995.]] Godine. Imaju oblik tanjura ili krafne promjera 400&nbsp;km, a pojavljuju se oko 100&nbsp;km iznad oblaka. Smatra se da su zelenkaste, ali toliko kratko traju (manje od tisućinke sekunde) da im boja još nije precizno određene. == Nastajanje == U olujnom nevremenu olujni su oblaci napunjeni elektricitetom poput velikih električnih [[Električni kondenzator|kondenzator]]a, Gornji dio oblaka nabijen je pozitivno, a donji negativno. Znanstvenici se još nisu usuglasili kako zapravo nastaje ovo električno punjenje oblaka, no pretpostavlja se da je to jedan od rezultata globalnog kruženja vode na Zemlji. U osnovnim crtama, kruženje vode uključuje [[evaporacija|evaporaciju]] i [[kondenzacija|kondenzaciju]]. U procesu evaporacije voda isparava s površine [[Zemlja|Zemlje]] i u obliku pare podiže se u više slojeve atmosfere. Kako temperatura opada s visinom, i kako se u višim slojevima atmosfere nalaze kondenzacijske čestice (recimo zrnca prašine), vodena para kondenzira, ponovno se pretvara u kapljice vode i pada na Zemlju kao [[kiša]] ili [[snijeg]] – ovisno o temperaturi zraka. Dakako, cijeli je proces kruženja vode daleko složeniji. === Električno punjenje === Kad se [[vlaga]] nakuplja u atmosferi, nastaju oblaci, koji mogu nositi milijune vodenih kapljica i leda. Kako se procesi evaporacije i kondenzacije međusobno ispreoliću, kondenzirane kapljice u oblacima neprestano se sudaraju s vodenom parom koja stiže s tla. Kapljice se s parom sudaraju i tijekom oborina, jer dok se jedan dio vlage vraća na Zemlju, drugi isparava. Upravo tijekom ovih sudara iz vodene se pare izbijaju [[elektroni]], koji tako stvaraju [[električni naboj]]. Kako do sudara dolazi u donjem dijelu oblaka, izbijeni elektroni ovdje stvaraju negativan naboj (višak negativno nabijenih čestica). Vlaga, koja nakon sudara nastavlja put prema gornjim slojevima atmosfere odnosno oblaka, na vrh oblaka stiže s pozitivnim nabojem – nedostaje joj elektron koji je izbijen u sudaru. Tako se na vrhu oblaka stvara višak pozitivnog naboja. Osim sudara, u procesu električnog nabijanja oblaka značajnu ulogu igra i [[zamrzavanje]]. Kako se vodena para podiže u hladnije slojeve i počinje se zamrzavati, dio koji se zamrzne postaje negativno nabijen, dok nezamrznuti dio ostaje pozitivno nabijen. [[Zračne struje]] mogu dalje odnijeti pozitivne čestice do vrha oblaka (lakše su!) i time dodatno ubrzati stvaranje viška pozitivnog naboja. Izbijanjem elektrona i odvajanjem pozitivno nabijenih čestica vodene pare u oblaku nastaju razlike potencijala odnosno stvara se električno polje – prvi preduvjet za nastajanje električnog pražnjenja. === Električno pražnjenje === [[datoteka:Potential.jpg|mini|desno|[[Razlika električnog potencijala|Razlika potencijala]] između Zemlje i neba uzrokuje [[električno pražnjenje]] u vidu munje, koje vraća sustav u ravnotežu.]] Što se oblaci više pune nabojem, električno je polje sve jače. U nekom trenu postat će toliko jako da će se elektroni na površini Zemlje pokušati „odmaknuti“ – utisnuti dublje u Zemlju. To je rezultat odbijanja jednako nabijenih [[čestica]]. Kako se elektroni „povlače“ u unutrašnjost, tlo postaje sve jače pozitivno nabijeno. Oluja tako dovodi do naglog stvaranja električnog polja u oblaku i između oblaka i tla. Kad se stvori dovoljan višak naboja, to jest kad [[električno polje]] postane dovoljno jako ono će natjerati okolni zrak da „pukne“. Ovo „pucanje“ zapravo je razdvajanje pozitivnih i negativnih čestica u zraku. Taj proces nazivamo ionizacija. Ionizacija ne označava višak nekog naboja, već stanje i kojem su naboji razdvojeni. Drugim riječima, zrak ne postaje nabijen, već se naboji u njegovim česticama međusobno razmiču. Ionizirani zrak ima znatno veću električnu vodljivost. Kako se zrak ne ionizira jednako na svim mjestima, na dijelovima gdje je ionizacija intenzivnija stvaraju se „staze“ – putovi kojima munje mogu lako „preskakati“. Da bi nastala munja potrebno je da električna staza stigne do tla i pronađe „uzemljenje“ – točku ili predmet na kojem će se zaustaviti. Kad se to dogodi, sijevnut će munja. Svjetlost koju vidimo zapravo je rezultat električnog pražnjenja između oblaka i zemlje koje slijedi put stvorene električne staze. Bljesak munje koja se prostire od oblaka do tla čine dva osnovna udara (može ih biti i više zaredom): odvodni udar i povratni udar. === Od oblaka do tla === U odvodnom udaru prvo [[negativni naboj]] putuje do tla. Kreće se „koracima“ od 50 metara i pritom stvara nabijeno „korito“. Odvodni udar nije tako sjajan, često je stepenast te ima puno grana koje se šire iz glavnog kanala. Kad se približi tlu, pobuđuje suprotni naboj koji se koncentrira u jednoj točki. Tako nastaje povratni udar koji istim koritom nosi pozitivni naboj od tla prema oblaku. Dva udara se sreću na visini od oko 50 m iznad tla. Na točki dodira dolazi do kratkog spoja između oblaka i tla. To rezultira izuzetno blještavim udarom visoke struje, koja istim kanalom putuje natrag do oblaka. == Lociranje munja == Krajem 2008. godine je prvi put u Hrvatskoj uspostavljen sustav za lociranje munja (eng. Lightning Location System - LLS) kao dio Europskog sustava LINET. Šest senzora je instalirano na području Hrvatske. Ovaj sustav koristi vrlo niski frekvencijski opseg i registrira gustoću magnetskog toka pri atmosferskom pražnjenju pomoću dviju međusobno okomito postavljenih bakrenih prstenova. Komponente magnetske indukcije detektiranog signala se mjere pomoću ortogonalne petlje (antene) u realnom vremenu. Registrirani udari munje su arhivirani u bazu, obrađeni i prikazani na karti Hrvatske. Sustav u Hrvatskoj koordinira [[Fakultet elektrotehnike i računarstva|Fakultet elektrotehnike i računarstva Sveučilišta u Zagrebu]].<ref>{{cite web |url=http://www.fer.hr/lvn/djelatnosti/sustav_za_lociranje_munja?_v1=1YDWG0cwGtdDlYKf7bSA7YfD4FVGx8r50mpIFPo2ln0HmF7AUyDsekEODw26wOugxyI48OH1fvuZleJ-KK7R65pI0_-S0_cx9rncVswnOVFARgZQ&_lid=46785 |title=Sustav za lociranje munja |publisher=FER |accessdate=14. srpnja 2011. }} {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Munje kroz povijest == U srednjovjekovnoj [[Europa|Europi]] zbog munja je biti [[zvonar]] u crkvi bilo izuzetno opasno. Tijekom oluja s grmljavinom bio je običaj da se zvoni što jače jer se smatralo da će se time spriječiti da munje udare u vrh crkvenog tornja. Vjerovalo se da zvonjava rastjeruje zle duhove koji vatrom žele uništiti crkvu, a mislilo se i da buka zvonjave lomi munje. O tome i danas svjedoče natpisi „Fulgura frango“ (Ja lomim munje) na srednjovjekovnim zvonima. Od [[1753.]] Do [[1786.]] godine u Francuskoj su munje 386 puta udarile u crkvene tornjeve. U navedenom razdoblju u Francuskoj su, nastojeći „slomiti“ munje zvonjavom, nastradala 103 zvonara. Znači da je skoro svaka treća munja koja je udarila u neku crkvu bila za nekoga kobna. Te katastrofalne brojke dovele su do toga da je francuska vlada 1786. zabranila zvonjavu tijekom grmljavine. == Zanimljivosti == * Godine [[1998.]] munja je u Kongu pobila cijelu nogometnu momčad (11 igrača). * Godine [[1999.]] munja je u Coloradu ozlijedila cijelu momčad američkog nogometa. *U munji ima puno energije: oko 250 kilovatsati. Ne zvuči puno, ali s tom količinom energije možete dignuti jednotonac 120 kilometara uvis. * [[Nikola Tesla|Nikolu Teslu]] zvali su i Gospodar Munja. Sasvim zasluženo jer je 1899. godine u Colorado Springsu stvorio najdužu umjetno izazvanu munju. Bila je duga 41 metar. * Prema Guinessovoj knjizi rekorda, između [[1942.]] i [[1983.]] (kada je umro) munja je Roya „Dooksa“ Sullivana, bivšeg čuvara nacionalnog parka, pogodila sedam puta. Prvi put munja je prošla kroz njegovu nogu i otkinula mu [[nokat]] na nožnom palcu. Drugi put, [[1969.]] godine, munja mu je spalila obrve i onesvijestila ga. Sljedeće godine nakon udara munje ostalo mu je rame oduzeto, [[1972.]] munja mu je zapalila kosu pa je morao na glavu izliti kantu vode, [[1973.]] munja ga je kroz šešir pogodila u glavu, zapalila mu kosu, izbacila ga iz kamioneta i skinula mu lijevu cipelu. U šestom udaru, [[1976.]] ozlijeđen mu je gležanj. Zbog zadnje munje koja ga je pogodila [[1977.]] završio je u bolnici s opeklinama na prsima i trbuhu. ==Drveće i munje== [[Datoteka:Lightning damage.jpg|mini|desno|Zeleno stablo koje je udarila munja]] Stabla su česti [[električni vodič]]i za munje, provodeći ih do tla.<ref>[http://www.erh.noaa.gov/er/lwx/lightning/lgtng-hits-tree.jpg] National Oceanic & Atmospheric Administration [http://www.erh.noaa.gov/er/lwx/lightning/lgtng-hits-tree.jpg]</ref> Budući da je biljni sok slab električni vodič, njegov [[električni otpor]] uzrokuje snažno zagrijavanje, pretvaranje u paru i eksplozivno izbacivanje [[Kora (biljke)|kore]] sa [[Stablo|stabla]]. Ponekad se mogu oporaviti od udara munje. U rijetko naseljenim područjima, kao što je [[Daleki istok]] i [[Sibir]], munje su glavni izvor [[Šumski požar|šumskih požara]].<ref>[http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=m6427q0uj860w333&size 1996."Lightning as a source of forest fires"]</ref> I u Hrvatskoj je zabilježeno dosta slučajeva pojave šumskih požara zbog udara munje.<ref>[http://www.index.hr/vijesti/clanak/nevrijeme-poharalo-hrvatsku/392857.aspx] Index.hr, 28.06.2008.</ref> Dva su najčešća stabla u koje udara munja: [[hrast]] i [[brijest]].<ref>[http://joa.isa-arbor.com/request.asp?JournalID=1&ArticleID=1587&Type=2] "Lightning protection for trees and related property" 2007</ref> [[Bor]]ovi, [[jela|jele]], [[smreka|smreke]] su isto često izloženi udaru munja, posebno zbog svoje visine. Za razliku od hrasta koji ima dosta plitki korijen, crnogorična stabla imaju duboke korijene, koji često idu ispod slojeva vode. Ukoliko se nalaze uz kuće i nadvisuju krovove, takva stabla mogu zaštiti kuću od udara munje.<ref>[http://www.fs.fed.us/pnw/olympia/silv/oak-studies/oak-roots.shtml] "Silviculture and Forest Models Team - Oak Root Research" 2007.</ref> Budući da jačina struje vrlo brzo raste kod munja, oko 40 000 Ampera u sekundi, onda dolazi do pojave “efekta kože”, pa električna struja putuje više vanjskim dijelovima stabla.<ref>Nair Zinnia, Aparna K.M., Khandagale R.S., Gopalan T.V.: "Failure of 220 kV double circuit transmission line tower due to lightning"</ref> ==Okamenjena munja== Ukoliko munja udari u pjeskovito tlo, pogotovo gdje ima [[kvarc]]a, javljaju se '''fulguriti''' ili '''[[okamenjena munja]]'''. ==Korištenje energije munja== [[Datoteka:Sts8storm.jpg|mini|desno|Munja udara Space Shuttle Challenger prije lansiranja]] Bilo je dosta pokušaja za korištenje energije munja. Iako je [[snaga]] prosječne munje ogromna, zbog vrlo kratkog vremena u kojem djeluje, prosječna munja ne nosi veliku količinu [[energija|energije]]. Također su i šanse da munje na redovnoj osnovi udaraju u željeno mjesto vrlo malene. Predlagano je da se munje iskoriste za dobivanje vodika iz vode ili da se iskoristi brzo zagrijavanje vode koju bi udarila munja, itd. Iako je to moguće, za to su potrebne velike i skupe konstrukcije, što dovodi u pitanje i veliku cijenu tako izvučene energije.<ref>"Why can't we capture lightning and convert it into usable electricity?" 2007. [http://www.boston.com/news/globe/health_science/articles/2007/10/29/why_cant_we_capture_lightning_and_convert_it_into_usable_electricity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121104004853/http://www.boston.com/news/globe/health_science/articles/2007/10/29/why_cant_we_capture_lightning_and_convert_it_into_usable_electricity/ |date=2012-11-04 }} 2009.</ref> ==Kako se zaštiti od udara munje za grmljavinskog nevremena?== * Ostanite u zatvorenom (stan, kuća i sl.) i ne izlazite, niti se zadržavajte vani za grmljavinskog nevremena, ako nije neophodno. * Udaljite se od otvorenih vrata ili prozora, od peći štednjaka, radijatora i električnih aparata, uključenih u električnu mrežu (radio, televizor, električne svjetiljke i sl.). * Ne služite se električnim aparatima za vrijeme grmljavinskog nevremena (električno glačalo, sušilo za kosu, brijaći aparat i sl.). * Ne upotrebljavajte žični telefon, jer munja može pogoditi vanjsku liniju. * Ne skidajte rublje s užeta za vrijeme grmljavinskog nevremena. * Prekinite eventualne radove na ogradi, električnim vodovima, vodovodnim cijevima ili na metalnim konstrukcijama. * Nemojte nositi ili se služiti metalnim predmetima (kišobran, kosa, štap s udicom i sl.). Klinaste cipele sportaša nepogodne su za upotrebu za vrijeme grmljavinskog nevremena. * Nemojte rukovati zapaljivim materijalom u otvorenim posudama. * Izađite iz vode ili malenog čamca i udaljite se od vodenih površina. * Ostanite u svom automobilu, ako ste na putu za vrijeme grmljavinskog nevremena. Automobili se ponašaju slično Faradayevom kavezu i nude zaštitu od strujnog udara. * Zaustavite rad traktora na polju, naročito ako on vuče metalnu opremu ili dijelove. * Ako se zadržavate vani na otvorenom neizbježno je najbolja zaštita u nekoj špilji, u udubini tla, šancu, dubokoj dolini ili kanjonu, uz podnožje stijene, u unutrašnjosti guste šume, ili među gustom nakupinom drveća (ali tada odaberite jedno niže stablo okruženo višim stablima). * Ako vani ne možete naći zaklon, najbolja je zaštita čučnuti, ako ste na otvorenom, držeći se dalje od pojedinačnih stabala. Udaljite se od drvoreda. Izbjegavajte najviša mjesta u okolici, osamljene kolibe i planinske vrhunce. * Ako osjetite električni naboj, da vam se kosa ježi ili da vas trnci prolaze po koži, to je znak da vas munja upravo može pogoditi. Smjesta se bacite na pod.<ref>[http://www.index.hr/vijesti/clanak/nevrijeme-poharalo-hrvatsku/392857.aspx] "Atmosferski elektricitet, Dr.sc. Inga Lisac, Geofizički zavod Andrija Mohorovičić, PMF, Sveučilište u Zagrebu</ref> == Izvori == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Atmosferski elektricitet]] * [[Električno pražnjenje]] == Vanjske veze == {{Commonscat|Lightning}} * [http://www.howstuffworks.com/Lightning.htm How Lightning Works at HowStuffWorks] * [http://www.crh.noaa.gov/pub/?n=/ltg/ltg_what_is_it.php NOAA: What is Lightning?] [[Kategorija:Elektromagnetizam]] [[Kategorija:Meteorologija]] gyxhb334lstwub3f4spq9xe7c3ztets 0 39058 42716546 42639009 2026-11-05T18:42:05Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716546 wikitext text/x-wiki {{Vladar (SR) | ime = Mihailo Obrenović | slika = Mihailo Obrenović III.jpg | opis_slike = Knez Mihailo Obrenović | puno_ime = | datum_rođenja = [[16. 9.|16. septembar]] [[1823]]. | mesto_rođenja = [[Kragujevac]] | država_rođenja = [[Kneževina Srbija]] | datum_smrti = [[10. 6.|10. jun]] [[1868]]. | mesto_smrti = [[Beograd]] | država_smrti = [[Kneževina Srbija]] | sahranjen = | funkcija = Knez Srbije | vladavina = [[1839]] — [[25. 8.|25. avgust]] [[1842]]. | prethodnik = [[Milan Obrenović (knez)|Milan Obrenović]] | naslednik = [[Aleksandar Karađorđević (knez)|Aleksandar Karađorđević]] | funkcija1 = Knez Srbije | vladavina1 = [[1860]] — [[10. 6.|10. jun]] [[1868]]. | prethodnik1 = [[Miloš Obrenović]] | naslednik1 = [[Milan Obrenović]] | dinastija = | otac = [[Miloš Obrenović]] | majka = [[Ljubica Obrenović]] | supružnik = [[Julija Obrenović]] | deca = [[Velimir Mihailo Teodorović]] (vanbračni) }} '''Mihailo Obrenović''' ([[1823]]–[[1868]]) je bio [[Kneževina Srbija|knez Srbije]] od 1839. do 1842. i od 1860. do 1868. Njegova prva vladavina se okončala njegovim zbacivanjem 1842, a druga vladavina se završila njegovim ubistvom u Košutnjaku [[1868]]. godine. Zalaganjem kneza Mihaila, i tadašnjih velikih sila, [[Srbija]] je diplomatskim putem [[1867]]. godine preuzela od Turske upravu nad preostalim utvrđenim gradovima ([[Beograd]], [[Smederevo]], [[Šabac]], [[Kladovo]] i ranije [[Užice]] i [[Soko (Gračanica)|Soko]]) i istim [[sultan]]ovim [[ferman]]om izdejstvovala da i poslednji turski vojnik napusti Kneževinu.<ref name="Janković">{{Cite web |title=140 GODINA OD UBISTVA KNEZA MIHAILA |url=http://www.vreme.com/cms/view.php?id=637892 |access-date=2012-05-26 |archive-date=2014-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141102111958/http://www.vreme.com/cms/view.php?id=637892 }}</ref> Politički program kneza Mihaila i njegovog ministra Ilije Garašanina, tvorca [[Načertanije|Načertanija]], bio je razvoj nacionalne svjesti i priprema za oslobođenje i ujedinjenje Srba i [[južni Slaveni|južnih Slovena]], što je trebalo da izvrši [[Kneževina Srbija]]<ref name="znanje"/>, koju je Mihailo označio jugoslovenskim [[Pijemont]]om.<ref>{{Cite web |title=Knez Mihailo III Obrenović 1839-1842 i 1860-1868 |url=http://www.spcportal.org/index.php?pg=1983&lang=srl |access-date=2012-05-28 |archivedate=2009-10-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091025230137/http://www.spcportal.org/index.php?pg=1983&lang=srl |deadurl=yes }}</ref> Srpska obaveštajna služba je organizovala [[propaganda|propagandu]] i paravojne [[četnici|četničke]] jedinice koje je slala u susedne oblasti.<ref>{{Cite web |url=http://www.vesti-online.com/Riznica/Filigran/151635/Gerilci-kneza-Mihaila- |title=Gerilci kneza Mihaila |access-date=2012-05-28 |archive-date=2012-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426093221/http://www.vesti-online.com/Riznica/Filigran/151635/Gerilci-kneza-Mihaila- |url-status=dead }}</ref> Knez Mihailo je vladao [[apsolutizam|apsolutistički]] što mu je stvorilo mnoge neprijatelje i dovelo do organizovanja zavera. Narodna skupština je zakonom svedena na čisto savetodavno telo. Poslanici su mogli da budu kažnjeni za istupanje u skupštini. Pripadnici jedne zavereničke grupe, opredeljeni kao [[radikalizam|radikali]] i pristaše [[Karađorđevići|Karađorđevića]], 1868. godine su ubili kneza Mihaila.<ref name="znanje">[http://www.znanje.org/i/i19/99iv05/99iv0517/mihailo.htm Mihailo Obrenovic (1860-1868),period druge vladavine]</ref> Tri dana uoči atentata knez Mihailo se tajno verio svojom sestričinom Katarinom, čemu su se protivili neki zvaničnici.<ref name="Janković"/> Odmah po atentatu [[Narodna skupština Republike Srbije|Narodna skupština]] je rešila da će presto preuzeti [[Aleksandar Karađorđević (knez)|Aleksandar Karađorđević]].<ref name="dynastiobrenovic"/> No, ministar vojni [[Milivoje Petrović Blaznavac|Milivoje Blaznavac]] je rešio pitanje [[tron|prestola]] pomoću vojske. On je ubacio je svog kandidata iz Obrenovićeve dinastije, a podržao ga je ministar unutrašnjih dela [[Nikola Hristić]], stavljajući mu na raspolaganje policiju. Nakon toga je naslednik postao knez [[Milan Obrenović]].<ref name="dynastiobrenovic"/> Posle ubistva, pristalice Karađorđevića stavljene su van zakona.<ref>[http://www.nin.co.rs/2003-03/20/27930.html Srbi kraljeubice]</ref> == Detinjstvo == Mihailo Obrenović je bio najmlađe dete kneza [[Miloš Obrenović|Miloša]] i [[Kneginja Ljubica|kneginje Ljubice]]. Rodio se [[4. 9.|4. septembra]] ([[16. 9.|16. septembar]] po gregorijanskom) [[1823]]. u [[Kragujevac|Kragujevcu]]. Detinjstvo je proveo u Kragujevcu, pa zatim Požarevcu i [[Beograd]]u. Osim Mihaila, [[Miloš Obrenović|Miloš]] i [[Kneginja Ljubica|Ljubica]] su imali još [[knez Milan Obrenović|Milana]], [[Todor Obrenović|Todora]], [[Marija Obrenović|Mariju]], [[Gabrijela Obrenović|Gabrijela]], [[Savka Obrenović|Savku]] (Jelisavetu) i [[Petrija Obrenović|Petriju]]. Petrija se udala u [[Zemun]]u za jednog običnog trgovca, Todora Hadži Bajića. Druga kći Savka udala se za bogatog srpskog plemića Jovana Nikolića u [[Temišvar]]u. Mihailo je završio školovanje u [[Požarevac|Požarevcu]], da bi se zatim sa svojom majkom preselio u [[Beč]]. Njegov stariji brat [[knez Milan Obrenović|Milan I Obrenović]] je dobio presto po pravu nasledstva [[1. 6.|1. juna]] 1839. Međutim, bio je slabog zdravstvenog stanja i često je poboljevao. Vladao je svega nepunih mesec dana i umro [[8. 7.|8. jula]] [[1839]]. u [[Beograd]]u. Nakon njegove smrti u [[Beograd]]u su se skupili narodne starešine i odlučile da se na presto dovede drugi Milošev sin Mihailo Obrenović. == Prva vladavina kneza Mihaila == [[Datoteka:Michael Obrenovic - foto van Anastas Jovanovic (1817-1899).jpg|thumb|Mihailo Obrenović]] U to vreme Mihailo Obrenović se nalazio u [[Bukurešt]]u, na jednom posedu svoga oca. Narodne starešine su poslale kneginju Ljubicu i [[Anta Protić|Antu Protića]] u Rumuniju, da dovedu kneza Mihaila. Knez je pre dolaska u Srbiju, otišao sa svojom majkom kod turskog sultana [[Abdul Medžid]]a, koji ga je dočekao sa velikim počastima. Sultan mu je tada podario zvanje mušira i odlikovao ga ordenom Iftihara. Praćen svojom svitom, knez Mihailo odlazi u Srbiju [[2. 3.|2. marta]] [[1840]]. godine. Na kneževski presto stupio je prvi put, [[26. 6.|26. juna]] [[1839]]. (po starom kalendaru) i vladao je do [[25. 8.|25. avgusta]] [[1842]]. godine. Pošto je bio maloletan, određeno mu je Namesništvo ([[Jevrem Obrenović]], [[Toma Vučić Perišić]] i [[Avram Petronijević]]). [[Visoka Porta|Porta]] je potvrdila njegov izbor kao izabranog vladara, a ne kao naslednog. Veoma mlad i neiskusan, Mihailo se nije najbolje snalazio u složenim prilikama unutrašnjeg i spoljašnjeg položaja Srbije. Svrgnut je [[1842]]. u buni koju je predvodio jedan od najistaknutijih [[Ustavobranitelji|ustavobraniteljskih]] prvaka, Toma Vučić-Perišić. Ustavobranitelji su na skupštini izabrali novog Kneza Aleksandra Karađorđevića [[1843]]. == Mihailo Obrenović u egzilu == Nakon bune Tome-Vučića Perišića, knez Mihailo se povukao iz zemlje zajedno sa još hiljadu svojih pristalica preko Save i [[Dunav]]a . O njegovoj sudbini odlučili su [[Austrija]] i [[Turska]]. Knez Mihailo je upućen zajedno sa svojom majkom i onima koji su krenuli za njim u [[Banat]], na imanje svoje sestre [[Savka Nikolić|Savke Nikolić]], dok je kneginja [[Kneginja Ljubica|Ljubica]] poslata u [[Novi Sad]], gde su pošli njeni deveri [[Jevrem Obrenović|Jevrem]] i [[Jovan Obrenović|Jovan]]. Tu je i umrla [[14. 5.|14. maja]] [[1843]]. Knez Mihailo je sve organizovao oko sahrane svoje majke u fruškogorskom manastiru [[Krušedol]]u. Knez Mihailo je brižljivo čekao kada će se ponovo vratiti u Srbiju. Uputio je pismo Vučiću i [[Stevan Knićanin|Knićaninu]] [[2. 7.|2. jula]] [[1853]]. u kojim ih obaveštava da neće nasilno opet krenuti na Srbiju jer ne želi da gazi preko srpskih leševa. Nakon [[Banat]]a, knez Mihailo odlazi u [[Beč]] sa svojim ocem, i svim onim koji su ga poznavali. Tu je raspolagao velikim očevim imanjem. Putovao je po Evropi, ne kao besposlen čovek, već u potrazi za svojom životnom saputnicom. Mihailo se [[1853]]. godine oženio u [[Beč]]u groficom [[Julija Obrenović|Julijom Hunjadi]] (1831-1919), iz plemena Hunjadi Janoša - [[Janoš Hunjadi|Sibinjanina Janka]], čiji je sin [[Matija Korvin]] bio mađarski kralj. U Beču je naučio savršeno da govori francuski i nemački jezik. == Druga vladavina kneza Mihaila == Knez Mihailo Obrenović ([[1860]]-[[1868]]) je došao po drugi put na presto posle smrti svoga oca, kneza [[Miloš Obrenović|Miloša]], [[14. 9.|14. septembra]] [[1860]]. godine. Na početku njegove druge vladavine učinjene su značajne promene u politici [[Srbija|Srbije]]. Ukinut je "[[Ustav Srbije od 1838. godine|Turski ustav]]", došla su sasvim druga zakonska naređenja, koja je donela Narodna Skupština, a knez sankcionisao. Knez Mihailo je doneo i naredbe za uređenje narodne vojske i zakone o [[porez]]ima. Apsolutizam kneza Mihaila se osim u politici, ispoljavao i u njegovom odnosu prema prosvetnim i pravosudnim ustanovama kao i prema omladinskom pokretu koji je u to vreme poprimio značajne razmere. Tako je [[1864]]. naredio da se ukine [[Društvo srpske slovesnosti]]. Knez Mihailo je razvio svoj veliki rad na polju unutrašnje i spoljašnje politike, s devizom: "Zakon je najviša volja u Srbiji." [[3. 6.|3. juna]] [[1862]]. godine, na [[Čukur česma|Čukur česmi]] je pala i srpska [[krv]], a [[Turci]] su počeli da bombarduju [[Beograd]]. Knez Mihailo je tada otputovao u [[Loznica|Loznicu]] i pripremao je rat sa Turskom za oslobođenje srpskih gradova. U [[Beograd]]u dolazi [[23. 7.|23. jula]] [[1862]]. godine i na ministarskoj sednici poziva sve Srbe da se odupru Turskim pretenzijama. Tada na scenu dolazi mudra Mihailova spoljna politika. Prvo je na engleski dvor poslao [[Filip Hristić|Filipa Hristića]] da se kod Engleza protestuje zbog turskih pretenzija, i da se diplomatskim putem izbori nezavisnost Srbije. Već 23. septembra [[1862]]. knez Mihailo javlja narodu da je uspeo zadobiti zadovoljenje da se Turci isele iz Srbije, osim gradova, u kojima će ostati samo posade vojske i da se gradovi [[Užice]] i [[Soko Grad (drinski)|Soko]] poruše. Na praznik [[Duh (prikaza)|Duhovi]], [[23. 5.|23. maja]] [[1865]]., knez Mihailo je svim borcima iz Miloševog ustanka, koji su doživeli proslavu pedesetogodišnjice obnovljene slobode, podario spomenicu koja je bila salivena od prvoga topa kneza Miloša i nazivala se Takovski krst. Sa bugarskim emigrantima u [[Bukurešt]]u [[14. 1.|14. januara]] [[1867]]. zaključio je [[Bukurešt]]anski ugovor o zajedničkoj državi [[Srbi|Srba]] i [[Bugari|Bugara]]. Posle Miloševe smrti, njegov sin Mihailo je rado posećivao rodni grad. U neposrednoj blizini Šarenog konaka sagradio je za ono doba veliku i masivnu zgradu koja se po njemu nazva [[Mihailov konak]]. Knez Mihailo je nastavio dalje svoju mudru politiku. U jesen, [[1866]]., knez Mihailo zahteva pismeno: da [[Visoka Porta|Porta]] digne svoje posade, koje drži u srpskim gradovima. Veliki turski vezir Ali paša javio je [[19. 2.|19. februara]] [[1867]]. da sultan ustupa Srbiji sve gradove u kojima se nalazi turska posada, ali da se u istim gradovima pored srpske razvije i turska zastava. Knez Mihailo dobija pismo od sultana da dođe i primi ferman kojim se prepuštaju Srbiji pomenuti gradovi. Knez odlazi brodom u [[Istanbul|Carigrad]] [[18. 3.|18. marta]] [[1866]]. Prvo je svratio kod rumunskog kneza u [[Bukurešt]]u, a zatim produžio za Carigrad. Po dolasku u Carigrad ga je dočekao Ćamil bej, pozdravio ga dobrodošlicom i odveo do sultana. [[30. 3.|30. marta]] [[1866]]. knez Mihailo je imao oproštajnu audijenciju kod sultana. Pri rastanku sultan je predao knezu Mihailu svojeručno ferman, kojim mu poverava gradove u Srbiji. Knez Mihailo se vraća [[4. 4.|4. aprila]] iste godine u [[Beograd]] gde ga pozdravlja oduševljeni narod. Sa njim je došao i [[Ali Riza paša]], zapovednik beogradskog grada, koji ga je pratio u [[Istanbul|Carigrad]]. Uveče su beograđani u čast kneza Mihaila priredili bakljadu kakvu [[Beograd]] nije dotad video. [[6. 4.|6. aprila]] [[1867]]. na [[Kalemegdan]]u je pročitan sultanski ferman od [[29. 3.|29. marta]], i Ali Riza paša, poslednji beogradski muhafis, predaje knezu Mihailu ključeve od sviju gradova u Srbiji, a zatim se na beogradskim tvrđavama istače srpska i [[zastava Turske|turska zastava]]. Zatim je knez na konju svečano ušao u grad, a za njim i jedna streljačka četa koja je smenila turske straže. U spoljnoj politici, knez Mihailo je zaključio ugovore sa [[Grčka|Grčkom]], [[Crna Gora|Crnom Gorom]] i [[Rumunija|Rumunijom]] za zajedničku akciju na [[Balkan]]u. Knez Mihailo je prvi shvatio zadatak Srbije, označivši je Jugoslovenskim [[Pijemont]]om. Protiv Mihailovog apsolutizma najviše se borila srpska omladina kroz organizaciju Ujedinjene omladine srpske, koja je organizovana u [[Novi Sad|Novom Sadu]]. Isto ovo udruženje je pokrenulo časopis "Velika Srbadija". Knez Mihailo je vladao sledećih osam godina kao prosvećeni apsolutista, unapredivši Srbiju, uz promenu samo tri vlade, koje su predvodili Filip i [[Nikola Hristić]] i [[Ilija Garašanin]] (šest godina, [[1861]]-[[1867]]). Godine 1868, inicirao je osnivanje [[Narodno pozorište u Beogradu|Narodnog pozorišta u Beogradu]]. === Politika Mihaila Obrenovića (1860-1868) === {{Glavni članak|Načertanije|Velika Srbija}} [[Datoteka:Map of the Serb population, 1862, H. Thiers.png|thumb|desno|[[Dušanovo carstvo]] po francuskoj karti iz [[1862]]. godine]] Knez Mihailo Obrenović se tokom svoje druge vladavine ([[1860]]-[[1868]]) umnogome oslanjao na politički program Načertanija, sa Ilijom Garašaninom na čelu ministarstva inostranih poslova. Njegova politika, nošena „velikom idejom“, je nastojala da Srbija dobije Bosnu i Hercegovinu.<ref name="Evropa%20i%20srpsko%20pitanje">[http://sr.wikisource.org/wiki/%D0%95%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%B8_%D1%81%D1%80%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%9A%D0%B5_5 Vasilj Popović, Evropa i srpsko pitanje]</ref> Porta je odbijala Mihailove predloge da njegovom vazalnom području pripoji Bosnu i Hercegovinu, smatrajući njegove težnje delom ruskih aspiracija na Istoku. Politika kneza Mihaila je imala podršku [[Drugo francusko carstvo|Francuskog carstva]] na čelu sa [[Napoleon III|Napoleonom III]], čiji je plan za rešenje istočnog pitanja na Balkanu uzimao Srbiju kao [[Pijemont]] oko koga je trebalo da se okupe svi balkanski slovenski narodi, uključujuči i Bugare.<ref name="Evropa%20i%20srpsko%20pitanje"/> Knez Mihailo Obrenović je sa bugarskim emigrantima u [[Bukurešt]]u [[14. 1.|14. januara]] [[1867]]. zaključio Bukureštanski ugovor o zajedničkoj državi Srba i Bugara.<ref>[http://www.spcportal.org/index.php?pg=1941&lang=sr Knez Mihailo III Obrenović]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Francuska je objavila svoj program za reforme u Turskoj notom od [[22. 2.|22. februara]] 1867.<ref name="Evropa%20i%20srpsko%20pitanje"/> Međutim, nakon poraza u [[Francusko-pruski rat|francusko-pruskom ratu]] (1870-1871) francuska politika je za duže vreme potisnuta sa Balkana. Posle smrti kneza Mihaila, ruski režim je počeo prenositi težište balkanske politike na Bugare.<ref name="Evropa%20i%20srpsko%20pitanje"/> Austrija je odpočetka bila protiv, tako da više ni jedna velika sila nije podržavala tako zamišljenu obnovu "srpskog carstva". === Markovićeva kritika Mihailove politike === {{Glavni članak|Svetozar Marković|Velika Srbija|Istorijsko pravo|Balkanska federacija}} Izraz [[Velika Srbija]] je prvi put, kritikujući politiku kneza Mihaila, u svojim delima upotrijebio srpski socijalist [[Svetozar Marković]]: {{izdvojeni citat|Čim se monarhična vlada utvrdila u zemlji, ona je odmah počela pomišljati da rasprostrani granice svoje vlasti i van Srbije ... Misao da se Bosna i Hercegovina sjedine sa Srbijom počela se širiti i u Srbiji i kod tamošnjeg naroda. To je bilo načelo politike koja je poznata pod imenom Velika Srbija.<ref>Svetozar Marković, Načela narodne ekomonije, sveska II (str. 170), Nolit, Beograd, 1975.</ref>}} Marković je politiku kneza Mihajla smatrao ništavnom. Smatrao je da postoje mnoge prepreke toj politici; prva prepreka bila je [[Crna Gora]], koja je imala slične pretenzije na Hercegovinu, Bosnu i Staru Srbiju, a druga prepreka bila je bosanska vlastela s njenim pravima. Marković je verovao da je nemoguće dobiti Bosnu mirnim putem ako se vlasteli ne ujamče njena starinska prava, što bi značilo ostaviti bosansku raju u ropstvu. Dobiti Bosnu ratom, znači uništiti domaću aristokraciju, a kad bi se raja oslobodila od ropstva, "da li bi se ona slagala da dođe pod srpske pandure, kapetane i ostale gospodare?"<ref>Svetozar Marković, Srbija na istoku (str. 171), Prosveta, Beograd, 1946.</ref> Marković je smatrao da opasnost ideje Velike Srbije leži u činjenici da srpski narod živi izmešan sa drugim narodima, bez jasno određenih geografskih i etnografskih granica, tako da bi morao »uzeti ulogu osvajača« prema susedima: [[Datoteka:Svetozar Markovic.jpg|thumb|150px|left|[[Svetozar Marković]]]] {{izdvojeni citat|Srpski narod se s jedne strane meša s Bugarima, s druge s Hrvatima i s treće s Rumunima, a dva naroda, Bugari i Hrvati, njegovi su najbliži rođaci po krvi i jeziku. Gde su granice „sjedinjenih Srba“, nove srpske države? To je teško ostvariti, ako ne želimo da se posvađamo sa svim tim narodima ... Srpski narod nema nikakvih geografskih ili etnografskih granica kojima bi bio određen kao jedna jedinstvena celina. Da bi se stvorila država od pet do pet i po miliona Srba, srpski narod bi morao da bude u neprijateljskom odnosu s Bugarima, Hrvatima i Rumunima. Morao bi da preuzme ulogu osvajača, kako to Mađari danas čine.<ref name="balkanska%20federacija"/>}} Svetozar Marković, koji se i sam zalagao za oslobođenje Srba koji žive pod osmanskom ili habzburškom vlašću, izričito je odbijao ulogu Kneževine Srbije kao „[[Pijemont]]a Južnih Slovena“ i teritorijalnu ekspanziju Srbije, koja bi pripajala mešovite oblasti.<ref name="balkanska%20federacija"/> Posebno je smatrao štetnim ujedinjenje srpskih zemalja pozivanjem na [[Dušanovo carstvo]], jer su Srbi njegovog vremena živeli u četiri države (Austrija, Turska, Srbija i Crna Gora) čija se [[istorijsko pravo|istorijska prava]] „teško mogu uskladiti“.<ref name="balkanska%20federacija"/> Umesto toga, Marković traži stvaranje [[Balkanska federacija|Balkanske federacije]], saveza srpskog naroda sa drugim balkanskim i južnoslovenskim narodima.<ref name="Republika">[http://www.yurope.com/zines/republika/arhiva/2001/258/258_17.html (Ne)zaboravljeni deo kulturne istorije]</ref> Marković upozorava da bi srpska država nastala osvajanjem po nuždi postala vojnopolicijska i snagu bi trošila u odbrani od spoljnih neprijatelja, zanemarujući sopstveni umni i kulturni razvitak.<ref name="Republika"/> Marković ocenjuje da ideja Velike Srbije ide u prilog politici koja teži da u zemlji utvrdi neograničenu moć dinastije Obrenović.<ref name="balkanska%20federacija">{{Cite web |title=Velika Srbija ili balkanska federacija |url=http://www.danas.rs/vesti/feljton/velika_srbija_ili_balkanska_federacija.24.html?news_id=143750 |access-date=2012-05-26 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923230245/http://www.danas.rs/vesti/feljton/velika_srbija_ili_balkanska_federacija.24.html?news_id=143750 }}</ref> === Zmajeva kritika Mihailove politike === {{Glavni članak|Jovan Jovanović Zmaj|Jututunska narodna himna}} [[Datoteka:Jova Jovanovic Zmaj.jpg|thumb|150px|[[Jovan Jovanović Zmaj]].]] Čuveni pisac, pesnik i politički satiričar [[Jovan Jovanović Zmaj]] je žestoko kritikovao politiku kneza Mihaila Obrenovića. On je [[1865]]. godine objavio satiričnu pesmu [[Jututunska narodna himna]] protiv apsolutizma i policijske vladavine kneza Mihajla. Ovaj narod vrlo dobro znade<br /> da je stvoren samo Knjaza radi,<br /> da Mu daje poreze i hvale,<br /> da Ga dvori i ponizno kadi. Zmaj parodira himnu u rugalicu vladarskoj svemoći i uverenjima da je on, [[vladar]], božanskog porekla i da je potčinjenost i slepa pokornost njemu obaveza svakog građanina. Zmaj svoju ironiju usmerava prema knezu Mihajlu, kritikujuci njegovo gazenje [[ljudska prava|ljudskih prava]] i vladanje pomocu što više policajaca, potkazivača i žandara.<ref>[http://www.arandjelovaconline.com/lektire/jovan-jovanovic-zmaj-analize-pesama JOVAN JOVANOVIĆ ZMAJ - analize pesama]</ref> Daj Mu s neba najsvetlije dare,<br /> policije, špicle i žandare,<br /> ako neće da dušmana svali,<br /> bar na svome nek srce iskali. U svemu tome krije se aluzija na [[Srbija|srpsku]] društvenu realnost - policijski sistem vladanja. U pojedinim strofama ironija menja smer i pretvara se u kritiku samog naroda, u ogorčenje zbog njegovog ćutanja i pasivnog držanja.<ref>[http://www.znanje.org/lektire/i22/05/02iv0504/jututunska.htm JUTUTUNSKA NARODNA HIMNA]</ref> == Ubistvo kneza Mihaila u Košutnjaku == Dok je knez Mihailo Obrenović zavodio apsolutizam u zemlji, protiv njega je sklopljena zavera sa ciljem da se on ubije i da na vlast ponovo dođe [[Aleksandar Karađorđević]].<ref name="Janković"/> Atentatori su bili braća Radovanovići, koji su se svetili za smrt svoga brata [[Ljubomir Radovanović (advokat)|Ljubomira Radovanovića]]. [[Kosta Radovanović]], glavni izvršilac ubistva je bio imućan i ugledan trgovac. Njegov brat [[Pavle Radovanović]], advokat i dva puta kandidat za narodnog poslanika, je bio s njim za vreme atentata, a treći od braće je bio [[Đorđe Radovanović]]. Neposredni pomagači u ubistvu su bili [[Lazar Marić]], bivši predsednik beogradskog okružnog suda i [[Stanoje Rogić]], bivši trgovac. [[Datoteka:Spomenik knez mihailo.jpg|thumb|Knez Mihailo sa konja pokazuje ka [[Prizren]]u.<ref>{{Cite web |title=Dan u Beogradu |url=http://www.jeftinaputovanja.net/beograd/beograd |access-date=2012-05-26 |archivedate=2012-05-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120527164519/http://www.jeftinaputovanja.net/beograd/beograd |deadurl=yes }}</ref>]] U nedelju, [[29. 5.|29. maja]] ([[10. 6.|10. juna]] po gregorijanskom) [[1868]]. oko 10 časova ujutru knez Mihailo je krenuo kočijama da se preveze do [[Košutnjak]]a. Sa njim je išao njegov ađutant [[Svetozar Garašanin]], sin predsednika vlade [[Ilija Garašanin|Ilije Garašanina]], a u kočijama su do kneza sedele [[Anka Konstantinović]], njegova sestra od strica i njena ćerka [[Katarina Konstantinović|Katarina]], sa kojom je knez želeo da se oženi. Međutim, Mihailo i Katarina su bili u rodbinskoj vezi (ona mu je bila sestričina), pa se brak nije mogao ozvaničiti. U crkvi je zabranjen brak do šestog kolena, i njemu su se protivili crkveni i državni zvaničnici, pa se Mihailo tajno verio sa Katarinom tri dana uoči atentata.<ref name="Janković"/> U parku na Košutnjaku pojavili su se Pavle i Kosta Radovanović u svečanim crnim odelima, cilindrima na glavama i uperenim pištoljima u pravcu kneževe kočije. Prvi je pred kočijom izleteo Kosta. Njega je knez Mihailo Obrenović prepoznao zbog spora oko njegovog brata Ljubomira. Poslednje reči kneza koje je sam priznao Kosta na suđenju su bile: "Dakle, istina je." Knez ih je govorio na francuskom jeziku jer su dame do njega znale francuski. Na suđenju je Kosta izjavio da nije želo ubiti nikog drugog već samo kneza. Katarina je pokušala da se nasloni na kneza i da ne da Radovanoviću da puca. Lakej koji je vozio kočiju je preklinjao braću da ne čine ludost. Prvi je počeo pucati Kosta, pridružio mu se Pavle. Knez Mihailo je ubijen sa tri hica, a takođe je stradala i Anka Konstantinović koja je svojim telom pokušala da zaštiti kneza za vreme pucnjave, dok je Svetozar Garašanin ranjen pao sa konja i onesvestio se. Lakše ranjena Katarina i poslužitelj Mita pobegli su u šumu, dok se gospa Tomanija, već posle prvog pucnja, okrenula nazad ka Beogradu i prva javila o atentatu.<ref name="Janković"/> Braća su počela da beže niz [[Košutnjak]] prema [[Topčider]]u gde su ih čekali ostali zaverenici. Tu ih je spazila i jedna vojna patrola i uhapsila ih. Neki su bili i ranjeni prilikom bekstva. Saznavši za atentat, vlasti su odmah obezbedile sve važne državne institucije i stavili pod kontrolu vojsku i policiju, tako da zaverenici nisu ostvarili svoj naum o prevratu. Svi zaverenici su izvedeni na saslušanje istog dana, a glavnu reč je vodio [[Nikola Hristić]]. Presuda je bila - [[smrt]]. Zaverenici su streljani u ponoć na Karaburmi, a u čitavoj Kneževini je bila velika žalost. Zbog poverljivih dokumenata o apsolutističkom režimu kneza Mihaila i presude na smrt Ljube Radovanovića, vlada je sakrila dokumenta sa salušanja i uzroke atentata. Ko je sve iza zavere stajao (pre svega neko od Karađorđevića), nikada nije pouzdano utvrđeno.<ref name="Janković"/> Dokumentacija sa suđenja je proglašena državnom tajnom i sakrivena je. Javnosti je samo rečeno da su strani plaćenici ubili kneza Mihaila i da su kažnjeni smrću. Nacionalna žalost je trajala tri dana. Odmah nakon ubistva kneza Mihaila [[Narodna skupština Republike Srbije|Narodna skupština]] je donela zaključke da će presto preuzeti [[Aleksandar Karađorđević]].<ref name="dynastiobrenovic"/> Međutim ministar vojni [[Milivoje Petrović Blaznavac|Milivoje Blaznavac]], zauzeo je suprotan stav, te je u toku noći rešio da pitanje prestola reši pomoću vojske. Blaznavac ubacio je svog kandidata pretedenta iz Obrenovićeve dinastije. U tome je preduhitrio vladu i Namesništvo. Prvi mu je prišao ministar unutrašnjih dela [[Nikola Hristić]], stavljajući mu se na raspolaganje sa kompletnom policijom. 11. juna 1868. godine u Beograd je stigao knez [[Milan Obrenović]] iz [[Pariz]]a.<ref name="dynastiobrenovic">{{Cite web |title=Dinastija Obrenović II. |url=http://www.dynastiobrenovic.info/Dynasti.asp?mode=3 |access-date=2012-05-28 |archivedate=2012-10-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121018170306/http://dynastiobrenovic.info/Dynasti.asp?mode=3 |deadurl=yes }}</ref> Knez Mihailo je sahranjen na tadašnjem groblju kod crkve svetog Marka u [[Beograd]]u uz vojne počasti. Danas se njegov grob nalazi u [[Saborna crkva u Beogradu|Sabornoj crkvi u Beogradu]]. == Nasleđe == [[Datoteka:Prince Mihailo monument.jpg|desno|thumb|Spomenik knezu Mihailu u [[Beograd]]u. Rad fiorentinskog vajara Enrika Pacija.]] U sredini prestonice je podignut spomenik knezu Mihailu na kome su s dve strane zabeležena imena gradova: [[Beograd]], [[Smederevo]], [[Kladovo]], [[Šabac]], [[Užice]] i [[Soko Grad (drinski)|Soko]], gradova koje je knez Mihailo dobio za Srbiju. Na začelju spomenika je uklesan srpski grb, a sa začelja je napisano: "Knezu Mihailu M. Obrenoviću III. Blagodarna [[Srbija]]". Knez Mihailo nije imao zakonitih potomaka i na prestolu ga je nasledio [[Milan Obrenović]], unuk [[Miloš Obrenović|Miloševog]] brata [[Jevrem Obrenović|Jevrema]]. Pošto je Milan imao samo 14 godina onda je imenovano namesništvo u sastavu: [[Milivoje Petrović Blaznavac|Milivoje Blaznavac]], [[Jovan Ristić]] i [[Jovan Gavrilović]]. Knez Mihailo je imao vanbračnog sina [[Velimir Mihailo Teodorović|Velimira]] (1848-1898) koji nije imao pravo nasleđa prestola. == Literatura == * Dr Milutin D. Nešić, Knez Mihailo,Beograd, 1920. * Ilija Đukanović, Ubistvo Knjaza Mihaila Obrenovića, Beograd, 1925. == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == * [[Jututunska narodna himna]] == Vanjske veze == {{Commonscat|Mihailo Obrenović III, Prince of Serbia}} * [http://www.znanje.org/i/i25/05iv11/05iv11092027/mihailo%20obrenovic.htm Život kneza Mihaila Obrenovića III] * [https://web.archive.org/web/20211028152834/http://www.srbijazemljaheroja.com/forum/viewtopic.php?p=15436 Obrenovići i njihov rodoslov] {{niz| pre=[[Knez Milan Obrenović]]| spisak=[[Spisak srpskih vladara|Knez Srbije]] ([[1839]] — [[1842]])| posle=[[Aleksandar Karađorđević (knez)|Knez Aleksandar Karađorđević]]}} {{niz| pre=[[Miloš Obrenović]]| spisak=[[Spisak srpskih vladara|Knez Srbije]] ([[1860]] — [[1868]])| posle=[[Milan Obrenović|Kralj Milan Obrenović]]}} {{Srpski vladari}} [[Kategorija:Srpski vladari]] [[Kategorija:Obrenovići|Mihailo]] [[Kategorija:Srpski knezovi]] [[Kategorija:Rođeni 1823.]] [[Kategorija:Umrli 1868.]] [[Kategorija:Žrtve atentata]] 9gnvwcxg28iynbdd8tk3v7pk8nhxqjz 0 39063 42716429 42716312 2026-11-05T12:10:24Z Edgar Allan Poe 29250 uklonjena kategorija [[:Kategorija:Bosanskohercegovački komunisti|Bosanskohercegovački komunisti]]; dodana kategorija [[:Kategorija:Srpski komunisti|Srpski komunisti]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42716429 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Političar | ime = Vojislav Šešelj | slika = Vojislav Šešelj.jpg | širina_slike = | opis_slike = | datum_rođenja = {{datum rođenja i dob|1954|10|11}} | mesto_rođenja = [[Sarajevo]] | država_rođenja = {{zastava|SFRJ}} | datum_smrti = | mesto_smrti = | država_smrti = | državljanstvo = {{zastava|Srbija}},<br />{{zastava|Bosna i Hercegovina}}. | narodnost = [[Srbi]]n | veroispovest = [[hrišćanstvo|hrišćanin]] ([[pravoslavlje|pravoslavac]]) | partija = [[Srpska radikalna stranka]] <br />Ranije:<small><br />[[Srpski četnički pokret (1990—1991)|Srpski četnički pokret]]<br />(1990—1991)<br />[[Srpski pokret obnove]]<br />([[1990]])<br />[[Srpski slobodarski pokret]]<br />([[1990]])<br />[[Savez komunista Jugoslavije]]<br />(1971—1981)</small> | supružnik = [[Jadranka Šešelj]] | deca = Nikola (1984). <br />Aleksandar (1993).<br /> Mihailo (1996).<br /> Vladimir (1998). | univerzitet = Pravni fakultet Univerziteta u Sarajevu<br />[[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu]] | profesija = [[Doktor nauka|doktor pravnih nauka]] | funkcija 1 = Potpredsednik [[Vlada Republike Srbije|Vlade Republike Srbije]] | izbori 1 = | početak funkcije 1 = [[1998]] | kraj funkcije 1 = [[2000]]. | prethodnik 1 = | naslednik 1 = | funkcija 2 = Predsednik [[gradska opština Zemun|opštine Zemun]] | izbori 2 = | početak funkcije 2 = [[1996]] | kraj funkcije 2 = [[1998]]. | prethodnik 2 = | naslednik 2 = | potpis = Vojislav Šešelj - signature.png | veb=[http://www.vseselj.com/ http://www.vseselj.com/ Official website] }} '''Vojislav Šešelj''' ([[Sarajevo]], [[11. oktobar]] [[1954]].) srpski je političar i predsednik [[Srpska radikalna stranka|Srpske radikalne stranke]]. Vojislav Šešelj je jedan od osnivača i predsednik Srpske radikalne stranke od njenog osnivanja, [[1991]]. godine. Više od deset godina biran je za narodnog poslanika u [[Narodna skupština Republike Srbije|Narodnoj skupštini Srbije]] i Skupštini [[Savezna Republika Jugoslavija|Savezne Republike Jugoslavije]]. Četiri puta je bio kandidat za [[Predsednik Republike Srbije|predsednika Republike Srbije]]. Obavljao je dužnost potpredsednika [[Vlada Republike Srbije|Vlade Republike Srbije]] ([[1998]]—[[2000]]), a u periodu 1996—1998. bio je predsednik opštine [[Zemun]]. Šešelj se od [[24. februar]]a [[2003]]. godine nalazio u pritvoru [[Haški tribunal|Međunarodnog krivičnog tribunala za bivšu Jugoslaviju]] u [[Hag]]u, gde mu se sudi po optužbama za [[Ubistvo|ubistva]], nehumana dela, [[progon]]e na političkoj, rasnoj i verskoj osnovi, istrebljenje i napade na civile na teritorijama [[Hrvatska|Hrvatske]] i [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]]. Pušten je na privremenu slobodu zbog pogoršanog zdravstvenog stanja [[12. novembar|12. novembra]] [[2014]]. godine.<ref>{{Cite web |title=Šešelj pušten iz pritvora Haškog Tribunala<!-- Botovski generisani naziv --> |url=http://rs.n1info.com/a11113/Vesti/Seselj-pusten-iz-pritvora-Haskog-Tribunala.html |access-date=2015-03-06 |archive-date=2015-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150427174949/http://rs.n1info.com/a11113/Vesti/Seselj-pusten-iz-pritvora-Haskog-Tribunala.html |dead-url=yes }}</ref> 31. marta 2016. je u prvostepenoj presudi oslobođen svih optužbi. Nakon razdoblja žalbe, osuđen je na 10 godina zatvora zbog [[Deportacija|deportacije]], [[Progoni|progona]], i drugih zločina koji se smatraju zločinima protiv čovječnosti zbog njegovog govora [[6. 5.|6. maja]] [[1992]]. u [[Hrtkovci]]ma u [[Vojvodina|Vojvodini]], u kojima je pozivao na progon [[Hrvati u Vojvodini|Hrvata iz Vojvodine]]. == Mladost == === Rane godine === Porodica Šešelj potiče iz [[Južna Hercegovina|Donje Hercegovine]], iz sela [[Mareva Ljut]] u [[Popovo polje|Popovom Polju]], nadomak sela [[Zavala (Ravno)|Zavala]]. Otac mu se zvao Nikola a majka Danica (devojačko Misita), dok sam Vojislav nosi ime po dedi. Kršten je [[25. novembar|25. novembra]] [[1955]]. u [[Manastir Zavala|manastiru Zavala]]. Krsne knjige porodice Šešelj su tokom rata prebačene u [[manastir Tvrdoš]]. Vojislav Šešelj je rođen [[1954]]. godine, u siromašnoj porodici, u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Porodica je živela u sklopu stare železničke stanice jer je Nikola Šešelj bio kondukter u ŽTP-u Sarajevo, a majka je brinula o Vojislavu i njegovoj sestri Dragici. Osnovnu školu je završio u eksperimentalnom odeljenju, posle čega upisuje gimnaziju.<ref name="profil_bbc">[http://www.vseselj.com/index.php?a=100 Detinjstvo], Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref> === Studije === Diplomirao je na [[Pravni fakultet Univerziteta u Sarajevu|Pravnom fakultetu Univerziteta u Sarajevu]] za dve godine i osam meseci [[1976]], a zatim i magistrirao [[1977]]. godine („''Marksistički koncept naoružanog naroda''“). Doktorirao je u [[Beograd]]u [[26. novembar|26. novembra]] [[1979]]. godine, disertacijom na temu „''Politička suština militarizma i fašizma''“. Najmlađi je [[doktor nauka]]<ref name=autogenerated1>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2317765.stm Šešeljev profil na BiBiSiju], Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref> u tadašnjoj [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]]. Od [[1981]]. do [[1984]]. radio je kao asistent profesora, predmet Teorija o ratu, na [[Fakultetu političkih nauka Univerziteta u Sarajevu|Političkim naukama na Sarajevskom univerzitetu]]. === Porodica === Prva žena mu je bila Vesna Tunić (devojačko Mudreša) sa kojom je dobio sina Nikolu (1984), dok je bio u zatvoru. Ubrzo posle razvoda se oženio sadašnjom suprugom [[Jadranka Šešelj|Jadrankom]], sa kojom ima tri sina: Aleksandra (1993), Mihaila (1996) i Vladimira (1998). Od sina Nikole ima unuke Vojislava (2002) i Ljubomira (2004). Nikoli je kum na krštenju bio [[Vuk Drašković]] dok je Nikolinim sinovima kumovao [[Tomislav Nikolić]].<ref name="alo">[http://www.alo.rs/vesti/33411/Jedva_cekam_da_izade_Voja_pa_na_kafu_kod_Vuka Dva kuma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101203010854/http://www.alo.rs/vesti/33411/Jedva_cekam_da_izade_Voja_pa_na_kafu_kod_Vuka |date=2010-12-03 }}, Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref> Najstariji sin Nikola se prvobitno pojavio u medijima [[2010]]. godine, kada ga je pet policajaca pretuklo, zbog organizovanog turnira u pokeru ({{Jez-eng|Texas hold 'em}}). Lekari su konstatovali teške telesne povrede a policajci su privremeno udaljeni iz službe.<ref name="blic">[http://www.blic.rs/Vesti/Hronika/213996/Policajci-pretukli-Seseljevog-sina Pretukli Šešeljevog sina], Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref> Nikola Šešelj u stranci postaje aktivan krajem 2010. godine, kada stupa na dužnost glavnog i odgovornog urednika sajta ''„Srpske radikalne stranke“'' i sajta o ''„Vojislavu Šešelju“''.<ref name="vseselj">[http://www.vseselj.com/index.php?c=39 Najstariji sin glavni urednik], Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref> [[Haški tribunal|Tribunal za ratne zločine u bivšoj Jugoslaviji]] uputio je tri pisma Nikoli Šešelju u kojima mu je zaprećeno kaznom od sedam godina zatvora i novčanom kaznom do 100.000 evra ukoliko ne skine knjige ''"Afera Hrtkovci i ustaška kurva Nataša Kandić"'' i ''"Glupson iz Manitobe Brus Mek Farlen"'' sa sajta o Vojislavu Šešelju.<ref name="vesti">[http://www.vesti-online.com/Vesti/Srbija/119120/Hag-preti-robijom-i-Seseljevom-sinu/print Hag preti Nikoli Šešelju] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121222230736/http://www.vesti-online.com/Vesti/Srbija/119120/Hag-preti-robijom-i-Seseljevom-sinu/print |date=2012-12-22 }}, Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref> == Politička karijera == U [[Savez komunista Jugoslavije]] primljen je sa 17 godina, kao priznanje za izuzetno zalaganje na radnoj akciji posle [[Zemljotres u Banjaluci 1969.|zemljotresa u Banjaluci]]<ref>Intervju, Alternativna televizija Banja Luka, 7. februar 2003.</ref>. Kasnije je odbacio komunističku ideologiju, postao disident i kritičar komunističkog režima. Početkom osamdesetih godina je uspostavio veze sa grupom srpskih intelektualaca nacionalne opcije u [[Beograd]]u. Došao je u sukob sa komunističkom vlasti tadašnje [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|SR BiH]], naročito sa vodećim ljudima [[Savez komunista Bosne i Hercegovine|Saveza komunista Bosne i Hercegovine]], [[Branko Mikulić|Brankom Mikulićem]] i [[Hamdija Pozderac|Hamdijom Pozdercem]]. Do ovog sukoba došlo je kada je Šešelj u direktnoj borbi za asistentsko mesto protestovao protiv plagijata u doktorskoj tezi Branka Miljuša<ref name="Vreme_23_05_1994">[http://www.scc.rutgers.edu/serbian_digest/139/t139-2.htm Članak Miloša Vasića u Vremenu, 23. maja 1994.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509021913/http://www.scc.rutgers.edu/serbian_digest/139/t139-2.htm |date=2008-05-09 }}, Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref>, drugog istaknutog mladog političara i štićenika ove dvojice. Šešeljeve disidentske pozicije i beskompromisnost su pretvorile ovaj politički sukob u krivični i ishodile njegovim izbacivanjem sa Fakulteta, praćenjem od strane [[Služba državne bezbednosti|UDBE]] i konačno, zatvorskom kaznom u trajanju od 8 godina. Osuđen je [[9. jul]]a [[1984]]. godine, zbog delovanja sa, kako je navedeno u presudi sudije Milorada Potparića, „[[liberalizam|anarholiberalističkih]] i [[nacionalizam|nacionalističkih]] pozicija“ čime je počinio „krivično delo kontrarevolucionarnog ugrožavanja društvenog uređenja“. Kao dokazni materijal u sudskom procesu korišćeni su iskazi svedoka o privatnim razgovorima i neobjavljeni tekst odgovora na anketu-intervju pod naslovom „Šta da se radi?“. Odlukom [[Vrhovni sud SFRJ|Vrhovnog suda SFRJ]], kazna mu je smanjena na 6, potom na 4, pa na 2 godine. U [[Zatvor u Zenici|zatvoru u Zenici]] proveo je 22 meseca, od čega više od 6 meseci u [[samica|samici]]. Na ranije puštanje iz zatvora [[1986]]. uticali su brojni protesti i [[peticije]] intelektualaca iz svih krajeva [[Jugoslavija|Jugoslavije]]<ref name="Vreme_23_05_1994" /> (među kojima i puno njegovih kasnijih oštrih političkih protivnika), njegov [[štrajk glađu]], a verovatno i interesovanje strane štampe za njegov slučaj. Potpisivale su se peticije, protestna pisma.<ref>Jedno od tih protestnih pisama napisao je i [[Vuk Drašković]].</ref> Izbačen je iz [[Hrvatsko filozofsko društvo|Hrvatskog filozofskog društva]]<ref name="Vreme_23_05_1994" />. Po izlasku iz zatvora, preselio se u Beograd gde se izdržavao pisanjem i samostalnim izdavanjem knjiga. Tako je postao član [[Udruženje književnika Srbije|Udruženja književnika Srbije]]. Zbližio se sa [[Vuk Drašković|Vukom Draškovićem]], koji mu je krstio sina. Kasnije su se razišli zbog različitih političkih uverenja, ali i oko novca koji je donirala dijaspora<ref name="Vreme_23_05_1994" />. Tokom [[1989]]. godine, Vojislav Šešelj je održao ukupno 97 predavanja [[Srpska dijaspora|Srbima u dijaspori]], od kojih je većina održana u [[Sjedinjene Američke Države|Americi]] i [[Kanada|Kanadi]], a manji deo u zemljama [[Zapadna Evropa|zapadne Evrope]] i [[Australija|Australiji]]. [[1990]]. godine, za [[Vidovdan]], ga je [[Momčilo Đujić]] zbog „naročitih zasluga u borbi za srpski nacionalni interes“ proizveo u čin srpskog [[četnici|četničkog]] vojvode. U položenoj zakletvi Šešelj je rekao je da će služiti [[Dinastija Karađorđevića|kralju]] i otadžbini. Đujić je ovu odluku povukao [[1998]], kada je Šešelj formirao vladu sa [[Socijalistička partija Srbije|Socijalističkom partijom Srbije]], i nakon što je javno rekao da [[monarhizam]] sam po sebi nije [[demokratija|demokratski]] sistem, te da je on [[republikanizam|republikanac]]. Šešelj je nakon [[1998]]. godine [[Kralj Aleksandar Karađorđević|Kralja Aleksandra Karađođevića]] nazvao iditom, zato što nije stvori [[Velika Srbija|Veliku Srbiju]] nakon [[Prvi svetski rat|prvog svetskog rata]], zbog svega toga vojvoda [[Momčilo Đujić]] mu je 1998. godine oduzeo titulu četničkog [[vojvoda|vojvode]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=R_APR9UEfJ8 Izjava Momčila Đujića]</ref> [[Datoteka:SKIDANJE TITA.jpg|mini|left|Skidanje [[Josip Broz Tito|Titove]] slike u Domu inženjera i tehničara u Beogradu 15. marta 1990. godine, tokom prvog okupljanja do tada osnovanih političkih stranaka i njihovih pristalica. Od četvorice aktera jedino se vidi lice predstavnika Narodne radikalne stranke [[Milan Mladenović od Lužice|Milana Mladenovića od Lužice]]. S leve strane je Vojislav Šešelj, a u sredini Vuk Drašković.]] Po povratku iz Sjedinjenih Američkih Država, [[23. januar]]a [[1990]]. godine, osnovao je [[Srpski slobodarski pokret]], koji se [[14. mart]]a iste godine ujedinio sa otcepljenim krilom [[Srpska narodna obnova|Srpske narodne obnove]] (stranke osnovane u [[Nova Pazova|Novoj Pazovi]], a nastale od prvog [[antikomunizam|antikomunističkog]] udruženja [[Društvo Sava]]) koje je predvodio Vuk Drašković. Ujedinjena politička stranka je dobila novo ime - [[Srpski pokret obnove]]. Nakon pomenutog razlaza sa Vukom Draškovićem u maju 1990, Šešelj je pokušao osnovati [[Srpska radikalna stranka|Srpski četnički pokret]], čija je registracija odbijena sa obrazloženjem da „svojim imenom vređa javni moral“{{činjenica}}. Na kaznu zatvora po drugi put je osuđen [[2. oktobar|2. oktobra]] 1990. godine, zbog pokušaja rušenja „[[Kuća cveća|Kuće cveća]]“ i prikupljanja dobrovoljaca za odlazak u odbranu [[Republika Srpska Krajina|Republike Srpske Krajine]].{{sfn|Sell|2002|pp=327}} Po izdržanoj kazni ponovo je uhapšen [[23. oktobar|23. oktobra]] iste godine i osuđen na 45 dana zatvora. Pušten je nešto ranije, [[15. novembar|15. novembra]], a tom prilikom odbio je da potpiše rešenje o uslovnom puštanju. Praktično iz zatvora, [[14. novembar|14. novembra]] 1990. godine, prvi put se kandiduje za [[predsednik Republike Srbije|predsednika Srbije]], ispred [[grupa građana|grupe građana]]. Šešelj je na [[Izbori za predsednika Republike Srbije 1990.|izborima]] 1990. godine osvojio peto mesto sa 96.277 glasova, iza [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]], [[Vuk Drašković|Vuka Draškovića]], [[Ivan Đurić|Ivana Đurića]] i [[Sulejman Ugljanin|Sulejmana Ugljanina]]. === Predsednik Srpske radikalne stranke === {{Poseban članak|Srpska radikalna stranka}} Predsednik [[Srpska radikalna stranka|Srpske radikalne stranke]] Vojislav Šešelj postaje u [[Kragujevac|Kragujevcu]], [[23. februar]]a [[1991]]. godine, kada je stranka i osnovana, ujedinjenjem neregistrovanog Srpskog četničkog pokreta i većine mesnih odbora [[Narodna radikalna stranka|Narodne radikalne stranke]]. Februara [[1991]]. godine, Šešelj osniva Srpsku radikalnu stranku. Nekoliko meseci kasnije, prvi put je izabran za poslanika u [[Narodna skupština Republike Srbije|Skupštini Srbije]]. 31.3. 1991. Šešelj je posetio Vukovar. Idućeg dana, 1.4. 1991., šešeljevci su se smestili u susednom [[Borovo|Borovu]]. 21.4. Šešelj je održao govor mržnje u selu [[Jagodnjak]].<ref>[http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/anx/III-A.htm#IV.B.21 Final report of the United Nations Commission of Experts established pursuant to security council resolution 780 (1992) - Annex III.A Special forces] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110319013625/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/anx/III-A.htm#IV.B.21 |date=2011-03-19 }} UN, 1994.</ref> U intervjuju za [[Večernje novosti]] od 19. novembra [[1991]] Šešelj je podržao, u ime Srpske radikalne stranke, „odluku naroda [[Dubrovnik]]a, [[Cavtat]]a i [[Konavle|Konavla]] o ponovnom uspostavljanju [[dubrovačka Republika|dubrovačke republike]] i njihovu želju da ostanu u Jugoslaviji”, čime je pravdao [[Opsada Dubrovnika]] koja je bila tu toku. On je istakao da SRS nema ništa protiv razmeštanja plavih šlemova, ali samo na zapadnim granicama srpskim, na liniji [[Karlobag-Ogulin-Karlovac-Virovitica|Karlobag–Karlovac–Ogulin–Virovitica]], a nikako na granicama "Titove Jugoslavije". Šešelj je takođe upozorio pripadnike "[[šiptar]]ske nacionalne manjine" i Hrvate čiji su članovi porodica bili dobrovoljci u zengama "da im ni porodicama nije mesto na [[Kosovo|Kosmetu]]".<ref name="Olovka">{{Cite web |title=Olovka piše mržnjom |url=http://www.e-novine.com/region/region-hrvatska/19160-Olovka-pie-mrnjom.html |access-date=2010-03-30 |archivedate=2015-06-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150610204336/http://www.e-novine.com/region/region-hrvatska/19160-Olovka-pie-mrnjom.html |deadurl=yes }}</ref> Takođe je osudio [[izbjeglice|izbeglice]] koje se ne odazivaju pozivu na front: {{izdvojeni citat|Naša stranka osuđuje sve takozvane izbeglice od 18 do 56 godina starosti, kojih je oko pet hiljada, što se ne odazivaju pozivu na front. Tražimo od kolektiva u Srbiji koji su ih primili da im daju otkaze i prijave najbližim vojnim vlastima radi odlaska na front.<ref name="Olovka"/>}} U jesen 1991, Šešelj boravi na [[vukovar]]skom ratištu. Šešelj je nakon zauzeća Vukovara novembra [[1991]]. rekao da "nijedan ustaša ne sme da živ napusti grad".<ref name="optužnica"/> Ubrzo zatim, izvršen je [[ovčara|masakr na Ovčari]], kada je streljano približno 255 zarobljenika iz vukovarske bolnice, što mu tužilaštvo stavlja na teret.<ref name="optužnica"/> Šešeljevi dobrovoljci su učestvovali u [[masakr u Voćinu|masakru civila u Voćinu]] u decembru 1991.<ref name="optužnica"/><ref>Jerry Blaskovich, Anatomy of Deceit: An American Physician's First-hand Encounter With The Realities Of The War In Croatia</ref> Početkom [[1992]] Šešelj se javno zalagao za zamenu stanovništva tako što bi Srbi ušli u napuštene hrvatske domove i obrnuto, Hrvati bi naselili napuštena srpska sela. Najveća selidba bi, po Šešelju, trebalo da se obavi između [[Gorski kotar|Gorskog Kotara]] i Kosova, tako što bi sva srpska sela Kotara bila "preseljena" na [[Kosovo]].<ref>{{Cite web |title=Mediji i rat: Kako je “Politika” izveštavala 1992. godine (2) |url=http://www.e-novine.com/feljton/36155-Genocid-moe-pone.html |access-date=2010-03-29 |archivedate=2013-06-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130606110330/http://www.e-novine.com/feljton/36155-Genocid-moe-pone.html |deadurl=yes }}</ref> Šešelj se posebno zalagao za proterivanje [[Hrvati|Hrvata]] iz Srbije. On je tvrdio da se taj metod "primenjivan već u svetu" pokazao kao dobar u situaciji gde narodi ne mogu da podnesu zajednički život. Početkom [[april]]a 1992. Šešelj je u [[Apatin]]u ([[Vojvodina]]) izjavio: {{izdvojeni citat|Tuđman je iz Hrvatske proterao nekoliko stotina hiljada Srba i mi treba da proteramo sve Hrvate iz Srbije. Nemaju Hrvati šta da traže u Srbiji. Onaj ko se poziva na ljudska prava i građanske slobode, neka ih traži u Zagrebu, i neka tamo traži uzroke, a posle razmišlja o posledicama. Hrvati, zna se, potpomažu upade Tuđmanovih gerilaca na srpsku teritoriju i pomažu bekstva ustaša iz Vukovara u Mađarsku.<ref name="e-novine.com">[http://www.e-novine.com/feljton/36421-Sarajevo-Poelo-ubijanje-grada.html Mediji i rat: Kako je “Politika” izveštavala 1992. godine (6)]</ref>}} Kao odgovor na kritike da to nije u skladu sa poštovanjem građanskih prava, Šešelj je odgovorio: "I mi ćemo ih poštovati. Nikoga nećemo ubiti, jednostavno ćemo ih potrpati u autobuse i ispratiti do granice".<ref name="e-novine.com">[http://www.e-novine.com/feljton/36421-Sarajevo-Poelo-ubijanje-grada.html Mediji i rat: Kako je “Politika” izveštavala 1992. godine (6)]</ref> Uoči [[rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] (marta [[1992]]) Šešelj je poručivao da se "nijedan srpski predeo" neće se naći pod supremacijom bosanskih Muslimana, čije je rukovodstvo islamski orijentisano i fanatizovano do kraja. On je najavljivao da "predstoji podela BiH na doslednom etničkom, geografskom, strateškom i istorijskom principu" i da srpski deo mora obuhvatiti SAO Hercegovinu, čije su severne granice na Neretvi, zatim Bosansku Krajinu, povezati je sa Semberijom, gde spadaju [[Ozren]] i [[Romanija]], i [[dubrovačko primorje]], od ušća Neretve do Crne Gore.<ref>{{Cite web |title=Mediji i rat: Kako je “Politika” izveštavala 1992. godine (3) |url=http://www.e-novine.com/feljton/36213-irenje-mrnje-straha.html |access-date=2010-04-03 |archivedate=2019-04-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190411132146/http://www.e-novine.com/feljton/36213-irenje-mrnje-straha.html |deadurl=yes }}</ref> U proleće i leto 1992 godine "[[Beli orlovi|šešeljevci]]" su, zajedno sa "[[srpska dobrovoljačka garda|arkanovcima]]" učestvovali u zauzimanu [[Zvornik]]a i ubistvu više od 300 zvorničkih Muslimana. Tužilaštvo tvrdi da su ova ubistva bila podstaknuta Šešeljevim govorom.<ref name="optužnica"/> Prikupljao je dobrovoljce i slao ih na ratište pod komandu [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenske narodne armije]]. Obilazio je razna žarišta sukoba: [[Plitvička jezera|Plitvice]], [[Vukovar]], [[Hercegovina|Hercegovinu]] i [[Semberija|Semberiju]]. U Vukovaru je umalo poginuo od dva projektila JNA koji su promašili metu<ref name="Vreme_23_05_1994" />. Vojislav Šešelj je zahtevao da umesto slanja trupa na [[Slovenija|Sloveniju]], [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] treba da povuče sve svoje trupe na granicu [[Karlobag-Ogulin-Karlovac-Virovitica|Karlovac-Karlobag-Virovitica]], a ukoliko vojska bude ugrožena, smatrao je da ima pravo da se brani svime što joj je na raspolaganju, uključujući i [[napalm-bomba|napalm-bombe]] <ref>{{cite web|author=&ldquo;&rdquo; |url=http://www.youtube.com/watch?v=PEc-YazxvmE |title=Vojislav Seselj: Kavlobag - Kavlovac - Vivovitica |publisher=YouTube |date=02. 12. 2006. |accessdate=24. 06. 2010.}}</ref>. Navodno je pretio nelojalnim [[Albanci]]ma<ref name="profil_bbc" /> i onima čije su se porodice naselile nakon Drugog svetskog rata <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.hlc.org.yu/srpski/Haski_tribunal/Sudjenje_Milosevicu/Transkripti.php?file=1348.html |access-date=2015-03-06 |archive-date=2006-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061007124121/http://www.hlc.org.yu/srpski/Haski_tribunal/Sudjenje_Milosevicu/Transkripti.php?file=1348.html |dead-url=yes }}</ref> proterivanjem sa [[Kosovo i Metohija|Kosova i Metohije]], a [[Slobodan Milošević|Miloševiću]] hapšenjem<ref name="vreme_476">[http://www.vreme.com/arhiva_html/476/05.html „Šešelj: Karijera pretnji i uvreda“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100124092805/http://www.vreme.com/arhiva_html/476/05.html |date=2010-01-24 }} Nedeljnik „Vreme“, broj 476, 19. februar 2000.</ref>. Takođe je poznata i epizoda potezanja pištolja na taksiste i studente u toku demonstracija 1992. godine<ref name="vreme_476" />. Njegovim zalaganjem izglasano je u [[Narodna skupština Republike Srbije|Saveznoj Skupštini]] nepoverenje prvoj Saveznoj Vladi SRJ [[Milan Panić|Milana Panića]], decembra 1992, a nedugo zatim i prvom Predsedniku [[Savezna Republika Jugoslavija|SRJ]], književniku [[Dobrica Ćosić|Dobrici Ćosiću]], juna 1993. takođe nekadašnjem Šešeljevom prijatelju iz [[Udruženje književnika Srbije|Udruženja književnika Srbije]], koji je bio jedan od najzaslužnijih za njegovo oslobađanje iz zatvora, koji mu je potom i materijalno pomagao<ref name="Vreme_23_05_1994" />; kome, konačno, duguje i dobar deo svojih nacionalističkih pozicija<ref name="Vreme_23_05_1994" />. Nakon kratke [[monarhija|monarhističke]] faze na početku devedesetih, kada je zagovarao izvesnu [[Španija|špansku]] porodicu [[Dolgorukov]] kao naslednike loze [[Nemanjići|Nemanjića]] <ref>{{cite web|url=http://www.xs4all.nl/~freeserb/politics/e-srs.html |title=Free Serbia - Other voices from Serbia - Politics |publisher=Xs4all.nl |date=03. 10. 1999. |accessdate=24. 06. 2010.}}</ref>, Šešelj staje iza republikanskog uređenja. Posmatrači su opisivali kako vispreno prilagođava svoju poziciju kontekstu, „galami, viče, upada u reč, pritiska protivnika tako da ovaj ne može da dođe do daha“ <ref>{{cite web|url=http://www.yurope.com/nasa-borba/arhiva/Dec97/0212/0212_6.HTM |title="Nasa Borba" - Dr Slobodan Antonic o TV duelu Draskovic - Seselj |publisher=Yurope.com |date= |accessdate=24. 06. 2010.}}</ref> i ne preza od uvreda<ref name="vreme_476" /> i obično matira protivnika. Šešelj je učestvovao u tučama sa skupštinskim obezbeđenjem <ref>{{cite web|url=http://www.vreme.com/cms/view.php?id=333476 |title=Vreme 633 - Granice Vojislava Seselja: Virovitica, Karlovac, Karlobag – Hag |publisher=Vreme.com |date= |accessdate=24. 06. 2010.}}</ref>, a u raspravi u Saveznoj Skupštini povodom njegovog proterivanja iz [[Crna Gora|Crne Gore]] od strane tadašnjeg režima [[Momir Bulatović|Momira Bulatovića]] (posle mitinga u [[Herceg Novi|Herceg-Novom]]) je pljunuo predsedavajućeg Skupštine dr. Radomana Božovića <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.nin.co.yu/arhiva/2407/3.html |access-date=2015-03-06 |archivedate=2008-10-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081014192201/http://www.nin.co.yu/arhiva/2407/3.html |deadurl=yes }}</ref>. Kasnije je proteran i iz [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]]. Posle oštrog televizijskog duela na BK televiziji <ref>{{cite news|url=http://www.yurope.com/nasa-borba/arhiva/Jul97/1807/1807_6.HTM |title="Nasa Borba" - Kako je došlo do sukoba Seselja i Barovica |publisher=Yurope.com |date= |accessdate=24. 06. 2010.}}</ref> Šešeljev telohranitelj nanosi teške povrede advokatu Nikoli Baroviću što se kasnije objašnjava time da se ovaj okliznuo na bananu.<ref>{{cite news|url=http://www.vreme.com/cms/view.php?id=364165 |title=Vreme 680 - Podsecanje - radikali na vlasti: Oni se nisu promenili |publisher=Vreme.com |date=07. 12. 1998. |accessdate=24. 06. 2010.}}</ref> Šešelj je optužio [[Dragoljub Mićunović|Dragoljuba Mićunovića]] da je „jahao popa“<ref name="vreme_476" />, a akt Prestolonaslednika [[Aleksandar II Karađorđević|Aleksandra II]] kada se ovaj sagao i poljubio zemlju pri povratku u Srbiju posle pedesetogodišnjeg izgnanstva svoje porodice opisao je kao „pašu trave“<ref name="vreme_476" />. === Politički angažman === Politički angažman Šešelja tokom devedesetih godina odlikuje niz naizmeničnih perioda saradnje i razlaza sa režimom [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]]. Nekoliko puta su njihove stranke formirale takozvane „vlade narodnog jedinstva“ i vodile veoma složnu politiku u odnosu na konflikt u bivšoj [[Jugoslavija|Jugoslaviji]]. Sam Milošević nazvao je Šešelja kako svojim „omiljenim opozicionarom“ tako i „oličenjem nasilja i primitivizma“. Razilazili su se raznim povodima, ali uglavnom kada bi Šešeljeva stranka dovoljno ojačala, a Milošević popuštao pred zahtevima međunarodne zajednice, kao što je bio slučaj sa fijaskom Vens-Ovenovog plana [[1993]]. (i potonjom blokadom [[Republika Srpska|Republike Srpske]] od strane beogradskog režima) i [[Vojno-tehnički sporazum u Kumanovu|Kumanovskim sporazumom]] [[1999]]. Po potpisivanju [[Dejtonski mirovni sporazum|Dejtonskog sporazuma]] [[1995]], Slobodana Miloševića je nazvao „najvećim izdajnikom srpskog naroda“<ref name="vreme_476" />. U periodima razilaženja, Šešeljeva SRS bi oštro kritikovala vladajući režim, sam Šešelj bi publikovao dela pod pitoresknim nazivima poput „Tiranin sa Dedinja“ (odnosi se na Slobodana Miloševića) ili „Narkomanija Vuka Manitoga“ (u vreme kada je SPS u Saveznoj vladi sarađivao sa SPO Vuka Draškovića umesto sa njegovom SRS), za Miloševiću suprugu [[Mirjana Marković|prof. Mirjanu Marković]] govorio da je „crvena veštica sa Dedinja, nova [[Jerina Branković|prokleta Jerina]] i najveće zlo srpskog naroda“ <ref>{{cite news|url=http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2006&mm=03&dd=18&nav_id=191949&nav_category=11 |title=Vesti - Vučelić, čuvar lika i dela - Internet, Radio i TV stanica; najnovije vesti iz Srbije |publisher=B92 |date= |accessdate=24. 06. 2010.}}</ref>, njegova partija bila izložena jednakom progonu državnih medija kao i ostale opozicione partije, pa bi čak dolazilo i do pokušaja saradnje među njima kao na primer pri konstituisanju Narodne Skupštine posle izbora 1993. U zatvoru po treći put boravi od [[29. septembar|29. septembra]] [[1994]]. godine do 29. septembra 1995. godine. Iste godine, takođe zbog suprotstavljanja politici aktuelnog režima, boravi još 60 dana u zatvoru. Nakon izlaska iz zatvora, Šešelj je napravio „tehničku koaliciju“ sa [[Demokratska stranka (Srbija)|Demokratskom strankom]] i [[Demokratska stranka Srbije|Demokratskom strankom Srbije]]. Članice koalicije su se obavezale da će napraviti zajedničku listu nad predstojećim lokalnim izborima i da će koordinisano delovati u skupštini. Šešelj je opet uhapšen u [[Gnjilane|Gnjilanu]] 1995. zbog oranizovanja skupa bez odobrenja policije. Do kraja 1995. kolacija sa DS i DSS se praktično ugasila. Početkom 1996. SRS i SPO su obnovili svoj rat optužbama.{{sfn|Ramet|1999|pp=208}} Pobedom SRS na lokalnim izborima [[1996]]. u [[Zemun]]u (sam Šešelj živeo je u [[Batajnica|Batajnici]]), postaje predsednik Skupštine Opštine Zemun. U posetu Srbiji dovodi [[Žan-Mari le Pen|Žan-Mari Le Pena]] i [[Vladimir Žirinovski|Vladimira Žirinovskog]]. Na [[Neuspeli izbori za predsednika Republike Srbije 1997.|izborima za predsednika Srbije]] održanim [[21. septembar|21. septembra]] [[1997]]. godine, Vojislav Šešelj osvojio je 1.125.140 glasova i ušao u drugi izborni krug. Sa 50,61% važećih glasačkih listića pobedio je protivkandidata SPS-a [[Zoran Lilić|Zorana Lilića]], [[5. oktobar|5. oktobra]] iste godine, ali su izbori ponovljeni nakon što je Republička izborna komisija objavila da je izlaznost bila 48,88%. Na [[Izbori za predsednika Republike Srbije 1997.|ponovljenim izborima koji su održani 7. decembra]] SPS kandiduje [[Milan Milutinović|Milana Milutinovića]], tadašnjeg ministra inostranih poslova SRJ, koji Šešelja pobeđuje u drugom krugu. Kao i većina ostalih zvaničnih rezultata izbora iz ovog perioda, i ovi ostaju kontroverzni, uz široko verovanje da su falsifikovani na Šešeljevu štetu{{činjenica}}.<!--barem jedan link ka nečijem mišljenju je potreban--> Na primer, u Drenici na Kosovu i Metohiji, utvrđenju [[Albanci|albanskih]] separatista, zvanični rezultati pokazuju 90% upisanih birača za Milutinovića. Na oba ova izbora za predsednika Srbije učestvuje kao trećeplasirani u prvom krugu i [[Vuk Drašković]]; ostale opozicione stranke su ih, uglavnom neuspešno, bojkotovale. Šešelj postaje zatim potpredsednik [[Vlada Republike Srbije|Vlade Republike Srbije]] u kabinetu [[Mirko Marjanović|Mirka Marjanovića]], [[24. mart]]a [[1998]]. Pozicija Srbije na početku mandata ove Vlade bila je teška, a na njenom isteku i neuporedivo gora. Odnosi sa Vladom u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] su krajnje zaoštreni što je u krajnjem rezultovalo ukidanjem SRJ [[2003]], a oružana pobuna na Kosovu i Metohiji eskalirala je u oštar rat koji se, nakon [[Referendum o učešću stranih predstavnika u rešavanju problema na Kosovu i Metohiji 1998.|referenduma]] na kojem je odbijeno učešće međunarodnih pregovarača, snažnih spoljnih pritisaka, i kraha pregovora u Rambujeu, završio [[NATO bombardovanje SRJ|agresijom NATO pakta]] u proleće 1999. Agresija je zaustavljena potpisivanjem [[Vojno-tehnički sporazum u Kumanovu|Kumanovskog sporazuma]] koji je uspostavio protektorat [[Organizacija ujedinjenih nacija|Ujedinjenih nacija]] i ''[[de facto]]'' suspendovao svaki suverenitet Srbije u toj pokrajini; Šešelj i ostali članovi Vlade iz redova Srpske radikalne stranke su se usprotivili potpisivanju ovog sporazuma i podneli ostavke na članstvo u Vladi ali su potom nastavili da obavljaju svoje dužnosti, obrazlažući to nacionalnim interesima. Na unutrašnje-političkom planu ova Vlada u kojoj je Šešelj igrao važnu ulogu ostala je zapamćena pre svega po donošenju kontroverznih zakona o informisanju i o univerzitetima. Primena zakona o informisanju rezultovala je neviđenim pritiskom na novinare čije se izveštavanje nije uklapalo u okvire koje je propisala Vlada (tzv. „nezavisni novinari“); sudskim procesima po tužbama uglavnom nepoznatih građana i organizacija (npr. „Patriotskog saveza Jugoslavije“) koji su rešavani u roku od 24 časa izuzetno visokim novčnim kaznama; zabranama i zatvaranjem nekoliko dnevnika, nedeljnih novina i [[radio]]-stanica; te progonima pa i ubistvima nekoliko novinara. Zakon o univerzitetu suspendovao je autonomiju („samoupravljanje“ kako je to objašnjavala Vlada) visokog školstva i omogućio Vladi postavljenje dekana i rektora i gotovo potpunu kontrolu nad zbivanjima na Univerzitetima čiji je osnivač; što je dovelo do revolta i ostavki od strane određenog broja univerzitetskih profesora. U ovom periodu Šešelj bio je izabran i za redovnog profesora na [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnom Fakultetu u Beogradu]]. Srpska radikalna stranka beleži izuzetno loš rezultat najpre na saveznim izborima [[24. septembar|24. septembra]] [[2000]]. godine, a potom i na republičkim izborima [[23. decembar|23. decembra]] iste godine. Šešelj gubi poziciju potpredsednika republičke Vlade izborom prelazne Vlade, [[25. oktobar|25. oktobra]] 2000. Šešelj učestvuje na [[Prvi neuspeli izbori za predsednika Republike Srbije 2002.|predsedničkim izborima]] u septembru [[2002]]. i završava treći, a na [[Drugi neuspeli izbori za predsednika Republike Srbije 2002.|ponovljenim izborima]] u [[decembar|decembru]] 2002. godine, dobija iz [[Hag]]a podršku Slobodana Miloševića, koji biračima poručuje da će Šešelj „svrgnuti spolja nametnuti režim u [[Beograd]]u“ — i osvaja 37% glasova. == Suđenje u Haškom tribunalu == {{Poseban članak|Suđenje Vojislavu Šešelju u Hagu}} Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju ([[Haški tribunal|Haški Tribunal]]) optužio je u [[januar]]u [[2003]]. Vojislava Šešelja da je podsticao zločine protiv čovečnosti i za kršenje zakona i običaja ratovanja na području [[Hrvatska|Hrvatske]], [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] i [[Vojvodina|Vojvodine]]. Optužen je da je „''govorima i izjavama doprineo da se kod izvršilaca stvori odluka da počine navedene zločine''“. Šešelj se dobrovoljno predao Tribunalu [[24. februar]]a 2003, gde je u pritvoru četiri i po godine čekao početak suđenja, do novembra [[2007]]. U međuvremenu je, u jesen [[2005]]. godine, svedočio na suđenju [[Slobodan Milošević|Slobodanu Miloševiću]]. Srpska radikalna stranka, čiji je i dalje predsednik, najpre je na parlamentarnim izborima u [[decembar|decembru]] 2003. dokazala da je pojedinačno najjača, osvojivši 28% glasova i 82 od ukupno 250 mandata u Narodnoj Skupštini, ali ipak ostaje u opoziciji. Kandidat partije, zamenik predsednika SRS [[Tomislav Nikolić]], uz Miloševićevu i Šešeljevu podršku iz Haga, osvaja najveći broj glasova u prvom krugu [[13. jun]]a [[2004]]. godine, ali u drugom krugu ([[27. jun]]) gubi od lidera [[Demokratska stranka (Srbija)|Demokratske stranke]] [[Boris Tadić|Borisa Tadića]]. U narednom periodu, SRS je bila opozicija Vladi Srbije koju je vodio [[Vojislav Koštunica]], a koju su činili [[Demokratska stranka Srbije]], [[G17 plus|G 17 plus]], i koalicija [[Srpski pokret obnove]]-[[Nova Srbija|Nova Srbije]], uz manjinsku podršku SPS-a u parlamentu. U jesen [[2006]]. godine, SRS je podržala donošenje novog Ustava Srbije, koji su građani izglasali na referendumu [[28. oktobar|28.]] i [[29. oktobar|29. oktobra]] te godine, a koji je proglašen [[8. novembar|8. novembra]] 2006. Po proglašenju Ustava, raspisani su vanredni skupštinski izbori, koji su održani [[21. januar]]a 2007. godine. I na ovim izborima, SRS je osvojila prvo mesto, sa osvojenim 81 mandatom. Pregovori o formiranju nove Vlade potrajali su sve do sredine maja, a u međuvremenu je, zahvaljujući podršci DSS-a, Tomislav Nikolić [[8. maj]]a 2007. postao predsednik Skupštine Srbije. No, pošto su stranke „demokratskog bloka“ ipak uspele da postignu sporazum o formiranju zajedničke Vlade, DSS je uskratio podršku Tomislavu Nikoliću i on je [[13. maj]]a podneo ostavku. U narednom periodu, SRS je predstavljala opoziciju novoj Vladi Srbije koju je ponovo formirao Vojislav Koštunica, a koju su činili DS, DSS, i G 17 plus. Početkom novembra 2007. godine, konačno je počelo suđenje Vojislavu Šešelju. A u decembru mesecu raspisani su vanredni izbori za predsednika Srbije, koji su morali da se održe, saglasno novom Ustavu. Srpska radikalna stranka ponovo je kandidovala Tomislava Nikolića, koji je u prvom krugu, [[20. januar]]a [[2008]]. godine, osvojio prvo mesto sa 40% glasova. Dve nedelje kasnije, [[3. februar]]a, Tomislav Nikolić je (sa vrlo malom razlikom) izgubio ponovo od Borisa Tadića, lidera DS i predsednika Srbije. U februaru 2008. došlo je i do proglašenja nezavisnosti [[Kosovo i Metohija|Kosova]] od strane tamošnjih privremenih vlasti u Prištini. Srpska Vlada je energično reagovala protiv te odluke, poništavajući akte o nezavisnosti kao nelegalne i pozivajući građane na veliki protestni miting, u čijem organizovanju je učestvovala i Srpska radikalna stranka. Miting je održan [[21. februar]]a, a ispred SRS govorio je Tomislav Nikolić. Kasnije, nakon mitinga, došlo je do paljenja američke ambasade u centru [[Beograd]]a. Kosovska kriza je uticala i na pad druge Vlade Vojislava Koštunice. Najpre je, [[5. mart]]a, Srpska radikalna stranka predložila parlamentu Rezoluciju o odnosima Srbije i EU, koju je podržao DSS a usprotivio se DS. Tri dana kasnije, Vojislav Koštunica predlaže raspuštanje parlamenta i raspisivanje vanrednih skupštinskih izbora koji su zakazani za [[11. maj]] te godine. Na tim izborima, Srpska radikalna stranka osvaja drugo mesto sa 78 mandata, i ponovo ostaje u opoziciji pošto je novu Vladu Srbije formirala koalicija okupljena oko DS-a sa koalicijom okupljenom oko Socijalističke partije Srbije (jul 2008). Srpska radikalna stranka je krajem jula 2008. organizovala protestni miting zbog hapšenja [[Radovan Karadžić|Radovana Karadžića]], bivšeg predsednika [[Republika Srpska|Republike Srpske]], koji je pred Haškim tribunalom optužen za ratne zločine. Miting je održan [[29. jul]]a u Beogradu, a nakon mitinga je došlo do sukoba demonstranata i policije, i tom prilikom je teško povređen jedan demonstrant, koji je kasnije podlegao povredama. Zbog toga je SRS u Skupštini Srbije tražila odgovor od nadležnih organa na pitanje ko je odgovoran za nerede na mitingu, i to je rezultovalo blokadom rada parlamenta, početkom avgusta meseca. Početkom septembra 2008. Tomislav Nikolić je najavio da će SRS podržati [[Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju]] u parlamentu, ukoliko Vlada Srbije prihvati amandman SRS. No, [[5. septembar|5. septembra]], Predsednički kolegijum SRS je većinom glasova odlučio da SRS ne podrži Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju, po nalogu Vojislava Šešelja. Tomislav Nikolić je tada podneo ostavku na sve stranačke dužnosti, a [[8. septembar|8. septembra]] formirao posebnu poslaničku grupu pod nazivom „Napred Srbijo“. Toj poslaničkoj grupi prišlo je više od deset poslanika SRS-a. Zbog toga se saziva Centralna otadžbinska uprava SRS-a ([[12. septembar]]), koja je jednoglasno isključila Nikolića i one koji su mu prišli iz stranke. Nikolić je kasnije osnovao svoju stranku ([[Srpska napredna stranka]]) i zadržao poslaničke mandate. Vojislav Šešelj je u Hagu optužio Nikolića da su ga "''zavrbovale strane obaveštajne službe''". Vojislav Šešelj objavio je veliki broj knjiga i pamfleta, stručnih i političkih tekstova, uključujući i udžbenik iz predmeta Politički sistem koji je [[2000]]—[[2001]]. predavao na Pravnom fakultetu u Beogradu. Nakon akcije Srpske radikalne stranke u kojoj je skupila više od milion potpisa građana Republike Srbije da se suđenje dr Vojislavu Šešelju prenosi na RTS, građani Srbije mogu da gledaju suđenje Šešelju. ==== Pogrešno prevođenje ==== Vojislav Šešelj podneo je zahteve pretresnom veću da naloži sekretaru da ispravi pogrešan prevod sa srpskog na engleski, kao i pogrešan prevod sa srpskog jezika na francuski u transkriptima suđenja od 8. novembra 2007. godine. Tom prilikom je Zoran Krasić, jedan od Šešeljevih pravnih savetnika, utvrdio kako prevodioci „namerno greše“ u prevođenju, navodeći uz to niz primera gde je u prevodu izmenjen smisao onoga što je izgovoreno.<ref>[http://www.glas-javnosti.co.rs/clanak/glas-javnosti-11-01-2008/od-nisam-prave-jesam Glas javnosti: Od „nisam“ prave „jesam“]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref> [[Srpska radikalna stranka]] je [[Haški tribunal|Haškom tribunalu]] dostavila i CD za koji tvrde da sadrži deo suđenja u kom se prevodioci glasno smeju na reči Vojislava Šešelja. === Puštanje na privremenu slobodu === Odlukom Sudskog veća Haškog tribunala [[6. novembar|6. novembra]] [[2014.]], Vojislav Šešelj je pušten na privremenu slobodu do izricanja presude, kako je navedeno, iz humanitarnih razloga. Šešelju se zdravstveno stanje pogoršalo nekoliko nedelja ranije, kada su mu dijagnostikovane metastaze raka na jetri. Ovo je potvrdio i srpski lekarski tim koji je u pritvoru Haškog tribunala pregledao Šešelja. Šef lekarskog tima Prof. Dr Milovan Bojić naveo je da je Šešeljevo zdravstveno stanje ozbiljno i da postoje elementi "životne ugroženosti". Sudsko veće najpre nije otkrivalo javnosti uslove pod kojima je Šešelj pušten iz pritvora ali su kasnije objavili da mu nisu postavljeni nikakvi posebni uslovi, osim da ne napušta [[Srbija|Srbiju]], nema kontakte sa žrtvama i svedocima i da se vrati u pritvor Haškog tribunala kada ga pozovu. Vojislav Šešelj se nakon skoro dvanaest godina provedenih u pritvoru Haškog tribunala, vratio u [[Srbija|Srbiju]] [[12. novembar|12. novembra]] [[2014.]] Na beogradskom aerodromu ga je, pored članova porodice i stranačkih kolega dočekalo i više stotina simpatizera. Puštanje Šešelja na slobodu je imalo određene političke posledice u susednoj Hrvatskoj, s obzirom da se upravo tada održavala kampanja za [[Predsjednički izbori u Hrvatskoj 2014|predsedničke izbore]]. Šešelj se u nju aktivno uključio sudelujući u talk-show emisiju TV-voditelja [[Velimir Bujanec|Velimira Bujanca]] i izjavio da podržava tadašnjeg predsednika i levičarskog kandidata [[Ivo Josipović|Ivu Josipovića]] <ref>{{Cite web|url=http://www.portaloko.hr/clanak/seseljevo-gostovanje-u-bujici-cuo-sam-se-s-josipovicevim-ljudimavideo/0/67489/|title=ŠEŠELJEVO GOSTOVANJE U 'BUJICI': 'Čuo sam se s Josipovićevim ljudima...'(VIDEO)|publisher=Portal Oko|date=26. 11. 2014|access-date=2015-08-16|archive-date=2021-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210303021306/http://www.portaloko.hr/clanak/seseljevo-gostovanje-u-bujici-cuo-sam-se-s-josipovicevim-ljudimavideo/0/67489/|dead-url=yes}}</ref>; posle te geste, koju su mnogi u hrvatskoj javnosti shvatili kao ironičnu provokaciju, je na izborima tesno pobedila desničarska protivkandidatkinja [[Kolinda Grabar-Kitarović]]. == Ordenje == * [[Orden Republike Srpske]] * [[Karađorđeva zvijezda|Orden Karađorđeve zvezde prvog stepena sa lentom]] == Bibliografija == Bibliografija dela Vojislava Šešelja je sastavljena prema spisku sa veb-stranice Srpske radikalne stranke <ref>[http://www.srs.org.yu/izdanja/voja.php Dr. Vojislav Šešelj - izdanja Srpske radikalne stranke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080307192609/http://www.srs.org.yu/izdanja/voja.php |date=2008-03-07 }}, Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref> i elektronskom katalogu [[Narodna biblioteka Srbije|Narodne biblioteke Srbije]] <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://vbs.nbs.bg.ac.yu/scripts/cobiss?command=CONNECT&base=70000 |access-date=2015-03-06 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011011955/http://vbs.nbs.bg.ac.yu/scripts/cobiss?command=CONNECT&base=70000 |dead-url=yes }}</ref>. Prva godina je prvo izdanje, a navedena godina u zagradi je godina ponovljenog izdanja te knjige. Spisak dela nije kompletan. Trenutno je izašla 152. knjiga. {| |- valign=top | '''Naslovi knjiga koji ne ulaze u kolekciju po numeričkom redosledu''' * ''Marksistički koncept naoružanog naroda'', Književne novine, Beograd, 1983. * ''Vrijeme preispitivanja'', 1986. * ''Hajka na jeretika'', autorovo izdanje, 2. izmenjeno i dopunjeno izdanje, 1988. * ''Optužnica protiv Josipa Broza Tita'', 1990. * ''Knjige za lomaču'', ABC Glas, Beograd, 1991. * ''Demokratija i dogma'', ABC Glas, Beograd, 1991. * ''Sumrak iluzija'', ABC Glas, Beograd, 1991. * ''Pledoaje za demokratski ustav'', ABC Glas, Beograd, 1991. * ''Osvajanje slobode'', ABC Glas, Beograd, 1991. * ''Pravo na istinu'', 1991. * ''Suočavanja sa samoupravljanjem'', ABC Glas, Beograd, 1991. * ''Veleizdajnički proces'', ABC Glas, Beograd, 1991. * ''Bal vampira'', 1992. * ''Debrozovizacija društvene svesti'', ABC Glas, Beograd, 1992. * ''Fenomenologija balkanskog despotizma'', ABC Glas, Beograd, 1992. * ''Horvatove ustaške fantazmagorije i druge političke rasprave'', ABC Glas, Beograd, 1992. * ''Politička suština militarizma i fašizma'', ABC Glas, Beograd, 1992. * ''Policijski dosije'', ABC Glas, Beograd, 1994. * ''Vladaćemo sto godina'', 1994. * ''Milošević hapsi radikale'', 1994. * ''Miloševićev zajam za preporod Kipra'', ABC Glas, Beograd, 1994. * ''Preti li nam slobotomija?'', ABC Glas, Beograd, 1994. * ''Načelnik generalštaba na kolenima: (konferencija za štampu 1993. godine)'', ABC Glas, Beograd, 1994. * ''Guja u nedrima: Vojislav Šešelj u kandžama Mirjane Bobić-Mojsilović'', SRS, 1994. | * ''Branković je ustao iz groba'', 1994. * ''Okrugli stolovi'', 1994. * ''Pada vlada kao klada'', 1994. * ''Šta reče, Slobo slobodo?'', 1994. * ''Što opljačka levica da ne zna desnica'', SRS, 1995. * ''Podgorički atentat'', 1995. * ''Srpski bračni par „Čaušesku“'', ABC Glas, Beograd, 1995. * ''Veštica iz Tolstojeve ulice'', 1995. * ''Emigrantski opus profesora Laze M. Kostića'', 1999. * ''Dani pretnji i ucena'', ZEPS, 1999. * ''Srpski narod i novi svetski poredak'', 1999. * ''Na međunarodnoj sceni'', SRS, 2000. * ''Otvoreni dijalog'', SRS, 2001. * ''Buldožer kao sudbina'', 2002. * ''Hladnoća u kostima'', SRS, 2002. * ''Sadam Husein protiv agresivnog globalizma'', SRS, 2003. * ''Laufer me nije zaboravio'', SRS, 2003. * ''Ili Karlin svedok ili smrt'', SRS, 2007. * ''Rasturanje Haškog tribunala'', Pravda, 2008. * ''Glupson iz Mantobe Brus Mek Farlen'', SRS, 2010.[http://www.vseselj.com/files/books/Glupson.pdf] |} {| |- valign=top | '''Naslovi knjiga u izdanju Srpske radikalne stranke po numeričkom redosledu''' # ''Vreme preispitivanja'' # ''Hajka na jeretika'' # ''Fenomenologija balkanskog despotizma'' # ''Veleizdajnički proces'', 1991. (2001.) [http://www.vseselj.com/files/books/Veleizdajnicki%20proces.pdf] # ''Narkomanija Vuka manitoga'', (2000.) [http://www.vseselj.com/files/books/Narkomanija%20Vuka%20manitoga.pdf] # ''Politika kao izazov savesti'', 2000. # ''Milan Panić mora pasti'', 1993. (2001.) # ''Na međunarodnoj sceni'' # ''Sučeljavanje sa sedmom silom'', (2000.) # ''Narodni tribun'', (1999.) # ''Poslaničke besede'', 1993. # ''Filipinke četničkog vojvode'', 1994. # ''Pali, žari, dedinjski dizdare'', 1994. (2002.) # ''Crveni tiranin sa Dedinja'', 1995. # ''Da sve srpsko bude kao zemunsko'', 1998. # ''Promene po volji naroda'', 1998. # ''Bez dlake na jeziku'', 2001. # ''Moć argumenata'', 2000. # ''Falsifikovana volja naroda'', (2005.) # ''Vlada nacionalnog jedinstva'', (2001.) # ''Srbija pod američkim bombama'', (2005.) # ''Dok patriote obnavljaju izdajnici razaraju'', (2002.) # ''Radikali se nisu obrukali'', 2002. # ''Pakleni planovi Zapada'', 2001. # ''Kontrarevolucionar u buldožer revoluciji'', 2001. # ''Dosmanlijski zulum nad Srbijom'', 2002. # ''Kontinuitet radikalske doslednosti'', 2002. # ''Glavni Miloševićev politički robijaš'', 2002. # ''Ubistvo ministra odbrane Pavla Bulatovića'', 2002. # ''Dosmanlijski sejmeni na Pravnom fakultetu'', 2002. # ''Glogov kolac u dosovskom srcu'', 2003. # ''Dosmanlije kao novi janjičari'', 2003. # ''Četnička sablja nad dosmanlijskom glavom'', 2004. # ''Na junačkim rukama kroz srpsku Boku'', 2003. # ''Kora od banane'' # ''Srpski četnički pokret'', 1994. (2003.) # ''Srpska radikalna stranka'', (1995.) # ''Peti otadžbinski kongres'', (2005.) # ''Sudanije nepokornog vojvode'', (2003.) # ''Ideologija srpskog nacionalizma'', (2002.) [http://www.vseselj.com/files/books/Ideologija%20srpskog%20nacionalizma.pdf] # ''Afirmacija parlamentarizma'', 2003. # ''Slom savezne države'', 2003. # ''Žigosanje dosmanlijskog beščašća'', 2003. # ''Čelični vojvoda'', 2003. # ''Stazom slave, u službi otadžbine'', 2005. # ''Hrabrost i savesnost u istorijskim lomovima'', 2005. # ''Uporna odbrana srpstva'', 2006. # ''Stanko Subotić - Cane Žabac, kralj duvanske mafije'', 2006. # ''Mafijaška pudlica Nebojša Čović'', 2005. # ''Cijin major Grujica Spasović'', 2003. # ''Četnički vojvoda pred Haškim tribunalom'', 2003. # ''Suočavanje sa haškim inkvizitorima'', 2003. # ''Haški dosije nabeđenog ratnog zločinca'', 2004. # ''Pocepana haška inkvizitorska odežda'', 2004. # ''U čeljustima kurve Del Ponte'', 2004. # ''Genocidni izraelski diplomata Teodor Meron'', 2004. # ''Đavolov šegrt zločinački rimski papa Jovan Pavle Drugi'', 2005. # ''Vašingtonski seksualni manijak Bil Klinton'', 2005. # ''Haško bajramsko prase'', Srpska radikalna stranka, 2005. # ''Lažljiva haška pederčina Džefri Najs'', 2005. # ''Svedok odbrane Slobodana Miloševića u haškom procesu'', 2005.[http://www.vseselj.com/files/books/Svedok%20odbrane%20Slobodana%20Milosevica%20u%20haskom%20procesu.pdf] # ''Engleski pederski isprdak Toni Bler'', 2005. # ''Kriminalac i ratni zločinac Havijer Solana'', 2006. # ''Podmukli galski picopevac Žak Širak'', 2006. # ''Hitlerovi najverniji sledbenici Helmut Kol i Hans Genšer'', 2006. # ''Krvave ručerde Madlen Olbrajt'', 2006. # ''Pontifeks maksimus satanističke crkve Jovan Pavle Drugi'', 2006.[http://www.vseselj.com/files/books/Pontifeks%20maksimus%20satanisticke%20crkve%20Jovan%20Pavle%20Drugi.pdf] # ''Antihristov namesnik zlikovački rimski papa Benedikt Šesnaesti'', 2006.[http://www.vseselj.com/files/books/Antihristov%20namesnik%20zlikovacki%20rimski%20papa%20Benedikt%20Sesnaesti.pdf] # ''Najveći izdajnik Rusije Boris Jeljcin'' # ''Milo Đukanović novi Skenderbeg Crnojević'' # ''Boris Tadić novi Sinan Paša Kodža'' # ''Izdajnički akreditivi ustaškog konzula Vuka Draškovića'' # ''Politički ortakluk Kurve del Ponte i Kurve del Koštunice'' # ''Vatikan glavno Satanino gnezdo'', 2003. [http://www.vseselj.com/files/books/Vatikan%20glavno%20satanino%20gnezdo.pdf] # ''Rimska kurija večito žedna srpske krvi'', 2006.[http://www.vseselj.com/files/books/Rimska%20kurija%20vecito%20zedna%20srpske%20krvi.pdf] # ''Evropska unija satanistička tvorevina'', 2006. # ''Vatikanski antisrpski instrument Franjo Tuđman'' # ''Američki antisrpski instrument Alija Izetbegović'' # ''Holandski kurvin sin Alfons Ori'' # ''Ubica Slobodana Miloševića Patrik Robinson'' # ''Korumpirani predsednik nelegalnog Haškog suda Fausto Pokar'' # ''Pitomac minhenske pivnice Volfgang Šomburg'' # ''Haški štrajk glađu'' # ''Varvarska gozba'' # ''Kad bitange marširaju'' # ''Siktanje crvene zmije'' # ''Skalpiranje kao smisao informisanja'' # ''Ko poseče bega Gutenberga'' # ''Robija kao sudbina'' # ''Politička partija Prodanovića'' # ''Pokvareni malteški pacov Karmel Agijus'' # ''Smrdljiva gvajanska svinja Mohamed Šahabudin'' # ''Pljačkaš novca Ujedinjenih nacija Hans Holtajus'' # ''Degenerisani majmun Bakone Džastis Moloto'', 2010. # ''Retardirana haška tužiteljka Hildegard Uerc-Reclaf'' # ''Ljubavnik Džefrija Najsa Danijel Sakson'' # ''Jedna banana za Kofi Anana'' # ''Očerupana Haška ćurka Kristina Dal'' # ''Afera Hrtkovci i ustaška kurva Nataša Kandić'' [http://www.vseselj.com/files/books/Afera%20Hrtkovci%20i%20ustaska%20kurva%20Natasa%20Kandic.pdf] # ''Haška instrumentalizacija lažnih svedoka'', 2009. [http://www.vseselj.com/files/books/Haska%20instrumentalizacija%20laznih%20svedoka.pdf] # ''[[Rimokatolički zločinački projekat veštačke hrvatske nacije]]'', 2007. [http://www.vseselj.com/files/books/Rimokatolicki%20zlocinacki%20projekat%20vestacke%20hrvatske%20nacije%20CIRILICA.pdf] # '' Ubistvo mafijaškog premijera Zorana Đinđića [http://www.vseselj.com/files/books/102%20Ubistvo%20mafijaskog%20premijera.pdf]'' # '' Mafija ubila svog lidera [http://www.vseselj.com/files/books/104.pdf]'' # '' Propali puč Tomislava Nikolića [http://www.vseselj.com/files/books/104.pdf]'' # ''Haški denuncijant Tomislav Nikolić'' # ''Portparol lopovske stranke Aleksandar Vučić'' # ''Srpski Baron Minhauzen Aleksandar Vučić'' # ''Sanaderova mačkica Aleksandar Vučić'' # ''Narogušeno škotsko govno Jan Bonomi'', 2009.[http://www.vseselj.com/files/books/109%20Bonomi.pdf] # ''Smežurano kengurovo mudo Kevin Parker'', 2009.[http://www.vseselj.com/files/books/110%20Parker.pdf] # ''Južnokorejska gnjida O-Gon Kvon'', 2009.[http://www.vseselj.com/files/books/111%20Kvon.pdf] # ''Prisluškivani telefonski razgovori'' # ''Policijski dosije, prvi deo'' # ''Policijski dosije, drugi deo'' # ''Policijski dosije, treći deo'' # ''Policijski dosije, četvrti deo'' # <li value="131"> ''Vikiliks mi javlja, prvi deo'', 2012.[http://www.srpskaradikalnastranka.org.rs/pdf/books/vikiliks%20mi%20javlja.pdf]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} # <li value="140"> ''Pretpretresna faza haškog procesa, prvi deo'' # ''Pretpretresna faza haškog procesa, drugi deo'' # ''Pretpretresna faza haškog procesa, treći deo'' # ''Pretpretresna faza haškog procesa, četvrti deo'' # ''Pretpretresna faza haškog procesa, peti deo'' # ''Pretpretresna faza haškog procesa, šesti deo'' # ''Pretpretresna faza haškog procesa, sedmi deo'' # ''Pretpretresna faza haškog procesa, osmi deo'' # <li value="152">''Haški globalistički obrazac totalitarnog pravosuđa'', 2012. # <li value="154">''Sistematsko kršenje procesnih prava Slobodana Miloševića tokom haškog suđenja'' # ''Haška antisrpska giljotina'' | '''Naslovi knjiga o Šešelju''' * ''Ko ste vi Vojislave Šešelju?'', Nada Bojić, Dereta, 1992. * ''Vojvodin Haški trijumf'', Marina Toman, SRS, 2009.[http://www.vseselj.com/files/books/Vojvodin%20haski%20trijumf.pdf] * ''Povratak srpskog junaka'', Marina Raguš, SRS, 2009.[http://www.vseselj.com/files/books/Povratak%20srpskog%20junaka.pdf] * ''Dvostruki standardi u zaštiti ljudskih prava: Slučaj Vojislava Šešelja'', Fond istorijske perspektive, [[Moskva]] ([[Rusija]]), 2009.[http://www.vseselj.com/files/books/Ruska%20knjiga%20-%20Seselj%20-%20tekst.pdf] * ''Luča Vojvode Šešelja'', Duško Sekulić, SRS, 2009.[http://www.vseselj.com/files/books/Luca%20vojvode%20Seselja.pdf] * ''Vojislav Šešelj najbolji advokat na svetu'', Vesl Usthejzen, [[Johanezburg]] ([[Južnoafrička Republika]]), 2013. |} == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == * {{Cite book |ref= harv|last=Sell|first=Louis|title=Slobodan Milosevic and the Destruction of Yugoslavia|url=http://books.google.com/books?id=Bd8q0wBuRLcC&pg=PA327|year=2002|publisher=Duke University Press|isbn=978-0-8223-8525-7|pages=327-}} * {{Cite book |ref= harv|last=Ramet|first=Sabrina P.|title=The Radical Right in Central and Eastern Europe Since 1989|url=http://books.google.com/books?id=QZr1vsDIvlUC&pg=PA208|year=1999|publisher=Penn State Press|isbn=978-0-271-04379-1|pages=208-}} * {{Cite book |ref= harv|last=Hockenos|first=Paul|title=Homeland Calling: Exile Patriotism & the Balkan Wars|url=http://books.google.com/books?id=e4pAs4JYSAMC&pg=PA119|year=2003|publisher=Cornell University Press|isbn=978-0-8014-4158-5|pages=119-}} == Vanjske veze == {{Drugi projekti | commons = Vojislav Šešelj | wikispecies = | wiktionary = | wikiversity = | wikibooks = | wikisource = | wikiquote = Vojislav Šešelj | wikinews = Vojislav Šešelj }} * [http://www.vseselj.com/ Sloboda Šešelju!] * [http://www.srpskaradikalnastranka.org.rs/ Prezentacija Srpske radikalne stranke] * [http://www.vseselj.com/index.php?c=10] {{Authority control}} {{Lifetime|1954||Šešelj, Vojislav}} [[Kategorija:Srpski pravnici]] [[Kategorija:Srpski političari]] [[Kategorija:Četničke vojvode]] [[Kategorija:Srpska radikalna stranka]] [[Kategorija:Srpski publicisti]] [[Kategorija:Osuđeni za ratne zločine]] [[Kategorija:Članovi Udruženja književnika Srbije]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski disidenti]] [[Kategorija:Politički zatvorenici]] 1mkhlfvtjntsys4vbtthbc8oypup02q 0 39800 42716525 42693639 2026-11-05T18:03:59Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716525 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Kosovo relations.png|350px|thumb|right|{{legend|#000000|Kosovo}} {{legend|#0080FF|Države koje su formalno priznale nezavisnost Kosova.}} {{legend|#88C4FF|Države koje su izrazile namjeru formalnog priznanja nezavisnosti Kosova.}} {{legend|#FF8040|Države koje su najavile kako neće priznati Kosovo.}} {{legend|#CDCD9C|Države koje su odgodile odluku o priznanju ili izrazile neutralnost po pitanju nezavisnosti Kosova.}} {{legend|#CCCCCC|Države koje se još nisu očitovale o priznanju Kosova.}}]] [[Datoteka:Kosovo ap en.png|thumb|Autonomna Pokrajina Kosovo i Metohija u sastavu Srbije, prema Vladi Srbije i državama koje nisu priznale jednostrano proglašenu nezavisnost Republike Kosovo]] '''[[Kosovo]]''' je [[17. 2.|17. februara]] [[2008]]. [[Jednostrano proglašenje nezavisnosti|jednostrano]] je samoproglasila nezavisnost od [[Srbija|Srbije]]. Na vanrednoj svečanoj sednici kosovskog parlamenta, za Deklaraciju o nezavisnosti izjasnilo se svih 109 poslanika<ref>[http://xs4.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2008&mm=02&dd=17&nav_id=285184 B92. Vesti: Kosovo proglasilo nezavisnost. 17. februar 2008, 23.27 č]</ref>. Tu odluku je Vlada [[Srbija|Srbije]] još iste večeri poništila kao protivpravni akt privremenih organa u Prištini<ref>[http://xs4.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2008&mm=02&dd=17&nav_category=640&nav_id=285213 B92. Vesti: Srbija poništava nezavisnost. 17. februar 2008, 23.51 č]</ref>, a potom sazvala vanrednu sednicu Skupštine Srbije povodom jednostranog proglašenje nezavisnosti Kosova. Sednica je održana 18. februara na kojoj je 225 poslanika<ref name="B92-3">[http://xs4.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2008&mm=02&dd=18&nav_id=285399# B92. Vesti: Skupština poništila nezavisnost. 18. februar 2008, 22.31 č]</ref> glasalo za potvrdu odluke Vlade o poništenju jednostranog proglašenja nezavisnosti Kosova. Nije bilo uzdržanih ni glasova protiv, iako su poslanici [[Liberalno-demokratska partija (Srbija)|LDP]]-a odbili da učestvuju u glasanju<ref name="B92-3"/>. Prve reakcije iz sveta stigle su još istog dana, [[17. 2.|17. februara]]. Portparol [[Stejt department]]a, [[Šon Mekormak]], izjavio je da su [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] „primile k znanju“ ovu odluku kosovskog parlamenta, dok je Rusija oštro osudila ovu jednostranu odluku i hitno sazvala sastanak [[Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija|Saveta bezbednosti UN]]<ref>[http://xs4.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2008&mm=02&dd=17&nav_category=640&nav_id=285228 B92. Vesti. SAD i Rusija: Prve reakcije. 17. februar 2008.]</ref>. Sednica [[Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija|Saveta bezbednosti UN]] je bila zakazana za 18. februar u 15 sati po lokalnom vremenu ([[New York|Njujork]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]). Ambasador Rusije pri UN, [[Vitalij Čurkin]] rekao je da će [[Rusija]] insistirati na poštovanju rezolucije [[Ujedinjeni narodi|UN]] 1244, prema kojoj se garantuje teritoprijalni integritet Srbije<ref>[http://xs4.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2008&mm=02&dd=17&nav_category=640&nav_id=285226 B92.Vesti: Savet bezbednosti sutra o Kosovu. 18. februar 2008.]</ref>. Nakon dvočasovne debate, u kojoj je Rusija podržala zahtev Srbije da [[Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija|Savet bezbednosti]] potvrdi teritorijalni integritet i suverenitet Srbije, sednica se završila bez donošenja rezolucije zbog dijametralno različitih stavova [[Narodna Republika Kina|Kine]] i [[Rusija|Rusije]] s jedne strane, i [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] i [[Evropa|evropskih zemalja]] s druge<ref>[http://www.bbc.co.uk/serbian/news/2008/02/080218_unkosovoserbia01.shtml Bi Bi Si. SB UN bez saglasnosti o Kosovu. 19. februar 2008, 00.04 č]</ref>. Prva zemlja koja je zvanično priznala nezavisnost Kosova je bila [[Afganistan|Avganistan]]<ref name="BBC2">[http://www.bbc.co.uk/serbian/news/2008/02/080219_kosovoreaxx01.shtml Bi Bi Si. SAD, Britanija i Francuska priznale Kosovo. 19. februar 2008, 05.28 č]</ref>. Sutradan, 18. februara 2008, zvanično priznanje su objavile i [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], [[Francuska]], [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Velika Britanija]], [[Albanija]] i [[Turska]]<ref name="BBC2"/>. Nakon izjave [[Condoleezza Rice|Kondolize Rajs]], premijer Srbije, [[Vojislav Koštunica]], najavio je povlačenje ambasadora iz SAD<ref name="BBC2"/>. [[Evropska unija|EU]] je takođe održala sastanak ministara inostranih poslova [[18. 2.|18. februara]] 2008. u [[Bruxelles|Briselu]]. Kao i [[Ujedinjeni narodi|UN]], zbog nemogućnosti zauzimanja zajedničkog stava, [[Evropska unija|EU]] je objavila da ostavlja odluku svakoj od svojih članica da nezavisno odluče da li će priznati nezavisnost Kosova ili ne<ref>[http://euobserver.com/9/25684 -{EU Observer:EU fudges Kosovo independence recognition.}- 18. februar 2008. 19.28 č]</ref><ref>[http://xs4.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2008&mm=02&dd=18&nav_category=640&nav_id=285258 B92. Vesti: EU — Odluka je na državama članicama. 18. februar 2008, 23.10]</ref>. Uglavnom većina članica [[Evropska unija|EU]] je ili već priznala ili je najavila priznanje Kosova. S druge strane, [[Španija]], [[Cipar|Kipar]], [[Rumunija]], [[Slovačka]] i [[Grčka]] su odlučno odbile da priznaju jednostranu odluku kosovskog parlamenta.<ref>{{Cite web |url=http://news.xinhuanet.com/english/2008-02/18/content_7620326.htm |title=-{China View: Kosovo's proclaimed independence provokes mixed responses from international community.}- 18. februar2008. |access-date=2008-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080226121555/http://news.xinhuanet.com/english/2008-02/18/content_7620326.htm |archive-date=2008-02-26 |url-status=dead}}</ref>. {{clear}} == Države članice Ujedinjenih Nacija koje su zvanično priznale nezavisno Kosovo (97) == Države su poredane po redoslijedu priznavanja. <!--Државе су поређане по редоследу признавања, не по азбучном реду. Молимо не ређајте државе према азбучном реду. Хвала.--> {|width="100%" border="0" cellspacing="0" cellpadding="4" style="background:transparent" class="wikitable" |- !width="15%"|Države Evropske Unije |width="17%" valign="top"| * {{flag|Francuska}}<ref>[http://www.balkaninsight.com/en/main/news/8001/ BalkanInsight.com - La France reconnaît le Kosovo]</ref> * {{flag|Velika Britanija}}<ref>{{en}}[http://africa.reuters.com/world/news/usnL18246939.html World|Africa - Reuters.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080323025728/http://africa.reuters.com/world/news/usnL18246939.html |date=2008-03-23 }}</ref> * {{flag|Latvija}}<ref>{{en}}[http://www.am.gov.lv/en/news/press-releases/2008/february/20-4/ Annonce du Ministre des affaires étrangeres letton sur la reconnaissance du Kosovo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080330022253/http://www.am.gov.lv/en/news/press-releases/2008/february/20-4/ |date=2008-03-30 }}</ref> * {{flag|Nemačka}}<ref>{{fr}}[http://www.lefigaro.fr/flash-actu/2008/02/20/01011-20080220FILWWW00376-berlin-reconnait-le-kosovo.php Berlin reconnaît le Kosovo], [http://www.lalibre.be/breaking_news_detail.phtml?news_id=90693&source=belga L'Allemagne reconnaît l'indépendance du Kosovo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080423102030/http://www.lalibre.be/breaking_news_detail.phtml?news_id=90693&source=belga |date=2008-04-23 }}</ref> * {{flag|Estonija}}<ref>{{en}} [http://www.vm.ee/en/node/682 Välisministeerium : L'Estonie reconnaît la République du Kosovo]</ref> |width="17%" valign="top"| * {{flag|Italija}}<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20080220161739/http://fr.news.yahoo.com/rtrs/20080218/tts-kosovo-union-ca02f96_1.html Paris, Londres, Berlin, Rome reconnaissent le Kosovo, pas Madrid - Yahoo! Actualités]</ref> * {{flag|Danska}}<ref>{{en}}[http://www.denmark.dk/en/servicemenu/News/InternationalNews/DenmarkRecognisesKosovo.htm Le Danemark reconnaît le Kosovo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080424064218/http://www.denmark.dk/en/servicemenu/News/InternationalNews/DenmarkRecognisesKosovo.htm |date=2008-04-24 }}</ref> * {{flag|Luksemburg}}<ref>{{fr}}[http://www.gouvernement.lu/salle_presse/actualite/2008/02-fevrier/20-asselborn-kosovo/index.html Le Luxembourg reconnaît formellement le Kosovo]</ref> * {{flag|Belgija}}<ref>{{en}}[http://www.focus-fen.net/?id=n134537 FOCUS Information Agency] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080521082641/http://www.focus-fen.net/?id=n134537 |date=2008-05-21 }}</ref> * {{flag|Poljska}}<ref>{{pl}}[http://www.tvn24.pl/-1,1540201,wiadomosc.html Polski rząd oficjalnie uznał niepodległość Kosowa - Informacje - TVN24.pl - Portal informacyjny - 26.02.2008]</ref> |width="17%" valign="top"| * {{flag|Austrija}}<ref>{{en}}[http://news.monstersandcritics.com/europe/news/article_1393151.php/Austria_moves_forward_with_recognition_of_Kosovo L'Autriche reconnaît le Kosovo]</ref> * {{flag|Irska}}<ref>{{fr}}[http://tempsreel.nouvelobs.com/depeches/international/europe/20080229.FAP9576/lirlande_reconnait_lindependance_du_kosovo.html L'Irlande reconnaît l'indépendance du Kosovo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080323071825/http://tempsreel.nouvelobs.com/depeches/international/europe/20080229.FAP9576/lirlande_reconnait_lindependance_du_kosovo.html |date=2008-03-23 }}</ref> * {{flag|Švedska}}<ref>[http://www.sweden.gov.se/sb/d/10358/a/99714 La Suede reconnaît la République du Kosovo]</ref> * {{flag|Holandija}}<ref>{{nl}}[https://web.archive.org/web/20080409213204/http://www.minbuza.nl/nl/actueel/nieuwsberichten,2008/03/Nederland-erkent-onafhankelijkheid-Kosovo.html Nederlands Ministerie van Buitenlandse Zaken - Nederland erkent onafhankelijkheid Kosovo]</ref> * {{flag|Slovenija}}<ref>{{en}}[http://www.sta.si/vest.php?s=s&id=1264340 STA - Slovenska tiskovna agencija / Slovenian Press Agency] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080322233346/http://www.sta.si/vest.php?s=s&id=1264340 |date=2008-03-22 }}</ref> |width="17%" valign="top"| * {{flag|Finska}}<ref name="Reconnaissance de l'indépendance">{{fr}}[http://www.lefigaro.fr/flash-actu/2008/03/07/01011-20080307FILWWW00380-kosovo-reconnaissance-finlandaise.php La Finlande reconnaît le Kosovo]</ref> * {{flag|Mađarska}}<ref>{{en}}[http://www.mfa.gov.hu/kum/en/bal/actualities/spokesman_statements/Kosovo_recognition_080319.htm La Hongrie reconnaît l'indépendance du Kosovo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080323041624/http://www.mfa.gov.hu/kum/en/bal/actualities/spokesman_statements/Kosovo_recognition_080319.htm |date=2008-03-23 }}</ref> * {{flag|Hrvatska}}<ref>{{en}} [http://news.xinhuanet.com/english/2008-03/19/content_7822689.htm Bulgaria, Hungary and Croatia to recognize Kosovo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120219051859/http://news.xinhuanet.com/english/2008-03/19/content_7822689.htm |date=2012-02-19 }}</ref> * {{flag|Bugarska}}<ref>{{en}}[http://news.xinhunet.com/english/2008-13/09/content_7822689 sur le site Xinhunet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181130122936/http://news.xinhunet.com/english/2008-13/09/content_7822689 |date=2018-11-30 }}</ref> * {{flag|Litvanija}}<ref>[http://www3.lrs.lt/pls/INTER/w5_show?p_r=4445&p_d=76728&p_k=1 Seimas nutare pripažinti Kosovo Respublikos nepriklausomybę]</ref> |width="17%" valign="top"| * {{flag|Češka}}<ref>{{Cite web |url=http://www.ceskenoviny.cz/zpravy/index_view.php?id=297625 |title=Les Tcheques reconnaissent le Kosovo apres que la majorité de l'Union européenne l'ait fait |access-date=2011-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081224235014/http://www.ceskenoviny.cz/zpravy/index_view.php?id=297625 |archive-date=2008-12-24 |url-status=dead}}</ref> * {{flag|Malta}}<ref>{{fr}}{{Cite web |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20080821/local/malta-recognises-independence-of-kosovo.221659 |title=Malta recognises independence of Kosovo |site=timesofmalta.com |consulté le=17 august 2010.}}</ref> * {{flag|Portugal}}<ref>{{pt}}Sur la reconnaissance formellement communiquée : ''[http://jn.sapo.pt/PaginaInicial/Mundo/Interior.aspx?content_id=1023720 Portugal comunicou reconhecimento do Kosovo as autoridades kosovares]'', Jornal de Notícias, 7 octobre 2008 ; pour un commentaire : ''[http://ultimahora.publico.clix.pt/noticia.aspx?id=1345258 Portugal reconhece independencia do Kosovo mas apoia pedido de parecer sérvio na ONU] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081012104736/http://ultimahora.publico.clix.pt/noticia.aspx?id=1345258 |date=2008-10-12 }}'', O Público, 7 octobre 2008 ; sur le contenu du discours du ministre des Affaires étrangeres portugais Luís Amado devant l'Assemblée de la République, ''[http://aeiou.expresso.pt/gen.pl?p=stories&op=view&fokey=ex.stories/418732 Um pretexto arrevesado - Depois de sete meses, Portugal reconheceu a independencia do Kosovo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120117132351/http://aeiou.expresso.pt/gen.pl?p=stories&op=view&fokey=ex.stories/418732 |date=2012-01-17 }}'' Expresso, 7 octobre 2008 ; sur la réaction des partis de l'opposition portugaise : [http://noticias.sapo.pt/lusa/artigo/cf274bf36b2e9e4093bd94.html Kosovo: PCP, BE e CDS contra reconhecimento da independencia, PSD aceita explicaçoes do Governo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130615051451/http://noticias.sapo.pt/lusa/artigo/cf274bf36b2e9e4093bd94.html |date=2013-06-15 }}, agence Lusa, 7 octobre 2008 ; sur la réaction de l'ambassadeur serbe a Lisbonne, [http://aeiou.visao.pt/Pages/Lusa.aspx?News=200810078863555 Sérvia: Embaixador «lamenta e está decepcionado" com Portugal]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, agence Lusa, 7 octobre 2008. Jusqu'a cette décision, le ministre portugais des Affaires étrangeres s'était déclaré opposé a la reconnaissance de l'indépendance du Kosovo. Voir a ce sujet [http://ww1.rtp.pt/noticias/index.php?article=336548&visual=26&rss=0 Kosovo: Independencia foi ruptura do sistema internacional - Amado]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [http://www.eubusiness.com/news-eu/1206798425.44 Kosovo independence 'abnormal': Portuguese president] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081224000653/http://www.eubusiness.com/news-eu/1206798425.44 |date=2008-12-24 }}, [http://imbondeiro.com/index.php?option=com_content&task=view&id=283&Itemid=297 Portugal nao reconhece Kosovo]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- !Druge države [[Organizacija za ekonomsku saradnju i razvoj|OECD]]-a |valign="top"| * {{flag|Turska}}<ref>{{en}}{{Cite web |url=http://www.mfa.gov.tr/turkey_s-political-relations-with-kosovo.en.mfa |title=Turkey´s Political Relations with Kosovo |site=Ministere de la guerre de Turquie |consulté le=16 avril 2010}}</ref> * {{flag|SAD}}<ref>{{Cite web |title=Les États-Unis reconnaissent le Kosovo comme un état indépendant |url=http://www.state.gov/secretary/rm/2008/02/100973.htm |access-date=2008-02-19 |archivedate=2008-02-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080219202408/http://www.state.gov/secretary/rm/2008/02/100973.htm |deadurl=no }}</ref> |valign="top"| * {{flag|Australija}}<ref>[http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSSP28616420080219 L'Australie reconnaît l'indépendance du Kosovo]</ref> * {{flag|Švajcarska}}<ref>{{Cite web |title=admin.ch - Déclaration du président de la Confédération |url=http://www.admin.ch/aktuell/00089/index.html?lang=fr&msg-id=17497 |access-date=2011-08-08 |archivedate=2015-04-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150403165530/http://www.admin.ch/aktuell/00089/index.html?lang=fr |deadurl=yes }}</ref> |valign="top"| * {{flag|Island}}<ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20080324000000/www.utanrikisraduneyti.is/frettaefni/frettatilkynningar/nr/4134 Fréttatilkynningar < Fréttaefni < Utanríkisrá?uneyti]</ref> * {{flag|Japan}}<ref>{{Cite web |title=Le Japon reconnaît l'indépendance du Kosovo |url=http://www.latribune.fr/info/Le-Japon-reconnait-l-independance-du-Kosovo-307-~-AP-JAPON-KOSOVO-INDEPENDANCE-$Db=News/News.nsf-$Channel=Monde |access-date=2011-08-08 |archive-date=2008-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917000330/http://www.latribune.fr/info/Le-Japon-reconnait-l-independance-du-Kosovo-307-~-AP-JAPON-KOSOVO-INDEPENDANCE-$Db=News/News.nsf-$Channel=Monde |dead-url=yes }}</ref> |valign="top"| * {{flag|Kanada}}<ref>[http://www.radio-canada.ca/nouvelles/International/2008/03/18/006-ottawa-kosovo-recon.shtml Ottawa reconnaît le Kosovo]</ref> * {{flag|Južna Koreja}}<ref>[http://www.mofat.go.kr/webmodule/htsboard/template/read/engboardread.jsp?typeID=12&boardid=302&seqno=306110&c=TITLE&t=&pagenum=1&tableName=TYPE_ENGLISHdu= Recognition of the Republic of Kosovo]</ref> |valign="top"| * {{flag|Norveška}}<ref>{{no}}[http://www.regjeringen.no/nn/dep/ud/Pressesenter/Pressemeldingar/2008/norge_kosovo.html?id=505130 Norge anerkjenner Kosovo som selvstendig stat]</ref> * {{flag|Novi Zeland}}<ref>{{sq}}{{Cite web |url=http://www.ks-gov.net/mpj/?page=1,4,324 |title=Njohja e Republikës së Kosovës nga Mbretëria e Swazilandit (13/04/2010) |site=Ministere de la guerre du Kosovo |consulté le=16 avril 2010.}}</ref> |- !Druge države [[Organizacija islamske konferencije|OIK]]-a |valign="top"| * {{flag|Afganistan}}<ref>{{Cite web |title=Afghanistan recognizes Kosovo's independence - MSNBC Wire Services - MSNBC.com |url=http://www.msnbc.msn.com/id/23220887/ |access-date=2011-08-08 |archivedate=2008-02-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080228040332/http://www.msnbc.msn.com/id/23220887/ |deadurl=yes }}</ref> * {{flag|Albanija}}<ref>{{sq}} [http://www.keshilliministrave.al/index.php?fq=brenda&m=news&lid=7323&gj=gj2 Keshilli i Ministrave] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120316032633/http://www.keshilliministrave.al/index.php?fq=brenda&m=news&lid=7323&gj=gj2 |date=2012-03-16 }}</ref> * {{flag|Senegal}}<ref>{{fr}}[http://www.afriquenligne.fr/actualites/international/le-senegal-reconnait-l'etat-independant-du-kosovo-2008021917019/ Le Sénégal reconnaît l'État indépendant du Kosovo - Afrique-Actualité - Informations, Maroc, Algérie, Tunisie, économie<!-- Titre généré automatiquement -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130615180633/http://www.afriquenligne.fr/actualites/international/le-senegal-reconnait-l'etat-independant-du-kosovo-2008021917019/ |date=2013-06-15 }}</ref> * {{flag|Burkina Faso}}<ref>[http://www.kosovapress.com/ks/index.php?cid=2,2,43752&PHPSESSID=f84ed2743e87f33cb3f505b93e3c2a50 BURKINA FASO RECOGNIZED KOSOVA]</ref> * {{flag|Sijera Leone}}<ref>{{hr}}{{en}}[http://www.kosovapress.com/ks/index.php?cid=2,2,47317&PHPSESSID=e07f851e79f26f71ea14b45864ec5eab Agjencia e Pavarur e Lajmeve- Kosova ; Sierra Leone Recognized Kosova]</ref> * {{flag|Ujedinjeni Arapski Emirati}}<ref>{{en}}{{Cite web |url=http://www.wam.org.ae/servlet/Satellite?c=WamLocEnews&cid=1223546208865&p=1135099400124&pagename=WAM%2FWamLocEnews%2FW-T-LEN-FullNews |title=UAE recognises Kosovo |site=Wam.org |consulté le=18 avril 2010.}}</ref> |valign="top"| * {{flag|Malezija}}<ref>{{en}}{{Cite web |url=http://www.kosovothanksyou.com/files/MalaysiaRecognizesTheIndependenceOfKosovo.jpg |title=Lettre du Ministere des Affaires Étrangeres de Malaisie |consulté le=17 avril 2010. |access-date=2011-08-08 |archive-date=2013-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928082041/http://www.kosovothanksyou.com/files/MalaysiaRecognizesTheIndependenceOfKosovo.jpg }}</ref> * {{flag|Maldivi}}<ref>{{en}}{{Cite web |url=http://www.newkosovareport.com/200902061598/Politics/Maldives-recognize-Kosovo.html |title=Maldives recognize Kosovo |site=New Kosova Report |consulté le=17 avril 2010. |access-date=2011-08-08 |archive-date=2012-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120219195558/http://www.newkosovareport.com/200902061598/Politics/Maldives-recognize-Kosovo.html |dead-url=yes }}</ref> * {{flag|Gambija}}<ref>{{hr}}{{pdf}}{{Cite web|url=http://www.kosovothanksyou.com/files/GambiaRecognizesKosovo.pdf|title=Gambia njeh pavarësinë e Kosovës|consulté le=17 avril 2010.|access-date=2011-08-08|archive-date=2010-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20100728034246/http://www.kosovothanksyou.com/files/GambiaRecognizesKosovo.pdf}}</ref> * {{flag|Saudijska Arabija}}<ref>{{en}}{{Cite web |url=http://www.spa.gov.sa/English/search.php?pg=1&s=kosovo&by1=n |title=Kosovo |site=Saudi Press Agency |consulté le=18 avril 2010. |access-date=2011-08-08 |archive-date=2014-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140425120702/http://www.spa.gov.sa/English/search.php?pg=1&s=kosovo&by1=n |dead-url=yes }}</ref> * {{flag|Bahrein}}<ref>{{en}}{{Cite web |url=http://english.bna.bh/?ID=79090 |title=Bahrain Recognizes Kosovo |site=Bahrain News Agency |consulté le=18 avril 2010. |access-date=2011-08-08 |archive-date=2009-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090523215817/http://english.bna.bh/?ID=79090 |dead-url=yes }}</ref> |valign="top"| * {{flag|Jordan}}<ref>{{hr}}{{Cite web |url=http://www.kohavision.net/index.php? |title=Site officiel de Koha.net |consulté le=18 avril 2010.}}</ref> * {{flag|Mauritanija}}<ref>{{hr}}{{Cite web |url=http://www.ks-gov.net/MFA/?page=1,4,419 |title=Njohja e Republikës së Kosovës nga Mbretëria e Swazilandit |site=Ks-gov |consulté le=18 avril 2010.}}</ref> * {{flag|Džibuti}}<ref>{{Cite web|url=http://www.gazetaexpress.com/web/index.php/artikujt/lexo/30180/C4/C13/|title=Djibouti e njeh pavarësinë|site=Gazeta Express|consulté le=9 mai 2010.}}</ref> * {{flag|Somalija}}<ref>{{en}}{{Cite web |url=http://www.newkosovareport.com/201005192196/Politics/Somalia-recognizes-Kosovo-independence.html |title=Somalia recognizes Kosovo independence |date=19 May 2010 |site=www.newkosovareport.com |consulté le=22 mai 2010. |access-date=2011-08-08 |archive-date=2012-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120408141420/http://www.newkosovareport.com/201005192196/Politics/somalia-recognizes-kosovo-independence.html |dead-url=yes }}</ref> * {{flag|Katar}}<ref>{{en}}{{Cite web |url=http://www.telegrafi.com/?id=2&a=12163 |title=Katari njeh Kosovën |date=04 January 2011 |site=www.newkosovareport.com |consulté le=4 janvier 2011.}}</ref> |valign="top"| * {{flag|Oman}} * {{flag|Niger}}<ref name="Niger & Guinea"/> * {{flag|Gabon}}<ref>{{sq}}{{cite news | url=http://www.gazetaexpress.com/?cid=1,13,62452 | title = Gaboni njeh Kosovën | date= 09. 09. 2011 | accessdate = 09. 09. 2011 | publisher=Gazeta Express}}</ref> * {{flag|Obala Slonovače}} * {{flag|Kuvajt}} |valign="top"| * {{flag|Brunej}}<ref>[http://www.mfa-ks.net/?page=2,4,1214 Brunei Darussalam recognizes Kosovo independence], Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Kosovo, 2012-04-25</ref> * {{flag|Čad}}<ref>[http://www.mfa-ks.net/?page=1,4,1282 Çadi njeh Republikën e Kosovës], Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Kosovo, 2012-05-01 (in Albanian)</ref> * {{flag|Pakistan}} * {{flag|Jemen}} * {{flag|Egipat}} * {{flag|Libija}} |- !Druge države |valign="top"| * {{flag|Kostarika}}<ref>{{fr}}{{Cite web |url=http://fr.rian.ru/world/20081002/117380695.html |title=Indépendance du Kosovo: le Costa Rica pourrait changer d'avis (Jeremic) |site=RIA novosti |consulté le=18 avril 2010.}}</ref> * {{flag|Peru}}<ref>{{es}}[https://web.archive.org/web/20080226065905/http://www.rree.gob.pe/portal/boletinInf.nsf/mrealdia/C9B70437F80DBAF7052573F700710D15?OpenDocument Ministerio de Relaciones Exteriores del Perú - Portal Institucional<!-- Titre généré automatiquement -->]</ref> * {{flag|Monako}}<ref>{{hr}}[http://www.president-ksgov.net/?id=5,67,67,67,a,714 Presidenti i Kosovës - dr. Fatmir Sejdiu]</ref> * {{flag|Lihtenštajn}}<ref>{{Cite web |title=Le Liechtenstein resonnait le Kosovo |url=http://www.llv.li/amtsstellen/llv-pia-pressemitteilungen/pressemitteilungen-alt.htm?pmid=108807&lpid=3789&imainpos=15844 |access-date=2011-08-08 |archivedate=2008-04-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080403062343/http://www.llv.li/amtsstellen/llv-pia-pressemitteilungen/pressemitteilungen-alt.htm?pmid=108807&lpid=3789&imainpos=15844 |deadurl=yes }}</ref> * {{flag|Maršalovi Otoci}}<ref>[http://www.newkosovareport.com/20080417889/Politics/Republic-of-the-Marshall-Islands-has-recognized-Kosovo.html "BREAKING NEWS: Republic of the Marshall Islands has recognized Kosovo"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080523225832/http://www.newkosovareport.com/20080417889/Politics/Republic-of-the-Marshall-Islands-has-recognized-Kosovo.html |date=2008-05-23 }}, ''New Kosova Report'', [[17 avril]] [[2008]].</ref> * {{flag|San Marino}} * {{flag|Kolumbija}}<!--lien mort<ref>[http://www.cancilleria.gov.co/WebContentManager/Repositorys/site0/06AGO08KOSOVO.pdf]</ref>--> *{{flag|Belize}}<ref>{{hr}}[http://www.president-ksgov.net/?id=5,67,67,67,a,949 Belize njeh pavarësinë e Kosovës]</ref> |valign="top"| * {{flag|Samoa}}<ref>[http://www.newkosovareport.com/200809151219/Politics/Samoa-recognizes-indepedent-Kosovo.html Samoa recognizes independent Kosovo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081019230414/http://www.newkosovareport.com/200809151219/Politics/Samoa-recognizes-indepedent-Kosovo.html |date=2008-10-19 }}, ''New Kosova Report''</ref> * {{flag|Crna Gora}}<ref>[http://www.balkaninsight.com/en/main/news/13885 BalkanInsight.com - Montenegro Recognises Kosovo<!-- Titre généré automatiquement -->]</ref> * {{flag|Makedonija}}<ref>{{Cite web |url=http://www.lemonde.fr/web/depeches/0,14-0,39-37240020@7-37,0.html |title=Article paru dans Le Monde |consulté le=}}<!-- Titre généré automatiquement --></ref> * {{flag|Mikronezija}}<ref>{{fr}}{{Cite web |url=http://www.lefigaro.fr/flash-actu/2008/12/06/01011-20081206FILWWW00621-la-micronesie-reconnait-le-kosovo.php |title=La Micronésie reconnaît le Kosovo |site=Le Figaro |consulté le=19 avril 2010.}}</ref> * {{flag|Panama}}<ref>[http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/world/view/20090116-183817/Panama-recognizes-Kosovo-independence "Panama recognizes Kosovo independence ]</ref> * {{flag|Dominikanska Republika}}<ref>{{pdf}}{{Cite web |url=http://kosovothanksyou.com/files/DominicanRepublicRecognition.pdf |title=Courrier du ministere des affaires étrangeres de la République Dominicaine |site= |consulté le=18 avril 2010. |access-date=2011-08-08 |archive-date=2012-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323151335/http://kosovothanksyou.com/files/DominicanRepublicRecognition.pdf }}</ref> * {{flag|Malavi}}<ref>{{hr}}{{Cite web |url=http://www.ks-gov.net/MPJ/?page=1,4,404 |title=Ministri Hyseni nesër në vizitë zyrtare në Tiranë |site=République du Kosovo |consulté le=19 avril 2010. |access-date=2011-08-08 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130005526/http://www.ks-gov.net/MPJ/?page=1,4,404 |dead-url=yes }}</ref> * {{flag|Svazilend}}<ref>{{en}}[http://www.mfa-ks.net/?page=2,4,481 Recognition of the Republic of Kosovo by the Kingdom of Swaziland]</ref> |valign="top"| * {{flag|Vanuatu}}<ref>{{en}}{{Cite web |url=http://www.kohaditore.com/index.php?cid=1,7,19707 |title=AKR: Vanuatu e ka njohur Kosovën |date=28/04/2010 |site=www.kohaditore.com |consulté le=22 mai 2010. |access-date=2011-08-08 |archive-date=2012-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120227034427/http://www.kohaditore.com/index.php?cid=1,7,19707 |dead-url=yes }}</ref> * {{flag|Honduras}}<ref>{{en}}[http://www.mfa-ks.net/?page=2,33 Countries that have recognized the Republic of Kosova]</ref> * {{flag|Kiribati}}<ref>{{al}}{{Cite web |url=http://www.mfa-ks.net/?page=1,4,599 |title=Kiribatit njeh Republikën e Kosovës|site=Ks-gov|consulté le=25 octobre 2010.}}</ref> * {{flag|Tuvalu}}<ref>{{al}}{{Cite web |url=http://www.mfa-ks.net/?page=1,4,607 |title=Tuvalu njeh Republikën e Kosovës|site=Ks-gov|consulté le=19 novembre 2010.}}</ref> * {{flag|Andora}}<ref>{{ca}}[http://www.rtva.ad/noticia.aspx?id=30829 Andorra reconeix Kosovo com a Estat independent] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130602053054/http://www.rtva.ad/noticia.aspx?id=30829 |date=2013-06-02 }}</ref> * {{flag|Gvineja}}<ref name="Niger & Guinea">{{en}}[http://www.mfa-ks.net/?page=2,4,896 The Republic of Niger and the Republic of Guinea Conakry recognize Kosovo’s independence], Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Kosovo, 2011-08-16</ref><ref>{{fr}}[http://www.kosovapress.com/ks/repository/images/nota_njohse.JPG Note] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130615214936/http://www.kosovapress.com/ks/repository/images/nota_njohse.JPG |date=2013-06-15 }}, Kosovapress.com, 2011-08-16</ref> * {{flag|Benin}}<ref>{{sq}}[http://www.zeri.info/artikulli/1/1/32180/republika-e-beninit-njeh-republiken-e-kosoves/ Republika e Beninit njeh Republikën e Kosovës] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120320203539/http://www.zeri.info/artikulli/1/1/32180/republika-e-beninit-njeh-republiken-e-kosoves/ |date=2012-03-20 }}, Zeri, 2011-08-17</ref><ref>{{fr}}[http://quotidienlindependant.com/?p=2360 Diplomatie béninoise: Le Bénin reconnaît l’Etat de Kosovo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111208061502/http://quotidienlindependant.com/?p=2360 |date=2011-12-08 }}, l'Indépendent, 2011-08-18</ref> * {{flag|Sveta Lucija}} * {{flag|Haiti}} |valign="top"| *{{flag|Istočni Timor}} * {{flag|Sveti Kristofor i Nevis}} * {{flag|Fidži}} * {{flag|Gvajana}} |valign="top"| * {{flag|Tanzanija}} * {{flag|Tajland}} * {{flag|Salvador}} * {{flag|Tonga}} * {{flag|Antigva i Barbuda}} * {{flag|Singapur}} * {{flag|Bangladeš}} * {{flag|Barbados}} |} <br /> === Države koje nisu članice Ujedinjenih Nacija, a koje su priznale nezavisnost Kosova === * {{flag|Tajvan}},<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.newkosovareport.com/20080218607/Politics/Taiwan-recognizes-Kosovo-independence.html |access-date=2008-02-19 |archivedate=2008-02-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080226031047/http://www.newkosovareport.com/20080218607/Politics/Taiwan-recognizes-Kosovo-independence.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.mofa.gov.tw/webapp/content.asp?cuItem=30318|title=The Government of Taiwan Congratulates Kosovo on Gaining Independence|date=18. 02. 2008|accessdate=18. 02. 2008|publisher=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of China|archive-date=2008-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20080226101737/http://www.mofa.gov.tw/webapp/content.asp?cuItem=30318|dead-url=yes}}</ref> [[18. 2.|18.2.]] [[2008]]. * {{flag|Severni Kipar}},<ref>[http://www.kktcb.eu/index.php?tpl=show_news&id=236 President Talat’s Message on Kosovo’s Declaration of Independence], TRNC Presidency Official Website, February 18, 2008.</ref> [[18. 2.|18.2.]] [[2008]]. * {{flag|Cookovi Otoci}},<ref>[http://koha.net/?id=27&l=58028 Kosova lidh marrëdhënie diplomatike me Ishujt Cook, Koha Ditore]</ref> [[18. 5.|18.5.]] [[2015]]. * {{flag|Niue}},<ref>[http://www.mfa-ks.net/?page=3,4,2671 Niue priznala Kosovo, Ministarstvo vanjskih poslova Republike Kosovo]</ref> [[23. 6.|23.6.]] [[2015]] == Države članice Ujedinjenih Nacija koje nisu priznale nezavisno Kosovo (98) == {|width="100%" border="0" cellspacing="0" cellpadding="4" style="background:transparent" class="wikitable" |- !width="15%"|Države Evropske Unije |width="17%" valign="top"| * {{flag|Grčka}}<ref>{{Cite web |title=Briefing of diplomatic correspondents by Foreign Ministry spokesman Mr. G. Koumoutsakos |url=http://www.mfa.gr/www.mfa.gr/Articles/en-US/290808_alp_1636.htm |access-date=2008-12-20 |archivedate=2008-12-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081220130941/http://www.mfa.gr/www.mfa.gr/Articles/en-US/290808_alp_1636.htm |deadurl=no }}</ref> |width="17%" valign="top"| * {{flag|Kipar}}<ref name="Reconnaissance de l'indépendance" /> |width="17%" valign="top"| * {{flag|Rumunija}}<ref name="Reconnaissance de l'indépendance" />{{,}}<ref name="Roumanie_2010-07-23">''[[Agence France-Presse|AFP]]'', dépêche [https://web.archive.org/web/20100726125408/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5izrRjil5uMo0AbTB3zZ3lTRs6gSA {{guil|La Roumanie ne reconnaît toujours pas l'indépendance du Kosovo}}], 23 juillet 2010.</ref> |width="17%" valign="top"| * {{flag|Slovačka}}<ref>{{Cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7249034.stm |site=BBC NEWS |title=Kosovo MPs proclaim independence |consulté le=19 avril 2010.}}<!-- Titre généré automatiquement --></ref> |width="17%" valign="top"| * {{flag|Španija}}<ref name="Reconnaissance de l'indépendance" />{{,}}<ref name="Espagne_2010-07-23">''Nouvelobs.com'', article [http://tempsreel.nouvelobs.com/actualite/monde/20100723.OBS7571/l-espagne-refuse-toujours-de-reconnaitre-le-kosovo.html {{guil|L'Espagne refuse toujours de reconnaître le Kosovo}}], 23 juillet 2010.</ref> |- !Države [[Zajednica Nezavisnih Država|ZND]]-a |valign="top"| * {{flag|Azerbejdžan}}<ref>{{fr}}[http://www.lejdd.fr/cmc/scanner/international/20088/kosovo-l-azerbaidjan-est-contre-_96059.html Kosovo: L'Azerbaïdjan est contre - Toute l'actu sur Lejdd.fr<!-- Titre généré automatiquement -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140425115839/http://www.lejdd.fr/cmc/scanner/international/20088/kosovo-l-azerbaidjan-est-contre-_96059.html |date=2014-04-25 }}</ref> * {{flag|Belorusija}}<ref>{{en}}[http://www.mfa.gov.by/en/press/news/ac692ee50d369a5d.html Statement by the Foreign Ministry of the Republic of Belarus relating to the unilateral proclamation of independence by the Kosovo temporary authorities of self-government<!-- Titre généré automatiquement -->]</ref> * {{flag|Jermenija}}<ref>{{en}}[http://www.armenialiberty.org/armeniareport/report/en/2008/09/E5FDD453-D06C-4C03-B625-2C741767F725.ASP Armenia Rules Out Abkhazia, South Ossetia Recognition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081109035814/http://www.armenialiberty.org/armeniareport/report/en/2008/09/E5FDD453-D06C-4C03-B625-2C741767F725.ASP |date=2008-11-09 }}</ref> |valign="top"| * {{flag|Kazahstan}}<ref>{{fr}}[http://fr.rian.ru/world/20080218/99476844.html RIA Novosti - International - Kosovo: le Kazakhstan "ne salue pas" la proclamation unilatérale de l'indépendance<!-- Titre généré automatiquement -->]</ref> * {{flag|Kirgistan}}<ref>{{ru}}[http://www.mfa.kg/mews-of-mfa-kr/498_ru.html Позиция Кыргызской Республики по Косово - Официальный сайт Министерства иностранных дел Кыргызской Республики<!-- Titre généré automatiquement -->]</ref> * {{flag|Moldavija}}<ref>{{fr}}[http://www.romandie.com/infos/news2/080218151952.r538ldy5.asp Romandie News : L'indépendance du Kosovo, facteur de "déstabilisation" en Europe<!-- Titre généré automatiquement -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080405230432/http://www.romandie.com/infos/news2/080218151952.r538ldy5.asp |date=2008-04-05 }}</ref> |valign="top"| * {{flag|Rusija}}<ref>{{en}}[http://www.csmonitor.com/World/Europe/2008/0220/p06s01-woeu.html]</ref> * {{flag|Tadžikistan}}<ref>[http://www.ca-news.org/news/16213 CA-NEWS : Таджикистан не признает независимость Косово<!-- Titre généré automatiquement -->]</ref> * {{flag|Turkmenistan}} |valign="top"| * {{flag|Ukrajina}} * {{flag|Uzbekistan}} |valign="top"| |- !Druge države |valign="top"| * {{flag|Alžir}}<ref>{{fr}}{{Cite web |url=http://www.algeria-watch.org/fr/article/pol/diplomatie/non_reconnaissance_kosovo.htm |title=Le ministre serbe de la Défense chez Bouteflika. L'Algérie ne reconnaît pas l'indépendance du Kosovo |site=Algeria Watch |consulté le=19 avril 2010.}}</ref> * {{flag|Angola}}<ref>{{Cite web |url=http://allafrica.com/stories/200806240413.html |title=Angola: Head of State Sends Message to Serbian Counterpart |access-date=2008-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080702191442/http://allafrica.com/stories/200806240413.html |archive-date=2008-07-02 |url-status=dead}}</ref> * {{flag|Argentina}}<ref>{{Cite web |title=Por las Malvinas, el Gobierno decidió no reconocer a Kosovo |url=http://www.clarin.com/diario/2008/02/20/elpais/p-00701.htm |access-date=2011-08-08 |archive-date=2008-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080228025147/http://www.clarin.com/diario/2008/02/20/elpais/p-00701.htm }}</ref> * {{flag|Bahami}} * {{flag|Bocvana}} * {{flag|Bolivija}}<ref>{{fr}} [http://fr.news.yahoo.com/ap/20080222/twl-kosovo-independance-venezuela-5c16fb8_1.html La Bolivie contre la déclaration<!-- Titre généré automatiquement -->]</ref> * {{flag|Bosna i Hercegovina}} * {{flag|Burundi}} * {{flag|Butan}} * {{flag|Brazil}}<ref>[http://puc-riodigital.com.puc-rio.br/cgi/cgilua.exe/sys/start.htm?infoid=1641&sid=42&tpl=printerview Brasil não reconhece independência do Kosovo]</ref> * {{flag|Grenada}} * {{flag|Čile}} * {{flag|Demokratska Republika Kongo}} * {{flag|Dominika}} * {{flag|Centralnoafrička Republika}} |valign="top"| * {{flag|Ekvador}} * {{flag|Ekvatorijalna Gvineja}} * {{flag|Eritreja}} * {{flag|Etiopija}} * {{flag|Filipini}} * {{flag|Gana}} *{{flag|Gruzija}}<ref>{{en}} [http://news.xinhuanet.com/english/2008-02/18/content_7620326.htm Kosovo's proclaimed independence provokes mixed responses from international community_English_Xinhua<!-- Titre généré automatiquement -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226121555/http://news.xinhuanet.com/english/2008-02/18/content_7620326.htm |date=2008-02-26 }}</ref> * {{flag|Gvatemala}} * {{flag|Gvineja Bisau}} * {{flag|Indija}}<ref name="autogenerated1" /> * {{flag|Indonezija}} * {{flag|Iran}}<ref>[http://www.alalam.ir/english/en-NewsPage.asp?newsid=041030120080314111725 Ahmadinejad: US 'Enemies of All Humanity']</ref> * {{flag|Irak}} * {{flag|Izrael}} * {{flag|Jamajka}} |valign="top"| * {{flag|Južna Afrika}} * {{flag|Južni Sudan}} * {{flag|Kambodža}} * {{flag|Kamerun}} * {{flag|Kenija}} * {{flag|Komori}} * {{flag|Kina}}<ref name="autogenerated1">[http://fr.rian.ru/world/20080529/108775673.html RIA Novosti - International - Belgrade proteste contre le drapeau kosovar au Parlement européen<!-- Titre généré automatiquement -->]</ref> * {{flag|Kuba}} * {{flag|Laos}} * {{flag|Lesoto}} * {{flag|Liban}} * {{flag|Liberija}} * {{flag|Madagaskar}} * {{flag|Mali}} * {{flag|Maroko}}<ref>{{fr}}{{Cite web |url=http://www.kosovojesrbija.fr/fr/les-infos/le-maroc-ne-reconnaitra-pas-le-kosovo.html |title="Le Maroc ne reconnaîtra pas le Kosovo" |access-date=2011-08-08 |archive-date=2011-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110830101426/http://www.kosovojesrbija.fr/fr/les-infos/le-maroc-ne-reconnaitra-pas-le-kosovo.html |dead-url=yes }}<!-- Titre généré automatiquement --></ref> * {{flag|Mauricijus}} * {{flag|Meksiko}} |valign="top"| * {{flag|Mjanmar}} * {{flag|Mongolija}} * {{flag|Mozambik}} * {{flag|Namibija}} * {{flag|Nauru}} * {{flag|Nepal}} * {{flag|Nigerija}} * {{flag|Nikaragva}} * {{flag|Oman}} * {{flag|Palau}} * {{flag|Papua Nova Gvineja}} * {{flag|Paragvaj}} * {{flag|Republika Kongo}} * {{flag|Ruanda}} * {{flag|Sao Tome i Principe}} * {{flag|Sejšeli}} * {{flag|Severna Koreja}} * {{flag|Solomonska Ostrva}} * {{flag|Sirija}} * {{flag|Srbija}}<ref name="Reconnaissance de l'indépendance" /> |valign="top"| * {{flag|Sudan}} * {{flag|Surinam}} * {{flag|Sveti Kits i Nevis}} * {{flag|Sveti Vincent i Grenadini}} * {{flag|Šri Lanka}}<ref>{{fr}}{{Cite web |url=http://www.7sur7.be/7s7/fr/1505/Home/article/detail/174836/2008/02/17/-La-decision-du-Kosovo-menace-la-paix-monsiale-.dhtml |title= "La décision du Kosovo menace la paix mondiale" (19/04/2010) |site=7s7: Monde (174836)}}<!-- Titre généré automatiquement --></ref> * {{flag|Togo}} * {{flag|Trinidad i Tobago}} * {{flag|Tunis}} * {{flag|Uganda}} * {{flag|Urugvaj}} * {{flag|Venecuela}}<ref>{{Cite web |title=Le Venezuela ne reconnaît pas l'indépendance du Kosovo{{!}}International{{!}}Cyberpresse<!-- Titre généré automatiquement --> |url=http://www.cyberpresse.ca/article/20080221/CPMONDE/80221173/1030/CPMONDE |access-date=2011-08-08 |archivedate=2008-05-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080510114746/http://www.cyberpresse.ca/article/20080221/CPMONDE/80221173/1030/CPMONDE |deadurl=yes }}</ref> * {{flag|Vijetnam}}<ref>[http://www.reuters.com/article/europeCrisis/idUSSP31431 Vietnam says against unilateral Kosovo independence|Reuters<!-- Titre généré automatiquement -->]</ref> * {{flag|Zambija}} * {{flag|Zelenortska Ostrva}} * {{flag|Zimbabve}} |} <br /> === Države koje nisu članice Ujedinjenih Nacija, a koje nisu priznale nezavisnost Kosova === * {{flag|Abhazija}} * {{flag|Nagorno-Karabah}} * {{flag|Država Palestina}} * {{flag|Saharska Arapska Demokratska Republika}} * {{flag|Somalilend}} * {{flag|Južna Osetija}} * {{flag|Pridnjestrovlje}} * {{flag|Vatikan}}<ref>{{fr}}{{Cite web |url=http://www.zenit.org/article-26950?l=french |title= "L’indépendance du Kosovo non reconnue par le Saint-Siège" (11/02/2011)}}</ref> === Države koje priznaju [[kosovski pasoš]], iako još nisu priznale nezavisnost Kosova === * {{flag|Grčka}},<ref>[http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/hr/features/setimes/newsbriefs/2008/09/21/nb-01 Grčka će prihvatiti nove kosovske putovnice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110201175002/http://setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/hr/features/setimes/newsbriefs/2008/09/21/nb-01 |date=2011-02-01 }}, setimes.com</ref> * {{flag|Rumunija}},<ref name=putovnice>[http://dnevnik.hr/vijesti/svijet/rumunjska-i-slovacka-priznaju-kosovske-putovnice-iako-jos-ne-i-kosovo.html Rumunjska i Slovačka priznaju kosovske putovnice, iako još ne i Kosovo], dnevnik.hr</ref> * {{flag|Slovačka}},<ref name=putovnice /> * {{flag|Bosna i Hercegovina}},<ref>[http://www.dnevni-list.ba/index.php?option=com_content&view=article&id=29719:bih-priznala-putovnice-kosova&catid=10:izdvojeno1&Itemid=21 BIH priznala putovnice Kosova], dnevni-list.ba</ref> * {{flag|Surinam}},<ref>[http://www.mfa-ks.net/?page=3,4,1364 Republika Surinam priznala pasoše Kosova], Republika Kosovo, Ministarstvo vanjskih poslova</ref> * {{flag|Izrael}},<ref>[http://mfa.gov.il/MFA_Graphics/MFA%20Gallery/Consular%20forms/VisaRequirements.pdf Tourist Visa Table], Israel Ministry of Foreign Affairs (PDF)</ref> * {{flag|Rusija}},<ref>[http://www.kurir.rs/vesti/politika/putin-priznao-kosovske-pasose-clanak-1880169 Putin priznao kosovske pasoše], Kurir</ref> == Izvori == {{reflist|2}} {{Commonscat|Kosovo}} [[Kategorija:Politika Kosova]] [[el:Κόσοβο#Διεθνής αναγνώριση]] [[fr:Kosovo#Reconnaissance internationale]] nqb1m6tckuj6zig4k1acj85yqnb4rrk 0 42302 42716462 42250845 2026-11-05T15:00:15Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716462 wikitext text/x-wiki {{Film | naziv filma = Maurice | drugi nazivi = | slika = | opis slike = DVD omot filma | tagline = | režija =[[James Ivory]] | žanr =[[drama]], [[romantična drama]] | produkcija = [[Ismail Merchant]]<br />[[Paul Bradley]] | scenarij = [[E. M. Forster|E.M. Forster]] ([[Maurice (roman)|roman]])<br />[[Kit Hesketh-Harvey]]<br />[[James Ivory]] | naracija = | uloge = [[James Wilby]]<br />[[Hugh Grant]]<br />[[Rupert Graves]]<br />[[Denholm Elliott]]<br />[[Simon Callow]]<br />[[Billie Whitelaw]] | glazba = [[Richard Robbins]] | distributer = | godina = 1987. | trajanje = 140 min. | država = [[Datoteka:Flag of the United Kingdom.svg|25px]] [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | jezik = [[Engleski jezik]] | budžet = | prethodni = | naredni = | web stranica = | imdb_id = 0093512 }} '''''Maurice''''' je film iz [[1987]]. godine, snimljen po [[Maurice (roman)|istoimenom romanu]] [[E. M. Forster|E.M. Forstera]]. Priča o [[gej]] ljubavi s početka [[20. vijek|20. veka]] u [[Engleska|Engleskoj]], prati život Maurice Halla od njegovih školskih dana nadalje. Film, u produkciji [[Merchant Ivory Production]] i [[Channel Four Films]], režirao je [[James Ivory]], a producirao [[Ismail Merchant]]. U glavnim ulogama su [[James Wilby]], [[Hugh Grant]] i [[Rupert Graves]]. U sporednim ulogama se pojavljuju [[Denholm Elliott]], [[Simon Callow]], [[Billie Whitelaw]] i [[Ben Kingsley]]. == Sadržaj == ''Za kratak prikaz radnje filma, vidi'': '''''[[Maurice (roman)]]'''''. == Razlike u odnosu na roman == Maurice je na početku filma prikazan kao dečak od 11 godina, dok u romanu ima 14. U filmu su izostavljeni gotovo svi filozofski dijalozi i mnogi sporedni zapleti, kao na primer, Mauriceova zaljubljenost u školskog druga, Dickiea. U filmu je posvećeno više pažnje Risleyju, koji je osuđen na 6 meseci teškog rada zbog [[homoseksualnost]]i (u romanu nije zatvoren) kako bi se dramatizovala opasnost koju je homoseksualnost nosila u [[edvardijanska era|edvardijanskoj eri]] i da bi se obezbedio jasniji kontekst savremenoj publici zbog koga Clive oseća da mora da odbije Mauricea. Scena poslednjeg sastanka Mauricea i Aleca prikazana je u pseudo-[[elizabetanska era|elizabetanskom]] kupatilu uz aluzije na [[Arts and Crafts]] sa kojim je povezan [[Edward Carpenter]] (E.M. Forster je dobio inspiraciju za roman kada je posetio Carpentera i njegovog partnera [[George Merrill]]a), ali i na [[Christopher Marlowe|Christophera Marlowea]] i [[William Shakespeare|Shakespearea]]. == Uloge == * [[James Wilby]] - Maurice Hall * [[Hugh Grant]] - Clive Durham * [[Rupert Graves]] - Alec Scudder * [[Denholm Elliott]] - Doctor Barry * [[Simon Callow]] - Mr. Ducie * [[Billie Whitelaw]] - Mrs. Hall * [[Barry Foster (glumac)|Barry Foster]] - Dean Cornwallis * [[Judy Parfitt]] - Mrs. Durham * [[Phoebe Nicholls]] - Anne Durham * [[Ben Kingsley]] - Lasker-Jones * [[Patrick Godfrey]] - Simcox * [[Mark Tandy]] - Risley * [[Kitty Aldridge]] - Kitty Hall * [[Helena Michell]] - Ada Hall * [[Catherine Rabett]] - Pippa Durham * [[Peter Eyre]] - Rev. Borenius * [[Michael Jenn]] - Archie * [[Mark Payton]] - Chapman * [[Orlando Wells]] - Young Maurice * [[Maria Britneva]] - Mrs. Sheepshanks * [[John Elmes]] - Hill * [[Alan Foss]] - Old Man on Train * [[Philip Fox (glumac)|Philip Fox]] - Dr. Jowitt * [[Olwen Griffiths]] - Mrs. Scudder * [[Chris Hunter]] - Fred Scudder * [[Gerald McArthur]] - učenik * [[Breffni McKenna]] - stražar * [[Miles Richardson]] – treči učenik * [[Phillida Sewell]] - Matron * [[Matthew Sim]] - Featherstonhaugh * [[Andrew St. Clair]] – drugi učenik * [[Harriet Thorpe]] - konobarica * [[Julian Wadham]] - Hull * [[Richard Warner]] - sudija * [[Alan Whybrow]] - Mr. Scudder '''Cameo''' * [[Helena Bonham Carter]] – Žena u Cricket Matchu * [[Adrian Ross Magenty]] - Dickie Barry == DVD == DVD je izdat 2002. godine i sadrži scene koje nisu ušle u konačnu verziju kao i komentare reditelja. == Nagrade == === [[Venecijanski filmski festival]] === * 1987 – Najbolji glumac – [[James Wilby]] i [[Hugh Grant]] * 1987 – Srebrni lav (za režiju) – [[James Ivory]] * 1987 – Zlatna Osella (za muziku) – [[Richard Robbins]] === [[Oscari|Oscar]] === * 1988 – nominacija – najbolji kostim ([[Jenny Beaven]] i [[John Bright]]) == Vanjske veze == * {{imdb title|id=0093512|title=Maurice}} * ''[http://www.merchantivory.com/maurice.html Maurice]'' na sajtu [https://web.archive.org/web/20210208154533/http://www.merchantivory.com/ Merchant Ivory Productions]. {{Merchant Ivory Productions}} {{James Ivory}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Filmovi 1987.]] [[Kategorija:Filmovi sa LGBT tematikom]] [[Kategorija:Britanski filmovi]] [[Kategorija:Filmovi temeljeni na knjigama]] [[Kategorija:Dramski filmovi]] ct6o66iraoza4e6dihe7615jct03mlm 0 47687 42716725 42714680 2026-11-06T03:08:14Z Stephan1000000 137538 549 42716725 wikitext text/x-wiki {{Dablink|Ovo je članak o originalnoj TV-seriji. Za njene spin-offove v. [[Law & Order (franšiza)]]. Za značenje originalnog izraza v. [[Red i zakon]]}} {{Italic title}} {{Infokutija TV | naziv_emisije = Zakon i red | slika = [[Datoteka:Lawandorder01.jpg|250px]] | caption = | orig_naslov = Law & Order | orig_pismo = | format = | kamera = | fotografija = | Zvuk = | trajanje = c. 43 min | kreator = [[Dick Wolf]] | scenario = | scenario = | producent = | režija = | izvrš.producent = | urednik = | uloge = [[George Dzundza]]<br />[[Chris Noth]]<br />[[Dann Florek]]<br />[[Michael Moriarty]]<br />[[Richard Brooks (glumac)|Richard Brooks]]<br />[[Steven Hill]]<br />[[Paul Sorvino]]<br />[[Carolyn McCormick]]<br />Jerry Orbach<br />S. Epatha Merkerson<br />Jill Hennessy<br />[[Sam Waterston]]<br />[[Benjamin Bratt]]<br />Carey Lowell<br />[[Angie Harmon]]<br />Jesse L. Martin<br />[[Dianne Wiest]]<br />Elisabeth Röhm<br />[[Fred Dalton Thompson]]<br />Dennis Farina<br />Annie Parisse<br />[[Michael Imperioli]]<br />[[:sr:Milena Gović|Milena Govich]]<br />Alana de la Garza<br />[[Jeremy Sisto]]<br />[[Linus Roache]]<br />[[Anthony Anderson]] | glasovi = | naracija = Steven Zirnkilton | kompozitor = Mike Post | uvodna_tema = ''Theme of Law & Order'' | završna_tema = | zemlja = {{flag|SAD}} | lokacija = | jezik = [[engleski jezik]] | kanal = {{flagicon|SAD}} [[NBC]] | početak = [[13. 9.|13. rujna]] [[1990]]. | kraj = [[24. 5.|24. svibnja]] [[2010]]. | br_serijala = 26 | br_epizoda = 549 | lista_epizoda = Spisak epizoda "Law & Order" | prethodi = | slijedi = | srodna = ''[[Law & Order: Special Victims Unit|Zakon i red: Odjel za žrtve]]''<br />''[[Law & Order: Criminal Intent|Zakon i red: Zločinačke nakane]]''<br />''[[Law & Order: Trial by Jury|Zakon i red: Suđenje pred porotom]]''<br />''[[Zakon i red: Los Angeles]]''<br />''[[Zakon i red: UK]]''<br />''[[Zakon i red: Pariz]]'' | website = | imdb_id = 0098844 | tv.com_id = }} '''''Zakon i red''''' ([[engleski jezik|engleski]] '''''Law & Order''''') je bila američka [[kriminalistički žanr|kriminalistička serija]] koju je stvorio [[Dick Wolf]]. Serija se od svoje premijere [[13. 9.|13. rujna]] [[1990]]., pa do prekida emitiranja [[24. 5.|24. svibnja]] [[2010]]. emitirala na [[NBC]]-u. Radnja serije bila je smještena je u [[New York]]u i podijeljenja je na dio u kojem policija istražuje slučaj i traži krivca i dio u kojem tužiteljstvo proganja krivce na sudu. Likovi se često susreću sa dilemama i problemima tijekom istrage, ali i tijekom suđenja. Slučajevi su rijetko lako riješavani i skoro nikad zadovoljavajuće za sve sudionike. Uspjeh ove serije doveo je do stvaranja novih serija povezanih s ovom franšizom: ''[[Law & Order: Special Victims Unit|Zakon i red: Odjel za žrtve]]'' i ''[[Law & Order: Criminal Intent|Zakon i red: Zločinačke nakane]]''. Serija je ukupno emitirana punih 20. sezona, te je time najduže emitirana serija iz franšize, i prva u cijeloj povijesti američke televizije iz ovog žanra. Završetkom 20. sezone, izjednačila se sa serijom ''Gunsmoke'' koja je do [[2010]]. držala rekord.<ref>[http://www.usatoday.com/life/television/2007-05-13-3357411223_x.htm Serija ''Gunsmoke'']</ref><ref>{{Cite web |title=Gotov ''Zakon i red'' |url=http://www.mediaspy.org/report/2010/05/15/law-order-cancelled/ |access-date=2011-04-06 |archivedate=2010-05-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100529122032/http://www.mediaspy.org/report/2010/05/15/law-order-cancelled/ |deadurl=yes }}</ref> == Format == Serija se od dva dijela: prvi dio u kojem detektivi istražuju slučaj, a drugi dio u kojem tužiteljstvo sudski proganja osumnjičene. Ovaj format identičan je onome iz serije ''Arrest and Trial'', no identičnost se smatra slučajnom. Autor serije Dick Wolf izjavio je da nije ni znao za spomenutu seriju kad je stvarao ''Zakon i red''. ''Zakon i red'' je uglavnom samostalan, sa samo par iznimki u 18 godina produkcije. Steven Zirnkilton na početku svake epizode čita uvod u seriju: <center>''U sudskome sustavu, narod predstavljaju dvije odvojene, ali jednako važne skupine:<br />detektivi koji istražuju zločine i tužitelji koje gone počinitelje. Ovo su njihove priče...''</center> Prva scena u seriji uglavnom prikazuje svakodnevne slike iz života u [[New York]]u, no onda se odmah prebaci na scenu zločina (najčešće ubojstva) i prikazuje detektive kako saznaju o čemu se radi u slučaju od forenzičara. Nakon što se to prikaže, slijedi uvodna špica serije gdje se može čuti poznata glazba ''Zakona i reda'' i gdje se prikazuju svi glavni glumci serije. Policiju u seriji predstavljaju policijski poručnik, te dvojica detektiva (viši i niži) koji djeluju u fiktivnoj 27. postaji na [[Manhattan]]u. Postaja je u seriji znana i kao Odjel za ubojstva. Detektivi istražuju zločin, sakupljaju dokaze, ispituju svjedoke i redovito se javljaju poručniku. Dokazi i iskazi dovode do uhićenja osumnjičenih. Slučaj se tada predaje Uredu okružnog tužioca na Manhattanu, kojeg predstavljaju okružni tužitelj, izvršni okružni tužitelj i pomoćnik tužioca. Tužiteljstvo sređuje nagodbe, priprema svjedoke i sudski proganja optuženog. I tijekom tih priprema, policija i dalje radi na slučaju i redovito obavještava tužiteljstvo o napretku. I policija i tužiteljstvo surađuju sa medicinskim laboratorijem, forenzičarima, psihijatrima i ostalim okružnim tužiteljstvima. Za razliku od većine pravnih serija (npr. ''[[Perry Mason]]'') sudski proces prikazuje se s gledišta tužiteljstva i tako pokazuje da je jednako teško osuditi krivog kao i osloboditi nevinog. Dio koji predstavlja tužiteljstvo neobičan je jer ne prikazuje samo suđenje nego i nagodbe, ispitivanje svjedoka od strane tužioca, razgovore sa policijom i drugo, što nije uobičajena praksa u pravnim serijama. Pravni dio uglavnom započinje izricanjem optužbe i zahtjevom tužiteljstva za pritvor uz kauciju ili pritvor bez kaucije (ovisno o zločinu i statusu optuženog), no u nekoliko epizoda vidjeli smo i odabir porote, saslušanje pred istražnom porotom koja odlučuje hoće li se suditi ili ne. No u većini epizoda, nakon izricanja optužbe vidimo pripremanje za suđenje i sam tijek suđenja. Tijekom suđenja uglavnom vidimo ispitivanje ključnih svjedoka, završne riječi i odluku porote. U seriji rijetko viđamo uvodne riječi i ispitivanje manje važnih svjedoka, a zna se i dogoditi da se na kraju suđenje na sazna odluka porote. U takvoj situaciji epizoda završi tik prije izricanja presude ili završi kada tužiteljstvo pri kraju epizode otkrije ključne dokaze koji dokazuju krivnju optuženog, ali u tim slučajevima je izvjesno da će porota optuženog proglasiti krivim. Neke epizode serije su temeljene na stvarnim slučajevima. Na primjer, epizoda ''Tabloid'' (1998.) je temeljena na slučaju smrti princeze Diane [[1997]]. godine. No, što se epizoda više približava kraju radnja se sve manje drži slučaja koji je bio inspiracija za nju i sve više ide svojim tokom. Epizode koje imaju velike sličnosti sa stvarnim slučajevima uglavnom koriste frazu ''"ripped from the headlines"'' (''iščupan sa naslovnica''), no tekst prije početka epizode podsjeća gledatelje da su svi likovi i radnja fiktivni. Baš zbog formata serije, detektivi se rijetko suočavaju sa jednostavnim slučajevima u kojima optuženi slabo skriva svoju krivnju. Tako se često događa da detektivi imaju jako malo ili skoro nijedan dobar dokaz (nekad ne znaju ni identitet žrtve) pa moraju slijediti i najsitinije tragove kako bi došli do rješenja. Tijekom sredine epizode detektivi surađuju sa tužiteljstvom i traže naloge. Nakon toga slijedi sudski proces i istraga koja pomaže tužiteljstvu. Detektivi se mogu pojaviti i na sudu u svojstvu svjedoka, no većinu daljnje istrage vodi Okružno tužiteljstvo. Dramatičnost seriji često dodaju priznanja optuženih koja znaju biti jako surova, ali znaju i izazvati suosjećanje prema optuženo što stvara problem za tužitelje. Još jedan segment dramatičnosti je situacija kad tužiteljstvo izda nalog za uhićenje. Nakon što izda nalog, scena se odmah prebaci na mjesto gdje optuženi boravi i prikazuje detektive kako uhićuju optuženog. == Stil == === Lokalna boja === Serija ima velik broj distinktnih stilskih poboljšanja. Serija je snimana u [[New York]]u i poznata je po dodavanju mnogo lokalne boje. U nedavnim sezona, njujorški gradonačelnici [[Rudy Giuliani]] i [[Michael Bloomberg]], odvjetnik William Kunstler i kongresnik iz Bronxa Jose E. Serrano su svi nastupili u seriji dodavajući joj dodatnu realnost. Iako je većina lokacija realna, postoje dvije iznimke. Fiktivni Koledž Stuyvesant (koji sliči Sveučilištu u New Yorku), Koledž Gramercy i Sveučilište Hudson su često korišteni za scene koje se događaju u školama, a tabloid ''New York Ledger'', koji je fiktivan, je uvelike je temeljen na tabloidu ''New York Post''. U seriji su se često prikazivale postojeće ''New York Daily News'' (Dnevnik). Poznati stanovnici grada su također imali kameo nastupe u seriji, kao što su Donna Hanover i Fran Lebowitz nastupili kao suci. Dana [[14. 9.|14. rujna]] [[2004]]. jedna ulica koja vodi prema molu Chelsea je preimenovana u ''"Law & Order Way"'' (en. Staza ''"Zakon i red"''), u počast seriji.<ref name="Ulica">{{cite web |url=http://www.nyc.gov/html/film/html/news/091604_commissioner_oliver_presents.shtml |title=Povjerenik Oliver predstavlja "Law & Order Way" |work=NYC.gov |accessdate=[[14. 9.|14. rujna]] [[2009]]. |archive-date=2012-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120607044158/http://www.nyc.gov/html/film/html/news/091604_commissioner_oliver_presents.shtml |dead-url=yes }}</ref> === Legitimni kazališni telent === Kako se i interijeri i eksterijerne scene snimaju u New Yorku, serija ima pristup mnogim glumcima koji glume u kazalištu, a u seriji se pojavljuju ili kao gosti ili kao stalni članovi postave. Često su ti glumci dostupni za snimanje tijekom dana jer imaju predstave navečer ili snimaju između predstava. Pokojni Jerry Orbach ([[Spisak likova "Law & Order"#Leonard V. Briscoe|Lennie Briscoe]]) je imao dugogodišnju karijeru na [[Broadway]]ju, kao i njegov kolega iz serije Jesse L. Martin ([[Spisak likova "Law & Order"#Edward Green|Ed Green]]). Ostali kazališni glumci koji su imali gostovanja su Tovah Feldshuh i [[Philip Bosco]]. === Slika i zvuk === Većina promjena lokacije popraćena je sa crnim ekranom i bijelim tekstom na tom ekranu. Taj tekst govori gdje će biti sljedeća lokacija i koji je datum. U nekim epizodama, uglavnom otmicama, na dnu bi se pojavljivalo i vrijeme koje je odbrojavalo kako bi se postigla veća napetost. Ta promjena popraćena je i zvukom danas poznatim kao ''"chung chung"'' zvuk. U originalu je trebao zvučati kao zatvaranje zatvorskih vrata. Glumac [[Dann Florek]] ([[Donald Cragen]]) je zvuk opisao kao ''"doink doink"'',<ref name="doink">{{cite web |url=http://blog.rickbreslin.com/blog/law_and_order_doink_doink_sound.asp |title=Zvuk ''"doink doink"'' |work=RickBreslin.com |accessdate=[[22. 10.|22. listopada]] [[2005]]. |archivedate=2008-05-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080509074704/http://blog.rickbreslin.com/blog/law_and_order_doink_doink_sound.asp |deadurl=yes }}</ref> dok ga je glumac Richard Belzer ([[Spisak likova "Law & Order: Special Victims Unit"#John Munch|John Munch]]) opisao kao zvuk sučevog malja. Prema IMDb.com zvuk je nastao kombiniranjem više zvukova u jedan, uključujući i zvuk koji je skupina fratara stvarala dok je lupala po podu. === Portretiranje likova === Serija policajce i tužitelje koje portretira prikazuje kao poštene profesionalce koji se pri rješavanju slučaja uglavnom drže pravila, no nerijetko se dogodi da neki policajac i/ili tužitelj prekrši pravila ili slučaj uzme preosobno. Uz izuzetak finala 6. i 8. sezone, slučajevi rijetko imaju sekundarnu priču, a privatni život likova spominje se samo u prolazu. === Pravne netočnosti === Od 5. sezone pa do danas, Okružno tužiteljstvo je nekoliko puta zahtijevalo [[smrtna kazna|smrtnu kaznu]] za neke optuženike. U nekim od tih epizoda optuženi su stvarno ubijeni. No, sve od legalizacije smrtne kazne u [[New York (savezna država)|saveznoj državi New York]], nitko nije ubijen. Baš zbog toga, država New York je smrtnu kaznu proglasila neustavnom i neprimjenjivom, tako da je zadnja primijenjena smrtna kazna u državi New York bila još tijekom [[1970-e|1970-ih]]. == Likovi == {{main|Spisak likova serije Law & Order}} ''Zakon i red'' je poznat po mnogim izmjenama u glumačkoj postavi. No, pet glumaca su iznimke. Tih pet glumaca svoje likove su tumačili skoro 10 sezona, a neki i više. Tih pet glumaca i njihovi likovi su: * [[Steven Hill]] kao [[Spisak likova "Law & Order"#Adam Schiff|okružni tužitelj Adam Schiff]] ([[1990]]. - [[2000]].) * [[Jerry Orbach]] kao [[Spisak likova "Law & Order"#Leonard V. Briscoe|detektiv Lennie Briscoe]] ([[1992]]. - [[2004]].) * S. Epatha Merkerson kao [[Spisak likova "Law & Order"#Anita Van Buren|poručnik Anita Van Buren]] ([[1993]]. - [[2010]].) * [[Sam Waterston]] kao [[Jack McCoy|izvršni pomoćnik okružnog tužioca/okružni tužitelj Jack McCoy]] ([[1994]]. - [[2010]].) * Jesse L. Martin kao [[Spisak likova "Law & Order"#Edward Green|detektiv Ed Green]] ([[1999]]. - [[2008]].) {| class="wikitable" ! rowspan="2"|Lik !! rowspan="2"|Glumac !! rowspan="2"|Pozicija !! colspan="20"|Sezone |- ! width="3%"|[[Zakon i red (1. sezona)|1]] !! width="3%"|[[Zakon i red (2. sezona)|2]] !! width="3%"|[[Zakon i red (3. sezona)|3]] !! width="3%"|[[Zakon i red (4. sezona)|4]] !! width="3%"|[[Zakon i red (5. sezona)|5]] !! width="3%"|[[Zakon i red (6. sezona)|6]] !! width="3%"|[[Zakon i red (7. sezona)|7]] !! width="3%"|[[Zakon i red (8. sezona)|8]] !! width="3%"|[[Zakon i red (9. sezona)|9]] !! width="3%"|[[Zakon i red (10. sezona)|10]] !! width="3%"|[[Zakon i red (11. sezona)|11]] !! width="3%"|[[Zakon i red (12. sezona)|12]] !! width="3%"|[[Zakon i red (13. sezona)|13]] !! width="3%"|[[Zakon i red (14. sezona)|14]] !! width="3%"|[[Zakon i red (15. sezona)|15]] !! width="3%"|[[Zakon i red (16. sezona)|16]] !! width="3%"|[[Zakon i red (17. sezona)|17]] !! width="3%"|[[Zakon i red (18. sezona)|18]] !! width="3%"|[[Zakon i red (19. sezona)|19]] !! width="3%"|[[Zakon i red (20. sezona)|20]] |- | [[Max Greevey]] || [[George Dzundza]] ||style=white-space:nowrap| Viši detektiv (narednik) || style="background: #ddffdd" colspan="1" align="center"| '''Glavni''' || colspan="19" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- | [[Mike Logan]] || [[Chris Noth]] || Niži detektiv || style="background: #ddffdd" colspan="5" align="center"| '''Glavni''' || colspan="15" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- | [[Donald Cragen]] || [[Dann Florek]] || Šef postaje (kapetan) || style="background: #ddffdd" colspan="3" align="center"| '''Glavni''' || colspan="1" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ffdddd" colspan="1" align="center"| Gost || colspan="4" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ffdddd" colspan="1" align="center"| Gost || colspan="4" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ffdddd" colspan="1" align="center"| Gost || colspan="5" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- | [[Ben Stone]] || [[Michael Moriarty]] || Izvršni pomoćnik okružnog tužitelja || style="background: #ddffdd" colspan="4" align="center"| '''Glavni''' || colspan="16" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- | [[Paul Robinette]] || [[Richard Brooks (glumac)|Richard Brooks]] || Pomoćnik okružnog tužitelja || style="background: #ddffdd" colspan="3" align="center"| '''Glavni''' || colspan="2" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ffdddd" colspan="1" align="center"| Gost || colspan="9" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ffdddd" colspan="2" align="center"| Gost || colspan="3" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- | [[Adam Schiff]] || [[Steven Hill]] || Okružni tužitelj || style="background: #ddffdd" colspan="10" align="center"| '''Glavni''' || colspan="10" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- | [[Phil Cerreta]] || Paul Sorvino || Viši detektiv (narednik) || colspan="1" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="2" align="center"| '''Glavni''' || colspan="17" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- | [[dr. Elizabeth Olivet]] ||style=white-space:nowrap| Carolyn McCormick || Psiholog || colspan="1" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ffdddd" colspan="1" align="center"| Gost || style="background: #ddffdd" colspan="2" align="center"|'''Glavni''' || style="background: #ffdddd" colspan="3" align="center"| Gost || colspan="1" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ffdddd" colspan="2" align="center"| Gost || colspan="2" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ffdddd" colspan="8" align="center"| Gost |- | [[Lennie Briscoe]] || Jerry Orbach || Viši detektiv || colspan="2" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="12" align="center"| '''Glavni''' || colspan="6" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- |style=white-space:nowrap| [[Anita Van Buren]] ||style=white-space:nowrap| S. Epatha Merkerson || Šef postaje (poručnik) || colspan="3" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="17" align="center"| '''Glavni''' |- | [[Claire Kincaid]] || Jill Hennessy || Pomoćnik okružnog tužitelja || colspan="3" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="3" align="center"| '''Glavni''' || colspan="14" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- | [[Jack McCoy]] || [[Sam Waterston]] || Izvršni pomoćnik okružnog tužitelja (<small>sezone 5-17</small>)<br />okružni tužitelj (<small>sezone 18-20</small>) || colspan="4" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="16" align="center"| '''Glavni''' |- | [[Rey Curtis]] || [[Benjamin Bratt]] || Niži detektiv || colspan="5" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="4" align="center"| '''Glavni''' || colspan="10" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ffdddd" colspan="1" align="center"| Gost |- | [[Jamie Ross]] || Carey Lowell || Pomoćnik okružnog tužitelja || colspan="6" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="2" align="center"| '''Glavni''' || colspan="1" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ffdddd" colspan="2" align="center"| Gost || colspan="10" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- | [[Abbie Carmichael]] || [[Angie Harmon]] || Pomoćnik okružnog tužitelja || colspan="8" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="3" align="center"| '''Glavni''' || colspan="9" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- | [[Ed Green]] || Jesse L. Martin || Niži detektiv (<small>sezone 10-16</small>)<br />Viši detektiv (<small>sezone 17-18</small>) || colspan="9" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="9" align="center"| '''Glavni''' || colspan="2" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- | [[Nora Lewin]] || [[Dianne Wiest]] || Privremeni okružni tužitelj || colspan="10" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="2" align="center"| '''Glavni''' || colspan="8" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- |style=white-space:nowrap| [[Serena Southerlyn]] || Elisabeth Röhm || Pomonik okružng tužitelja || colspan="11" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="4" align="center"| '''Glavni''' || colspan="5" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- | [[Arthur Branch]] || [[Fred Dalton Thompson]] || Okružni tužitelj || colspan="12" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="5" align="center"| '''Glavni''' || colspan="3" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- | [[Joe Fontana]] || Dennis Farina || Viši detektiv || colspan="14" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="2" align="center"| '''Glavni''' || colspan="4" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- | [[Alexandra Borgia]] || Annie Parisse || Pomoćnik okružnog tužitelja || colspan="14" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="2" align="center"| '''Glavni''' || colspan="4" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- | [[Nick Falco]] || [[Michael Imperioli]] || Niži detektiv || colspan="14" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="1" align="center"| '''Glavni''' || style="background: #ffdddd" colspan="1" align="center"| Gost || colspan="4" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- | [[Nina Cassidy]] || [[:sr:Milena Gović|Milena Govich]] || Niži detektiv || colspan="16" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="1" align="center"| '''Glavni''' || colspan="3" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- | [[Connie Rubirosa]] || Alana de la Garza || Pomoćnik okružnog tužitelja || colspan="16" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="4" align="center"| '''Glavni''' |- | [[Cyrus Lupo]] || [[Jeremy Sisto]] || Niži detektiv (<small>sezona 18</small>)<br />Viši detektiv (<small>sezone 18-20</small>) || colspan="17" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="3" align="center"| '''Glavni''' |- | [[Michael Cutter]] || [[Linus Roache]] || Izvršni pomoćnik okružnot tužitelja || colspan="17" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="3" align="center"| '''Glavni''' |- | [[Kevin Bernard]] || [[Anthony Anderson]] || Niži detektiv|| colspan="17" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="3" align="center"| '''Glavni''' |} == Epizode == {{main|Spisak epizoda serije Law & Order}} <onlyinclude>{{Series overview | color1 = #2880ff | link1 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 1: 1990–91 | episodes1 = 22 | start1 = {{Start date|1990|9|13}} | end1 = {{End date|1991|6|9}} | color2 = #fa9d6e | link2 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 2: 1991–92 | episodes2 = 22 | start2 = {{Start date|1991|9|17}} | end2 = {{End date|1992|5|12}} | color3 = #000000 | link3 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 3: 1992–93 | episodes3 = 22 | start3 = {{Start date|1992|9|23}} | end3 = {{End date|1993|5|19}} | color4 = #274da9 | link4 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 4: 1993–94 | episodes4 = 22 | start4 = {{Start date|1993|9|15}} | end4 = {{End date|1994|5|25}} | color5 = #a12240 | link5 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 5: 1994–95 | episodes5 = 23 | start5 = {{Start date|1994|9|21}} | end5 = {{End date|1995|5|24}} | color6 = #ebe2d1 | link6 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 6: 1995–96 | episodes6 = 23 | start6 = {{Start date|1995|9|20}} | end6 = {{End date|1996|5|22}} | color7 = #6e422e | link7 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 7: 1996–97 | episodes7 = 23 | start7 = {{Start date|1996|9|18}} | end7 = {{End date|1997|5|21}} | color8 = #7a9cba | link8 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 8: 1997–98 | episodes8 = 24 | start8 = {{Start date|1997|9|24}} | end8 = {{End date|1998|5|20}} | color9 = #4D587B | link9 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 9: 1998–99 | episodes9 = 24 | start9 = {{Start date|1998|9|23}} | end9 = {{End date|1999|5|26}} | color9S = #3F5A75 | link9S = Spisak epizoda "Law & Order"#Film: 1998 | linkT9S = Film | start9S = {{Start date|1998|11|8}} | color10 = #F7DE81 | link10 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 10: 1999–00 | episodes10 = 24 | start10 = {{Start date|1999|9|22}} | end10 = {{End date|2000|5|24}} | color11 = #B36029 | link11 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 11: 2000–01 | episodes11 = 24 | start11 = {{Start date|2000|10|18}} | end11 = {{End date|2001|5|23}} | color12 = #B0B8DC | link12 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 12: 2001–02 | episodes12 = 24 | start12 = {{Start date|2001|9|26}} | end12 = {{End date|2002|5|22}} | color13 = #6AA80F | link13 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 13: 2002–03 | episodes13 = 24 | start13 = {{Start date|2002|10|2}} | end13 = {{End date|2003|5|21}} | color14 = #025b71 | link14 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 14: 2003–04 | episodes14 = 24 | start14 = {{Start date|2003|9|24}} | end14 = {{End date|2004|5|19}} | color15 = #1B5F32 | link15 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 15: 2004–05 | episodes15 = 24 | start15 = {{Start date|2004|9|22}} | end15 = {{End date|2005|5|18}} | color16 = #F5B56C | link16 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 16: 2005–06 | episodes16 = 22 | start16 = {{Start date|2005|9|21}} | end16 = {{End date|2006|5|17}} | color17 = #6994FF | link17 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 17: 2006–07 | episodes17 = 22 | start17 = {{Start date|2006|9|22}} | end17 = {{End date|2007|5|18}} | color18 = #B7D2EB | link18 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 18: 2008 | episodes18 = 18 | start18 = {{Start date|2008|1|2}} | end18 = {{End date|2008|5|21}} | color19 = #5F4B31 | link19 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 19: 2008–09 | episodes19 = 22 | start19 = {{Start date|2008|11|5}} | end19 = {{End date|2009|6|3}} | color20 = #B0ACA7 | link20 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 20: 2009–10 | episodes20 = 23 | start20 = {{Start date|2009|9|25}} | end20 = {{End date|2010|5|24}} }}</onlyinclude> == Rejting == {| class="wikitable" style="width:75%;text-align:center" |- ! colspan="2" | Sezona !! Početak !! Kraj !! Epizode !! Emitiranje !! Pozicija !! Gledatelji<br />(u milijunima) |- | [[law & Order (sezona 1)|'''1.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"| [[1990]]. - [[1991]]. | [[13. 9.|13. rujna]] [[1990]]. | [[9. 6.|9. lipnja]] [[1991]]. | 22 | rowspan="2"| Utorak 22:00 | #46 | '''12.0''' |- | [[Zakon i red (2. sezona)|'''2.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"| [[1991]]. - [[1992]]. | [[17. 9.|17. rujna]] [[1991]]. | [[14. 5.|14. svbinja]] [[1992]]. | 22 | #43 | '''12.3''' |- | [[Zakon i red (3. sezona)|'''3.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"| [[1992]]. - [[1993]]. | [[23. 9.|23. rujna]] [[1992]]. | [[19. 5.|19. svbinja]] [[1993]]. |22 | rowspan="14"| Srijeda 22:00 | #49 | '''10.5''' |- | [[Zakon i red (4. sezona)|'''4.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"| [[1993]]. - [[1994]]. | [[15. 9.|15. rujna]] [[1993]]. | [[25. 5.|25. svbinja]] [[1994]]. |22 | #38<ref name="9394season"/> | '''11.9'''<ref name="9394season">{{cite news |title=Newsmagazines crowd into top of ratings |page=4E |first=Frazier |last=Moore |newspaper=[[Sun Sentinel]] |date=8. 07. 1994. |accessdate=22. 03. 2010. |url=http://pqasb.pqarchiver.com/sun_sentinel/access/86474764.html?dids=86474764:86474764&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Jul+08%2C+1994&author=FRAZIER+MOORE+The+Associated+Press&pub=South+Florida+Sun+-+Sentinel&desc=NEWSMAGAZINES+CROWD+INTO+TOP+OF+RATINGS&pqatl=google |archive-date=2011-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604225020/http://pqasb.pqarchiver.com/sun_sentinel/access/86474764.html?dids=86474764:86474764&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Jul+08,+1994&author=FRAZIER+MOORE+The+Associated+Press&pub=South+Florida+Sun+-+Sentinel&desc=NEWSMAGAZINES+CROWD+INTO+TOP+OF+RATINGS&pqatl=google |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Zakon i red (5. sezona)|'''5.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"| [[1994]]. - [[1995]]. | [[21. 9.|21. rujna]] [[1994]]. | [[24. 5.|24. svbinja]] [[1995]]. |23 | #27<ref name="9495season"/> | '''11.6'''<ref name="9495season">{{cite web |url=http://www.classictvhits.com/tvratings/1994.htm |title=TV Ratings: 1994–1995 |work=ClassicTVHits.com |accessdate=02-12-2010 |archive-date=2009-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091026022514/http://www.classictvhits.com/tvratings/1994.htm }}</ref> |- | [[Zakon i red (6. sezona)|'''6.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"| [[1995]]. - [[1996]]. | [[20. 9.|20. rujna]] [[1995]]. | [[22. 5.|22. svbinja]] [[1996]]. |23 | #24<ref name="9596season"/> | '''10.9'''<ref name="9596season">{{cite web |url=http://www.classictvhits.com/tvratings/1995.htm |title=TV Ratings: 1995–1996 |work=ClassicTVHits.com |accessdate=02-12-2010 |archive-date=2009-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091109205105/http://www.classictvhits.com/tvratings/1995.htm }}</ref> |- | [[Zakon i red (7. sezona)|'''7.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"| [[1996]]. - [[1997]]. | [[18. 9.|18. rujna]] [[1996]]. | [[21. 5.|21. svbinja]] [[1997]]. |23 | #27<ref name="9697season"/> | '''10.5'''<ref name="9697season">{{cite web |url=http://www.classictvhits.com/tvratings/1996.htm |title=TV Ratings: 1996–1997 |work=ClassicTVHits.com |accessdate=02-12-2010 |archive-date=2010-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100106211716/http://www.classictvhits.com/tvratings/1996.htm }}</ref> |- | [[Zakon i red (8. sezona)|'''8.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"| [[1997]]. - [[1998]]. | [[24. 9.|24. rujna]] [[1997]]. | [[20. 5.|20. svbinja]] [[1998]]. |24 | #24<ref name="9798season"/> | '''14.1'''<ref name="9798season">{{cite web |url= http://www.ew.com/ew/article/0,,283382,00.html |title= The Final Countdown |publisher= [[Entertainment Weekly]] Published in issue #434 May 29, 1998 |accessdate= 02-12-2010 |archive-date= 2010-09-24 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100924184101/http://www.ew.com/ew/article/0%2C%2C283382%2C00.html }}</ref> |- | [[Zakon i red (9. sezona)|'''9.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"|[[1998]]. - [[1999]]. | [[23. 9.|23. rujna]] [[1998]]. | [[26. 5.|26. svbinja]] [[1999]]. |24 | #20<ref name="9899season"/> | '''13.8'''<ref name="9899season">{{cite news|url=http://www.geocities.com/Hollywood/4616/ew0604.html|publisher=[[GeoCities]]|title=TV Winners & Losers: Numbers Racket A Final Tally Of The Season's Show (from Nielsen Media Research)|date=4. 06. 1999.|accessdate=02-12-2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091029011819/http://geocities.com/Hollywood/4616/ew0604.html|archivedate=2009-10-29|deadurl=no}}</ref> |- | [[Zakon i red (10. sezona)|'''10.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"| [[1999]]. - [[2000]]. | [[22. 9.|22. rujna]] [[1999]]. | [[24. 5.|24. svbinja]] [[2000]]. |24 | #13<ref name="9900season"/> | '''16.3'''<ref name="9900season">{{cite news|url=http://www.variety.com/index.asp?layout=chart_pass&charttype=chart_topshows99&dept=TV|title= Top TV Shows For 1999–2000 Season |accessdate=02-12-2010 | work=Variety}}</ref> |- | [[Zakon i red (11. sezona)|'''11.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"| [[2000]]. - [[2001]]. | [[18. 10.|18. listopada]] [[2000]]. | [[23. 5.|23. svbinja]] [[2001]]. |24 | #11<ref name="0001season"/> | '''17.7'''<ref name="0001season">{{cite web |url=http://www.ew.com/ew/article/0,,256435,00.html |title=The Bitter End |publisher=[[Entertainment Weekly]] Published in issue #598 Jun 01, 2001 |accessdate=02-12-2010 |archive-date=2012-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120718141929/http://www.ew.com/ew/article/0,,256435,00.html }}</ref> |- | [[Zakon i red (12. sezona)|'''12.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"| [[2001]]. - [[2002]]. | [[26. 9.|26. rujna]] [[2001]]. | [[22. 5.|22. svbinja]] [[2002]]. |24 | #7<ref name="0102season"/> | '''18.7'''<ref name="0102season">{{cite news |url=http://www.usatoday.com/life/television/2002/2002-05-28-year-end-chart.htm |title=How did your favorite show rate? |accessdate=02-12-2010 |date = 28. 05. 2002. |publisher=[[USA Today]]}}</ref> |- | [[Zakon i red (13. sezona)|'''13.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"| [[2002]]. - [[2003]]. | [[2. 10.|2. listopada]] [[2002]]. | [[21. 5.|21. svbinja]] [[2003]]. |24 | #10<ref name="0203season"/> | '''17.3'''<ref name="0203season">{{cite web|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,455439,00.html|archivedate=2012-07-19|title=Rank And File|publisher=[[Entertainment Weekly]] Published in issue #713 Jun 06, 2003|accessdate=02-12-2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120719064902/http://www.ew.com/ew/article/0,,455439,00.html}}</ref> |- | [[Zakon i red (14. sezona)|'''14.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"| [[2003]]. - [[2004]]. | [[24. 9.|24. rujna]] [[2003]]. | [[19. 5.|19. svbinja]] [[2004]]. |24 | #14<ref name="0304season"/> | '''15.9'''<ref name="0304season">{{cite web|url=http://www.abcmedianet.com/Web/progcal/dispDNR.aspx?id=060204_11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930171419/http://www.abcmedianet.com/Web/progcal/dispDNR.aspx?id=060204_11|archivedate=2007-09-30|title=I. T. R. S. Ranking Report: 01 Thru 210|publisher=[[American Broadcasting Company|ABC]] Medianet|accessdate=02-12-2010|deadurl=no}}</ref> |- | [[Zakon i red (15. sezona)|'''15.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"| [[2004]]. - [[2005]]. | [[22. 9.|22. rujna]] [[2004]]. | [[18. 5.|18. svbinja]] [[2005]]. |24 | #25<ref name="0405season"/> | '''13.0'''<ref name="0405season">{{cite web|title=Primetime series|url=http://www.hollywoodreporter.com/hr/search/article_display.jsp?vnu_content_id=1000937471|work=[[The Hollywood Reporter]]|publisher=Nielsen Business Media|date=27. 05. 2005.|accessdate=02-12-2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070519102605/http://www.hollywoodreporter.com/hr/search/article_display.jsp?vnu_content_id=1000937471|archivedate=2007-05-19|deadurl=yes}}</ref> |- | [[Zakon i red (16. sezona)|'''16.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"| [[2005]]. - [[2006]]. | [[21. 9.|21. rujna]] [[2005]]. | [[17. 5.|17. svbinja]] [[2006]]. |22 | #35<ref name="0506season"/> | '''11.2'''<ref name="0506season">{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/hr/search/article_display.jsp?vnu_content_id=1002576393|work=[[The Hollywood Reporter]]|publisher=Nielsen Business Media|title=Series|date=26. 05. 2006.|accessdate=02-12-2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061208201731/http://www.hollywoodreporter.com/hr/search/article_display.jsp?vnu_content_id=1002576393|archivedate=2006-12-08|deadurl=yes}}</ref> |- | [[Zakon i red (17. sezona)|'''17.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"| [[2006]]. - [[2007]]. | [[22. 9.|22. rujna]] [[2006]]. | [[18. 5.|18. svbinja]] [[2007]]. |22 | Petak 22:00 | #54<ref name="0607season"/> | '''9.4'''<ref name="0607season">{{cite web|work=[[The Hollywood Reporter]]|publisher=Nielsen Business Media|date = 25. 05. 2007.|url=http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/television/features/e3ifbfdd1bcb53266ad8d9a71cad261604f?pn=1|title= 2006–07 primetime wrap|accessdate=02-12-2010}} {{Dead link}}</ref> |- | [[Zakon i red (18. sezona)|'''18.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"| [[2007]]. - [[2008]]. | [[2. 1.|2. siječnja]] [[2008]]. | [[21. 5.|21. svbinja]] [[2008]]. |18 | rowspan="2" |Srijeda 22:00 | #38<ref name="0708season"/> | '''10.7'''<ref name="0708season">{{cite web|publisher=[[American Broadcasting Company|ABC]] Medianet|date = 28. 05. 2008.|url=http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=052808_06|title= Season Program Rankings from 09/24/07 through 05/25/08|accessdate=02-12-2010}}</ref> |- | | [[Zakon i red (19. sezona)|'''19.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"| [[2008]]. - [[2009]]. | [[5. 11.|5. studenog]] [[2008]]. | [[3. 6.|3. lipnja]] [[2009]]. | 22 | #62<ref name="0809season"/> | '''8.2'''<ref name="0809season">{{cite web|publisher=[[American Broadcasting Company|ABC]] Medianet|date = 19. 05. 2009.|url=http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=051909_05|title= Season Program Rankings from 09/22/08 through 05/17/09 |accessdate=02-12-2010}}</ref> |- | |[[Zakon i red (20. sezona)|'''20.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"| [[2009]]. - [[2010]]. | [[25. 9.|25. rujna]] [[2009]]. | [[24. 5.|24. svbinja]] [[2010]]. | 23 | Petak 20:00<br /> Ponedjeljak 22:00 | #60<ref name="0910season"/> | '''7.2'''<ref name="0910season">{{cite web|publisher=Deadline|date = 27. 05. 2010.|url=http://www.deadline.com/2010/05/full-series-rankings-for-the-2009-10-broadcast-season/|title=Full Series Rankings For The 2009–10 Broadcast Season |accessdate=06-06-2010}}</ref> |} == Nagrade == {| class="wikitable" ! Godina !! Nagrada !! Kategorija !! Ishod !! Primatelj(i) |- |[[1991]]. |[[Emmy Award|Emmy]] |Najbolji glavni glumac u seriji |style="background: #ffdddd" | Nominacija |[[Michael Moriarty]] |- | rowspan="3" | [[1992]]. | [[Emmy Award|Emmy]] |Najbolja serija | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- |[[Emmy Award|Emmy]] |Najbolji glavni glumac u seriji |style="background: #ffdddd" | Nominacija |[[Michael Moriarty]] |- | [[Zlatni globus]] | Najbolja serija | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- | rowspan="3" | [[1993]]. | [[Emmy Award|Emmy]] |Najbolja serija | style="background: #ffdddd" | Nominacija |- |[[Emmy Award|Emmy]] |Najbolji glavni glumac u seriji |style="background: #ffdddd" | Nominacija |[[Michael Moriarty]] |- | [[Nagrada Edgar]] | Najbolja epizoda u seriji | style="background: #ddffdd" | Osvojeno | René Balcer i Michael S. Chernuchin<br /><small>za "Conspiracy"</small> |- | rowspan="4" | [[1994]]. | [[Emmy Award|Emmy]] |Najbolja serija | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- |[[Emmy Award|Emmy]] |Najbolji glavni glumac u seriji |style="background: #ffdddd" | Nominacija |[[Michael Moriarty]] |- | [[Zlatni globus]] | Najbolja serija | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- |[[Zlatni globus]] |Najbolji glavni glumac u seriji |style="background: #ffdddd" | Nominacija |[[Michael Moriarty]] |- | rowspan="4" | [[1995]]. | [[Emmy Award|Emmy]] |Najbolja serija | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- | [[Zlatni globus]] | Najbolja serija | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- | [[Zlatni globus]] | Najbolji glavni glumac u seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | [[Sam Waterston]] |- | Ceh filmskih glumaca | Najbolja izvedba ansambla u seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- | rowspan="3" | [[1996]]. | [[Emmy Award|Emmy]] |Najbolja serija | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- |Nagrada Norman Felton<br /><small>(Ceh filmskih producenata)</small> |Producent godine |style="background: #ddffdd" | Osvojeno | |- | Ceh filmskih glumaca | Najbolja izvedba ansambla u seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- | rowspan="5" | [[1997]]. | [[Emmy Award|Emmy]] |Najbolja serija | style="background: #ddffdd" | Osvojeno | |- | [[Nagrada Edgar]] | Najbolja epizoda u seriji | style="background: #ddffdd" | Osvojeno | I. C. Rapoport i Ed Zuckerman<br /><small>za "Deadbeat"</small> |- | Nagrada Peabody | | style="background: #ddffdd" | Osvojeno | |- | [[Emmy Award|Emmy]] | Najbolji glavni glumac u seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | [[Sam Waterston]] |- | Ceh filmskih glumaca | Najbolja izvedba ansambla u seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- | rowspan="9" | [[1998]]. | rowspan="3" | [[Emmy Award|Emmy]] | Najbolja serija | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- | Najbolji sporedni glumac u dramskoj seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | [[Steven Hill]] |- | Najbolji sporedni glumac u dramskoj seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | [[Benjamin Bratt]] |- | [[Zlatni globus]] | Najbolja serija | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- | rowspan="2" | Ceh filmskih glumaca | Najbolja izvedba ansambla u seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- | Najbolji glavni glumac u dramskoj seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | [[Sam Waterston]] |- | [[Nagrada Edgar]] | Najbolja epizoda u seriji | style="background: #ddffdd" | Osvojeno | Richard Sweren, Simon Wincelberg i Ed Zuckerman<br /><small>za "Double Down"</small> |- | Ceh scenarista | Najbolja epizoda | style="background: #ddffdd" | Osvojeno | René Balcer i Richard Sweren<br /><small>za "Entrapment"</small> |- | Nagrada Silver Gavel | Najbolja epizoda u seriji | style="background: #ddffdd" | Osvojeno | René Balcer<br /><small>za "DWB"</small> |- | rowspan="8" | [[1999]]. | rowspan="3" | [[Emmy Award|Emmy]] | Najbolja serija | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- | Najbolji glavni glumac u seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | [[Sam Waterston]] |- | Najbolji sporedni glumac u dramskoj seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | [[Steven Hill]] |- | [[Zlatni globus]] | Najbolja serija | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- | rowspan="2" | Ceh filmskih glumaca | Najbolja izvedba ansambla u seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- | Najbolji glavni glumac u seriji | style="background: #ddffdd" | Osvojeno | [[Sam Waterston]] |- | [[Nagrada Edgar]] | Najbolja epizoda u seriji | style="background: #ddffdd" | Osvojeno | René Balcer i Richard Sweren<br /><small>za "Bad Girl"</small> |- | Nagrada Silver Gavel | Najbolja epizoda u seriji | style="background: #ddffdd" | Osvojeno | René Balcer<br /><small>za "Hate"</small> |- | rowspan="5" | [[2000]]. | [[Nagrada Edgar]] | Najbolja epizoda u seriji | style="background: #ddffdd" | Osvojeno | René Balcer<br /><small>za "Refuge, Part 2"</small> |- | rowspan="3" | [[Emmy Award|Emmy]] | Najbolja serija | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- | Najbolji glavni glumac u dramskoj seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | [[Sam Waterston]] |- | Najbolji glavni glumac u dramskoj seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | Jerry Orbach |- | Ceh filmskih glumaca | Najbolja izvedba ansambla u seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- | rowspan="2" | [[2001]]. | [[Emmy Award|Emmy]] | Najbolja serija | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- | Ceh filmskih glumaca | Najbolja izvedba ansambla u seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- | rowspan="2" | [[2002]]. | [[Emmy Award|Emmy]] | Najbolja serija | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- | Ceh filmskih glumaca | Najbolja izvedba ansambla u seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- | [[2004]]. | Ceh filmskih glumaca | Najbolja izvedba ansambla u seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- | [[2005]]. | Ceh filmskih glumaca | Najbolji glavni glumac u seriji<ref>Nagrada je Orbachu dodijeljena posthumno zbog njegove smrti 2004.</ref> | style="background: #ddffdd" | Osvojeno | Jerry Orbach |} == DVD izdanja == {| class="wikitable" |- |rowspan="2" bgcolor="#f2f2f2"|<div align="center">'''Ime DVD-a<br />(engleski)'''</div>||rowspan="2" bgcolor="#f2f2f2"|<div align="center">'''Naslovnica'''</div>||colspan="3" bgcolor="#f2f2f2"|<div align="center">'''Izdanja'''</div> |- |bgcolor="#f2f2f2"|<div align="center">Regija 1</div>||bgcolor="#f2f2f2"|<div align="center">Regija 2</div>||bgcolor="#f2f2f2"|<div align="center">Regija 4</div> |- |Kompletna prva sezona<br />(The Complete 1st Season)|| ||[[15. 10.|15. listopada]] [[2002]]. || [[16. 6.|16. lipnja]] [[2003]]. || [[14. 4.|14. travnja]] [[2003]]. |- |Kompletna druga sezona<br />(The Complete 2nd Season)||||[[4. 5.|4. svibnja]] [[2004]]. || [[28. 2.|28. veljače]] [[2005]]. || [[19. 1.|19. siječnja]] [[2005]]. |- |Kompletna treća sezona<br />(The Complete 3rd Season)||||[[24. 5.|24. svibnja]] [[2005]]. || [[21. 11.|21. studenog]] [[2005]]. || [[8. 3.|8. ožujka]] [[2006]]. |- |Kompletna četvrta sezona<br />(The Complete 4th Season)||||[[6. 12.|6. prosinca]] [[2005]]. || [[17. 7.|17. srpnja]] [[2006]]. || [[19. 9.|19. rujna]] [[2006]]. |- |Kompletna peta sezona<br />(The Complete 5th Season)||||[[3. 4.|3. travnja]] [[2007]]. || [[23. 7.|23. srpnja]] [[2007]]. || [[30. 7.|30. srpnja]] [[2007]]. |- |Kompletna šesta sezona<br />(The Complete 6th Season)||||N/A || [[16. 6.|16. lipnja]] [[2008]]. || N/A |- |Kompletna sedma sezona<br />(The Complete 7th Season)||||N/A || N/A || N/A |- |Kompletna osma sezona<br />(The Complete 8th Season)||||N/A || N/A || N/A |- |Kompletna deveta sezona<br />(The Complete 9th Season)||||N/A || N/A || N/A |- |Kompletna deseta sezona<br />(The Complete 10th Season)||||N/A || N/A || N/A |- |Kompletna jedanaesta sezona<br />(The Complete 11th Season)||||N/A || N/A || N/A |- |Kompletna dvanaesta sezona<br />(The Complete 12th Season)||||N/A || N/A || N/A |- |Kompletna trinaesta sezona<br />(The Complete 13th Season)||||N/A || N/A || N/A |- |Kompletna četrnaesta sezona<br />(The Complete 14th Season)||||[[14. 9.|14. rujna]] [[2004]]. || N/A || N/A |- |Kompletna petnaesta sezona<br />(The Complete 15th Season)||||N/A|| N/A || N/A |- |Kompletna šesnaesta sezona<br />(The Complete 16th Season)||||N/A || N/A || N/A |- |Kompletna sedamnaesta sezona<br />(The Complete 17th Season)||||N/A || N/A || N/A |- |Kompletna osamnaesta sezona<br />(The Complete 18th Season)||||N/A || N/A || N/A |- |Kompletna devetnaesta sezona<br />(The Complete 19th Season)||||N/A || N/A || N/A |- |Kompletna dvadeseta sezona<br />(The Complete 20th Season)||||N/A || N/A || N/A |} == ''Zakon i red'' u ostalim medijima == === Ogranci === Popularnost ove serije rezultirala je stvaranjem cijele [[Law & Order (franšiza)|franšize]]. Iz franšize su, osim ove, poznate još 3 serije: ''[[Law & Order: Special Victims Unit|Zakon i red: Odjel za žrtve]]'', ''[[Law & Order: Criminal Intent|Zakon i red: Zločinačke nakane]]'' i ''[[Law & Order: Trial by Jury|Zakon i red: Suđenje pred porotom]]''. ''Suđenje pred porotom'' ukinuto je samo nakon 12 epizoda zbog slabe gledanosti i tako je postala prva serija iz franšize (zasad i jedina) koja je ukinuta. Svaki ogranak koristi istu uvodnu glazbu, ali u drugačijoj verziji. Posljednji ogranak bila je serija ''Conviction'', koja je također ukinuta. Ta serija nije pravi ogranak ''Zakona i reda'' jer nije imala niti prefiks ''Zakon i red'', niti istu uvodnu glazbu niti isti način promjene scena. Jedina veza između prave franšize i ove serije je glumica Stephanie March (koja glumi [[Spisak likova "Law & Order: Special Victims Unit"#Alexandra Cabot|Alexandru Cabot]]) i kameo nastup [[Fred Dalton Thompson|Freda Daltona Thompsona]] (koji je u ''Zakonu i redu'' glumio [[Spisak likova "Law & Order"#Arthur Branch|Arthura Brancha]]). Ova serija uopće ne prikazuje policijsku istragu i prikazuje život tužitelja, a ne samo slučajeve na sudu. === Britanska verzija === Britanska TV kuća ITV naručila je 13 epizoda serije koja će se zvati ''[[Zakon i red: UK]]''. Scenarij prvih 13 epizoda biti će temeljen na scenarijima starijih epizoda ''Zakona i reda''. Seriju će producirati Kudos u suradnji sa Wolf Filmsom i NBC-om.<ref>James Welsh, "[http://www.digitalspy.co.uk/broadcasting/a84156/torchwood-writer-to-lead-uk-law-order.html Pisac 'Torchwooda' će voditi britanski 'Zakon i red'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080111073936/http://www.digitalspy.co.uk/broadcasting/a84156/torchwood-writer-to-lead-uk-law-order.html |date=2008-01-11 }}," ''Digital Spy''.</ref> === Podudaranje s drugim serijama === ''Zakon i red'' se 6 puta podudarao sa ostalim NBC-jevim serijama: * ''"Charm City"'' (''Zakon i red'' ep. 6–13), nastavljena u epizodi ''"For God and Country"'' (''Homocid: Život na ulici'' ep. 4–12) * ''"Baby, It's You – Part I"'' (''Zakon i red'' ep. 8–6), nastavljena u epizodi ''"Baby, It's You – Part II"'' (''Homocid: Život na ulici'' ep. 6–5) * ''"Sideshow – Part I"'' (''Zakon i red'' ep. 9–14), nastavljena u epizodi ''"Sideshow – Part II"'' (''Homocid: Život na ulici'' ep. 7–15) * ''"Entitled – Part I"'' (''Zakon i red: Odjel za žrtve'' ep. 1–15), nastavljena u epizodi ''"Entitled – Part II"'' (''Zakon i red'' ep. 10–14) * ''"Tombstone"'' (''Zakon i red'' ep. 15–20), nastavljena u epizodi ''"Skeleton"'' (''Zakon i red: Suđenje pred porotom'' ep. 1–8) * ''"Design"'' (''Zakon i red: Odjel za žrtve'' ep. 7–2), nastavljena u epizodi ''"Flaw"'' (''Zakon i red'' ep. 16–2) Iako se ne smatra pravim podudaranjem epizoda, Mike Logan ([[Chris Noth]]) je nastupio u zadnjoj sceni epizode ''"Law and Disorder"'' (''Homocid: Život na ulici'' ep. 3–15) koja se u cijelosti događa u [[Baltimore (Maryland)|Baltimoreu]]. U sceni Logan predaje zatvorenika (John Waters) Franku Pembletonu ([[Andre Braugher]]). Njih dvojica ulaze i u malu raspravo o tome koji je grad bolji: [[New York]] ili [[Baltimore (Maryland)|Baltimore]]. === Televizijski film === Snimljen je i TV film pod naslovom ''Exiled: A Law & Order Movie'' ([[1998]].) koji govori o sudbini det. Mikea Logana, jednog od popularnih likova koji je napustio seriju. Nakon filma, gdje je otkrivena njegova sudbina nakon napuštanja 27. postaje i kako se iskupio za svoju grešku, Logan je postao redoviti član postave ''Zločinačkih nakana''. === Igre === Napravljene su i 4 igre za računalo prema franšizi ''Zakon i red''. Tri igre temelje se na likovima iz ''Zakona i reda'', a jedna na ''Zločinačkim nakanama'': * ''Law & Order: Dead on the Money'' * ''Law & Order: Double or Nothing'' * ''Law & Order: Justice is Served'' * ''Law & Order: Criminal Intent'' === Knjige === Izdane su i četiri knjige prema franšizi ''Zakon i red'': * '''''Law and Order: Dead Line''''' - kriminalistička knjiga s pravim likovima iz serije. * '''''Law & Order: The Unofficial Companion''''' - knjiga napisana u suradnji s Dickom Wolfom koja sadrži intervjue sa glumcima, scenaristima i producentima. * '''''Law & Order: Crime Scenes''''' - knjiga koju je napisao Dick Wolf, a prikazuje ideje za postavljenje scena zločina u seriji. * '''''True Stories of Law & Order''''' - kronika od 25 stvarnih slučajevima prema kojima su temeljene epizode iz serije. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Law & Order}} * [http://www.nbc.com/Law_&_Order Official ''Law & Order'' website] * [http://www.tnt.tv/title/0,,333808,00.html Official Website for reruns] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927214244/http://www.tnt.tv/title/0,,333808,00.html |date=2007-09-27 }} on [[Turner Network Television|TNT]] * [[wikia:lawandorder:Law & Order|''Law & Order'']] on the [[wikia:lawandorder|Law & Order Wiki]] * [http://www.lawandorderdvd.com/ ''Law & Order'' DVD] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080925035330/http://www.lawandorderdvd.com/ |date=2008-09-25 }} official [[Universal Studios]] website * [https://web.archive.org/web/19981206182410/http://members.aol.com/dwalheim/lawandorder/lofaq.html ''Law & Order'' FAQ (compiled 1995-1996 by a fan)] * [http://www.nyc.gov/html/film/html/locations/sets_law_and_order.shtml ''Law & Order'' filming locations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061215090113/http://www.nyc.gov/html/film/html/locations/sets_law_and_order.shtml |date=2006-12-15 }}, Mayor's Office of Film, Theater, and Broadcasting {{Law & Order}} {{Emmy SerijaDrama}} {{TVSvijek|1990|2010|Law & Order}} [[Kategorija:Law & Order| ]] [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Serije nagrađene Emmyjem za najbolju dramsku seriju]] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Serije iz franšize Law & Order]] d25f6r3ps0u0xlyetdpvq8qvqbe5vhm 0 47717 42716726 42714687 2026-11-06T03:18:50Z Stephan1000000 137538 599 42716726 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infokutija TV | naziv_emisije = Zakon i red: Odjel za žrtve | slika = [[Datoteka:Law & Order- Special Victims Unit opening title card.jpg|250px]] | caption = | orig_naslov = Law & Order: Special Victims Unit | orig_pismo = | format = | kamera = | fotografija = | Zvuk = | trajanje = 40-43 minute | kreator = [[Dick Wolf]] | scenario = | producent = | režija = | izvrš.producent = [[Peter Jankowski]]<br />[[Neal Baer]]<br />[[Ted Kotcheff]]<br />[[Dick Wolf]] | urednik = | uloge = [[:sr:Kristofer Meloni|Christopher Meloni]] <br /> [[Mariska Hargitay]] <br /> Richard Belzer <br /> [[Michelle Hurd]] <br /> [[Dann Florek]] <br /> [[Ice-T]] <br /> Stephanie March <br /> [[B. D. Wong|B.D. Wong]] <br /> [[Diane Neal]] <br /> [[Tamara Tunie]] <br /> [[Adam Beach]] <br /> Michella McMannus <br /> [[:sr:Deni Pino|Danny Pino]] <br /> Kelli Giddish <br /> Raúl Esparza <br /> Peter Scanavino <br /> Philip Winchester | glasovi = | naracija = Steven Zirnkilton | kompozitor = | uvodna_tema = ''Theme of Law & Order:<br />Special Victims Unit'' | završna_tema = | zemlja = {{flag|SAD}} | lokacija = | jezik = [[engleski jezik]] | kanal = {{flagicon|SAD}} [[NBC]] | početak = [[20. 9.|20. rujna]] [[1999]]. | kraj = | br_serijala = 28 | br_epizoda = 599 | lista_epizoda = Spisak epizoda serije Law & Order: Special Victims Unit | prethodi = | slijedi = | srodna = ''[[Zakon i red]]''<br />''[[Law & Order: Criminal Intent|Zakon i red: Zločinačke nakane]]''<br />''[[Law & Order: Trial by Jury|Zakon i red: Suđenje pred porotom]]''<br />''[[Zakon i red: Los Angeles]]''<br />''[[Zakon i red: UK]]''<br />''[[Zakon i red: Pariz]]'' | website = http://www.nbc.com/law-and-order-special-victims-unit/ | imdb_id = 0203259 | tv.com_id = 334 }} '''''Zakon i red: Odjel za žrtve''''' ([[engleski jezik|eng]]. '''''Law & Order: Special Victims Unit''''') je [[sjedinjene Američke Države|američka]] [[kriminalistički|kriminalistička]] TV serija koja govori o [[New York|njujorškom]] Odjelu za žrtve. Ona je prva od tri ogranka poznate, nagrađivane, kriminalističke serije ''[[Zakon i red]]'', čija je radnja također smještena u [[New York]]u. Trenutačno se emitira na [[NBC]]-u, a u Hrvatskoj je možete pratiti na [[hrvatska radiotelevizija|drugom programu Hrvatske radiotelevizije]]. ''Odjel za žrtve'' premijeru je imao [[20. 9.|20. rujna]] [[1999]]. (u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-u), a glavne uloge igrali su Christopher Meloni kao detektiv [[Spisak likova "Law & Order: Special Victims Unit"#Elliot Stabler|Elliot Stabler]] i [[Mariska Hargitay]] kao detektivka [[Spisak likova "Law & Order: Special Victims Unit"#Olivia Benson|Olivia Benson]]. ''Odjel za žrtve'' je najbolja i najnagrađivanija serija iz franšize ''[[Zakon i red]]''. Ostali dijelovi su ''[[Zakon i red]]'', ''[[Law & Order: Trial by Jury|Zakon i red: Suđenje pred porotom]]'', ''[[Zakon i red: Zločinačke nakane]]'' i još dvije, koje su ukinute nakon prve sezone. == Pregled serije == Ova fraza koristi se na početku svake epizode: <center>''U sudskome sustavu seksualne zločine smatraju posebno gadnima.<br />U New Yorku te zločine istražuju pripadnici elitne postrojbe.<br />Odjela za žrtve. Ovo su njihove priče''...</center> === Istraživanje seksualnih zločina === Za razliku od originalnog ''Zakona i reda'', ''Odjel za žrtve'' prati posebni ogranak njujorške policije, Odjela za žrtve (ili Divizije seksualnih zločina, kao što je objašnjeno u prvoj epizodi). Kao što i ime govori, oni istražuju [[silovanje|seksualne napade]], one novije, pa i one starije, te zločine koji su usko povezani sa tim dvama. Ovaj Odjel je zasnovan na manhattanskom Odjelu za žrtve. === Počeci === Serija se u početku trebala zvati ''Seksualni zločini'', nepovezano sa ''Zakonom i redom''. [[NBC]] je smatrao da je ime previše oštro, i nakon razgovora između televizijskih službenika i [[Dick Wolf|Dicka Wolfa]] (''"oca"'' ''Zakona i reda''), dogovoreno je da ipak bude dio ''Zakona i reda'', pod nazivom ''Zakon i red: Odjel za žrtve''. === Razlike u odnosu na izvornik === [[Datoteka:LAWORDERSVU101008.JPG|thumb|320px|Christopher Meloni i [[Ice-T]] na setu tijekom snimanja 12. sezone serije]] ''Odjel za žrtve'' se, kao i ''Zločinačke nakane'', uvelike razlikuje od originalne serije, ponajviše po podjeli fabule (u ''Zakonu i redu'' [[detektiv]]i u prvoj polovici serije uhvate sumnjivce, a u drugoj polovici skupljaju dokaze i svjedočenja za optužnicu), koja se kroz cijelu seriju fokusira na detektive iz Odjela. U većini epizoda, iako ne u svim, gledatelji mogu vidjeti kako slučaj završava na sudu. U prvoj sezoni, program se temeljio na rotiranju pomoćnika tužioca, uključujući PT [[Abbie Carmichael]] (glumi je [[Angie Harmon]]), lik iz originalnog ''[[Zakon i red|Zakona i reda]]'', ali glavni fokus uvijek ostaje na detektivima Odjela. Često, u prvoj sezoni, detektivi Odjela su se pojavljivali samo kako bi dali iskaz protiv branitelja iz prijašnjeg, neprikazanog slučaja. === O likovima === Serija više govori o likovima, nego uobičajena [[kriminalistički|kriminalistička]] serija, a manje o glavnom slučaju. Na primjer, detektivi Stabler i Benson su se dobrovoljno prijavili za rad u Odjelu za žrtve, i to iz različitih razloga: Stabler je imao moralnu odgovornost da zaštiti sve ljude od kriminalaca s kojima su oni imali posla, pogotovo zato što ima četvero vlastite djece, i kasnije je imao nekontrolirane ispade ljutnje i očinskih problema, što je odvelo njegovu ženu i djecu od njega. Olivia Benson je plod trudnoće, koja je nastala nakon što je njezina majka silovana od strane još nepoznatog silovatelja. === Kontroverzno pitanje teme === ''Odjela za žrtve'' ima kontroverzije slučajeve, nego bilo koji drugi dio ''Zakona i reda''. Uglavnom imaju probleme sa silovanjem i maltretiranjem djece, no neke epizode su i po stvarnim događajima, a neke se bave i današnjim, modernim problemima kao što su [[homoseksualnost]], samoubojstvo uz psihijatrovu pomoć, [[abortus|pobačaj]] i kontrola oružja. == Uloge == {{glavni|Lista likova serije Law & Order: Special Victims Unit}} {{:Lista likova serije Law & Order: Special Victims Unit}} == Epizode == {{glavni|Spisak epizoda serije Law & Order: Special Victims Unit}} {{:Spisak epizoda serije Law & Order: Special Victims Unit}} == Nagrade == {| class="wikitable" ! Godina !! Kategorija !! Nagrada !! Ishod !! Primatelj(i) |- | [[2001]]. | Edgar nagrada | Najbolja epizoda u seriji | style="background: #ddffdd" | Osvojena | Michael R. Perry <br /><small>za "Limitacije"</small> |- | [[2002]]. | NAACP Image nagrada | Najbolji sporedni glumac u dramskoj seriji | style="background: #ddffdd" | Osvojena | [[Ice-T]] |- | [[2003]]. | Edgar nagrada | Najbolja epizoda u seriji | style="background: #ddffdd" | Osvojena | Dawn DeNoon i Lisa Marie Petersen <br /><small>za ''"Waste"''</small> |- | rowspan="3" | [[2004]]. | Emmy nagrada | Najbolja glavna glumica u dramskoj seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | [[Mariska Hargitay]] |- | NAACP Image nagrada | Najbolji sporedni glumac u dramskoj seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | [[Ice-T]] |- | Ceh filmskih glumaca | Najbolja glavna glumica u dramskoj seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | [[Mariska Hargitay]] |- | rowspan="2" | [[2005]]. | Emmy nagrada | Najbolja glavna glumica u dramskoj seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | [[Mariska Hargitay]] |- | [[Zlatni globus]] | Najbolja glavna glumica u dramskoj seriji | style="background: #ddffdd" | Osvojena | [[Mariska Hargitay]] |- | rowspan="4" | [[2006]]. | rowspan="2" |Emmy nagrada | Najbolja glavna glumica u dramskoj seriji | style="background: #ddffdd" | Osvojena | [[Mariska Hargitay]] |- | Najbolji glavni glumac u dramskoj seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | Christopher Meloni |- | NAACP Image nagrada | Najbolji sporedni glumac u dramskoj seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | [[Ice-T]] |- | Ceh filmskih glumaca | Najbolja glavna glumica u dramskoj seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | [[Mariska Hargitay]] |- | rowspan="5"| [[2007]]. | Ceh filmskih glumaca | Najbolja glavna glumica u dramskoj seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | [[Mariska Hargitay]] |- | Nagrada People's Choice | Najdraži ''otimač scena'' u seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | Richard Belzer |- | rowspan="3"| Emmy nagrada | Najbolja glavna glumica u dramskoj seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | [[Mariska Hargitay]] |- | Najbolja gošća u dramskoj seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | [[Marcia Gay Harden]] |- | Najbolja gošća u dramskoj seriji | style="background: #ddffdd" | Osvojena | [[Leslie Caron]] |- | [[2008]]. | Emmy nagrada | Najbolja glavna glumica u dramskoj seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | [[Mariska Hargitay]] |} == Inspiracije za radnju == Kao i njegovi prethodnici, ''Odjel za žrtve'' sadrži epizode koje su bazirane na pravim, visoko-profilnim slučajevima iz pravog života, sa malom dramatizacijom slučaja i, u nekim slučajevima, skroz drugačijim rješenjem slučaja: * Sezona 1. - epizoda "Neciviliziran" dolazi iz slučaja [[Leopold i Loeb|Leopolda i Loeba]]. * Sezona 1. - epizoda "Robovi" je bazirana na slučaju "Djevojke u kutiji" u kojem je Cameron Hooker oteo Carol Smith i seksualno je zlostavljao i mučio. * Sezona 2. - epizoda "Čedoubojica" je baziran na slučaju Kayle Rolland. * Sezona 3. (finale) - epizoda "Tišina" govori o navodim seksualnim zlostavljanjima koje su izvodili katolički svećenici, no slučaj se odnosi na Slučaj rimokatoličkih seksualnih zločina. * Sezona 4. (premijera) - epizoda "Kameleon" govori o slučaju u kojem je prostitutka ubijala svoje klijente, svaki put tvrdeći da je bilo u samoobrani. Taj slučaj baziran je na priči Aileen Wuornos. * Sezona 4. - epizoda "Anđeli" je slučaj u kojem su dva latino dječaka oteta iz njihovog doma i silovana od strane otmičara. Sličan je slučaju Michaela Skulta iz Arkansasa. * Sezona 4. - epizoda "Oštećen" dijeli sličnosti sa slučajem Paula Bernarda i Karle Homolke, bračnog para koji je zlostavljao i silovao tinejdžere za vrijeme [[1980]]ih i [[1990]]ih. Sličnosti su: žena je nadrogirala svoju vlastitu maloljetnu sestru koju je silovala zajedno sa mužem, sve snimajući; nagodba ponuđena ženi koja je pobijena pronalaskom dokaza, uglavnom video snimaka, koji pokazuju da je ona bila voljni suradnik, a ne žrtva; i de je muž tvrdio da je žena kriva za ubojstva. * Sezona 4. - epizoda "Nastupi" ima sličnosti sa slučajem JonBenéta Ramseya, koji preispituje motive roditelja koji svoju maloljetnu djecu u jako ranoj dobi šalju na modne piste. Iako su roditelji odmah na početku oslobođeni bilo kakvih optužbi. * Sezona 4. - epizoda "Perfektno" je slabo je povezan sa dva neovisna slučaja, jedan je tajanstvena smrt Lise McPherson, a drugi otmica Elizabeth Smart. * Sezona 4. - epizoda "Lutke" je izvađena iz slučaja Rilye Wilson, dječje njegovateljice koja je bila kriva. Slučaj Nixzmary Brown dogodio se godinama nakon emitiranja epizode, no ima velikih sličnosti sa njom. * Sezona 5. - epizoda "Mržnja" je baziran na antiarapskim demonstracijama nakon [[napadi 11. septembra 2001.|napada 11. rujna]]. * Sezona 5. - epizoda "Bolestan" referira se na [[pedofilija|pedofilski]] skandal [[Michael Jackson|Michaela Jacksona]] i upitnim iskazima navodnih žrtava. U epizodi, poznati ekscentrični ''celebrity'' je optužen zbog pozivanja male djece da prespavaju u njegovoj vili. * Sezona 5. - epizoda "Zao" govori o ubojstvu tinejdžerke, koje je počinila njezina takozvana prijateljica. Epizode je slična slučaju Shande Sharer iz [[Illinois]]a, [[1992]]. i jednom [[Kalifornija|Kalifornijskom]] slučaju iz [[1989]]. * Sezona 5. - epizoda "Kontrola" koja je ujedno i 100. epizoda, govori o Johnu Jamelskeu, serijskom otmičaru i silovatelju iz [[DeWitt]]a. * Sezona 5. - epizoda "Serendipity" je baziran na slučaju Johna Schneebergera, koji je stavio tubu pacijentove krvi u svoju ruku da bi zavarao policiju. * Sezona 6. - epizoda "Karizma" je dijelom bazirana na slučaju Davida Koresha i Waca Siegea iz Davidijanaca. * Sezona 6. - epizoda "Čistač" govori o dugo-neriješenom slučaju ubojstava i silovanja koje je počinio ubojica pod pseudonimom "RDK" (što stoji za ''"rape, dismember, kill"'', na hrvatskom ''"siluj, raskidaj, ubij"''). Za vrijeme [[1970]]ih u Americi je zbilja postojao ubojica, no pod pseudonimom "BTK" (što stoji za ''"bind, torture, kill"'', na hrvatsom ''"veži, muči, ubij"'') čiji su zločini, u trajanju od skoro 30 godina, do [[2005]]. bili nerazriješeni. * Sezona 6. - epizoda "Identitet" je o bratu-sestri blizancima koji u zapravo bili jednojajčani muški blizanci ("John/Joan"), a bazirana je na slučaju Briana i Davida Remiera. Kao i te dječake, doktor koji im je bio savjetnik ih je također silovao. * Sezona 6. - epizoda "Igra" govori o popularnoj nasilnoj [[videoigra|video igri]] koja je bila inspiracija za ubojstvo prostitutke. Igra u kojoj se govori i tužba podnijeta slične su onoj o franšizi igara ''[[Grand Theft Auto]]'', koja je okrivljena za mnoge nasilne zločine koje su počinili mladi igrači. * Sezona 6. - epizoda "Čisto" govori o ženi koja dovodi djevice u opasnu situaciju tako da ih može silovati njezin muž. Detalji slučaja su skoro potpuno slični slučaju Paula Bernarda i Karle Homolke. * Sezona 6. - epizoda "Golijat" ima posla sa vojnicima koji su se vratili iz [[Afganistan]]a sa dugotrajnim neuobičajenim ponašanjem, jer su bili predozirani fiktivnom drogom ''"Quinuam"'' koju su prisilno uzimali. U stvarnom životu taj je slučaj paralelan sa prisilnom davanjem Lariama vojnicima u Afganistanu koji je mogao uzrokovati [[psihoza|psihozu]] i samoubilačke želje kod primatelja lijeka. * Sezona 7. - epizoda "Debeo" je bazirana na slučaju Jazlyn Bradley. * Sezona 7. - epizoda "Učionica" je bazirana na slučaja varanja Elizabeth Paige Laurie. * Sezona 7. - epizoda "Ime" govori o slučaju dječaka u kutiji iz [[1957]]., koji je i do danas neriješen. * Sezona 7. - epizoda "Izgladnjen" koristi nekoliko detalja iz slučaja Terri Schiavo. * Sezona 7. - epizoda "Oluja" govori o slučaju zlostavljača djece koji je oteo tri djevojčice nakon [[Uragan Katrina|Katrine]] u [[New Orleans]]u, dodirujući se sa izvještajem o nestalim zlostavljačima djece nakon [[orkan|uragana]]. Otkriva se da je on bio umješan i u krađu [[antraks]]a iz Vladinog [[laboratorij]]a u [[New Orleans]]u. To je objavio novinar koji je dobio informaciju od Olivie i izdao je. Kada je odbio reći izvor odakle je dobio informaciju u krađi, otišao je u zatvor, to govori o slučaju Judith Miller. * Sezona 7. - epizoda "Nestali" govori o slučaju Natalee Holloway. == Zanimljivosti == * ''Zakon i red: Odjel za žrtve'' ima isti uvodnik kao i njegov "roditelj" ''Zakon i red''. * ''Odjel za žrtve'', kao i svaki drugi odjeljak ima re-mixanu verziju uvodne glazbe njegovog "roditelja" ''Zakon i reda''. * Prije [[septembar|rujna]] [[2001]]., početna špica ''Odjela za žrtve'' imala je dvije zasebne slika Blizanaca. No, nakon [[napadi 11. septembra 2001.|11. rujna]] slike Blizanaca su maknute i zamijenjene generičkim slikama grada. Originalna špica može se vidjeti u sindikatiziranim epizodama. * Od druge sezone i nadalje, scena u početnoj špici u kojoj su glumci išli prema kameri odbačena je i zamijenjena scenom u kojoj se cijela glumačka postava okupi ispred radnog stola. Karakteristika je simbolična zbog puno glavnih glumaca u seriji (8 od 2006.). * Fotografije Danna Floreka (od početka serije) i Ice-T-a (od 2. epizode 2. sezone) u početnoj špici ostale su iste od njihovog prvog nastupa u seriji. Fotografije Mariske Hargitay promijenila se 4 puta (1. sezona imala je jednu sliku, sezone 2-4 i prvih 5 epizoda pete sezone drugu, ostatak pete sezone treću, a sezone 6-8 četvrtu). Christopher Meloni, Richard Belzer i B.D. Wong dobili su nove slike u 5. epizodi 5. sezone (baš u epizodi u kojoj je Diane Neal imala debi kao PT Casey Novak). Diane Neal je imala jednu sliku za 5. sezonu, drugu za 6. i 7. sezonu, a treću tj. novu dobila je u 8. sezoni. Tamara Tunie, koja je u početnu špicu uvrštena tek u 7. sezoni, imala je dvije slike, jednu za 7. sezonu i drugu, novu, za 8. sezonu. * Ovo je jedna od 7 serija u kojoj je lik [[Spisak likova "Law & Order: Special Victims Unit"#John Munch|John Munch]], kojeg u svim serijama igra Richard Belzer, nastupio. Ostale su ''[[Homicide: Life on the Street|Homocid: Život na ulici]]'', ''[[The X-Files|Dosjei X]]'', ''[[Zakon i red]]'', ''[[Law & Order: Trial by Jury|Zakon i red: Suđenje pred porotom]]'', ''The Beat'' i ''Arrested Development''. * Jerry Orbach (detektiv [[Spisak likova "Law & Order"#Leonard V. Briscoe|Lennie Briscoe]]), Jesse L. Martin (detektiv [[Spisak likova "Law & Order"#Edward Green|Ed Green]]), [[Fred Dalton Thompson]] (tužioc [[Spisak likova "Law & Order"#Arthur Branch|Arthur Branch]]) i Leslie Hendrix ([[Spisak likova "Law & Order"#Elizabeth Rodgers|dr. Elizabeth Rodgers]]) su jedini glumci koji su igrali istu ulogu o sva četiri ''Zakona i reda'' (''[[Zakon i red]]'', ''[[Zakon i red: Odjel za žrtve]]'', ''[[Law & Order: Trial by Jury|Zakon i red: Suđenje pred porotom]]'' i ''[[Zakon i red: Zločinačke nakane]]''). * Dvije godine prije nego što je počela nastupati u serji kao PT [[Casey Novak]], [[Diane Neal]] je glumila osobu koju je Odjel sumnjičio za silovanje stripera u epizodi "Ridicule". * [[Tamara Tunie]] je također nastupila u drugoj ulozi prije nego što je počela glumiti kao [[Spisak likova "Law & Order: Special Victims Unit"#Melinda Warner|dr. Warner]]. Glumila je odvjetnicu u originalnoj seriji. * Broj značke FBI-a [[George Huang|dr. Georgea Huanga]] je 2317616, kako je rečeno u epizodi "Karizma". Taj broj značke je isti kao i broj značke agentice Dane Scully iz ''[[The X-Files|Dosijea X]]''. * Otac [[Mariska Hargitay|Mariske Hargitay]] (det. [[Spisak likova "Law & Order: Special Victims Unit"#Olivia Benson|Benson]]), Mickey Hargitay, glumio je u seriji u epizodi "Kontrola". Igrao je čovjeka na eskalatoru koji je viđen kako priča sa [[Spisak likova "Law & Order: Special Victims Unit"#Olivia Benson|Oliviom]], [[Mariska Hargitay|Mariskinom]] ulogom. * Mnogi glumci su igrali glavne uloge u [[HBO]]-voj seriji ''Oz'', a među te glumce uključeni su i [[Dean Winters]] i [[B. D. Wong|B.D. Wong]]. Ironično da baš Christopher Meloni (det. [[Spisak likova "Law & Order: Special Victims Unit"#Elliot Stabler|Stabler]]) u ''Ozu'' glumi [[sadizam|sadističkog]] ubojicu i silovatelja, a sada ih lovi u ''Odjelu za žrtve''. * ''Odjel za žrtve'' je pretekao originalni ''Zakon i red'', kako u gledanosti tako i u popularnosti. To se rijetko događa u TV industriji. * Stephanie March je obnovila svoju ulogu [[Spisak likova "Law & Order: Special Victims Unit"#Alexandra Cabot|Alexandre Cabot]] kao šef biroa u [[Dick Wolf|Wolfovoj]] kratkotrajnoj dramskoj seriji ''Presuda'' (2006.), unatoč ulasku njezinog lika u Program zaštite svjedoka u ''Odjelu za žrtve''. * Pretpostavlja se da su [[Spisak likova "Law & Order: Special Victims Unit"#Olivija Benson|Olivia Benson]] i [[Spisak likova "Law & Order: Special Victims Unit"#Elliot Stabler|Elliot Stabler]] dobili ime po [[Dick Wolf|Wolfovoj]] djeci: Oliviji, Elliotu, dok je njegova treća kći, Sarina, ''"dala"'' svoje ime [[Spisak likova "Law & Order: Special Victims Unit"#Olivia Benson|Olivijinoj]] majci. Podatak da se [[Spisak likova "Law & Order: Special Victims Unit"#Olivia Benson|Olivijina]] majka zove Sarina saznajemo u pilot-epizodi. * Uvodna glazba u [[ujedinjeno Kraljevstvo|britanskoj]] verziji je: ";I'm Not Driving Anymore", instrumental pjesme Roba Dougana.<ref>[http://imdb.com/name/nm1354874/]</ref> * Mariska Hargitay drži sliku svoje majke, [[Jayne Mansfield]], na stolu na setu. * Mjesto djelovanja ovod Odjela se nekad naziva i "Manhattanski Odjel za žrtve". To nije pogreška jer svaki dio grada ([[Bronx]], [[Queens]], [[Manhattan]], [[Brooklyn]] i [[Staten Island]]) ima svoj Odjel za žrtve. * Parodija na ''[[Zakon i red: Odjel za žrtve|Odjel za žrtve]]'' nazvana ''"Zakon i red: Odjel za pisma"'' je emitirana u prvoj epizodi 37. sezone ''[[Sesame Street|Ulice Sezam]]''. Sastojala se od 4 lutke koji su sličile [[Spisak likova "Law & Order: Special Victims Unit"#Elliot Stabler|Stableru]], [[Spisak likova "Law & Order: Special Victims Unit"#Olivia Benson|Oliviji]], [[Spisak likova "Law & Order: Special Victims Unit"#John Munch|Munchu]] i [[Donald Cragen|Cragenu]]. U epizodi svaki od detektiva tražio je nestalo slovo "M". Tijekom segmenta, distinktivni zvuk ''Zakona i reda'', "Chung-Chung" je parodiran.<ref>[http://youtube.com/watch?v=5121VjLwqZM]</ref> Na jedom NBC-ovom blogu piše da se [[Dick Wolf]] slaže sa parodijom i da se nada da će ''Ulica Sezam'' nastaviti taj segment koristeći i ostala slova abecede.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://blogs.nbcuni.com/laworder/2006/09/sesame_street_special_letters.php |access-date=2008-08-05 |archivedate=2006-11-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061126105928/http://blogs.nbcuni.com/laworder/2006/09/sesame_street_special_letters.php |deadurl=yes }}</ref> * Mariska Hargitay je jedini član glumačke postave koji je dobio Emmya (pa i Zlatni globus) za svoju ulogu u seriji od bilo kojeg glumca iz cijele franšize ''Zakona i reda''. == Tehnički detalji == ''Zakon i red: Odjel za žrtve'' snimljen je na film u 16:9 formatu od 2003. (prva epizoda te godine također je bila u HDTV-u). To predstavlja jedinstveno ponavljanje repriza u tom formatu koja daje više (prije izrezanog) materijala nego kada je na početku snimana u 4:3 formatu. Od [[2006]]., sve nove epizode svih ''Zakona i reda'' su emitirane u widescreenu za 4:3 ekrane, kao i druge NBC-ove serije. == DVD izdanja == {| class="wikitable" |- |rowspan="2" bgcolor="#f2f2f2"|<div align="center">'''Ime DVD-a<br />(engleski)'''</div>||rowspan="2" bgcolor="#f2f2f2"|<div align="center">'''Naslovnica'''</div>||colspan="3" bgcolor="#f2f2f2"|<div align="center">'''Izdanja'''</div> |- |bgcolor="#f2f2f2"|<div align="center">Regija 1</div>||bgcolor="#f2f2f2"|<div align="center">Regija 2</div>||bgcolor="#f2f2f2"|<div align="center">Regija 4</div> |- |Kompletna prva sezona<br />(The Complete 1st Season)||||[[21. 10.|21. listopada]] [[2003]]. || [[28. 2.|28. veljače]] [[2005]]. || N/A |- |Kompletna druga sezona<br />(The Complete 2nd Season)||||[[27. 9.|27. rujna]] [[2005]]. || [[21. 11.|21. studenog]] [[2005]]. || [[6. 3.|6. ožujka]] [[2006]]. |- |Kompletna treća sezona<br />(The Complete 3rd Season)||||[[30. 1.|30. siječnja]] [[2007]]. || [[23. 7.|23. srpnja]] [[2007]]. || [[1. 8.|1. kolovoza]] [[2007]]. |- |Kompletna četvrta sezona<br />(The Complete 4th Season)|||| kraj [[2007]].<ref name="S7DVD">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.tvshowsondvd.com/newsitem.cfm?NewsID=7126 |access-date=2008-08-05 |archive-date=2021-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210322214952/https://www.metacritic.com/feature/more/dvd-calendar }}</ref> || [[10. 9.|10. rujna]] [[2007]].<ref>http://www.play.com/DVD/DVD/4-/3358954/Law-And-Order-Special-Victims-Unit-Season-4/Product.html</ref> || [[21. 11.|21. studenog]] [[2007]]. |- |Kompletna peta sezona<br />(The Complete 5th Season)||||[[14. 9.|14. rujna]] [[2004]]. || N/A || N/A |} == Međunarodna emitiranja == {| class="wikitable" |- ! Država !! Izvornik !! TV kuće !! Premijera serije !! Emitiranje |- |{{flag|SAD}} || Law & Order: Special Victims Unit || [[NBC]] || [[20. 9.|20. rujna]] [[1999]]. || Utorak 22:00 ET |- |{{flag|Kanada}} ||Law & Order: Special Victims Unit (engleska verzija)<br />La loi et l'ordre: crimes sexuels (francuska verzija) || CTV & [[NBC]]|| [[20. 9.|20. rujna]] [[1999]]. || Utorak 22:00 ET |- |{{flag|Argentina}} || La Ley y el Orden: Unidad de Víctimas Especiales || Universal Channel || || Pon - Pet 8:00pm ART |- ||{{flag|Australija}} || Law & Order: Special Victims Unit || Network Ten || || Ponedjeljak 20:30pm AEST<br />Petak 20:30 AEST |- |{{flag|Brazil}} || Lei e Ordem: Unidade de Vítimas Especiais || Universal Channel || || Pon - Pet 20:00 BRT |- |{{flag|Hrvatska}} || Zakon i red: Odjel za žrtve || [[Hrvatska radiotelevizija|HRT2]] || || Srijeda 22:30 CET |- |{{flag|Češka}} || Zákon a pořádek: Útvar pro zvláštní oběti || TV Nova || || |- |{{flag|Danska}} || Special Victims Unit || Kanal 5<br />SBS-Net<br />Hallmark Channel || || |- |{{flag|Francuska}} || New York - Unité spéciale || TF1 || [[16. 9.|16. rujna]] [[2000]]. || |- |{{flag|Njemačka}} || Law & Order: New York || RTL 2 || [[28. 9.|28. rujna]] [[2005]]. || Utorak 20:15 UTC |- |{{flag|Albanija}} || Skuadra Speciale e Viktimave || TVKlan || || |- |{{flag|Grčka}} || Νόμος και Τάξη: Ειδική Ομάδα || Star Channel || || |- |{{flag|Irska}} || Law & Order: Special Victims Unit || TV3 || || Ponedjeljak 21:55 |- |{{flag|Izrael}} || "חוק וסדר - מדור מיוחד" || Channel 1<br />Israel 10<br />Hallmark Channel<br />STAR World || || |- |{{flag|Italija}} ||Law & Order - Unità Vittime Speciali || Rete 4 i Fox Crime (Sky TV) || || |- |{{flag|Japan}} ||Law & Order: 性犯罪特捜班 || Fox Crime || || |- |{{flag|JAR}} || || SABC 3 || [[20. 7.|20. srpnja]] [[2006]]. || |- |{{flag|Južna Koreja}} || Law & Order:성범죄전담반|| FOX Korea|| || |- |{{flag|Meksiko}} || La Ley y El Orden: Unidad de Víctimas Especiales || Universal Channel <br />[[Televisa]] Channel 5 || || Pon - Pet 20:00 UTC |- |{{flag|Nizozemska}} || Law & Order: SVU || Net 5 || ||Utorak 22:25<br /> Nedjelja 23:00 |- |{{flag|Novi Zeland}} || Special Victims Unit || TV3 || || Srijeda 20:30pm NZST |- |{{flag|Panama}} || La Ley y El Orden: Unidad de Víctimas Especiales || TVMax || || |- |{{flag|Peru}} || La Ley y El Orden: Unidad de Víctimas Especiales || Universal Channel || || Pon - Pet 3:00 <br />19:00, 23:00 ET |- |{{flag|Poljska}} || Prawo i bezprawie || TVP1 || || Subota 13:00 |- |{{flag|Portugal}} || Lei & Ordem : Unidade Especial || FOX Life || || Srijeda 21:45 UTC |- |{{flag|Saudijska Arabija}} <br />i Arapski svijet || Law & Order: SVU || MBC Action || || Utorak 22:00 UTC |- |{{flag|Singapur}} || || Channel 5 || || Četvrtak 23:00pm SGT |- |{{flag|Slovenija}} || Zakon in red: Enota za posebne primere || POP TV || || Pon - Čet 22:30 CET |- |{{flag|Španjolska}} || Ley y orden: Unidad de víctimas especiales || Calle 13 || [[16. 7.|16. srpnja]] [[2002]]. || |- |{{flag|Švedska}} || Law & Order SVU || Kanal 5 || || Četvrtak 21:55 |- |{{flag|Turska}} || || Dizimax || || |- |{{flag|Ujedinjeno Kraljevstvo}} || Law & Order: Special Victims Unit || Hallmark Channel || || Pon - Pet 22:00 |- |{{flag|Venezuela}} || La Ley y el Orden: Unidad de crimines especiales || Televen || || Petak 22:00 |} == Refrence == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Law & Order: Special Victims Unit}} * [[NBC]]ev [http://www.nbc.com/Law_&_Order:_Special_Victims_Unit/ službeni sajt o seriji] * [[USA Network]]ov [http://www.usanetwork.com/series/svu/ službeni sajt za reprize] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050708085259/http://www.usanetwork.com/series/svu/ |date=2005-07-08 }} * ''[http://tviv.org/wiki/Law_and_Order:_Special_Victims_Unit Law & Order: Special Victims Unit]'' na [[TV IV]] * [http://www.imdb.com/title/tt0203259/ Članak o seriji ''Zakon i red: Odjel za žrtve'' na IMDb-u] {{Zakon i red: Odjel za žrtve}} {{Law & Order}} {{TVSvijek|1999|TRAJE}} [[Kategorija:Law & Order: Special Victims Unit| ]] [[Kategorija:Serije iz franšize Law & Order|Special Victims Unit]] [[Kategorija:Američke TV serije]] qxpvkl9odmt7zrhw90o3cbwkocf0zxl 0 50309 42716471 42638962 2026-11-05T15:31:07Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716471 wikitext text/x-wiki {{Infokutija zanimanje | naslov = Mašinstvo/Strojarstvo | slika = [[Datoteka:GMAW.welding.af.ncs.jpg|250px]] | opis_slike = [[Zavarivanje]], jedna od oblasti mašinstva | tip = [[inženjerstvo]] | službeno_ime = [[Mašinski inženjer]] | sektor_aktivnosti = [[mehanika]], [[termodinamika]], [[primjenjena mehanika]], [[mehanika fluida]] | sposobnosti = tehničko znanje, [[Menadžment|sposobnosti upravljanja]], [[dizajn]] | obrazovanje = [[#Kursevi|profesionalni zahtjevi]] | mjesta_zaposlenja = [[tehnologija]], [[nauka]], [[istraživanje]], [[vojska]] | srodni_poslovi = [[inženjer elektrotehnike]], [[arhitekt]], [[građevinski inženjer]], [[hemijski inženjer]] }} [[Datoteka:Volkswagen W16.jpg|thumb|upright=1.15|[[Mašinski inženjer]]i dizajniraju i kreiraju [[Mašina|mašine]], [[Elektrana|elektrane]]...]] '''Mašinstvo''' ili '''strojarstvo''' jeste [[disciplina]] [[inženjerstvo|inženjerstva]] koja se odnosi na principe inženjerstva, [[Fizika|fizike]] i [[nauka o materijalima|nauke o materijalima]] za analizu, dizajn, [[Proizvodnja|proizvodnju]] i upravljanje mehaničkim sistemima. Mašinstvo je grana inženjerstva koja uključuje proizvodnju i korištenje [[Toplota|toplote]] i mehaničke [[snaga|snage]] za dizajn, proizvodnju i operiranje mašinama i alatima.<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/mechanical engineering "mechanical engineering. (n.d.)"]. Rječnik američkog naslijeđa engleskog jezika, 4. izdanje. Pregledano: 8. maj 2010.</ref> Jedna je od najstarijih i najširih disciplina inženjerstva. Inženjerska oblast zahtijeva shvatanje suštinskih principa uključujući [[mehanika|mehaniku]], [[kinematika|kinematiku]], [[Termodinamika|termodinamiku]], nauku o materijalima, [[strukturna analiza|strukturnu (konstrukcionu) analizu]] i [[elektricitet]]. Mašinski inženjeri koriste ove suštinske principe sa alatima poput [[CAE]] i upravljanje životnim ciklusom proizvoda za dizajniranje i analizu proizvodnih pogona, industrijske opreme i mašinerije, toplotnih i rashladnih sistema, [[transport]]nih sistema, [[Avijacija|avijacije]], moreplovstva, [[Robotika|robotike]], medicinskih pomagala, [[Oružje|oružja]] i drugo. Mašinsko inženjerstvo se pojavio kao polje nauke tokom [[Industrijska revolucija|industrijske revolucije]] u Evropi u [[18. vijek]]u; ipak, njegov razvoj može se uzeti prije nekoliko hiljada godina unazad širom svijeta. Nauka o mašinstvu se pojavila u [[19. vijek]]u kao rezultat razvoja u polju fizike. Oblast je kontinualno razvijana da spoji prednosti u tehnologiji i mašinski inženjeri danas teže razvoju u takvim poljima, poput [[kompozit]]a, [[mehatronika|mehatronike]] i [[Nanotehnologija|nanotehnologije]]. Mašinsko inženjerstvo se preklapa sa aero-svemirskim inženjerstvom, metalurškim inženjerstvom, građevinom, elektrotehnikom, petrolejskim (naftnim) inženjerstvom, proizvodnim inženjerstvom, hemijskim inženjerstvom i ostalim inženjerskim disciplinama u određenom stepenu. Mašinski inženjeri mogu također raditi u polju biomedicine, posebno sa biomehanikom, fenomenom transporta, [[biomehatronika|biomehatronikom]], [[bionanotehnologija|bionanotehnologijom]] i modeliranjem bioloških sistema, kao što je mehanika mehkih tkanina. ==Razvoj== [[Datoteka:Supertanker AbQaiq.jpg|thumb|upright=1.15|...konstrukcije i prijevozna sredstva svih veličina.]] Mašinsko inženjerstvo nalazi svoju primjenu u arhivama raznih drevnih i srednjovjekovnih društava u ljudskoj djelatnosti. U [[Stara Grčka|drevnoj Grčkoj]], radovi [[Arhimed]]a ([[287. p.n.e.]]–[[212. p.n.e.]]) su duboko podstaknuti mehanikom zapadne tradicije, a Heron od Aleksandrije (prib. [[10]]–[[70]]. n.e.) kreira prvu [[Parna mašina|parnu mašinu]].<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/263417/Heron-of-Alexandria "Heron of Alexandria"]. Encyclopedia Britannica 2010 - Encyclopedia Britannica Online. Pristupljeno: 9. maj 2010.</ref> U Kini, [[Zhang Heng]] ([[78]]–[[139]]. n.e.) je unaprijedio vodeni sat i pronašao seizmometar, te [[Ma Jun]] ([[200]]–[[265]]. n.e.) pronalazi kočiju sa diferencijalnim zupčanikom. Srednjovjekovni kineski knjigovođa i inženjer [[Su Song]] ([[1020]]–[[1101]]. n.e.) je ubacio [[mehanizam]] [[zapinjača|zapinjače]] u svoju astronomsku [[Sahat-kula|sahat-kulu]] dva vijeka prije bilo kojeg mehanizma pronađenog u satovima [[Srednji vijek|srednjovjekovne Evrope]], kao i svjetskih prvih poznatih neograničenih energetskih lančanih predajnika.<ref>Needham, Joseph (1986). ''Science and Civilization in China: Volume 4''. Taipei: Caves Books, Ltd.</ref> U periodu između [[7. vijek|7.]] i [[15. vijek]]a, kada se era zvala "[[Zlatno doba islama]]", zabilježeni su doprinosi islamskih naučnika u oblasti mehaničke tehnologije. [[Al-Jazari]], koji je bio jedan od njih, napisao je svoju famoznu ''Knjigu znanja genijalnih mehaničkih uređaja'' godine [[1206]], te predstavio više mehaničkih dizajna. Također, on se smatra otkrivačem onih mehaničkih naprava koje sada formiraju veoma jednostavne mehanizme, poput koljenastog vratila i bregaste osovine.<ref>Al-Jazarí. ''The Book of Knowledge of Ingenious Mechanical Devices: Kitáb fí ma'rifat al-hiyal al-handasiyya''. Springer, 1973. [https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9027703299 ISBN 90-277-0329-9].</ref> Važna otkrića u temeljima mašinstva pojavila su se u [[Engleska|Engleskoj]] tokom 17. vijeka kada je Sir [[Isaac Newton]] formulisao [[Newtonovi zakoni kretanja|tri Newtonova zakona kretanja]] i razvio analizu ([[kalkulus]]) kao matematičku bazu za fiziku. Newton nije htio objelodaniti svoje metode i zakone godinama, ali je napokon nagovoren od strane svojih kolega, kao što je Sir [[Edmund Halley]], da to uradi kako bi pomogao čovječanstvu. [[Gottfried Wilhelm Leibniz]] je zaslužan za kreiranje kalkulusa tokom istog vremenskog perioda. Tokom ranog [[19. vijek]]a u Engleskoj, [[Njemačka|Njemačkoj]] i [[Škotska|Škotskoj]], razvoj mašinskih alata je doprinio da se mašinstvo razvije kao zasebno polje unutar inženjerstva, obezbjeđujući proizvodne mašine [[motor]]ima koji će ih napajati.<ref>[http://www.britannica.com/eb/article-9105842/engineering Engineering] - Encyclopædia Britannica, pristupljeno: 6 maj 2008.</ref> Prvo britansko profesionalno društvo mašinskih inženjera je formirano [[1847.]] godine ''Institucija mašinskih inženjera'', tridesed godina nakon što su građevinski inženjeri formirali prvo takvo profesionalno društvo: ''Institucija građevinskih inženjera''.<ref>R. A. Buchanan. ''Ekonomski historijski pregled'', Nove serije, izd. 38, No. 1 (Februar 1985), str. 42–60.</ref> Na evropskom kontinentu, Johann von Zimmermann ([[1820]]–[[1901]].) je napravio prvu fabriku za brusilice u [[Chemnitz]]u, [[Njemačka]], godine [[1848]]. U [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]], Američko društvo mašinskih inženjera (ASME) je formirano u [[1880]]. postajući treće takvo profesionalno inženjersko društvo, poslije Američkog društva građevinskih inženjera (1852.) i Američkog društva inženjera rudarstva ([[1871]].).<ref>[http://anniversary.asme.org/history.shtml ASME history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725021434/http://anniversary.asme.org/history.shtml |date=2011-07-25 }}, pristupljeno: 6. maj 2008.</ref> Prve škole u SAD koje su nudile inženjersko obrazovanje su bile Vojna akademija SAD [[1817]], institucija danas poznata kao [[Norwich]] Univerzitet u 1819, te Rensselaer politehnički institut godine [[1825]]. [[Obrazovanje]] u mašinstvu je kroz historiju bilo bazirano na jakom temelju u [[Matematika|matematici]] i [[Nauka|nauci]].<ref>[http://www.bartleby.com/65/en/engineer.html The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition. 2001-07, engineering], pristupljeno: 6. maja 2008.</ref> == Obrazovanje == [[Datoteka:Archimedes-screw one-screw-threads with-ball 3D-view animated small.gif|thumb|Arhimedov [[vijak]] je upravljan rukom i može efikasno podići vodu, kako animirana crvena loptica prikazuje.]] Diplome u mašinskom inženjerstvu se nude na univerzitetima širom svijeta. U [[Brazil]]u, [[Irska (ostrvo)|Irskoj]], [[Filipini]]ma, [[Pakistan]]u, [[Kina|Kini]], [[Grčka|Grčkoj]], [[Turska|Turskoj]], [[Sjeverna Amerika|Sjevernoj Americi]], [[Južna Azija|Južnoj Aziji]], [[Indija|Indiji]], [[Dominikanska Republika|Dominikanskoj Republici]] i [[Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Sjeverne Irske|Ujedinjenom Kraljevstvu]], programi mašinskog inženjerstva obično uzimaju četiri do pet godina studija i završavaju sa [[Bachelor of Engineering]] (B.Eng. ili B.E.), [[Bachelor of Science]] (B.Sc. or B.S.), Bachelor of Science Engineering (B.Sc.Eng.), [[Bachelor of Technology]] (B.Tech.), Bachelor of Mechanical Engineering (B.M.E.), ili [[Bachelor of Applied Science]] (B.A.Sc.) diplomu, sa ili bez naglaska o mašinskom inženjerstvu. U Španiji, Portugalu i većem dijelu Južne Amerike, gdje nisu B.Sc. niti B.Tech. programi usvojeni, formalno ime za stepen je "mašinski inženjer", a kurs je baziran na peto- ili šestogodišnjem treningu. U Italiji, kurs je baziran na pet godina treninga, ali u cilju kvalificiranja kao inženjer, potrebno je proći državni ispit na kraju kursa. U Grčkoj, kurs je baziran na petogodišnjem nastavnom planu i programu i uvjetu za 'Diploma' tezu, koja je nakon završetka dodijeljena umjesto B.Sc. U Australiji, stepeni mašinskog inženjerstva se dodjeljuju kao Bachelor of Engineering (Mechanical) ili slične nomenklature<ref>{{cite web|title=Mechanical Engineering|url=http://www.flinders.edu.au/science_engineering/csem/disciplines/mecheng/|accessdate=8 December 2011|archivedate=2011-11-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111128204223/http://flinders.edu.au/science_engineering/csem/disciplines/mecheng/|deadurl=yes}}</ref> iako postoji rastući broj specijalizacija. Stepen uzima četiri godine studiranja punog radnog vremena za dobijanje. Da se postigne kvalitet u inženjerskim stepenima, [[Engineers Australia]] akreditira inženjerske stepene dodijeljene od starne australijskih univerziteta u skladu sa globalnim [[Washington Accord]]om. Prije nego se dodjeljuje diploma, student mora završiti najmanje 3 mjeseca na radnom iskustvu u inženjerskoj firmi. Slični sistemi su prisutni u Južnoj Afriki i nadgledaju se od strane ''Engineering Council of South Africa'' (ECSA). U Sjedinjenim Američkim Državama, većina dodiplomskih pograma se akreditira od [[Accreditation Board for Engineering and Technology]] (ABET) da se osigura jednaki kursni zahtjevi i standardi širom univerziteta. ABET web-sajt broji 302 akreditirana mašinsko-inženjerska programa od 11. marta 2014.<ref>[http://main.abet.org/aps/Accreditedprogramsearch.aspx ABET searchable database of accredited engineering programs], pristupljeno: 11. mart 2014.</ref> Mašinsko-inženjerski programi u Kanadi se akreditiraju od ''Canadian Engineering Accreditation Board'' (CEAB),<ref>[http://www.engineerscanada.ca/e/acc_programs_1.cfm Accredited engineering programs in Canada by the Canadian Council of Professional Engineers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070510053751/http://www.engineerscanada.ca/e/acc_programs_1.cfm |date=2007-05-10 }}, Pristupljeno: 18. april 2007.</ref> a većina drugih država nudi inženjerske diplome koje imaju slične akreditacijske solucije. Neki mašinski inženjeri idu za nastavkom studija da dobiju [[Master of Engineering]], [[Master of Technology]], [[Master of Science]], [[Master of Engineering Management]] (M.Eng.Mgt. ili M.E.M.), [[Doctor of Philosophy]] u inženjerstvu (Eng.D. or Ph.D.) ili inženjersku diplomu. Master i inženjerske diplome mogu, a i ne moraju, ubrajati istraživanje. Doctor of Philosophy sadržava znatnu komponentu istraživanja i često je prikazan kao ulazna tačka u akademiji.<ref>[http://www-me.mit.edu/GradProgram/GradDegrees.htm Types of post-graduate degrees offered at MIT] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060616010925/http://www-me.mit.edu/GradProgram/GradDegrees.htm |date=2006-06-16 }} - Pristupljeno: 19. juni 2006.</ref> Inženjerska diploma postoji na nekoliko institucija na srednjem nivou između mastera i doktorata. === Kursevi === Standardi postavljeni u svakoj državnom akreditacijskom društvu teže omogućiti uniformnost u temeljnim materijalima predmeta, promovirati konkurenciju među [[student]]ima inženjerima i održati [[samopouzdanje]] u inženjerskoj profesiji u cjelini. Inženjerski programi u SAD, naprimjer, zahtjevaju da ABET prikaže da njihovi studenti mogu "raditi profesionalno u termo-mehaničkim sistemskim oblastima."<ref>[http://www.abet.org/Linked%20Documents-UPDATE/Criteria%20and%20PP/E001%2008-09%20EAC%20Criteria%2011-30-07.pdf 2008-2009 ABET Criteria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080228132456/http://www.abet.org/Linked%20Documents-UPDATE/Criteria%20and%20PP/E001%2008-09%20EAC%20Criteria%2011-30-07.pdf |date=2008-02-28 }}, str. 15.</ref> Posebni kursevi koje zahtjeva diplomiranje, ipak, mogu se razlikovati od programa do programa. [[Univerzitet]]i i tehnološki instituti često kombiniraju višestruke predmete u jedan ili dijele predmet na više predmeta, zavisno od dostupnih fakulteta i univerzitetskih glavnih područja istraživanja. Temeljni predmeti mašinskog inženjerstva često uključuju: *[[Matematika]] (partikularno, [[kalkulus]], [[Diferencijalna jednačina|diferencijalne jednačine]] i [[linearna algebra]]) *Osnovne fizikalne nauke (uključujući [[Fizika|fiziku]] i [[Hemija|hemiju]]) *[[Statika]] i [[dinamika]] *[[Otpornost materijala]] ([[elastostatika]]) i [[mehanika krutog tijela]] *[[Nauka o materijalima]] i [[kompozit]]ima *[[Termodinamika]], [[prijenos toplote]], pretvorba [[Energija|energije]] i [[HVAC]] *[[Gorivo|Goriva]], [[sagorijevanje]], [[motor s unutrašnjim sagorijevanjem]] *[[Mehanika fluida]] (uključujući [[Statika fluida|statiku fluida]] i [[Dinamika fluida|dinamiku fluida]]) *[[Mehanizam|Mehanizmi]] i [[mašinski dizajn]] (uključujući [[Kinematika|kinematiku]] i [[Dinamika|dinamiku]]) *[[Mjerni instrument]]i i [[Mjerenje|mjerenja]] *[[Proizvodno mašinstvo|Proizvodno inženjerstvo]], [[tehnologija]] ili [[proces]]i *[[Vibracija|Vibracije]], teorija kontrole i kontrolno inženjerstvo *[[Pneumatika]] i [[hidraulika]] *[[Mehatronika]] i [[robotika]] *Inženjerski dizajn i dizajn proizvoda *[[Tehničko crtanje]], [[CAD]] i [[CAM]]<ref>[http://www.me.utulsa.edu/Undergraduate.html University of Tulsa Required ME Courses - Undergraduate Majors and Minors] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081010231931/http://www.me.utulsa.edu/Undergraduate.html |date=2008-10-10 }}. Odsjek mašinstva, University u Tulsi, 2010. Pristupljeno: 17. decembra 2010.</ref><ref>[http://www.deas.harvard.edu/undergradstudy/engineeringsciences/mechanical/index.html Harvard Mechanical Engineering Page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070321201446/https://www.deas.harvard.edu/undergradstudy/engineeringsciences/mechanical/index.html |date=2007-03-21 }}. Harvard.edu. Pristupljeno: 19. juni 2006.</ref> Od mašinskih inženjera se također očekuje da razumiju i umiju primijeniti osnovne koncepte iz hemije, fizike, hemijskog inženjerstva, [[Građevinarstvo|građevinskog]] i [[Elektrotehnika|elektroinženjerstva]]. Svi programi mašinskog inženjerstva uključuju višestruke semestre časova [[Matematika|matematike]] uključujući kalkulus i napredne matematičke koncepte uključujući diferencijalne jednačine, parcijalne diferencijalne jednačine, [[Linearna algebra|linearnu algebru]], apstraktnu algebru i diferencijalnu geometriju, među ostalim. U dodatku sa jezgrom plana i programa mašinstva, većina mašinskih inženjerskih programa nude više specijalizacijskih programa i časova, kao što je kontrola sistema, robotika, [[transport]] i logistika, kriogenika, tehnologija o gorivu, automobilsko inženjerstvo, biomehanika, vibracija, optika i ostale, ako poseban odsjek ne postoji za ove predmete.<ref>[http://student.mit.edu/catalog/m2a.html Mechanical Engineering courses], MIT. Pristupljeno: 14. juni 2008.</ref> Većina programa za mašinske inženjere također zahtjeva različitu količinu proučavanje ili društvenih projekata za dobijanje praktičnih iskustava rješavanja problema. U Sjedinjenim Američkim Državama često je obavezno za mašinske inženjere da obave jedan ili više stažiranja prilikom studiranja, ipak ovo nije obično pod mandatom univerziteta. Kooperativna edukacija je druga opcija. Buduće radne sposobnosti<ref>[http://apolloresearchinstitute.com/research-studies/workforce-preparedness/future-work-skills-2020 Apollo Research Institute, Future Work Skills 2020] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130103024608/http://apolloresearchinstitute.com/research-studies/workforce-preparedness/future-work-skills-2020 |date=2013-01-03 }}, Pristupljeno: 5. novembra 2012.</ref> istraživanja stavljaju potražnju na studijske komponente koje hrane studentsku kreativnost i inovaciju.<ref>[http://www.aaltodesignfactory.fi/why-do-we-need-creativity-and-innovation-in-higher-education/ Aalto University School of Engineering, Design Factory - Researchers Blog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121116030843/http://www.aaltodesignfactory.fi/why-do-we-need-creativity-and-innovation-in-higher-education/ |date=2012-11-16 }}, Pristupljeno: 5. novembar 2012.</ref> ===Dozvola=== Inženjeri mogu tražiti licencu od države, provincije ili nacionalne vlade. Svrha ovog procesa jeste osigurati da inženjeri posjeduju potrebno tehničko znanje, stvarno iskustvo i znanje lokalnog legalnog sistema za praktikovanje inženjerstva na profesionalnom nivou. Jednom kada je certificiran, inženjer dobija naslov "profesionalni inženjer" (u Sjedinjenim Državama, Kanadi, Japanu, Južnoj Koreji, Bangladešu i Južnoj Africi), "ovlašteni inženjer" (u [[Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Sjeverne Irske|Ujedinjenom Kraljevstvu]], [[Irska (ostrvo)|Irskoj]], [[Indija|Indiji]] i [[Zimbabve]]u), ''ovlašteni profesionalni inženjer'' (u Australiji i Novom Zelandu) ili ''evropski inženjer'' (u Evropskoj Uniji), "registrirani inženjer" ili "profesionalni inženjer" na Filipinima i u Pakistanu. Ovlašteni inženjer i evropski inženjer nisu licencirani za praksu - oni su kvalifikacije. U Sjedinjenim Državama, da bi se postalo licencirani profesionalni inženjer (PE), inženjer mora proći sveobuhvatni FE (temelji inženjerstva) ispit, rad od minimum 4 godine kao ''Inženjerski stažer (EI)'' ili ''Inženjer-u-treningu (EIT)'', te proći "Principe i praksu" ili PE (praktični inženjer ili profesionalni inženjer) ispite. Zahtjevi i koraci ovog procesa su postavljeni unaprijed od strane ''National Council of Examiners for Engineering and Surveying'' (NCEES), sadržanog od of licencnih odjela inženjerstva i geodezije koji reprezentiraju sve države i teritorije u SAD-u. U UK, trenutni diplomci trebaju [[BEng]] plus adekvatan master stepen ili integriran [[MEng]] stepen, minimum od 4 godine postdiplomskih studija na poslovnom nadležnom razvoju, kao i recenziji projekta u kandidatskoj oblasti specijalizacije u cilju postajanja ovlaštenim preko ''Institura mašinskih inženjera''. U većini razvijenih zemalja, određeni inženjerski zadaci, kao što je dizajniranje mostova, elektrocentrala i hemijskih centrala, moraju biti odobreni od strane profesionalnog ili ovlaštenog inženjera. "Jedino licencirani inženjer, naprimjer, može pripremiti, potpisati, udariti pečat i dostaviti inženjerske planove i crteže javnom autoritetu za odobrenje, ili pečatiti inženjerski rad za javne i privatne klijente."<ref>{{cite web |title= Why Get Licensed? |work= National Society of Professional Engineers |url= http://www.nspe.org/Licensure/WhyGetLicensed/index.html |accessdate= 6 May 2008 |archive-date= 2008-05-13 |archive-url= https://web.archive.org/web/20080513201951/http://www.nspe.org/Licensure/WhyGetLicensed/index.html }}</ref> Ovaj zahtjev može biti pisan u državnom ili provincijskom zakonodavstvu, kao što su kanadske provincije, naprimjer Ontario ili Quebecov inženjerski akt.<ref>{{cite web |title= Engineers Act |work= Quebec Statutes and Regulations (CanLII) |url= http://www.canlii.org/qc/laws/sta/i-9/20050616/whole.html |accessdate= 24 July 2005 }}</ref> U ostalim državama, kao npr. [[Australija|Australiji]] i [[UK]], takva zakonodavstva ne postoje; ipak, praktično sva certificirajuća tijela održavaju etički kod nezavisan od zakonodavstva, očekuju od svih članova da se pridržavaju ili rizikuju protjerivanjem.<ref>{{cite web |title= Codes of Ethics and Conduct |work= Online Ethics Center |url= http://onlineethics.org/codes/ |accessdate= 24 July 2005 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20050619081942/http://onlineethics.org/codes/ |archivedate= 2005-06-19 |deadurl= yes }}</ref> ==Plate i statistike radne snage== Ukupan broj inženjera zaposlenih u SAD u 2009. bio je cca. 1,6 miliona. Od ovih, 239.000 su bili mašinski inženjeri (14,9%), druga najveća disciplina po veličini iza građevinskih inženjera (278.000). Ukupan broj poslova za mašinske inženjere u 2009. je projektovan da raste 6% tokom sljedeće decenije, sa srednjim startnim platama od 58.800 $ sa bachelor diplomom.<ref>[http://www.bls.gov/oco/ocos027.htm#earnings "2010-11 Edition, Engineers"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060219092732/http://www.bls.gov/oco/ocos027.htm#earnings |date=2006-02-19 }}. Biro radnih statistika, SAD Odsjek za rad, Occupational Outlook Handbook, Pristup: 9. maj 2010.</ref> Srednji godišnji prihod mašinskih inženjera u SAD radnoj snazi ​​je 80.580 $. Prosječni prihod je bio najveći pri radu za vladu (92.030 $), a najmanji u obrazovanju (57.090 $) od 2012.<ref>[http://www.bls.gov/oes/current/oes172141.htm Occupational Employment and Wages, 17-2141 Mechanical Engineers]. SAD Biro za rad, maj 2012. Pristup: 15. februar 2014.</ref> ==Moderni alati== [[Datoteka:cad crank.jpg|thumb|250px|Kosi pogled na četiri cilindra redne radilice sa klipovima]] Većina mašinskih kompanija, posebno one u industijaliziranim nacijama, počele su primjenjivati [[inženjerstvo podržano računarom]] (CAE) programe u svoje postojeće procese dizajna i analize, uključujući [[2D]] i [[3D]] solid modeliranje ''dizajniranjem potpomognutim računarom'' (CAD). Ova metoda ima dosta koristi, uključujući lakše i iscrpnije vizualizacije proizvoda, mogućnost kreiranja virtualnih sklopova dijelova i jednostavnost korištenja u dizajnerskim interfejsima spajanja i tolerancija. Ostali CAE programi obično korišteni od mašinskih inženjera sadrže alate upravljanja životnim ciklusom proizvoda (PLM) i alate za analizu korištene za obavljanje kompleksnih simulacija. Alati za analizu mogu biti korišteni da predvide odgovor proizvoda na očekivane napone, uključujući život pri zamoru i proizvodljivost. Ovi alati uključuju analizu konačnih elemenata (FEA), račuinarsku dinamiku<nowiki/>fluida (CFD) i proizvodnju podržanu računarima (CAM). Koristeći CAE programe, tim mašinskog dizajna može brzo i jeftino iterirati proces dizajna za razvoj proizvoda koji bolje zadovoljava troškove, performanse i ostala ograničenja. Nije potrebno kreirati fizički prototip dok se dizajn ne privede kraju, dopuštajući stotinama ili hiljadama dizajnova da budu provjereni, radije nego nekoliko relativnih. U dodatku, CAE programi analize mogu modelirati komplikovani fizički fenomen koji ne može biti riješen ručno, poput viskoelastičnosti, kompleksnog kontakta između dodirnih površina ili nenjutnovskih fluida. Kako mašinstvo počinje da se spaja sa ostalim disciplinama, kao što je slučaj u mehatronici, višedisciplinarna<nowiki/>optimizacija dizajna (MDO) se koristi sa ostalim CAE programima za automatizaciju i poboljšanje iterativnog procesa dizajna. MDO alati se motaju oko postojećih CAE procesa, dopuštajući ocjenu proizvoda da se nastavi čak i nakon što analitičar ode kući. Oni također primjenjuju sofisticiranu optimizaciju algoritmima za inteligentnije istraživanje mogućih dizajna, često nalazeći bolja, inovativna rješenja za složene višedisciplinske probleme dizajna. ==Poddiscipline== Oblasti mašinskog inženjerstva mogu biti zamišljene kao kolekcija više mašinskih naučnih disciplina. Nekoliko ovih poddisciplina koje su obično izučavane na poddiplomskom nivou su prikazane ispod, sa jasnim objašnjenima i najčešćim primjenama svake. Neke od ovih poddisciplina su unikatne za mašinstvo, dok su ostale kombinacija mašinskog inženjerstva i jedne ili više drugih disciplina. Većina rada koje mašinski inženjer uradi koristi sposobnosti i tehnike od nekoliko ovih poddisciplina, kao i specijaliziranih poddisciplina. Specijalizirane poddiscipline, koje se opisuju u ovom članku, su radije predmet postdiplomskih studija ili na treningu na poslu, nego na dodiplomskom. Nekoliko specijaliziranih poddisciplina su diskutovane u ovoj sekciji. ===Mehanika=== [[Datoteka:Mohrs circle.svg|thumb|250px|Mohrov krug, čest alat za proučavanje [[Mehanički napon|napona]] u [[Mašinski element|mašinskom elementu]]]] {{Glavni|Mehanika}} Mehanika je, u najopćenitijem smislu, proučavanje sila i njihovog utjecaja na predmet na koji djeluju. Obično, inženjerska mehanika se koristi za analizu i predvišanje ubrzanja i deformacije (elastične i plastične) objekata pod djelovanjem poznatih sila (također zvanih opterećenja) ili napona. Poddiscipline mehanike uključuju: *[[Statika]], proučavanje nepomičnih tijela pod poznatim opterećenjima, kako sile djeluju na statička tijela *[[Dinamika]] (ili kinetika), proučavanje kako sile djeluju na pomična tijela *[[Mehanika materijala]], proučavanje kako se različiti materijali deformiraju pod različitim tipovima napona *[[Mehanika fluida]], proučavanje kako fluidi reaguju na sile<ref>Napomena: [[mehanika fluida]] može dalje biti podijeljena na statiku fluida i dinamiku fluida, i po sebi je poddisciplina mehanike kontinuuma. Primjena mehanike fluida u inženjerstvu se zove [[pneumatika]] i [[hidraulika]].</ref> *[[Kinematika]], proučavanje kretanja tijela (objekata) i sistema (grupa objekata), dok se sile zanemaruju kao uzročnici kretanja. Kinematika se često koristi u dizajniranju i analizi mehanizama. *[[Mehanika kontinuuma]], metoda primjene mehanike koja pretpostavlja da su objekti kontinualni (a ne diskretni) Mašinski inženjeri obično koriste mehaiku u fazama dizajna ili analize u inženjerstvu. Ako je inženjerski projekt dizajniranje vozila, statika se primjenjuje zadizajniranje okvira vozila, u cilju provjere gdje će naponi biti najveći. Dinamika se može koristiti prilikom dizajniranja automobilskog motora, za procjenu sila u klipovima i klinovima dok se motor okreće. Mehanika materijala može biti korištena za odabir adekvatnih materijala za okvir i motor. Mehanika fluida može se koristiti za dizajniranje ventilacionog sistema vozila (pogledati [[HVAC]]), ili za dizajniranje usisnog sistema za motor. === Mehatronika i robotika === [[Datoteka:FMS1 small.JPG|thumb|Treniranje FMS-a sa robotom koji uči SCORBOT-ER 4u, radni sto CNC Mill i CNC Lathe]] {{Glavni|Mehatronika|Robotika}} Mehatronika je kombinancija mehanike i elektronike. To je međudisciplinarna grana mašinskog, elektro i [[Softversko inženjerstvo|softverskog inženjerstva]] koja se bavi intergriranjem elektro i mašinskog inženjerstva za kreiranje hibridnih sistema. U ovom načinu, mašine mogu biti automatizirane korištenjem elektromotora, servo mehanizama i ostalih elektrosistema u konjunkciji sa posebnim softverom. Opći primjer mehatroničkog sistema je [[CD-ROM]] uređaj. Mehanički sistemi otvaraju i zatvaraju pogon, vrte CD i pomjeraju [[laser]], dok optički sistem čita podatke na CD-u i pretvara ih u [[bit]]ove. Integrirani softver kontrolira proces i komunicira sadržajima CD-a prema računaru. Robotika je primjena mehatronike za kreiranje [[robot]]a, koji su često korišteni u industriji da obavljaju zadatke koji su opasni, neugodni, ili ponavljajući. Ovi roboti mogu biti bilo kojeg oblika i veličine, ali svi su prethodno programirani i fizički komuniciraju sa okolinom. Za kreiranje robota, inženjer obično koristi [[Kinematika|kinematiku]] (da odredi raspon kretanja robota) i mehaniku (da odredi [[Mehanički napon|napone unutar robota]]). Roboti se koriste obimno u industrijskom inženjerstvu. Dopuštaju [[biznis]]ima da sačuvaju [[novac]] na rad, obave zadatke koji su ili preopasni ili preprecizni da bi ih ljudi obavili ekonomski, te da osiguraju bolji [[kvalitet]]. Više kompanija koriste redne linije robota, posebno u [[Automobilizam|autoindustriji]] i neke fabrije su tako robotizirane da se mogu same održavati. Van fabrike, roboti se koriste za odlaganje [[Bomba|bombi]], istraživanju [[svemir]]a i u mnogim drugim [[oblast]]ima. Roboti se također prodaju za različite stambene aplikacije, od rekreacije do domaćinstava. ===Strukturna analiza=== {{Glavni|Strukturna analiza|Analiza loma}} Strukturna analiza je grana mašinskog inženjerstva (kao i građevinskog) posvećena ispitivanju zašto i kako objekti pucaju, te kako popraviti objekte i njihove performanse. Strukturni lom se pojavljuje u dva opća načina: statički lom i lom usljed zamora. ''Statički strukturni lom'' se pojavljuje kada prilikom opterećivanja (primjene sile) objekt biva analiziran da li se lomi ili deformira plastično, zavisno od kriterija za lom. ''Lom usljed zamora'' se pojavljuje kada objekat puca nakon određenog broja ponavljenih ciklusa naprezanja i otpuštanja. Lom usljed zamora se pojavljuje zbog imperfekcije u objektu: mikroskopske pukotine na površini objekta, naprimjer, će rasti polahko sa svakim ciklusom (propagacijom) dok pukotina ne postane velika dovoljno da uzrokuje finalni lom. Lom nije jednostavno opisan kada se dio slomi, nego je definiran kada se dio ne ponaša kako se očekivalo. Neki sistemi, kao perforirane top sekcije nekih plastičnih vreća, su dizajnirani da se slome/puknu. Ako se ovi sistemi ne slome, analiza loma može biti iskorištena da se otkrije uzrok. Strukturna analiza se često koristi od mašinskih inženjera nakon što se lom dogodi, ili kada dizajniraju da spriječe lom. Inženjeri često koriste online dokumente i knjige kao one objavljene od ASM<ref>[http://asmcommunity.asminternational.org/portal/site/asm/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080705141800/http://asmcommunity.asminternational.org/portal/site/asm|date=2008-07-05}}[[ASM International (society)|ASM International]]<span> web-sajt sadrži više od 20,000 dokumenata koji se mogu pretraživati, uključujući članke iz </span>''ASM Handbook''<span> serija i </span>''Advanced Materials & Processes''</ref> da im pomognu u determiniranju tipa loma i mogućih uzroka. Strukturna analiza može biti korištena u uredu kada se dizajniraju dijelovi, u oblasti analize slomljenih dijelova, ili u laboratorijama gdje dijelovi mogu biti podloženi testovima loma. ===Termodinamika=== {{Glavni|Termodinamika}} Termodinamika je primjenjena nauka korištena u nekoliko grana inženjerstva, uključujući mašinski i hemijsko inženjerstvo. U najjednostavnijem slučaju, termodinamika je proučavanje [[Energija|energije]], njene upotrebe i transformacije kroz [[sistem]]. Obično, inženjerska termodinamika se bavi izmjenom energije iz jednog oblika u drugi. Kao primjer, automatizacijske mašine pretvaraju [[hemijska energija|hemijsku energiju]] (entalpija) iz goriva u toplotu, a zatim u mehanički rad koji eventualno pokreće točkove. Principi termodinamike se koriste u mašinstvu u oblastima prijenosa toplote, termofluida, i pretvaranja energije. Mašinski inženjeri koriste termonauku za dizajniranje mašina i elektrana, zagrijavanja, ventilacije i [[klima uređaj]]a (HVAC), [[Razmjenjivač toplote|razmjenjivača toplote]], hladnjaka, radijatora, frižidera, izolacije i drugo. ===Dizajn i skiciranje=== [[Datoteka:Mech 2 3D.png|thumb|CAD model mehaničke duple brtve]] {{Glavni|Tehničko crtanje|CNC}} Drafting ili tehničko crtanje su načini kojima mašinski inženjeri dizajniraju proizvode i kreiraju instrukcije proizvodnim dijelovima. Tehnički crtež može biti računarski model ili šema crtana rukom koja pokazuje sve dimenzije potrebne za prouzvodnju dijela, kao i sklopne napomene, listu potrebnih materijala, i ostale relevantne informacije. Mašinski inženjer ili sposoban radnik koji kreira tehničke crteže može se nazvati drafter ili draftsman u SAD-u. Drafting je historijski bio dvodimenzionalni proces, ali CAD programi sada dopuštaju dizajneru da kreira u tri dimenzije. Instrukcije za proizvodnju dijelova moraju biti dovedene do potrebne opreme, bilo ručno, preko programiranih instrukcija, ili korištenjem CAM-a ili kombinacije CAD/CAM programa. Opcionalno, inženjer može također ručno proizvesti dio koristeći tehničke crteže, ali ovo postaje rijetkost, sa razvijanjem CNC proizvodnje. Inženjeri primarno ručno proizvode dijelove u područjima primjenjenih sprejnih premaza, završne obrade i ostalih procesa koji ne mogu ekonomski ili praktično biti urađeni korištenjem mašine. Crtež se koristi u skoro svakoj poddisciplini mašinstva i drugih grana inženjerstva i arhitekture. Trodimenzionalni modeli kreirani korištenjem CAD softvera su također često korišteni u FEA analizi i računarskoj dinamici fluida (CFD). ==Granice istraživanja== Mašinski inženjeri konstantno guraju granice onoga što je fizikalno moguće u cilju proizvodnje sigurnijih, jefitinijih i efikasnijih mašina i mehaničkih sistema. Neke tehnologije su prikazane u nastavku. ===Mikroelektromehanički sistemi (MEMS)=== Mikromehaničke komponente kao što su [[opruga|opruge]], [[zupčanik|zupčanici]], fluidni i uređaji prijenosa toplote su proizvedeni iz različitih materijalnih supstrata kao što je [[silikon]], [[staklo]] i [[polimeri]] kao [[SU8]]. Primjeri [[MEMS]] komponenti su akcelerometri koji se koriste kod automobila kao [[airbag]] senzori, moderni mobiteli, [[žiroskop]]i za precizno pozicioniranje i mikrofluidni uređaji korišteni u biomedicinske svrhe. ===Zavarivanje trenjem (FSW)=== {{Glavni|Zavarivanje trenjem}} Zavarivanje pomoću trenja ({{en|Friction stir welding}}), novi način zavarivanja, otkriven je 1991. od strane ''[[The Welding Institute]]'' (TWI). Inovativna tehnika steady state (ne-fuzijska) spaja materijale koji su prethodno nezavarivi, uključujući nekoliko [[legura]] [[aluminij]]a. Igra bitnu ulogu u budućnosti konstruiranja aviona, potencijalno zamjenjujući zakovice. Trenutne primjene ove tehnologije uključuju zavarivanje šavova aluminija za glavne vanjske rezervoare Space Shuttlea, Orion Crew Vehicle testni predmet, Boeing Delta II i Delta IV Expendable Launch Vozila te SpaceX Falcon 1 rakete, pancir za desantne ratne brodove i zavarivanje krila i trupnih ploča na novoj Eclipse 500 letjelici firme Eclipse Aviation među rastućim oblastima djelatnosti.<ref>{{Cite web |title=Advances in Friction Stir Welding for Aerospace Applications |url=http://www.niar.wichita.edu/media/pdf/nationalpublication/Nov2-06.pdf |access-date=2015-05-17 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414231725/http://www.niar.wichita.edu/media/pdf/nationalpublication/Nov2-06.pdf }}</ref><ref>[http://sbir.nasa.gov/SBIR/abstracts/08/sbir/phase1/SBIR-08-1-A1.02-9322.html?solicitationId=SBIR_08_P1 PROPOSAL NUMBER: 08-1 A1.02-9322] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160414231726/http://sbir.nasa.gov/SBIR/abstracts/08/sbir/phase1/SBIR-08-1-A1.02-9322.html?solicitationId=SBIR_08_P1 |date=2016-04-14 }} - NASA 2008 SBIR</ref><ref>{{Cite web |title=Nova-Tech LLC |url=http://www.ntefsw.com/military_applications.htm |access-date=2015-05-17 |archivedate=2019-01-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190131095213/http://www.ntefsw.com/military_applications.htm |deadurl=yes }}</ref> ===Kompoziti=== [[Datoteka:Kohlenstofffasermatte.jpg|thumb|Kompozitna tkanina koja se sastoji od tkanih karbonskih vlakana]] {{Glavni|Kompozitni materijali}} Kompoziti ili kompozitni materijali su kombinacija materijala koji omogućavaju bolje fizičke karakteristike nego jedan materijal. Istraživanje kompozitnih materijala unutar mašinskog inženjerstva obično se svodi na dizajniranje (i, naknadno, traženje primjena za iste) jačih ili više striktnih materijala prilikom pokušavanja smanjenja težine, osjetljivosti na hrđanje i ostale nepovoljne faktore. Kompoziti pojačani karbonskim vlaknom, naprimjer, se koriste u raznovrsnim primjenama kao što su svemirski brodovi i štapovi za pecanje. ===Mehatronika=== {{Glavni|Mehatronika}} Mehatronika je sinergična kombinacija mašinskog, elektronskog i softverskog inženjerstva. Svrhva ove međudisciplinarne inženjerske oblasti je proučavanje automatizacije iz inženjerske perspektive i služi svrsi kontroliranja naprednih hibridnih sistema. ===Nanotehnologija=== {{Glavni|Nanotehnologija}} Pri malim razmjerama, mašinstvo postaje nanotehnologija —jedan spekulativni cilj od kojeg je kreiranje molekularnog asemblera za kreiranje molekula i materijala putem mehanosinteze. Za sada taj cilj ostaje unutar istraživačkog inženjerstva. Oblasti trenutnog istraživanja mašinstva u nanotehnologiji uključuje nanofiltere,<ref>Nilsen, Kyle. (2011) [http://soar.wichita.edu/dspace/handle/10057/3997 "Development of Low Pressure Filter Testing Vessel and Analysis of Electrospun Nanofiber Membranes for Water Treatment"]{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> nanofilmove<ref>''Mechanical Characterization of Aluminium Nanofilms'', Microelectronic Engineering, Volume 88, Issue 5, May 2011, pp. 844–847.</ref> i nanostrukture,<ref>http://www.cise.columbia.edu/nsec/ Kolumbija univerzitet i National Science Foundation, Pristup: 20. juni 2012.</ref> između ostalih. ===Analiza metodom konačnih elemenata=== {{Glavni|Metoda konačnih elemenata}} Ova oblast nije novost, pošto analiza sa nazivima ''Finite Element Analysis'' (FEA) ili ''Finite Element Method'' (FEM) datira od 1941. Ali evolucija računara je učinila FEA/FEM metodu dobru opciju za analizu konstrukcijskih problema. Nekoliko komercijalnih kodova poput [[ANSYS]], [[Nastran]] i [[ABAQUS]] se naširoko koriste u industriji za istraživanje i dizajn komponenti. [[Calculix]] je program otvorenog koda za FEM analizu. Neki softverski paketi za 3D modeliranje i CAD su dodali FEA module. Ostale tehnike kao što su ''finite difference method'' (FDM) i ''finite-volume method'' (FVM) su kreirane za rješavanje problema vezane za prijenos toplote i mase, protok fluida, interakciju površina fluida itd. ===Biomehanika=== {{Glavni|Biomehanika}} Biomehanika je primjena mehaničkih principa na biološke sisteme, kao što su ljudi, životinje, biljke, organi i ćelije.<ref>R. McNeill Alexander (2005) [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S09609822050090120 "Mechanics of animal movement"]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [https://en.wikipedia.org/wiki/Current Biology|Current Biology] Volume 15, Issue 16, 23 August 2005, pp. R616-R619.</ref> Biomehanika također pomaže u kreiranju protetičkih udova i umjetnih organa za ljude. Biomehanika je usko vezana za inženjerstvo, jer često koristi tradicionalne inženjerske nauke za analizu bioloških sistema. Neke jednostavne primjene Njutnovske mehanike i/ili nauke o materijalima mogu dostaviti tačne aproksimacije mehanici više bioloških sistema. Tokom posljednje decenije, [[FEM analiza]] je također ušla u biomedicinski sektor osvjetljavajući dalje inženjerske aspekte biomehanike. FEM se od tada stabilizirao kao alternativa za in-vivo hirurške procjene i dobio široko prihvatanje [[Akademija|akademske zajednice]]. Glavna prednost računarske biomehanike leži u njenoj sposobonosti određivanja endo-anatomskog odgovora [[anatomija|anatomije]], bez prekoračivanja [[etika|etičkih ograničenja]].<ref>Tsouknidas, A., Savvakis, S., Asaniotis, Y., Anagnostidis, K., Lontos, A., Michailidis, N. (2013) Efekt of kifoplastičnih parametara na dinamička opterećenja se prenose unutar lumbarne kralježnice uzimajući odgovor od bio-realističnog kralježnog segmenta. Klinička biomehanika 28 (9-10), str. 949-955.</ref> To je dovelo FE modeliranje do tačke da postane sveprisutno u nekoliko područja biomehanike, a nekoliko projekata je čak usvojilo otvorenog koda filozofiju (npr. BioSpine). ===Računarska dinamika fluida=== {{Glavni|Računarska dinamika fluida}} Računarska (kompjuterska) dinamika fluida, često skraćeno kao CFD, jeste grana [[Mehanika fluida|mehanike fluida]] koja koristi [[Numerička analiza|numeričke metode]] i [[Algoritam|algoritme]] za rješavanje i analizu problema koji uključuju protok fluida. Računari se koriste za proračune potrebne za simulaciju interakcije tečnosti i gasova sa površinama definisanim graničnim uvjetima. Sa veoma brzim superračunarima, bolja rješenja se mogu postići. Buduća upotreba softvera koji poboljšava preciznost i brzinu kompleksnih simulacijskih scenarija poput transoničnih ili [[turbulentni protok|turbulentnih protoka]]. Početna provjera takvih softvera se obavlja koristeći aerodinamički tunel sa finalnom validacijom koja dolazi u potpunom testiranju, npr. testovi leta. ===Akustično inženjerstvo=== {{Glavni|Akustično inženjerstvo}} Akustično inženjerstvo se sastoji iz drugih poddisciplina mašinstva i predstavlja primjenu [[Akustika|akustike]]. Akustično inženjerstvo je proučavanje [[zvuk]]a i [[vibracija|vibracije]]. Ovi inženjeri rade efikasno da smanje buku kod mehaničkih uređaja i u zgradama zvučnom izolacijom ili uklanjanjem izvora neželjene buke. Proučavanje akustike može obuhvatati raspon od dizajniranja efikasnijih slušnih aparata, mikrofona, slušalica ili [[studio|studija za snimanje]] da se poboljša kvalitet zvuka u orkestarskoj dvorani. Akustično inženjerstvo se također bavi vibracijom različitih mehaničkih sistema.<ref>http://degreedirectory.org/articles/What_is_the_Job_Description_of_an_Acoustic_Engineer.html</ref> ==Povezane oblasti== [[Proizvodno inženjerstvo]], [[aerosvemirsko inženjerstvo]] i [[automobilska industrija]] su ponekad grupisani sa mašinskim inženjerstvom. Bachelor diploma u ovim područjima će obično imati razliku u nekoliko specijaliziranih oblasti. == Povezano == '''Wikiknjige (en):'''{{multicol}} * [[wikibooks:Engineering Mechanics|Engineering Mechanics]] * [[wikibooks:Engineering Thermodynamics|Engineering Thermodynamics]] * [[wikibooks:Engineering Acoustics|Engineering Acoustics]] {{multicol-break}} * [[wikibooks:Fluid Mechanics|Fluid Mechanics]] * [[wikibooks:Heat Transfer|Heat Transfer]] * [[wikibooks:Microtechnology|Microtechnology]] {{multicol-break}} * [[wikibooks:Nanotechnology|Nanotechnology]] * [[wikibooks:Pro Engineer|Pro/Engineer (ProE CAD)]] * [[wikibooks:Strength of Materials|Strength of Materials/Solid Mechanics]] {{multicol-end}} ==Reference== {{Reflist|2}} == Literatura == *{{cite book |last = Burstall |first = Aubrey F. |year = 1965 |title = A History of Mechanical Engineering |publisher = The MIT Press |isbn = 0-262-52001-X }} * {{cite book|title=[[Marks' Standard Handbook for Mechanical Engineers]]|publisher=McGraw-Hill|year=2007|edition=11|ISBN=9780071428675}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Mechanical engineering}} * [http://kmoddl.library.cornell.edu/index.php Kinematic Models for Design Digital Library (KMODDL)] – Filmovi i slike stotina radnih mehaničkih sistema na Cornell univerzitetu. Također sadrži [https://web.archive.org/web/20090726130838/http://kmoddl.library.cornell.edu/e-books.php e-book biblioteku] klasičnih tekstova vezanih za mehanički dizajn i inženjerstvo. * [http://www.engineeringmotion.com Videi o mašinskom inženjerstvu na EngineeringMotion.com] * [http://ocw.mit.edu/courses/find-by-topic/#cat=engineering&subcat=mechanicalengineering Časovi mašinskog inženjerstva od MIT OpenCourseWare-a] [http://www.fsb.hr Fakultet strojarstva i brodogradnje, Zagreb] [http://www.riteh.hr Tehnički fakultet Rijeka] [http://www.fesb.hr Fakultet elektrotehnike, strojarstva i brodogradnje, Split] [http://www.sfsb.hr Strojarski fakultet Slavonski Brod] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060302063958/http://www.sfsb.hr/sc/ |date=2006-03-02 }} {{Tehnologija}} [[Kategorija:Mašinstvo| ]] [[Kategorija:Tehničke nauke]] [[Kategorija:Inženjerske discipline]] 6ufd5mwp69stt1v125fwkjm9tx9w5h2 0 50891 42716624 42715848 2026-11-05T22:02:33Z نوفاك اتشمان 11942 uklonjena kategorija [[:Kategorija:Rat u Bosni i Hercegovini|Rat u Bosni i Hercegovini]]; dodana kategorija [[:Kategorija:Biografije, Rat u Bosni i Hercegovini|Biografije, Rat u Bosni i Hercegovini]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42716624 wikitext text/x-wiki {{sređivanje}} {{izvor}} {{Infobox_President | name=Alija Izetbegović | image=Izetbegovic.jpg | order=1st [[Predsjednik Bosne i Hercegovine|Predsjednik]] [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] | term_start=1990. | term_end=14.3. 1996. | predecessor= | successor=[[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Trojno predsjedništvo]] | order2=1. [[Bošnjaci|Bošnjački]] član <br />[[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] | term_start2=14.3. 1996. | term_end2=oktobar 2000. | predecessor2= | successor2=[[Halid Genjac]] | birth_date={{birth date|1925|8|8|df=y}} | birth_place=[[Bosanski Šamac]], {{Flagicon|Jugoslavija|kingdom}} [[Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca]] | death_date= {{death date and age|2003|10|19|1925|8|8|df=y}} | death_place=[[Sarajevo]], [[Bosna i Hercegovina]] {{Flagicon|BiH}} | spouse= | party=[[Stranka demokratske akcije|SDA]] | religion= [[Islam]] | nationality= [[Bošnjaci|Bošnjak]] }} '''Alija Izetbegović''' (8.8. 1925. – 19.10. 2003.) bio je [[BiH|bosanskohercegovački]] [[političar]] iz reda [[Bošnjaci|bošnjačkog]] naroda, najpoznatiji po tome što je bio osnivač [[Stranka demokratske akcije|Stranke demokratske akcije]], prvi demokratski izabrani predsjednik Bosne i Hercegovine, odnosno prvi predsjednik Bosne i Hercegovine kao nezavisne države. Govorio je nekoliko jezika, među kojima su i njemački, francuski i engleski. Autor je većeg broja publicističkih radova i studija, te svjetskih priznatih knjiga među kojima su najpoznatije "Islam izmedju istoka i zapada", "Problemi islamskog preporoda" i "Islamska deklaracija". Ove knjige prevedene su na nekoliko svjetskih jezika i objavljene u više zemalja. Godine 1999. objavio je knjigu "Moj bijeg u slobodu", a 2000. godine knjigu "Sjećanja" (autobiografski zapis). Dobitnik je niza priznanja i nagrada medju kojima su i medalje Centra za Demokratiju iz Washingtona (SAD); titula počasnog doktora pravnih nauka za doprinos zaštiti ljudskih prava i uspostavu mira Istanbulskog Marmara univerziteta (Turska); prestižnu nagradu za unapređenje ljudskih prava foruma u Kran Montani i brojne druge. U svojim ranim godinama, Izetbegović se posvećuje afirmaciji prava muslimana na svoju vjeru. Sa 16 godina (1940) pristupa organizaciji Mladi Muslimani u Sarajevu. Tokom Drugog svjetskog rata bavi se humanitarnim radom pomaganja izbjeglih i prognanih civila, štiteći i skrivajući progonjene Bošnjake od četnika i ustaša, te saniranja džamijskih ruševina, 1946. godine biva uhapšen pod osudom da je imao značajnu participaciju u utemeljenju islamskog žurnala Mudžahid u kojem su publicirane opće teme o islamu. Komunisti ga osuđuju na 3 godine zatvora za navodnu promociju mržnje u komunističkom društvu koje nije tolerisalo vjerske slobode. Njegov prijatelj Nedžib Šaćirbegović (otac Muhameda Šaćirbegovića, bivšeg ambasadora BiH u UN-u) dobiva nešto veću kaznu od 4 godine. Za vrijeme robije komunisti ga stavljaju na prisilni rad izgradnje Centralnog Komiteta SK BiH (Saveza komunista Bosne i Hercegovine). Nakon odslužene kazne, Izetbegović završava studije na pravnom fakultetu u Sarajevu i radi kao pravni savjetnik za više velikih bosanskih kompanija. 1970 godine, piše "Islamsku Deklaraciju" - opću raspravu o politici i Islamu - zbog koje biva proglašen nacionalistom i antikomunistom. 1983. godine komunisti ga osuđuju na 14 godina zatvora u čemu postaje politički zatvorenik. U međuvremenu, 1984. godine, njegova knjiga "Islam između Istoka i Zapada" biva publicirana u Sjedinjenim Američkim Drzavama. U njoj Izetbegović nastoji definirati status bosanskih muslimana i uskladiti demokratske principe Evrope sa suni-islamskim učenjem. Nakon odsluženih 5 godina i 8 mjeseci, 1988. godine biva pušten iz fočanskog zatvora. Tokom ovoga vremena, njegovi spisi "Bilješke iz Zatvora: 1983-1988" bivaju uspješno proturene izvan zatvora i kasnije objavljene. Pisane od strane Izetbegovića dok je bio zatvoren povodom svoje kampanje protiv komunističke diktature u Jugoslaviji, Bilješke iz Zatvora: 1983-1984 su analiza najmoćnijih evropskih ideologija 20. vijeka, uključujući tu komunizam, fašizam, kapitalizam i njihovu relaciju prema islamu. {{start box}} {{succession box| title=post created<br />[[Predsjednik Bosne i Hercegovine]]| years=1990 – 1996| before=[[Nijaz Duraković]]'''<br />''kao '''predsjednik Socijalističke Repubike Bosne i Hercegovine'' | after= [[Živko Radišić]]<br />Trojno predsjedništvo }} {{end box}} {{Commonscat|Alija Izetbegović}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1925|2003|Izetbegovic, Alija}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Biografije, Rat u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Jugoslavenski disidenti]] [[Kategorija:Politički zatvorenici]] [[Kategorija:Biografije, Bosanski Šamac]] pzw149mvpveezzy7jr62kskkntb0ngt 0 52940 42716520 42251009 2026-11-05T17:48:22Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716520 wikitext text/x-wiki '''Međunarodna godina volontera''' ([[kratica|skr.]] [[MGV]]; [[engleski|engl.]] ''International year of volunteers''), [[godina]] u kojoj se na razne načine širom svijeta pažnja posvećuje [[volonter]]ima i [[volonterstvo|volonterstvu]]. == Svrha == [[Ujedinjeni narodi|Ujedinjene nacije]] su [[2001.]] godinu proglasile Međunarodnom godinom volontera, cijeneći njihov veliki doprinos razvitku humanijeg i solidarnijeg društva u svim zemljama svijeta. Svrha proglašenja te godine godinom volontera bila je da se tokom nje različitim oblicima i načinima promovira značaj i rad mreže volontera te da se ukaže na postignuća miliona volontera diljem svijeta, kao i da se na volonterski rad motiviraju novi volonteri. Ujedinjene nacije su 2001. godinu proglasile Međunarodnom godinom volontera s dvojakom namjerom: željelo se naglasiti i uvažiti značajan doprinos koji volonteri daju svojim zajednicama, ali i dodatno unaprijediti položaj volontera i njihov rad. Od vlada država-potpisnica očekivalo se da u saradnji s [[nevladina organizacija|nevladinim organizacijama]] unaprijede rad volontera, posebno ističući bolje prepoznavanje, olakšavanje, umrežavanje i promociju. == Konferencija IAVE == Važna manifestacija kojom je obilježen početak Međunarodne godine volontera bila je 16. svjetska konferencija [[IAVE]] ([[Međunarodni savez za volonterski rad]]), održana u januaru 2001. godine u [[Amsterdam]]u. Na toj je konferenciji usvojena [[Univerzalna deklaracija o volontiranju]]. Deklaracija ističe volontiranje kao kamen temeljac [[civilno društvo|civilnog društva]]. Ono, ističe se, oživotvoruje najplemenitije aspiracije ljudske vrste - težnju prema miru, slobodi, mogućnosti, sigurnosti i pravdi za sve ljude. U eri [[globalizacija|globalizacije]] i stalne mijene, svijet postaje međuzavisniji i složeniji te volontiranje - individualno ili grupno - predstavlja put kroz koji vrijednosti zajednice, brige i solidarnosti mogu biti podržane i osnažene, a pojedinci mogu ostvariti svoja prava i odgovornosti kao članovi zajednice, učeći kroz cijeli život. Međunarodna godina volontera bila je okvir koji je mogao poslužiti organizacijama, zajednicama i državama da rasprave o tradicijama volontiranja, nauče više o volontiranju i zainteresiraju za volontiranje sve društvene sektore. == Pet osnovnih ciljeva == U Međunarodnoj godini volontera postavljeno je pet osnovnih ciljeva kojima se željelo unaprijediti: # Priznavanje važnosti volonterskog napora; # Olakšavanje napora volontera; # Umrežavanje volonterskih organizacija i drugih učesnika; # Promocija volontiranja; # Povećanje broja volontera. == MGV u pojedinim zemljama == === [[Bosna i Hercegovina]] === '''Međunarodna godina volonera''' 2001. u [[BiH]] je bila važna prekretnica za volonterizam. Prvi put je provedena anketa o volonterizmu, koja je pokazala da postoji potreba da se kao volonteri angažiraju lošije situirani građani i omladina. MGV je potakla nacionalnu debat na temu volonterizma te promovirala ideju [[civilno služenje vojnog roka|civilnog služenja]] umjesto vojnog roka. === [[Hrvatska]] === Od 2001. godine, koja je bila Međunarodna godina volontera, u Republici Hrvatskoj stvaraju se pretpostavke za uređenje sustava poticanja i vrednovanja volonterskoga rada. Osnovan je, na primjer, [[Nacionalni odbor za razvoj volonterstva]], izrađeni su ciljani [[spot]]ovi i [[džingl]]ovi za poticanje volonterstva. MGV je na nacionalnoj razini svečano obilježena [[14. XII.]] 2001. godine u [[Nacionalna i sveučilišna knjižnica|Nacionalnoj i sveučilišnoj knjižnici]] u [[Zagreb]]u. Tadašnji [[predsjednik Vlade]] [[Ivica Račan]] uručio je priznanja [[udruga]]ma, [[organizacija]]ma i pojedincima koji su dali poseban doprinos u promicanju, razvoju i sustavnom vrednovanju volonterstva u Hrvatskoj. Posebna gošća svečanosti bila je [[Ujedinjeni narodi|UN-ova]] [[veleposlanica dobre volje]] [[Heather Mills]], koju je pratio zaručnik, proslavljeni ''Beattle'' [[Paul McCartney]]. Godine [[2004]], u organizaciji [[Nacionalna zaklada za razvoj civilnoga društva|Nacionalne zaklade]], održana je [[1. nacionalna konferencija o volonterstvu]] i [[13. međunarodna konferencija VolontEurope]], nakon kojih je Nacionalna zaklada uputila [[Ministarstvu obitelji, branitelja i međugeneracijske solidarnosti]] Prijedlog zakona o volonterstvu. [[Zakon o volonterstvu]] donio je [[Hrvatski sabor]] na sjednici od [[18. V.]] [[2007]]. godine, a Odluku o proglašenju Zakona o volonterstvu potpisao je predsjednik Republike Hrvatske [[Stjepan Mesić]] [[25. V.]] 2007. godine. U Međunarodnoj godini volontera [[Volonterski centar Zagreb]] (VCZ) organizirao je 6 [[međunarodni radni kamp|medunarodnih radnih kampova]]: * 15.7. - 29.7.2001. [[Hrvatska Kostajnica]] * 22.7. - 4.8.2001. [[Šenkovec]] kraj [[Čakovec|Čakovca]] * 23.7. - 5.8.2001. [[Baške Oštarije]] na [[Velebit]]u * 15.8. - 29.8.2001. [[Vukovar]] - u suradnji s Mirovnom grupom mladih "Dunav" * 6.8. - 9.9.2001. [[Čakovec]] * 12.9. - 23.9.2001. [[Gornji Mihaljevec]] u [[Međimurje|Međimurju]] == Povezano == * [[Volonter]] * [[Volonterstvo]] * [[Međunarodni dan volontera]] == Vanjske veze == * [https://web.archive.org/web/20080328023908/http://www2.hck.hr/Web/arhiva_godina_volontera.htm Hrvatski Crveni križ : 2001. - Međunarodna godina volontera] * [http://www.hsuti.hr/old_web/clanci/2001/VL15122001.htm HSUTI : Obilježavanje Međunarodne godine volontera] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070613234944/http://www.hsuti.hr/old_web/clanci/2001/VL15122001.htm |date=2007-06-13 }} * [http://zaklada.civilnodrustvo.hr/category/102/subcategory/126/399 Nacionalna zaklada za razvoj civilnoga društva : Priopćenje za javnost u povodu Međunarodnoga dana volontera (30. XI. 2004)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160313025610/http://zaklada.civilnodrustvo.hr/category/102/subcategory/126/399 |date=2016-03-13 }} * [http://www.xvision.org/sun/w/care/interview/begovo1.htm Volonterski centar Zagreb : Međunarodni radni kampovi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100412081835/http://www.xvision.org/sun/w/care/interview/begovo1.htm |date=2010-04-12 }} * [http://www.smart.hr/ Gordana Forčić : Kako unaprijediti volontiranje?] (''download'') * [http://www.civilnodrustvo.ba/v2/index.php?opcija=sadrzaji&kat=6&id=20&jezik=b SMART : Volontiranje u Primorsko-goranskoj županiji, Rijeka, 2001.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922065745/http://www.civilnodrustvo.ba/v2/index.php?opcija=sadrzaji&kat=6&id=20&jezik=b |date=2008-09-22 }} (''download'') * [http://www.undp.ba/index.aspx?PID=14 UNDP Bosne i Hercegovine : Izvještaj o humanom razvoju - milenijski razvojni ciljevi - BIH 2003.] (''download'') ''Napomena: Izvore označenje s '''download''' potrebno je pronaći na označenim stranicama (ili preko Googlea) i skinuti ih s interneta.'' [[Kategorija:Volonterstvo]] [[Kategorija:Međunarodne godine]] d65pse5spu4lxkbnnf9obcvovve3kdl 0 54135 42716742 42716088 2026-11-06T11:21:50Z Belirac 17 /* Gospodarstvo */ Opširniji prikaz gospodarstva na teritoriju Općine Petlovac 42716742 wikitext text/x-wiki : ''Karta Hrvatske [https://www.auto-karta-hrvatske.com/petlovac/ > Petlovac (plan s ulicama i cestama)]'' : ''Google maps > [https://www.google.com/maps/place/Op%C4%87ina+Petlovac/@45.7342992,18.4597013,18146m/data=!3m1!1e3!4m6!3m5!1s0x475d25029a18d4f9:0x7908b94efb2e14c1!8m2!3d45.7218325!4d18.4058472!16s%2Fg%2F119v2sfl4?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI1MTIwOS4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D Područje Općine Petlovac] : [https://en.wikipedia.org/wiki/File:Petlovac_Flag.gif ''Zastava Općine Petlovac''] --- [https://en.wikipedia.org/wiki/File:Coat_of_Arms_of_Petlovac.gif ''grb Općine Petlovac''] {{Općina RH |ime = Općina Petlovac |slika = Petlovac_municipality_location.GIF |opis_slike = Općina Petlovac na karti Osječko-baranjske županije |zastava = |grb = |županija = [[Osječko-baranjska županija|Osječko-baranjska]] |broj stanovnika = 2.743 / 2.405 / '''1874''' |površina = 93,31 |naselja = [[Baranjsko Petrovo Selo]], [[Luč]], [[Novi Bezdan]], [[Novo Nevesinje]], [[Petlovac]], [[Sudaraž]], [[Širine]], [[Torjanci]], [[Zeleno Polje]] |načelnik = Milan Knežević ([[HDZ]]; 2015-2017, 2017-2021, 2021-2025, 2025-) |poštanski broj = 31321 Petlovac |pozivni broj = 031 |registarska oznaka = BM |z. širina = 45.756528 |z. dužina = 18.533400 |web-stranica = http://petlovac.hr/ <br>'''FB-profil''':<br> [https://www.facebook.com/profile.php?id=100067073149809 Općina Petlovac] }} '''Općina Petlovac''' je jedinica lokalne samouprave u sjeverozapadnom dijelu [[Baranja|Baranje]], u [[Osječko-baranjska županija|Osječko-baranjskoj županiji]] ([[Hrvatska]]), sa sjedištem u naselju [[Petlovac]], po kome je i dobila ime. Općina obuhvata devet naselja: [[Baranjsko Petrovo Selo]], [[Luč]], [[Novi Bezdan]], [[Novo Nevesinje]], [[Petlovac]], [[Sudaraž]], [[Širine]], [[Torjanci]] i [[Zeleno Polje]] i ima '''1.874''' stanovnika (2021). == Mađarska imena naselja == Prema mađarskoj [[:hu:Baranyaszentistv%C3%A1n|Wikipediji]], naselja u sastavu Općine Petlovac imaju ova mađarska imena: ''Baranyaszentistván'' ('''Petlovac'''; narodski ''Sentivanj''), ''Braidaföld'' ('''Širine'''), ''Harisnyapuszta'' ('''Novo Nevesinje'''), ''Lőcs'' ('''Luč'''), ''Petárda'' ('''Baranjsko Petrovo Selo'''; narodski ''Petarda''), ''Szudarázs'' ('''Sudaraž'''), ''Torjánc'' ('''Torjanci'''), ''Újbezdán'' ('''Novi Bezdan'''), ''Szentistvánpuszta'' ('''Zeleno Polje'''; narodski ''Zelenka''). [[Datoteka:Petlovac-opcina-(20110529)-Tabla dobrodoslice kod Luca.jpg|right|thumb|300px|Tabla dobrodošlice na ulazu u Općinu Petlovac iz pravca [[Šumarina|Šumarine]] prema [[Luč (Baranja)|Luču]], na lokalnoj cesti [[L44006]]]] == Geografija == Područje Općine Petlovac pripada široj prirodno-geografskoj cjelini Baranji, smještenoj na krajnjem sjeveroistočnom dijelu Hrvatske, u trokutu između rijeka [[Drava|Drave]], [[Dunav]]a i državne granice prema Mađarskoj. To je prostor koji ujedno pripada širem nizinskom prostoru prirodno-geografske makromorfološke cjeline [[Panonska nizina|Panonske nizine]], kao dijela geografskog područja Istočne Hrvatske. === Susjedna područja === Područje Općine Petlovac je u okruženju [[Grad Beli Manastir|Grada Belog Manastira]] - na sjeveroistoku, [[Općina Jagodnjak|Općine Jagodnjak]] - na jugoistoku, [[Grad Valpovo|Grada Valpova]] - na jugu, [[Grad Belišće|Grada Belišća]] - na jugozapadu i zapadu, dok je sjeverni dio Općine uz državnu granicu prema [[Mađarska|Mađarskoj]]. === Udaljenosti između naselja === Unutar Općine * Petlovac - Baranjsko Petrovo Selo: 6,7&nbsp;km (cesta [[D517]]) * Petlovac - Luč: 3,8&nbsp;km (cesta [[Ž4034]]) * Petlovac - Novi Bezdan: 9,3&nbsp;km (ceste [[D517]] + [[Ž4040]]) * Petlovac - Novo Nevesinje: 12,8&nbsp;km (ceste [[D517]] + [[Ž4033]]) * Petlovac - Sudaraž: 6,1&nbsp;km (ceste [[D517]] + nerazvrstana cesta) * Petlovac - Širine: 3,9&nbsp;km (ceste [[D517]] + [[L44007]]) * Petlovac - Torjanci: 17,8&nbsp;km (ceste [[D517]] + [[Ž4033]]) * Petlovac - Zeleno Polje: 3,2&nbsp;km (ceste [[Ž4034]] + [[L44005]]) Do sjedišta susjednih općina * Petlovac - [[Beli Manastir]]: 9,8&nbsp;km (preko Širina) --- 12,2&nbsp;km (preko Luča) * Petlovac - [[Jagodnjak]]: oko 11&nbsp;km <ref>Google maps ne pokazuje dobro relaciju Petlovac - Jagodnjak pa daje i pogrešnu kilometražu: [https://www.google.com/maps/dir/Petlovac/Jagodnjak/@45.7287211,18.4497808,12z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x475d2609cb0de871:0x264912066436c07e!2m2!1d18.5280731!2d45.7585163!1m5!1m1!1s0x475d274be2d24dd9:0x400ad50862bca80!2m2!1d18.5802168!2d45.7001607!3e0?entry=ttu ''Petlovac - Jagodnjak (preko Majških Međa?)'']</ref> * Petlovac - [[Belišće]]: 17,3&nbsp;km * Petlovac - [[Beremend]] (Mađarska): 10,9&nbsp;km === Ceste === Područje Općine Petlovac veze s užim i širim okruženjem ostvaruje preko dvije državne ceste: [[D517]] (Beli Manastir - Valpovo - Koška) i [[D211]] (Baranjsko Petrovo Selo - Beremend u Mađarskoj). Puštanjem u promet cestovnog mosta 2001. godine preko Drave kod Belišća <ref>[https://belisce.hr/prometna-infrastruktura/ Grad Belišće: ''"Prometna infrastruktura"''] (posjet: 21. XII. 2022)</ref> značajno je poboljšana prometna prohodnost tog prostora, a otvorenjem (2. XII. 2022. godine) dionice [[Autocesta A5|Autoceste A5]] Beli Manastir - Osijek na [[Koridor 5C|Koridoru 5c]] <ref>[http://lag-baranja.hr/lag/item/1404-u-promet-pustena-autocesta-beli-manastir-osijek LAG Baranja (2. XII. 2022): ''"U promet puštena autocesta Beli Manastir – Osijek"'']</ref> područje Općine Petlovac dobilo je pristup prometnoj mreži evropskih autocesta. == Stanovništvo == === Po mjestima === {{Multicol}} Popis stanovništva [[2001.]] ---- * UKUPNO - '''2.743''' * [[Baranjsko Petrovo Selo]] - 570 * [[Luč]] - 487 * [[Novi Bezdan]] - 329 * [[Novo Nevesinje]] - 73 * [[Petlovac]] - 801 * [[Sudaraž]] - 0 * [[Širine]] - 86 * [[Torjanci]] - 317 * [[Zeleno Polje]] - 80 {{Multicol-break}} Popis stanovništva [[2011.]]<ref>[http://web.dzs.hr/Hrv/censuses/census2011/results/htm/H01_01_01/h01_01_01_zup14_3255.html DZS: ''Stanovništvo prema starosti i spolu po naseljima, popis 2011.'' - '''Općina Petlovac''']</ref><ref>[[:bs:Popis stanovništva u Hrvatskoj 2011 (Petlovac)|bs-Wikipedia: ''Popis stanovništva u Hrvatskoj 2011. (Petlovac)'']]</ref> ---- * UKUPNO - '''2.405''' * [[Baranjsko Petrovo Selo]] - 525 * [[Luč]] - 435 * [[Novi Bezdan]] - 300 * [[Novo Nevesinje]] - 63 * [[Petlovac]] - 714 * [[Sudaraž]] - 0 * [[Širine]] - 58 * [[Torjanci]] - 267 * [[Zeleno Polje]] - 43 {{Multicol-break}} Popis stanovništva [[2021.]]<ref>[https://podaci.dzs.hr/media/rqybclnx/popis_2021-stanovnistvo_po_naseljima.xlsx DZS: ''Popis 2021-Stanovništvo po naseljima.xlsx''] <br> [https://podaci.dzs.hr/media/td3jvrbu/popis_2021-stanovnistvo_po_gradovima_opcinama.xlsx DZS: ''Popis 2021-Stanovništvo po gradovima-opcinama.xlsx'']</ref> ---- * UKUPNO - '''1.874''' * [[Baranjsko Petrovo Selo]] - 434 * [[Luč]] - 322 * [[Novi Bezdan]] - 262 * [[Novo Nevesinje]] - 41 * [[Petlovac]] - 532 * [[Sudaraž]] - 0 * [[Širine]] - 26 * [[Torjanci]] - 244 * [[Zeleno Polje]] - 13 {{Multicol-end}} ---- '''Napomena''': Između popisa 2001. i 2011. godine broj stanovnika Općine Petlovac smanjio se za '''338''' (12,32 %), a između popisa 2011. i 2021. za još '''531''' (28,34 %). U dvadesetogodišnjem razdoblju (2001-2021) broj stanovnika smanjio se za drastičnih '''869''' (31,68 %), dakle gotovo za jednu trećinu. === Po nacionalnosti (2001) === Narodnosni sastav Općine Petlovac prema popisu iz 2001. godine: {{Multicol}} * [[Hrvati]] (71,35 %) * [[Mađari]] (14,4 %) * [[Srbi]] (5,25 %) * [[Romi]] (3,24 %) * [[Slovenci]] (1,28 %) * [[Nijemci]] (0,73 %) {{Multicol-break}} * [[Bošnjaci]] (0,26 %) * [[Albanci]] (0,22 %) * [[Slovaci]] (0,22 %) * [[Crnogorci]] (0,18 %) * [[Rusini]] (0,15 %) * [[Rusi]] (0,11 %) {{Multicol-break}} * [[Makedonci]] (0,04 %) * [[Rumunji]] (0,04 %) * nije se izjasnilo (2,11 %) * nepoznato (0,42 %) * UKUPNO: 100 % {{Multicol-end}} === Po nacionalnosti (2011) === Narodnosni sastav Općine Petlovac prema popisu iz 2011. godine: {{Multicol}} * [[Hrvati]] - 1761 (73,22 %) * [[Mađari]] - 330 (13,72 %) * [[Srbi]] - 122 (5,07 %) * [[Romi]] - 109 (4,53 %) * [[Slovenci]] - 16 (0,67 %) * [[Nijemci]] - 9 (0,37 %) {{Multicol-break}} * [[Bošnjaci]] - 1 (0,04 %) * [[Albanci]] - 10 (0,42 %) * [[Slovaci]] - 6 (0,25 %) * [[Crnogorci]] - 6 (0,25 %) * [[Rusini]] - 5 (0,21 %) * [[Rusi]] - 3 (0,12 %) {{Multicol-break}} * [[Talijani]] - 1 (0,04 %) * [[Rumunji]] - 1 (0,04 %) * nije se izjasnilo - 13 (0,54 %) * nepoznato - 4 (0,17 %) * ostali - 2 (0,08 %) {{Multicol-end}} === Po maternjem jeziku (2001) === Stanovništvo Općine Petlovac 2001. prema maternjem jeziku: [[hrvatski jezik|hrvatski]] (81,12 %), [[mađarski jezik|mađarski]] (12,72 %), [[romski jezik|romski]] (2,11 %), [[srpski jezik|srpski]] govori 2,04 % stanovnika, [[rumunjski jezik|rumunjski]] (0,47 %), [[slovenski jezik|slovenski]] (0,29 %)[[albanski]] (0,22 %), [[slovački]] (0,18 %), [[ruski]] (0,11 %), [[njemački jezik|njemački]] (0,07 %), [[rusinski]] (0,07 %), [[bošnjački]] (0,04 %), [[makedonski]] (0,04 %) i 0,52 % nepoznato. === Po maternjem jeziku (2011) === Stanovništvo Općine Petlovac 2001. prema maternjem jeziku: [[hrvatski jezik|hrvatski]] - 1.962 (81,58 %), [[mađarski jezik|mađarski]] - 262 (10,89 %), [[romski jezik|romski]] - 71 (2,95 %), [[srpski jezik|srpski]] - 70 (2,91 %), [[rumunjski jezik|rumunjski]] - 2 (0,08 %), [[slovenski jezik|slovenski]] - 7 (0,29 %)[[albanski]] - 9 (0,37 %), [[slovački]] - 5 (0,21 %), [[ruski]] - 1 (0,04 %), [[njemački jezik|njemački]] - 4 (0,17 %), [[rusinski]] - 3 (0,12 %), [[bosanski]] - 3 (0,12 %), [[crnogorski]] - 1 (0,04 %), [[talijanski]] - 1 (0,04 %), [[srpsko-hrvatski]] - 1 (0,04 %) i nepoznato - 3 (0,12 %). === Po vjeroispovijesti (2001) === Stanovništvo Općine Petlovac 2001. prema vjeroispovijesti: [[katolici]] (89,1 %), [[pravoslavna crkva]] (5,18 %), [[islam]] (0,36 %), evangelistička crkva (0,33 %), [[kalvinistička crkva]] (0,26 %), [[adventistička crkva]] (0,22 %), [[jehovini svjedoci]] (0,15 %), grkokatolici (0,04 %), [[ostali]] (0,62 %), [[agnostici]] (3,06 %), nisu vjernici (0,33 %) i 0,35 % nepoznato. === Po vjeroispovijesti (2011) === Stanovništvo Općine Petlovac 2011. prema vjeroispovijesti: [[katolici]] - 2.134 (88,73 %), [[pravoslavci]] - 130 (5,41 %), [[protestanti]] - 16 (0,67 %), ostali kršćani - 36 (1,50 %), [[muslimani]] - 12 (0,50 %), [[ostali]] - 6 (0,25 %), [[agnostici]] - 1 (0,04 %), nisu vjernici i ateisti - 32 (1,33 %), ne izjašnjavaju se - 34 (1,41 %) i napoznato - 4 (0,17 %). [[Datoteka:Petlovac-(20180515)-Opcina i ulaz u Sportski park.jpg|right|thumb|310px|Zgrada Općine Petlovac (u pozadini), Dom kulture i ulaz u Sportski park (lijevo: Područna škola Petlovac)]] [[Datoteka:Petlovac-(20130130)-Infopano Opcine Petlovac.jpg|mini|desno|310px|Infopano uz zgradu Općine Petlovac s reljefnom kartom Baranje]] == Općinska uprava == === Izborne funkcije === * Načelnik: Milan '''Knežević''' ([[HDZ]]) * Zamjenik načelnika: Dalibor '''Perin''' (HSS) === Ostale funkcije === * Pročelnik Jedinstvenog upravnog odjela: Eugen Tomić === Vijeća nacionalnih manjina === Budući da u Općini Petlovac u znatnijem broju žive pripadnici [[Mađari|mađarske]], [[Romi|romske]] i [[Srbi|srpske]] manjine, u Općini se na manjinskim izborima biraju (ili su se birala) sljedeća vijeća: * [https://www.petlovac.hr/ustroj-opcine-petlovac/predstavnicko-tijelo-petlovca/vijeca-nacionalnih-manjina-petlovca/vijece-madarske-nacionalne-manjine Vijeće mađarske nacionalne manjine] <br> [https://www.petlovac.hr/component/k2/item/download/619_c22006d9b18384f03b390d21f400ca5b Odluka o konačnim rezultatima (2023)] * [https://www.petlovac.hr/ustroj-opcine-petlovac/predstavnicko-tijelo-petlovca/vijeca-nacionalnih-manjina-petlovca/vijece-romske-nacionalne-manjine Vijeće romske nacionalne manjine] <br> [https://www.petlovac.hr/component/k2/item/download/620_1796010076243dc3e5c3989d84067d0b Odluka o konačnim rezultatima (2023)] * [https://www.petlovac.hr/ustroj-opcine-petlovac/predstavnicko-tijelo-petlovca/vijeca-nacionalnih-manjina-petlovca/vijece-srpske-nacionalne-manjine Vijeće srpske nacionalne manjine] <br> [https://www.petlovac.hr/component/k2/item/download/613_afd29754645f312fb0c300f502a5d3db Odluka o neodržavanju izbora (2023)] Izbori za vijeća nacionalnih manjina održani su 7. V. 2023. godine. === Mjesni odbori === Posljednji izbori za vijeća mjesnih odbora u Općini Petlovac održani su 15. III. 2026. godine. Općinsko vijeće raspisalo ih je 5. II., a konačne rezultate izbora za aktivne mjesne odbore Općinsko izborno povjerenstvo utvrdilo je i objavilo 19. III. 2026. godine.<ref>[https://petlovac.hr/obavijesti-opcine-petlovac/item/418-izbori-za-clanove-vijeca-mjesnih-odbora-na-podrucju-opcine-petlovac Općina Petlovac: ''"Izbori za članove vijeća mjesnih odbora na području Općine Petlovac"''] (10. II. 2026)</ref> Ti izbori imali su specifičan karakter jer je u svakom od pet aktivnih mjesnih odbora (Petlovac, Baranjsko Petrovo Selo, Luč, Novi Bezdan i Torjanci) bila kandidirana samo po jedna lista. Iz tog je razloga glasanje bilo formalnog karaktera, a rezultati i budući sastavi vijeća bili su unaprijed poznati. Za Mjesni odbor Novo Nevesinje tada nije formirana niti jedna kandidacijska lista. '''Sastav vijeća mjesnih odbora''' Na području Općine Petlovac, prema Statutu Općine i službenim podacima, nalaze se sljedeći mjesni odbori (s početkom mandata 15. III. 2026):<ref>[https://www.petlovac.hr/ustroj-opcine-petlovac/mjesna-samouprava/mjesni-odbori Općina Petlovac: ''"Mjesni odbori na području Općine Petlovac"''] (pristup: 19. III. 2026)</ref> ---- * Mjesni odbor '''Petlovac''' (za naselja Petlovac, Zeleno polje, Širine i Sudaraž) Predsjednik: Kristijan Jalšovec (e-mail: vmo.petlovac@petlovac.hr) Članovi vijeća: Tomislav Matulin, Jasenka Vuk, Dalibor Babli, Andrijana Bartolić Baksa, Arijana Pavlic Preksavec, Antonija Jalšovec ---- * Mjesni odbor '''Baranjsko Petrovo Selo''' (za naselje Baranjsko Petrovo Selo) Predsjednik: Zdenko Bognar Članovi vijeća: Berislav Kuna, Damjan Bačić, Marija Babli, Josip Bajkovec ---- * Mjesni odbor '''Luč''' (za naselje Luč) Predsjednik: Kristijan Pavković Članovi vijeća: Ema Perin, Leo Bartolov, Dora Mikec, Mato Balent ---- * Mjesni odbor '''Novi Bezdan''' (za naselje Novi Bezdan) Predsjednik: Tibor Živić Članovi vijeća: Ibojka Horvat, Zoltan Kovač, Tunde Šipoš Živić, Mario Martinčić ---- * Mjesni odbor '''Torjanci''' (za naselje Torjanci) Predsjednik: Marko Šarac Članovi vijeća: Darko Torjanac, Mladen Janjetović, Edvardo Pešut, Mario Čoka ---- * Mjesni odbor '''Novo Nevesinje''' (za naselje Novo Nevesinje) Bez operativnih tijela. '''Obrazloženje za MO Novo Nevesinje''' Novo Nevesinje je jedno od najmanjih naselja u Općini Petlovac s izrazito malim brojem stanovnika (npr. na izborima 2011. godine imalo je svega 67 registriranih birača). Zbog nedostatka kandidata ili nedovoljnog odaziva građana da se formira kandidacijska lista od pet (5) članova, vijeće tog mjesnog odbora na posljednjim lokalnim izborima za mjesnu samoupravu nije formirano. Stoga od 15. III. 2026. godine ne postoji funkcionalno i izabrano Vijeće Mjesnog odbora Novo Nevesinje. Dok se ne provedu novi izbori ili ne podnese inicijativa za spajanje s nekim drugim odborom, to naselje formalno zadržava status zasebnog MO-a, ali bez operativnih tijela. === Nekadašnje mjesne zajednice === U vrijeme [[Jugoslavija|SFR Jugoslavije]], sustav mjesne samouprave počivao je na konceptu [[mjesna zajednica|mjesnih zajednica]] (MZ). Na području današnje Općine Petlovac tada su funkcionirale zasebne mjesne zajednice: MZ Petlovac, MZ Baranjsko Petrovo Selo, MZ Luč, MZ Novi Bezdan i MZ Torjanci. Manja naselja i pustare (Novo Nevesinje, Sudaraž, Širine, Zeleno Polje) bile su raspoređene unutar tih ili susjednih administrativnih sjedišta: Širine i Sudaraž pripadali su MZ Beli Manastir, Zeleno Polje MZ Petlovac, a Novo Nevesinje MZ Baranjsko Petrovo Selo. == Historija == <!--molim malo pojasniti: Porijeklo imena mjesta dolazi od dvije hrvatske riječi: pet + lovac, iako često dolazi do zabune da se ime mjesta povezuje s pijetlovima--> <!--Petlovac je bio velika [[mađarska]] baza u drugom svjetskom ratu. za vladavine Mađara petlovac je nosio ime Sent Ištvan, a kasnije su ga naselili njemački državljani i dali mu ime Blumendorf (selo cvijeća) što se može vidjeti i danas u nekim od starih dvorišta.Razni parkovi i labirinti od cvijeća i raslinja,a posebno na Petlovačkom groblju koje je gotovo trećina njemačko.--> == Gospodarstvo == [[Datoteka:Petlovac-(20180515)-Osnovna skola.jpg|mini|desno|300px|Područna škola Petlovac Osnovne škole Šećerana]] :''Glavni članak: [[Baranja#Privreda Privreda Baranje]]'' === Specifičnosti Općine Petlovac === Unutar baranjskog gospodarskog prostora, Općina Petlovac profilira se kroz nekoliko specifičnih lokalnih obilježja koja je razlikuju od susjednih općina: Zbog nizinskog reljefa i plodne aluvijalne ravnice uz rijeku [[Drava|Dravu]] i rječicu [[Karašica|Karašicu]], lokalno gospodarstvo primarno je usmjereno na intenzivno [[ratarstvo]] (uzgoj [[žitarica]] i uljarica) te [[stočarstvo]] i mliječno [[govedarstvo]], koje se jednim dijelom odvija na velikim poljoprivrednim i stočarskim farmama u vlasništvu krupnog agrobiznisa, a drugim dijelom kroz mrežu obiteljskih poljoprivrednih gospodarstava (OPG). === Tradicija beljskih pustara === Važno povijesno-gospodarsko obilježje općine su radničke pustare ([[Širine]], [[Sudaraž]], [[Zeleno Polje]]) koje su nastale kao izdvojeni poljoprivredni i stočarski pogoni kombinata "[[Belje]]". Iako je tranzicijom i privatizacijom broj radnih mjesta na tim lokacijama drastično smanjen, poljoprivredno zemljište oko njih i dalje predstavlja ključnu gospodarsku bazu općine. === Malo poduzetništvo i obrtništvo === Zbog nedostatka velikih industrijskih kapaciteta, lokalna se privreda snažno oslanja na malo i srednje poduzetništvo. Općina sustavno ulaže u poticanje lokalnih obrtnika (građevinarstvo, uslužne djelatnosti, prerada drva) kroz programe potpora za samozapošljavanje i razvoj mikropoduzetništva, nastojeći tako ublažiti problem nezaposlenosti i ekonomskih migracija. === Pogranični i tranzitni položaj === Otvaranjem mosta kod [[Belišće|Belišća]] 2001. godine te blizinom međunarodnog cestovnog graničnog prijelaza [[Baranjsko Petrovo Selo]] – [[Beremend]] u [[Mađarska|Mađarskoj]] (na kome više nema ni pasoške, ni carinske kontrole), općina koristi prednosti tranzitnog prometa. Taj prometni položaj otvara potencijal za razvoj logistike, trgovine te prekogranične ekonomske suradnje, što se dodatno osnažuje privlačenjem europskih sredstava za komunalnu i poslovnu infrastrukturu u suradnji s mađarskim partnerima. == Društvo i kultura == === Škole === Na području Općine Petlovac osnovno obrazovanje je organizirano u sklopu matične [http://os-secerana.skole.hr/ Osnovne škole "Šećerana" Šećerana]. Toj školi pripada Područna škola [[Baranjsko Petrovo Selo]], u kojoj se nastava odvija za učenike od I. do VIII. razreda. U područnim školama u Petlovcu, [[Luč]]u i [[Torjanci]]ma nastavu pohađaju učenici I., II., III. i IV. razreda u kombinaciji. U sastavu [http://os-zmajevac.skole.hr/ Osnovne škole Zmajevac] djeluje Područna škola [[Novi Bezdan]] na [[mađarski jezik|mađarskom jeziku]], a nastavu pohađaju učenici do I. do VIII. razreda. == Izvori i vanjske veze == {{Commonscat|Petlovac}} {{Reflist}} * [https://www.petlovac.hr/ Službena web-stranica Općine Petlovac] * [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa|Baranjska građa]] * [http://www.obz.hr/staro/hr/index.php?tekst=40 Osječko-baranjska županije: ''Petlovac'']{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://tzbaranje.hr/o-baranji/ Turistička zajednica Baranje: ''O Baranji''] * [https://oaza-bm.hr/oaza/naslovnica/itemlist/tag/**%20Petlovac Mirovna grupa Oaza: ''Svi članci vezani za Petlovac''] * [http://lag-baranja.hr/lag/itemlist/tag/*%20Petlovac LAG Baranja: ''Svi članci vezani za Petlovac''] == Šabloni == {{Petlovac}} {{Baranjske općine}} {{Baranjska naselja}} {{DEFAULTSORT:Petlovac}} [[Kategorija:Općina Petlovac| ]] [[Kategorija:Općine u Baranji]] [[Kategorija:Općine u Osječko-baranjskoj županiji]] pnynrhoha1jalgedm83q0wewuk0mi1c 42716745 42716742 2026-11-06T11:40:41Z Belirac 17 Dodavanje ilustracija i sitna podešavanja 42716745 wikitext text/x-wiki : ''Karta Hrvatske [https://www.auto-karta-hrvatske.com/petlovac/ > Petlovac (plan s ulicama i cestama)]'' : ''Google maps > [https://www.google.com/maps/place/Op%C4%87ina+Petlovac/@45.7342992,18.4597013,18146m/data=!3m1!1e3!4m6!3m5!1s0x475d25029a18d4f9:0x7908b94efb2e14c1!8m2!3d45.7218325!4d18.4058472!16s%2Fg%2F119v2sfl4?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI1MTIwOS4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D Područje Općine Petlovac] : [https://en.wikipedia.org/wiki/File:Petlovac_Flag.gif ''Zastava Općine Petlovac''] --- [https://en.wikipedia.org/wiki/File:Coat_of_Arms_of_Petlovac.gif ''grb Općine Petlovac''] {{Općina RH |ime = Općina Petlovac |slika = Petlovac_municipality_location.GIF |opis_slike = Općina Petlovac na karti Osječko-baranjske županije |zastava = |grb = |županija = [[Osječko-baranjska županija|Osječko-baranjska]] |broj stanovnika = 2.743 / 2.405 / '''1874''' |površina = 93,31 |naselja = [[Baranjsko Petrovo Selo]], [[Luč]], [[Novi Bezdan]], [[Novo Nevesinje]], [[Petlovac]], [[Sudaraž]], [[Širine]], [[Torjanci]], [[Zeleno Polje]] |načelnik = Milan Knežević ([[HDZ]]; 2015-2017, 2017-2021, 2021-2025, 2025-) |poštanski broj = 31321 Petlovac |pozivni broj = 031 |registarska oznaka = BM |z. širina = 45.756528 |z. dužina = 18.533400 |web-stranica = http://petlovac.hr/ <br>'''FB-profil''':<br> [https://www.facebook.com/profile.php?id=100067073149809 Općina Petlovac] }} '''Općina Petlovac''' je jedinica lokalne samouprave u sjeverozapadnom dijelu [[Baranja|Baranje]], u [[Osječko-baranjska županija|Osječko-baranjskoj županiji]] ([[Hrvatska]]), sa sjedištem u naselju [[Petlovac]], po kome je i dobila ime. Općina obuhvata devet naselja: [[Baranjsko Petrovo Selo]], [[Luč]], [[Novi Bezdan]], [[Novo Nevesinje]], [[Petlovac]], [[Sudaraž]], [[Širine]], [[Torjanci]] i [[Zeleno Polje]] i ima '''1.874''' stanovnika (2021). == Mađarska imena naselja == Prema mađarskoj [[:hu:Baranyaszentistv%C3%A1n|Wikipediji]], naselja u sastavu Općine Petlovac imaju ova mađarska imena: ''Baranyaszentistván'' ('''Petlovac'''; narodski ''Sentivanj''), ''Braidaföld'' ('''Širine'''), ''Harisnyapuszta'' ('''Novo Nevesinje'''), ''Lőcs'' ('''Luč'''), ''Petárda'' ('''Baranjsko Petrovo Selo'''; narodski ''Petarda''), ''Szudarázs'' ('''Sudaraž'''), ''Torjánc'' ('''Torjanci'''), ''Újbezdán'' ('''Novi Bezdan'''), ''Szentistvánpuszta'' ('''Zeleno Polje'''; narodski ''Zelenka''). [[Datoteka:Petlovac-opcina-(20110529)-Tabla dobrodoslice kod Luca.jpg|right|thumb|300px|Tabla dobrodošlice na ulazu u Općinu Petlovac iz pravca [[Šumarina|Šumarine]] prema [[Luč (Baranja)|Luču]], na lokalnoj cesti [[L44006]]]] == Geografija == Područje Općine Petlovac pripada široj prirodno-geografskoj cjelini Baranji, smještenoj na krajnjem sjeveroistočnom dijelu Hrvatske, u trokutu između rijeka [[Drava|Drave]], [[Dunav]]a i državne granice prema Mađarskoj. To je prostor koji ujedno pripada širem nizinskom prostoru prirodno-geografske makromorfološke cjeline [[Panonska nizina|Panonske nizine]], kao dijela geografskog područja Istočne Hrvatske. === Susjedna područja === Područje Općine Petlovac je u okruženju [[Grad Beli Manastir|Grada Belog Manastira]] - na sjeveroistoku, [[Općina Jagodnjak|Općine Jagodnjak]] - na jugoistoku, [[Grad Valpovo|Grada Valpova]] - na jugu, [[Grad Belišće|Grada Belišća]] - na jugozapadu i zapadu, dok je sjeverni dio Općine uz državnu granicu prema [[Mađarska|Mađarskoj]]. === Udaljenosti između naselja === Unutar Općine * Petlovac - Baranjsko Petrovo Selo: 6,7&nbsp;km (cesta [[D517]]) * Petlovac - Luč: 3,8&nbsp;km (cesta [[Ž4034]]) * Petlovac - Novi Bezdan: 9,3&nbsp;km (ceste [[D517]] + [[Ž4040]]) * Petlovac - Novo Nevesinje: 12,8&nbsp;km (ceste [[D517]] + [[Ž4033]]) * Petlovac - Sudaraž: 6,1&nbsp;km (ceste [[D517]] + nerazvrstana cesta) * Petlovac - Širine: 3,9&nbsp;km (ceste [[D517]] + [[L44007]]) * Petlovac - Torjanci: 17,8&nbsp;km (ceste [[D517]] + [[Ž4033]]) * Petlovac - Zeleno Polje: 3,2&nbsp;km (ceste [[Ž4034]] + [[L44005]]) Do sjedišta susjednih općina * Petlovac - [[Beli Manastir]]: 9,8&nbsp;km (preko Širina) --- 12,2&nbsp;km (preko Luča) * Petlovac - [[Jagodnjak]]: oko 11&nbsp;km <ref>Google maps ne pokazuje dobro relaciju Petlovac - Jagodnjak pa daje i pogrešnu kilometražu: [https://www.google.com/maps/dir/Petlovac/Jagodnjak/@45.7287211,18.4497808,12z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x475d2609cb0de871:0x264912066436c07e!2m2!1d18.5280731!2d45.7585163!1m5!1m1!1s0x475d274be2d24dd9:0x400ad50862bca80!2m2!1d18.5802168!2d45.7001607!3e0?entry=ttu ''Petlovac - Jagodnjak (preko Majških Međa?)'']</ref> * Petlovac - [[Belišće]]: 17,3&nbsp;km * Petlovac - [[Beremend]] (Mađarska): 10,9&nbsp;km === Ceste === Područje Općine Petlovac veze s užim i širim okruženjem ostvaruje preko dvije državne ceste: [[D517]] (Beli Manastir - Valpovo - Koška) i [[D211]] (Baranjsko Petrovo Selo - Beremend u Mađarskoj). Puštanjem u promet cestovnog mosta 2001. godine preko Drave kod Belišća <ref>[https://belisce.hr/prometna-infrastruktura/ Grad Belišće: ''"Prometna infrastruktura"''] (posjet: 21. XII. 2022)</ref> značajno je poboljšana prometna prohodnost tog prostora, a otvorenjem (2. XII. 2022. godine) dionice [[Autocesta A5|Autoceste A5]] Beli Manastir - Osijek na [[Koridor 5C|Koridoru 5c]] <ref>[http://lag-baranja.hr/lag/item/1404-u-promet-pustena-autocesta-beli-manastir-osijek LAG Baranja (2. XII. 2022): ''"U promet puštena autocesta Beli Manastir – Osijek"'']</ref> područje Općine Petlovac dobilo je pristup prometnoj mreži evropskih autocesta. == Stanovništvo == === Po mjestima === {{Multicol}} Popis stanovništva [[2001.]] ---- * UKUPNO - '''2.743''' * [[Baranjsko Petrovo Selo]] - 570 * [[Luč]] - 487 * [[Novi Bezdan]] - 329 * [[Novo Nevesinje]] - 73 * [[Petlovac]] - 801 * [[Sudaraž]] - 0 * [[Širine]] - 86 * [[Torjanci]] - 317 * [[Zeleno Polje]] - 80 {{Multicol-break}} Popis stanovništva [[2011.]]<ref>[http://web.dzs.hr/Hrv/censuses/census2011/results/htm/H01_01_01/h01_01_01_zup14_3255.html DZS: ''Stanovništvo prema starosti i spolu po naseljima, popis 2011.'' - '''Općina Petlovac''']</ref><ref>[[:bs:Popis stanovništva u Hrvatskoj 2011 (Petlovac)|bs-Wikipedia: ''Popis stanovništva u Hrvatskoj 2011. (Petlovac)'']]</ref> ---- * UKUPNO - '''2.405''' * [[Baranjsko Petrovo Selo]] - 525 * [[Luč]] - 435 * [[Novi Bezdan]] - 300 * [[Novo Nevesinje]] - 63 * [[Petlovac]] - 714 * [[Sudaraž]] - 0 * [[Širine]] - 58 * [[Torjanci]] - 267 * [[Zeleno Polje]] - 43 {{Multicol-break}} Popis stanovništva [[2021.]]<ref>[https://podaci.dzs.hr/media/rqybclnx/popis_2021-stanovnistvo_po_naseljima.xlsx DZS: ''Popis 2021-Stanovništvo po naseljima.xlsx''] <br> [https://podaci.dzs.hr/media/td3jvrbu/popis_2021-stanovnistvo_po_gradovima_opcinama.xlsx DZS: ''Popis 2021-Stanovništvo po gradovima-opcinama.xlsx'']</ref> ---- * UKUPNO - '''1.874''' * [[Baranjsko Petrovo Selo]] - 434 * [[Luč]] - 322 * [[Novi Bezdan]] - 262 * [[Novo Nevesinje]] - 41 * [[Petlovac]] - 532 * [[Sudaraž]] - 0 * [[Širine]] - 26 * [[Torjanci]] - 244 * [[Zeleno Polje]] - 13 {{Multicol-end}} ---- '''Napomena''': Između popisa 2001. i 2011. godine broj stanovnika Općine Petlovac smanjio se za '''338''' (12,32 %), a između popisa 2011. i 2021. za još '''531''' (28,34 %). U dvadesetogodišnjem razdoblju (2001-2021) broj stanovnika smanjio se za drastičnih '''869''' (31,68 %), dakle gotovo za jednu trećinu. === Po nacionalnosti (2001) === Narodnosni sastav Općine Petlovac prema popisu iz 2001. godine: {{Multicol}} * [[Hrvati]] (71,35 %) * [[Mađari]] (14,4 %) * [[Srbi]] (5,25 %) * [[Romi]] (3,24 %) * [[Slovenci]] (1,28 %) * [[Nijemci]] (0,73 %) {{Multicol-break}} * [[Bošnjaci]] (0,26 %) * [[Albanci]] (0,22 %) * [[Slovaci]] (0,22 %) * [[Crnogorci]] (0,18 %) * [[Rusini]] (0,15 %) * [[Rusi]] (0,11 %) {{Multicol-break}} * [[Makedonci]] (0,04 %) * [[Rumunji]] (0,04 %) * nije se izjasnilo (2,11 %) * nepoznato (0,42 %) * UKUPNO: 100 % {{Multicol-end}} === Po nacionalnosti (2011) === Narodnosni sastav Općine Petlovac prema popisu iz 2011. godine: {{Multicol}} * [[Hrvati]] - 1761 (73,22 %) * [[Mađari]] - 330 (13,72 %) * [[Srbi]] - 122 (5,07 %) * [[Romi]] - 109 (4,53 %) * [[Slovenci]] - 16 (0,67 %) * [[Nijemci]] - 9 (0,37 %) {{Multicol-break}} * [[Bošnjaci]] - 1 (0,04 %) * [[Albanci]] - 10 (0,42 %) * [[Slovaci]] - 6 (0,25 %) * [[Crnogorci]] - 6 (0,25 %) * [[Rusini]] - 5 (0,21 %) * [[Rusi]] - 3 (0,12 %) {{Multicol-break}} * [[Talijani]] - 1 (0,04 %) * [[Rumunji]] - 1 (0,04 %) * nije se izjasnilo - 13 (0,54 %) * nepoznato - 4 (0,17 %) * ostali - 2 (0,08 %) {{Multicol-end}} === Po maternjem jeziku (2001) === Stanovništvo Općine Petlovac 2001. prema maternjem jeziku: [[hrvatski jezik|hrvatski]] (81,12 %), [[mađarski jezik|mađarski]] (12,72 %), [[romski jezik|romski]] (2,11 %), [[srpski jezik|srpski]] govori 2,04 % stanovnika, [[rumunjski jezik|rumunjski]] (0,47 %), [[slovenski jezik|slovenski]] (0,29 %)[[albanski]] (0,22 %), [[slovački]] (0,18 %), [[ruski]] (0,11 %), [[njemački jezik|njemački]] (0,07 %), [[rusinski]] (0,07 %), [[bošnjački]] (0,04 %), [[makedonski]] (0,04 %) i 0,52 % nepoznato. === Po maternjem jeziku (2011) === Stanovništvo Općine Petlovac 2001. prema maternjem jeziku: [[hrvatski jezik|hrvatski]] - 1.962 (81,58 %), [[mađarski jezik|mađarski]] - 262 (10,89 %), [[romski jezik|romski]] - 71 (2,95 %), [[srpski jezik|srpski]] - 70 (2,91 %), [[rumunjski jezik|rumunjski]] - 2 (0,08 %), [[slovenski jezik|slovenski]] - 7 (0,29 %)[[albanski]] - 9 (0,37 %), [[slovački]] - 5 (0,21 %), [[ruski]] - 1 (0,04 %), [[njemački jezik|njemački]] - 4 (0,17 %), [[rusinski]] - 3 (0,12 %), [[bosanski]] - 3 (0,12 %), [[crnogorski]] - 1 (0,04 %), [[talijanski]] - 1 (0,04 %), [[srpsko-hrvatski]] - 1 (0,04 %) i nepoznato - 3 (0,12 %). === Po vjeroispovijesti (2001) === Stanovništvo Općine Petlovac 2001. prema vjeroispovijesti: [[katolici]] (89,1 %), [[pravoslavna crkva]] (5,18 %), [[islam]] (0,36 %), evangelistička crkva (0,33 %), [[kalvinistička crkva]] (0,26 %), [[adventistička crkva]] (0,22 %), [[jehovini svjedoci]] (0,15 %), grkokatolici (0,04 %), [[ostali]] (0,62 %), [[agnostici]] (3,06 %), nisu vjernici (0,33 %) i 0,35 % nepoznato. === Po vjeroispovijesti (2011) === Stanovništvo Općine Petlovac 2011. prema vjeroispovijesti: [[katolici]] - 2.134 (88,73 %), [[pravoslavci]] - 130 (5,41 %), [[protestanti]] - 16 (0,67 %), ostali kršćani - 36 (1,50 %), [[muslimani]] - 12 (0,50 %), [[ostali]] - 6 (0,25 %), [[agnostici]] - 1 (0,04 %), nisu vjernici i ateisti - 32 (1,33 %), ne izjašnjavaju se - 34 (1,41 %) i napoznato - 4 (0,17 %). [[Datoteka:Petlovac-(20180515)-Opcina i ulaz u Sportski park.jpg|right|thumb|310px|Zgrada Općine Petlovac (u pozadini), Dom kulture i ulaz u Sportski park (lijevo: Područna škola Petlovac)]] [[Datoteka:Petlovac-(20130130)-Infopano Opcine Petlovac.jpg|mini|desno|310px|Infopano uz zgradu Općine Petlovac s reljefnom kartom Baranje]] == Općinska uprava == === Izborne funkcije === * Načelnik: Milan '''Knežević''' ([[HDZ]]) * Zamjenik načelnika: Dalibor '''Perin''' (HSS) === Ostale funkcije === * Pročelnik Jedinstvenog upravnog odjela: Eugen Tomić === Vijeća nacionalnih manjina === Budući da u Općini Petlovac u znatnijem broju žive pripadnici [[Mađari|mađarske]], [[Romi|romske]] i [[Srbi|srpske]] manjine, u Općini se na manjinskim izborima biraju (ili su se birala) sljedeća vijeća: * [https://www.petlovac.hr/ustroj-opcine-petlovac/predstavnicko-tijelo-petlovca/vijeca-nacionalnih-manjina-petlovca/vijece-madarske-nacionalne-manjine Vijeće mađarske nacionalne manjine] <br> [https://www.petlovac.hr/component/k2/item/download/619_c22006d9b18384f03b390d21f400ca5b Odluka o konačnim rezultatima (2023)] * [https://www.petlovac.hr/ustroj-opcine-petlovac/predstavnicko-tijelo-petlovca/vijeca-nacionalnih-manjina-petlovca/vijece-romske-nacionalne-manjine Vijeće romske nacionalne manjine] <br> [https://www.petlovac.hr/component/k2/item/download/620_1796010076243dc3e5c3989d84067d0b Odluka o konačnim rezultatima (2023)] * [https://www.petlovac.hr/ustroj-opcine-petlovac/predstavnicko-tijelo-petlovca/vijeca-nacionalnih-manjina-petlovca/vijece-srpske-nacionalne-manjine Vijeće srpske nacionalne manjine] <br> [https://www.petlovac.hr/component/k2/item/download/613_afd29754645f312fb0c300f502a5d3db Odluka o neodržavanju izbora (2023)] Izbori za vijeća nacionalnih manjina održani su 7. V. 2023. godine. === Mjesni odbori === Posljednji izbori za vijeća mjesnih odbora u Općini Petlovac održani su 15. III. 2026. godine. Općinsko vijeće raspisalo ih je 5. II., a konačne rezultate izbora za aktivne mjesne odbore Općinsko izborno povjerenstvo utvrdilo je i objavilo 19. III. 2026. godine.<ref>[https://petlovac.hr/obavijesti-opcine-petlovac/item/418-izbori-za-clanove-vijeca-mjesnih-odbora-na-podrucju-opcine-petlovac Općina Petlovac: ''"Izbori za članove vijeća mjesnih odbora na području Općine Petlovac"''] (10. II. 2026)</ref> Ti izbori imali su specifičan karakter jer je u svakom od pet aktivnih mjesnih odbora (Petlovac, Baranjsko Petrovo Selo, Luč, Novi Bezdan i Torjanci) bila kandidirana samo po jedna lista. Iz tog je razloga glasanje bilo formalnog karaktera, a rezultati i budući sastavi vijeća bili su unaprijed poznati. Za Mjesni odbor Novo Nevesinje tada nije formirana niti jedna kandidacijska lista. '''Sastav vijeća mjesnih odbora''' Na području Općine Petlovac, prema Statutu Općine i službenim podacima, nalaze se sljedeći mjesni odbori (s početkom mandata 15. III. 2026):<ref>[https://www.petlovac.hr/ustroj-opcine-petlovac/mjesna-samouprava/mjesni-odbori Općina Petlovac: ''"Mjesni odbori na području Općine Petlovac"''] (pristup: 19. XI. 2026)</ref> ---- * Mjesni odbor '''Petlovac''' (za naselja Petlovac, Zeleno polje, Širine i Sudaraž) Predsjednik: Kristijan Jalšovec (e-mail: vmo.petlovac@petlovac.hr) Članovi vijeća: Tomislav Matulin, Jasenka Vuk, Dalibor Babli, Andrijana Bartolić Baksa, Arijana Pavlic Preksavec, Antonija Jalšovec ---- * Mjesni odbor '''Baranjsko Petrovo Selo''' (za naselje Baranjsko Petrovo Selo) Predsjednik: Zdenko Bognar Članovi vijeća: Berislav Kuna, Damjan Bačić, Marija Babli, Josip Bajkovec ---- * Mjesni odbor '''Luč''' (za naselje Luč) Predsjednik: Kristijan Pavković Članovi vijeća: Ema Perin, Leo Bartolov, Dora Mikec, Mato Balent ---- * Mjesni odbor '''Novi Bezdan''' (za naselje Novi Bezdan) Predsjednik: Tibor Živić Članovi vijeća: Ibojka Horvat, Zoltan Kovač, Tunde Šipoš Živić, Mario Martinčić ---- * Mjesni odbor '''Torjanci''' (za naselje Torjanci) Predsjednik: Marko Šarac Članovi vijeća: Darko Torjanac, Mladen Janjetović, Edvardo Pešut, Mario Čoka ---- * Mjesni odbor '''Novo Nevesinje''' (za naselje Novo Nevesinje) Bez operativnih tijela. '''Obrazloženje za MO Novo Nevesinje''' Novo Nevesinje je jedno od najmanjih naselja u Općini Petlovac s izrazito malim brojem stanovnika (npr. na izborima 2011. godine imalo je svega 67 registriranih birača). Zbog nedostatka kandidata ili nedovoljnog odaziva građana da se formira kandidacijska lista od pet (5) članova, vijeće tog mjesnog odbora na posljednjim lokalnim izborima za mjesnu samoupravu nije formirano. Stoga od 15. III. 2026. godine ne postoji funkcionalno i izabrano Vijeće Mjesnog odbora Novo Nevesinje. Dok se ne provedu novi izbori ili ne podnese inicijativa za spajanje s nekim drugim odborom, to naselje formalno zadržava status zasebnog MO-a, ali bez operativnih tijela. === Nekadašnje mjesne zajednice === U vrijeme [[Jugoslavija|SFR Jugoslavije]], sustav mjesne samouprave počivao je na konceptu [[mjesna zajednica|mjesnih zajednica]] (MZ). Na području današnje Općine Petlovac tada su funkcionirale zasebne mjesne zajednice: MZ Petlovac, MZ Baranjsko Petrovo Selo, MZ Luč, MZ Novi Bezdan i MZ Torjanci. Manja naselja i pustare (Novo Nevesinje, Sudaraž, Širine, Zeleno Polje) bile su raspoređene unutar tih ili susjednih administrativnih sjedišta: Širine i Sudaraž pripadali su MZ Beli Manastir, Zeleno Polje MZ Petlovac, a Novo Nevesinje MZ Baranjsko Petrovo Selo. == Historija == <!--molim malo pojasniti: Porijeklo imena mjesta dolazi od dvije hrvatske riječi: pet + lovac, iako često dolazi do zabune da se ime mjesta povezuje s pijetlovima--> <!--Petlovac je bio velika [[mađarska]] baza u drugom svjetskom ratu. za vladavine Mađara petlovac je nosio ime Sent Ištvan, a kasnije su ga naselili njemački državljani i dali mu ime Blumendorf (selo cvijeća) što se može vidjeti i danas u nekim od starih dvorišta.Razni parkovi i labirinti od cvijeća i raslinja,a posebno na Petlovačkom groblju koje je gotovo trećina njemačko.--> == Gospodarstvo == :''Glavni članak: [[Baranja#Privreda|Privreda Baranje]]'' [[Datoteka:Zeleno-Polje-(20101107)-Farma-muznih-krava.jpg|thumb|300px|Zeleno Polje: Farma muznih krava]] [[Datoteka:Sirine-(20140523)-Lokalna cesta L44007-Jablanovi-Tabla Belje.jpg|mini|desno|310px|Širine: Belje - PC Ratarstvo - PJ Kneževo - Širine (foto: 2014)]] === Specifičnosti Općine Petlovac === Unutar baranjskog gospodarskog prostora, Općina Petlovac profilira se kroz nekoliko specifičnih lokalnih obilježja koja je razlikuju od susjednih općina: Zbog nizinskog reljefa i plodne aluvijalne ravnice uz rijeku [[Drava|Dravu]] i rječicu [[Karašica|Karašicu]], lokalno gospodarstvo primarno je usmjereno na intenzivno [[ratarstvo]] (uzgoj [[žitarica]] i uljarica) te [[stočarstvo]] i mliječno [[govedarstvo]], koje se jednim dijelom odvija na velikim poljoprivrednim i stočarskim farmama u vlasništvu krupnog agrobiznisa, a drugim dijelom kroz mrežu obiteljskih poljoprivrednih gospodarstava (OPG). === Tradicija beljskih pustara === Važno povijesno-gospodarsko obilježje općine su radničke pustare ([[Širine]], [[Sudaraž]], [[Zeleno Polje]]) koje su nastale kao izdvojeni poljoprivredni i stočarski pogoni kombinata "[[Belje]]". Iako je tranzicijom i privatizacijom broj radnih mjesta na tim lokacijama drastično smanjen, poljoprivredno zemljište oko njih i dalje predstavlja ključnu gospodarsku bazu općine. === Malo poduzetništvo i obrtništvo === Zbog nedostatka velikih industrijskih kapaciteta, lokalna se privreda snažno oslanja na malo i srednje poduzetništvo. Općina sustavno ulaže u poticanje lokalnih obrtnika (građevinarstvo, uslužne djelatnosti, prerada drva) kroz programe potpora za samozapošljavanje i razvoj mikropoduzetništva, nastojeći tako ublažiti problem nezaposlenosti i ekonomskih migracija. === Pogranični i tranzitni položaj === Otvaranjem mosta kod [[Belišće|Belišća]] 2001. godine te blizinom međunarodnog cestovnog graničnog prijelaza [[Baranjsko Petrovo Selo]] – [[Beremend]] u [[Mađarska|Mađarskoj]] (na kome više nema ni pasoške, ni carinske kontrole), općina koristi prednosti tranzitnog prometa. Taj prometni položaj otvara potencijal za razvoj logistike, trgovine te prekogranične ekonomske suradnje, što se dodatno osnažuje privlačenjem europskih sredstava za komunalnu i poslovnu infrastrukturu u suradnji s mađarskim partnerima. == Društvo i kultura == === Škole === [[Datoteka:Petlovac-(20180515)-Osnovna skola.jpg|mini|desno|300px|Područna škola Petlovac Osnovne škole Šećerana]] Na području Općine Petlovac osnovno obrazovanje je organizirano u sklopu matične [http://os-secerana.skole.hr/ Osnovne škole "Šećerana" Šećerana]. Toj školi pripada Područna škola [[Baranjsko Petrovo Selo]], u kojoj se nastava odvija za učenike od I. do VIII. razreda. U područnim školama u Petlovcu, [[Luč]]u i [[Torjanci]]ma nastavu pohađaju učenici I., II., III. i IV. razreda u kombinaciji. U sastavu [http://os-zmajevac.skole.hr/ Osnovne škole Zmajevac] djeluje Područna škola [[Novi Bezdan]] na [[mađarski jezik|mađarskom jeziku]], a nastavu pohađaju učenici do I. do VIII. razreda. == Izvori i vanjske veze == {{Commonscat|Petlovac}} {{Reflist}} * [https://www.petlovac.hr/ Službena web-stranica Općine Petlovac] * [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa|Baranjska građa]] * [http://www.obz.hr/staro/hr/index.php?tekst=40 Osječko-baranjska županije: ''Petlovac'']{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://tzbaranje.hr/o-baranji/ Turistička zajednica Baranje: ''O Baranji''] * [https://oaza-bm.hr/oaza/naslovnica/itemlist/tag/**%20Petlovac Mirovna grupa Oaza: ''Svi članci vezani za Petlovac''] * [http://lag-baranja.hr/lag/itemlist/tag/*%20Petlovac LAG Baranja: ''Svi članci vezani za Petlovac''] == Šabloni == {{Petlovac}} {{Baranjske općine}} {{Baranjska naselja}} {{DEFAULTSORT:Petlovac}} [[Kategorija:Općina Petlovac| ]] [[Kategorija:Općine u Baranji]] [[Kategorija:Općine u Osječko-baranjskoj županiji]] jk0dvk16e2fg1xie0c07htmsbj0t3og 0 54924 42716580 42484622 2026-11-05T20:01:39Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716580 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Miles Franklin | slika = Miles franklin.jpg | širina_slike = | opis = Portrait of Franklin, cca. 1940. | ime_po_rođenju = Stella Maria Sarah Miles Franklin | datum_rođenja = [[14. 10.|14. oktobar]] [[1879]]. | mjesto_rođenja = [[Talbingo (New South Wales)|Talbingo]], [[Novi Južni Wales]] | datum_smrti = [[19. 9.|19. septembar]] [[1954]]. | mjesto_smrti = [[Drummoyne (New South Wales)|Drummoyne]], Novi Južni Wales | uzrok_smrti = srčani udar | prebivalište = | druga_imena = Brent of Bin Bin, An Old Bachelor, Vernacular, Ogniblat, Mr. and Mrs. Ogniblat L'Artsau | poznat_po = romanopisac | obrazovanje = | poslodavac = | zanimanje = | title = | supružnik = | partner = | djeca = | roditelji = | rodbina = | signature = | website = | fusnote = }} '''Miles Franklin''' (pravim imenom "Stella Maria Sarah Miles Franklin"; [[14. 10.|14. oktobar]] [[1879]]. — [[19. 9.|19. septembar]] [[1954]].) bila je [[Australija|australijska]] spisateljica i feministkinja, najpoznatija po svom debitantskom autobiografskom romanu ''[[My Brilliant Career]]'', izdanom 1901. Smatra se jednom od najuticajnijih ličnosti [[australijska književnost|australijske književnosti]]. Osnovala je fondaciju koja dodjeljuje književnu [[Nagrada Miles Franklin|nagradu Miles Franklin]]. == Izabrana djela == === Romani === * ''[[My Brilliant Career]]'' (1901) * ''[[Some Everyday Folk and Dawn]]'' (1909) * ''[[Old Blastus of Bandicoot]]'' (1931) * ''[[Bring the Monkey]]'' (1933) * ''[[All That Swagger]]'' (1936) * ''[[Pioneers on Parade]]'' (1939) - zajedno s [[Dymphna Cusack|Dymphnom Cusack]] * ''[[My Career Goes Bung]]'' (1946) * ''[[On Dearborn Street]]'' (1981) === Pod pseudonimom "Brent of Bin Bin" === * ''Up the Country'' (1928) * ''Ten Creeks Run'' (1930) * ''Back to Bool Bool'' (1931) * ''Prelude to Waking'' (1950) * ''Cockatoos'' (1955) * ''Gentleman at Gyang Gyang'' (1956) === Publicistika === * ''Joseph Furphy: The Legend of a Man and His Book'' (1944) * ''Laughter, Not for a Cage'' (1956) * ''Childhood at Brindabella'' (1963) == Izvori == * [http://www.womenaustralia.info/biogs/AWE1051b.htm Australian Women Biographical Entry ''Franklin, Stella Maria ( Marian) Sarah Miles (1879 - 1954)''] Accessed: [[2007-09-01]] * [http://www.emsah.uq.edu.au/awsr/recent/131/p.html Dever, Maryanne (2001?) ''The Complexities of Female Friendship: Review of "Yarn Spinners' and "Passionate Friends"''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120318141720/http://emsah.uq.edu.au/awsr/recent/131/p.html |date=2012-03-18 }} Accessed: [[2007-09-01]] * [http://www.sl.nsw.gov.au/media/2004/milesfrank.cfm ''Miles Franklin: Her Brilliant Yet Troubled Life Revealed'' (Media Release for State Library of New South Wales exhibition, Miles Franklin: A brilliant career?), [[26 February]], 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070904171228/http://www.sl.nsw.gov.au/media/2004/milesfrank.cfm |date=2007-09-04 }} Accessed: [[2007-09-01]] * [https://web.archive.org/web/20110612085928/http://www.adb.online.anu.edu.au/biogs/A080591b.htm Roe, J. I. (1981) "Franklin, Stella Maria Sarah Miles (1879 - 1954)" in Australian Dictionary of Biography online] Accessed: [[2007-09-01]] * [http://www.theage.com.au/articles/2004/03/10/1078594424707.html?from=storyrhs Roe, Jill (2004) "The diaries of Miles Franklin" in ''theage.com.au'', [[13 March]] 2004] Accessed: [[2007-09-01]] * Spender, Dale (1988) ''Writing a New World: Two Centuries of Australian Women Writers'', London: Pandora * [http://www.sl.nsw.gov.au/microform/feminist/franklin.cfm State Library of New South Wales ''Australian Feminist Manuscripts: Miles Franklin (1879-1954)''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070902115517/http://www.sl.nsw.gov.au/microform/feminist/franklin.cfm |date=2007-09-02 }} Accessed: [[2007-09-01]] {{Commonscat}} {{Lifetime|1879|1954|Franklin, Miles}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Australijski pisci]] makrljyhznd6c0a3eri1vefij8ryl7o 0 58860 42716654 42692510 2026-11-05T23:04:59Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716654 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Vojno lice | ime = Momčilo Đujić | slika = Momčilo Đujić crop.jpg | opis_slike = Momčilo Đujić | nadimak = pop Đujić | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1907|2|27}} | mesto_rođenja = [[Kovačić (Knin)|Kovačić]] | država_rođenja = [[Austrougarska]] | datum_smrti = {{Datum smrti|1999|9|11|1907|2|27}} | mesto_smrti = [[San Dijego]], [[Kalifornija]] | država_smrti = [[SAD]] | služba = {{plainlist | * [[MVAC]] (1941—1943) * [[Treći Rajh]] (1943—1945) }} | godine_služenja = 1941—1945. | čin = [[vojvoda]] | rod = | jedinica = | komandant = [[Dinarska četnička divizija]] | bitke = {{plainlist| * [[Operacija Dinara]] * [[Operacija Weiss]] * [[Operacija Ziethen]] * [[Desant na Drvar]] * [[Kninska operacija]] * [[Operacija Rübezahl (1945)|Operacija Rübezahl]] * [[Operacija Početak proljeća]] * [[Tršćanska operacija]] }} | nagrade =[[Datoteka:BIH Order of the Star of Karadjordje I - ribbon.svg|50px|Karađorđeva zvijezda]] | kasniji_rad = Pokret srpskih četnika Ravne gore | supružnik = Zorka | srodnici = 3 dece | potpis = Momčilo Đujić signature.png }} '''Momčilo R. Đujić''' (pseudonim ''Dal Dal''<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_3_52.htm</ref>;1907-1999) je za vreme [[drugi svjetski rat u Jugoslaviji|drugog svetskog rata]] bio komandant četničke formacije poznate kao [[Dinarska četnička divizija]], u početku pod komandom fašističke Italije, kao [[dobrovoljačka antikomunistička milicija]], a od kapitulacije Italije pod komandom [[Vermaht]]a. Od decembra [[1941]]. godine imao je [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|sporazum sa NDH]] o zajedničkoj borbi protiv partizana. Đujićevi četnici i ustaše izveli su na desetine zajedničkih akcija “čišćenja srpskih sela od partizanskih simpatizera i saradnika”, među kojima je bila posebno surova ona s kraja februara 1944. godine, kad je sa Vjekoslavom Servatzijem, komandantom 7. ustaškodomobranskog zbora, ubio stotine Srba.<ref>Dokumenti u AVII: MF-H-46/137-378, MF-H-34/493, 83 B, 32/1-19 itd.</ref><ref name="Radaković"/> Nakon poraza [[Treći Rajh|Trećeg Rajha]] [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)|beži]] iz Jugoslavije i postaje uticajna ličnost [[četnici|četničke]] emigracije. Godine [[1947]]. u Jugoslaviji mu je u odsutnosti suđeno za [[Ratni zločin|ratne zločine]] i proglašen je krivim. Godine [[1988]]. je pokrenut postupak za izručenje od [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], ali je usled raspada SFRJ do smrti ostao nekažnjen.<ref name="Cohen">[[Philip J. Cohen]], ''Drugi svjetski rat i suvremeni četnici. Njihov povijesno-politički kontinuitet i posljedice po stabilnost na Balkanu'', Ceres, Zagreb, 1997., {{ISBN|953-6108-44-5}} str. 11.</ref><ref name="proleksis enciklopedija">[http://proleksis.lzmk.hr/natuknica.aspx?NID=16608 Proleksis enciklopedija: četnici]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, preuzeto 8. travnja 2012.</ref> == Predratna biografija == Momčilo Đujić je rođen [[27. 2.|27. februara]] [[1907]]. godine kao dete Rada i Ljubice Đujić u zaseoku Topolje kraj Kovačića u blizini [[Knin]]a. Porodica mu je poticala iz [[Bosna|Bosne]], gde su se bili doselili sa prostora sadašnje Crne Gore iz plemena [[Bratonožići]], a naselili su se blizu [[Knin]]a, u selu [[Kovačić (Knin)|Kovačić]], uz izvor reke [[Krka|Krke]]. Rade i Ljubica Đujić imali su prvenca Momčila a potom još dve ćerke - Maru i Ilinku te dva sina - Glišu i Boška. Momčilo Đujić je niže razrede gimnazije pohađao u [[Knin]]u, a više u [[Šibenik]]u. Nije maturirao; poslije sedmog razreda otišao je u [[Sremski Karlovci|Sremske Karlovce]], u bogosloviju [[Srpska pravoslavna crkva|Srpske pravoslavne crkve]]. Nakon završetka školovanja, vladika dalmatinski Irinej rukopoložio ga je [[1933]]. godine i dodelio mu parohiju u selu [[Strmica|Strmici]] kod Knina. Pre stupanja u parohiju, oženio se [[Zorka Dobrijević|Zorkom Dobrijević]], kćeri uglednog trgovca. Imali su troje dece: sina Sinišu i blizance Radomira i Radojku. U isto vreme je stekao popularnost izgradnjom narodnog doma, kao i seoskog vodovoda. Neposredno nakon atentata na [[Kraljevina Jugoslavija|jugoslovenskog]] kralja [[Aleksandar I. Karađorđević|Aleksandra]] te naglog porasta napetosti između [[Srbi|srpskog]] i [[Hrvati|hrvatskog]] stanovništva u području Knina, pop Đujić se počeo baviti politikom, te pridružio [[četnici|četničkom]] pokretu. Uz logističku potporu žandarmerijskog generala [[Ljubo Novaković|Ljube Novakovića]] je organizovao četničko udruženje za ličko-dalmatinsko-bosansku Tromeđu. To se udruženje do početka [[drugi svjetski rat|drugog svetskog rata]] transformisalo u formaciju s 11 posebnih jedinica. == Drugi svetski rat == {{main|Dinarska četnička divizija}} U [[Aprilski rat|Aprilskom ratu]] [[1941]]. Kraljevina Jugoslavija je nestala, a Knin je postao deo novostvorene [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]]. Đujić je na to reagovao tako što je sa svojim četnicima razoružao žandarmerijsku stanicu u Strmici. Kada su ga vlasti NDH zbog toga htele uhapsiti, Đujić se u maju iste godine sklonio u [[Kistanje]], koje je [[Rimski ugovori (1941)|Rimskim ugovorima]] pripalo [[Italija|Italiji]]. Kada je u julu 1941. srpsko stanovništvo Kninske krajine diglo [[ustanak u NDH|ustanak protiv NDH]], Đujić se iz Kistanja vratio u [[Strmica|Strmicu]]. Među ustanicima je ubrzo došlo do podele na dvije frakcije - jedna, kojom je sve više dominirala [[Savez komunista Hrvatske|Komunistička partija Hrvatske]], koja je vodila borbu protiv okupatora i njihovih slugu; druga, kojom je dominirao Đujić i njegovi istomišljenici, smatrao je da se ustanici trebaju boriti jedino protiv NDH, pa i Hrvata uopšte, ali ne i protiv Talijana. === Sporazum sa fašističkom Italijom === {{main|Milizia Volontaria Anti Comunista|Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom}} U komandi [[12. pešadijska divizija Sassari|divizije »Sassari«]] u [[Knin]]u 29. oktobra 1941. godine Đujić s Talijanima potpisuje sporazum o organizovanju četničkih jedinica: [[Datoteka:Momčilo Đujić with an Italian officer.jpg|thumb|Đujić sa italijanskim oficirom.]] {{izdvojeni citat|»1. Četničke jedinice formiraće se isključivo u srpskim selima na principu dobrovoljnosti, s tim, što će postojeće jedinice imati samo lako naoružanje. 2. Četničke jedinice će se uzdržati od bilo kakve akcije protiv oružanih snaga Nezavisne Države Hrvatske i talijanske vojske. 3. U okolnim selima, koja će se nalaziti pod četničkom kontrolom, ustaška vlast će i dalje normalno postojati. Četnici ne mogu hapsiti ili bilo kako progoniti stanovništvo katoličke vjere, već će sve sumnjive i po javni poredak nepoželjne elemente predavati nadležnim organima Nezavisne Države Hrvatske. Za manja krivična djela, koja počine Srbi, četnički organi mogu poduzimati odgovarajuće mjere, dok će sve političke izgrede predavati talijanskim vojnim vlastima ... 6. Između talijanskih vojnih vlasti, vođa četničkih odreda i starešina srpskih sela (kapetana) uspostaviće se tesna saradnja ...«<ref>AVII, 479, 3-14/2.</ref>}} Đujić je u novembru 1941. organizovao narodni zbor u [[Crni Potoci|Crnim Potocima]] na kome je osnovana ''[[Dinarska četnička divizija]]''. Đujić, koji je već bio komandant puka ''"Petar Mrkonjić"'', biva izabran za komandanta divizije, a za njegovog pomoćnika je izabran komandant puka ''Gavrilo Princip'', [[Branko Bogunović|Brane Bogunović]]. Momčilo Đujić i [[Pajo Popović]] će biti prvi iz kruga »narodnih vođa« koji će se decembra 1941. godine naći u salonu župana NDH [[David Sinčić|Davida Sinčića]] u [[Knin]]u. Zajedno s njima dvojicom, kod Sinčića je početkom decembra došao i [[Branko Bogunović|Brane Bogunović]], kojeg će Sinčić ocijeniti kao najpouzdanijeg za suradnju.<ref>Veliki župan Sinčić je 7. februara 1942. obavijestio Pavelića da »Brane Bogunović iz Bosanskog Grahova uvijek djeluje u smislu smirenja«. (NOB u Dalmaciji, 2,872).</ref> Đujić je Sinčiću rekao da su »komunisti i partizani naši osnovni neprijatelji«, jer »oni propovjedaju oduzimanje svačije, pa i seljakove imovine, oni vode takozvanu slobodnu ljubav čak i sa svojim sestrama, oni su bijedna šaka avanturista koji ne priznaju [[Josif Staljin|Staljina]], već slijepo slijede [[Lav Trocki|Trockoga]].«<ref name="Pop izdaje"/> Đujić i njegovi ljudi su na zborovima po kninskim selima prijetili onima za koje se »pretpostavlja da šuruju s komunistima«, odnosno da podstrekuju »oružane borbe«. Pretili su da će biti »sa zemljom sravnjeno« svako naselje »koje počne borbu ili pusti komuniste da na njihovoj teritoriji napadaju Talijane«.<ref name="Pop izdaje"/> === Sporazum sa NDH === {{main|Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom}} Momčilo Đujić je među prvim četnicima u NDH uspostavio veze sa predstavnicima ustaške vlasti. Đujić je u decembru [[1941]]. godine u Kninu posjetio Velikog župana [[David Sinčić|Davida Sinčića]] u Kninu, sa kojim je dogovorena međusobna suradnja u borbi protiv partizana.<ref name="Latas">{{sr icon}} [https://www.znaci.org/00001/114_1.pdf Dr. Branko Latas: Dokumenti o saradnji četnika sa Osovinom: Dokumenti četničkog porekla], str. 22., preuzeto 7. travnja 2012.</ref> Ubrzo potom, ministar vanjskih poslova NDH [[Mladen Lorković]] je odobrio pregovore i saradnju. Naredio je Sinčiću da Đujiću i još trojici vojvoda isplati po 100.000 kuna.<ref name="Radaković">{{sr icon}} [https://www.znaci.org/00001/23_10_12.htm Ilija T. Radaković: Besmislena YU-ratovanja 1991-1995], preuzeto 8. travnja 2012.</ref> Sporazum o “borbenom sadejstvu” zvanično je potpisan 9. juna 1942. Sinčić je 10. juna aktom BT 16/185 obavijestio poglavnika Pavelića: {{citiranje|Jučer sam trima glavnim vođama četnika, koji se bore protiv partizana, Momčilu Đujiću, Branku Bogunoviću i Mani Rakviću dao svakome po 100.000 kuna radi organizacije borbe protiv partizana.<ref name="Radaković"/><ref>Dokument je u Arhivu Vojnoistorijskog instituta JNA, kutija 195. broj registra 12/6-1 - dalje AVII 12/1</ref>|Izveštaj velikog župana Davida Sinčića poglavniku Anti Paveliću}} Veliki župan Sinčić [[18. jun]]a 1942. obavještava Pavelića da je “četničkim vođama isporučio makar skromne količine hrane” i da im je “domobransko zapovjedništvo stavilo na raspoloženje 20.000 metaka, 100 pušaka i 10 dobrovoljaca puškomitraljezaca”.<ref>AVII, 244, 35/11-1</ref><ref name="Radaković"/> Sedam dana kasnije, glavni stožer domobranstva je isporučio “Momčilu Đujiću milijun kuna, 200 pušaka jugoslovenskog porijekla, 20 puškomitraljeza i odgovarajuće količine streljiva”.<ref name="Radaković"/><ref>Arhiv Hrvatske, FND, III-801450</ref> Proširujući saradnju sa ustašama, posebno kroz zajedničke borbene akcije, Đujić je stekao veliko poverenje kod najviših vlasti NDH.<ref name="Latas"/> === Borbe pod komandom Italije (1942-1943) === [[Jugoslovenska vojska u otadžbini]] (JVuO) je početkom godine 1942. preko [[Ilija Trifunović-Birčanin|Ilije Trifunovića Birčanina]] stupila u kontakt s Đujićem, te njegove jedinice formalno preuzela u svoje redove. U isto vreme Đujićeve jedinice su ušle u zvaničan sastav [[italija]]nskih fašističkih snaga kao ''[[Dobrovoljačka antikomunistička milicija|Milizia Volontaria Anti Comunista]]'', i vodile žestoke borbe protiv partizana.<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref> Kasnije su Đujić i Bogunović dobili počasna zvanja četničkih [[vojvoda (čin)|vojvoda]]. Marta 1942. godine Đujić potajno seoskim komandirima naređuje da eliminišu sve koji pozivaju na ustanak: {{izdvojeni citat|»Ubijte one koji dolaze u sela da vam lažu i da vas zavađaju i uzbunjuju. Progonite sve strance iz vašeg sela i držite preko straže i patrola savršen red i mir. Oni koji žele borbu neka se maknu dalje od našeg ognjišta!«<ref name="Pop izdaje"/>}} Đujić je [[10. 4.|10. aprila]], primivši od Talijana obvezu da bude »prvi pojas osiguranja« pruge Knin—Gračac, prikupio kod Tiškovca oko 220 četnika. Po Tromeđi je razaslao kurire sa porukom narodu: {{izdvojeni citat|»'''Tko bude išao u partizane, neka dobro zna da će mu kuća biti zapaljena, a familija otjerana u logor'''.«<ref name="Pop izdaje"/>}} Samo od 11. augusta do 15. septembra 1942. Đujić je za svoje »pukove« od okupatora dobio 1845 pušaka i 9 puškomitraljeza.<ref>NOB u Dalmaciji, 3, 403.</ref> Pod njegovim su zapovjedništvom četnici počinili mnoge zločine nad civilnim stanovništvom (uglavnom Hrvatima ali i Srbima). {{Quote box | citat = »Zaista, jedan od najboljih prijema od početka rata bio je u njegovom štabu povodom proslave dodeljivanja od kralja Petra [[Karađorđeva zvezda|Karađorđeve zvezde]] popu Đujiću, jednom od glavnih Mihailovićevih komandanata u Dalmaciji. A najsmešnije, rekao je, bilo je to što je ovo visoko odlikovanje Đujić dobio za hrabrost pred neprijateljem, a on je, eto, sa njima pijančio u štabu neprijatelja. To su, rekao je prezrivo pukovnik, odjednom pun nacionalnog ponosa, stvari koje se mogu desiti samo na Balkanu.«<ref>[https://www.znaci.org/00001/1_4.htm Fitzroy Maclean: RAT NA BALKANU]</ref> | izvor = [[Fitzroy MacLean|Fitzroy Maclean]] o razgovoru sa italijanskim pukovnikom o Đujiću | width = 40% | align = right}} Italijanski dokument od 20. oktobra 1942. godine svedoči kako je Momčilo Đujić, a potom i Mane Rokvić, pokušao obljubiti Ljubinku Čekrliju, koja je bila jedna od 25 bolničarki Dinarske divizije. Kad im to nije uspjelo, poslali su je u zatvor. Komandant karabinijera divizije »Sassari« u Kninu major Atomio Orazzo je ustvrdio: {{izdvojeni citat|»Dana 24-VIII-1942. po nalogu od popa Đujića bila je uhapšena u Bosanskom Grahovu i prebačena u tamnicu Kninske tvrđave, gospođica Čekrlija Ljubica p. Riste i Jovana Mutić od 22 godine, srpsko-pravoslavna, optužena radi komunističke propagande. Po iscrpljenim podacima sa druge strane je utvrđeno, da je Čakrlija bila uhapšena, radi toga što popu Đujiću i Mani Rokviću nije uspjelo djevojku za svoje pobude iscrpiti (predobiti), jer im je odbila sve njihove ponude i tako ostala vjerna svojem zaručniku, bratu žene poznatog narodnog poslanika Rađenovića. Uzevši gornje u obzir i budući je ista slabog zdravlja i nije mogla odoliti težini zatvora, ova komanda predlaže, da se ista otpusti iz zatvora.«<ref>AVII, 262, 49-1/4.</ref>}} Krajem [[1942]]. i početkom [[1943]]. godine Đujić je sa svojim četnicima počinio pokolje po selima [[Gata]], [[Tugare]], [[Čista]], [[Gornji Dolac]], [[Zvečanje]], [[Dugopolje]], [[Štikovo]], [[Maovice]], [[Utavice]], [[Vinalić]], [[Kijevo]] i [[Gorjak]].<ref>{{sr icon}} [https://www.znaci.org/00001/23_10_12.htm Ilija T. Radaković: Besmislena YU-ratovanja 1991-1995]: ''Naročitom surovošću je krajem 1942. i početkom 1943. Đujić krenuo u pokolje po selima Gata, Tugare, Čista, Gornji Dolac, Zvečanje, Dugopolje, Štikovo, Maovice, Utavice, Vinalić, Kijevo i Gorjak, gdje je ubijeno “230 stanovnika, pretežno dece, staraca i žena, tako da su im vadili oči, probadali ih mnogostruko nožem, a neke žive bacali u vatru zapaljenih kuća” (AVII, 8, 3/143; 201, 11/16; 230, 29/7-1; 201, 11/10-18; 271, 24/2-25; 138, 6/15-1 itd.).'', preuzeto 8. travnja 2012.</ref> === Đujićev logor za partizanske pristalice === U selu Kosovu kod Knina Đujić je formirao i [[koncentracioni logor|koncentracijski logor]], koji su nazivali "malim Jasenovcem" (nazivan je i "srpskim Jasenovcem"<ref>{{sr icon}} [https://www.znaci.org/00001/23_10_12.htm Ilija T. Radaković: Besmislena YU-ratovanja 1991-1995]: ''Iz talijanskih dokumenata se vidi da su Đujić i njegovi četnici, pored ratnih operacija, zajedno s Talijanima izveli 57 “akcija čišćenja sela”, u kojima je ubijeno 159 osoba, a zarobljeno i mučeno uglavnom u “srpskom Jasenovcu” - Kosovu kod Knina, “948 ljudi, žena i maloljetnika”.'', preuzeto 8. travnja 2012.</ref> ili "drugim Jasenovcem"<ref name="Zvonimir Despot">[http://blog.vecernji.hr/zvonimir-despot/2012/03/20/cetnicki-zlocini-u-hrvatskoj-u-drugom-svjetskom-ratu-1941-1945/ Zvonimir Despot: Četnički zločini u Hrvatskoj u Drugom svjetskom ratu (1941.-1945.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120411001935/http://blog.vecernji.hr/zvonimir-despot/2012/03/20/cetnicki-zlocini-u-hrvatskoj-u-drugom-svjetskom-ratu-1941-1945/ |date=2012-04-11 }}, preuzeto 6. travnja 2012.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/41_14.htm Fikreta Jelić Butić: Četnici u Hrvatskoj 1941-1945: Pojačani četnički teror], preuzeto 6. travnja 2012.</ref>) a čije su žrtve najviše bili [[Srbi]] [[Antifašizam|antifašisti]].<ref name="Vjesnik">[http://www.vjesnik.hr/Article.aspx?ID=6FA2C278-AFF0-4066-A982-2F82B64B7765 Vjesnik: Rehabilitacija Draže Mihailovića] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120322133739/http://www.vjesnik.hr/Article.aspx?ID=6FA2C278-AFF0-4066-A982-2F82B64B7765 |date=2012-03-22 }}, preuzeto 6. travnja 2012.</ref> Talijanske vojne vlasti su Đujiću predavale zarobljene ili pohapšene. Kroz Đujićev logor je prošlo na hiljade uglavnom nevinih ljudi, često djece i žena, a na stotine iz njega odvedeno je ravno na stratište u grabama Markovca — Topolja.<ref>NOB u Dalmaciji, 6, 116.</ref> Često su to bili rodoljubi koji bi osudili četničku plaćenu službu neprijatelju.<ref name="Pop izdaje"/> Okružni komitet [[Savez komunista Hrvatske|KPH]] za Knin [[18. 10.|18. listopada]] [[1943]]. javlja Pokrajinskom komitetu KPH za [[Dalmacija|Dalmaciju]]: {{izdvojeni citat|Đujić u čuvenom Jasenovcu (Kosovo) ne prestaje da ubija. Zadnjih dana ubio je 15 osoba. Ali ni to ne pomaže.<ref name="Zvonimir Despot"/>}} U Đujićevom logoru je korištena zloglasna sprava za mučenje, nazvana "[[popovo bure]]" (velika bačva sa svih strana izvana nabijena dugim čavlima tako da su oštrice bile k unutra. U bure bi se zatvarao logoraš i zatim kotrljao niz strminu kraj crkve Lazarice. Na taj način čavli su sa svih strana probadali logoraša, te su neki prilikom tih koturanja iskrvarili i umrli.)<ref name="Zvonimir Despot"/>, koja je nekada bila izložena u Vojnom muzeju u Beogradu.<ref name="Vjesnik"/> === Operacija Weiss === {{main|Operacija Weiss}} [[File:Pop Djujić with chetniks and Italians.jpg|thumb|Četnički vođa pop Đujić sa svojim četnicima i Italijanima.]] Pored niza manjih akcija, Đujić je sa svojim trupama učestvovao i u velikoj osovinskoj [[Operacija Weiss|Operaciji Weiss]], protiv [[Bihaćka Republika|Bihaćke republike]]. Četnički vođa [[Draža Mihailović]] je odredio za učestvovanje u ovim operacijama sledeće četničke jedinice: <ref name="Saslušanje">[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref><ref name="Presuda">[https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima]</ref> * prvi korpus majora [[Slavko Bjelajac|Slavka Bjelajca]] sa 2.000 četnika, * drugi korpus popa Momčila Đujića sa 2.000 četnika, * treći korpus majora [[Petar Baćović|Petra Baćovića]] sa 3.000 četnika, * 600 četnika pod komandom [[Novak Mijović|Novaka Mijovića]], * 5.000 četnika pod komandom [[Bajo Stanišić|Baja Stanišića]], * 3.000 četnika pod komandom [[Bora Mitranović|Bore Mitranovića]] i * 5.000 četnika pod komandom [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]]. Operacijama iz [[Hercegovina|Hercegovine]] trebalo je da rukovodi štab majora [[Zaharije Ostojić|Ostojića]]. Prema planu, ove snage bi nastupale pravcem iz doline [[Neretva|Neretve]] preko [[Prozor]]a na zapad, dok bi snage [[Petar Baćović|Baćovića]] i Đujića, te ostali zapadnobosanski i lički [[četnici]], koncentrično sa svojih pozicija napali partizansku slobodnu teritoriju. Mnogi četnički borci su mobilisani u osovinsku operaciju sa pričom da idu u borbu protiv ustaša i NDH, a kada su videli da ih vode protiv partizana, moral je drastično pao.<ref name="Milovanović33">[https://www.znaci.org/00001/11_33.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje NOVI PORAZ]</ref> [[7. februar]]a major [[Petar Baćović]] izveštava generala Mihailovića da njegovi ljudi traže da se vrate kući, da su neki četnici prešli partizanima, i da četnici ne mogu držati ništa od teritorije koju su oteli partizanima, izvan italijanske žice: {{izdvojeni citat|Prekosutra preduzimam sledeću operaciju: sa 2000 ljudi i italijanskom artiljerijom napadam pravac Strmica —Tiškovac — Srb, gde je gro komunističkih snaga... Dobio sam za vojsku veš i šatorska krila, šest bacača, 2 topa i municiju. Naši ljudi traže da se vrate kući... '''Đujićevih 130 ljudi sa bacačima i teškim oruđem otišlo je partizanima.''' Ponavljam, a to mi je i dužnost, da na teritoriji Dinarske oblasti nema ni jedno slobodno mesto, niti su ga dinarci u stanju držati, izvan talijanske žice.<ref>Zbornik NOR, XIV/1, dok. 48.</ref>|[[Petar Baćović]]}} === Ostale akcije protiv partizana (1943) === [[20. 4.|20. aprila]] 1943. Đujić je kolektivno kaznio čitavo srpsko selo [[Kanjani]] u Dalmaciji, zbog toga što nisu hteli u četnike, ustvrdivši da oni »nisu pravi Srbi već neka vrsta Hrvata pravoslavne vere«. Pop Đujić je naredio: {{izdvojeni citat|»Iz originalnog izveštaja Komandira čete Kanjane, stekao sam ubeđenje, da pravoslavni narod sela Kanjana nisu pravi Srbi već neka vrsta Hrvata pravoslavne vere. Osim toga vidim iz samog izveštaja da su odkazali kao četnici poslušnost i nisu izvršili naređenja koja im je izdao Komandant Kosovske Brigade kojoj oni pripadaju. Na osnovu svega toga pod mojim predsedništvom Komanda Dinarske četničke oblasti, donela je danas sledeću odluku koja odmah stupa na snagu, i to: 1) Borci-četnici sela Kanjana isključuju se iz Dinarske vojno-četničke organizacije; 2) '''Sav narod pravoslavne veroispovesti sela Kanjana, opštine Drniš, sreza Kninskoga isključuje se iz opšte zajednice iz sastava Srpskog naroda'''; 3) Vojvodstvo Srpskog naroda ovih krajeva i vojska Dinarske četničke Oblasti i sve vojne i civilne vlasti Srpskog naroda nemaju više nikakvih obaveza prema selu Kanjanima, koje se prepušta na milost i nemilost naših neprijatelja; 4) Iste mere preduzeće se prema svima onima selima ili pojedincima koji odkažu poslušnost četničkim vlastima, koji se bore za slobodu i opstanak našega naroda u našim krajevima; 5) Prednju odluku saopštiti borcima Kosovske brigade, a istovremeno istu odluku dostaviti komandiru čete sela Kanjane i seoskom starešini istoga sela, koji su dužni da na seoskom zboru o ovoj odluci obaveste narod. Istovremeno obavestiti i Italijanske i Hrvatske vlasti da selo Kanjane ne pripada pod zaštitu Dinarske četničke Oblasti, niti se smatraju Srbima, te prema pomenutom selu neka preduzmu mere kakove god žele.«<ref>NOB u Dalmaciji, 6, 747-748.</ref>}} [[10. 4.|10. travnja]] 1943. Đujić je poslao delegaciju koja je prisustvovala zboru u Kninu povodom proslave dvogodišnjice NDH.<ref>NOB u Dalmaciji, 6, 677.</ref> Proljeća 1943. general [[Paolo Berardi]], komandant [[12. pešadijska divizija Sassari|divizije »Sassari«]], je pisao štabu 18. korpusa o popu Đujiću. On njegovu politiku opisuje slijedećim rečima: {{izdvojeni citat| 1) Apsolutna nekompromisnost u odnosu prema Hrvatima nastojeći ipak da ne dođe do otvorenog neprijateljstva. 2) Borba do maksimuma protiv partizana. 3) Iridentizam srpski. Prema nama pop — koji razumije koliko koristi može proizići za njegovu stvar od naše pomoći — pokazuje se lojalan i iskren prijatelj, iako često od njega moramo trpiti radi njegove neobuzdanosti, kao i od pojedinog njegovog sljedbenika.«<ref>AVII, 262, 52 - 1/28.</ref>}} Uoči kapitulacije Italije Đujić je potvrđivao talijanskom komandantu Kninskog sektora svoju saradnju: {{izdvojeni citat|»Za sve ovo vreme objektivna i pravilna ocena mojeg ličnog držanja, mojeg vojničkog i političkog rada ne može mi se prebaciti da sam i najmanjim svojim gestom pokazao akt neprijateljstva ili sumnje prema italijanskoj vojsci i italijanskom narodu, jer mi to ne bi dozvolila moja čast i moj srpski ponos, pošto bi to bilo suprotno mojem stavu iskrenog prijateljstva i saradnje sa italijanskim narodom — stavu koji sam zauzeo od prvog dana pa do danas, a kojeg želim da i dalje nastavim.«<ref>AVII, Ča, 160, 14/2.</ref><ref>Zb. NOR, XIV/1, 952-953.</ref>}} === Borbe pod komandom Vermahta (1943-1944) === {{main|Kolaboracija četnika s nacističkom Njemačkom}} [[File:Marsz wojsk niemieckich w Dalmacji (2-515).jpg|thumb|Četnici Dinarske divizije predvode Nemce u Dalmaciji, septembra 1943.]] {{izdvojeni citat|'''Srpski narod, kao i Adolf Hitler, glavnog protivnika vidi u komunizmu'''.<ref name="Pop izdaje"/>}} Očekujući kapitulaciju Italije nemačka komanda je, u okviru [[operacija Achse|plana Ahze]], uputila u Dalmaciju [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. lovačku diviziju]] koja je ušla u [[Knin]] [[25. avgusta]] [[1943]]. Nakon kapitulacije fašističke Italije [[8. septembra]] [[1943]], Đujić je uspostavio kontakte i saradnju sa nemačkim snagama. U septembarskim instrukcijama, kad njemačke kolone prodiru prema jadranskoj obali, iz Đujićevog štaba stiže instrukcija: »Pazite da ne bi neko napadao Nemce u blizini naših sela!« zahtjeva se da četničke jedinice zadrže položaje uz komunikacije »radi obezbeđenja puta i Nemačkih kolona«, pri čemu »ljudstvo « raspoređeno uz komunikacije treba da »bude jako oprezno da ga partizani ne napadnu i unište«.<ref>AH, Ča, 3.</ref> No, umjesto da mu pruže ruku, Nijemci su naredili da vojvoda Đujić i načelnik njegovog štaba kapetan David Šoškić budu uhapšeni. Nijemci su posumnjali u Đujićevu lojalnost čitajući za njih lako čitljive šifrirane depeše Đujić — Mihailović. Mihailović je 28. septembra, u prisustvu anglo-američke vojne misije, Đujiću naredio da prekine suradnju s Nijemcima i da pređe na gerilsko ratovanje.<ref>AVII, DM, 278, 18/1-41; 104, 4/4; MF-M NAW-N-T-313, 196/7457159</ref> Međutim, komanda njemačkog 15. brdskog armijskog korpusa 10. oktobra naređenje o hapšenju vojvode Momčila »stavlja van snage«, mada ne poriče mogućnost daje Đujić »od Draže Mihailovića dobio naređenje da nastavi sa borbom protiv bandita, ali istodobno i da ne prekida borbu protiv Nijemaca i da, prvenstveno, izvodi sabotaže«.<ref>NOB u Dalmaciji, 8, 890.</ref> Njemački obavještajci su do početka oktobra utvrdili da od Đujićevih četničkih grupa »nije bilo pokušaja [[sabotaža]] i prepada na njemačke oružane snage«.<ref>AVII, NAVNT-314, 566/788-789.</ref> Sam Đujić će Nemcima kazati: {{izdvojeni citat|»Naši borci nisu stajali nikad u konfliktu s okupatorom i nikad se nisu ogrešili prema njemu... Ovu borbu mi vodimo punih 8 meseci sa osloncem na nemačke oružane snage i u saradnji sa nemačkom vojskom.«<ref>AVII, NAV-T - 314, R.562 S.652-660.</ref>}} Vremenom su vesti o Đujićevoj saradnji sa okupatorom prodrle u javnost savezničkih zemalja, te britanska vlada traži od generala Mihailovića da se izjasni po tom pitanju. Na pitanje jugoslovenskog premijera [[Božidar Purić|Božidara Purića]] o kolaboraciji njegovih komandanata četnički general Mihailović 10. novembra 1943. odgovara: {{izdvojeni citat|Što se tiče sveštenika Đujića i potpukovnika Baćovića, majora Novaka i učitelja Drenovića, to su ljudi koji uvek vode narod protiv Nemaca... Sve optužbe protiv njih dolaze od komunističke strane, jer komunisti u njima vide najveću smetnju za ostvarenje svojih prljavih ciljeva, zbog toga upotrebljavaju sve da lažnim izveštajima obmanu Saveznike.<ref>https://www.znaci.org/00001/11_42.htm</ref>}} Đujićeva "Dinarska" divizija je bila sastavni deo zaštite nemačke pozadine i krila kako se navodi u izveštaju [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. korpusa]] komandi [[Druga oklopna armija (Nemačka)|2. oklopne armije Vermahta]] 19. novembra 1943. godine: {{izdvojeni citat|U vezi gornjeg javljamo: A) Borbeno sadejstvo sa četničkim grupama duž glavne saobraćajnice Bihać - Gračac - Knin - Drniš - Šibenik sastoji se u tome što su četnici okupljeni u posebnim uporištima uz oslonac na nemačke trupe. Četničke vođe primaju naloge i uputstva o vršenju zadataka obezbeđenja i izviđanja od zapovednika nemačkih uporišta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 3], Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 259</ref>}} 21. novembra 1943. general Mihailović upućuje depešu vojvodi Đujiću kojom mu nalaže da poveća saradnju sa Vermahtom u borbi protiv partizana.<ref>http://sh.wikipedia.org/wiki/Datoteka:Presretnuta_depe%C5%A1a_Dra%C5%BEe_%C4%90uji%C4%87u.jpg</ref> 23. decembra 1943. poručnik Jovan Pupavac Vrhovnu komandu izvještava o Đujićevom otvorenom služenju okupatoru i masovnoj pljački: {{izdvojeni citat|»Dinarsku oblast napustio sam 11-XI— iz razloga: Što je svo ljudstvo stavljeno u službu Nemaca. Đujić je (kod Nemaca) delegirao kapetana Mijovića svog načelnika štaba. Hranu i ostalo primaju od Nemaca. Ljudstvo je većinom raspoređeno za čuvanje bunkera i puteva. Rad Ljotićevaca se tolerira. Oni otvoreno propagiraju da je Draža prišao Titu. Masovna pljačka naroda vrši se bez sprečavanja.«<ref>Zb. NOR, XIV/3, 341-342.</ref>}} Poručnik Pupavac u izvještaju od [[10. 2.|10. februara]] 1944. kaže da je odmah po dolasku Nijemaca Đujićevo »ljudstvo postalo Nemačka milicija, primajući od njih redovnu hranu, municiju i dopunu oružja«.<ref name="Pop izdaje"/> Major [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVUO]] [[Vasilije Marović]] početkom februara 1944. izveštava da je u štab vojvode Đujića, primljen "nebratski i ne srpski", već siledžijski, sjedeći sa nogom prebačenom preko stola. Marović je tada izvestio četničku komandu da se Đujić grčevito uhvatio Nemaca i na njih potpuno oslonio, a njegovi četnici pljačkaju čak i srpska sela: [[Datoteka:Presretnuta depeša Draže Đujiću.jpg|minijatura|Presretnuta depeša generala [[Draža Mihailović|Draže Mihailovića]] vojvodi Đujiću od [[21. 11.]] [[1943]]. kojom mu nalaže da poveća saradnju sa [[Wehrmacht|Vermahtom]] u borbi protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]].]] {{izdvojeni citat|Smatra sebe svemoćnim gospodarom Zapadne Bosne, Like i Dalmacije i Korduna. (...) Koliko sam mogao konstatovati kod njega je pljačka legalizovana, a pljačkaju se čak i srpska sela. Što je najgore i najcrnje vojvoda Đujić ne samo da taktizira, već otvoreno sarađuje sa Nemcima. Skoro svi njegovi četnici su na Nemačkom kazanu i pod njemačkom kontrolom.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BC%D0%B0%D1%98%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%88%D0%92%D0%A3%D0%9E_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_17._%D1%84%D0%B5%D0%B1%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%B0_1944. Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.]</ref>|Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.}} U izvještaju sa sastanka načelnika štaba [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|XV. brdskog korpusa]] pukovnika Pfaffenrota i vojvode Đujića održanog [[9. 5.|9. maja]] 1944. godine se navodi: {{izdvojeni citat| - Do sastanka došlo na Đujićev zahtjev. - Pfaffnerot ima dobar utisak o „pravoslavnim oficirima“. - '''Četnici predlažu niz akcija u kojima bi učestvovali pod njemačkom komandom'''.<ref>NAW, T-311, Roll 194, 000042-44: Izvještaj sa sastanka načelnika štaba XV. brdskog korpusa pukovnika Pfaffenrota i vojvode Đujića održanog 9. maja 1944 (11. maj 1944.).</ref>|Izvještaj sa sastanka načelnika štaba XV. brdskog korpusa pukovnika Pfaffenrota i vojvode Đujića održanog 9. maja 1944.}} Nemci su Đujićeve trupe koristili tako što su ih uključivali u svoje napadne grupe (kao u operacijama [[Operacija Ziethen|Citen]] i [[Desant na Drvar|Reselšprung]]), i za obaveštajne i udare u partizanskoj pozadini ([[Napad na partizansku bolnicu u Krčani]]). Kada su Nemci u martu 1944 vojvodi Đujiću predbacili da se lično ne angažuje dovoljno na kontaktima sa njemačkim instancama, on je odgovorio da radi na tome da privuče one koji su "komunisti nasilno regrutovali" pa im stoga ne smije davati materijal za propagandu da sarađuje sa okupatorom.<ref>NAW, T-314, Roll 564,000695: Izvještaj komandanta „Jedinice Konrad“ o četnicima u sjevernoj Dalmaciji (11. mart 1944.).</ref> U hronici nemačke [[373. legionarska divizija|373. legionarske divizije]] kapetan Retih opisao je načine upotrebe raznih četničkih grupa koje su sve pripadale Đujićevoj Dinarskoj diviziji, prilikom zadatka obezbeđivanja komunikacije [[Knin]] - [[Bihać]] od partizana: {{izdvojeni citat|Ja sam uključio dve četničke grupe od 800 ljudi ukupno, koje pripadaju dvama različitim usmerenjima i između sebe su zakleti neprijatelji. Jedan bataljon vodio je Terzić, bivši aktivni jugoslovenski oficir, a drugu Marić, divlji i jednostavni seljak, pravi tip narodnog vođe. Ali, dok je ovaj primao naređenja samo od nemačkog Vermahta, Terzić se potčinjavao samo vojvodi u Kninu i primao instrukcije odatle.<ref>[https://www.znaci.org/00001/180.htm Franz Schraml: KRIEGSSCHAUPLATZ KROATIEN], Kurt Vowinckel Verlag, Neckargemünd 1962. strana 202 ({{jez-nem|„Ich habe", berichtet der Batl.-Führer I./383, Hptm. Rettich, „2 Cetnikgruppen von zusammen 800 Mann unterstellt, die aber zwei verschiedenen Richtungen angehören und sich spinnefeind sind. Das eine Batl. führt Tersić, ein ehemaliger aktiver jugoslawischer Offizier, das andere Marie, ein wilder, unkomplizierter Bauernbursche, der echte Typ eines Volksführers. Aber während dieser nur von der deutschen Wehrmacht Befehle annimmt, unterstellt sich Tersić dem Wojwoden in Knin und erhält von dort seine Weisungen.}})</ref>}} === Desant na Drvar === {{main|Desant na Drvar}} [[Datoteka:Borbe u Drvaru 1944.jpg|thumb|Brzo povlačenje desantnih trupa u Groblje; iza njih spaljene kuće i ubijeni Drvarčani. U tome su Nijemcima pomagali i četnici.]] Pod komandom Vermhata, Đujićeve četničke jedinice imale su obavezu učešća u nemačkom desantu na Drvar. Ujutro [[25. maj]]a Đujiću je naređeno da jedinice, prethodno prikupljene sjeveroistočno od Knina, udare prema Drvaru i od Tiškovca, i preko Bosanskog Grahova. [[26. maj]]a Đujić je obavijestio svoje korpuse da je »otpočela ofanziva sa svih strana na poslednju Titinu republiku« i naredio da »u ovoj akciji mora da uzmu učešća sve raspoložive jedinice Dinarske Četničke Oblasti«.<ref name="Pop izdaje"/> {{citiranje| Odpočela je ofanziva sa svih strana na poslednju Titovu republiku na prostoru Bos. Grahovo — Drvar — Ključ — Kupres — Livno. U ovoj akciji mora da uzmu učešća sve raspoložive jedinice Dinarske Četničke oblasti koristeći opštu ofanzivu na neprijatelja, sa ciljem da se neprijatelju nanese što više gubitaka, izvrši prikupljanje novih boraca i sprovede četnička organizacija u ovim čisto srpskim krajevima koji su do sada bili pod terorom Crvenih.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_166.htm Zapovest komandanta Dinarske četničke oblasti od 26. maja 1944. komandantima korpusa za napad na jedinice NOVJ kod Drvara]</ref>}} Đujić je osobno komandirao četničkim snagama u drvarskoj operaciji. On je u podne [[27. maj]]a izišao na Dinaru, u [[Jelino polje]].<ref>Zb. NOR. XIV/3, 654-656.</ref> Đujić je [[Milan Cvjetićanin|Milanu Cvjetićaninu]] naredio da se u operaciju »Rösselsprung« uključi »sa celokupnim snagama svoga Korpusa«. Dvije Cvjetićaninove brigade iz sastava 1. bosanskog korpusa »Gavrilo Princip« (1. i 4) nastupale su pravcem Risovac — Bosansko Grahovo — Obijaj — Marino brdo — Tičevo, gdje je bio štab 8. korpusa NOVJ. Tom kolonom je komandovao Milan Cvjetićanin. Drugom kolonom 1. bosanskog korpusa (2. i 3. brigada) na pravcu Kijevo — Cetina, »gde će se sastati sa snagama Cetinske i Dinarske brigade« 501. dalmatinskog korpusa, komandovao je potporučnik Markica Ćućuz.<ref name="Pop izdaje"/> Prema izveštaju komandanta [[500. SS padobranski lovački bataljon|500. SS padobranskog lovačkog bataljona]], u prošireni sastav ovog bataljona uključen je i izvestan broj četnika.<ref>[https://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], strana 218.</ref> Prema nemačkim i četničkim dokumentima, iz rejona [[Knin]]a prema [[Drvar]]u sa [[Divizija Brandenburg|Prvim pukom Brandenburg]] zajednički su nastupali delovi Dinarske divizije.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_82.htm Izveštaj štaba 1. Puka »Brandenburg« od 19. juna 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o iskustvima stečenim u operaciji Reselšprung], Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 4, dokument 82</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_166.htm Zapovest komandanta Dinarske četničke oblasti od 26. maja 1944. komandantima korpusa za napad na jedinice NOVJ kod Drvara], Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 3, dokument 166</ref> Nakon ove operacije, Đujićevi četnici su ovako ocenjeni od Nemaca: {{izdvojeni citat|Izviđačke zadatke izvršavaju besprijekorno; vođstvo im je dobro, a ljudstvo naviklo na fizičke napore; neophodni su pri osiguranju komunikacija, posebno zbog pomanjkanja vlastitih trupa; iako su se tokom operacije „Rösselsprung“ Đujićevi odredi dobro pokazali, na njih se nikada ne može potpuno osloniti - izbjegavaju otvorenu borbu sa neprijateljem pravdajući se nedostatkom teškog oružja i municije.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=61&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000056—000057.]</ref>|Izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa o rezultatima formiranja „Hrvatskih borbenih grupa“ (30. juni 1944).}} Istovremeno sa napadom na [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|slobodnu partizansku teritoriju]], tekao je proces pretvaranja Đujićevih četnika u »Hrvatske borbene zajednice« (''Kroatische Kampfgemeinschaften''). Dogovor s Đujićem je postignut još [[9. 5.|9. maja]] u štabu 264. divizije, a odluka o tome je njemačko-ustaškim jedinicama prenesena 29. maja 1944. godine.<ref>AVII, 1/17-4.</ref> U [[jun]]u 1944. Nemci su doneli odluku da četnici moraju prihvatiti službeni naziv „Hrvatske borbene grupe“, priznati NDH, odbaciti naziv „četnik“ i iredentističke težnje i podrediti se Wehrmachtu; u zamjenu im se garantuje zbrinjavanje ranjenika u njemačkim bolnicama, snabdijevanje pojedinih dijelova stanovništva, te zaštita od nasilja „počinjenog od treće strane“.<ref>[https://www.znaci.org/00002/T314_566/352_51.htm NAW, T-314, Roll 566, 000047: Izvještaj obavještajnog odjeljenja 392. pješadijske divizije o sastanku sa četničkim komandantima kod Otočca 7. juna 1944 (10. juni 1944.)]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> U narednom periodu, četnici su pod direktnom kontrolom njemačkih štabova.<ref>[https://www.znaci.org/00002/T314_566/352_52.htm NAW, T-314, Roll 566, 000048: Izvještaj obavještajnog odjeljenja 392. pješadijske divizije o sastanku sa četničkim komandantima kod Otočca 7. juna 1944 (10. juni 1944.)]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Dinarska divizija je redovno podnosila izveštaje nemačkoj komandi. === Oslobođenje Knina i beg ka Rajhu === {{main|Kninska operacija 1944.|Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)}} Snage Momčila Đujića igrale su značajnu ulogu u sastavu nemačkih snaga tokom prvog dela [[Kninska operacija|Kninske operacije]]. Tom prilikom iskazao je lojalnost Trećem rajhu, što se vidi iz njegovog pisma generalu Gustavu Fenu, komandantu [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. nemačkog korpusa]]: {{izdvojeni citat|Četnička komanda sa svim svojim oružanim snagama od meseca septembra prošle godine radi i sarađuje sa Nemačkom vojskom u ovim krajevima iskreno i lojalno. Ovo su nam nalagali naši zajednički interesi.}} Izveštaj „Dinarske“ četničke divizije komandi štaba [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. korpusa Vermahta]] [[1. 12.|1. decembra]] [[1944]]. godine za vreme Kninske operacije: [[Datoteka:Djujicevi cetnici povlacenje.jpg|mini|[[Povlačenje kolaboracionista sa Nemcima|Povlačenje Đujićevih četnika]], uporedo sa Nemcima, na teritoriju Rajha 1944.]] {{izdvojeni citat|Četnička komanda sa svim svojim oružanim snagama od meseca septembra prošle godine radi i sarađuje sa Nemačkom vojskom u ovim krajevima iskreno i lojalno. Ovo su nam nalagali naši zajednički interesi u borbi protivu zajedničkog neprijatelja. Ova se saradnja produžila sve do danas. Kada je pre skoro meseca dana otpočela velika partizanska ofanziva na Knin i kada su četnici izgubili jedan veći deo teritorije četnici su uvideli da je više ovde njihova borba uzaludna jer da će ipak morati jednog dana napustiti ovu teritoriju. To je od strane predstavnika ove komande majora Mijovića tačno rečeno Komandantu Nemačkog Korpusa u Kninu. Sa strane gospodina generala komandanta Korpusa je izražena želja da ne treba da se rastavljamo nego da do kraja zajednički podelimo sudbinu pa šta nam bude.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_115.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 115</ref>}} Đujić je govorio da sudbinu srpskog naroda odlučuju trojica ljudi: [[Josif Staljin|Staljin]], [[Winston Churchill|Čerčil]] i [[Adolf Hitler|Hitler]]. Pošto se Staljin kao komunista odbacuje, ostaju Čerčil i Hitler. „''Hitler, kao i srpski narod, u komunizmu vidi glavnog neprijatelja''.“ [[Operacija Ratweek|Saveznička bombardovanja na prostoru Jugoslavije]], zatim primjer borbe njemačke vojske protiv komunizma, te nedostatak razmijevanja za stvarnu borbu sprskog naroda je učinilo da simpatije za Englesku nestanu [...]. On je govorio da se nikada ne bi desilo da njegovi ljudi udare u leđa Nijemcima. Njihovo bi držanje u slučaju iskrcavanja Saveznika bilo neutralno. Ako bi, naprotiv, Englezi poduzeli invaziju u saradnji s [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanima]], onda bi njegovi ljudi bili spremni da se bore protiv Engleza.<ref>NAW, T-314, Roll 565, 000272: Zabilješka sa sastanka sa Momčilom Đujićem na dan 20. aprila 1944 (21. april 1944.).</ref> Đujić se borio sa [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. nemačkim korpusom]] kod Knina sve dok njihov poraz nije postao evidentan. Kad su Đujićevi četnici u poslednjoj fazi [[Kninska operacija|Kninske operacije]] napustili nemački front kod Knina, u hronici njemačke [[373. legionarska divizija|373. divizije]] je zapisano: {{izdvojeni citat|Do osetnog slabljenja fronta kod Knina došlo je kad je 6-7.000 ljudi jaka četnička grupa vođena od popa Momčila pešačkim maršem prebačena u oblast Karlovca. Razlog koji je ovo izazvao je neprijateljstvo sa ustašama, pa je rešeno da se formira jedan četnički korpus u oblasti Ljubljane. Marševski pokret bio je pomognut od strane 373. divizije koliko god je to bilo moguće.<ref>[https://www.znaci.org/00001/180.htm Franz Schraml: KRIEGSSCHAUPLATZ KROATIEN], Kurt Vowinckel Verlag, Neckargemünd 1962. strana 207 ({{jez-nem|Eine empfindliche Schwächung des Frontabschnittes bei Knin trat dadurch ein, daß eine bisher nordwestlich der Stadt gestandene, etwa 6—7000 Mann starke, von dem Popen Momčilo geführte Cetnikgruppe im Fußmarsch in die Gegend von Karlovac verlegt wurde. Der Grund des Abzuges war Verfeindung mit der Ustascha, auch hieß es, daß im Raum von Laibach ein Cetnikkorps aufgestellt würde. Die Marschbewegung wurde so gut als möglich von der 373. Div. unterstützt.}})</ref>}} Krajem godine Mihailoviću su javili da je Đujićeva »saradnja sa Nemcima prekoračila granice«, toliko da Đujić »čak (savezničke) padobrance predaje Nemcima« i »javno se neprijateljski izjašnjava protiv saveznika«.<ref>AVII, 276, 16, 1 - 27</ref> === Povlačenje u njemačku zonu === {{main|Povlačenje kolaboracionista sa Nemcima 1944-1945|Operativna zona Jadransko primorje|Operacija Rübezahl (1945)}} [[File:The surrender of the Dinara Division.jpg|thumb|Predaja Dinarske divizije britanskim snagama.]] Krajem 1944. Đujić je naletom [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] primoran na povlačenje prema [[Lika|Lici]]. Osiguravši od [[Ante Pavelić]]a slobodan prolaz kroz područja pod kontrolom snaga NDH<ref name="Vjesnik"/><ref>[https://www.znaci.org/00001/41_18.htm Fikreta Jelić Butić: Četnici u Hrvatskoj 1941-1945: Bijeg pred snagama NOP-a]: ''U naredbi od 21. prosinca on se poziva na sporazum između vlade NDH i vlade Trećeg Reicha, prema kojemu će se otpremiti "četnička skupina popa Đujića, ukupne jakosti oko 6.000 ljudi, iz područja južno od Bihaća i južne Like prema sjeveru u Njemačku". U naredbi se kao "vjerojatni smjerovi pokreta" navodi pravac Bihać-Bos. Novi-Kostajnica-Novska-Dugo Selo-Zagreb-Zaprešić-granica, ili Gospić-Ogulin-Karlovac-Zagreb-Zaprešić-granica. Pavelić je naredio da se spomenuta grupacija "bezuvjetno nesmetano" propusti, prijeteći ratnim sudom onima koji bi to ometali. Četnike je do granice trebala pratiti jedna vojna jedinica NDH.'', preuzeto 6. travnja 2012.</ref><ref name="povijest.net">[http://povijest.net/sadrzaj/hrvatska/hr-ww2/842-odlazak-cetnicke-divizije-iz-kninske-krajine-i-predaja-saveznicima.html Domagoj Zovak, prof.: Odlazak četničke divizije iz kninske krajine i predaja saveznicima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111222053757/http://povijest.net/sadrzaj/hrvatska/hr-ww2/842-odlazak-cetnicke-divizije-iz-kninske-krajine-i-predaja-saveznicima.html |date=2011-12-22 }}, preuzeto 6. travnja 2012.</ref>, prebacuje Dinarsku diviziju preko [[Hrvatsko primorje|Hrvatskog primorja]] i [[Istra|Istre]] u [[Slovenija|Sloveniju]] (tada [[Treći rajh|Treći Rajh]]), pri čemu je počinila brojne zločine nad Hrvatima vršeći ubojstva, pljačke i paleći kuće.<ref name="Vjesnik"/><ref name="povijest.net"/> U [[Slovenija|Sloveniji]] (tada Treći Rajh), Đujićeve jedinice su ušle u sastav nemačke [[Operativna zona Jadransko primorje|Operativne zone Jadransko primorje]] pod komandom Višeg SS i policijskog vođe ({{jez-nem|Höheren SS- und Polizeiführer}}) [[Odilo Globocnik|Odila Globočnika]]. Tu su učestvovali u nemačkim operacijama [[Operacija Ribecal III|Ribecal III]] ({{jez-nem|Rübezahl III}}) i [[Operacija Frühlingsanfang|Frilingsanfang]] ({{jez-nem|Frühlingsanfang}}) tokom februara, marta i aprila [[1945]]. protiv slovenačkog [[Deveti korpus NOVJ|Devetog korpusa NOVJ]]. Dražu Mihailovića su 1945. godine njegovi delegati iz Slovenije izvestili da Đujić od Nemačke dobija novac, da je povezan sa nemačkom obaveštajnom službom, da vređa Čiču i Kralja i "javno pozdravlja nemačke oficire [[Rimski pozdrav|rimskim pozdravom]]".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_156.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba četničke vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 26. februara 1945. godine]</ref> Poslednja bitka Đujićevih četnika bila je [[Tršćanska operacija|odbrana Trsta]], u službi [[Vermaht]]a protiv Jugoslovenske armije. 2. maja 1945. godine, pred sam kraj bitke Đujić je napustio dotadašnje saveznike Nemce i sa svojih 13.000 boraca predao se novopridošlim Novozelandskim snagama.<ref>{{Cite news |last=Binder |first=David |date=13 September 1999 |url=https://www.nytimes.com/1999/09/13/world/momcilo-djujic-serbian-priest-and-warrior-dies-at-92.html |work=The New York Times |access-date=10 Mar 2020 |title=Momcilo Djujic, Serbian Priest and Warrior, Dies at 92}}</ref> Đujićevi četnici su tako izbjegli [[blajburška predaja|bleiburški masakr]], emigrirajući u razne zemlje Zapadne Europe, Sjeverne Amerike i Južne Amerike. == Iseljeništvo == {{main|Pokret srpskih četnika Ravne Gore}} [[File:Momčilo Đujić delivering a speech in Canada.jpg|thumb|Momčilo Đujić drži govor u Kanadi]] Đujić je utočište pronašao u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], gde je smešten kraj [[Chicago|Čikaga]], na posedu kasnije nazvanom Libertivil ({{jez-en|Libertyville}}; slobodno selo). Tu se doselio iz [[Pariz]]a zajedno sa svojim oficirima. Kraće vreme je proveo u ilegali pošto su vlasti [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]] tražile njegovo izručenje. Ti su zahtevi, zahvaljujući izbijanju [[hladni rat|hladnog rata]] i [[antikomunizam|antikomunističkom]] raspoloženju SAD odbijeni, što je Đujić iskoristio kako bi konsolidovao izbegle četnike u emigraciji. Tako godine [[1957]]. osniva [[Pokret srpskih četnika Ravne Gore]] te uređuje njegovo glasilo, list "Srbija" (»''Serbia voice of Serbian fighters for freedom''«). Zahvaljujući organizatorskim sposobnostima - izgradnja mnogih crkava u iseljeništvu - Đujić se vremenom nametnuo kao jedna od najuticajnijih ličnosti četničke emigracije. Imajući u vidu zločine koje je Đujić izvršio u toku okupacije, Općinski odbor [[SUBNOR]]-a Knina, u novembru [[1983]]. godine zatražio je da se pokrene postupak za njegovo izručenje. Na osnovi dokumentacije kojom se raspolagalo, kao i obavljenih razgovora s jednim brojem živih svjedoka, Okružni sud u Šibeniku započeo je krivični postupak i u septembru [[1986]]. godine odredio sprovođenje istrage protiv Momčila Đujića zbog osnovane sumnje da je izvršio krivično djelo ratnog zločina protiv civilnog stanovništva i ratnog zločina protiv ratnih zarobljenika. U toku istrage prikupljena je obimna dokumentacija i saslušan veći broj svjedoka, pa je na osnovi toga Okružni sud u [[Šibenik]]u predložio Saveznom sekretarijatu za pravosuđe i organizaciju savezne uprave da pokrene postupak [[izručenje|ekstradicije]] iz Sjedinjenih Američkih Država. Ekstradicijski zahtjev Saveznog sekretarijata za pravosuđe i organizaciju savezne uprave je početkom [[1988]]. godine, preko Saveznog sekretarijata za vanjske poslove, uručen Uredu za specijalne istrage Ministarstva pravosuđa SAD. Postupak je obustavljen [[raspad SFRJ|raspadom jugoslovenske države]]. [[28. 6.|28.6.]] [[1989]]. godine, na 600. godišnjicu [[bitka na Kosovu|kosovske bitke]], Đujić je [[Vojislav Šešelj|Vojislava Šešelja]] proglasio četničkim vojvodom.<ref name="proleksis enciklopedija"/><ref>{{en icon}} [http://www.icty.org/x/cases/seselj/ind/en/ses-ii030115e.pdf ICTY: The prosecutor of the Tribunal against Vojislav Šešelj. Indictment.], preuzeto 6. travnja 2012.</ref><ref>Robert Thomas: "Serbia under Milošević: politics in the 1990s", C. Hurst & Co. Publishers, 1998., {{ISBN|978-1-85065-341-7}}, str. 141.</ref> Tada je poučio Šešelja neka "izgna sve Hrvate, [[Albanci|Albance]] i ostale strane elemente sa svetoga srpskog tla" te se obećao vratiti iz izbjeglištva u Sjedinjenim Američkim Državama u otadžbinu, samo ukoliko Šešelj uspije "očistiti Srbiju sve do posljednjeg [[Jevreji|Židova]], Albanca i Hrvata".<ref name="Cohen"/> Đujić je davao veliku političku i financijsku podršku četničkim strankama i političarima, i [[Republika Srpska Krajina|Republici Srpskoj Krajini]], osnovanoj u njegovom rodnom kraju. Bio je najvećim inozemnim donatorom srpske pobune u Hrvatskoj za vrijeme [[Domovinski rat|Domovinskog rata]] (novac je dobio [[Vojislav Šešelj]]).<ref>[http://www.hlc-rdc.org/srpski/Haski_tribunal/Sudjenje_Milosevicu/Transkripti.php?file=985.html Fond za humanitarno pravo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080115073107/http://www.hlc-rdc.org/srpski/Haski_tribunal/Sudjenje_Milosevicu/Transkripti.php?file=985.html |date=2008-01-15 }} Svjedočenje 10. lipnja 2003., svjedok C-047, svjedok C-017</ref> Nakon nestanka RSK u [[Operacija Oluja|operaciji Oluja]], Đujić je postao kritičar [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]] te [[9. 12.|9.12.]] [[1998]]. oduzeo čin četničkog vojvode Šešelju nakon što je Šešeljeva [[Srpska radikalna stranka]] 1998. godine ušla u koaliciju s Miloševićevim [[Socijalistička partija Srbije|socijalistima]]. Momčilo Đujić je umro 11. septembra [[1999]]. godine. == Povezano == * [[Dinarska četnička divizija]] * [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] == Izvori == {{reflist|2}} == Dokumenti == * [https://www.znaci.org/00001/4_14_1_78.htm Izveštaj komandanta Dinarske četničke divizije od 1. maja 1942. Štabu divizije o borbama protiv partizanskih snaga na tromeđi Lika — Bosna — Dalmacija] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_1_104.htm Naređenje Štaba Dinarske četničke divizije od 10. juna 1942. potčinjenim jedinicama za napad na partizane na pravcu Grahovo — Livno i Grahovo — Glamoč] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_1_129.htm Izveštaj komandanta četničkog puka "Kralj Petar II" od 28. jula 1942. komandantu Dinarske četničke divizije o napadu na partizanske snage na području Gračaca] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_1_136.htm Izveštaj Štaba četničkog puka "Kralj Aleksandar I" od 5. avgusta 1942. komandantu Dinarske divizije o napadu na partizanske snage u rejonu Srbskog klanca] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_2_7.htm Pismo komandanta zapadnobosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih vojno-četničkih odreda od 10. januara 1943. komandantu Dinarske četničke divizije o načinu izvođenja operacije za uništenje narodnooslobodilačkog pokreta na slobodnoj teritoriji u zapadnoj Bosni] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_2_11.htm Izvestaj komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine od 15. januara 1943. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji i stanju četnika u Dinarskoj četničkoj oblasti] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_2_13.htm Izveštaj Dobrosava Jevđevića od 18. januara 1943. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u Dinarskoj četničkoj oblasti] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_2_14.htm Izjava četničkih komandanata iz Hercegovine od 18. januara 1943. Draži Mihailoviću o borbama kod Gračaca i stanju kod četnika Dinarske četničke divizije] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_2_23.htm Pismo Milana Šantića od 27. januara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o stanju kod četnika Dinarske četničke divizije] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_2_26.htm Izveštaj Dobrosava Jevđevića od kraja januara 1943. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u Dinarskoj četničkoj diviziji i saradnji četnika i Italijana] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_2_54.htm Pismo načelnika Štaba Komande zapadnobosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih vojnočetničkih odreda od 26. februara 1943. komandantu Istaknutog dela Štaba Draže Mihailovića o vojno-političkoj situaciji u Dinarskoj četničkoj oblasti] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_2_61.htm Obaveštenje načelnika Štaba Komande zapadnobosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih vojnočetničkih odreda od 28. februara 1943. komandantu Dinarske oblasti o razgovoru sa generalom Spigom] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_2_62.htm Izveštaj komandanta Dinarske četničke divizije od 28. februara 1943. Štabu Komande bosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih vojnočetničkih odreda o vojno-političkoj situaciji i borbenim akcijama izvedenim u januaru i februaru 1943. godine] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_53.htm Izveštaj Špire Lukića i Nikole Stojsavljevića od 2. januara 1944. komandantu Dinarske četničke oblasti o borbi protiv delova 19. NOU divizije i saradnji sa Nemcima] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_70.htm Izveštaj komandanta 502. korpusa od 8. februara 1944. komandantu Dinarske oblasti o povlačenju četnika ispred Kninskog NOP odreda kod Plavna] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_77.htm Izveštaj majora Vasilija Marovića od 17. februara 1944. komandantu zapadne Bosne] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_81.htm Izveštaj kapetana Franca Kovača od 23. februara 1944. komandantu Dinarske četničke oblasti o situaciji kod četnika Skradinske brigade i njihovom teroru] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_82.htm Zapovest komandanta Dinarske četničke divizije od 26. februara 1944. komandantima kolona za napad na jedinice NOVJ u Bukovici] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_94.htm Izveštaj komandanta 502. korpusa od 21. marta 1944. komandantu Dinarske četničke oblasti o rasporedu jedinica NOVJ i o nemačkoj pomoći četnicima pri pokušaju da zauzmu Plavno] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_95.htm Izveštaj četničke Komande Kistanje od 21. marta 1944. komandantu Dinarske četničke oblasti o saradnji četnika i Nemaca] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_98.htm Izveštaj komandanta 502. korpusa od 23. marta 1944. komandantu Dinarske četničke oblasti o borbama protiv NOVJ kod Knina] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_103.htm Izveštaj kapetana Franca Kovača od 27. marta 1944. komandantu Dinarske četničke divizije o razgovorima sa Nemcima u Drnišu i Šibeniku] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_166.htm Zapovest komandanta Dinarske četničke oblasti od 26. maja 1944. komandantima korpusa za napad na jedinice NOVJ kod Drvara] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_167.htm Izveštaj Štaba Dinarske četničke oblasti od 29. maja 1944. komandantu oblasti o akciji Grupe »Konrad« protiv pripadnika NOP-a na području Dalmacije] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_203.htm Izveštaj komandanta 502. korpusa od 2. jula 1944. komandantu Dinarske četničke oblasti o borbama protiv jedinica NOVJ kod Vranjkovića] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_227.htm Izveštaj komandanta 1. ličkog korpusa od 22. jula 1944. komandantu Dinarske četničke oblasti o saradnji četnika sa nemačkim okupatorom] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_233.htm Obaveštenje Štaba 1. bosanskog korpusa od 26. jula 1944. komandantu Dinarske brigade o borbama protiv NOVJ na Vršini] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_235.htm Izveštaj komandanta 502. korpusa od 28. jula 1944. komandantu Dinarske četničke divizije o saradnji četnika i Nemaca u borbama protiv NOVJ u Bukovici i kod Knina] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_237.htm Izveštaj komandanta 502. korpusa od 29. jula 1944. komandantu Dinarske četničke divizije o saradnji četnika i Nemaca u borbama protiv NOVJ kod Strmice] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_4_86.htm Izveštaj Štaba 1. bosanskog korpusa od 20. oktobra 1944. komandantu Dinarske četničke oblasti da korpus nema nikakvih izgleda u borbi protiv partizana posle povlačenja Nemaca iz Šibenika] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_4_88.htm Naređenje komandanta Dinarske četničke divizije od 21. oktobra 1944. komandantu 2. bosanskog korpusa za prikupljanje četnika na području Dalmatinskog Kosova] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_4_96.htm Izveštaj Štaba 502. korpusa od 4. novembra 1944. komandantu Dinarske četničke oblasti o situaciji u rejonu Otona i Padjena] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_4_101.htm Dopis Dobrosava Jevđevića od 8. novembra 1944. komandantu Srpskog dobrovoljačkog korpusa da izdejstvuje pristanak i pomoć nemačkih trupa za izvlačenje Dinarske četničke divizije ispred jedinica NOVJ u Sloveniji] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_4_102.htm Apel političkog delegata Draže Mihailovića za Sloveniju i Istru od 8. novembra 1944. Slovenskom narodnom odboru i Komandi Slovenije za pomoć četnicima Dinarske divizije koji se povlače ispred partizana] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_4_115.htm Izveštaj Štaba Dinarske četničke divizije od 1. decembra 1944. komandi nemačkog 15. brdskog armijskog korpusa] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_4_129.htm Proglas Štaba Dobrosava Jevđevića od decembra 1944. slovenačkoj javnosti povodom kritične situacije sa četnicima Dinarske četničke divizije, čiji je jedini spas u prebacivanju u Sloveniju] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_4_184.htm Obaveštenje Štaba Dinarske četničke divizije od 30. marta 1945. komandantima korpusa o planu i pripremama za napad na snage Jugoslovenske armije] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_4_194.htm Izveštaj zastupnika komandanta slovenačkih četničkih trupa od 10. aprila 1945. komandantu Dinarske četničke divizije o nepostojanju instrukcija u vezi sa pozivom domobrana u četničke redove] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_4_195.htm Izveštaj Štaba 1. ličkog korpusa od 10. aprila 1945. komandantu Dinarske četničke divizije o akciji protiv 31. divizije NOVJ u rejonu Vipave] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_4_197.htm Obaveštenje Štaba Dinarske četničke divizije od 13. aprila 1945. nemačkom oficiru za vezu o izdatom naređenju da se ispita slučaj pljačkanja mrtvih italijanskih vojnika od strane četnika Dinarske divizije] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_4_199.htm Izveštaj Komitskog odreda Dalmatinskog korpusa od 14. aprila 1945. komandantu Dinarske četničke divizije o odlasku nemačkog instruktora za diverzije] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_4_201.htm Pismo komandanta Istaknutog dela štaba Vrhovne komande od 15. aprila 1945. komandantu četničke Dinarske divizije o formiranju ovog štaba i značaju objedinjavanja svih raspoloživih snaga u borbi protiv narodnooslobodilačkog pokreta] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_4_232.htm Zapovest poglavnika Nezavisne Države Hrvatske od 21. decembra 1944. oružanim jedinicama (na pravcima Bihać—Bosanski Novi — Kostajnica — Zagreb — Slovenija i Gospić — Ogulin — Karlovac — Zagreb — Slovenija) da neometano propuste i obezbede prolaz Dinarskoj četničkoj diviziji prilikom njenog prebacivanja u Sloveniju] == Vanjske veze == * [https://www.znaci.org/00001/15.htm Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: POP IZDAJE (vojvoda Momčilo Đujić)], Stvarnost, Zagreb 1988 {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} {{Kolaboracija u Jugoslaviji}} {{Lifetime|1907|1999|Đujić, Momčilo}} [[Kategorija:Sveštenici SPC]] [[Kategorija:Četničke vojvode]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa NDH]] [[Kategorija:Biografije, Knin]] ncrfgo9auup385qmjgi0whxd86h8zil 0 62760 42716694 42674901 2026-11-06T01:12:24Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716694 wikitext text/x-wiki {{Infokutija bolest | ime = Multipla Skleroza | latinski = Sclerosis multiplex | slika = MS Demyelinisation CD68 10xv2.jpg | Opis slike = MS demijelinizacija. CD68 obojeno tkivo pokazuje nekoliko [[makrofag]]a u području lezije. Originalna skala 1:100 | DiseasesDB = 8412 | DiseasesDB_mult = | ICD10 = {{ICD10|G|35||g|35}} | ICD9 = {{ICD9|340}} | ICDO = | OMIM = 126200 | MedlinePlus = 000737 | MedlinePlus_mult= | eMedicineSubj = neuro | eMedicine_mult = {{eMedicine2|oph|179}} {{eMedicine2|emerg|321}} {{eMedicine2|pmr|82}} {{eMedicine2|radio|461}} | eMedicineTopic = 228 | MeshID = D009103 | GeneReviewsID = | GeneReviewsName = }} '''Multipla skleroza (MS)''', ({{jez-lat|Sclerosis multiplex}}) je [[neurodegenerativno oboljenje]] i [[autoimune bolesti|autoimuna bolest]]<ref name="Topić_dijagnostika">{{cite book | author=Tešija Kuna A. |editor=E. Topić, D. Primorac, S.Janković. | title=Medicinsko biokemijska dijagnostika u kliničkoj praksi: Autoimunosne bolesti | edition= | issue= | pages=288-303 | publisher=Medicinska Naklada |location=Zagreb | year=2004 | doi= | url= |id=}}</ref> koja prvenstveno „napada“ bijelu masu [[centralni nervni sistem|centralnog nervnog sistema]]. Multipla skleroza zahvata [[Neuron#akson|aksone]], dugačke produžetke [[Neuron|nervne ćelije]], na kojima pojedini dijelovi [[mijelin]]skog omotača [[upala|upalno]] reaguju i propadaju. Stoga se multipla skleroza smatra upalnom, [[Demijelinizirajuće bolesti|demijelinizirajućom bolešću]] izazvanom imunološkim promjenama nepoznate etiologije. Kad je određeni dio mijelinskog omotača upaljen i oštećen, prenošenje impulsa kroz [[Neuron#Akson|akson]] je poremećeno, usporeno ili isprekidano, zbog čega poruke iz [[mozak|mozga]] dolaze na „cilj“ sa zakašnjenjem, „greškama“ ili ih uopšte nema (izostaju). [[Bolest]] je vrlo promjenljivog toka, ispoljava se neurološkim [[simptom]]ima i [[znaci bolesti|znacima]] i karakterišu je česta pogoršanja različitog stepena, koja se smjenjuju sa naglim poboljšanjim [[klinička slika|kliničke slike]] (remisija bolesti).Nastanak multiple skleroze prate mnogi poremećaji različitog stepena, od blage ukočenosti i otežanog hodanja, do potpune oduzetosti, [[sljepilo|sljepila]], itd. U svijetu od multiple skleroze boluje oko milion ljudi i to uglavnom u razvijenim zemljama svijeta<ref name="pmid11603614">{{cite journal |author=Rosati G |title=''The prevalence of multiple sclerosis in the world: an update'' |journal=Neurol. Sci. |volume=22 |issue=2 |pages=117–39 |date=April 2001 |pmid=11603614 |doi=10.1007/s100720170011 |issn=1590-1874}}</ref>. Bolest je nešto češća kod žena nego kod muškaraca (3:2).<ref>[http://medmap.uff.br/index.php?option=com_content&task=view&id=210 MedMap projecto de UFF - Multipla skleroza] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120130843/http://medmap.uff.br/index.php?option=com_content&task=view&id=210 |date=2009-01-20 }} Posjećeno jun 2010.</ref> == Historijat == [[Datoteka:Carswell-Multiple Sclerosis2.jpg|thumb|right|250px|Crtež iz Charcotove knjige koji prikazuje lezije kod multiple skleroze [[mozak|moždanog stabla]] i [[kičmena moždina|kičmene moždine]], iz [[1838]]. Ovo je jedna od prvih [[anatomija|anatomskih]] ilustracija MS]] Jedan od prvih medicinskih opisa multiple skleroze dao je Wiliam Mckenzi ([[1791]]—[[1886]]), škotski [[Oftalmologija|oftalmolog]], opisavši slučaj dvadesettrogodišnjeg muškarca kojem je prvi simptom bolesti bio poremećaj vida, a pomoć u [[London]]u je potražio nakon pojave [[paraliza|paralize]]. Ubrzo su se kod ovog bolesnika razvili i poremećaj [[govor]]a ([[dizartrija]]) i urinarna inkontinencija (nemogućnost zadržavanja mokraće). Svi [[simptom]]i bolesti nestali su nakon dva mjeseca, ali su se, znatno pojačani, ubrzo ponovo pojavili. Multiplu sklerozu, kao posebnu bolest, prvi put je [[1868]]. opisao<ref name="pmid3066846"/> [[Francuska|francuski]] neurolog [[Jean-Martin Charcot]] ([[1825]]—[[1893]]).<ref>BERRIOS, GE., QUEMADA, JI. ''Multiple Sclerosis. The History of Clinical Psychiatry'', 1995, s. 174—192.</ref> Patološke nalaze u svojim istraživanjima multiple skleroze Charcot naziva skleroza sa plakovima ({{Fr|sclerose en plaques}}). Tri osnovna [[simptom]]a multiple skleroze, koja su poznata pod općim nazivom '''Charcotov''' '''trijas simptoma''', su: [[nistagmus]], [[tremor]] i „pjevajući“ [[govor]] - [[dizartrija]] (što nije tipično samo za multiplu sklerozu). Kod ovih bolesnika Charcot je primjetio i promjene u [[Kognitivna funkcija|kognitivnim funkcijama]] opisavši ih kao „značajno slabljenje pamćenja“ i „lagani gubitak ideja“ .<ref name="Charcot1">Jean-Martin Charcot, ''Histologie de la sclerose en plaques'' Gazette des hopitaux, 1868 pp. 554–555</ref> I drugi stručnjaci prije Charcota opisivali su [[simptom]]e, ilustrovali promjene i [[klinička slika|kliničku sliku]] multiple skleroze. Najznačajniji među njima su britanski profesor Robert Carswell ([[1793]]—[[1857]]) i francuski profesor anatomske patologije [[Jean Cruveilhier]] ([[1791]]—[[1873]]), ali nijedan od njih nije opisao multiplu sklerozu kao zasebnu bolest.<ref name="pmid3066846">COMPSTON, A, ''The 150th anniversary of the first depiction of the lesions of multiple sclerosis'', |periodikum=J. Neurol. Neurosurg. Psychiatr. 51,10, strana 1249–52, 1988</ref>. Nakon Charcotovog opisa multiple skleroze, posebne slučajeve ove bolesti opisali su još i [[Eugène Devic]] ([[1858]]-[[1930]]), Jozsef Balo ([[1895]]—[[1979]]), Paul Ferdinand Schilder ([[1886]]—[[1940]]) i Otto Marburg ([[1874]]—[[1948]]). Jedan od prvih književnih opisa multiple skleroze nalazimo u dnevniku Fridriha Augusta Estea ([[1794]]—[[1843]]). Este je od multiple skleroze obolio u dvadesetosmoj godini života, a prvi simptom je bio smanjenje oštrine vida:<ref>Firth, ''The case of August D`Este''. Cambridge University Press. Cambridge 1948</ref><ref>Pearce: ''Historical descriptions of multiple sclerosis.'' Eur Neurol. 2005;54(1):49-53. {{PMID|16103678}} [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16103678?dopt=Abstract Abstract] Posjećeno; maj 2010.</ref> {{izdvojeni citat|U decembru [[1822]]. putovao sam iz Ramsgejta u [[Škotska|škotske]] planine na nekoliko dana da obiđem sina. Kad sam stigao on je već bio umro... Ubrzo nakon sahrane, morao sam da pročitam primljena pisma i napišem odgovor svima koji su mi pisali, ali vid mi je bio tako oštećen da sam manje predmete vidio zamagljeno. Zbog slabog vida uopće više nisam mogao da čitam i pišem. Ubrzo sam otputovao u [[Irska|Irsku]] i vid mi se oporavio bez ikakvih lijekova, a meni se povratila snaga i jasnoća vida.<ref name="deste">ins Deutsche übersetzt nach McDonald, WI: ''Physicians, subsequence and consequence''. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 1999;67:282-9. PMID=10449547</ref> }} Međutim, ubrzo su se javili mnogi tipični simptomi bolesti kao što su dvostruke slike, slabost nogu i obamrlost: {{izdvojeni citat| Na moje iznenađenje, [[17. 10.|17. oktobra]] [[1827]]. primjetio sam (u [[Venecija|Veneciji]]) obamrlost ili gubitak jasnoće osjećaja u regiji iznad lijevog oka. U [[Firenca|Firenci]] mi se pogoršao vid. Šestog novembra počeo sam da vidim duple slike. Svako oko vidilo je posebnu sliku. Dr Kisok pretpostavlja da je uzrok tome višak [[žuč]]i: postavili su mi dvije pijavice i primjenili su ispiranje crijeva, nakon čega sam povraćao, a dva puta sam i teško krvario. Stanje vida se popravilo i dvostrukih slika više nije bilo. Počeo sam i otežano hodati. Nova bolest je uzimala maha. Svaki dan sam bio sve slabiji. Tupost i senzorni poremećaji javili su se u predjelu trtice i perineuma. Oko 4. [[decembar|decembra]] snaga u nogama mi se potpuno povratila. U tom neobičnom stanju slabosti bio sam oko 21 dan.<ref name="deste"/> }} == [[Epidemiologija]] == [[Datoteka:MS Risk no legend.svg|thumb|left|upright=1.7|Mapa [[svijet]]a koja pokazuje da rizik (učestalost) MS, raste sa porastom udaljenosti od [[ekvator]]a; {{legenda|#0025D9|visok rizik}} {{legenda|#D91A4D|moguć visok rizik}} {{legenda|#FEB753|nizak rizik}} {{legenda|#FDEB9F|moguć nizak rizik}} {{legenda|#4C9C80|razlika između sjevera i juga}} {{legenda|#FAFBFD|drugi rizici|border=1px solid #696969}}]] Multipla skleroza se može pojaviti u svakom životnom dobu, mada se najčešće javlja, između 20. i 40. godine [[život]]a. Trenutno u [[svijet]]u oko 2,5 miliona ljudi boluje od ove bolesti. Multipla skleroza se obično pojavljuje kod odraslih osoba u tridesetim godinama, ali je njena pojava moguća i kod djece mlađe od 15 godina.<ref name="pmid18970977"/> Kod djece, odnos oboljevanja od ove bolesti između polova može biti 3:1 (tri djevojčice na jednog dječaka).<ref>Brissaud, O., Palin, K., Chateil, JF., Pedespan, JM. ''Multiple sclerosis: pathogenesis and manifestations in children''. Arch Pediatr, 2001, god. 9, br. 8, pp. 969–78.</ref> Primarno progresivni podtip bolesti je češći kod oboljelih osoba počev od pedesete godine života. Kao i kod mnogih [[autoimune bolesti|autoimunih bolesti]]<ref name="Topić_dijagnostika"/>, procenat oboljelih od multiple skleroze viši je u ženskoj populaciji, s tendencijom ka rastu.<ref name="pmid18970977"/><ref name="pmid18606967">Alonso A, Hernán MA, ''Temporal trends in the incidence of multiple sclerosis: a systematic review'', Neurology, 71. 2. pages 129–35, July 2008. {{PMID|18606967}}, DOI 10.1212/01</ref> Kod djece, odnos oboljelih među muškarcima i ženama je još izrazitiji (3:1), dok iznad pedesete godine starosti, multipla skleroza zahvata muškarce i žene gotovo podjednako.<ref name="pmid8269393">Kurtzke JF ''Epidemiologic evidence for multiple sclerosis as an infection'', Clin. Microbiol. Rev. 6. 4., strana. 382–427, 1993. {{PMID|8269393}}, PMC 358295 [http://cmr.asm.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=8269393]</ref> Kod multiple skleroze postoji epidemiološki vidljiva razlika u oboljevanju između stanovnika južne i sjeverne [[hemisfera|hemisfere]], a bolest se mnogo manje javlja kod ljudi koji žive u blizini [[ekvator]]a.<ref name="pmid18970977"/> Multipla skleroza je pet puta učestalija u klimatskim uslovima koji vladaju u sjevernim djelovima [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]], [[Kanada|Kanadi]] i [[Evropa|Evropi]] nego u tropskim regijama i na [[Daleki istok|Dalekom istoku]]. [[Klima]], [[sunce]] i uzimanje [[vitathumb|vitamina D]], navode se u brojnim istraživanjima kao mogući razlozi postojanja razlike u učestalosti MS u odnosu na [[geografska širina|geografsku širinu]].<ref>Gale & Martyn: ''Migrant studies in multiple sclerosis''. Prog Neurobiol. 1995;47(4-5):425-48</ref> Međutim, postoje i neka važna odstupanja između [[sever|sjevera]] i [[jug]]a, kao i promjene u stopama [[prevalenca|prevalence]] tokom vremena. U cjelini gledano, ovaj trend se polako sve više gubi.<ref name="pmid18970977"/> To znači da se ostali faktori, kao što su brojni [[ekologija|ekološki faktori]] okoline i [[genetika]], trebaju uzeti u obzir pri tumačenju porijekla multiple skleroze u današnje doba.<ref name="pmid18970977"/> U pojedinim regijama, koje karakteriše veća učestalost multiple skleroze, neke [[etnička grupa|etničke grupe]] imaju niži rizik razvoja [[bolest]]i, gdje spadaju; [[Semitski|Semićani]], [[Saami|Laponci]], [[Turkmeni]], američki [[Indijanci]], [[kanadski Huteriti]], [[Afrika]]nci, i [[Novi Zeland|novozelandski Maori]].<ref>Marrosu: ''Susceptibility to multiple sclerosis: the role of interleukin genes.'' Lancet Neurol. 2007;6(10):846-7</ref>, Najugroženiji [[narod]]i i [[rasa|rase]] od multiple skleroze su evropski narodi. Ugroženost je manja kod [[rasa|crne rase]] za 50%, dok je prevalenca MS najniža kod [[mongoloidna rasa|mongoloidnih naroda]]<ref>Havrdová, Eva. ''Roztroušená skleróza''. 2. vyd. Praha : Triton, 2000</ref>. Najveću prevalencu multiple skleroze u svijetu imaju stanovnici [[Škotska|Škotske]].<ref>Rothwell, PM., Charlton, D ''High incidence and prevalence of multiple sclerosis in south east Scotland: evidence of a genetic predisposition'' J. Neurol. Neurosurg. Psychiatr. 64, godina 6, strana 730–5, 1998</ref> [[Ekologija|Ekološki faktori]] kojima je organizam bio izložen u [[djetinjstvo|djetinjstvu]] mogu imati veći uticaj na eventualnu pojavu i dalji tok multiple skleroze, kod oboljele osobe u njenom kasnijem životnom razvoju. Nekoliko studija sprovedenih kod [[migracija|migranata]] pokazuju da ako se migracija dogodila prije 15 godine starosti, ona stvara predispoziciju za razvoj multiple skleroze. Ako se migracija desila nakon 15 godine starosti, migrant zadržava osjetljivosti zemlje svog porijekla.<ref name="pmid18970977"/><ref>Hein & Hopfenmüller: ''Hochrechnung der Zahl an Multiple Sklerose erkrankten Patienten in Deutschland''. Nervenarzt. 2000;71(4):288-94.</ref> Na pojavu multiple skleroze također utiče [[godišnje doba]] u kome se osoba rodila. Zbog nedovoljne izloženosti [[sunce|suncu]] i oskudnog generisanja i unosa [[Vitamin D|vitamina D]], pojava multiple skleroze je učestalija kod osoba rođenih u manje sunčanim mjesecima.<ref>{{cite journal |author=Kulie T, Groff A, Redmer J, Hounshell J, Schrager S |title=''Vitamin D: an evidence-based review'' |journal=J Am Board Fam Med |volume=22 |issue=6 |pages=698–706 |year=2009 |pmid=19897699 |doi=10.3122/jabfm.2009.06.090037|url=}}</ref> Prema istraživanjima sprovedenim u [[Holandija|Holandiji]], [[stres]] povećava rizik od pogoršanja postojećih ili pojave novih [[Simptom|simptoma bolesti]], što direktno utiče i na uvećanje stepena invalidnosti bolesnika. Kod 73 bolesnika sa MS čiji su razvoj [[ljekar]]i redovno pratili, zabilježeno je 457 [[stres]]nih događaja (koji su uključivali stres na poslu, financijske probleme ili [[smrt]] nekog od bliskih članova porodice). Nakon tih događaja, zabilježena je pojava 134 pogoršanja kod 56 bolesnika, i 136 infekcija kod 57 bolesnika. Stres je bio povezan sa dvostruko većim rizikom od pogoršanja postojećih ili pojave novih [[Simptom|simptoma bolesti]], ali u ovoj studiji nije bilo dokaza o pogoršanju infekcija poslije stresnih događaja. === Mortalitet === Kod [[bolest|bolesnika]] koji nemaju teške [[simptom]]e ili [[znaci bolesti|znake bolesti]], stopa [[mortalitet]]a nije značajno povećana.<ref name="Poser">Poser et al.: ''Prognostic indicators in multiple sclerosis.'' Acta Neurol Scand. 1986;74(5):387-92</ref> Prosječan životni vijek bolesnika sa multiplom sklerozom je šest do deset godina kraći nego kod zdravih osoba, i prvenstveno zavisi od životnog doba (starosti) bolesnika u momentu pojave prvih simptoma bolesti.<ref>Sadovnick et al.: ''Life expectancy in patients attending multiple sclerosis clinics.'' Neurology. 1992;42(5):991-4.</ref> U posljednjih nekoliko desetina godina, na osnovu brojnih izveštaja iz mnogih zemalja [[svijet]]a, primjećen je značajan pad [[smrt]]nosti od multiple skleroze.<ref name="Poser"/><ref>Marrie RA (December 2004). ''"Environmental risk factors in multiple sclerosis aetiology"''. Lancet Neurol 3 (12): 709–18. doi:10.1016/S1474-4422(04)00933-0. {{PMID|15556803}}</ref> == Etiologija == Razne teorije pokušavaju da objasne uzrok nastanka multiple skleroze kombinacijom poznatih podataka o [[Simptom|simptomima bolesti]] i brojnim istraživanjima. Prema dosadašnjim saznanjima njena pojava je najvjerovatnije rezultat interakcije (kombinovanog dejstva) ekoloških faktora sredine i genetske predispozicije, međutim do danas ovi faktori nisu jasno definisani.<ref name="pmid8269393"/><ref name="pmid17444504">{{cite journal |author=Ascherio A, Munger KL |title=Environmental risk factors for multiple sclerosis. Part I: the role of infection |url=https://archive.org/details/sim_annals-of-neurology_2007-04_61_4/page/288 |journal=Ann. Neurol. |volume=61 |issue=4 |pages=288–99 |date=April 2007 |pmid=17444504 |doi=10.1002/ana.21117 }}</ref><ref name="pmid15556803">{{cite journal |author=Marrie RA |title=''Environmental risk factors in multiple sclerosis aetiology'' |journal=Lancet Neurol |volume=3 |issue=12 |pages=709–18 |date=December 2004 |pmid=15556803 |doi=10.1016/S1474-4422(04)00933-0 }}</ref><ref name="pmid17492755">{{cite journal |author=Ascherio A, Munger KL |title=''Environmental risk factors for multiple sclerosis. Part II: Noninfectious factors'' |url=https://archive.org/details/sim_annals-of-neurology_2007-06_61_6/page/504 |journal=Ann. Neurol. |volume=61 |issue=6 |pages=504–13 |date=June 2007 |pmid=17492755 |doi=10.1002/ana.21141 }}</ref> [[Datoteka:Etiološki faktori u MS.jpg|center|450px]] ==== 1. Nasljedni faktori ==== [[Datoteka:HLA.svg|thumb|right|200px|HLA regija [[hromozom 6 (čovjek)|hromozoma 6]]. Promjena u ovoj regiji povećava vjerovatnoću oboljevanja od MS.]] Iako multipla skleroza nije [[nasljedna bolest]], kod ovih bolesnika postoji određena nasljedna sklonost, u pogledu načina razvoja bolesti. Ako među najbližim rođacima ima oboljelih od MS, osoba iz te porodice, posjeduje 1-3% veću vjerovatnoću za dobijanje bolesti. Rizik oboljevanja od MS je veći među rođacima osobe sa bolešću nego u općoj populaciji, a posebno je izražena kod braće i sestara, roditelja i djece.<ref name="pmid14747002">{{cite journal |author=Dyment DA, Ebers GC, Sadovnick AD |title=Genetics of multiple sclerosis |journal=Lancet Neurol |volume=3 |issue=92 |pages=104–10 |date=February 2004 |pmid=14747002 |doi=10.1016/S1474-4422(03)00663-X }}</ref> Kod [[blizanac|jednojajčanih blizanaca]],<ref>{{cite book |last=Пантић|first=В|title=Ембриологија |publisher=Научна књига |location=београд |year=1989}}</ref> vjerovatnoća da će i drugi dobiti multiplu sklerozu je oko 30%. Kod [[blizanac|dvojajčanih blizanaca]] ta vjerovatnoća je oko 4%, a kada je jedan od blizanaca ženskog pola i manja. Činjenica da jednojajčani blizanci ne oboljevaju u 100% slučajeva, pokazuje da bolest nije isključivo genetski uslovljena. Ova činjenica sugeriše na značaj, genetske predispozicije koja se nalazi pod kontrolom više [[gen]]a. Pored toga najveći rizik od oboljevanja nose rođena braća i sestre, dok je rizik mnogo manji za njihovo potomstvo.<ref name="pmid18970977"/><ref name="pmid11955556">{{cite journal |author=Compston A, Coles A |title=Multiple sclerosis |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_2002-04-06_359_9313/page/1220 |journal=Lancet |volume=359 |issue=9313 |pages=1221–31 |date=April 2002 |pmid=11955556 |doi=10.1016/S0140-6736(02)08220-X }}</ref> Osim porodičnih karakteristika, prisustvo specifičnih [[gen]]a je povezano sa MS. Razlike su u ljudskom [[leukocit]]nom antigenu HLA. Specifični sastav HLA grupe [[gen]]a u [[hromozom 6 (čovjek)|hromozomu 6]], koji služi kao glavni ''histokompatibilni kompleks MHC'' kod ljudi, se zna da ima uticaja na vjerovatnoću oboljevanja od MS.<ref name="pmid14747002"/> Najpouzdaniji dokaz za to je povezanost između MS i specifičnih [[gen]]skih promjena, ekspresije antigena klase II glavnog ''histokompatibilnog kompleksa MHC'' - ({{En|main hystocompatibility complex}}) na [[ćelija]]ma u predjelu lezije, definisanih kao ''DR15'' i ''DQ6''. Druga istraživanja su pokazala zaštitno dejstvo pojedinih gena, kao što su ''HLA-C554'' i ''HLA-DRB1-*11.''<ref name="pmid18970977"/> Nedavne genetske populacione studije, pokazale su postojanje 8 do 10 još neizdvojenih genetskih lokusa, potencijalnih kandidata za MS. Zato se danas smatra da je genetska osnova MS rezultat interreakcije između brojnih činilaca (još nedovoljno jasne) povećane osjetljivosti i, mogućeg, postojanja [[gen]]a otpornosti. Imunološki, [[epidemiologija|epidemiološki]] i genetski dokazi podržavaju stav da je izloženost genetski predodređene osobe faktoru ili faktorima okoline tokom djetinjstva,(možda nekim od uobičajenih [[virus]]a), s vremenom dovodi do imunoposredovane inflamatorne demijelinizacije. ==== 2. Faktori upale ==== Genetska predispozicija može objasniti samo dio epidemioloških razlika u učestalosti MS, kao što su visoka [[frekvencija|učestalost]] bolesti u nekim porodicama, odnosno smanjeni rizik zavisnosti o genetskim uticajima kod udaljenih srodnika, ali ne objašnjava pojavu MS u drugim slučajevima, kao što su promjene u riziku oboljevanja, koje nastaju tokom migracija pojedinih osoba u ranim godinama života.<ref name="pmid17444504"/> Mnogi [[istraživanje|istraživači]] smatraju da je multipla skleroza [[autoimune bolesti|autoimuna bolest]]<ref name="Topić_dijagnostika"/> u kojoj organizam, preko [[imuni sistem|imunog sistema]], stvara odbrambene mehanizme protiv vlastitog [[tkivo|tkiva]]. U slučaju multiple skleroze to je [[mijelin]], a uzročni faktor („okidač“) iz okruženja, bi mogao biti [[virus]].<ref name="pmid18970977"/><ref name="pmid15721830">{{cite journal |author=Gilden DH |title=Infectious causes of multiple sclerosis |journal=The Lancet Neurology |volume=4 |issue=3 |pages=195–202 |date=March 2005 |pmid=15721830 |doi=10.1016/S1474-4422(05)01017-3 }}</ref><ref>Alotaibi et al.: ''Epstein-Barr virus in pediatric multiple sclerosis.'' JAMA 2004;291(15):1875-9. {{PMID|15100207}}</ref> Objašnjenje za ova [[epidemiologija|epidemiološka otkrića]] može biti u činjenici da je nastanak MS, možda radije povezan sa zajedničkom [[infekcija|infekcijom]], nego sa nekim rijetkim patogentskim mehanizmom.<ref name="pmid17444504"/> Tokom istraživanja ove bolesti razvijeni su različiti [[hipoteza|hipotetski]] mehanizmi koji pokušavaju da objasne uzroke pojave MS. * ''Higijenska hipoteza'', tvrdi da su oboljele osobe od MS, tokom [[djetinjstvo|djetinjstva]] bile izložene dejstvu raznih patogenih faktora, koji su stimulisali autoimune reakcije u organizmu podložnih pojedinaca, kod kojih se sa godinama (starenjem), stvorio uvećan rizik da njihov organizam reaguje na infekciju izazvanu brojnim zaraznim [[Mikroorganizmi|mikroorganizamima]].<ref name="pmid17444504"/> * ''[[Hipoteza]] [[prevalenca|prevalence]]'', tvrdi da je MS uzrokovana patogenim [[mikroorganizmi]]ma, što objašnjava veću učestalost oboljevanja od MS u pojedinim područjima [[svijet]]a, regijama ili [[država]]ma. Prisustvo ovih patogena u pojedinim područjima je češća pojava kod pojedinaca kod kojih oni uzrokuju asimptomatske, perzistentne (stalne) [[infekcija|infekcije]], ali samo u nekoliko slučajeva i mnogo godina nakon inicijalne infekcije ovi patogeni uzrokuju demijelinizaciju [[Neuron|nervnih ćelija]] i pojavu MS.<ref name="pmid17444504"/> Dokazi koji govore da su neki [[virus]]i uzrok MS su sve brojniji. U [[mozak|mozgu]] i [[likvor]]u većine [[bolest|bolesnika]] sa MS može se utvrditi prisutnost oligoklonalnih traka (čija je pojava karakteristična kod [[virus]]nih [[infekcija]]), dok su neki [[virus]]i otkriveni u [[nervni sistem|nervnom sistemu]] direktno povezani, sa demijelinizirajućim [[encefalomijelitis]]om kod ljudi. Nakon [[eksperiment]]alno unijete [[virus]]ne [[infekcija|infekcije]], može se izazvati demijelinizacija [[nervni sistem|nervnog sistema]] eksperimentalnih životinja.<ref name="pmid18306233"/> Potencijalni [[virus]]i koji mogu biti povezani sa MS, su ljudski [[herpes]] virusi,<ref name="pmid18306233"/> koji se u [[likvor]]u MS bolesnika mogu pronaći u obliku varičela herpes zoster (izazivača vodenih boginja). Od ostalih mogućih MS uzročnika, najviše se pažnje daje ljudskim endogenim [[retrovirus]]ima i hlamidofilima, iz grupe [[hlamidija]], koji su izazivači [[upala pluća|pneumonije]] ({{Lat|Chlamydophila pneumoniae}}).<ref name="pmid18306233">{{cite journal |author=SOTELO, J., MARTÍNEZ-PALOMO, A., ORDOÑEZ, G., PINEDA, B |title=Varicella-zoster virus in cerebrospinal fluid at relapses of multiple sclerosis |journal=Ann. Neurol. |volume=63 |issue=3 |pages=303–11 |year=2008 |pmid=18306233 |language={{en}} |doi=10.1002/ana.21316 |url=https://archive.org/details/sim_annals-of-neurology_2008-03_63_3/page/303 }}</ref><ref name="pmid17459939">{{cite journal |author=LÜNEMANN, JD., KAMRADT, T., MARTIN, R., MÜNZ, C |title=Epstein-barr virus: environmental trigger of multiple sclerosis? |journal=J. Virol. |volume=81 |issue=13 |pages=6777–84 |date=June 2007 |pmid=17459939 |pmc=1933281 |doi=10.1128/JVI.00153-07 |language=en |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-virology_2007-07_81_13/page/6777 }}</ref><ref name="pmid19458321"> {{cite journal |author=FARRELL, RA., ANTONY, D., WALL, GR., CLARK, DA., FISNIKU, L., SWANTON, J, KHALEELI, Z., SCHMIERER, K., MILLER, DH., GIOVANNONI, G |title=Humoral immune response to EBV in multiple sclerosis is associated with disease activity on MRI |journal=Neurology |volume= |issue= |pages= |year=2009 |pmid=19458321 |language=en |doi= |url= }}</ref><ref name="pmid11601494">{{cite journal |author=JOHNSTON, JB., SILVA, C., HOLDEN, J., WARREN, KG., CLARK, AW., POWER, C |title=Monocyte activation and differentiation augment human endogenous retrovirus expression: implications for inflammatory brain diseases |journal=Ann. Neurol. |volume=50 |issue=4 |pages=434–42 |year=2001 |pmid=11601494 |doi=10.1002/ana.1131 |language=en |url=https://archive.org/details/sim_annals-of-neurology_2001-10_50_4/page/n25 }}</ref><ref name="pmid16635422">{{cite journal |author=CHRISTENSEN, T |title=The role of EBV in MS pathogenesis |journal=Int MS J |volume=13 |issue=2 |pages=52–7 |year=2006 |language=en |pmid=16635422 |doi= |url=http://www.msforumonline.net/journal/download/default.aspx?pdf=20061352.pdf |format=[[PDF]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20220116173154/http://www.msforumonline.net/journal/download/default.aspx?pdf=20061352.pdf |archive-date=2022-01-16 |access-date=2010-08-08 |url-status=dead }}</ref><ref name="pmid11342681">{{cite journal |author=YAO, SY., STRATTON, CW., MITCHELL, WM., SRIRAM, S |title=CSF oligoclonal bands in MS include antibodies against Chlamydophila antigens |journal=Neurology |volume=56 |issue=9 |pages=1168–76 |year=2001 |language=en |pmid=11342681 |doi= |url=http://www.neurology.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=11342681 }}</ref> ==== 3. Nezarazni faktori ==== Multipla skleroza je češća kod ljudi koji žive dalje od [[ekvator]]a. Uvećan rizik od MS je povezan sa smanjenim izlaganjem [[sunce|suncu]].<ref name="pmid15556803"/> Smanjena proizvodnja i manji unos vitamina D glavni su biološki mehanizmi koji objašnjavaju povećan rizik oboljevanja među ljudima koji su manje izloženi sunčevoj svjetlosti.<ref name="pmid15556803"/> Multipla skleroza ne povećava rizik od komplikacija tokom [[trudnoća|trudnoće]]. Nije se pokazalo u medicinskoj praksi, da postoji, značajno povećana, učestalost prijevremenih [[porođaj]]a, rađanja nedonoščadi, urođenih malformacija ili rane [[smrt]]i [[novorođenče|novororođenčeta]] kod [[trudnoća|trudnica]] sa MS. Istraživanja koja su sprovedena kod 18,8 miliona rođene djece u 38 država, uključujući i novorođenu djecu, na 10.000 žena sa MS, otkrila su sljedeće razlike između grupe zdravih i žena oboljelih od MS;<ref>[http://consumer.healthday.com/Article.asp?AID=633181 Multipla skleroza ne treba sprečiti trudnoću?]{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Posjećeno; jun 2010.({{En}})</ref> * Među ženama sa MS, 2,7% fetusa pokazivalo je znake snižene tjelesne mase-nedonošenost, (mjereno ultrazvukom), u poređenju sa 1,9% fetusa kod drugih žena. * Vjerovatnoća neophodnosti [[carski rez|carskog reza]] kod žena sa MS takođe je nešto viša i iznosi 42%, u poređenju sa 33% kod drugih žena. * Žene sa MS imale su nižu stopu komplikacija u trudnoći nego žene koje su imale prije trudnoće [[dijabetes]]. {{izdvojeni citat|Poznato je da [[trudnoća]] povoljno djeluje na tok multiple skleroze, i da smanjuje rizik od pogoršanja, što je naročito izraženo u prvom trimestru trudnoće. S druge strane, rizik od pogoršanja MS raste neposredno poslije porađaja, naročito u prva tri mjeseca poslije porođaja. Nije pokazano da su pogoršanja MS tokom trudnoće i poslije porođaja teža u odnosu na druga pogoršanja tokom bolesti. Međutim, uvijek su mogući i izuzeci. Dugoročno gledano, broj trudnoća i način porođaja nemaju uticaja na razvoj bolesti i njeno napredovanje. U svakom slučaju, žene sa multiplom sklerozom, naročito one sa blagim neurološkim ispadom treba ohrabriti da osnuju porodicu što ranije zbog progresivnog toka bolesti.<ref name="http">[http://www.multiplaskleroza.org.rs/Brosure/Trudnoca_i_MS.htm Trudnoća i MS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111125070238/http://www.multiplaskleroza.org.rs/Brosure/Trudnoca_i_MS.htm |date=2011-11-25 }}Posjećeno;jun 2010.</ref>}} Osobe koje imaju jedan od sljedećih [[autoimune bolesti|autoimunih poremećaja]] posjeduju veću vjerovatnoću da će se kod njih, kao komplikacija osnovne bolesti, razviti multipla skleroza.<ref>{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/multiple-sclerosis/DS00188/DSECTION=risk-factors |title=Faktori rizika u MS |accessdate=jun 2010 |language=en}}</ref> * Bolesti [[štitasta žlezda|štitne žlijezde]], ([[hipertireoza]]) * [[Dijabetes]] tip I * [[Upala|Upalne bolesti]] bolesti [[crijeva]] ([[Crohnova bolest]], [[ulcerozni kolitis]] itd) == Patofiziologija == Inicijalni uzrok ili uzroci za nastanak MS nisu poznati, ali se smatra da patogeneza bolesti podrazumjeva imuno posredovanu inflamatornu demijelinizacju i oštećenje aksona.<ref name="Raičević"/> [[Demijelinizirajuće bolesti|Demijelinizacione bolesti]] u koje spada i multipla skleroza su ona patološka stanja pri kojima dolazi do oštećenja mijelinske opne koja obavija nervna vlakna u mozgu i kičmenoj moždini ili na perifernim živcima. Zato je glavni patofiziološki mehanizam u multiploj sklerozi poremećaj strukture mijelinske opne nervne ćelije, i narušavanje neuroloških funkcija u organizmu oboljele osobe.<ref name="pmid11955556"/> Patohistološki pregled mozga u bolesnika sa MS pokazuje najznačajnije osobine patološkog procesa.<ref name="Raičević">Raičević R., Petković S.,Lepić T., Osnovi vojne neurologije, GŠ Vojske Srbije i Crne Gore, VMA Beograd, 204. pp. 228-240.</ref> * Intenzivno umnožavanje (perivaskularna infliltracija), CD4 T [[limfocit]]a izvan [[centralni nervni sistem|centralnog nervnog sistema]], kao i infiltracija CD4 T aktiviranih [[limfocit]]a i [[monociti|monocita]] u [[centralni nervni sistem|centralnom nervnom sistemu]], je osnovni pokretač bolesti. Ove ćelije su izuzetno zavisne od sinteze purinskih i pirimidinskih nukleozida, [[molekula]] neophodnih za normalno odvijanje procesa [[Ćelijska dioba|diobe ćelija]]. Ovim patofiziološkim mehanizmom [[imuni sistem]] greškom uništava mijelinsku opnu aksona [[neuron|nervnih ćelija]], što ima za posljedicu upalu i odvajanje mijelina od aksona, i pojavu demijelinizacije.<ref name="pmid11955556"/> * Ekspresiju [[antigen]]a klase II glavnog ''histokompatibilnog kompleksa MHC'' ({{En|main hystocompatibility complex}}) na [[ćelija]]ma u predjelu lezije. * Sekreciju [[hemokini|hemokina]], [[limfokin]]a i [[monokin]]a, od strane aktiviranih [[ćelija]], u odsustvu jasnih znakova [[infekcija|infekcije]]. '''Dodatni dokazi autoimune patogeneze MS uključuju:'''<ref name="Raičević"/> * imunološke poremećaje u [[krv]]i i [[likvor|cerebrospinalnoj tečnosti]] ([[likvor|CST]]) bolesnika oboljelih od MS, posebno selektivna intertektalna humoralna imunološka aktivnost, poremećaje [[limfocit]]nih podgrupa i veliku aktivnost ativiranih [[limfocit]]a u [[krv]]i i [[likvor|cereprospinalnoj tečnosti]] [[likvor|CST]], * povezanost između MS i određenih alotipova klase II histokompatibilnog kompleksa MHC * klinički odgovor bolesnika sa MS na [[imunomodulator|imunomodulatornu terapiju]]. Stanje bolesnika se popravlja na imunosupresivnu, a pogoršava na terapiju [[interferon-gama|interferonom gama IFN]], koji stimuliše imuni odgovor, * sličnosti između MS i eksperimentalnog [[alergija|alergijskog]] [[encefalomijelitis]]a EAE. To je eksperimentalni životinjski model u kojem ponavljane epizode inflamatorne [[Demijelinizirajuće bolesti|demijelinizacije]] mogu biti podstaknute unošenjem [[protein]]a mijelina, poput mijelina baznog proteina, ili proteolipidnog proteina, na osjetljivim životinjama. === Mijelinska opna === Veoma slično izolaciji oko električnih žica, mijelinska opna je izgrađena od (20%) [[protein]]a i (80%) [[lipidi|mastii]], koje su poznate pod nazivom lipoproteini. Mijelinska opna, osim što ima ulogu zaštite nervnog tkiva, ima i jednu vrlo važnu ulogu omogućavanja vrlo brzog širenja [[električna struja|električnog impulsa]] kroz nervna vlakna.<ref name="pmid11955556"/> Nervni (električni) impuls se širi nervnim vlaknom koje ima neoštećenu mijelinsku opnu veoma velikom [[brzina|brzinom]], što obezbjeđuje normalnu funkciju [[nervni sistem|nervnog sistema]] čovjeka. Značaj mijelinske opne se najbolje može uočiti kod [[novorođenče|novorođenčadi]], gdje zbog nepotpunog razvoja i nedovoljne zrelosti nervnog sistema mnogi nervi nemaju zrele mijelinske opne pa su njihovi pokreti nezgrapni, ispunjeni trzajima i primjetnom neusklađenošću. Kod bolesnika sa multiplom sklerozom, [[imuni sistem]] greškom uništava mijelinsku opnu aksona, što ima za posljedicu upalu i odvajanje mijelina od aksona, (demijelinizacija). Ovaj proces se odvija kroz dvije faze: * ''Prva faza ('''faza upale''') bolesti'', karakteriše se ulaskom senzibilizovanih [[limfocit]]a u [[nervni sistem]] i izlučivanjem upalnih faktora.<ref name="pmid11955556"/> * ''Druga faza ('''demijelinizacijska faza''') bolesti'', nastaje pod uticajem upalnih faktora koji dovode do stimulacije [[makrofag]]a, koji svojim dejstvom dovode do uništavanja mijelinske opne, koja postaje nagrižena (pokidana), i koju karakteriše pojava neuroloških simptoma.<ref name="pmid11955556"/> Mijelinska opna nervne ćelije, djeluje kao izolator i omogućava brzo provođenje električnih impulsa duž nervnih vlakana. U [[Neuron|Ranvierovim čvorićima]]{{efn|^ Ranvierova suženja, na aksonu su mjesta prekinuća mijelinske opne, radi skokovitog i time bržeg provođenja akcijskog potencijala nervne ćelije}}, mijelin je prekinut i ne dozvoljava prolaz jona i rastvora. Raspad mijelinske opne izaziva kašnjenje u provođenju električnog impulsa kroz akson neurona (živaca). Kod zdrave osobe pojedinačna brzina provođenja aksona je 100–120 m/sec dok kod pojedinih bolesnika od multiple skleroze brzina pada postupno do 5 m/sec. Smanjenje brzine provođenja nervnih impulsa kroz demijelinizovana nervna vlakna, je odgovorno za pojavu simptoma i znakova bolesti, što se klinički menifestuje zamagljenjem vida, trnjenjem u udovima ili u trupu, osjećajem gubitka snage u udu ili udovima, i drugim postupnim pogoršanjem. U ranoj fazi bolesti, dalja usporavanja provođenja mogu nastati zbog otoka (edema) tkiva, koji može biti smanjen u ovim fazama, kada se neurološki poremećaji mogu izgubiti paralelno sa reapsorpcijom otoka (edema). Određeno vrijeme [[ćelija|ćelije]] koje stvaraju mijelin ([[oligodendrociti]]) imaju sposobnost obnavljanja oštećene mijelinske opne, zbog čega su neurološki simptomi u početnoj fazi bolesti najčešće prolazni. Obnovljeno, remijelizovano nervo vlakno najčešće normalno provodi nervne impulse, ali u stanjima povišene tjelesne temperature, povišene temperature sredine ili prijemora, prijenos impulsa, najčešće postaje nedovoljan, i kroz nervna vlakna uspješno prolaze samo signali manje frekvencije (učestalosti), što se manifestuje pogoršanjem simptoma ili pojavom simptoma koji su prethodili remijelinizaciji. Takva se stanja zovu pseudorelapsi.<ref name="pmid11955556"/><ref name="Raičević"/> Kada je progresija bolesti praćena težim stepenom uništenja mijelinske opne, neurološki deficit ([[simptom]]i ili [[znaci bolesti|klinički znaci]]) ostaju prisutni u istom intenzitetu, ne povlače se, jer zbog trajnih oštećenja ne postoji mogućnost oporavka takvih [[bolest|bolesnika]]. Česte [[upala|upalne]] reakcije na kraju uzrokuju nepopravljivo oštećenje [[neuron|aksona]] sa razvojem trajnih neuroloških simptoma, koji postepeno napreduju. Takav razvoj bolesti upućuje na degenerativnu fazu bolesti u kojoj više nema regresije ili oporavka formiranih kliničkih poremećaja. === Lokalizacija demijelinizacije === Ukoliko se demijelinizacija (oštećenje mijelinske opne) odigra u dijelu nervnog sistema koji prenosi informacije između [[mišići|mišića]] i [[mozak|mozga]], tada mogu nastati problemi sa pokretljivošću bolesnika. Ako se proces demijelinizacije dešava na nervima koji prenose senzorne informacije ka [[mozak|mozgu]], multiplu sklerozu karakterišu poremećaji senzornih funkcija, kao što je [[vid]]. == Razvoj bolesti == Rani [[simptom]]i i [[znaci bolesti|znaci]] multiple skleroze su obično blagi, zbog kojih oboljela osoba najčešće u početku ne traži medicinsku pomoć niti mišljenje specijaliste, a sami simptomi dođu i prođu, tako da ponekad tek nakon drugog ili nekog od narednih napada ljekar od bolesnika saznaje da je pacijent i ranije imao tipične početne simptome ove bolesti koji su nestali nakon nekoliko dana.<ref name="http:"/> Početni [[simptom]]i multiple skleroze često su dupli [[vid]], mješanje [[crveno|crvene]] i [[zeleno|zelene boje]] ili čak [[sljepilo]] na jednom [[oko|oku]]. Neobjašnjivi vidni problemi obično se poboljšavaju tek u višim stadijumima bolesti. Kod većine bolesnika sa multiplom sklerozom javlja se i slabost [[mišići|mišića]] u udovima i problemi sa koordinacijom i [[ravnoteža|ravnotežom]] u toku bolesti. Umor može biti izazvan fizičkom iscrpljenošću koja se može otkloniti odmaranjem, mada ovaj simptom takođe može poprimiti formu stalnog umora. Mnogi bolesnici imaju [[simptom]]e kao što su neosjetljivost, [[Svrabež (medicina)|svrab]] kože, trnci (osjećaj mravinjanja), dok drugi mogu osjećati bolove. Teškoće [[govor]]a, [[tremor]] i [[vrtoglavica]] su često prisutne tegobe. Oko polovine ljudi sa multiplom sklerozom ima kognitivne teškoće poput poremećaja: koncentracije, [[pažnja|pažnje]], [[pamćenje|pamćenja]], teškoće rasuđivanja i takvi simptomi su često blagi i obično se previđaju i zanemaruju.<ref name="http:"/> [[Klinička depresija|Depresija]] koja je povezana sa kognitivnim problemima drugo je zajedničko obilježje oboljelih od multiple skleroze. Oko 10% bolesnika pati od težih psiholoških poremećaja. Kod 60% oboljelih [[toplota]] može uzrokovati privremeno pogoršanje mnogih [[simptom]]a multiple skleroze. U tim slučajevima smanjenje toplote eliminiše ove probleme. Zbog toga plivanje može biti dobro za ljude s multiplom sklerozom. [[Simptom]]i i [[znaci bolesti|znaci]] multiple skleroze zavise od lokalizacije promjena i jačine upale mijelinskog omotača [[Neuron#Akson|aksona]]. To je razlog zbog čega su simptomi multiple skleroze toliko različiti i zašto ih je teško predvidjeti. Budući da [[mozak]] i [[kičmena moždina]] imaju velik rezervni kapacitet, mnoga područja upale mijelinskog omotača neće dati nikakve [[simptom]]e. Na mjestima nestanka mijelinskog omotača nastaju ožiljci koji se nazivaju skleroza, plak ili lezija.<ref name="http:"/> Tok bolesti je raznolik i nepredvidiv. Karakterišu ga izmjene, faze pogoršanja (egzacerbacije) i faze mirovanja (remisije) bolesti. U početku remisije mogu trajati mesecima i godinama, čak i više od 10 godina. Kod bolesnika koji imaju česte napade bolesti, pogotovo ako se bolest pojavi u srednjim godinama, tok bolesti može biti izrazito brz i u kratkom periodu dovesti do razvoja invalidnosti.<ref name="http:"/> Klinički znaci i simptomi koji se pojavljuju u multiploj sklerozi mogu uzrokovati poremećaje vida, senzorne poremećaje, poremećaje koordinacije pokreta i ravnoteže, poremećaj mokrenja, defekacije i seksualnih funkcija, intelektualnih funkcija itd. Nikada jedan bolesnik nema sve simptome, a takođe se neki simptomi pojavljuju češće u ranoj fazi bolesti, dok simptomi otežanog kretanja, povećanog tonusa mišića u nogama, smetnje mokrenja i nestabilnost u hodu i stajanju češće nastaju u kasnijoj fazi bolesti.<ref name="http:"/> {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f5f5f0; border: 2px #52524d solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+'''Prikaz kliničkih znakova i simptomi koji se javljaju u multiploj sklerozi<ref name="http:">{{Cite web |title=Multipla skleroza - klinički simptomi |url=http://www.multipla-skleroza.com/page_4_2_2.asp |access-date=2010-10-03 |archivedate=2010-05-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100522223906/http://www.multipla-skleroza.com/page_4_2_2.asp |deadurl=yes }}</ref> |- |style="background:#d9d9d3" align="center"|''' - ''' |style="background:#d9d9d3" align="center"|'''Poremećaji vida''' |- |style="background:#d9d9d3" align="left"|''' [[Optički neuritis]] ''' |align="left"|Zamagljen vid • Bol u oku • Gubitak vida za boje • Sljepilo |- |style="background:#d9d9d3" align="left"|''' [[Diplopija]] ''' |align="left"|Dvostruko (duplo) viđenje |- |style="background:#d9d9d3" align="left"|''' [[Nistagmus]] ''' |align="left"|Nevoljni trzaji, poigravanje, odnosno treperenje očnih jabućica u određenim pravcima. ... |- |style="background:#d9d9d3" align="left"|''' [[Internuklearna oftalmoplegija]]''' |align="left"|Nekoordinisani (nevoljni) pokreti očnih jabučica • Skretanje pokreta očnih jabučica u pojedinim pravcima • Zbog čega nastaje dvostruko viđenje i nistagmus |- |style="background:#d9d9d3" align="center"|'''-''' |style="background:#d9d9d3" align="center"|'''Motorni poremećaji''' |- |style="background:#d9d9d3" align="left"|''' [[Pareza]] ''' |align="left"|Mišićna slabost • Monopareza (slabost jednog od udova) • Parapareza (slabost nogu) • Hemipareza (slabost jedne od strana tijela) • Tetrapareza (slabost sva četiri uda) |- |style="background:#d9d9d3" align="left"|''' [[Plegija]] ''' |align="left"|Potpuni gubitak mišićne snage - oduzetost |- |style="background:#d9d9d3" align="left"|''' [[Spastičnost]] ''' |align="left"|Ukočenost • Bol • Ograničenost pokreta u zahvaćenoj ruci ili nozi zbog ukočenosti |- |style="background:#d9d9d3" align="left"|''' [[Dizartrija]] ''' |align="left"|Nerazgovjetan govor, zbog organskih poremećaja u stvaranju glasova |- |style="background:#d9d9d3" align="left"|''' [[Mišićni spazam]]''' |align="left"|Nevoljna, bolna grčenja mišića |- |style="background:#d9d9d3" align="center"|'''-''' |style="background:#d9d9d3" align="center"|'''Senzorni poremećaji''' |- |style="background:#d9d9d3" align="left"|''' [[Parestezije]] ''' |align="left"|Trnci • Mravinjanje |- |style="background:#d9d9d3" align="left"|''' [[Lhermittov znak]] ''' |align="left"|Osjećaj prolaska „struje“ niz karlicu pri savijanju glave |- |style="background:#d9d9d3" align="left"|''' [[Bol#Neuralgija|Neuralgija]], [[neuropatski bol]] ''' |align="left"|Bol u obliku probadanja ili pečenja bez nekog drugog poznatog uzroka • Neuralgija trigeminusa – kratkotrajni probadajući bol u području lica |- |style="background:#d9d9d3" align="left"|''' [[Anestezija]] ''' |align="left"|Gubitak osjećaja – pojavljuje se rjeđe |- |style="background:#d9d9d3" align="center"|'''-''' |style="background:#d9d9d3" align="center"|'''Poremećaji koordinacije pokreta i ravnoteže''' |- |style="background:#d9d9d3" align="left"|''' [[Ataksija]] ''' |align="left"|Nemogućnost održavanja ravnoteže • „Rušenje“ i zanošenje pri hodu |- |style="background:#d9d9d3" align="left"|''' [[Tremor#Intencioni, kinetički, akcioni tremor|Intencioni tremor]] ''' |align="left"|Pojava drhtanja ruku pri izvođenju pokreta - drhtanje je najjače kad je cilj na dohvatu ruku. |- |style="background:#d9d9d3" align="left"|''' [[Dismetrija]] ''' |align="left"|Poremećaj koordinacije udova - nemogućnost kontrole tačnosti pokreta tijela, pri čemu dolazi do promašivanja cilja pokreta |- |style="background:#d9d9d3" align="left"|''' [[Vrtoglavica]] ''' |align="left"|Osjećaj rotacije u prostoru, praćen mučninom, ponekad i povraćanjem |- |style="background:#d9d9d3" align="center"|'''-''' |style="background:#d9d9d3" align="center"|'''Poremećaj mokrenja, defekacije i seksualnih funkcija''' |- |style="background:#d9d9d3" align="left"|''' [[Urgentna inkontinencija]] ''' |align="left"|Jak i neodložan nagon za mokrenjem ili defekacijom - nemogućnost voljnog zadržavanja mokraće ili stolice. |- |style="background:#d9d9d3" align="left"|''' [[Retencija mokrenja]] ''' |align="left"|Nemogućnost spontanog i potpunog pražnjenja mokraćne bešike |- |style="background:#d9d9d3" align="left"|''' [[Zatvor (opstipacija)]] ''' |align="left"| Neredovna stolica • Nadutost trbuha |- |style="background:#d9d9d3" align="left"|''' [[Inkontinencija alvi]] ''' |align="left"|Jak i neodložan nagon za defekacijom - nemogućnost voljnog zadržavanja stolice |- |style="background:#d9d9d3" align="left"|''' [[Impotencija]] ''' |align="left"|Oštećenje seksualnih funkcija • Nemogućnost ejakulacije • Frigidnost |- |style="background:#d9d9d3" align="center"|'''-''' |style="background:#d9d9d3" align="center"|'''Kognitivni poremećaji''' |- |style="background:#d9d9d3" align="left"|''' [[Klinička depresija|Depresija]] ''' |align="left"|Bezvoljnost • Gubitak želje za životom • Poremećaji spavanja i apetita • Pojačano zamaranje • Slaba koncentracija |- |style="background:#d9d9d3" align="left"|''' [[Promjene raspoloženja]] ''' |align="center"|- |- |style="background:#d9d9d3" align="left"|''' [[Euforija]] ''' |align="left"|Neobjašnjivo i neočekivano dobro raspoloženje koje prati percepcija, ekstremne sreće, ekscesivnog optimizma i povećana motorna aktivnost |- |style="background:#d9d9d3" align="center"|'''-''' |style="background:#d9d9d3" align="center"|'''Ostali poremećaji''' |- |style="background:#d9d9d3" align="left"|''' [[Umor]] <br /> [[Bol]] ''' |align="left"|Bol i umor su vrlo česti i rani simptomi bolesti |- |style="background:#d9d9d3" align="left"|''' [[Uthoffov znak]] ''' |align="left"|Pogoršanje vida kod bolesnika sa optičkim neuritisom nakon izlaganja povišenoj temperaturi (u sauni, toploj vodi, itd) |- |} == Pishološki simptomi == Budući da je multipla skleroza jako nepredvidiva bolest, važno je da bolesnik zna razvrstati osjećaje povezane sa njom, jer različiti osjećaji mogu doći i nestati zajedno sa simptomima. Važno je da on te svoje osjećaje podjeli sa svojom okolinom, ponekad i svojim ljekarem. Multipla skleroza je bolest koja oboljelog čini frustriranim, već samim time što ona unosi drastične promjene u ljude, njihov život i porodicu. [[Strah]], [[tuga]], [[ljutnja]] i [[Socijalna izolacija|stid]], samo su dio svih onih faza kroz koje prolazi bolesnik i njegova porodica nakon postavljanja dijagnoze multiple skleroze. Sa njima se [[Bolest|bolesnik]] i njegova [[porodica]] trebaju nositi, ali bolesnici trebaju naučiti da kada taj teret postane pretežak, zatraže pomoć sredine i [[društvo|društva]], a prije svega, ljekara ali i specifičnih organizacija i udruženja kao što su Društva multiple skleroze.<ref name="psihološki_distres">{{cite web |url=http://www.kadbolestugrozava.com/index.php/multiplaskleroza.html |title=Multipla skleroza (MS) i psihološki distres (psihološka patnja i potresenost) |access-date=2010-10-03 |archivedate=2010-04-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100405073031/http://www.kadbolestugrozava.com/index.php/multiplaskleroza.html |deadurl=yes }}</ref> Oko 50-90% bolesnika sa MS pati od seksualnih poremećaja.<ref>Hulter BM et al:''Sexual function in women with advanced multiple sclerosis''. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 1995 Jul;59(1):83–6. {{PMID|7608715}}</ref><ref>Zorzon M et al:''Sexual dysfunction in multiple sclerosis: a case-control study. I. Frequency and comparison of groups''. Mult Scler. 1999 Dec;5(6):418–27. {{PMID|10618699}}</ref>, Ovi poremećaji mogu biti posljedica organskih smetnji zbog paralize mišića u genitalnom predjelu, ili zbog oštećenja živaca koji obezbeđuju refleksne nadražaje za pokretanje seksualnih funkcije (npr. za erekciju). Takođe kao posledica MS javlja se i spasticitet butnih mišića nogu i karlice što može otežati ili onemogućiti polni snošaj. Smanjena funkcija vlaženja genitalija kod žena oboljelih od MS može izazivati jak bol tokom polnog odnosa.<ref>Borello-France D et al:''Bladder and sexual function among women with multiple sclerosis.'' Mult Scler. 2004 Aug;10(4):455–61. {{PMID|15327046}}</ref> Svi ovi poremećaji organske prirode ispoljavaju snažan psihički uticaj, koji još više koči seksualnu aktivnost bolesnika, a on sve više psihički pati. U bolesnika se javlja konstantan umor ili depresivna epizoda direktno povezana sa gubitkom libida, a česti društveni konflikti bolesnika sa okolinom, njegova izolacija i sram od svoje bolesti mogu još više uticati na seksualnost u MS. Takođe treba napomenuti da i lijekovi koji se koriste u sklopu liječenja, mogu izazvati seksualne disfunkcije i dovesti do gubitka libida.<ref>DasGupta et al:''Sexual and urological dysfunction in multiple sclerosis: better understanding and improved therapies''. Curr Opin Neurol. 2002 Jun;15(3):271 – 8. Review. {{PMID|12045724}}</ref> == Dijagnostika == Više [[bolest]]i [[nervni sistem|nervnog sistema]] može imati slične [[simptom]]e. Samo pravilnim pristupom i praćenjem bolesnika [[ljekar]] može postaviti dijagnozu MS. Ona se najčešće ne postavlja pri prvoj posjeti [[Neurologija|neurologu]] - jer ne postoji jednostavan nalaz, ili jedan test, koji će definitivno potvrditi ili isključiti MS. [[Dijagnostika]] kliničkih [[simptom]]a karakterističnih za MS se temelji na sljedećim pouzdanim postupcima za dijagnozu; * [[Anamneza]] (detaljno uzeta) * [[Neurološki pregled]] * [[Dijagnostika|Paraklinički dijagnostički postupci]]; :* [[Magnetna rezonanca]] (MR) mozga i vratne kičme. :* Ispitivanje vidnih [[evocirani potencijali|evociranih potencijala]] (VEP) i :* [[Laboratorijske analize|Laboratorijska analiza]] [[likvor]]a u kojima se utvrđuje prisutnost oligoklonalnih traka [[antitelo|imunoglobulina]] (IgG) u [[likvor]]u. * [[Kompjuterizirana tomografija]] primjenom kontrastne materije. === [[Magnetna rezonanca]] === [[Datoteka:Monthly multiple sclerosis anim.gif|thumb|Multipla skleroza: Pokazuje razlike u [[mozak|mozgu]] u različitim vremenskim intervalima. Svjetla mjesta unutar tkiva mozga ukazuju na aktivna oštećenja.]] U potvrđivanju kliničke slike multiple skleroze, ovo je najpouzdanija [[dijagnostika|dijagnostička metoda]], kojom se mogu vidjeti plakovi demijelinizacije u [[nervni sistem|nervnom sistemu]]. [[Magnetna rezonanca]] (MR) je relativno nova dijagnostička metoda koja se primjenjuje od [[1980]]-tih godina, i kojom se pomoću [[elektromagnetni talas|elektromagnetskih talasa]] niske energije, snima stanje pojedinih dijelova nervnog sistema ([[mozak]] i moždani [[krvni sudovi]], [[kičmeni stub]], [[kičmena moždina]] itd.). (MR) je bitna u dijagnostici multiple skleroze, jer se njenom primjenom mogu otkriti promjene (lezije) u mozgu ili kičmenoj moždini koje upućuju na ovu bolest. Na snimcima načinjenim tokom snimanja vide se bijela okruglasta do ovalna područja u normalno sivom prikazu [[mozak|mozga]] ili [[kičmena moždina|kičmene moždine]]. Ta bijeličasta oštećenja, zapravo najčešće prikazuju kolekciju [[voda|vode]], koja je prodrla u područje oštećene mijelinske opne. Opna je hidrofobna, pa njenim oštećenjem [[nervno tkivo]], koje je hidrofilno privlači vodu.<ref>Nelson F, Poonawalla AH, Hou P, Huang F, Wolinsky JS, Narayana PA (October 2007). ''"Improved identification of intracortical lesions in multiple sclerosis with phase-sensitive inversion recovery in combination with fast double inversion recovery MR imaging".'' AJNR Am J Neuroradiol 28 (9): 1645–9. doi:10.3174/ajnr.A0645. {{PMID|17885241}}</ref> Demijelinizacijska oštećenja u multiploj sklerozi nisu podjednako raspoređena u svim djelovima [[nervni sistem|nervnog sistema]]. Ona su najčešća u području oko moždanih komora, u dijelu mozga koji se spušta prema [[Kičmena moždina|kičmenoj moždini]] i nosi naziv [[moždano stablo]], u [[mali mozak|malom mozgu]], a često i u [[Vidni živac|očnom živcu]], i vratnom dijelu [[Kičmena moždina|kičmene moždine]]. Postoji pretpostavka da su demijelinizacijska oštećenja lokalizovana na spomenutim mjestima zbog imunološki ili hemijski drukčije strukture mijelinske opne.<ref>Nelson F, Poonawalla A, Hou P, Wolinsky JS, Narayana PA (November 2008).'' "3D MPRAGE improves classification of cortical lesions in multiple sclerosis".'' Mult Scler. 14 (9): 1214–9. doi:10.1177/1352458508094644. {{PMID|18952832}}</ref> Klinički simptomi i [[Magnetna rezonanca|MR]] nalaz [[nervni sistem|nervnog sistema]] se razlikuju kod bolesnika sa multiplom sklerozoma u početnoj, i u kasnijoj fazi bolesti.<ref>Wattjes MP, Lutterbey GG, Gieseke J, et al. (1 January 2007). ''"Double inversion recovery brain imaging at 3T: Diagnostic value in the detection of multiple sclerosis lesions".'' AJNR Am J Neuroradiol 28 (1): 54–9. {{PMID|17213424}} [http://www.ajnr.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=17213424.]</ref> * ''Faza upale'' bolesti je početna faza bolesti koja se karakteriše upalnim demijelinizacijskim oštećenjima na tipičnim lokacijama, koje su vjerovatno vezane za karakteristične osobine mijelinske opne u tim područjima. * ''Degenerativna faza'', koja se javlja u kasnijoj fazi bolesti, ima sljedeće karakteristike: Upalni proces se smiruje, mijelinska opna na mjestima oštećenja blijedi zbog remijelinizacije ili je ožiljkasto promjenjena, i nema novih demijelinizacijskih oštećenja. U toj fazi bolesti zbog mijelinskog oštećenja postupno nastupa i oštećenje samih nervnih ćelija, i potpornih ćelija, oligodendrocita, koji su „izmučeni“ bolesnim procesom i stalnim obnavljanjem mijelina. Ukupni volumen mozga se smanjuje te dominiraju znaci atrofije mozga i naročito kičmene moždine. Upravo se ta [[atrofija]] vratne kičme smatra jednim od glavnih razloga otežanog hoda kod bolesnika sa multiplom sklerozom. Zbog razvoja atrofije, ta faza bolesti je i dobila naziv degenerativna faza. === Evocirani potencijali === [[Evocirani potencijali|Evociranim potencijalima]] (ERP) mjeri se [[brzina]] sprovođenja električnih impulsa kroz nervna vlakna koja vode prema [[mozak|mozgu]]. U [[Dijagnostika|dijagnostici]] [[Demijelinizirajuće bolesti|demijelinizacijskih bolesti]] izuzetno su važni [[evocirani potencijali]] koji mjere brzinu sprovođenja vidnog nadražaja (stimulusa) od [[oko|oka]], auditivnog nadražaja, ili somatosenzornog nadražaja prema [[mozak|mozgu]].<ref name="Raičević"/><ref>Dabić-Jeftić, M. i Mikula, I. (1994.), ''Evocirani potencijali kore mozga – Osnovne postavke i klinička primjena''. Zagreb: školska knjiga.</ref> Kako multipla skleroza zahvata [[centralni nervni sistem]], a kako je očni živac izdanak dijela centralnog nervnog sistema, on je vrlo osjetljiv na demijelinizaciju izazvanu [[upala|upalom]], čak i u slučajevima kada bolesnik nema subjektivnih simptoma oštećenja vida. U većini laboratorija normalna latenca vidnih [[evocirani potencijali|evociranih potencijala]] (VERP) je manja od 105&nbsp;m/s. Produžena latenca (odloženo slanje nadražaja) ukazuje na poremećaj u optičkom nervu, na onoj strani tijela na kojoj je registrovana usporena brzina sprovođenja vidnog nadražaja. Ispitivanje vidnih evociranih potencijala sprovodi se u zamračenoj prostoriji izolovanoj od buke gdje bolesnik sjedi i gleda [[televizor|televizijski ekran]] na kome je prikazana [[šah|šahovska ploča]]. Crni i bijeli kvadratići na ploči naizmjenično svijetle u određenim vremenskim razmacima, što je vidni nadražaj koji u vidu električnog impulsa putuje od oka prema mozgu. Na bolesnikovu glavu su postavljene elektrode koje prate i registruju električne impulse do dolaska u potiljačni moždani režanj, gdje se ti nadražaji svjesno prepoznaju. Svako se oko ispituje zasebno. Pri tome je važno da osoba koja nosi naočale ili [[leća|leće]] ispitivanje obavi sa njima.<ref>Šantić, A. (1995.), ''Biomedicinska elektronika''. Zagreb:Školska knjiga.</ref> Sporije sprovođenje električnih impulsa pri poređenju sa nalazom zdravih ispitanika iste životne starosti može da izazove upalna, demijelinizacijska oštećenja vidnog živca. U multiploj sklerozi sprovođenje impulsa je usporeno zbog oštećenja mijelinske opne. Za dijagnozu MS-a značajna je i pojava produžene latencije (odloženog odašiljanja) nervnog impulsa.<ref>Hugdahl, K. (1995.c), ''Event-related potentials''. U: Psychophysiology:The Mind-Body Perspective (266-308), Harvard University Press, USA.</ref> Istraživanja su pokazala da se kod više od 80% bolesnika sa multiplom sklerozom manifestuje usporenje provođenja, koje se dijagnozira upotrebom (ERP-a). Međutim (ERP) primjene se nisu pokazale korisnim u praćenju progresije bolesti, ili odgovora na terapiju.<ref name="Raičević"/> === Nalaz u likvoru === To je dijagnostički postupak koji obuhvata uzimanje i analizu [[likvor]]a, (moždane tečnosti koja se stvara u moždanim komorama, i cirkuliše oko mozga i kroz kanal kičmene moždine).<ref>Arthur C. Guyton John E. Hall Medicinska fiziologija, Savremena administracija Beograd 1999 {{ISBN|6-387-0599-9}}</ref> Likvor se dobija [[lumbalna punkcija|lumbalnom punkcijom]]<ref>Roos KL (March 2003). "''Lumbar puncture''". Semin Neurol 23 (1): 105–14. doi:10.1055/s-2003-40758. {{PMID|12870112}}</ref><ref>Quincke HI (1902). ''Die Technik der Lumbalpunktion''. Berlin & Vienna</ref>. Nalaz u [[likvor]]u je vrlo bitan u [[Dijagnostika|postavljanju dijagnoze]] multiple skleroze. Parametri koji se gledaju pri analizi likvora su: postojanje oligoklonalnih traka, [[leukociti|bijelih krvnih ćelija]] i ukupnih [[protein]]a (bjelančevina). Više od 80% [[bolest|bolesnika]] sa mutiplom sklerozom ima pozitivne oligoklonalne trake u likvoru i one su zlatni standard u istraživanju likvora, odnosno u dijagnostičkoj potvrdi ove bolesti. Oligoklonalne trake su antitijela koja proizvode [[imunski sistem]] u borbi protiv [[Infekcija|infekcije]]. Proizvodnja [[antitelo|antitijela]] kod zdravih osoba se ne događa unutar [[centralni nervni sistem|centralnog nervnog sistema]], i zato njihova pojava kod bolesnika sa multiplom sklerozom upućuje na [[autoimune bolesti|autoimunske poremećaje]]<ref name="Topić_dijagnostika"/> u centralnom nervnom sistemu. Poteškoće u dijagnostici se mogu javiti zbog mogućnosti da i druge autoimune bolesti<ref name="Topić_dijagnostika"/> koje zahvataju dio [[centralni nervni sistem|centralnog nervnog sistema]] mogu biti praćene stvaranjem oligoklonalnih traka, te njihov nalaz nije specifičan (patognomičan) za navedenu bolest.<ref>Farley A, McLafferty E. ''Lumbar puncture''. Nurs Stand. Feb 6-12 2008;22(22):46-8.</ref><ref>Petzold A, Brettschneider J, Jin K, et al. ''CSF protein biomarkers for proximal axonal damage improve prognostic accuracy in the acute phase of Guillain-Barré syndrome.'' Muscle Nerve. Jul 2009;40(1):42-9.</ref> == Procjena oštećenja kod bolesnika sa MS == Stepen invalidnosti kod bolesnika sa multiplom sklerozom procenjuje se uz upotrebu standardizovanih skala oštećenja od kojih je najpoznatija, ({{En|Kurtzke Expanded disability status scale}}) (EDSS skala).{{efn|EDSS - Kurtckeova proširena skala stanja invaliditeta. EDSS skala je metoda za kvantifikaciju invalidnosti kod bolesnika sa multiplom sklerozom.}} EDSS skala je metoda za kvantifikaciju invalidnosti kod bolesnika sa multiplom sklerozom. Npr EDSS 1,0 do 4,5 odgovara bolesnicima sa multiploplom sklerozom, koji su samostalno pokretni. EDSS od 5,0 do 9,5 govori o prisustvu težeg poremećaja kretanja.<ref name="Kurtzke">Kurtzke JF (1983). ''"Rating neurologic impairment in multiple sclerosis: an expanded disability status scale (EDSS)"''. Neurology 33 (11): 1444–52. {{PMID|6685237}}</ref> Uz pomoću ove skale procjenjuje se stepen oštećenja u 8 funkcionalnih sistema:<ref name="Kurtzke"/> * struktura moždanog stabla * voljna motorika (piramidalni sistem) * strukture malog mozga * sistem čula * vidne funkcije * intelektualne funkcije * funkcije sfinktera * ostalo === EDSS skala === ''' Standardizovana Kurtckeova proširena skala stanja invaliditeta u MS – (EDSS)<ref name="Kurtzke"/> ''' * '''0,0''' - Normalan neurološki status * '''1,0''' - Nema neuroloških ispada, ali postoje minimalni znaci u jednom funkcionalnom sistemu (FS) * '''1,5''' - Nema neurološkog ispada, ali postoje minimalni znaci poremećaja u više funkcionalnih sistema (FS) * '''2,0''' - Vrlo mali ispad jednog funkcionalnog sistema (FS) * '''2,5''' - Blagi ispad u jednom funkcionalnom sistemu (FS) ili minimalan u 2 (FS) * '''3,0''' - Umjereni ispad u 1 funkcionalnom sistemu (FS), ili znaci u 3 – 4 (FS), potpuno pokretan * '''3,5''' - Potpuno pokretan, ali sa umjerenim ispadom u jednom funkcionalnom sistemu (FS) i više od minimalnih znakova u ostalim (FS) * '''4,0''' - Potpuno pokretan bez pomoći, samostalan oko 12 sati na dan. Usprkos relativno teškom ispadu može hodati bez pomoći ili odmora oko 500 metara * '''4,5''' - Potpuno pokretan uz pomoć, veći dio dana pokretan, ali uz ograničenje potpune samostalnosti koje zahtjeva manju pomoć, može hodati bez odmora 300 metara * '''5,0''' - Pokretan uz pomoć ili uz odmor nakon hoda od 200 metara; umanjena je potpuna svakodnevna aktivnost * '''5.5''' - Pokretan bez pomoći ili uz odmor nakon hoda od 100 metara; onesposobljenost je toliko jaka da potpuno utiče na sve dnevne aktivnosti. * '''6.0''' - Pokretan uz povremenu ili jednostranu, stalnu pomoć (štap, štaka ili proteza), za hod do 100 m sa ili bez odmora. (Obično su (FS) ekvivalentni kombinaciji više od dva (FS), najčešće nivoa 3+). * '''6.5''' - Pokretan uz stalnu obostranu pomoć (štap, štaka ili proteza) za hod do 20 metara bez odmaranja.( Obično su (FS) ekvivalentni kombinaciji više od dva (FS) nivoa 3+). * '''7.0''' - Nesposoban za hodanje više od 5 metra, čak i uz tuđu pomoć, bolesnik je ograničen na upotrebu invalidskih kolica ; samostalno se kreće u njima i obavlja redovne aktivnosti; u kolicima provodi 12 sati dnevno. (Obično su FS ekvivalentni kombinaciji više od jednog (FS) nivoa 4+). * '''7.5''' - Nesposoban za hod više od nekoliko koraka; ograničen na upotrebu invalidskih kolica; može biti potrebna pomoć pri obavljanju aktivnosti; može upravljati kolicima ali ne može brinuti o sebi u standardnim kolicima cijeli dan; može zahtjevati upotrebu motornih kolica. (Obično su (FS) ekvivalentni kombinaciji više od jednog (FS) nivoa 4+). * '''8.0''' - Bolesnik je ograničen na krevet ili stolicu ili samostalni boravak u invalidskim kolicima ali veći dio dana provodi van kreveta; očuvane su mnoge funkcije lične njege; efikasno koristi ruke. ( Obično su (FS) ekvivalentni kombinaciji, nivoa 4+ u nekoliko sistema). * '''8.5''' - Bolesnik je ograničen na krevet veći dio dana; ima minimalnu efikasnost korištenja ruke ili ruku; izostaju neke funkcije lične njege. (Obično su (FS) ekvivalentni kombinaciji, nivoa 4+ u nekoliko sistema). * '''9.0''' - Bolesnik je bespomoćan u krevetu, može da kontaktira i jede. (Obično su (FS) ekvivalentni kombinaciji većine nivoa 4+). * '''9.5''' - Bolesnik je potpuno bespomoćan u krevetu; nesposoban je da normalno kontaktira, da jede ili guta. (Obično su (FS) ekvivalentni kombinaciji skoro svih nivoa 4+). * '''10,0'''- Smrt izazvana MS. == Tipovi bolesti == Postoje tri osnovna tipa multipla skleroze. '''1.''' '''Relapsno remitentni oblik multiple skleroze (RRMS)''' se karakteriše naizmjeničnom pojavom i povlačenjem [[simptom]]a [[bolest]]i. Kod ovog tipa multiple skleroze ljudi pokazuju simptome bolesti, ali izgleda i da se oporavljaju jer se više manjih simptoma mogu spontano povući nakon 24 sata ili nakon nešto dužeg vremena, (najčešće nakon dvije do tri sedmice). Zbog spontanog povlačenja simptoma bolesnici se često i ne javljaju [[ljekar]]u na početku [[bolest]]i. Poslije nekog vremena, [[simptom]]i se ponovo javljaju, i tada su obično, druge lokalizacije, i najčešće se javljaju nakon dva ili više mjeseci, a ponekad i nakon više godina. Simptomi intenzivnijeg karaktera u ovoj fazi bolesti često se ne mogu povući bez primjene intenzivnog [[terapija|liječenja]]. Ciklus od [[simptom]]a do oporavka se nastavlja tokom vremena. Ovo je najuobičajeniji tip multiple skleroze. '''1.1.''' '''Sekundarno progresivni oblik bolesti (SPMS)''' se javlja kod oko 70% [[Bolest|bolesnika]], a prema nekim istraživanjima, kod 90% nelječenih bolesnika. SPMS oblik se može javiti nakon kraćeg ili dužeg vremena. Dok relapsno remitentni oblik MS odgovara upalnoj, demijelinizacionoj i potencijalno reverzibilnoj fazi bolesti, sekundarno progresivni oblik bolesti odgovara prijelazu u degenerativnu fazu bolesti, kada je veći oporavak simptoma nemoguć. SPMS oblik bolesti karakteriše postepena progresija i kliničko pogoršanje bolesti u kojoj se više ne mogu prepoznati šubovi (relapsi) bolesti, nego se uočava postepeno pogoršanje kliničkih [[simptom]]a. Posljedica ovakvog (u praksi nezaustavljivog) napredovanja neuroloških simptoma je oštećenje nervnih vlakana.Oštećenje nerava nastupa zbog dugotrajnog oštećenja mijelinske opne koja ishranjuje nervno vlakno, a moguće je da je ono izazvano direktnim uticajem patološkog procesa na nervna vlakna.{{efn|Oštećenje nerava nastupa zbog dugotrajnog oštećenja mijelinske opne koja ishranjuje nervno vlakno, a moguće je da je ono izazvano direktnim uticajem patološkog procesa na nervna vlakna.}} '''2.''' '''Primarno progresivni oblik multiple skleroze'''<ref name="Thompson">Thompson et al: ''Primary progressive multiple sclerosis''. Brain. 1997;120:1085–96. Review. {{PMID|9217691}}</ref> se karakteriše stalnom progresijom [[bolest]]i sa kratkim razdobljima poboljšanja ili stabilizacije. Ovaj oblik pogađa oko 10-15% bolesnika nakon početnih [[simptom]]a MS i nikada nema period remisije.<ref name="MILLER"/> Odlikuje se postupnim pojačavanjem težine bolesti i invaliditetom od samog početka, bez ili sa rijetkim i minimalnim poboljšanjem stanja bolesti.<ref>Lublin, FD., Reingold, SC. ''Defining the clinical course of multiple sclerosis: results of an international survey''. National Multiple Sclerosis Society (USA) Advisory Committee on Clinical Trials of New Agents in Multiple Sclerosis. Neurology, duben 1996, roč. 4, čís. 46, s. 907–11.</ref> Nastaje najčešće kod starijih bolesnika, otprilike oko 40 do 50 godina starosti.<ref name="MILLER">Miller, DH., Leary, SM. ''Primary-progressive multiple sclerosis.'' Lancet Neurol, říjen 2007, roč. 10, čís. 6, s. 903–12</ref> :'''2.1.''' '''Relapsno progresivni oblik bolesti''' je podvrsta primarno progresivnog oblika bolesti koja se javlja kod oko 5% bolesnika. Bolest se karakteriše kontinuiranom progresijom neurološkog oštećenja od početka bolesti sa povremenim pogoršanjima, relapsima uz djelimični oporavak neurološkog ispada.<ref>Confavreux C: ''Infections and the risk of relapse in multiple scler''osis. Brain. 2002 May;125(Pt 5):933–4. {{PMID|11960883}}</ref> '''3.''' '''Benigni oblik multiple skleroze''' karakteriše se malom nesposobnošću mnogo godina nakon [[Dijagnostika|dijagnoze]], ili vrlo sporom akumulacijom nesposobnosti tokom vremena. Kod manjeg broja bolesnika (oko 10%) bolest ostaje na relapsno remitirajućem obliku i nikada ne prelazi u sekundarno progresivni oblik. Kod takvih bolesnika radi se o dobroćudnom ili benignom obliku multiple skleroze. Dijagnoza benigne MS može se postaviti tek nakon višegodišnjega trajanja bolesti, jer na njenom početku nije moguće sa sigurnošću utvrditi u kom će se pravcu kretati i kada će pokazati progresivni, a kada blaži klinički tok. Nakon 15 do 20 godina može se sa većom vjerovatnoćom zaključiti da se radi o benignom obliku bolesti. === Kliničkih oblici MS === * Najčešći je '''relapsno remitentni oblik (RRMS)'''koji se javlja u '''80 do 90%''' bolesnika. * Oko '''80–90%''' neliječenih bolesnika prelazi nakon kraćeg ili dužeg vremena u '''sekundarno progresivni oblik bolesti (SPMS)'''. * Samo manji broj bolesnika ('''oko 10%''') zadržava relapsni oblik bolesti ili '''benigni ili dobroćudni oblik''' multiple skleroze. * Oko '''10–15%''' oboljelih pokazuje '''primarno progresivni oblik bolesti (PPMS)''', a oko '''5%''' bolesnika pokazuje '''relapsno progresivni karakter bolesti (PRMS)'''. Posljednja dva oblika ne pokazuju odgovor na liječenje, i javljaju se kod bolesnika kod kojih se MS razvija nakon četrdesete godine života. == Diferencijalna dijagnoza == Dvije najčešće greške koje se javljaju i koje kompromituju dijagnostiku MS su: # Kod bolesnika koji nemaju jasnu neurološku bolest, ali i alternativnu dijagnozu. # Kod bolesnika sa lokalizovanom bolešću, kada se mora poći od pretpostavke da lezija koja nije demijelizacionog karaktera i koja se ne može definisati postoji.<ref name="Raičević"/> U [[diferencijalna dijagnoza|diferencijanoj dijagnozi]] multiple skleroze treba imati u vidu sljedeće bolesti ili poremećaje<ref name="Raičević"/><ref name="Hubert">Hubert H. Fernandez et al., ''Ultimate review for the neurology boards'' Demos Medical Publishing, LLC, 386 Park Avenue South, New York, New York 10016, 2006, {{ISBN|978-1-888799-91-0}}</ref><ref>Rolak & Fleming: ''The differential diagnosis of multiple sclerosis.'' Neurologist. 2007;13(2):57-72. {{PMID|17351525}}</ref>: * '''Vaskularne bolesti''' ** Bolest malih krvnih sudova mozga ** Vaskulitis * '''Strukturne lezije''' ** [[Tumor]]i kraniocervikalnog prelaza, malformacije baze lobanje ** Anomalije ** [[Tumor]]i zadnje lobanjske jame ili arterivenske malformacije * ''' Degenerativne bolesti ''' ** Oboljenja motornog neurona ** Spinocerebelarna degeneracija * '''Infekcije''' ** (HTL V-1) infekcija ** [[HIV]] mijelopatija ili cerebritis povezan sa HIV infekcijom ** [[Lajmska bolest]] * '''Druge bolesti''' ** Akutni diseminovani [[encefalomielitis]] ** (Elsberg) sedalna (sakralna) radikulopatija ** Deficit [[vitathumb|vitamina B-12]] ** [[Reumatoidni artritis]] (kolageno vaskularna bolest) ** [[Sarkoidoza]] ** Humani T-ćelijski limfotropni [[virus]] (tropska spastična parapareza) ** Teška adrenoleukodistrofija ** Primarna lateralna skleroza == Terapija == {| border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="float: left; clear: left; margin: 2em 2em 2em 2em; border-collapse: collapse;" <!--|+ '''Lijekovi za liječenje multiple skleroze --> |- ! style="background:#87CEEB;" colspan=1 align="center" | Aktivna supstanca ! style="background:#87CEEB;" colspan=1 align="center" | Zaštićeni naziv [[lijek]]a ! style="background:#87CEEB;" colspan=1 align="center" | Reference |- class="hintergrundfarbe9" | colspan="3" |'''''Osnovna terapija (u skladu sa smjernicama [[Multiple Sklerose Therapie Konsensus Gruppe|MSTKG]])'' |- | [[Interferon]] || Betaferon<sup>®</sup>, Avonex<sup>®</sup>, Rebif<sup>®</sup>||<ref>Rieckmann et al.: ''Rekombinante Beta-Interferone: Immunmodulatorische Therapie der schubförmigen Multiplen Sklerose.'' Deutsches Ärzteblatt 93, Ausgabe 46 vom 15. November 1996, Seite A-3022 [http://www.aerzteblatt.de/v4/archiv/artikel.asp?id=3886 Volltext] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091104121808/http://www.aerzteblatt.de/v4/archiv/artikel.asp?id=3886 |date=2009-11-04 }}</ref><ref>Filippini et al.: ''Interferons in relapsing remitting multiple sclerosis: a systematic review.'' Lancet. 2003;361(9357):545-52. {{PMID|12598138}}</ref><ref>{{cite web |title=European public assessment peport (EPAR), Betaferon |url=http://www.ema.europa.eu/humandocs/PDFs/EPAR/Betaferon/059095en1.pdf }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=" pmid11756862">{{cite journal |author=Galetta SL |title=The controlled high risk Avonex multiple sclerosis trial (CHAMPS Study) |journal=J Neuroophthalmol |volume=21 |issue=4 |pages=292-5 |year=2001 |pmid=11756862 |doi= |url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11756862 }}</ref> |- | [[Glatiramer acetat]] || Copaxone<sup>®</sup>||<ref name="Munari">Munari et al.: ''Therapy with glatiramer acetate for multiple sclerosis.'' Cochrane Database Syst Rev. 2004;(1):CD004678. {{PMID|14974077}}</ref><ref name="weizmann">{{cite web|url=http://www.weizmann.ac.il/ICS/booklet/1/pdf/copaxon.pdf|title=The chemistry of the Copaxone drug|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060813110022/http://www.weizmann.ac.il/ICS/booklet/1/pdf/copaxon.pdf|archivedate=2006-08-13|access-date=2010-10-03|deadurl=no}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.mult-sclerosis.org/Copaxone.html |title=www.mult-sclerosis.org}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2009/020622s057lbl.pdf |title=Prescribing information for Copaxone (glatiramer acetate)}}</ref> |- |- class="hintergrundfarbe8" | colspan="3" |'''''Alternativna terapija (na osnovu kontraindikacija za terapiju)'' |- | [[Azatioprin]] || Imurek<sup>®</sup> ||<ref>Casetta et al.: ''Azathioprine for multiple sclerosis.'' Cochrane Database Syst Rev. 2007; CD003982. {{PMID|17943809}}</ref> |- | [[Antitelo|Imunoglobulin]] || Gamunex<sup>®</sup> 10 %, Octagam<sup>®</sup>||<ref>Gray et al.:''Intravenous immunoglobulins for multiple sclerosis.'' Cochrane Database Syst Rev. 2003; CD002936. {{PMID|14583956}}</ref> <!--|- | [[ ]] || [[ ]]<sup>®</sup> || |- | [[ ]] || [[ ]]<sup>®</sup> || --> |- |- class="hintergrundfarbe8" | colspan="3" |'''''Eskalaciona terapija'' |- | [[Natalizumab]] || Tysabri<sup>®</sup> ||<ref>Polman et al.: ''A randomized, placebo-controlled trial of natalizumab for relapsing multiple sclerosis.'' N Engl J Med. 2006;354(9):899-910. {{PMID|16510744}}</ref> |- | [[Mitoksantron]] || Ralenova<sup>®</sup> ||<ref>Martinelli Boneschi et al.: ''Mitoxantrone for multiple sclerosis.'' Cochrane Database Syst Rev. 2005; CD002127. {{PMID|16235298}}</ref> |- | [[Ciklofosfamid]] || Endoxan<sup>®</sup> ||<ref>La Mantia et al.: ''Cyclophosphamide for multiple sclerosis.'' Cochrane Database Syst Rev. 2007; CD002819. {{PMID|17253481}}</ref> |- | [[Ciklosporin]] || Sandimmune<sup>®</sup> || <ref name="cyclosporin">{{cite journal |author=Rudge P, Koetsier JC, Mertin J, Mispelblom B.J.O.,Van Walbeek HK, Jones RC, Harrison J, Robinson K, Mellein B, Poole T |title=Randomised double blind controlled trial of cyclosporin in multiple sclerosis |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-neurology-neurosurgery-and-psychiatry_1989-05_52_5/page/559 |journal=J Neurol Neurosurg Psychiatry |volume=52 |issue= |pages=559-565 |year=1989 |pmid= |doi=10.1136/jnnp.52.5.559 }}</ref> |- | [[Metotreksat]] || Methotrexate<sup>®</sup> || <ref name="Methotrexate">{{cite journal |author=Gray O, McDonnell GV, Forbes RB |title=Methotrexate for multiple sclerosis |journal=Cochrane Reviews |volume= |issue= |pages= |year=2004 |pmid= |doi=10.1002/14651858.CD003208.pub2 |url=http://www2.cochrane.org/reviews/en/ab003208.html |access-date=2010-10-03 |archive-date=2010-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100912123958/http://www2.cochrane.org/reviews/en/ab003208.html |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Deksametazon]] || Dexamethasone<sup>®</sup> || <ref name="LaMantia">{{cite journal |author=La Mantia L, Eoli M, Milanese C, Salmaggi A, Dufour A, Torri V. |title=Double-blind trial of dexamethasone versus methylprednisolone in multiple sclerosis acute relapses |journal= Eur Neurol |volume=34 |issue=4 |pages=199-203 |year=1994 |pmid=7915989 |doi= |url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/7915989 }}</ref><ref name="Schmelzeisen">{{cite journal |author=Schmelzeisen R, Frölich JC |title=Prevention of postoperative swelling and pain by dexamethasone after operative removal of impacted third molar teeth |journal=European Journal of Clinical Pharmacology |volume=44 |issue=3 |pages=275–277 |year=2004 |pmid= |doi=10.1007/BF00271371 |url=http://www.springerlink.com/content/m6158q104028nkl5/ }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="1202_I1184236435371">{{cite web |title=Corticosteroids versus each other |url=http://clinicalevidence.bmj.com/ceweb/conditions/nud/1202/1202_I1184236435371.jsp |author=Richard Nicholas and Jeremy Chataway }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="NCT00674141">{{cite web |title=Nasal Administration of Dexamethasone for Multiple Sclerosis (MS) Treatment |url=http://clinicaltrials.gov/ct2/show/NCT00674141 }}</ref> |- | [[Triamcinolon acetonid]] || Triamcinolone acetonide<sup>®</sup> || <ref name="pmid18662829">{{cite journal |author=Diabetic Retinopathy Clinical Research Network |title=A randomized trial comparing intravitreal triamcinolone acetonide and focal/grid photocoagulation for diabetic macular edema |journal=Ophthalmology |volume=115 |issue=9 |pages=1447-9 |year=2008 |pmid=18662829 |doi= |url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18662829 }}</ref><ref name="BoniniFilho">{{cite journal |author=Bonini-Filho MA, Jorge R, Barbosa JC, Calucci D, Cardillo JA, Costa RA |title=Intravitreal injection versus sub-Tenon's infusion of triamcinolone acetonide for refractory diabetic macular edema: a randomized clinical trial |journal=Invest Ophthalmol Vis Sci |volume=46 |issue=10 |pages=3845-9 |year=2005 |pmid= |doi= |url=https://archive.org/details/sim_investigative-ophthalmology-visual-science_2005-10_46_10/page/3845}}</ref><ref name="CarstenLukas">{{cite journal |author=Carsten Lukas; Barbara Bellenberg; Horst K. Hahn; Jan Rexilius; Robert Drescher; Kerstin Hellwig; Odo Köster; Sebastian Schimrigk |title=Benefit of Repetitive Intrathecal Triamcinolone Acetonide Therapy in Predominantly Spinal Multiple Sclerosis: Prediction by Upper Spinal Cord Atrophy |journal=Ther Adv Neurol Disorders |volume=2 |issue=6 |pages=349-355. |year=2009 |pmid= |doi= |url=http://www.medscape.com/viewarticle/713965 |access-date=2010-10-03 |archive-date=2010-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101231072920/http://www.medscape.com/viewarticle/713965 |dead-url=yes }}</ref><ref name="pmid12767502">{{cite journal |author=Hoffmann V, Schimrigk S, Islamova S, Hellwig K, Lukas C, Brune N, Pöhlau D, Przuntek H, Müller T. |title=Efficacy and safety of repeated intrathecal triamcinolone acetonide application in progressive multiple sclerosis patients |journal=J Neurol Sci. |volume=211 |issue=1 |pages=81-4 |year=2003 |pmid=12767502 |doi= |url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12767502 }}</ref> |- |- class="hintergrundfarbe8" | colspan="3" |'''''Klinička ispitivanja'' <!--|- | [[]] || [[ ]]<sup>®</sup> || |- --> |- | [[Teriflunomid]] || Teriflunomid<sup>®</sup> || <ref>{{cite web |url=http://clinicaltrials.gov/show/NCT00134563 |title=ClinicalTrials.gov}}</ref><ref name="pmid17122964">{{cite journal |author=Magne D, Mézin F, Palmer G, Guerne PA |title=The active metabolite of leflunomide, A77 1726, increases proliferation of human synovial fibroblasts in presence of IL-1beta and TNF-alpha |journal=Inflamm. Res. |volume=55 |issue=11 |pages=469–75 |year=2006 |pmid=17122964 |doi=10.1007/s00011-006-5196-x}}</ref><ref name="pmid19597083">{{cite journal |author=Cohen JA |title=Emerging therapies for relapsing multiple sclerosis |journal=Arch. Neurol. |volume=66 |issue=7 |pages=821–8 |date=July 2009 |pmid=19597083 |doi=10.1001/archneurol.2009.104 |url=}}</ref><ref name="Teriflunomide ">{{cite web |title=Teriflunomide, Interferon adjunct reduces MS lesions |url=http://www.msrc.co.uk/index.cfm/fuseaction/show/pageid/2933 |access-date=2010-10-03 |archive-date=2010-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101007161012/http://www.msrc.co.uk/index.cfm/fuseaction/show/pageid/2933 }}</ref> |- |- | [[Alemtuzumab]] || Campath<sup>®</sup> || <ref>{{cite web |url=http://www.neurologyreviews.com/07sep/alemtuzumab.html |title=Use for MS |accessdate=Sept 2007 |archivedate=2009-04-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090401011052/http://neurologyreviews.com/07sep/alemtuzumab.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://news.yahoo.com/s/afp/20081023/ts_afp/ |title=britainscienceresearch }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |- | [[Daklizumab]] || Zenapax<sup>®</sup> || <ref name="pmid17709711">{{cite journal |author=Rose JW, Burns JB, Bjorklund J, Klein J, Watt HE, Carlson NG |title=Daclizumab phase II trial in relapsing and remitting multiple sclerosis: MRI and clinical results |url=https://archive.org/details/sim_neurology_2007-08-21_69_8/page/784 |journal=Neurology |volume=69 |issue=8 |pages=785–789 |year=2007 |pmid=17709711 |doi=10.1212/01.wnl.0000267662.41734.1f}}</ref> |- |- | MBP8298 || Dirucotide<sup>®</sup> || <ref name="Warren">Warren KG, Catz I, Ferenczi LZ, Krantz MJ. ''Intravenous synthetic peptide MBP8298 delayed disease progression in an HLA Class II-defined cohort of patients with progressive multiple sclerosis: results of a 24-month double-blind placebo-controlled clinical trial and 5 years of follow-up treatment.'' Eur J Neurol. 2006;13:887-95. {{PMID|16879301}}</ref> |- |- | [[Rituksimab]] || Rituxan<sup>®</sup> || <ref>{{Cite web |title=NEJM - B-Cell Depletion with Rituximab in Relapsing-Remitting Multiple Sclerosis |url=http://content.nejm.org/cgi/content/short/358/7/676 |access-date=2010-10-03 |archive-date=2009-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090828235422/http://content.nejm.org/cgi/content/short/358/7/676 }}</ref> |- |- | BHT-3009 || <!--[[ ]]<sup>®</sup>--> || <ref>{{Cite web |title=Bayhill Therapeutics to Present Phase II Follow-up Data on BHT-3009 for Treatment of Multiple Sclerosis |url=http://www.drugs.com/clinical_trials/bayhill-therapeutics-present-phase-ii-follow-up-data-bht-3009-multiple-sclerosis-6846.html |access-date=2010-10-03 |archivedate=2011-08-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110806065441/http://www.drugs.com/clinical_trials/bayhill-therapeutics-present-phase-ii-follow-up-data-bht-3009-multiple-sclerosis-6846.html |deadurl=yes }}</ref> |- |- | [[Kladribine]] || Leustatin<sup>®</sup> |- |- | BG-12 || [[Dimetil fumarat]] || <ref>{{Cite web |title=''Biogen Idec's oral compound BG-12 achieves development milestones in MS and RA'' |url=http://www.msrc.co.uk/index.cfm/fuseaction/show/pageid/1679 |access-date=2010-10-03 |archive-date=2010-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100422131911/http://www.msrc.co.uk/index.cfm/fuseaction/show/pageid/1679 }}</ref> |- |- | [[Estriol]] || Trimesta<sup>®</sup> || <ref>{{Cite web |title=Adeona Announces Additional $860,000 Grant For Oral Estriol Multiple Sclerosis Clinical Trial |url=http://www.medicalnewstoday.com/articles/175483.php |access-date=2010-10-03 |archivedate=2010-07-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100722013609/http://www.medicalnewstoday.com/articles/175483.php |deadurl=yes }}</ref> |- |- | FTY720 || Fingolimod<sup>®</sup> || <ref>{{cite journal |author=Kappos L, Radue E-W, O'Connor P, Polman C, Hohlfield R, Calabresi P, Selmaj K, Agoropoulou C, Leyk M, Zhang-Auberson L, Burtin P for the FREEDOMS Study Group |title=''A placebo-controlled trial of oral fingolimod in relapsing multiple sclerosis'' |journal=New England Journal of Medicine |volume=362 |issue=5 |pages=epub ahead of print |year=2010 |pmid=20089952 |doi=10.1056/NEJMoa0909494}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.clinicaltrials.gov/ct/show/NCT00289978 |title=Efficacy and Safety of Fingolimod in Patients With Relapsing-Remitting Multiple Sclerosis. |publisher=ClinicalTrials.gov}}</ref> |- |- | [[Lakvinimod]] || Laquinimod<sup>®</sup> || <ref>{{cite journal |author=Tan IL, Lycklama à Nijeholt GJ, Polman CH et al |title=Linomide in the treatment of multiple sclerosis: MRI results from prematurely terminated phase-III trials |journal=Mult Scler |volume=6 |issue=2 |pages=99–104 |date=April 2000 |pmid=10773855}}</ref><ref name="pmid18572078">{{cite journal |author=Comi G, Pulizzi A, Rovaris M, ''et al'' |title=Effect of laquinimod on MRI-monitored disease activity in patients with relapsing-remitting multiple sclerosis: a multicentre, randomised, double-blind, placebo-controlled phase IIb study |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_june-21-27-2008_371_9630/page/2085 |journal=Lancet |volume=371 |issue=9630 |pages=2085–92 |date=June 2008 |pmid=18572078 |doi=10.1016/S0140-6736(08)60918-6}}</ref><ref name="pmid15781813">{{cite journal |author=Polman C, Barkhof F, Sandberg-Wollheim M et al |title=Treatment with laquinimod reduces development of active MRI lesions in relapsing MS |url=https://archive.org/details/sim_neurology_2005-03-22_64_6/page/n119 |journal=Neurology |volume=64 |issue=6 |pages=987–91 |date=March 2005 |pmid=15781813 |doi=10.1212/01.WNL.0000154520.48391.69}}</ref><ref>{{cite journal |author=Keegan BM, Weinshenker BG |title=Laquinimod, a new oral drug for multiple sclerosis |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_june-21-27-2008_371_9630/page/2059 |journal=Lancet |volume=371 |issue=9630 |pages=2059–60 |date=June 2008 |pmid=18572062 |doi=10.1016/S0140-6736(08)60894-6}}</ref> |- | [[Minociklin]] || Minocycline<sup>®</sup> || <ref>{{Cite web |title=Minocycline is proposed as an add-on therapy to improve the efficacy of glatiramer acetate (Copaxone) |url=http://www.msrc.co.uk/index.cfm?fuseaction=show&pageid=2350 |access-date=2010-10-03 |archive-date=2010-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100818115633/http://www.msrc.co.uk/index.cfm?fuseaction=show&pageid=2350 }}</ref> |- | [[Statin]] || Statin<sup>®</sup> || <ref>[http://www.webmd.com/multiple-sclerosis/news/20100415/statin-drugs-show-some-promise-multiple-sclerosis Statin Drugs May Help Treat MS]</ref> |- | [[Temsirolimus]] || Torisel<sup>®</sup> ||<ref>[http://www.docguide.com/news/content.nsf/news/852576140048867A85257631005858BC Temsirolimus Reduces Rate of Brain Atrophy in Patients With Relapsing-Remitting MS: Presented at ECTRIMS]</ref> |- | [[Dirukotid]] || Dirucotide<sup>®</sup> || <ref>[http://www.reuters.com/article/rbssHealthcareNews/idUSN0446381220080904 BioMS multiple sclerosis drug gets FDA fast track]</ref> |- |} Multipla skleroza je [[bolest]] nepoznatih uzroka, i zbog toga se u njenom [[terapija|liječenju]] ne primjenjuje metoda liječenje prema uzroku bolesti. Iako još nema pravog [[lijek]]a za multiplu sklerozu, postoje brojni medikamenti koji utiču na tok bolesti, oporavak od relapsa, i [[znaci bolesti|znake]] i [[simptom]]e bolesti. Primjenom brojnih kombinacija lijekova poboljšava se kvaliteta života bolesnika sa multiplom sklerozom.<ref>Вера Даскаловска, Мултипла склероза, Скопје, 2000.</ref> Kako je multipla skleroza bolest koja se razlikuje od bolesnika do bolesnika, pa čak i kod pojedinih bolesnika u različitim fazama bolesti, liječenje simptoma bolesti nije istovjetno kod svih bolesnika. Tokom liječenja multiple skleroze izuzetno je važno pažljivo praćenje bolesnika kako bi se izbjegao razvoj degenerativne faze bolesti, koja u velikoj mjeri ograničava dalji uspjeh liječenja. Mnogi bolesnici mogu živjeti i bez terapije, što zavisi od samog toka bolesti. Neki lijekovi imaju loše prateće pojave i rizike (prvenstveno kortikosteroidi). Prirodno pojavljivanje spontanih remisija (povlačenja simptoma) otežava utvrđivanje terapeutskih efekata eksperimentalnih tretmana. Ipak, uz pomoć [[magnetna rezonanca|magnetne rezonance]] moguće je registrovati razvoj lezija što omogućava određivanje najpovoljnije terapije. Do nedavno većina [[ljekar]]a koristila je u tretiranju multiple skleroze steroide koji posjeduju protiv-upalna svojstva. Momentalno terapija koja najviše djeluje je primjena beta [[interferon]]a. Ova terapija djeluje tako što smanjuje broj relapsa (pogoršanja) i time usporava progresiju bolesti. Ako se relaps ipak pojavi, on je kraći i slabiji. Dodatno, [[magnetna rezonanca]] pokazuje da beta [[interferon]] smanjuje broj lezija u nervnom sistemu. Konstantno se ispituju novi lijekovi za liječenje multiple skleroze.<ref>[http://www.mult-sclerosis.org/mstreatments.html Multiple Sclerosis Treatments] Posjećeno:jun 2010. {{en}}</ref> === Podjela MS lijekova === '''Lijekovi koji se primjenjuju u liječenju multiple skleroze se mogu podjeliti u sljedeće grupe. {{efn|Literatura za navedenu terapiju u tekstu detaljno je prikazana u tabeli lijevo uz svaki medikament koji se koristi u liječenju MS}} * ''Lijekovi koji se primjenjuju u akutnoj fazi bolesti'' kada je nastao relaps. * ''Lijekovi koji se primjenjuju nakon savladavanja akutnih simptoma'' za sprečavanje progresije bolesti, odnosno relapsa. Tada se dalje liječenje bolesnika nastavlja primjenom [[imunomodulatori|imunomodulacijskih lijekova]] koji imaju preventivno dejstvo, i sprečavaju razvoj degenerativne faze bolesti. * ''Simptomatski lijekovi''. Multipla skleroza je praćena različitim kliničkim simptomima koji bolesniku umanjuju kvalitet života, kao što su: ukočenost, trnci, problemi sa mokraćnom bešikom i stolicom. Za smanjenje tih [[simptom]]a se primjenjuju lijekovi za njihovo uklanjanje ili ublažavanje (tzv. simptomatsko liječenje). === Liječenje akutne faze bolesti === U liječenju neurološkog pogoršanja (relapsa) standardno primjenjeni [[lijek]]ovi su kortikosteroidi<ref>Burton JM, O'Connor PW, Hohol M, Beyene J (2009).'' "Oral versus intravenous steroids for treatment of relapses in multiple sclerosis"''. Cochrane Database Syst Rev (3): CD006921. doi:10.1002/14651858.CD006921.pub2. {{PMID|19588409}}.</ref>, čija se uloga u liječenju MS ogleda u: * ''Smanjenju [[ostrvo|otoka]]'', uklanjanju viška [[tekućine|tečnosti]] sa onih mjesta na kojima je mijelinska opna oštećena, što popravlja prenošenje nervnih [[impuls]]a. * ''Stabilizaciji funkcija krvno-moždane barijere'', čime se sprečava prodor novih aktivnih [[limfocit]]a iz periferne [[krv]]i u [[centralni nervni sistem]]. * ''Smanjenju aktivnosti [[imuni sistem|imunog sistema]]'', što usporava i stabilizuje aktivnost [[limfocit]]a. [[Datoteka:Alemtuzumab Fab 1CE1.png|thumb|right|Hemijska struktura Alemtuzumaba]] Na početku uvođenja kortikosteroida u terapiju MS primjenjivale su se male doze u toku više godina, što se pokazalo kao pogrešan način liječenja. Ovo je u izraženoj suprotnosti sa znatno korisnijom ''pulsnom terapijom kortikosteroidima''.{{efn|'''Pulsna terapija kortikosteroidima''' je intravenska primjena kortikosteroida u intravenskoj infuziji, u dozi od 500 mg u toku 7 dana ili 1 000 mg 3–4 dana. Nakon ove „udarne“ doze obično se dalje liječenje nastavlja malim dozama steroida tokom nekoliko dana, upotrebom lijeka na usta, da bi se sprječilo brzo ponavljanje simptoma, zbog razvoja steroidne zavisnosti.}} u kojoj se velike doze kortikosteroida primjenjuju u kraćem vremenskom periodu od 3 do 7 dana zavisno od upotrebljene doze. Budući da primjena kortikosteroida ima i neželjena dejstva (oštećenje [[sluznica|sluznice]] [[želudac|želudca]] i [[osteoporoza|osteoporozu]]), uz kortikosteroidnu terapiju daju se i lijekovi koji štite želudačnu sluznicu kao što su Peptoran<sup>®</sup> ili Ranital<sup>®</sup> i [[vitamin D]] (5000 jedinica na dan)<ref>[http://clinicaltrials.gov/ct2/show/NCT01024777?term=multiple+sclerosis&recr=Open&type=Intr&cntry1=EU+:DE&rank=2 Safety and Immunologic Effect of Low Dose Versus High Dose Vitamin D3 in Relapsing Remitting Multiple Sclerosis] Posjećeno 23.maj 2010.</ref>, i tablete [[kalcij]]uma (za sprečavanje nastanka [[osteoporoza|osteoporoze]]). Od ostalih nuspojava kortikosteroi]i mogu izazvati crvenilo u licu, prolazno uvećanje [[krvni pritisak|krvnog pritiska]] i nivoa [[šećer]]a u [[krv]]i, pojačano nakupljanje tečnosti, nemir i nesanicu, ali su te nuspojave obično blage i prolazne. Dugotrajna upotreba kortikosteroida, danas se izbjegava (kada je to moguće), jer ona može izazvati ozbiljnije nuspojave kao što su [[gojaznost|porast telesne težine]], [[Dijabetes|šećerna bolest]], [[akne]], [[osteoporoza]] (stanjivanje i pojačana lomljivost kostiju). Prema nekim preporukama, terapiju velikim dozama kortikosteroida ne bi trebalo primjenjivati više od 3 puta godišnje, ali zbog čestih relapsa kod nekih bolesnika, ona se mora primjeniti i češće. Osim za liječenje relapsa, kortikosteroidi se u MS primjenjuju u liječenju i drugih oblika primarnih [[Demijelinizirajuće bolesti|demijelinizacionih poremećaja]] kao što je CIS i ADEM takođe u velikoj dozi. Primjena kortikosteroida, daje dobre rezultate i kod bolesnika sa optičkim neuritisom, kod kojeg ona može imati preventivno dejstvo i sprječiti pojavu kliničkih simptoma čak i u naredne dvije godine, nakon čega njihovo dalje dejstvo prestaje. Kod malog broja bolesnika, mogu se javiti: [[alergija|alergijske manifestacije]] na liječenje kortikosteroidima ili odsustvo povlačenja relapsa. Ako [[bolest|bolesnik]] ne reaguje na liječenje kortikosteroidima, ili ispoljava [[Alergija#Simptomi|alergijske manifestacije]], što se može dogoditi kod određenih bolesnika u akutnoj fazi bolesti, mogu se primjeniti drugi postupci liječenja kao što su: plazmafereza,<ref name="KHATRI">KHATRI BO, KOETHE SM, McQUILLEN MP. ''Plasmapheresis with immunosuppressive drug therapy in progressive multiple sclerosis: a pilot study''. Arch Neurol 1984;41:734-8.</ref> primena imunoglobulina, ili imunosupresivna terapija.<ref>HAUSER SL, DAWSON DM, LEHRICH JR et al. ''Intensive immunosuppression in progressive multiple sclerosis.'' N Engl J Med 1983;308:173-80.</ref> === Sprečavanje progresije bolesti (relapsa) === ==== 1. Osnovna terapija ==== '''1.1.''' '''Interferon''' Najveći napredak u sprečavanju progresije bolesti, počinje [[1993]], sa otkrićem [[interferon|betainterferona]] Betaferon<sup>®</sup>. Prije ovog otkrića kod velikog broja bolesnika vrlo brzo su se razvijali teški neurološki ispadi, najčešće motorička slabost u donjim udovima, sa otežanim kretanjem i nestabilnošću u hodu. Nakon otkrića [[interferon#Tipovi interferona|interferona beta 1b]] Betaferon<sup>®</sup> ubrzo su pronađeni i [[interferon#Tipovi interferona|interferon beta 1a]] pod nazivom Rebif<sup>®</sup> i [[interferon#Tipovi interferona|interferon beta 1a]] Avonex<sup>®</sup>, čime je za bolesnike s multiplom sklerozom nastao značajan pomak u usporavanju razvoja [[simptom]]a bolesti i promjeni njenog daljeg toka. [[Interferon|Beta interferoni]] su zbog njihovog uticaja na prirodni tok multiple skleroze nazvani i [[imunomodulator|imunomodulacijski lijekovi]].<ref>MEDENICA RD, MUKERJEE S, ALONSO K, LAZOVIC G, HUSCHART T. ''Effective therapy for multiple sclerosis.'' J Clin Apheresis 1994;9:222-7.</ref> Od [[interferon]]a u našem organizmu nastaju [[interferon#Tipovi interferona|interferon alfa]] i [[interferon-gama|gama]]. U liječenju multiple skleroze može se upotrijebiti i primjeniti samo [[interferon#Tipovi interferona|interferon beta]]. Dejstvo beta interferona je pozitivno u oko 37% bolesnika. Na osnovu iskustava i prakse prihvaćen je stav da je beta interferon efikasniji ako se u liječenju primjeni, odmah nakon utvrđivanja dijagnoze bolesti, u većoj dozi i sa učestalim režimom primjene. '''1.2.''' '''Glatiramer acetat Copaxon<sup>®</sup>''' Osim interferona beta, u tretmanu multiple skleroze se koristi i glatiramer acetat, poznat pod nazivom Copaxon<sup>®</sup><ref name="Munari"/>. Copaxon<sup>®</sup> se primjenjuje potkožnim injekcijama svakodnevno, i vrlo dobro se podnosi. Mehanizam dejstva Copaxona<sup>®</sup> je drugačiji od interferona beta. Prema dosadašnjim istraživanjima, on je imao kod oko 29% bolesnika nešto manji učinak od [[interferon#Tipovi interferona|beta interferona]].<ref name="Munari"/> Imunomodulacijsko liječenje pokazuje sljedeće pozitivne rezultate<ref name="pmid19815268">{{cite journal |author=Comi G, Martinelli V, Rodegher M, Moiola L, Bajenaru O, Carra A, Elovaara I, Fazekas F, Hartung HP, Hillert J, King J, Komoly S, Lubetzki C, Montalban X, Myhr KM, Ravnborg M, Rieckmann P, Wynn D, Young C, Filippi M; PreCISe study group. |title=Effect of glatiramer acetate on conversion to clinically definite multiple sclerosis in patients with clinically isolated syndrome (PreCISe study): a randomised, double-blind, placebo-controlled trial |journal=Lancet. |volume=374 |issue= |pages=1503-11 |year=2009 |pmid=19815268 |doi= |url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19815268 }}</ref><ref name="pmid20421914">{{cite journal |author=Johnson KP |title=Risks vs benefits of glatiramer acetate: a changing perspective as new therapies emerge for multiple sclerosis |journal=Ther Clin Risk Manag. volume=15 |issue=6 |pages=153-72 |year=2010 |pmid=20421914 |doi= |url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20421914 }}</ref> kod bolesnika s multiplom sklerozom: * smanjenje učestalosti i težine neurološkog pogoršanja (relapsa) * smanjenje broja oštećenja bijele supstance (lezija), koje se vidi na [[magnetna rezonanca|magnetnoj rezonanci]]. * usporavanje napredovanja bolesti i razvoja trajnoga neurološkog oštećenja. Dok su [[interferon|beta interferon]] i Copaxon<sup>®</sup><ref name="Munari"/> standardni oblici liječenja relapsno remitirajućeg oblika bolesti, za liječenje sekundarno progresivnog oblika multiple skleroze u većini zemalja [[Evropa|Evrope]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] i [[Kanada|Kanade]], umjesto njega primenjuje se blaži citostatik Mitoxantron<sup>®</sup>. ==== 2. Eskalaciona terapija ==== Kod bolesnika kod kojih je neophodna intenzivnija imunosupresivna terapija u [[Evropa|evropskim]] zemljama upotrebljava se monoklonalno [[antitelo|antitijelo]] Tysabri<sup>®</sup>. Ovaj lijek nije bio odmah prihvaćen u svijetu, i bio je povučen iz upotrebe kada su se pojavile rijetke komplikacije (progresivna multifokalna leukoencefalopatija). Juna [[2006]]. FDA je ponovo odobrila Tysabri<sup>®</sup> kao monoterapiju kod relapsne forme MS.<ref name="tysabri">[http://www.tysabri.com/tysbProject/tysb.portal/_baseurl/threeColLayout/SCSRepository/en_US/tysb/home/about-tysabri/index.xml What is TYSABRI? ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120503215555/http://www.tysabri.com/tysbProject/tysb.portal/_baseurl/threeColLayout/SCSRepository/en_US/tysb/home/about-tysabri/index.xml |date=2012-05-03 }}Posećeno; jun 2010.{{en}}</ref> Ovaj [[lijek]] se može primjeniti samo kod pojedinih bolesnika koji u početnoj fazi bolesti, imaju učestale relapse, pokazuju slabiji oporavak, i izostanak zaustavljanja [[bolest]]i primjenom konvencionalnog načina liječenja. Tysabri<sup>®</sup> se primjenjuje prema određenom protokolu i kriterijumima zbog mogućih ozbiljnih neželjenih dejstava, koji se mogu izbjeći samo pažljivim izborom i posebnim nadgledanjem [[Bolest|bolesnika]] prije primjene ovog lijeka<ref name="tysabri"/>. ==== 3. Alternativna terapija ==== Osim nabrojenih lijekova, koji imaju uticaj na tok bolesti primjenjuju se intravenski imunoglobulini, uglavnom nakon [[porođaj]]a (istraživanja su pokazala da se učestalost recidiva simptoma multiple skleroze nakon porođaja može sprječiti imunoglobulinom). Nažalost neka novija istraživanja ''ne potvrđuju'' njihovu veću efikasnost u sprječavanju relapsa. Kod bolesnika koji ne primaju [[interferon]] ili Copaxon<sup>®</sup>, ili kod bolesnika kod kojih je [[interferon]] nedjelotvoran, primjenjuje se imunosupresivno liječenje azatioprinom Imuran<sup>®</sup>, a katkad u kombinaciji sa Copaxonom<sup>®</sup>, pa i sa [[interferon]]om.<ref name="Munari"/> Osobe sa MS mogu slobodno koristiti i ovu vrstu terapije radi smanjenja nekih simptoma bolesti, ali se nakon primjene, veoma teško može procjeniti njen realan učinak. Neki oblici alternativne terapije koji danas privlače pažnju istraživača su: suplementacija [[Vitamin D|vitaminom D]] i vitaminima antioksidantima, [[prehrana|dijete]] sa malom količinom zasićenih [[lipidi|masti]] i visokim količinama masnih kiselina. ==== 4. Zamjena plazme ==== Plazmafereza (zamjena plazme) je vrsta terapije koja se obično razmatra kod oko 10% bolesnika sa MS koji nisu dobro reagovali na terapiju steroidima, ili kod onih bolesnika kod kojih je potrebno smanjiti dozu kortikosteroida kako bi se izbjegle komplikacije koje mogu nastati zbog njihove dugotrajne upotrebe. Kod plazmafereze zamjenjuje se tečni dio [[krv]]i bolesnika ([[krv|krvna plazma]]) u kojoj se nalaze [[antitelo|antitijela]], za koje se pretpostavlja da napadaju mijelin nervnih ćelija.<ref name="KHATRI"/><ref>Petar K., Vanja B., ''Plazmafereza u neurološkim bolestima''. Acta Clinica Croatica, Vol.39 No.4 Prosinac 2000.</ref><ref>The Canadian Cooperative Multiple Sclerosis Study Group. ''The Canadian cooperative trial of cyclophosphamide and plasma exchange in progressive multiple sclerosis.'' Lancet 1991;337:441-6.</ref><ref>DAU PC. ''Plasmapheresis in acute multiple sclerosis: rationale and results.'' J Clin Apheresis 1991;6:200-4.</ref> ==== 5. Terapija trudnica, porodilja i dojilja sa MS ==== * '''Trudnoća''' Multipla skleroza ne povećava rizik od komplikacija tokom trudnoće, ali trudnice i porodilje u periodu dojenja djece, zahtjevaju poseban način njege i liječenja. Tokom [[trudnoća|trudnoće]] liječenje kortikosteroidima se primjenjuje samo u slučaju težih pogoršanja MS. Liječenje kortikosteroidima pogotovu treba izbjegavati tokom prva tri mjeseca trudnoće zbog uvećanog rizika za oštećenje [[plod]]a. Najbezbednija za plod je primjena kratkog tretmana metilprednizolona za liječenje pogoršanja [[simptom]]a MS tokom trudnoće. Primjena Mitoksantrona<sup>®</sup> i drugih citostatika u trudnoći je kontraindikovana. Za [[interferon|interferon beta]] ne postoje dokazi o njegovom štetnom dejstvu na plod. Zato se liječenje [[interferon]]om ne prekida u trudnoći ukoliko je bolesnica na samom početku trudnoće bila na ovoj [[terapija|terapiji]]. Veliki broj žena koje su liječene [[interferon|interferonom-beta]] tokom prvih nekoliko mjeseci trudnoće imale su normalnu trudnoću, [[porođaj]] i razvoj djeteta. Međutim, ovaj lijek povećava rizik od nastanka spontanih [[abortus|pobačaja]], tako da se ova terapija treba obustaviti, tokom trudnoće, kada to priroda bolesti dozvoljava „U svakom slučaju, terapiju [[interferon|interferonom beta]] ili glatiramer acetatom treba obustaviti ukoliko se trudnoća planira zbog nepoznanica o dejstvu ovih [[lijek]]ova na [[plod]]“<ref name="http"/> * '''Porođaj''' [[Porođaj]] kod žena oboljelih od MS, značajno se ne razlikuje od porođaja kod zdravih žena. Način porođaja određuje ginekolog prema propisanim ginekološkim - akušerskim, kriterijumima. „Ranije se smatralo da [[anestezija|spinalna anestezija]] povećava rizik od pogoršanja poslije [[porođaj]]a, ali upotreba savremene [[anestezija|epiduralne anestezije]] smatra se bezbjednom i pokazano je da ne povećava rizik od pogoršanja poslije porođaja.“<ref name="http"/> * '''Dojenje''' [[Dojenje]] se preporučuje i ne povećava rizik za pojavu pogoršanja, međutim potreban je veći oprez ako majke uzimaju [[lijek]]ove koji se izlučuju preko mlijeka. Dojenje se zabranjuje ukoliko majka prima kortikosteroide ili Mitoksantron<sup>®</sup> i ne preporučuje se tokom terapije [[interferon|interferonom beta]] i glatiramer acetat|glatiramer acetatom, jer nije poznato da li se navedeni lijekovi izlučuju putem majčinog mlijeka.<ref name="http"/> ==== 4. Simptomatska terapija ==== Simptomi u multiploj sklerozi su nepredvidljivi i različiti kod različitih bolesnika, kao i kod istog bolesnika u različitim fazama bolesti. Dok pojedini [[simptom]]i dolaze i prolaze, drugi mogu biti dugotrajniji, ali i stalni. Za liječenje ovih simptoma se osim promjene u načinu života, primjenjuje: * fizikalna terapija,<ref name="Rietberg">Rietberg et al.: ''Exercise therapy for multiple sclerosis.'' Cochrane Database Syst Rev. 2005; CD003980. {{PMID|15674920}} (Meta-Analyse)</ref><ref>[http://www.multipla-skleroza.com/page_7_0_0.asp Fizikalna terapija u MS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100825080640/http://www.multipla-skleroza.com/page_7_0_0.asp |date=2010-08-25 }} Posećeno:jun 2010.</ref> * govorna terapija, * radna terapija, * psihoterapija, * [[lijek]]ovi, * [[kirurgija|hirurške mjere]].<ref>Kesselring J, Beer S: ''Symptomatic therapy and neurorehabilitation in multiple sclerosis.'' Lancet Neurol. 2005;4(10):643–52 {{PMID|16168933}} (Übersichtsarbeit)</ref> Primjena simptomatske terapije, prije svega treba da spriječi ozbiljne komplikacije kao što je: [[upala pluća]], plućna embolija, tromboembolija, [[osteoporoza]], [[dekubitus]], kontrakture, infekcije mokraćnog sistema i dehidracij].<ref name="Rietberg"/> == Komplikacije == Najčešće moguće komplikacije multiple skleroze kod pojedinih bolesnika su * [[Mišići|Mišićni]] spazmi (grčevi), ili ukočenost * [[Paraliza]] (oduzetost), u većini slučajeva obično u nogama * Problemi sa mokraćnom bešikom i crijevima, nemogućnost kontrole mokrenja i defekacije (velike nužde) * Poremećaj [[ljudska seksualnost|seksualnih funkcija]] * [[Mentalni poremećaj]]i, kao što su [[Demencija|zaboravnost]], rasejanost ili poteškoće sa koncentracijom * [[Depresija]] * [[Epilepsija]] == Prognoza == [[Datoteka:Multiple sclerosis world map - DALY - WHO2002.svg|thumb|desno|250px|Invaliditet osoba sa MS, na 100.000 stanovnika u [[2002]]., prema podacima [[WHO|SZO]] ([[WHO]]). {{legenda|#b3b3b3|nepoznato}} {{legenda|#ffff65|do 13}} {{legend|#fff200|13–16}} {{legenda|#ffdc00|16–19}} {{legenda|#ffc600|19–22}} {{legenda|#ffb000|22–25}} {{legenda|#ff9a00|25–28}} {{legenda|#ff8400|28–31}} {{legenda|#ff6e00|31–34}} {{legenda|#ff5800|34–37}} {{legenda|#ff4200|37–40}} {{legenda|#ff2c00|40–43}} {{legenda|#cb0000|iznad 43}}]] Na početku bolesti, gotovo je nemoguće predvidjeti njen dalji tok, što na izvjestan način djeluje depresivno na oboljele od MS. U posljednjih nekoliko godina, objavljeno je nekoliko epidemioloških studija o mogućoj prognozi multiple skleroze. Rezultati su bili izuzetno pozitivni i pokazali su da je bolest često manje teška nego što se do sada pretpostavljalo.<ref>Pittock et al.: ''Change in MS-related disability in a population-based cohort: a 10-year follow-up study.'' Neurology. 2004; 62:51–9. {{PMID|14718697}}</ref> Ova tvrdnja temelji se na studiji kojom je analizirano 1.059 bolesnika sa MS u [[Minhen]]u, i koja je u obradi podataka koristila pojedinačne profile rizika, koji su se zasnivali na: toku bolesti, proširenoj skali ({{En|Disability Status Scale}}), trajanju bolesti, učestalosti javljanja, starosti bolesnika, i vremenu kada se bolest razvila.<ref>Daumer et al.: ''Prognosis of the individual course of disease-steps in developing a decision support tool for Multiple Sclerosis.'' BMC Med Inform Decis Mak. 2007;7:11 {{PMID|17488517}} [http://www.biomedcentral.com/1472-6947/7/11 Volltext]</ref> Predviđeni budući razvoj bolesti za osobe sa multiplom sklerozom zavisi od: * [[bolest|vrste bolesti]], * individualnih razlika organizma pojedinih bolesnika, * [[pol|spola]], * starosti bolesnika u momentu pojave bolesti, * karakteristika prvih [[znaci bolesti|znakova]] i [[simptom]]a, i * stepena invalidnosti nakon doživljene bolesti.<ref name="pmid8017890">{{cite journal|author=Weinshenker BG|title=Natural history of multiple sclerosis|journal=Ann. Neurol.|volume=36 |issue=Suppl|pages=S6–11|year=1994|pmid=8017890|doi=10.1002/ana.410360704}}</ref> Bolest se razvija i napreduje u toku narednih nekoliko desetina godina, a 30 godina se uzima kao prosječan broj godina od početka bolesti do [[smrt]]i [[bolest|bolesnika]].<ref name="pmid18970977"/> Očekivano trajanje života bolesnika sa MS je 50 godina, što je 10 godina manje od trajanja života drugih osoba.<ref name="pmid8017890"/> Gotovo 40% [[bolest|bolesnika]] doživljava 70 godina života.<ref name="pmid3495637"/> Ipak, dvije trećine [[smrt]]nih slučajeva, među ljudima sa MS direktno je povezan sa posljedicama bolesti.<ref name="pmid8017890"/> Veoma česta je pojava je da infekcija i komplikacije značajno povećavaju rizik i potenciraju razvoj samoubistvenih ideja kod osoba sa MS.<ref name="pmid18970977">{{cite journal|author=Compston A, Coles A|title=Multiple sclerosis|journal=Lancet|volume=372|issue=9648 |pages=1502–17|date=October 2008 |pmid=18970977|doi=10.1016/S0140-6736(08)61620-7 |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_october-25-31-2008_372_9648/page/1502}}</ref> [[Samoubistvo|Samoubistva]] su takođe česta. Ona su i do 7 puta češća kod osoba sa MS, nego kod osoba nepogođenih MS.<ref name="pmid8017890"/> Iako većina bolesnika gubi sposobnost hodanja prije kraja života, oko 90% bolesnika sa MS su još uvijek u stanju da hodaju samostalno 10 godina nakon početka bolesti, a 75% nakon 15 godina.<ref name="pmid3495637">{{cite journal|author=Phadke JG|title=Survival pattern and cause of death in patients with multiple sclerosis: results from an epidemiological survey in north east Scotland|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-neurology-neurosurgery-and-psychiatry_1987-05_50_5/page/523|journal=J. Neurol. Neurosurg. Psychiatr.|volume=50 |issue=5|pages=523–31|date=May 1987 |pmid=3495637|pmc=1031962 |doi=10.1136/jnnp.50.5.523}}</ref><ref name="pmid11321195">{{cite journal|author=Myhr KM, Riise T, Vedeler C, ''et al''|title=Disability and prognosis in multiple sclerosis: demographic and clinical variables important for the ability to walk and awarding of disability pension|journal=Mult. Scler.|volume=7|issue=1|pages=59–65|date=February 2001 |pmid=11321195|url=http://msj.sagepub.com/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=11321195|access-date=2010-10-03|archive-date=2021-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210221001733/https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/135245850100700110|dead-url=yes}}</ref> == Nova dostignuća u istraživanjima == ==== Hronična cerebrospinalna venska insuficijencija ==== Još daleke [[1863]]. dr. E. Rintflajš (''E. Rindfleisch'')<ref>E. Rindfleisch ''"Histologisches detail zu der grauen degeneration von gehirn und ruckenmark"''. Archives of Pathological Anatomy and Physiology. 1863;26:474-483.</ref> je primjetio tokom [[autopsija|obdukcije]] [[bolest|bolesnika]] sa MS da se u ''... „fokusima (žarištima) u mozgu i golim okom mogu se vidjeti mali krvni sudovi prepunjeni krvlju“...'' Tokom [[1937]]. godine dr. T. Dž. Putman, u svojoj studiji ({{En|Evidence of vascular occlusion in multiple sclerosis}}), opisuje da [[tromboza]] malih [[vena]] u oštećenom nervnom tkivu može biti uzrok multiple skleroze. Međutim priča o hroničnoj cerebrospinalnoj venskoj insuficijenciji (CCSVI) praktično počinje [[1973]]. na Univerzitetu [[Innsbruck]]u, kada je dr. Alfons Šeling (''F. Alfons Schelling'') započeo istraživanja posljedica velikih individualnih razlika venske drenaže ljudske [[lobanja|lobanje]]. Dr. Šeling je [[1981]]. otkrio kod „žrtava“ multiple skleroze, značajno smanjenje oticanja [[krv]]i iz lobanje, što je kao mogući uzrok ukazalo na hroničnu cerebrospinalnu vensku insuficijenciju (CCSVI) i postavilo smjernice za dalja istraživanja u ovoj oblasti.<ref>{{cite web |url=http://www.ms-info.net/evo/msmanu/984.htm |title=Damaging venous reflux into the skull or spine:Relevance to multiple sclerosis |accessdate=maj 2010 |language=en}}</ref> Veliku pažnju javnosti zadnjih nekoliko godina, privlači [[teorija]] proistekla iz istraživanja prof. Paola Zambonija (Ferara, [[Italija]]) i dr Živadinova ([[Buffalo]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]) o povezanosti hronične cerebrospinalne venske insuficijencije (CCSVI), ({{En|Chronic Cerebrospinal Venous Insufficiency}}) i multiple skleroze. Ova dva autora su iznijela pretpostavku da hronična cerebrospinalna venska insuficijencija, kod koje [[krv]] iz [[mozak|mozga]] i [[kičmena moždina|kičmene moždine]] ima zastoj (otpor) u povratku ka srcu, što uzrokujuje zastoj u kretanju krvi na nivou moždanog tkiva, što može biti jedan od uzroka pojave multiple skleroze. Ovakav zastoj uslovljen je stenozom (suženjem), hipoplazijom (manjim promjerom nego normalno) ili trombozom jugularne vene na [[vrat]]u i/ili vene azigos koja se nalazi duž kičmenog stuba. Ove dvije vene su u ljudskom organizmu glavne za povratak krvi iz mozga i kičmene moždine ka srcu. Urođen ili stečen poremećaj tokom života, u oticanju krvi iz mozga glavni je razlog, po teoriji ovih autora, za nagomilavanje krvi u moždanom ili tkivu [[produžena moždina|produžene moždine]]. Ovako uzrokovan zastoj venske krvi, može potencijalno imati različite posljedice. * ''Prva teorija'' je da ovaj zastoj dovodi do [[hipoksija|hipoksije]] (nedostatka [[kiseonik]]a) u [[mozak|moždanom]] [[tkivo|tkivu]] i konsekventnog propadanja vrlo osjetljivog mijelinskog omotača živca. * ''Druga teorija'' (CCSVI) objašnjava da usporen protok krvi kroz moždano tkivo, pored [[hipoksija|hipoksije]], dovodi i do nagomilavanja [[Željezo|željeza]] u moždanom tkivu kao posljedice propadanja i razgradnje [[eritrociti|eritrocita]] (crvenih krvnih zrnaca). Tim putem nagomilano željezo (hemosiderin) dovodi do prirodne reakcije [[imuni sistem|imunih snaga organizma]] koje izazivaju upalni proces i aktiviraju autoimunu reakciju koja dovodi do ostećenja mijelinskog omotača.<ref name="Živić">Živić S, ''Ima li nade za oboljele od multiple skleroze ?'' [http://www.stetoskop.info/Ima-li-nade-za-obolele-od-multiple-skleroze-4729-c46-content.htm Stetoskop.info ] Posećeno; maj 2010.</ref> Ukoliko se [[Dijagnostika|dijagnostikom]] dokaže suženje (stenoza), vene jugularis i/ili vene azigos ulazi se u proceduru njihovog rastezanja. Ova procedura je bezbolna, iako je bolesnik sve vrijeme svjestan.<ref name="Živić"/> Neki autori primarno (odmah) stavljaju stent (armaturu) u venu, ali ova procedura uvijek sa sobom nosi i rizik od tromboze pomenutog stranog tijela. [[Flebografija]] (snimanje vena) sa njihovim rastezanjem traje najčešće oko 30 minuta. Prema dosadašnjim iskustvima kod operisanih bolesnika, popravlja se fizička aktivnost, smanjuje se [[Mišićni spazam|spazam]] [[mišići|mišića]], a [[govor]] se u potpunosti normalizuje.<ref name="Živić"/> ==== Hiperbarična oksigenacija u liječenju MS ==== U toku nekoliko zadnjih godina, sve više je aktuelna vaskularna [[teorija]] o nastanku multiple skleroze.<ref name="Živković"/> Ova teorija pretpostavlja da je mogući uzrok za nastanak MS vaskularno-ishemijska bolest [[krvni sudovi|krvnih sudova]] [[mozak|mozga]], koja je praćena oštećenjem malih krvnih sudova mozga, i transformacijom [[endotel]]nih [[ćelija]] ka [[fagocitoza|fagocitnoj aktivnosti]]. Ovi poremećaji izazivaju prekid kontinuiteta u postkapilarnim venulama, što izaziva formiranje [[ostrvo|otoka]], posljedičnu [[ishemija|ishemiju]] i sekundarnu imunološku reakciju.<ref name="James">{{cite book | last = James P. | first = et all | authorlink = | coauthors = | title = ''Hyperbaric Oxygen Therapy in Miscellaneous Neurological Discorders,'' | edition = In Textbook of Hyperbaric Medicine K.K Jain American College of Hyperbaric Medicine | year = 1996 | publisher = Hogerfe & Huber Publishers | location = USA | language = {{en}} | id = | pages = }}</ref> Polazeći od ovih pretpostavki istraživači su došli do zaključka da reaktivni [[oksidacija|oksidacioni proces]] i povišena [[lipidi|lipidna]] peroksidacija kao posljedica [[ishemija|ishemije]], može dovesti do pojave procesa demijelinizacije u [[centralni nervni sistem|centralnom nervnom sistemu]].<ref name="Ефуни">Ефуни С.Н.''Патофизиологически аспекти лечебново и токсическово деиствиа гипербарического кислорода''. Глава II у С. Н. Ефуни: Руководство по Гипербарическој Оксигенации., Москва, 1986.</ref> Imajući u vidu ova otkrića, brojni istraživači započeli su sa primjenom [[hiperbarična medicina|hiperbarične oksigenoterapije]] u liječenju MS. [[Datoteka:ХБО у БЛКС 301М.jpg|thumb|right|300px|Liječenje bolesnice u jednomjesnoj hiperbaričnoj komori]] Nažalost primjena ove metode nailazi, u medicinskim krugovima, na razna oprečna mišljenja i stavove.<ref>Rabrenović M, Matunović R, Rabrenović V, Zoranović U. ''Hiperbarična medicina - mogućnosti i dileme.'' Vojnosanitetski pregled. 2008; 65(3):235-238.</ref> Dok je jedni prihvataju i primenjuju u praksi, kod drugih ona nailazi na otpor i odbijanje. Zato danas kod nas i u svetu veliki broj istraživača studiozno radi na ovom problemu.<ref name="Živković"/> [[Kiseonik]] pod povišenim [[tlak|pritiskom]] ([[hiperbarična medicina|hiperbarična oksigenoterapija]]) ima značajno mjesto u lečenju MS jer: * Eliminiše [[hipoksija|hipoksiju]] * Djeluje imunosupresivno * Stabilizuje [[endotel]] [[kapilar]]a, što ima snažno [[ostrvo|antiedematozno]], a samim tim jako protivupalno dejstvo, * Olakšava prijenos kroz moždano [[krv]]nu barijeru * Povećava produkciju antioksidativnih [[enzim]]a (npr. katalaze i SOD) u vrlo kratkom vremenu.<ref name="Ефуни"/> Primjena [[hiperbarična medicina|hiperbarične oksigenoterapije]] kod MS, na osnovu sprovedenih brojnih istraživanja, dala je dobre rezultate, ali samo kod bolesnika kod kojih se sa liječenjem započelo u ranoj fazi bolesti (uglavnom u mlađih bolesnika sa MS). Nakon liječenja u [[barokomora|hiperbaričnim komorama]], bolesnicima sa MS značajno je produženo vrijeme trajanja remisije bolesti, značajno redukovan spazam mišića, i poboljšano opšte stanje organizma uz redukciju stepena invalidnosti za preko 2 poena po EDSS Skali).<ref name="Živković"/> Liječenje [[hiperbarična medicina|hiperbaričnom oksigenoterapijom]] se obično sprovodi u jednomjesnim ili višemjesnim [[barokomora|hiperbaričnim komorama]], sa 100% medicinskim [[kiseonik]]om u inicijalnoj seriji od 20 jednodnevnih tretmana na apsolutnom pritisku od 1,5 do 2,0 [[bar]]a. Zatim se liječenje nastavlja stabilizirajućim seansama na svaka tri mjeseca u serijima od 5 - 8 jednodnevnih boravaka u [[barokomora|barokomori]] u narednih 12 do 18 mjeseci.<ref name="Živković">Živković M. ''Hiperbarična i podvodna medicina'' Beograd, Nauka, 1998. str 187-191.</ref> {{-}} == Napomene == {{notelist|group=lower-alpha}} == Izvori == {{izvori|2}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Multiple sclerosis}} * http://www.intelihealth.com/IH/ihtIH/WSIHW000/8320/8320.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101230013220/http://www.intelihealth.com/IH/ihtIH/wsihw000/8320/8320.html |date=2010-12-30 }} * http://www.msrc.co.uk/ * http://www.multipla-skleroza.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100730055123/http://www.multipla-skleroza.com/ |date=2010-07-30 }} [[Kategorija:Bolesti nervnog sistema]] 90w69lnmsms1040pa8mn8zta2j7ef40 10 64825 42716744 42675006 2026-11-06T11:26:28Z ~2026-58955-29 408978 42716744 wikitext text/x-wiki {{Nase novakovićiljeno mesto |mesto={{{mjesto}}} |slika={{#if:{{{slika|}}}|{{{slika}}}| }} |opis_slike={{{opis_slike|}}} |grb={{#if:{{{grb|}}}|{{{grb}}}| }} |veličina grb={{{veličina grb|}}} <!--Administrativni podaci--> |država={{zastava|Bosna i Hercegovina}} |adm1={{{entitet|}}} |adm1l=Entitet |adm1d={{zastava|{{{entitet}}}}} |adm2={{{distrikt|}}} |adm2l=Distrikt |adm2d=[[{{{distrikt}}}]] |adm3={{{kanton|}}} |adm3l=Kanton/Županija |adm3d={{{kanton|}}} |adm4={{{opština|}}} |adm4l=[[opštine Bosne i Hercegovine|Opština/Općina]] |adm4d={{{opština}}} |adm5={{{gradska opština|}}} |adm5l=[[opštine Bosne i Hercegovine|Opština]] |adm5d=[[Opština {{{gradska opština}}}]] |adm6={{{grad|}}} |adm6l=Grad |adm6d=[[{{{grad}}}]] |geografska_širina={{#if:{{{gšir|}}}|{{#expr: trunc {{{gšir}}} }}° {{padleft:{{#expr: trunc (60*({{{gšir}}} - trunc {{{gšir}}})) }}|2|0}}′ {{padleft:{{#expr: 60*(60*({{{gšir}}} - trunc {{{gšir}}}) - trunc (60*({{{gšir}}} - trunc {{{gšir}}}))) round 0 }}|2|0}}" SGŠ}} |geografska_dužina={{#if:{{{gduž|}}}|{{#expr: trunc {{{gduž}}} }}° {{padleft:{{#expr: trunc (60*({{{gduž}}} - trunc {{{gduž}}})) }}|2|0}}′ {{padleft:{{#expr: 60*(60*({{{gduž}}} - trunc {{{gduž}}}) - trunc (60*({{{gduž}}} - trunc {{{gduž}}}))) round 0 }}|2|0}}" IGD}} |nadm visina={{{nadm visina|}}} |vremenska zona=centralnoevropska:<br /> [[UTC]]+1 |populacija={{{populacija|}}} |popis=<small>[[Popis stanovništva Bosne i Hercegovine 1991.|1991]]</small> <!--Komunikacioni i identifikacioni kodovi i brojevi--> |poštanski kodl=[[Poštanski kod|Poštanski broj]] |poštanski kod={{{poštanski kod|}}} |pozivni brojl=[[Spisak pozivnih brojeva u Bosni i Hercegovini|Pozivni broj]] |pozivni broj={{{pozivni broj|}}} |registarska oznakal= |registarska oznaka= <!--Geografski podaci--> |gšir={{{gšir|}}} |gduž={{{gduž|}}} | mapa = {{location map2|Bosnia|label={{{mjesto}}}|float=center|lat={{{gšir}}}|long={{{gduž}}}|width=280}} |mapa slika=Bosnia and Herzegovina location map.svg |mapa jug=42.4 |mapa sever=45.4 |mapa istok=19.9 |mapa zapad=15.5 |ispod slike={{{mjesto}}} na mapi [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] <!--Doterivanje izgleda--> |donja lajsna=border-bottom: 1px #e4e4e4 solid; |bez lajsne=border-bottom: 1px #f9f9f9 solid; |srednja lajsna=border-right: 1px #f9f9f9 solid; |levo ravnanje=padding-left:0.6em; |levo ravnanje2=padding-left:1.6em; }}<!--Koordinate--> {{#if:{{{gšir|}}}|<span id="coordinates" class="plainlinks" style="white-space:nowrap; z-index:1"><br />Koordinate: [https://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?pagename={{FULLPAGENAMEE}}&params={{#expr: trunc {{{gšir}}} }}_{{padleft:{{#expr: trunc (60*({{{gšir}}} - trunc {{{gšir}}})) }}|2|0}}_{{padleft:{{#expr: 60*(60*({{{gšir}}} - trunc {{{gšir}}}) - trunc (60*({{{gšir}}} - trunc {{{gšir}}}))) round 0 }}|2|0}}_N_{{#expr: trunc {{{gduž}}} }}_{{padleft:{{#expr: trunc (60*({{{gduž}}} - trunc {{{gduž}}})) }}|2|0}}_{{padleft:{{#expr: 60*(60*({{{gduž}}} - trunc {{{gduž}}}) - trunc (60*({{{gduž}}} - trunc {{{gduž}}}))) round 0 }}|2|0}}_E {{#expr: trunc {{{gšir}}} }}°&nbsp;{{padleft:{{#expr: trunc (60*({{{gšir}}} - trunc {{{gšir}}})) }}|2|0}}′&nbsp;{{padleft:{{#expr: 60*(60*({{{gšir}}} - trunc {{{gšir}}}) - trunc (60*({{{gšir}}} - trunc {{{gšir}}}))) round 0 }}|2|0}}"&nbsp;SGŠ, {{#expr: trunc {{{gduž}}} }}°&nbsp;{{padleft:{{#expr: trunc (60*({{{gduž}}} - trunc {{{gduž}}})) }}|2|0}}′&nbsp;{{padleft:{{#expr: 60*(60*({{{gduž}}} - trunc {{{gduž}}}) - trunc (60*({{{gduž}}} - trunc {{{gduž}}}))) round 0 }}|2|0}}"&nbsp;IGD]</span>| <includeonly>[[Kategorija:Nepoznate geografske koordinate (BiH)]]</includeonly> }}{{ #if:{{NAMESPACE}}||{{#if:{{{slika|}}}||[[Kategorija:Članci o naseljima u BiH bez slika‎ ]] }} }}<noinclude> [[Kategorija:Bosanskohercegovački šabloni]] [[Kategorija:Infokutije za gradove|BiH]] [[Kategorija:Infokutije]] </noinclude> skndctfvxg465qn29gbbgnmdidu1o8k 0 67682 42716449 42550438 2026-11-05T13:39:39Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716449 wikitext text/x-wiki {{POV}} '''Operacija Račak''' je naziv za ubistvo velikog broja [[Kosovo|kosovskih]] [[Albanci|Albanaca]]-, prilikom napada srpskih snaga na selo [[Račak]] ([[albanski jezik|alb]]. ''Reçak'') [[15. 1.|15. januara]] [[1999]]. U Račku je toga dana ubijeno 45 meštana, uglavnom odraslih muškaraca. Razni izveštaji ([[Human Rights Watch]], [[Organizacija za evropsku bezbjednost i saradnju|OEBS]], [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|ICTY]]) događaje u Račku karakterišu kao masakr albanskih [[civil]]a od strane srpskih snaga.<ref>[http://www.icty.org/sid/7767 INTRODUCTORY STATEMENT BY JUSTICE LOUISE ARBOUR, PROSECUTOR ICTY AND ICTR]</ref><ref name="OEBS">[http://www.osce.org/publications/odihr/1999/11/17755_506_sr.pdf Kosovo: kako viđeno, tako rečeno] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101114133046/http://www.osce.org/publications/odihr/1999/11/17755_506_sr.pdf |date=2010-11-14 }} (Izveštaj OEBS-a)</ref><ref name="Po naređenju">[http://www.hrw.org/legacy/reports/2001/kosovo/Po_naredjenju.pdf Po naređenju: ratni zločini na Kosovu] (Izveštaj Human Right Watch-a)</ref> [[Slobodan Milošević|Miloševićeve]] vlasti su tvrdile da su svi ubijeni bili pripadnici "šiptarske terorističke bande" poginuli u oružanim borbama sa snagama bezbednosti.<ref name="Buja">[http://www.sense-agency.com/ba/stream.php?sta=3&pid=11531&kat=6 Sense: Milošević i „komandant Buja“ 05. jun 2002.]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Kontroverze se uglavnom vrte oko broja lica ubijenih po kratkom postupku u odnosu na one koji su poginuli u borbi.<ref>Dr. Mark A. Wolfgram: Democracy and Propaganda: NATO’s War in Kosovo; European Journal of Communication 2008.</ref><ref>[http://news.beograd.com/srpski/clanci_i_misljenja/toronto_sun/010401_prevara_koja_je_zapocela_rat.html Prevara koja je zapocela rat]</ref> [[Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija]] je osudio masakr kosovskih Albanaca u Račku.<ref>[http://www.un.org/News/Press/docs/1999/19990119.sc6628.html SECURITY COUNCIL STRONGLY CONDEMNS MASSACRE OF KOSOVO ALBANIANS IN SOUTHERN KOSOVO]</ref> Račak je izazvao bitan preokret u odnosu međunarodne zajednice prema [[kosovski rat|ratu na Kosovu]] i Metohiji i doveo je do [[NATO bombardovanje SRJ|NATO intervencije]] iste godine.<ref name="news.bbc.co.uk">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/1812847.stm Racak massacre haunts Milosevic trial]</ref> Naknadnim sudjenjem Slobodanu Miloševiću u Hagu, ovaj slučaj je odbačen kao masakr, usled dostavljanja dokaza o pripadnicima terorističke organizacije koji su bili pretnja kako ne albanskom stanovništvu, tako i albanskom. == Pozadina == Račak je selo pola kilometra južno od [[Štimlje|Štimlja]], na obroncima planine Nerodimke. Od Račka počinje put dublje u planinu, koja je tokom kosovskog sukoba pružala utočište snagama OVK.<ref name="vreme"/> Pre raseljavanja, koja su se dešavala u 1998-1999, selo je imalo oko 2000 stanovnika.<ref name="OEBS"/> Nakon racije srpskih snaga u srpnju [[1998]], tokom koje su kuće i radnje opljačkane i zapaljene, većina seljana se preselilo kod rođaka u naseljima Štimlje i [[Uroševac]]. U januaru 1999, samo oko 350 stanovnika je ostalo u Račku.<ref name="asseen">[http://www.osce.org/item/17755.html?ch=513 Kosovo/Kosova: As Seen, As Told] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181115195323/https://www.osce.org/item/17755.html?ch=513 |date=2018-11-15 }}, "Part V: The Municipalities - Stimlje/Shtime", OSCE, 1999</ref> [[Datoteka:Selo racak.jpg|thumb|desno|Položaj sela [[Račak]] na karti [[Kosovo|Kosova]].]] [[Oslobodilačka vojska Kosova]] (OVK) je bila prisutna u selu, sa bazom u blizini elektrane.<ref name="OEBS"/> Smatra se da povod masakru predstavlja zaseda [[Oslobodilačka vojska Kosova|OVK]] u kojoj su par dana ranije ubijena tri srpska policajca.<ref name="Po naređenju"/> [[8. 1.|8. januara]] 1999 policijska vozila su upala u zasedu blizu Dulje, zapadno od Štimlja. Dva policajca su bila ubijena i još dva ranjena – jedan od njih je kasnije umro u bolnici. Na policijski konvoj je pucano iz streljačkog oružja, teških [[mitraljez]]a i bacača raketa.<ref name="OEBS"/> [[10. 1.|10. januara]] je OEBS je izvešten o još jednoj zasedi u Slivovu, južno od Štimlja, kada je u napadu ranjen jedan policajac koji je kasnije umro u bolnici. KVM je pronašla dokaze o razmeni vatre iz lakog oružja, ali nije mogla da potvrdi da li se radilo o zasedi.<ref name="OEBS"/> Od 12. do 15. januara srpske snage su u područje oko Štimlja dovlačile pojačanja, uključujući [[oklopno vozilo|oklopna vozila]], [[tenk]]ove i tešku [[artiljerija|artiljeriju]].<ref name="OEBS"/> [[VJ]] je uspostavila stalnu poziciju u selu Dulje, blizu mesta zasede, kao i blizu Crnoljeva, zapadno od Štimlja. Dana [[14. 1.|14. januara]], OEBS-KVM je izvestila o tenkovskoj, minobacačkoj, mitraljeskoj i puščanoj paljbi blizu sela Javor i Lužnica, zapadno od Štimlja. Međutim, OEBS-u nije bio dozvoljen pristup u područje. Oficir za vezu VJ je rekao da se tamo odvija sukob sa OVK, ali da ni jedna od strana nije pretrpela gubitke.<ref name="OEBS"/> U četvrtak, [[14. 1.|14. januara]] uveče, policija je opkolila selo Račak, na dva kilometra od Štimlja.<ref name="vreme"/> Policija je sumnjala da se tamo kriju ubice policajca, nastradalog u zasedi par dana ranije. Na dan [[15. 1.|15. januara]], misija OEBS-a je izvestila o ozbiljnom pogoršanju situacije u području Štimlja. Sela Račak, Malopoljce, Petrovo i Belince (južno i zapadno od Štimlja) bila su najviše pogođena. Verifikatori su videli kako gore kuće u Račku i Malopoljcu, i bili svedoci da su [[tenk]]ovi i oklopna vozila VJ pucali direktno na kuće blizu sela Malopoljce i Petrovo.<ref name="OEBS"/> == Napad na selo == {{Quote box | citat = „Ako na jednoj strani imate gotovo 50 mrtvih, a na drugoj samo jednog ranjenog, onda izgleda da to mesto nije bilo dobro branjeno<ref name="sense-agency.com">[http://www.sense-agency.com/ba/stream.php?sta=3&pid=11552&kat=6 RAČAK NIJE BIO LEGITIMNA VOJNA OPERACIJA]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>“ | izvor = Žozef Mezonev, KVM | width = 40% | align = right}} Napad na Račak su izveli pripadnici posebnih snaga policije ([[SAJ]] i [[Crvene beretke|JSO]]).<ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/1312900/Massacre-that-started-long-haul-to-justice.html Massacre that started long haul to justice]</ref> Napadom je rukovodio [[Goran Radisavljević Guri]].<ref name="Guri">{{Cite web |title=Guri:U Račku smo pobili teroriste |url=http://www.naslovi.net/2009-01-25/gradjanski/guri-u-racku-smo-pobili-teroriste/1011524 |access-date=2010-05-02 |archivedate=2012-09-03 |archiveurl=https://archive.today/20120903164412/http://www.naslovi.net/2009-01-25/gradjanski/guri-u-racku-smo-pobili-teroriste/1011524 |deadurl=yes }}</ref> On tvrdi da se u Račku nalazilo oko 140 pripadnika OVK, protiv kojih se borilo 35 srpskih policajaca.<ref name="Guri"/> Prema drugim izvorima, u napadu je učestvovalo oko 100 policajaca uz artiljerijsku podršku Vojske Jugoslavije.<ref name="sense-agency.com"/> Prema tvrdnjama meštana, među napadačima su bili i srpski žitelji iz [[Štimlje|Štimlja]] obučeni u policijske uniforme.<ref name="OEBS"/> Komadant OVK Šukri Buja navodi da se u selu uoči napada nalazilo 47 njegovih boraca.<ref name="Buja"/> Kosovski informacioni centar navodi da je [[15. 1.|15. januara]] ujutro izvršeno granatiranje Račka sa dva obližnja brda.<ref name="vreme">{{Cite web |title=Tragedija u Račku |url=http://www.vreme.com/arhiva_html/431/2.html |access-date=2010-05-02 |archive-date=2013-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130213115652/http://www.vreme.com/arhiva_html/431/2.html |dead-url=yes }}</ref> Prilikom ulaska u selo, srpska policija se sukobila sa pripadnicima OVK. Prema saopštenju MUP-a Srbije, prilikom ulaska u selo na policiju je pucano iz automatskog oružja, minobacača i ručnih bacača, ali se OVK, nakon pretrpljenih gubitaka, ubrzo povukao na brda južno od sela.<ref name="vreme"/> Na samom početku napada poginulo je 9 a ranjeno 8 boraca OVK, pa su se ostali povukli do položaja kod sela Lužane.<ref>[http://www.sense-agency.com/ba/stream.php?sta=3&pid=11529&kat=6 Sense: Ko je ispalio prvi metak u Račku (Mirko Klarin) 06. jun 2002.]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Prilikom sukoba ranjen je jedan policajac i oštećeno je više policijskih vozila.<ref name="vreme"/> Prema izjavama preživelih meštana, nakon združenog napada vojske i policije, pripadnici srpskih snaga su ušli u Račak između 7<ref name="OEBS"/> i 8<ref name="vreme"/> časova ujutro. Neki od njih su nosili policijske uniforme, drugi crne uniforme i "fantomke" preko lica.<ref name="OEBS"/> Meštani navode da je policija nakon ulaska u selo započela pretragu po seoskim kućama.<ref name="vreme"/> Iljaz Imeri priča kako se sa još mnogo seljana sklonio u komšijskoj kući. Oko osam ujutro, u kuću je upala policija i sve izvela napolje. Ženama i deci je rečeno da beže, a muškarci su zadržani. Iljaz Imeri kaže da im je policija rekla: "Vas tražimo".<ref name="vreme"/> Naređeno im je da trče uz brdo, da bi potom počela pucnjava sa svih strana. Imeri i još jedan čovek pali su u jarak, praveći se mrtvi i tu ostali do pet popodne.<ref name="vreme"/> Musa Jakupi je izjavio da je policija upala u njegovu kuću i postrojila ih uza zid. Žene i deca su odvedeni u jednu sobu, muškarci u drugu, gde su tučeni. Policija je potom izvela muškarce iz kuće i odvela ih do seoskog bunara, gde im je naređeno da trče. Jakupi kaže da su očekivali da policija svakog časa zapuca na njih, ali je u tom trenutku pripucao UČK, a seljaci su zalegli. U tom položaju su proveli nekoliko sati.<ref name="vreme"/> Starac Hizer Emini, takođe meštanin Račka, potvrđuje da ga je policija, sa još 25 muškaraca, odvela u zonu sukoba sa UČK-om. "Rečeno nam je da trčimo, ali nismo mogli jer smo uhvaćeni u unakrsnu vatru, pa smo legli i tako ostali sledećih sedam sati".<ref name="vreme"/> Sanije Ramadani tvrdi da je bila u podrumu sa oko 25 žena i dece kad su upala trojica srpskih policajaca, jedan od njih je nosio masku i tečno govorio albanski. Policajci su tražili oružje, kad ga nisu našli, otišli su. Sanije Ramadani kaže da se u štali nedaleko odatle sakrilo 26 muškaraca, među kojima je bio i njen brat Sadik, koji je kasnije nađen mrtav.<ref name="vreme"/> Predveče, kada se srpska policija povukla, OVK se vratila u Račak i odnela tela 10 poginulih vojnika, koji su kasnije uz vojne počasti sahranjeni u selu Malopoljce, južno od Štimlja. Ostala tela su ostavljena u selu.<ref name="Buja"/> == Istraga == Masakr u Račku je istražila i dokumentovala misija [[Organizacija za evropsku bezbjednost i saradnju|OEBS]]-a na Kosovu. Činjenice koje je sakupila i proverila [[Kosovska verifikaciona misija]] (KVM) govore o proizvoljnim hapšenjima, vansudskim ubijanjima i unakažavanju nenaoružanih civila koja su sprovodile snage bezbednosti SRJ.<ref name="OEBS"/> Verifikatori OEBS-a su [[16. 1.|16. januara]] pronašli ukupno 40 tela na različitim lokacijama, od toga 20 na jednom mestu, u jarku.<ref name="OEBS"/> Među žrtvama je bilo 20 muškaraca koji su prema izveštajima bili uhapšeni prethodnog dana.<ref name="OEBS"/> Kanadski general Žozef Mezonev, pripadnik Kosovske verifikacione misije koji je 16-og ujutro u jaruzi video leševe, posvedočio je da su ubijeni iz blizine, najčešće hicima u glavu.<ref name="sense-agency.com"/> Mnoge žrtve su imale po više rana od metaka. Bilo je tela kojima je bila odsečena glava.<ref name="OEBS"/> Osim mrtvih, verifikatori su u selu videli i pet civila koji su bili ranjeni mecima, među kojima su bili jedna žena i dečak.<ref name="OEBS"/> Šef misije OEBS-a [[Vilijam Voker]] je posetio mesto zločina, osudio masovno ubistvo i pozvao Međunarodni sud da istraži masakr. Takođe je stupio u kontakt sa vladom SRJ i od nje zatražio da objavi imena onih koji su učestvovali u operacijama vojske i policije oko Štimlja, kako bi se pronašlo ko je odgovoran za ubijanje. Beogradske vlasti su poricale sve optužbe o ubijanju civila, tvrdeći da su bili ubijeni isključivo borci OVK. Vlasti su Vokera zvanično prolasile za "[[persona non grata]]", nazivajući ga “predstavnikom i zaštitnikom separatizma i terorizma”, te mu je naloženo da napusti zemlju.<ref>Izjava predsednika Srbije Milana Milutinovića, Borba, 18. januar 1999.</ref> [[18. 1.|18. januara]] je Luiza Arbur, glavni tužilac [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju]] (MKSJ), pokušala ući na Kosovo kroz Republiku Makedoniju, kako bi istražila prijavljena zlodjela u Račku.<ref name="Po naređenju"/> Njoj je odbijen ulazak na Kosovo od vlasti u Beogradu, a kasnije je izjavila da će istražiti masovno ubijanje u Račku, "sa ili bez pristupa tom teritoriju". Prema istrazi Tužilaštva MKSJ, u Račku se dogodilo sledeće: {{izdvojeni citat|[[15. 1.|15. januara]] [[1999]]. u ranim jutarnjim satima selo [[Račak]] su napale snage SRJ i Srbije. Nakon što su jedinice [[Vojska Jugoslavija|Vojske Jugoslavije]] izvšile granatiranje, [[policija Srbije|srpska policija]] je kasnije ujutru ušla u selo i počela pretragu od kuće do kuće. Seljaci koji su pokušali da pobegnu od srpske policije su ubijani širom sela. Grupa od oko 25 muškaraca je pokušala da se sakrije u jednoj građevini, ali su otkriveni od strane srpske policije. Oni su tučeni, a zatim odvedeni do obližnjeg brda, gde su policajci pucali i ubili ih.<ref>"[https://web.archive.org/web/20000817025741/http://www.un.org/icty/indictment/english/mil-ii990524e.htm The Prosecutor of the Tribunal against Slobodan Milosevic, Milan Milutinovic, Nikola Sainovic, Dragoljub Ojdanic, Vlajko Stojiljkovic]" para 98a. International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia, 22 May 1999</ref>}} Nemački novinar Bo Adam, koji je istraživao slučaj Račak, navodi ponešto drukčiju verziju nego tužilaštvo. Naime, on navodi da je u jednoj kući bilo sakriveno 25 muškaraca, ali pošto su otkriveni, počeli su da beže i srpske snage su otvorile vatru na njih.<ref>[http://www.sense-agency.com/ba/stream.php?sta=3&pid=6089&kat=6 Sense: Da li su u Račku „otrčali“ ili „odvedeni“ u smrt? 26. januar 2005.]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Prema zvaničnoj verziji srpskih vlasti, svi ubijeni Albanci su bili borci OVK-a poginuli u borbi. Dan posle ubistva, [[Policija Srbije|MUP Srbije]] je izdao izjavu tvrdeći da su se jedinice policije našle pod vatrom "albanskih terorističkih grupa ... na putu za selo Račak u opštini Štimlje". U protivnapad koji je usledio "nekoliko desetina terorista je ubijeno u sukobima sa policijom. Većina njih su nosili uniforme sa oznakama albanske terorističke organizacije koja sebe naziva [[Oslobodilačka vojska Kosova]] (OVK).<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/monitoring/256392.stm "Serbs say terrorists killed at Račak"]. Report by Yugoslav state news agency Tanjug, translated by BBC Monitoring. 16 January 1999</ref> Prema izveštaju [[Human Rights Watch]]-a, [[Policija Srbije]] je u Račku pucala u civile, mučila zarobljenike i ubijala ih po kratkom postupku.<ref name="Po naređenju"/> Prema izjavama očevidaca stranim novinarima, "srpski vojnici su ubijali i sakatili svoje žrtve, a šestočasovne orgije nasilja su završene pevanjem nacionalističkih pesama"<ref name="video">Garentina Kraja. "Massacre village outraged by defence video". ''The Guardian'', 15 February 2002</ref>. == Obdukcija == Po okončanju policijske akcije, OVK se ponovo vratila u Račak i narednih dana je bilo pucnjave. Albanci su tela ubijenih meštana preneli u seosku [[džamija|džamiju]]. 18. junuara, teško naoružana srpska policija je silom preuzela tela iz džamije u Račku, da bi ih odnela u prištinsku mrtvačnicu.<ref name="OEBS"/> Predstavnicima OEBS-a je bio zabranjen pristup dok su tela odvožena iz džamije.<ref name="OEBS"/> U mrtvačnici, srpski patolozi počeli su obdukciju 40 tijela, bez obzira na zahtjeve OEBS-a da to mora biti odgođeno do dolaska međunarodnih patologa.<ref name="OEBS"/> Srpski tim je sproveo obdukciju [[19. 1.|19. januara]] pod okriljem Forenzičkog medicinskog instituta u Prištini. Direktor instituta, profesor Saša Dobričanin, izjavio je da na telima nema znakova egzekucije i da tela nisu bila masakrirana. On je izjavio medijima da sumnja da su tela unakažena posthumno.<ref>"[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/258529.stm Pathologist: 'No Kosovo massacre']". BBC News, 19 January 1999</ref> Izveštaj koji su objavile jugoslovenske vlasti nije potvrdila finska ekipa, prema kojoj je izveštaj bio preuranjen, i koja je tvrdila da histološke, toksikološke i DNA analize tek treba da se obave u Helsinkiju.<ref name="OEBS"/> Tim Evropske unije, na čelu sa finskim patologom dr Helenom Rantom, je počeo svoju obdukciju [[21. 1.|21. januara]].<ref>"[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/259835.stm Račak killings: Who says what?" BBC News, 22 January 1999]</ref> Ovaj tim je objavio svoje preliminarne nalaze [[17. 3.|17. marta]]. Izveštaj Evropske unije zaključuje da "nema dokaza da su žrtve bile nešto drugo nego nenaoružani civili i da su verovatno bile ubijene tamo gde su kasnije pronađene od strane međunarodnih posmatrača.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/298131.stm "Račak killings 'crime against humanity'"]. BBC News, 17 March 1999</ref> Odgovarajući na srpske tvrdnje da su Albanci ubijeni noseći uniforme OVK, koje su kasnije zamenjene civilnom odećom, izveštaju navodi da "... odeća [mrtvih] ne nosi značke niti oznake bilo koje vojne jedinice. Jasno je da nema indikacija uklanjanja oznaka niti činova. Na osnovu nalaza autopsije (npr. rupe od metaka, zgrušana krv) i fotografija sa lica mesta, prilično je neverovatno da je odeća promenjena ili uklonjena.<ref>"Report of the EU Forensic Team on the Račak Incident", 17 March 1999. Quoted in Marc Weller, ''The Crisis in Kosovo 1989-1999'', pp. 333-335. {{ISBN|1-903033-00-4}}</ref> Dr Ranta je posvedočila, tokom suđenja za ratne zločine Slobodanu Miloševiću, da pronađeni meci, čaure i ulazne i izlazne rane ukazuju na to da su žrtve ubijene tamo gde su njihova tela pronađena i otprilike u isto vreme. Kasnije je [[Helena Ranta]] izjavila da su [[Vilijam Voker]] i Finsko ministarstvo spoljnih poslova vršili pritisak na nju da promeni izveštaj u smislu eksplicitnije odgovornosti srpskih trupa, ali ona je to odbila.<ref name="HS20081016">{{Cite web |url= http://www.hs.fi/english/article/1135240292632 |title= Helena Ranta: Foreign Ministry tried to influence Kosovo reports |accessdate= 23 April 2009 |date= 16 October 2008 |work= Helsingin Sanomat – International Edition |publisher= Helsingin Sanomat Oy |archivedate= 2009-06-29 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20090629224554/http://www.hs.fi/english/article/1135240292632 |deadurl= yes }}</ref> Posle završetka autopsije, lokalne vlasti su odbile da predaju tela žrtava porodicama.<ref name="OEBS"/> Postavljeni su bili uslovi, među kojima je bilo: na kojim lokacijama da se obavi sahrana, kakve će biti procedure identifikacije i na koji način da se tela predaju. OEBS je više od devet dana pregovarao sa mesnim vlastima pre nego što su [[10. 2.|10. februara]] tela konačno bila predata porodicama. Sledećeg dana, [[11. 2.|11. februara]], na hiljade Kosovara se okupilo na pogrebu u Račku.<ref name="OEBS"/> Predsedavajući OEBS-a [[Knut Volebek]] je odmah nakon objavljivanja nalaza finskih forenzičara zatražio istragu i kažnjavanje počinilaca zločina u Račku.<ref>{{Cite web |title=Mrtvi iz Račka |url=http://www.vreme.com/arhiva_html/439/4.html |access-date=2010-05-02 |archive-date=2008-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080325120803/http://www.vreme.com/arhiva_html/439/4.html |dead-url=yes }}</ref> == Posledice == Masakr u Račku je izazvao gnušanje na Zapadu. [[Organizacija za evropsku bezbjednost i saradnju|OEBS]], [[Savjet Evrope|Savet Evrope]], [[Evropska unija]], [[NATO]] i [[Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija]]<ref>"[http://www.un.org/News/Press/docs/1999/19990119.sc6628.html Security Council Strongly Condemns Massacre Of Kosovo Albanians In Southern Kosovo]", United Nations Security Council Press Release SC/6628, 19 January 1999</ref> su dali oštre izjave osuđujući masakr, sproveden protivno ranijem sporazumu o okončanju nasilja na Kosovu. Nakon Račka, zapadne vlade su počele da se dogovaraju kako da se diplomatija podupre silom.<ref name="Po naređenju"/> [[NATO]] je pojačao pretnje vojnom akcijom, a slučaj Račak je iskorišten u propagandne svrhe u prilog intervenciji u [[Kosovski rat|sukobima na Kosovu]]: {{izdvojeni citat|Trebalo bi da se podsetimo šta se dogodilo u selu Račak u januaru - nevini ljudi, žene i deca odvedeni iz svojih kuća u jarugu, naterani da kleče u prašini, pokošeni rafalima - ni zbog čega što su učinili, nego samo zbog onoga što jesu.<ref>[http://www.nytimes.com/1999/03/20/world/clinton-voices-anger-and-compassion-at-serbian-intransigence-on-kosovo.html?fta=y&archive:article_related Clinton Voices Anger and Compassion at Serbian Intransigence on Kosovo]</ref>| Predsednik SAD [[Bill Clinton|Bil Klinton]] na konferenciji za štampu 19. marta 1999, uoči bombardovanja SRJ}} == Suđenja == [[18. 6.|18. juna]] [[2001]]. godine sud u [[Priština|Prištini]], uz podršku sudija Ujedinjenih Nacija, je osudio policajca Zorana Stojanovića na minimalnu kaznu od 15 godina zatvora zbog učešća u ubistvu 45 osoba u selu Račak.<ref>[http://www.nytimes.com/2001/06/19/world/world-briefing-europe-kosovo-serb-guilty-in-deaths-of-45.html?pagewanted=1 New York Times, Serb Guilty In Deaths Of 45]</ref> Slučaj Račak se našao među optužbama za ratne zločine pred [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju]]. [[Slobodan Milošević]] je na Haaškom sudu, između ostalog, optužen i za [[ratni zločin]] u Račku, što je on zanijekao na suđenju. Tijekom suđenja pojavio se i zamenik šefa Verifikacione misije na Kosovu britanski general [[John Drewienkiewicz]] koji ga je izravno teretio za taj incident. Drevjenkikevič je rekao je da "OEBS nije bio unaprijed konkretno obaviješten o policijskoj akciji u selu" i da su promatrači došli kada su čuli paljbu. Izjavio je da može potvrditi da u rovovima iza sela nije bilo borbi i da su žrtve u Račku bili obični seljaci. Takođe je rekao da je upotrebljavano teško oružje, što su imale samo srpske snage, i da je policija pucala na sve što se miče. On ostavlja mogućnost da je OVK bila u selu na početku sukoba, ali je brzo pobjegla, nakon čega je policija ušla u selo i pucala bez obzira što nema OVK.<ref>[http://www.hlc-rdc.org/uploads/editor/file/Transkripti/Milosevic/transkripti%20po%20danima/ht%20vii%20milosevic%206/06_08%20ponedeljak,%2013.%20maj%202002.%20-%20svedog%20nike%20peraj.pdf Svedok Karolj Džon Drevjenki­jevič]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{izdvojeni citat|Svi koji su bili tamo bili su jednoglasni da su te ljude ubili vaši ljudi i da nije bilo otpora. Tražili smo zajedničku istragu, mogli ste se složiti i suspendovati komandira tih snaga dok traje istraga. Vi ništa niste uradili.<ref>[http://www.mail-archive.com/sim@antic.org/msg05252.html Masakr u Račku - Drevienkievich: Tijela ubijenih nisu mogla biti donesena u Račak]</ref>|[[John Drewienkiewicz]]}} Svedoci odbrane, zapovednici vojske i policije, su negirali navode optužnice, navodeći da nije bilo korišćenja teškog naoružanja i pucanja u civile<ref>[http://www.sense-agency.com/ba/stream.php?sta=3&pid=7288&kat=6 Sense: General Jelić: „Taman posla da neko puca u civile“ 01. decembar 2005.]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, da su "teroristi" pucali iz teškog naoružanja na policiju, koja je zatim uzvratila i „likvidirala 40 terorista“<ref>[http://www.sense-agency.com/ba/stream.php?sta=3&pid=6590&kat=6 Sense: Šta čudi sudiju Bonomija 19. maj 2005.]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> i da se mnogi od poginulih meštana poznati policiji kao pripadnici ili saradnici OVK.<ref>[http://www.sense-agency.com/ba/stream.php?sta=3&pid=6498&kat=6 Sense: Cena „ljubaznosti gospodina Najsa“ 27. april 2005]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tokom suđenja, tužilaštvo nije uspelo da predoči dovoljno dokaza kojima bi samog Miloševića proglasilo direktno odgovornim za ubistva u Račku. {{izdvojeni citat|Verifikatori OEBS su potvrdili broj ubistava kosovskih Albanaca, ono što se tamo desilo je sledeće: granatirano je selo i jedan broj seljana koji su bežali su ubijeni. 25 nađeno ih je u zgradi, ubijeno ih je 40. Jasno je da je OVK bio u Račku, ali je ovo bio napad najgore vrste.<ref>[http://www.pescanik.info/content/view/2906/1258/ Peščanik - Iz beležnice za emisiju 27.03.2009.]</ref>|Sudija [[Džefri Najs]]}} Na suđenju generalu [[Vlastimir Đorđević|Vlastimiru Đorđeviću]], bivši [[ujedinjeno Kraljevstvo|britanski]] vojni ataše Džon Krosland rekao je da se u Račku radilo o „veoma nesrazmernoj odmazdi“ vojske i MUP nakon ubistva trojice policajaca u tom području.<ref>[http://www.sense-agency.com/ba/stream.php?sta=3&pid=15101&kat=6 Sense: „Nesrazmerna odmazda“ vojske i policije 08. april 2009.]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[11. 7.|11. jula]] [[2006]]. godine Pretresno vijeće je odlučilo - do daljnjeg - da dokaze u vezi sa slučajima u Račku, Padalištu i [[masakr u zatvoru Dubrava|zatvoru u Dubravi]] ne treba izvoditi da bi se “pospješila ekspeditivnost postupka”. Veće je tada ukazalo da ubistva u tim mestima, za razliku od ostalih mesta zločina navedenih u optužnici, nisu povezana sa [[deportacije|deportacijama]] i prisilnim premeštanjem stanovništva i ne potpadaju pod "prirodu" tužiočevog slučaja.<ref>[http://www.sense-agency.com/ba/stream.php?sta=3&pid=14339&kat=6 Sense: Bez optužbi za Račak, Padalište i Dubravu 08. april 2009.]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> U istoj odluci Vijeće je zaključilo da “Odluku nipošto ne bi trebalo shvatiti kao zaključak … da su događaji na navedene tri lokacije manje značajni ili da uopšte nisu reprezentativni u odnosu na tužiočevu tezu protiv optuženih”.<ref>{{Cite web |title=ICTY: Pet zvaničnika Jugoslavije krivi za zločine na Kosovu |url=http://www.tip.ba/2009/02/27/icty-pet-zvanicnika-jugoslavije-krivi-za-zlocine-na-kosovu/ |access-date=2010-05-07 |archivedate=2009-03-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090302043153/http://www.tip.ba/2009/02/27/icty-pet-zvanicnika-jugoslavije-krivi-za-zlocine-na-kosovu/ |deadurl=yes }}</ref> == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == * [[Masakri Albanaca u Kosovskom ratu]] * [[Ratni zločini u Kosovskom ratu]] * [[Operacija Potkovica]] == Vanjske veze == * [https://web.archive.org/web/20100517060703/http://www.hrw.org/campaigns/kosovo98/racak.shtml Human Rights Watch: ''Yugoslav Government War Crimes in Račak'', January 29, 1999] * [http://www.osce.org/item/17755.html OSCE: ''Kosovo/Kosova - As Seen, As Told'', 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015225522/http://www.osce.org/item/17755.html |date=2014-10-15 }} * [https://web.archive.org/web/20031226095354/http://www.un.org/icty/indictment/english/milu-3ai020905e.pdf ICTY: Indictment of Milutinović ''et al.'', "Kosovo", September 5 2002] * [http://www.hri.ca/fortherecord1999/documentation/security/s-1999-99.htm Report of the UN Secretary-General, January 31, 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071221072442/http://www.hri.ca/fortherecord1999/documentation/security/s-1999-99.htm |date=2007-12-21 }} (covering Račak at paragraphs 11-13) * [http://www.ess.uwe.ac.uk/Kosovo/Kosovo-Massacres2.htm Report of the EU Forensic Team on the Račak Incident, 17 March 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031229235818/http://www.ess.uwe.ac.uk/Kosovo/Kosovo-Massacres2.htm |date=2003-12-29 }} * [http://www.fsijournal.org/article/PIIS0379073800003923 Independent forensic autopsies in an armed conflict: investigation of the victims from Račak, Kosovo]{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2008&mm=10&dd=22&nav_id=54412 B92: Controversy over events that triggered NATO attacks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121105140010/http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2008&mm=10&dd=22&nav_id=54412 |date=2012-11-05 }} * [http://www.alb-net.com/kcc/recak.htm Fotografije masakra u Račku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100202041356/http://www.alb-net.com/kcc/recak.htm |date=2010-02-02 }} (sadrže uznemirujuće prizore) {{Ratovi u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Policija Srbije]] [[Kategorija:Rat na Kosovu]] [[Kategorija:Ratni zločini]] kb9p87chw1ox2fm2bj19tvc0t8n45am 10 69056 42716659 42714059 2026-11-05T23:34:10Z Ekvatarina 270952 42716659 wikitext text/x-wiki <!--DO NOT UPDATE BEFORE OFFICIAL RANKINGS ARE PUBLISHED!--> {{Navbox with columns | name = Top 10 tenisera i teniserki | title = Prvih 10 tenisera i teniserki na svijetu (ažurirano 2. novembra 2026.) | titlestyle = background:#f5ebda; color:black; | belowstyle = background:#f2e7d3; color:black; | state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> | colstyle = text-align:left; | colwidth = 25% | col1header = [[ATP ljestvica|ATP singlovi]] | col1headerstyle = background:#f3f3f3; color:black; | col2header = [[ATP ljestvica|ATP parovi]] | col2headerstyle = background:#f3f3f3; color:black; | col3header = [[WTA ljestvica|WTA singlovi]] | col3headerstyle = background:#f3f3f3; color:black; | col4header = [[WTA ljestvica|WTA parovi]] | col4headerstyle = background:#f3f3f3; color:black; | col1 = <div style="display: table; width: 100%"><div style="display: table-row"><div style="display: table-cell; {{#if:{{{atpsingles|{{{atpsinglovi|}}}}}}|background: #ffc}}"> #{{flagicon|GER}} [[Alexander Zverev]] #{{flagicon|ITA}} [[Jannik Sinner]] #{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] #{{flagicon|USA}} [[Ben Shelton]] #{{flagicon image|Blank flag.svg|border=0}} [[Danil Medvedev]] #{{flagicon|ITA}} [[Flavio Cobolli]] #{{flagicon|FRA}} [[Arthur Fils]] #{{flagicon|USA}} [[Frances Tiafoe]] #{{flagicon|AUS}} [[Alex de Minaur]] #{{flagicon|ESP}} [[Rafael Jodar]] <!-- #{{flagicon|SRB}} [[Novak Đoković]] #{{flagicon|USA}} [[Taylor Fritz]] #{{flagicon|CAN}} [[Félix Auger-Aliassime]] --> </div></div></div> | col2 = <div style="display: table; width: 100%"><div style="display: table-row"><div style="display: table-cell; {{#if:{{{atpdoubles|{{{atpparovi|}}}}}}|background: #ffc}}"> <ol> <li value="1">{{flagicon|FIN}} [[Harri Heliövaara]] <li value="1">{{flagicon|GBR}} [[Henry Patten]] <li value="3">{{flagicon|GBR}} [[Neal Skupski]] <li value="4">{{flagicon|USA}} [[Christian Harrison]] <li value="5">{{flagicon|ARG}} [[Horacio Zeballos]] <li value="6">{{flagicon|ESP}} [[Marcel Granollers]] <li value="7">{{flagicon|ITA}} [[Andrea Vavassori]] <li value="8">{{flagicon|El Salvador}} [[Marcelo Arevalo]] <li value="9">{{flagicon|CRO}} [[Mate Pavić]] <li value="10">{{flagicon|ITA}} [[Simone Bolelli]] <!-- <li value="11">{{flagicon|GER}} [[Kevin Krawietz]] <li value="12">{{flagicon|GER}} [[Tim Pütz]]<li value="13">{{flagicon|FRA}} [[Albano Olivetti]] --> </ol> </div></div></div> | col3 = <div style="display: table; width: 100%"><div style="display: table-row"><div style="display: table-cell; {{#if:{{{wtasingles|{{{wtasinglovi|}}}}}}|background: #ffc}}"> #{{flagicon|KAZ}} [[Jelena Ribakina]] #{{flagicon image|Blank flag.svg|border=0}} [[Arina Sabaljenka]] #{{flagicon image|Blank flag.svg|border=0}} [[Mira Andrejeva]] #{{flagicon|USA}} [[Coco Gauff]] #{{flagicon|USA}} [[Jessica Pegula]] #{{flagicon|UKR}} [[Elina Svitoljina]] #{{flagicon|CZE}} [[Karolína Muchová]] #{{flagicon|CZE}} [[Linda Noskova]] #{{flagicon|POL}} [[Iga Świątek]] #{{flagicon|UKR}} [[Marta Kostjuk]] <!-- #{{flagicon image|Blank flag.svg|border=0}} [[Diana Shnaider]] #{{flagicon|POL}} [[Maja Chwalińska]] #{{flagicon|USA}} [[Iva Jovic]] --> </div></div></div> | col4 = <div style="display: table; width: 100%"><div style="display: table-row"><div style="display: table-cell; {{#if:{{{wtadoubles|{{{wtaparovi|}}}}}}|background: #ffc}}"> <ol> <li value="1">{{flagicon|CZE}} [[Kateřina Siniaková]] <li value="2">{{flagicon|USA}} [[Taylor Townsend]] <li value="3">{{flagicon|CAN}} [[Gabriela Dabrowski]] <li value="3">{{flagicon|BRA}} [[Luisa Stefani]] <li value="5">{{flagicon|CHN}} [[Zhang Shuai]] <li value="6">{{flagicon|SRB}} [[Aleksandra Krunić]] <li value="8">{{flagicon|USA}} [[Nicole Melichar-Martinez]] <li value="9">{{flagicon|FRA}} [[Kristina Mladenovic]] <li value="10">{{flagicon|BEL}} [[Elise Mertens]] <!-- <li value="11">{{flagicon|ESP}} [[Cristina Bucsa]] <li value="12">{{flagicon|ITA}} [[Sara Errani]] <li value="13">{{flagicon|TPE}} [[Hsieh Su-wei]] --> </ol> </div></div></div> | below= }}<noinclude> {{Squad maintenance}} {{documentation}}<!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --> </noinclude> gipcq37rof0tdg1hxuu32u1yxk5y439 0 70823 42716504 42693607 2026-11-05T17:27:52Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716504 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Leonidas sigloXIX.jpg|mini|300px|desno|[[Leonidi]] iz 1866., ilustracija.]] [[Datoteka:Perseid_meteor_2007.jpg|mini|desno|300px|[[Perzeidi]], meteorski roj.]] [[Datoteka:Leonid Meteor.jpg|mini|desno|300px|[[Leonidi]] za vrijeme vrhunca pojave meteorskog pljuska 2009.]] [[Datoteka:Astronomy Amateur 3 V2.jpg|mini|desno|300px|[[Amaterska astronomija|Astronomi amateri]] motre noćno nebo za vrijeme [[meteorski pljusak|meteorskog pljuska]] (meteorske kiše) [[Perzeidi|Perzeida]].]] [[Datoteka:Looking Down on a Shooting Star.JPG|mini|desno|300px|Pogled s [[Međunarodna svemirska postaja|Međunarodne svemirske postaje]] na meteore koji prolaze kroz [[atmosfera|atmosferu]].]] '''Meteorski pljusak''', '''meteorska kiša''' ili '''meteorski roj''' je pojava skupine [[meteor]]a iz jedne točke na nebu ([[radijant]]a). U obilnome meteorskom pljusku u jednom [[sat]]u pojavi se više desetaka ili stotina meteora. Pljusak traje od nekoliko sati do više dana. Meteorski pljuskovi potječu s putanja postojećih ili iščezlih [[komet]]a, najčešće se pojavljuju s periodom od jedne godine, na primjer [[Liridi]] (22. travnja), [[Perzeidi]] (11. ili 12. kolovoza), [[Andromedidi]] (14. studenoga), [[Leonidi]] (16. do 18. studenoga), [[Geminidi]] (13. prosinca) i drugi. <ref>'''meteor''', [http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=68565] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141221020453/http://www.enciklopedija.hr//natuknica.aspx?ID=68565 |date=2014-12-21 }} "Hrvatska enciklopedija", Leksikografski zavod Miroslav Krleža, www.enciklopedija.hr, 2014.</ref> Ovi su meteori zapravo svemirske krhotine koje velikim [[brzina]]ma udaraju u [[Zemljina atmosfera|Zemljinu atmosferu]], pri čemu se na nebu, na putanji meteora, pojavljuju svijetle trake. Većina je dijelova manja od zrna pijeska, pa ih jako mali broj dospije do tla. Ostatci koji su dovoljno veliki da prežive pad nazivaju se [[meteorit]]ima. Meteorske su kiše vrlo rijetka pojava, zbiju se tek nekoliko puta unutar jednog stoljeća. Pojam meteorske kiše (pljuska) neki poistovjećuju s pojmom [[meteorski potok|meteorskog potoka]], što je pogrešno. == Uzroci == Kako se približavanjem [[komet]]a [[Sunce|Suncu]] povećava [[temperatura]] na njegovoj površini, [[led]] se počinje topiti i topljenjem leda komet se počinje raspadati te se tom vrtnjom oko Sunca kometi mrve. Iza njega ostaje trag prašine i komadića stijena. Ako se kometova [[putanja]] presiječe sa [[Zemljina putanja|Zemljinom]] i na Zemljinoj stazi ostavi prašine, [[Zemlja]] će svake godine ulijetati u taj oblak prašine. Zbog [[trenje|trenja]] zraka u [[atmosfera|atmosferi]], čestice prašine se [[gorenje|zapale]] i u atmosferi nakratko ostave sjajan trag - nastaje meteor. Visina na kojoj nastaju ti tragovi izgaranja je od 40 do 80 km. Brzina kojom udaraju je oko 62 [[Metar u sekundi|km/s]] ([[Perzeidi]]), te je velika rijetkost da meteor dođe do tla. Meteorski rojevi nastaju s ulaskom Zemlje u oblak sitnih krutih čestica. Promatrajući staze meteora, čini nam se, zbog perspektive, da izviru iz jednog područja neba; to je [[radijant]]. Meteorskih rojeva ima nekoliko desetaka i odlikuju se dobom godine kada se javljaju. Rojevi nastaju od [[komet]]a koji još postoje ili koji su već nestali. Čak je i za mnoge sporadičke meteore nađeno da stižu s kometskih staza. No to ne isključuje mogućnost da rojevi nastaju u području [[ekliptika|ekliptike]] i na neki drugi način. Kometi su praćeni oblakom praha koji je najveće [[gustoća|gustoće]] u blizini samog kometa; oblak praha protegnut stazom zvat ćemo [[Meteorski potok|meteorskim potokom]]. Na stazama starih kometa, a i kometa koji su nestali, prah je rasprostrt jednoliko. Do razlike u jačini pljuskova od godine do godine dolazi ako prah nije rasprostrt jednoliko uzduž potoka, jer Zemlja nije u prilici prijeći potok uvijek na mjestu istog zgušćenja. Potoke meteora poremećuje osim toga [[Newtonov zakon gravitacije|privlačna sila]] [[planet]]a. Pljusak traje po više dana. Među rojevima ima takvih koji su otkriveni danju, uz pomoć radiolokacije. Oni mogu prestavljati iste rojeve koji se u drugom dijelu godine jave noću. Jedan od dnevnih jesu '''β - tauridi''', a njemu odgovaraju noćni, '''tauridi'''. <ref>[[Vladis Vujnović]] : "Astronomija", Školska knjiga, 1989.</ref> ==Poznate meteorske kiše== Najpoznatija meteorska kiša su [[Perzeidi]] ili Suze svetog Lovre. Vidljivi su u noći sa 12. na 13. kolovoza. === Radijant === {{Glavni|Radijant}} '''Radijant''' (prema [[Latinski jezik|lat]]. ''radians'', [[genitiv]] ''radiantis'': koji zrači, sja) je točka na [[nebeska sfera|nebeskoj sferi]] iz koje se čini da se širi [[Meteorski pljusak|roj meteora]]. <ref>'''radijant''', [http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=51454] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924050910/http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=51454 |date=2015-09-24 }} "Hrvatska enciklopedija", Leksikografski zavod Miroslav Krleža, www.enciklopedija.hr, 2014.</ref> === Liridi === {{Glavni|Liridi}} '''Liridi''' su [[Meteorski pljusak|meteorski roj]] kojemu je [[radijant]] u [[Lira (zviježđe)|zviježđu Liri]], pojavljuje se oko 20. travnja, a stiže s putanje [[Komet Thatcher|kometa Thatcher]]. Opaža se već 2 500 godina, a posebno je bio jak 15. pr. Kr. <ref>'''Liridi (Lyridi)''', [http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=36744] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924044009/http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=36744 |date=2015-09-24 }} "Hrvatska enciklopedija", Leksikografski zavod Miroslav Krleža, www.enciklopedija.hr, 2014.</ref> === Perzeidi === {{Glavni|Perzeidi}} '''Perzeidi''' su meteorski roj kojemu je radijant u zviježđu [[Perzej (zviježđe)|Perzeju]], zapaža se od 25. srpnja do 20. kolovoza, s najvećom učestalošću 12. kolovoza kad se može pojaviti i 80 meteora na sat. Ti se meteori gibaju srednjom geocentričnom brzinom od 60 km/s. Potječe s putanje [[Komet Swift-Tuttle|kometa Swift-Tuttle]]. <ref>'''Perzeidi''', [http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=47787] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150711120445/http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=47787 |date=2015-07-11 }} "Hrvatska enciklopedija", Leksikografski zavod Miroslav Krleža, www.enciklopedija.hr, 2014.</ref> U narodu je poznat po nazivu Suze [[Sveti Lovro|svetog Lovre]]. === Andromedidi === {{Glavni|Andromedidi}} '''Andromedidi''' ili '''Bielidi''' su meteorski roj kojemu je radijant u [[Andromeda (zviježđe)|zviježđu Andromedi]], pojavljuje se od 23. do 27. studenoga. Potječe s putanje [[Bielin komet|Bielina kometa]]. <ref>'''Andromedidi (Bielidi)''', [http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=69008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141207232429/http://www.enciklopedija.hr//natuknica.aspx?ID=69008 |date=2014-12-07 }} "Hrvatska enciklopedija", Leksikografski zavod Miroslav Krleža, www.enciklopedija.hr, 2014.</ref> Bielin komet (označen kao 3D/Biela) bio je s putanjom u blizini [[Zemljina putanja|Zemljine]]. Nije se ničim odlikovao do 1846., kada mu se [[Jezgra kometa|jezgra]] razdvojila. Razdvajanje je nastavljeno pa je 1852. viđen u dva dijela razmaknuta za 2 milijuna [[kilometar]]a. Nikad više poslije toga nije viđen, ali su se umjesto njega počeli od 1872. javljati meteorski pljuskovi. Tako je dokazano da [[meteorski pljusak|meteorski rojevi]] potječu od [[komet]]a i stižu njihovim stazama, uzduž kojih se raspršuju. Meteori Bielidi zapažaju se i danas, no u sve manjem broju. === Leonidi === {{Glavni|Leonidi}} '''Leonidi''' su meteorski roj kojemu je radijant u zviježđu [[Lav (zviježđe)|Lavu]], pojavljuje se oko 17. studenoga. Ima maksimum, s posebno mnogo meteora, svake 33 godine, a potječe s putanje dugoperiodičnoga [[Komet Tempel-Tuttle|kometa Tempel-Tuttle]]. Najobilniji je pljusak bio 1833., s približno 35 000 meteora na [[sat]]. <ref>'''Leonidi''', [http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=36062] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924043952/http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=36062 |date=2015-09-24 }} "Hrvatska enciklopedija", Leksikografski zavod Miroslav Krleža, www.enciklopedija.hr, 2014.</ref> === Geminidi === {{Glavni|Geminidi}} Geminidi su meteorski roj kojemu je radijant u zviježdu [[Blizanci (zviježđe)|Blizancima]], pojavljuje se u prvoj polovici prosinca. Potječe s putanje [[Planetoid Faeton|planetoida Faeton]] (3200 Phaethon). <ref>'''Geminidi''', [http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=21564] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924030953/http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=21564 |date=2015-09-24 }} "Hrvatska enciklopedija", Leksikografski zavod Miroslav Krleža, www.enciklopedija.hr, 2014.</ref> === Drakonidi === {{Glavni|Drakonidi}} '''Drakonidi''' ili '''Giacobinidi''' su meteorski roj kojemu je radijant u zviježđu [[Zmaj (zviježđe)|Zmaju]], pojavljuje se oko 8. listopada. Potječe od rasprsnuta materijala [[Komet Giacobini-Zinner|kometa Giacobini-Zinner]]. <ref>'''Drakonidi (Giacobinidi)''', [http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=16165] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924011954/http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=16165 |date=2015-09-24 }} "Hrvatska enciklopedija", Leksikografski zavod Miroslav Krleža, www.enciklopedija.hr, 2014.</ref> == Popis meteorskih pljuskova == '''Bilješka:''' datumi su točni za 2014.<ref>{{cite web|title=2014 meteor calendar|url=http://www.imo.net/calendar/2014|publisher=International Meteor Organization|access-date=2016-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910232503/http://www.imo.net/calendar/2014|archive-date=2015-09-10|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- !Naziv !Datum !Vrhunac ![[Rektascenzija |Rekt.]] ![[Deklinacija (astronomija) |Dekl.]] ![[Brzina]]<br/>([[Metar u sekundi|km/s]]) ![[Meteor]]a na [[sat]] !Izgled !Potiče od <ref name=nasa>{{cite web|title=Meteor Streams|url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?meteor_streams|publisher=NASA}}</ref> |- | Povremeni izvor || 10. rujna – 10. prosinca || višestruko || različito || različito || 30 || 4 || blijed |- |Kvadrantidi || 28. prosinca – 12. siječnja || 4. siječnja || 15 || +49 || 41 || 120 || sjajan || [[2003 EH1]] ? |- |Dnevni capri.-sagit. || 13. siječnja – 29. veljače || 2. veljače || 21 || −23 || 29 || 7 || |- |Alfa centauridi || 28. siječnja – 21. veljače || 8. veljače || 14 || −59 || 56 || 6 || sjajan |- |Theta centauridi || 23. siječnja – 12. ožujka || 10. veljače || 15 || −44 || 66 ||3 || |- |Gama normidi || 25. veljače – 22. ožujka || 14. ožujka || 16 || −50 || 56 ||6 || sjajan |- |Kapa serpentidi || 1. – 7. travnja || 5. travnja || 15 || +18 || 46 || 4 || |- |Virginidi || 22. ožujka – 26. travnja || 17. travnja || 12 || +10 || 20 ||5 || |- |[[Liridi]] || 16. – 25. travnja || 22. travnja || 18 || +34 || 49 || 18 || sjajan || [[Komet Thatcher]] |- | Pi pupidi || 15. – 28. travnja || 23 . travnja || 7 || −45 || 18 || različito || sjajan || [[Komet Grigg–Skjellerup]] |- |Eta akvaridi || 19. travnja – 28. svibnja || 5. svibnja || 23 || −1 || 66 || 65 || sjajan || [[Halleyjev komet]] |- |Omega cetidi || 5. svibnja – 9. svibnja || 7. svibnja || 1 || −7 || 38 || 8 || |- | Eta liridi || 3. svibnja – 14. svibnja || 8. svibnja || 19 || +44 || 43 || 3 || blijed |- | Kamelopardalidi || 23. svibnja - 24. svibnja || 24. svibnja || 8 || +79 || 19 || 2 || || [[Komet 209P/LINEAR]] ? |- | Dnevni epsilon arietidi || 4. svibnja – 6. lipnja || 15. svibnja || 3 || +21 || 23 || 4 || |- | Alfa skorpidi || 21. travnja – 26. svibnja || 15. svibnja || 16 || −29 || 33 || 3 || |- | Južni omega skorpidi || 23. svibnja – 15. lipnja || 31. svibnja || 17 || −22 || 26 || 5 || |- | Sjeverni omega skorpidi || 23. svibnja – 15. lipnja || 31. svibnja || 17 || −15 || 23 || 5 || |- |Arietidi || 22. svibnja – 2. srpnja || 7. lipnja || 3 || +24 || 37 || 54 || || [[Skupina Apollo|1566 Icarus]] ? |- | Dnevni zeta perzeidi || 20. svibnja – 5. srpnja || 9. lipnja || 4 || +28 || 27 || 20 || |- |Lipanjski liridi<ref>{{Cite web |title=A June Lyrids web page by Meteorshowersonline.com |url=http://meteorshowersonline.com/showers/june_lyrids.html |access-date=2015-02-21 |archivedate=2012-08-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120819060041/http://meteorshowersonline.com/showers/june_lyrids.html |deadurl=yes }}</ref> || 11. – 21. lipnja || 16. lipnja || 19 || +44 || 20 || 3 || |- | Južni lipanjski akvilidi || 9. lipnja – 2. srpnja || 16. lipnja || 19 || −5 || 39 || 3 || |- | Pi Cetidi || 16. lipnja – 4. srpnja || 26. lipnja || 2 || −12 || 68 || 4 || |- |Lipanjski bootidi || 22. lipnja – 2. srpnja || 27. lipnja || 15 || +48 || 18 || različito || sjajan |- |Dnevni beta tauridi || 5. srpnja – 17. srpnja || 28.lipnja || 6 || +24 || 31 || 10 || |- |Tau akvaridi || 27. lipnja – 6. srpnja || 28. lipnja || 23 || −12 || 66 || 7 || |- |Srpanjski fenicidi || 24. lipnja – 18. srpnja || 12. srpnja || 2 || −48 || 48 || 4 || |- |Sjeverni delta akvaridi || 15. srpnja – 25. kolovoza || 26. srpnja || 23 || 0 || 42 || 4 || |- | Piscis austrinidi || 15. srpnja – 10. kolovoza || 27. srpnja || 23 || −30 || 35 || 5 || blijed |- |Južni delta akvaridi || 12. srpnja – 23. kolovoza || 29. srpnja || 23 || −16 || 41 || 16 || blijed |- | Beta kasiopeidi || 3. srpnja – 19. kolovoza || 29. srpnja || 24 || 59 || 52 || 10 || |- | Alfa kaprikornidi || 3. srpnja – 5. kolovoza || 29. srpnja || 20 || −10 || 23 || 5 || sjajan |- | Eta eridanidi || 3. – 14. kolovoza || 9. kolovoza || 3 || −13 || 65 || 6 || |- |[[Perzeidi]] || 17. srpnja – 24. kolovoza || 12. kolovoza || 3 || +58 || 59 || 100 || sjajan || [[Komet Swift-Tuttle]] |- | Kapa cignidi || 3. – 25. kolovoza || 17. kolovoza || 19 || +59 || 25 || 3 || blijed |- | Gama doradidi || 27. kolovoza – 3. rujna || 28. kolovoza || 4 || −50 || 42 || 5 || |- | Alfa aurigidi || 28. kolovoza – 5. rujna || 31. kolovoza || 6 || +39 || 66 || 6 || sjajan |- | Rujanski epsilon perzeidi || 5. – 21. rujna || 9. rujna || 3 || +40 || 64 || 5 || blijed |- | Dnevni sekstantidi || 26. rujna – 3. listopada || 1. listopada || 10 || −2 || 33 || 20 || |- |[[Drakonidi]] || 6. – 10. listopada || 8. listopada || 17 || +54 || 20 || različito || srednje || [[Komet Giacobini-Zinner]] |- | Južni tauridi || 10. listopada – 20. studenog || 10. listopada || 2 || +9 || 27 || 5 || sjajan |- |Delta aurigidi || 10. – 18. listopada || 11. listopada || 6 || +44 || 64 || 2 || blijed |- | Epsilon geminidi || 14. – 27. listopada || 18. listopada || 7 || +27 || 70 || 3 || blijed |- |[[Orionidi]] || 2. listopada – 7. studenog || 21. listopada || 6 || +16 || 66 || 25 || sjajan || [[Halleyjev komet]] |- |Leo minoridi || 19. – 27. listopada || 24. listopada || 11 || +37 || 62 || 2 || blijed |- | Sjeverni tauridi || 20. listopada – 10. prosinca || 12. studenog || 4 || +22 || 29 || 5 || sjajan |- |Studeni jota aurigidi || 1. – 23. studenog || 15. studenog || 5 || +33 || 36 || 8 || |- |[[Leonidi]] || 6. – 30. studenog || 17. studenog || 10 || +22 || 71 || 15 || sjajan || [[Komet Tempel–Tuttle]] |- |Alfa monocerotidi || 15. – 25. studenog || 21. studenog || 8 || +1 || 65 || različito || sjajan |- |[[Andromedidi]] || 23. – 27. studenog || 25. studenog || 1 || +37 || 19 || 3 || blijed || [[Bielin komet]] |- |Fenicidi || 28. studenog – 9. prosinca || 6. prosinca || 1 || −53 || 18 || različito || srednje |- |Pupid-Velidi || 1. – 15. prosinca || višestruko || 8 || −45 || 40 || 10 || srednje |- |Monocerotidi || 27. studenog – 17. prosinca || 8. prosinca || 7 || +8 || 42 || 2 || blijed |- |Sigma hidridi || 3. – 15. prosinca || 11. prosinca || 8 || +2 || 58 || 3 || blijed |- |[[Geminidi]] || 7. – 17. prosinca || 13. prosinca || 7 || +33 || 35 || 120 || srednje || [[3200 Phaethon]] |- |Comae berenicidi || 12. – 23. prosinca || 15. prosinca || 12 || +18 || 65 || 3 || blijed |- |Prosinački leonis minoridi || 5. prosinca – 4. veljače || 19. prosinca || 11 || +30 || 64 || 5 || blijed |- |Ursidi || 17. – 26. prosinca ||23. prosinca || 14 || +76 || 33 || 10 || blijed |- |Zeta aurigidi<ref name=Kronk>{{cite book|last1=Kronk|first1=Gary W.|title=Meteor Showers An Annotated Catalog|date=2014|publisher=Imprint: Springer|location=New York, NY|isbn=978-1-4614-7896-6|edition=2nd ed. 2014}}</ref> || 14. prosinca – 16. lipnja || 13. siječnja|| 77,5 || +39,3 || 14.2 || || spori |} == Povezano == * [[Meteorski potok]] * [[Meteoridsko vlakno]] * [[Meteor]] * [[Asteroid]] * [[Komet]] == Izvori == {{Izvori}} == Vanjke veze == {{Commonscat|Meteor showers}} * [http://www.astronomskisavez.hr/index.php?option=com_content&view=article&id=17:meteorski-potok-perzeidi-2011&catid=4:novosti&Itemid=1 Hrvatski astronomski savez] Meteorski potok Perzeidi 2011. * [http://www.imo.net/ The International Meteor Organisation] ** [http://www.imo.net/files/data/calendar/cal06.pdf IMO 2006 Meteor Shower Calendar (Pdf)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060306054710/http://www.imo.net/files/data/calendar/cal06.pdf |date=2006-03-06 }} * [http://www.amsmeteors.org/index.html The American Meteor Society] * [http://meteorshowersonline.com/ Meteor Showers Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190226050258/http://meteorshowersonline.com/ |date=2019-02-26 }}, by ''Gary W. Kronk'' * [http://skyandtelescope.com/observing/objects/meteors/article_91_2.asp Meteor Showers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060316204743/http://skyandtelescope.com/observing/objects/meteors/article_91_2.asp |date=2006-03-16 }}, by ''Sky and Telescope'' * [http://skyandtelescope.com/observing/objects/meteors/article_588_1.asp Upcoming Meteor Showers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060316162907/http://skyandtelescope.com/observing/objects/meteors/article_588_1.asp |date=2006-03-16 }}, by ''Sky and Telescope'' * [http://skyandtelescope.com/observing/objects/meteors/article_98_1.asp Basics of Meteor Observing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060316162809/http://skyandtelescope.com/observing/objects/meteors/article_98_1.asp |date=2006-03-16 }}, by ''Sky and Telescope'' * [https://web.archive.org/web/20060503235421/http://thespacebook.blogspot.com/2005/12/meteor-showers.html], The Space Book by Eonitus * [http://www.space.com/spacewatch/060728_night_sky.html Six Not-So-Famous Summer Meteor Showers] Joe Rao (SPACE.com) [[Kategorija:Meteorski rojevi| ]] [[Kategorija:Meteori|Rojevi]] m66q6f1yp08onv9jmsm9gz5uledopll 0 71894 42716547 42455192 2026-11-05T18:48:12Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716547 wikitext text/x-wiki '''Mihajlo Krešimir II.''', [[Hrvatska|hrvatski]] [[kralj]] iz vladarske dinastije [[Trpimirovići|Trpimirovića]]. Vladao je od [[949]]. - [[969]]. godine. Nakon uspješnog kraljevanja [[Trpimir II.|Trpimira II.]] i [[Krešimir I.|Krešimira I.]], godine [[945]]. kraljem postaje [[Miroslav]] najstariji sin Krešimira I. Odmah na početku njegova vladanja ban [[Pribina]] izaziva unutarnje sukobe za prijestolje, koji će nakon velikih nereda završiti Miroslavovom smrću. Na prijestolje je tako godine 949. došao '''Mihajlo Krešimir II.''' Za vrijeme unutarnjih sukoba [[Hrvatska]] je oslabila, smanjila se njezina vojska, mornarica se prepolovila, a granične su se zemlje od nje odijelile. Tako su se otoci [[Brač]], [[Hvar]] i [[Vis]] opet pridružili neretvanskoj oblasti, a dalmatinski gradovi i otoci [[Bizant]]u. Od Hrvatske se tada vjerojatno odcijepila i [[Bosna (država)|Bosna]], malena zemlja oko izvora [[Bosna (rijeka)|rijeke Bosne]], a godine [[950]]. [[Mađarska|Mađari]] su preoteli istočnu [[Slavonija|Slavoniju]] i [[Srijem]]. Kralj Mihajlo Krešimir II. kasnije je uspio donekle obnoviti hrvatsku moć. Ponovo je zavladao Bosnom, a vlast mu je u zemlji između [[Sava|Save]] i [[Drava|Drave]] ostala pod sigurnom kontrolom. Održavao je dobre odnose s dalmatinskim gradovima, posebno sa [[Zadar|Zadrom]]. Njegova žena [[Jelena Slavna]] dala je sagraditi u [[Solin]]u dvije crkve. Crkva [[Sveti Stjepan|svetog Stjepana]] služila je kao grobnica kraljeva, a crkva [[sveta Marija (svetica)|svete Marije]] kao krunidbena bazilika. Krešimir II. umro je oko [[969]]. a naslijedio ga je njegov sin [[Stjepan Držislav]]. {{Redoslijed| |prethodnik = [[Miroslav (hrvatski kralj)|Miroslav (945. - 949.)]] |gl_članak_funkcija=[[Dodatak:Popis hrvatskih i hrvatsko-ugarskih kraljeva|Krešimir II. (949. - 969.)]] |nasljednik=[[Stjepan Držislav|Stjepan Držislav (969. - 997.)]] }} == Vanjske veze == * [https://web.archive.org/web/20240606005404/https://www.academia.edu/34212198/ZABORAVLJENE_CRKVE_KRALJICE_JELENE_Hrvatsko_slovo_11._kolovoza_2000._str._18 Ante Vranković: Zaboravljene crkve kraljice Jelene, recenzija knjige, Hrvatsko slovo, 11. kolovoza 2000., str. 18] {{Hrvatski kraljevi}} [[Kategorija:Trpimirovići]] [[Kategorija:Hrvatski vladari]] k2ontx3fsikyqm9pnwf2fjqowdfowzs 0 74631 42716588 42515590 2026-11-05T20:17:29Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716588 wikitext text/x-wiki {{Književnik | Ime = Milka Tica | boja = #B0C4DE | slika = | veličina = | opis slike = | puno ime = Milka Tica | pseudonim = | rođenje = [[15. 3.|15. III.]] [[1954]]. <br /> ([[Podledinci]], [[Hercegovina]]) | smrt = | zanimanje = | nacionalnost = [[Hrvati]]ca | period pisanja = | vrsta = priče za djecu | teme = | period = | supruga = | suprug = | djeca = | djela = | nagrade = Serra priča (2003). | potpis = | web = | fusnote = }} '''Milka Tica''' ([[Podledinci]], [[Hercegovina]], [[15. 3.|15. III.]] [[1954]]) [[hrvatska]] je i [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovačka]] spisateljica za djecu. Gimnaziju je završila u [[Grude|Grudama]], studij na [[Filozofski fakultet u Zagrebu|Filozofskom fakultetu u Zagrebu]]. Doktorirala na Filozofskom fakultetu u Zagrebu<ref>Mirko Marjanović, Leksikon hrvatskih književnika Bosne i Hercegovine od najstarijih vremena do danas, Matica hrvatska Sarajevo, HKD Napredak, Sarajevo, 2001.</ref> == Djela == * Sunčeva djeca: legende o Hrvatima (priče za djecu, 1994.) * Čisto lice kamenjara (priče za djecu, 1998.) * Isusu za rođendan (2002.) <ref>[http://www.childrenslibrary.org/icdl/BookPreview?bookid=ticisus_00040014&summary=true&categories=false&route=text&ilang=English&lang=Croatian Izdanje Naklade Jurčić]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Sij baba brašno (2002.) Nogometna bajka (2005.) Zašto si sretna djevojčice Timila (2009.) Stećci od Zgošće do Ledinca (2011.) Svjetlice pola suncu pola mjesecu (2017.) Izložba u knjižnici: priručnik za pretstavljanje baštine (2018.) == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [https://web.archive.org/web/20250411033534/http://www.vjesnik.com/html/2003/05/29/Clanak.asp?r=kul&c=8 Notica o nagradi za Serra priču] {{Lifetime|1954||Tica, Milka}} [[Kategorija:Hrvatski pisci za djecu]] 9f2uxbo8v4gq7mxrfe2og1kta6t09ud 0 76501 42716711 42398698 2026-11-06T01:55:33Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716711 wikitext text/x-wiki {{Album |ime_albuma = My World 2.0 |ime_glazbenika = [[Justin Bieber]] |vrsta = studijski album |slika = Myworld2.jpg‎ |žanr = [[Rhythm and blues|R&B]], [[pop]] |datum = [[19. 3.|19. ožujka]] [[2010]]. |trajanje = 51:55 |izdavač = Island Records |producent = Usher Raymond IV, Scooter Braun, Antonio "L.A." Reid, Tricky Stewart, [[The-Dream]], Dapo Torimiro, Midi Mafia, Benny Blanco, The Messengers, Bryan-Michael Cox, The Stereotypes |album_prije = [[My World]] |godina0 = [[2009]]. |godina = [[2010]]. |album_poslije = |godina2 = }} '''''My World 2.0''''' je album [[Kanada|kanadskog]] pop pjevača [[Justin Bieber|Justina Biebera]] izdan [[19. 3.|19. ožujka]] [[2010]]. godine u izdanju Island Recordsa. To je ujedno i druga polovica njegovog debitantskog albuma, dok je prva polovica naziva ''[[My World]]'' izdana [[17. 11.|17. studenog]] [[2009]]. Bieber je na ovom albumu radio s istim producentima koji su s njim surađivali na prvom dijelu albuma uključujući Tricky Stewarta, The-Dream-a i Midi Mafia. Ova polovica albuma sadrži više R&B zvuka nego prva. == Pozadina i suradnje == U intervjuu za Billboard 2009. godine Bieber je rekao da ljudi ne žele čekati godinu ili više da bi lansirao nove pjesme te je odlučio album podijeliti u dva dijela.<ref>[http://www.billboard.com/#/news/video-2009-chart-stars-talk-2010-plans-1004055761.story Bieber za Billboard.com o podijeli albuma u dva dijela ]</ref> Izjavio je da želi u drugoj polovici albuma pokazati svoje glasovne mogućnosti uz više [[Rhythm and blues|R&B]] zvuka.<ref>{{Cite web |title=Bieber o novom albumu za Houston Chronicle |url=http://blogs.chron.com/peep/2010/03/justin_bieber_says_the_answer.html |access-date=2010-11-28 |archive-date=2012-07-08 |archive-url=https://archive.today/20120708105120/http://blogs.chron.com/peep/2010/03/justin_bieber_says_the_answer.html |dead-url=yes }}</ref> Krajem 2009. Bieber je krenuo sa snimanjem albuma u suradnji s producentima The-Dreamom i Trickyjem Stewartom. Na albumu se kao gosti pojavljuju reper [[Ludacris]] ("[[Baby (Justin Bieber)|Baby]]") i mlada pop pjevačica [[Jessica Jarrell]] ("Overboard"). == Uspjeh albuma == Album je debitirao na prvom mjestu [[Billboard 200]] albuma u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-u, prodavši 283.000 kopija u prvom tjednu.<ref>{{Cite web|author=Keith Caulfield|title=Justin Bieber Tops Billboard 200 With ‘My World 2.0’|url=https://www.billboard.com/music/music-news/justin-bieber-tops-billboard-200-with-my-world-20-1209176/}}</ref> Bieber je tako ušao u povijest kao najmlađi umjetnik koji je zauzeo prvo mjesto albuma u SAD-u poslije Steviea Wondera 1963. godine. Sljedeći tjedan album je pao na drugo mjesto iako se prodao u 3 % više primjeraka nego u prvom tjednu, čak 291.000. Tako je Bieber postao jedini umjetnik nakon [[The Beatles|Beatlesa]] koji je debitirao na prvom mjestu, prodavši više primjeraka u drugom tjednu prodaje. Zatim se album vratio na prvo mjesto u trećem tjednu prodaje sa 102.000 primjeraka, sveukupno prodavši 590.000. U četvrtom tjednu prodaje album je i dalje držao prvo mjesto, prodavši 92.000 primjeraka, sveukupno 790.000 primjeraka. U petom tjednu album je pao na treće mjesto sa 81.000 kopija. U osmom tjednu prodaje album se ponovno vratio na prvo mjesto prodavši 60.000 primjeraka, te ostao broj jedan još jedan tjedan prodavši 62.000. Album se sveukupno prodao u više od milijun primjeraka u SAD-u. Prvo mjesto je također zauzeo i u njegovoj domovini Kanadi, zatim Novom Zelandu, Australiji, Španjolskoj i Irskoj.{{nedostaje izvor}} == Kritički osvrt == Albumu su uglavnom dodjeljene pozitivne kritike, dobivši 68 bodova od mogućih 100 prema magazinu Metacritic.<ref>{{Cite web |url=http://www.metacritic.com/music/my-world-20 |title=Justin Bieber - "My World 2.0" - Metacritic |access-date=2013-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407204724/https://www.metacritic.com/music/my-world-20 |archive-date=2022-04-07 |url-status=dead}}</ref> Andy Kellman iz Allmusica je album ocijenio s četiri zvijezde od mogućih pet, opisavši ga kao ''album [[Rhythm and blues|R&B]] i pop zvuka, sa dirljivim baladama koje imaju dovoljno ''mi-protiv- svijeta'' tinejdžerskih ljubavnih i dramatičnih situacija.''.<ref>[http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&sql=10:dpfexzusldje Justin Bieber - "My World 2.0" - Allmusic ]</ref> Leah Greenblatt iz Entertainment Weeklyja je dala albumu ocjenu B, počevši kako ''album neće utjecati na odrasle osobe kao na njegovu ciljanu publiku'', zatim je dodala kako joj se sviđa Bieberov ''R&B stil'' koji ju podsjeća na ''[[Justin Timberlake|Justina Timberlakea]] i [[Usher]]a u mladim danima''. Pjesmu "U Smile" je navela kao najbolju te je dodala kako se ''ispod te kose krije pravi talent''.<ref>{{Cite web |title=Justin Bieber, My World 2.0 ocjena - Entertainment Weekly |url=http://www.ew.com/ew/article/0,,20350064,00.html |access-date=2010-11-28 |archive-date=2010-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100729040552/http://www.ew.com/ew/article/0,,20350064,00.html |dead-url=yes }}</ref> == Singlovi == * "[[Baby (Justin Bieber)|Baby]]"(feat. [[Ludacris]]) je prvi singl s albuma izdan [[18. 1.|18. siječnja]] [[2010]]. Pjesma je postigla najveći uspjeh do sada, zauzimajući 3. mjesto u [[Kanada|Kanadi]] i 5. u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-u. Također je ušla u top deset u pet drugih država. * "[[Somebody to Love (Justin Bieber)|Somebody to Love (Remix)]]" (feat. [[Usher]]) je izdana kao drugi singl [[20. 4.|20. travnja]] [[2010]]., te je ušla u top dvadeset većine država u kojim je bila izdana. * "U Smile" je prvotno bila izdana kao drugi digitalni singl, ali je u kolovozu 2010. izdana kao službeni singl. === Digitalni singlovi === * "Never Let You Go" je prvi digitalni singl sa albuma, izdan [[2. 3.|2. ožujka]] [[2010]]. Pjesma je debitirala na četrnaestom i dvadeset i prvom mjestu u Kanadi i SAD-u. Za pjesmu je također snimljen i videospot na [[Bahami]]ma početkom 2010. Prvo se mislilo da je to drugi singl s albuma, ali je iz nepoznatih razloga zamijenjen sa "[[Somebody to Love (Justin Bieber)|Somebody to Love]]". == Popis pjesama == # "[[Baby (Justin Bieber)|Baby]]" (feat. [[Ludacris]]) - 3:36 # "[[Somebody to Love (Justin Bieber)|Somebody to Love]]" - 3:42 # "Stuck in the Moment" - 3:43 # "U Smile" - 3:17 # "Runaway Love" - 3:33 # "Never Let You Go" - 4:26 # "Overboard" (Feat. Jessica Jarrell) - 4:11 # "Eenie Meenie" (Feat. Sean Kingston) - 3:23 # "Up" - 3:55 # "That Should Be Me" - 3:53 Bonus pjesme: # "Kiss & Tell" (bonus pjesma na iTunesu i u Japanu) - 3:29 # "Where Are You Now" (bonus pjesma u Wal-Martu, Australiji i Japanu) - 4:27 == Reference == {{reflist}} {{Justin Bieber}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Albumi 2010.]] 11b7pc8autqol59dt5r14izqp3xbfya 0 77648 42716613 42460693 2026-11-05T21:37:16Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716613 wikitext text/x-wiki {{Književnik (SR) | ime = Mirko Đorđević | boja = #B0C4DE | slika = Mirko_Đorđević.jpg | opis_slike = Mirko Đorđević | puno_ime = | datum_rođenja = [[29. novembar]] [[1938]]. | mesto_rođenja = [[Brod (Crna Trava)|Brod]] | država_rođenja = [[Kraljevina Jugoslavija]] | datum_smrti = [[18. april]] [[2014]]. | mesto_smrti = [[Šimanovci]] | država_smrti = [[Srbija]] | nagrade = [[nagrada Konstatin Obradović]]<br />[[nagrada Dušan Bogavac]]<br />[[Vukova povelja]] | uticao = | uticali = | period = | dela = ''„[[Ratni krst srpske crkve]]“''<br /> ''„[[Srpska organistička misao]]“''<br /> ''„[[Sjaj i beda utopije]]“''<br /> ''„[[Kišobran patrijarha Pavla]]“'' }} '''Mirko Đorđević''' ([[Brod (Crna Trava)|Brod]], [[29. 11.|29. novembar]] [[1938]]. - [[Šimanovci]], [[18. april]] [[2014]].)<ref>http://www.blic.rs/Vesti/Drustvo/459023/Preminuo-Mirko-Djordjevic</ref> poznati titoista, bio je srpski verski analitičar, književnik, prevodilac i publicista. Smatran je jednim od najboljih poznavalaca crkvenih prilika u Srbiji.<ref>[http://www.bhdani.com/arhiva/281/t28109.shtml Mirko Đorđević, analitičar Srpske pravoslavne crkve sa pozicija etatističkog titoizma]</ref><ref name="danas">{{Cite web |title=Ličnost Danas: Mirko Đorđević |url=http://www.danas.rs/vesti/dijalog/licnost_danas_mirko_djordjevic.46.html?news_id=143173 |access-date=2010-04-26 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923230139/http://www.danas.rs/vesti/dijalog/licnost_danas_mirko_djordjevic.46.html?news_id=143173 }}</ref> Đorđević je poznat po kritici veza [[Srpska pravoslavna crkva|Srpske pravoslavne crkve]] sa [[nacionalizam|nacionalizmom]].<ref>[http://www.pozitiv.si/dividedgod/index.php?Itemid=51&id=137&option=com_content&task=view Interviews with Mirko Djordjevic]</ref> Zalagao se za modernizaciju društva i crkve, i napuštanje [[Svetosavski nacionalizam|svetosavske ideologije]], koju je smatrao uzrokom mnogih nedaća. Pored toga, bio je cenjen kao prevodilac sa ruskog i poznavalac ruske religijske misli. Objavio je više knjiga, kao i eseja i tekstova u mnogim novinama i časopisima.<ref name="ekumenizam">{{Cite web |title=Razgovor s profesorom Mirkom Đorđevićem |url=http://www.filg.uj.edu.pl/~wwwip/postjugo/files/312/ekumenizam.pdf |access-date=2010-04-05 |archivedate=2010-03-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100331091650/http://www.filg.uj.edu.pl/~wwwip/postjugo/files/312/ekumenizam.pdf |deadurl=yes }}</ref> == Život == Mirko Đorđević je rođen 29. novembra [[1938]]. u Brodu kod [[Crna Trava|Crne Trave]], u južnoj Srbiji. Školovao se u [[Beograd]]u. Magistrirao komparativnu književnost.<ref name="ekumenizam"/> Povodom Đorđevićeve ljubavi prema čitanju, poštovaoci kažu da je to kod njega „dodirnulo ivicu patološkog fenomena“.<ref name="danas"/> Đorđevića je bio profesor, prevodilac s ruskog, književni kritičar, poznavaoc religijske misli, osobito ruske, cenjen kao dobar poznavalac Dostojevskog.<ref>[http://pescanik.net/2014/04/secanje-na-mirka-dordevica/ Sećanje na Mirka Đorđevića]</ref> Kako navodi [[Svetislav Basara|Basara]], "popreko su ga gledali u ateistička [[SFRJ]]otovska vremena" zato što je bio hrišćanski vernik.<ref>[http://pescanik.net/2014/04/mirkovo-preseljenje/ Mirkovo preseljenje]</ref> Bio je član [[Društvo književnika Srbije|Društva književnika Srbije]], koje je napustio u znak protesta posle [[bitka za Vukovar|razaranja]] [[Vukovar]]a krajem [[1991]]. godine i sa još nekoliko kolega osnovao [[Forum pisaca]].<ref name="danas"/> Bio je jedan od urednika lista „Republika“<ref name="danas"/> i redovni saradnik u listu [[Danas (novine)|Danas]]. Učestvovao je na dvadesetak simpozijuma i naučnih skupova, kako sam kaže, „od [[Vatikan]]a do [[Pariz]]a“.<ref name="danas"/> Njegovi radovi socijalno-religijske problematike su prevedeni na nekoliko jezika, uključujući i [[danski jezik]].<ref name="danas"/> Prevod romana Romana Gulja „Azef“ posvetio je svojoj unuci.<ref name="danas"/> Krajem oktobra [[2002]]. bio je jedan od devet intelektualaca koji su uputili javnosti Srbije apel u kojem pozivaju na suprotstavljanje radikalnom nacionalizmu i populizmu.<ref>[http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2002&mm=10&dd=29&nav_category=12&nav_id=74242&version=print Grupa književnika uputila pismo upozorenja javnosti]</ref> [[2003]]. je priredio knjigu "Srpska konzervativna misao" koja govori o velikoj prisutnosti svetosavskih organicističkih ideja u Srbiji. [[17. 5.|17. maj]] [[2006]]. oko ponoći su na njegovu spavaću sobu u porodičnoj kući bačene kamenice. Počinioci nikada nisu pronađeni. Mediji su pretpostavljali da su povod za napad bila njegova kritika zloupotrebe religije i crkve. Đorđević smatra da je incident u vezi sa njegovim gostovanjem u emisiji o [[Nikolaj Velimirović|Nikolaju Velimiroviću]] na RTS-u 15. maja. Više organizacija je osudilo ovaj napad.<ref>[http://www.b92.net/info/komentari.php?nav_id=197908 Kamenovana kuća Mirka Đorđevića]</ref> [[2007]]. godine mu je dodeljena nagrada "Konstatin Obradović".<ref>[http://www.bgcentar.org.rs/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=55&Itemid=79 Nagrada Konstatin Obradović]</ref> [[2008]]. je dobio novinarsku nagradu "Dušan Bogavac", koju [[Nezavisno udruženje novinara Srbije]] dodeljuje za etiku i hrabrost.<ref>[http://www.rts.rs/page/stories/sr/story/125/Dru%C5%A1tvo/23384/Mirku+%C4%90or%C4%91evi%C4%87u+nagrada+%22Du%C5%A1an+Bogavac%22.html Mirku Đorđeviću nagrada "Dušan Bogavac"]</ref> Žiri je u obrazloženju naveo da u "''crkvenim, političkim, naučnim, novinarskim i društvenim krugovima njegovi natpisi podstiču na dijalog, a sam Mirko Đorđević je najbolji primer u javnosti kako se vodi tolerantan, moderan i civilizovan dijalog. Đorđevićevi komentari i analitički tekstovi odlikuju se izrazitim kritičkim pristupom, autoritetom vrsnog poznavaoca problema i hrabrošću da se bez odlaganja prihvati najaktuelnijih tema''", navodi se u obrazloženju žirija i dodaje "''da u načinu obrade tema Đorđević na najbolji način spaja naučnu zasnovanost i pitak novinarski stil''". 40 godina je bio u braku sa Mirom. Imali su dvoje dece - kćerku i sina.<ref name="danas"/> Živeo je u [[Srem]]u. == Dela == Objavio je desetine eseja i knjiga, između ostalih: * ''Osmeh boginje Klio'', [[1986]]. * ''Srpska strana rata'', [[1996]]. * ''Povratak propovednika'', [[1996]]. * ''Znaci vremena'', [[1998]]. * ''Sloboda i spas: hrišćanski personalizam'', [[1999]]. * ''La voix d`une autre Serbia'', Pariz [[1999]]. * ''Ratni krst srpske crkve'', [[2001]]. * ''Legenda o trulom Zapadu'', [[2001]]. * ''Srpska organistička misao'', [[2003]]. * ''Sjaj i beda utopije'', [[2006]]. * ''Kišobran patrijarha Pavla: kritika palanačkog uma'', [[2010]]. * ''Balkanska lađa u oluji'', [[2010]]. * ''Oslobođenje i spasenje'', [[2012]]. * ''Pendrek i prašina'', [[2013]]. * ''Jevanđelje po Mariji'', [[2013]]. == Stavovi == === Hrišćanski personalizam === {{izdvojeni citat|Čika Mirko je bio vernik, ali se bespoštedno obračunavao sa samoproklamovanom božjom administracijom na zemlji, naročito sa njenim najđavolskijim izdancima. Nikoga nije mrzeo, nikada nije padao u vatru. Voleo je i život i ljude, sa svim njihovim manama.<ref>{{Cite web |title=Naš čika Mirko |url=http://www.autonomija.info/nas-cika-mirko.html |access-date=2014-04-21 |archive-date=2014-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140424062940/http://www.autonomija.info/nas-cika-mirko.html |dead-url=yes }}</ref>|[[Dinko Gruhonjić]]}} Đorđević je, kao hrišćanski vernik, smatrao da ni Crkva ni ideologije nemaju monopol na spasenje i oslobođenje. Verovao je da ima svetosti i „izvan Crkve", kao što ima humanističke perspektive izvan dogmatizovanih partija i centara moći.<ref>{{Cite web |url=http://www.knjizara.com/Oslobodjenje-i-spasenje-Mirko-Djordjevic-136053 |title=Oslobođenje i spasenje, hrišćanski personalizam u senci ideologije i politike |access-date=2014-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210726164543/https://www.knjizara.com/Oslobodjenje-i-spasenje-Mirko-Djordjevic-136053 |archive-date=2021-07-26 |url-status=dead}}</ref> On svoje shvatanje hrišćanskog personalizma detaljno izlaže u knjizi ''Sloboda i spas'' (1999). [[Emanuel Munije]] je bio jedan od otaca hrišćanskog personalizma na koga se Đorđević često osvrće u knjizi. Personalizam je filozofska i religijska orijentacija koja naglašava vrednost same ljudske ličnosti, njenu autonomiju. Takvo stanovište, prema Munijeu, ne treba brkati s individualizmom zapadnog, buržoaskog tipa, koji je sistem u kome se individue organizuju na osnovu svoje uzajamne izolacije, atomizovanosti i konfrontacije.<ref name="Vukomanović">[http://pescanik.net/2014/04/hriscanski-personalista-civilni-intelektualac/ Hrišćanski personalista, civilni intelektualac]</ref> Hrišćanski personalizam, prema Mirku Đorđeviću, afirmiše duhovne vrednosti, kao koren svih drugih vrednosti. Taj personalizam nema za cilj političku akciju, već predstavlja jedan, više etički, napor da se prevaziđe kriza u koju je zapao savremeni čovek. U tome je i ključna uloga religije, pre svega hrišćanstva. Hrišćanstvo afirmiše ličnost kao vrednost, njenu slobodu, slobodnu volju koju poštuje i sam Bog. Celokupna teološka misterija slobodne volje i prvobitnog greha zasniva se, prema hrišćanskim personalistima, na dostojanstvu slobodnog izbora koji je Bog ostavio čoveku. Od čoveka se stoga očekuje da napreduje na svom putu ka Bogu, i u tome je najveći značaj progresa u istoriji.<ref name="Vukomanović"/> Hrišćanski personalizam – kako to veli Đorđević – prihvataju budni umom i duhom, oni koji su „žedni nade bez obala“. Mirko pravi sponu sa slavnim ruskim religijskim filozofom Nikolajem Berđajevom, koji nastoji da izgradi jednu autentičnu hrišćansku antropologiju, učenje o čoveku kao slobodnoj, samosvojnoj ličnosti, nasuprot antihumanističkom kolektivizmu totalitarnih ideologija kao što su fašizam ili boljševizam-staljinizam.<ref name="Vukomanović"/> === Kritika crkve === {{main|Političko delovanje Srpske pravoslavne crkve}} Đorđević ocenjuje da je uticaj SPC kao političke snage u društvu ogroman.<ref name="ekumenizam"/> On konstatuje da su vodeći ljudi SPC danas justinovci i nikolajevci, koji su svojim konzervativnim shvatanjima u sukobu su sa tekovinama modernog društva.<ref>{{Cite web |title=U srednjem smo veku sa ovakvim sveštenstvom |url=http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2004/08/08/srpski/D04080702.shtml |access-date=2010-04-24 |archive-date=2011-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110107073023/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2004/08/08/srpski/D04080702.shtml }}</ref> On napominje da unutar SPC postoje i oni koji su za [[ekumenizam|ekumenski]] dijalog, dok drugi ostaju „zarobljenici [[etnofiletizam|etnofiletizma]]“.<ref>[http://pescanik.net/2004/06/slavlje-s-povodom-i-cutanje-s-razlogom/ Mirko Đorđević, Slavlje s povodom i ćutanje s razlogom]</ref> On podseća da se usled srastanja SPC i države zaboravlja da je misija Crkve [[evangelizacija]], a ne [[klerikalizam|klerikalizacija]]<ref>[http://pescanik.net/2006/11/drzava-i-crkva-%E2%80%93-smetnje-na-vezama/ Država i crkva – smetnje na vezama]</ref> i da je Crkva spasenjska ustanova a ne politička organizacija.<ref>[http://pescanik.net/2006/07/spc-borba-za-naslede-i-mnogo-nagadanja/ SPC - borba za nasleđe i mnogo nagađanja]</ref> {{izdvojeni citat|Zna se već vekovima da klerikalizacija nanosi ogromnu štetu društvu, ali se manje zna, ili se to neće reći, da klerikalizacija nanosi još veću štetu Crkvi.<ref>[http://pescanik.net/2008/08/beda-klerikalizacije/ Beda klerikalizacije]</ref>}} Đorđević ocenjuje da je [[Srpska pravoslavna crkva]] odigrala bitnu ulogu u dovođenju Miloševića na [[vlast]], svojom ideološkom logistikom, kojom je zamenjena nekadašnja komunistička retorika. On smatra da su se [[1989]]. sreli Miloševićev politički nacionalizam i [[etnofiletizam]].<ref name="ekumenizam"/> Tokom Miloševićevog [[govor na Gazimestanu|govora na Gazimestanu]], vijorili su se zajedno crkveni barjaci sa krstom i komunistički sa srpom i čekićem.<ref name="II epizoda">{{Cite web |title=Zašto se u crkvi šapuće, II epizoda |url=http://www.b92.net/info/emisije/insajder.php?nav_id=168158&yyyy=2005&mm=05 |access-date=2010-04-24 |archivedate=2005-05-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050525030735/http://www.b92.net/info/emisije/insajder.php?nav_id=168158&yyyy=2005&mm=05 |deadurl=yes }}</ref> Đorđević navodi da je Crkva danas zauzela mesto dominantnog političkog faktora kakav je u jednopartijskom sistemu bio [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|Centralni Komitet]].<ref>[http://www.danas.rs/dodaci/vikend/crkva_umesto_komiteta.26.html?news_id=178385 Crkva umesto komiteta]</ref> Komentarišući blagosiljanje egzekutora uoči [[masakr u Srebrenici|masakra u Srebrenici]], Đorđević izjavljuje da Srpska pravoslavna crkva "nije bila samo svedok već i saučesnik u minulom ratu" i da je vreme da se suoči sa prošlošću, što je i njena hrišćanska obaveza.<ref>[http://www.b92.net/info/vesti/pregled_stampe.php?yyyy=2005&mm=06&dd=04&nav_id=169852 Jeromonah Gavrilo blagosiljao "škorpione" pre odlaska u Srebrenicu]</ref> On je predlagao da srpski patrijarh sa sveštenstvom krene pešice od [[Zvornik]]a prema [[Srebrenica|Srebrenici]] i javno se izvini narodu tamo.<ref>[http://pescanik.net/2009/11/zasto-se-u-crkvi-sapuce-full/ Zašto se u crkvi šapuće? (drugi deo)]</ref> Đorđević smatra da su [[Srpska pravoslavna crkva|Srpskoj pravoslavnoj crkvi]] neophodne temeljne reforme.<ref>[http://www.politika.rs/rubrike/Sta-da-se-radi/U-Crkvi-crta-nije-podvuchena.lt.html Mirko Đorđević, U Crkvi crta nije podvučena]</ref> === Istorijski Isus === {{main|istorijski Isus}} Mirko Đorđević je jedan od retkih proučavalaca u Srbiji koji piše o [[istorijski Isus|istorijskom Isusu]]. Đorđević smatra da je [[Isus]] bio [[Sin Božji|Sin Božiji]], "koliko i svi mi drugi", i napominje da je on za sebe je govorio [[Sin čovečji]], i da je to jedina titula koju je priznavao. Đorđević ne uzima za ozbiljno priče o raznim čudima, poput hodanja po vodi i levitiranja, ali kaže da je "ovaj mladić iz Nazareta" ipak učinio najveće čudo probudivši drugima nadu. On veruje da je Isus bio u ljubavi sa [[Marija Magdalena|Marijom Magdalenom]].<ref>[http://pescanik.net/2010/04/mala-glosa-o-hlebu-i-vinu/ Mala glosa o hlebu i vinu]</ref> Đorđević žestoko kritikuje pojavu [[antisemitizam|antisemitizma]] među [[хришћанин|hrišćanima]], podsećajući da su [[Isus]] i svi [[apostoli]] bili [[Jevreji]].<ref>[http://pescanik.net/2009/04/uskrs/ Mirko Đorđević, Uskrs]</ref> == Nagrade == Mirko Đorđević je dobitnik sledećih nagrada i priznanja:<ref>{{Cite web |title=Umro sociolog religije Mirko Đorđević |url=http://www.tanjug.rs/novosti1/126035/umro-sociolog-religije-mirko-djordjevic.htm |access-date=2014-04-18 |archive-date=2014-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419025851/http://www.tanjug.rs/novosti1/126035/umro-sociolog-religije-mirko-djordjevic.htm |dead-url=yes }}</ref> * [[2007]]. nagrada "Konstantin Obradović" za unapređivanje i širenje kulture ljudskih prava, * [[2008]]. nagrada "Dušan Bogavac" za etiku i hrabrost, * [[2008]]. "Vukova povelja" za vrhunska ostvarenja u istraživanju nacionalne kulture i pedagoške baštine, * [[2009]]. godine Nagrada za toleranciju među narodima Vojvodine. == Izvori == {{izvori|2}} == Vanjske veze == {{commonscat|Mirko Đorđević}} * [https://soundcloud.com/pescanikradio/crkva-ljubavi Mirko Đorđević, Crkva ljubavi] (beseda od 17. aprila 2009.) * [http://www.yurope.com/zines/republika/arhiva/2001/273/273_20.html Mirko Đorđević, Ratni krst srpske Crkve] * [http://www.yurope.com/zines/republika/arhiva/97/172/172_13.HTM Mirko Đorđević, O granama sasušenim] * [http://www.yurope.com/zines/republika/arhiva/98/187/187_15.HTM Mirko Đorđević, Disidenti - izmedju reforme i revolucije] * [http://www.yurope.com/zines/republika/arhiva/98/191/191_8.HTM Mirko Đorđević, Sjaj i beda utopije] * [http://pescanik.net/wp-content/PDF/mirko_djordjevic-kisobran_patrijarha_pavla.pdf Mirko Đorđević, Kišobran patrijarha Pavla] * [http://www.pescanik.info/content/blogcategory/55/94/ Članci Mirka Đorđevića na Peščaniku] * [http://www.danas.rs/vesti/dijalog/licnost_danas_mirko_djordjevic.46.html?news_id=143173 Ličnost Danas: Mirko Đorđević] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923230139/http://www.danas.rs/vesti/dijalog/licnost_danas_mirko_djordjevic.46.html?news_id=143173 |date=2015-09-23 }} * [http://www.bhdani.com/arhiva/281/t28109.shtml Mirko Đorđević, Intervju] {{normativna kontrola}} {{Lifetime|1938|2014|DĐorđević, Mirko}} [[Kategorija:Srpski sociolozi]] [[Kategorija:Srpski pisci]] [[Kategorija:Borci za ljudska prava]] [[Kategorija:Kritika Srpske pravoslavne crkve]] [[Kategorija:Sekularni humanisti]] [[Kategorija:Biografije, Crna Trava]] o3jagd2a2yhr3au6s8ufy63ng83wndh 0 79663 42716605 42484714 2026-11-05T21:04:03Z نوفاك اتشمان 11942 dodana kategorija [[:Kategorija:Optuženi za ratne zločine|Optuženi za ratne zločine]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42716605 wikitext text/x-wiki {{Infokvir vojna osoba | ime=Željko Ražnatović | slika = Željko Ražnatović.png | opis = | datum_rođenja = [[17. april]] [[1952]]. | mesto_rođenja =<br />{{zas|SFRJ}} [[Brežice]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]] | država_rođenja = | datum_smrti = {{Datum smrti|2000|1|15|1952|4|17}} | mesto_smrti =<br />{{zas|SRJ}} [[Beograd]], [[Republika Srbija (1992–2006)|Srbija]], [[Savezna Republika Jugoslavija|SRJ]] | zanimanje =[[Kriminal|Kiriminalac]] i [[Paravojna formacija|paravojnik]]. | bitke =[[Rat u Hrvatskoj]],<br />[[Rat u Bosni i Hercegovini]],<br />[[NATO bombardovanje SR Jugoslavije]]. |služba=1991 – 1995; Hrvatska i BiH<br />(operativni komandant<br />dobrovoljačkih trupa)<br />1998 – 1999 Kosovo <br />(jedino kao inspektor). | vjernost = [[Datoteka:Flag of Serbia (1992-2004).svg|22px]] [[Republika Srbija (1992–2006)|Srbija]] | godine_službe = 1990-1995<br />1999 | komande = [[Srpska dobrovoljačka garda]] |čin= vođa Srpske dobrovoljačke garde<br /><small>(neslužbena paravojna formacija). }} '''Željko Ražnatović''', poznatiji po nadimku '''Arkan''' ([[Brežice]], [[17. 4.|17. april]] [[1952]] - [[Beograd]], [[15. 1.|15. januar]] [[2000]]) bio je [[srbija|srpski]] komadant, ratni političar, najpoznatiji po tome što je za vrijeme [[ratovi u bivšoj Jugoslaviji|jugoslavenskih]] ratova komandirao [[paravojna formacija|paravojnom]] formacijom [[Srpska dobrovoljačka garda]]. Zbog zločina koji se pripisuju toj formaciji, Arkan je postao jednim od najpoznatijih optuženika [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Haškog suda]], ali je prije eventualnog izručenja ili početka suđenja ubijen u nikada razjašnjenim okolnostima. == Biografija == Željko Ražnatović je rođen [[1952]]. godine u [[Brežice|Brežicama]] u Sloveniji, gdje je njegov otac [[Veljko Ražnatović]], bio stacioniran kao oficir [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenskog ratnog vazduhoplovstva]].<ref name="moljac">{{Cite web |title=Moljac |url=http://www.moljac.hr/biografije/raznatovic.htm |access-date=2010-05-03 |archivedate=2013-07-24 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6ILj20meM?url=http://www.moljac.hr/biografije/raznatovic.htm |deadurl=yes }}</ref> I otac, i majka Stefanija Josifović, su za vrijeme [[drugi svjetski rat|drugog svjetskog rata]] bili [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizani]], a Stefanija je bila aktivistica [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]]. Arkan je živio sa majkom i tri sestre. Roditelji su mu se razveli dok je bio mladić.<ref name="moljac"/> Otac ga je često tukao u mladosti. Tada je često bježao od kuće i činio različite delikventske prijestupe, a nerijetko je završavao po popravnim domovima. Postao je sitni kriminalac u tinejdžerskim godinama, prije nego što je kasnije činio ozbiljnije prijestupe. === Kriminalna karijera === U [[Beograd]]u je džepario po ulici i obijao kioske, pa ga je otac poslao osmi razred završiti u Domu za maloljetne prijestupnike u [[Novi Sad|Novom Sadu]]. Govorio je tada kako bi želio postati zrakoplovac, ali su ga upisali u Pomorsku školu u [[Kotor]]u. Međutim, kao slijepi putnik ukrcao se na neki brod i stigao u [[Trst]]. Sa četvoricom vršnjaka, taksijem je išao s kraja na kraj socijalističke Jugoslavije i usavršio obijanje blagajna, krađu nakita i umjetničkih slika, koje je kasnije prodavao. Njegova skupina je na djelu uhvaćena u [[Zagreb]]u. Proveo je tri godine maloljetničkog zatvora u [[Valjevo|Valjevu]] i šest mjeseci u [[Požarevac|Požarevcu]]. Godine [[1972]]., ilegalno je emigrirao na Zapad; postoje indicije koje govore da je taj "bijeg" zapravo namješten od jugoslavenske savezne Službe državne bezbjednosti.<ref name="moljac"/> U inozemstvu je sreo veliki broj jugoslavenskih kriminalaca koji su kasnije ubijeni. Uzeo je nadimak "Arkan" po strip junaku. Ubrzo je u nizu evropskih zemalja - [[Belgija|Belgiji]], [[Holandija|Nizozemskoj]], [[Švedska|Švedskoj]], [[Nemačka|Njemačkoj]], [[Austrija|Austriji]], [[Švajcarska|Švicarskoj]] i [[Italija|Italiji]] - stekao reputaciju opasnog kriminalca, te postao predmetom brojnih optužnica za razna teška krivična djela kao što su ubojstva i oružane pljačke. Zatvoren je u Belgiji [[1974]]., odakle je pobjegao [[1977]].. Ponovo je uhapšen u Nizozemskoj [[1979]]., a ponovo je pobjegao [[1981]]. Bio je ranjen u sukobu sa policijom. Prošao je kroz desetke europskih zatvora, uključujući i onaj u Scheveningenu. Bio je na Interpolovoj listi 10 najtraženijih zločinaca. Dok je bio mlad, često ga je izvlačio [[Stane Dolanc]], slovenski političar koji se, prema nekim izvorima bio prijatelj Veljka Ražnatovića. Dolanc je bio šef jugoslavenske [[UDBA|tajne policije]] i bliski suradnik [[Josip Broz Tito|Tita]]. Prema nekim izvorima, Arkan je još od [[1973]]. godine radio kao doušnik savezne tajne policije, ali i njen operativac.<ref>[http://www.nytimes.com/1992/04/04/world/serbs-attack-muslim-slavs-and-croats-in-bosnia.html?scp=2&sq=Bijeljina&st=nyt Serbs Attack Muslim Slavs and Croats in Bosnia]</ref> Posao mu je bio da vrši atentate nad teroristima, političkim emigrantima i protivnicima tadašnjeg anti jugoslavenskog režima.<ref>[http://zeljko.raznatovic.free.fr/dosije%20-%20Stane%20Dolanc%20Arkan%20vredniji%20od%20cele%20sluzbe.htm Stane Dolanc : “Arkan vredniji od cele sluzbe“]</ref> Zbog posla kojim se bavio u Evropi Arkan je brzo naučio glavne europske jezike. Tečno je govorio engleski, francuski i talijanski, a poznavao je njemački, švedski i nizozemski, kao i albanski i bugarski. Godine [[1983]]. se vratio u Jugoslaviju, gdje je nastavio sa kriminalnom karijerom, baveći se raznim ilegalnim poslovima. U novembru [[1983]]. godine su dva milicajca upala u njegovu kuću s namjerom da ga zbog toga uhapse. Uspio ih je raniti iz pištolja, a zbog čega je pritvoren. Međutim, dva dana poslije toga, zahvaljujući intervenciji Stana Dolanca, pušten je iz pritvora. === Uloga u jugoslovenskim ratovima === Uoči [[raspad SFRJ|raspada SFRJ]] se pojavio u javnosti kao vođa "[[Delije|Delija]]", navijača "[[FK Crvena zvezda Beograd|Crvene zvezde]]". Tokom utakmice Dinamo - Crvena Zvezda u [[Zagreb]]u, [[13 maj]]a [[1990]], predvodio je huligane koji su demolirali hrvatsku prestonicu i zapalili stadion [[Maksimir]].<ref>{{Cite web |title=Day When Maksimir Stadium Went up in Flames |url=http://dalje.com/en-sports/video--day-when-maksimir-stadium-went-up-in-flames/257791 |access-date=2010-05-06 |archive-date=2014-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140301221046/http://dalje.com/en-sports/video--day-when-maksimir-stadium-went-up-in-flames/257791 |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://www.tol.org/client/article/5707-football-is-war.html?print Football Is War, by Andrej Krickovic]</ref> Arkan je ubrzo od vođe navijača postao vođa paravojne formacije. [[11. 10.|11.10.]] [[1990]]. Arkan je osnovao paravojnu formaciju „Srpska dobrovoljačka garda“ (SDG), poznatu i po imenu "Arkanovi tigrovi", uglavnom regrutujući zvezdine navijače „Delije” i kriminalce. Veruje se da je u tome imao pomoć službe državne bezbednosti.<ref name="slobodnaevropa.org">[http://www.slobodnaevropa.org/content/article/1329127.html Od ratnih heroja do poslijeratnih antijunaka]</ref> Po njegovoj tvrdnji, gardu je osnovao u [[manastir Pokajnica|manastiru Pokajnica]]. Arkan je nakon toga otišao u [[Knin]], gdje se sastao s vođama tamošnje [[balvan-revolucija|srpske pobune]]. [[29. 11.|29.11.]] 1990. godine je njegovo terensko vozilo u okolici [[Dvor (općina)|Dvora na Uni]] zaustavila hrvatska policijska patrola. S njim su u vozilu Dušan Carić iz Dvora na Uni te Dušan Bandić i Zoran Stevanović iz Beograda. Prilikom pretresa je policija u vozilu pronašla više pištolja i ručnih bomba kao i automate [[Heckler & Koch|Heckler und Koch]].<ref name="moljac"/> Grupa je uhapšena i izvedena pred istražnog suca u Sisku gdje su saslušani. U medijima su se tada pojavile špekulacije kako je Arkan bio na zadatku čiji je cilj bila otmica ili likvidacija [[Josip Boljkovac|Josipa Boljkovca]], hrvatskog ministra unutarnjih poslova. Slučaj je preuzelo zagrebačko sudstvo; Arkanova grupa je optuženba za pripremanje oružane pobune s ciljem rušenja ustavnog poretka Republike Hrvatske. Sudski proces je završio tako što je Arkan, u nikada razjašnjenim okolnostima, pušten iz pritvora u proljeće 1991. godine. Po Arkana je tada u Zagreb došao privatni avion, a u Beogradu je dočekan kao heroj.<ref name="moljac"/> Motivi njegovog puštanja su čest predmet raznih [[teorija zavjere]], a sam Boljkovac tvrdi kako je Arkan svoju slobodu kupio [[podmićivanjem|mitom]] od milion [[njemačka marka|DM]].<ref name="moljac"/> [[Datoteka:Arkanovci u Bijeljini.jpeg|mini|210px|Fotografija koja je potresla svet: Arkanovci u [[Bijeljina|Bijeljini]] [[1992]].]] Ubrzo nakon puštanja, Arkan se sa svojom jedinicom prvi put pojavio na ratištu u Tenji pored [[Osijek]]a u junu 1991. SDG je potom djelovala diljem Hrvatske, uglavnom po [[Lika|Lici]], [[Banija|Baniji]], [[Kordun]]u i [[Dalmacija|Dalmaciji]], čineći brojna razbojstva i pljaččke. Stacioniran u Erdutu sa svojom jedinicom izvršio je ubistva većeg broja mještana civila u Dalju, Aljmašu i Erdutu, hrvatske i mađarske nacionalnosti. Ista je jedinica također nasilno mobilizirala veliki broj Srba zbog rata izbjeglih u Srbiju te slala u njihovu bazu u [[Erdut]]u. Kao dio programa "obuke" njegove postrojbe je bilo i ubijanje hrvatskih civila na okupiranom području, na način da bi hrvatski civil bio doveden u kamp za obuku, gdje bi ga pripadnici Arkanove garde smaknuli. {{izdvojeni citat|Paravojne jedinice su odgovorne za neke od najbrutalnijih aspekata «[[etničko čišćenje|etničkog čišćenja]]». Dve jedinice koje su odigrale glavnu ulogu u kampanji «etničkog čišćenja» u [[Bosna i Hercegovina|BiH]], «[[Četnici]]» povezani sa [[Vojislav Šešelj|Vojislavom Šešeljem]] i «[[Srpska dobrovoljačka garda|Tigrovi]]» povezani sa Željkom Raznatovićem (Arkanom), su takođe bile aktivne u [[Srbija|Republici Srbiji]] ... Arkanovi «Tigrovi» su izvodili vojne vežbe navodno osmišljene da zaplaše albanske stanovnike [[Kosovo|Kosova]].<ref>{{Cite web |title=The policy of ethnic cleansing (Final report of the United Nations Commission of Experts) |url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/IV.htm |access-date=2010-05-03 |archive-date=2012-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120504142243/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/IV.htm |dead-url=yes }}</ref>|Izveštaj Ujedinjenih Nacija}} Željko Ražnatović Arkan je tokom jula 1991. godine neko vreme boravio kod mitropolita [[Amfilohije Radović|Amfilohija Radovića]] u [[Cetinjski manastir|cetinjskom manastiru]]. On je sa svojom "gardom" pušten da uđe u manastir pod punim naoružanjem i njegova paravojne jedinice su neke vreme služile kao "obezbeđenje" Cetinjskog manastira.<ref name="e-novine">[http://www.e-novine.com/srbija/srbija-licnosti/32577-Zvijer-bezdana.html Zvijer iz bezdana]</ref><ref>{{Cite web |title=Kozaci ne obezbeđuju manastir |url=http://www.blic.rs/drustvo.php?id=74645 |access-date=2010-05-04 |archivedate=2010-02-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100203162716/http://www.blic.rs/drustvo.php?id=74645 |deadurl=yes }}</ref><ref name="borba">[http://www.borba.rs/content/view/3625/83/ Gospodari nekulture]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Arkan je sa [[Cetinje|Cetinja]] otišao na [[Opsada Dubrovnika|dubrovačko ratište]]. Po povratku sa dubrovačkog ratišta, početkom [[1992]]. godine, Amfilohije je ponovo ugostio Arkana.<ref name="e-novine"/><ref name="Rastoder"/> Željko Ražnatović Arkan je tada iz Cetinjskog manastira poručio [[Crnogorci]]ma: "I [[Skadar]] će biti naš".<ref name="Rastoder">{{Cite web |title=Šerbo Rastoder, RELIGIJA I POLITIKA 1991-1999. |url=http://www.filg.uj.edu.pl/~wwwip/postjugo/texts_display.php?id=98 |access-date=2010-05-04 |archivedate=2011-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927112347/http://www.filg.uj.edu.pl/~wwwip/postjugo/texts_display.php?id=98 |deadurl=yes }}</ref> Dana 31. marta [[1992]]. paravojne snage pod rukovodstvom Arkana i po naređenju [[Jovica Stanišić|Jovice Stanišića]] prelaze granicu Srbija – Bosna i Hercegovina i napadaju grad [[Bijeljina|Bijeljinu]], što se često uzima kao početak [[rat u Bosni i Hercegovini|rata u BiH]]. Arkanovi "Tigrovi" su razmešteni u više naselja sa značajnim brojem nesrpskog stanovništva, među kojima su Bijeljina i [[Zvornik]]. U svim tim mestima je silom ostvarena dominacija Srba, a veliki deo muslimanskog stanovništva ubijen je ili proteran.<ref name="Optužnica"/> U tom razdoblju Arkanovcima se priključio i [[Milorad Ulemek Legija|Milorad Ulemek]], kasnije osuđen kao organizator ubojstva Zorana Đinđića. Arkanovci će u Bosni i Hercegovini djelovati sve do kraja rata. Željko Ražnjatović Arkan se često uzima kao paradigmatičan primer bogaćenja putem paravojne formacije.<ref name="slobodnaevropa.org"/> Ražnatović je područje istočne Slavonije pretvorio u svoju paradržavu i bogatio se na krijumčarenju roba koje je nedostajalo u Srbiji zbog UN-ovih sankcija. Njegova je jedinica opljačkala veliki broj hrvatskih domaćinstava, tisuće kubika industrijskog drveta je nelegalno posječeno, a sve do reintegracije hrvatskog Podunavlja u ustavno-pravni poredak Republike Hrvatske, naftno polje [[naftno polje Đeletovci|"Đeletovci"]] je bilo pod njegovom kontrolom, odakle je ubirao veliki prihod, bespravno otuđujući hrvatska prirodna bogatstva. Mnogi od pripadnika paravojnih jedinica u Hrvatskoj i Bosni, kasnije su postali uspešni poslovni ljudi u Srbiji.<ref name="slobodnaevropa.org"/> Arkan je u to vreme postao jednim od simbola srpskih ratnih zločina, kao u bošnjačkoj i hrvatskoj, tako i u zapadnoj javnosti. Istovremeno su ga srpski mediji slavili kao junaka. Sam Arkan je to nastojao koristiti kako bi započeo i kratku političku karijeru. Na [[Parlamentarni izbori u Srbiji 1992|parlamentarnim izborima]] 1992. godine se kao nezavisni kandidat izabran u [[Narodna skupština Srbija|Narodnu skupštinu Srbije]]. Od svojih istomišljenika je godine 1993. formirao [[Stranka srpskog jedinstva|Stranku srpskog jedinstva]] s kojom je imao nešto uspjeha, prvenstveno zahvaljujući glasovima Srba sa Kosova, gdje je tamošnje većinsko albansko stanovništvo bojkotiralo izbore. Vrhunac slave je imao u februaru [[1995]]. godine kada se oženio za poznatu [[turbo folk]] pjevačicu [[Svetlana Ceca Ražnatović|Svetlanu Veličković - Cecu]], a raskošno vjenčanje, prilikom koga je nosio uniformu srpskog oficira iz prvog svjetskog rata, predstavljalo jedan od najrazvikanijih medijskih događaja tadašnje Srbije. Oko 15. septembra 1995, na poziv lokalnog srpskog rukovodstva, Arkanovi "Tigrovi" su ušli na područje [[Sanski Most|Sanskog Mosta]] (Bosna i Hercegovina) sa ciljem da zadrže napredovanje [[Armija Republike Bosne i Hercegovine|Armije BiH]]. Arkan se smestio u kancelariji direktora hotela i sa tog mesta je upravljao aktivnostima pripadnika svoje paravojne jedinice koji su svuda postavili kontrolne punktove i počeli silom regrutovati Srbe za borbu protiv Armije BiH.<ref name="Optužnica"/> Vojnici pod njegovom komandom su sistematski patrolirali gradom i zatvarali, tukli, silovali i pogubljivali lica nesrpske nacionalnosti.<ref name="Optužnica">{{Cite web |title=Optužnica protiv Ražnatovića |url=http://www.un.org/icty/bhs/cases/arkan/indictment/raz-ii970927b.htm |access-date=2008-06-28 |archivedate=2008-06-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080628050314/http://www.un.org/icty/bhs/cases/arkan/indictment/raz-ii970927b.htm |deadurl=no }}</ref> Nakon Dejtonskog sporazuma i okončanja rata u BiH, vodio je tada nižerazredni ''[[FK Obilić]]'' do titule prvaka SR Jugoslavije [[1998]]. Postoje indicije da se od 1996. godine počeo distancirati od [[Slobodan Milošević|Miloševićevog]] režima, a time se tumači i to da su njegovi ''Tigrovi'' služili kao osiguranje izbornih skupova crnogorske [[Demokratska partija socijalista Crne Gore|Demokratske partije socijalista]] nedugo nakon što se njen vođa [[Milo Đukanović]] 1997. razišao s Miloševićem. [[Datoteka:Arkanov grob.jpg|mini|210px|Arkanov grob u Beogradu.]] Sa početkom [[NATO bombardovanje SRJ|NATO intervencije u Jugoslaviji]], Arkanovi "tigrovi" se ponovo aktiviraju na [[Kosovo|Kosovu]], a njihova zlodela beleže razni izveštaji iz [[kosovski rat|kosovskog rata]].<ref>[http://www.osce.org/publications/odihr/1999/11/17755_506_sr.pdf Kosovo: kako viđeno, tako rečeno] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101114133046/http://www.osce.org/publications/odihr/1999/11/17755_506_sr.pdf |date=2010-11-14 }} (Izveštaj OEBS-a)</ref><ref>[http://www.hrw.org/legacy/reports/2001/kosovo/Po_naredjenju.pdf Po naređenju: ratni zločini na Kosovu] (Izveštaj Human Right Watch-a)</ref> Glavni tužilac [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju]] [[Luiz Arbur]] je [[31. 3.|31. marta]] [[1999]] obelodanila optužnicu protiv Arkana, napisanu septembra [[1997]]. Optužnica ga tereti za [[ubistvo|ubistva]], hotimično nanošenje velikih patnji, [[silovanje|silovanja]] i druga nehumana dela po [[Bosna i Hercegovina|Bosni]] i [[Hrvatska|Hrvatskoj]]. Početkom sledeće godine ubijen je pod nerazjašnjenim okolnostima.<ref name="Optužnica"/> Njegovo ime se takođe nalazi i u Miloševićevoj optužnici, objavljenoj gotovo istovremeno, gde se navodi kao jedan od saučesnika [[Udruženi zločinački poduhvat|udruženog zločinačkog poduhvata]].<ref>[http://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/ind/bcs/mil-ai021023b.htm Optužnica protiv Miloševića]</ref> Željko Ražnatović je ubijen u Hotelu Interkontinental u Beogradu [[2000]]. godine. Mnogi smatraju da je njegovo ubistvo politički motivisano, navodno jer je pregovarao sa Haškim tribunalom o dokazima protiv Miloševića u zamenu za oslobađanje od optužnice.<ref>{{Cite web |title=Smrt kriminalca ili smrt svedoka? |url=http://www.xs4all.nl/~freeserb/specials/topspot/16012000.html |access-date=2010-05-03 |archivedate=2008-06-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080607025502/http://www.xs4all.nl/~freeserb/specials/topspot/16012000.html |deadurl=yes }}</ref> == Izvori == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Jovica Stanišić]] - zapovjednik svih srpskih paravojnih formacija * [[Srpska dobrovoljačka garda]] * [[Udruženi zločinački poduhvat]] == Vanjske veze == * [http://www.xs4all.nl/~freeserb/facts/2001/29012001.html Optužnica protiv Ražnatovića] * [http://www.icty.org/x/cases/zeljko_raznjatovic/ind/en/ark-ii970930e.pdf Optužnica protiv Ražnatovića] (en) {{commonscat|Željko Ražnatović}} {{Lifetime|1952|2000|Arkan, Željko Ražnatović}} [[Kategorija:Srpski kriminalci]] [[Kategorija:Rat u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Rat u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Srpski vojnici]] [[Kategorija:Žrtve atentata]] [[Kategorija:Optuženi za ratne zločine]] k057sgnb60qjhrd9xij2vf3xtg5eelt 42716626 42716605 2026-11-05T22:03:17Z نوفاك اتشمان 11942 uklonjena kategorija [[:Kategorija:Rat u Bosni i Hercegovini|Rat u Bosni i Hercegovini]]; dodana kategorija [[:Kategorija:Biografije, Rat u Bosni i Hercegovini|Biografije, Rat u Bosni i Hercegovini]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42716626 wikitext text/x-wiki {{Infokvir vojna osoba | ime=Željko Ražnatović | slika = Željko Ražnatović.png | opis = | datum_rođenja = [[17. april]] [[1952]]. | mesto_rođenja =<br />{{zas|SFRJ}} [[Brežice]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]] | država_rođenja = | datum_smrti = {{Datum smrti|2000|1|15|1952|4|17}} | mesto_smrti =<br />{{zas|SRJ}} [[Beograd]], [[Republika Srbija (1992–2006)|Srbija]], [[Savezna Republika Jugoslavija|SRJ]] | zanimanje =[[Kriminal|Kiriminalac]] i [[Paravojna formacija|paravojnik]]. | bitke =[[Rat u Hrvatskoj]],<br />[[Rat u Bosni i Hercegovini]],<br />[[NATO bombardovanje SR Jugoslavije]]. |služba=1991 – 1995; Hrvatska i BiH<br />(operativni komandant<br />dobrovoljačkih trupa)<br />1998 – 1999 Kosovo <br />(jedino kao inspektor). | vjernost = [[Datoteka:Flag of Serbia (1992-2004).svg|22px]] [[Republika Srbija (1992–2006)|Srbija]] | godine_službe = 1990-1995<br />1999 | komande = [[Srpska dobrovoljačka garda]] |čin= vođa Srpske dobrovoljačke garde<br /><small>(neslužbena paravojna formacija). }} '''Željko Ražnatović''', poznatiji po nadimku '''Arkan''' ([[Brežice]], [[17. 4.|17. april]] [[1952]] - [[Beograd]], [[15. 1.|15. januar]] [[2000]]) bio je [[srbija|srpski]] komadant, ratni političar, najpoznatiji po tome što je za vrijeme [[ratovi u bivšoj Jugoslaviji|jugoslavenskih]] ratova komandirao [[paravojna formacija|paravojnom]] formacijom [[Srpska dobrovoljačka garda]]. Zbog zločina koji se pripisuju toj formaciji, Arkan je postao jednim od najpoznatijih optuženika [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Haškog suda]], ali je prije eventualnog izručenja ili početka suđenja ubijen u nikada razjašnjenim okolnostima. == Biografija == Željko Ražnatović je rođen [[1952]]. godine u [[Brežice|Brežicama]] u Sloveniji, gdje je njegov otac [[Veljko Ražnatović]], bio stacioniran kao oficir [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenskog ratnog vazduhoplovstva]].<ref name="moljac">{{Cite web |title=Moljac |url=http://www.moljac.hr/biografije/raznatovic.htm |access-date=2010-05-03 |archivedate=2013-07-24 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6ILj20meM?url=http://www.moljac.hr/biografije/raznatovic.htm |deadurl=yes }}</ref> I otac, i majka Stefanija Josifović, su za vrijeme [[drugi svjetski rat|drugog svjetskog rata]] bili [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizani]], a Stefanija je bila aktivistica [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]]. Arkan je živio sa majkom i tri sestre. Roditelji su mu se razveli dok je bio mladić.<ref name="moljac"/> Otac ga je često tukao u mladosti. Tada je često bježao od kuće i činio različite delikventske prijestupe, a nerijetko je završavao po popravnim domovima. Postao je sitni kriminalac u tinejdžerskim godinama, prije nego što je kasnije činio ozbiljnije prijestupe. === Kriminalna karijera === U [[Beograd]]u je džepario po ulici i obijao kioske, pa ga je otac poslao osmi razred završiti u Domu za maloljetne prijestupnike u [[Novi Sad|Novom Sadu]]. Govorio je tada kako bi želio postati zrakoplovac, ali su ga upisali u Pomorsku školu u [[Kotor]]u. Međutim, kao slijepi putnik ukrcao se na neki brod i stigao u [[Trst]]. Sa četvoricom vršnjaka, taksijem je išao s kraja na kraj socijalističke Jugoslavije i usavršio obijanje blagajna, krađu nakita i umjetničkih slika, koje je kasnije prodavao. Njegova skupina je na djelu uhvaćena u [[Zagreb]]u. Proveo je tri godine maloljetničkog zatvora u [[Valjevo|Valjevu]] i šest mjeseci u [[Požarevac|Požarevcu]]. Godine [[1972]]., ilegalno je emigrirao na Zapad; postoje indicije koje govore da je taj "bijeg" zapravo namješten od jugoslavenske savezne Službe državne bezbjednosti.<ref name="moljac"/> U inozemstvu je sreo veliki broj jugoslavenskih kriminalaca koji su kasnije ubijeni. Uzeo je nadimak "Arkan" po strip junaku. Ubrzo je u nizu evropskih zemalja - [[Belgija|Belgiji]], [[Holandija|Nizozemskoj]], [[Švedska|Švedskoj]], [[Nemačka|Njemačkoj]], [[Austrija|Austriji]], [[Švajcarska|Švicarskoj]] i [[Italija|Italiji]] - stekao reputaciju opasnog kriminalca, te postao predmetom brojnih optužnica za razna teška krivična djela kao što su ubojstva i oružane pljačke. Zatvoren je u Belgiji [[1974]]., odakle je pobjegao [[1977]].. Ponovo je uhapšen u Nizozemskoj [[1979]]., a ponovo je pobjegao [[1981]]. Bio je ranjen u sukobu sa policijom. Prošao je kroz desetke europskih zatvora, uključujući i onaj u Scheveningenu. Bio je na Interpolovoj listi 10 najtraženijih zločinaca. Dok je bio mlad, često ga je izvlačio [[Stane Dolanc]], slovenski političar koji se, prema nekim izvorima bio prijatelj Veljka Ražnatovića. Dolanc je bio šef jugoslavenske [[UDBA|tajne policije]] i bliski suradnik [[Josip Broz Tito|Tita]]. Prema nekim izvorima, Arkan je još od [[1973]]. godine radio kao doušnik savezne tajne policije, ali i njen operativac.<ref>[http://www.nytimes.com/1992/04/04/world/serbs-attack-muslim-slavs-and-croats-in-bosnia.html?scp=2&sq=Bijeljina&st=nyt Serbs Attack Muslim Slavs and Croats in Bosnia]</ref> Posao mu je bio da vrši atentate nad teroristima, političkim emigrantima i protivnicima tadašnjeg anti jugoslavenskog režima.<ref>[http://zeljko.raznatovic.free.fr/dosije%20-%20Stane%20Dolanc%20Arkan%20vredniji%20od%20cele%20sluzbe.htm Stane Dolanc : “Arkan vredniji od cele sluzbe“]</ref> Zbog posla kojim se bavio u Evropi Arkan je brzo naučio glavne europske jezike. Tečno je govorio engleski, francuski i talijanski, a poznavao je njemački, švedski i nizozemski, kao i albanski i bugarski. Godine [[1983]]. se vratio u Jugoslaviju, gdje je nastavio sa kriminalnom karijerom, baveći se raznim ilegalnim poslovima. U novembru [[1983]]. godine su dva milicajca upala u njegovu kuću s namjerom da ga zbog toga uhapse. Uspio ih je raniti iz pištolja, a zbog čega je pritvoren. Međutim, dva dana poslije toga, zahvaljujući intervenciji Stana Dolanca, pušten je iz pritvora. === Uloga u jugoslovenskim ratovima === Uoči [[raspad SFRJ|raspada SFRJ]] se pojavio u javnosti kao vođa "[[Delije|Delija]]", navijača "[[FK Crvena zvezda Beograd|Crvene zvezde]]". Tokom utakmice Dinamo - Crvena Zvezda u [[Zagreb]]u, [[13 maj]]a [[1990]], predvodio je huligane koji su demolirali hrvatsku prestonicu i zapalili stadion [[Maksimir]].<ref>{{Cite web |title=Day When Maksimir Stadium Went up in Flames |url=http://dalje.com/en-sports/video--day-when-maksimir-stadium-went-up-in-flames/257791 |access-date=2010-05-06 |archive-date=2014-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140301221046/http://dalje.com/en-sports/video--day-when-maksimir-stadium-went-up-in-flames/257791 |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://www.tol.org/client/article/5707-football-is-war.html?print Football Is War, by Andrej Krickovic]</ref> Arkan je ubrzo od vođe navijača postao vođa paravojne formacije. [[11. 10.|11.10.]] [[1990]]. Arkan je osnovao paravojnu formaciju „Srpska dobrovoljačka garda“ (SDG), poznatu i po imenu "Arkanovi tigrovi", uglavnom regrutujući zvezdine navijače „Delije” i kriminalce. Veruje se da je u tome imao pomoć službe državne bezbednosti.<ref name="slobodnaevropa.org">[http://www.slobodnaevropa.org/content/article/1329127.html Od ratnih heroja do poslijeratnih antijunaka]</ref> Po njegovoj tvrdnji, gardu je osnovao u [[manastir Pokajnica|manastiru Pokajnica]]. Arkan je nakon toga otišao u [[Knin]], gdje se sastao s vođama tamošnje [[balvan-revolucija|srpske pobune]]. [[29. 11.|29.11.]] 1990. godine je njegovo terensko vozilo u okolici [[Dvor (općina)|Dvora na Uni]] zaustavila hrvatska policijska patrola. S njim su u vozilu Dušan Carić iz Dvora na Uni te Dušan Bandić i Zoran Stevanović iz Beograda. Prilikom pretresa je policija u vozilu pronašla više pištolja i ručnih bomba kao i automate [[Heckler & Koch|Heckler und Koch]].<ref name="moljac"/> Grupa je uhapšena i izvedena pred istražnog suca u Sisku gdje su saslušani. U medijima su se tada pojavile špekulacije kako je Arkan bio na zadatku čiji je cilj bila otmica ili likvidacija [[Josip Boljkovac|Josipa Boljkovca]], hrvatskog ministra unutarnjih poslova. Slučaj je preuzelo zagrebačko sudstvo; Arkanova grupa je optuženba za pripremanje oružane pobune s ciljem rušenja ustavnog poretka Republike Hrvatske. Sudski proces je završio tako što je Arkan, u nikada razjašnjenim okolnostima, pušten iz pritvora u proljeće 1991. godine. Po Arkana je tada u Zagreb došao privatni avion, a u Beogradu je dočekan kao heroj.<ref name="moljac"/> Motivi njegovog puštanja su čest predmet raznih [[teorija zavjere]], a sam Boljkovac tvrdi kako je Arkan svoju slobodu kupio [[podmićivanjem|mitom]] od milion [[njemačka marka|DM]].<ref name="moljac"/> [[Datoteka:Arkanovci u Bijeljini.jpeg|mini|210px|Fotografija koja je potresla svet: Arkanovci u [[Bijeljina|Bijeljini]] [[1992]].]] Ubrzo nakon puštanja, Arkan se sa svojom jedinicom prvi put pojavio na ratištu u Tenji pored [[Osijek]]a u junu 1991. SDG je potom djelovala diljem Hrvatske, uglavnom po [[Lika|Lici]], [[Banija|Baniji]], [[Kordun]]u i [[Dalmacija|Dalmaciji]], čineći brojna razbojstva i pljaččke. Stacioniran u Erdutu sa svojom jedinicom izvršio je ubistva većeg broja mještana civila u Dalju, Aljmašu i Erdutu, hrvatske i mađarske nacionalnosti. Ista je jedinica također nasilno mobilizirala veliki broj Srba zbog rata izbjeglih u Srbiju te slala u njihovu bazu u [[Erdut]]u. Kao dio programa "obuke" njegove postrojbe je bilo i ubijanje hrvatskih civila na okupiranom području, na način da bi hrvatski civil bio doveden u kamp za obuku, gdje bi ga pripadnici Arkanove garde smaknuli. {{izdvojeni citat|Paravojne jedinice su odgovorne za neke od najbrutalnijih aspekata «[[etničko čišćenje|etničkog čišćenja]]». Dve jedinice koje su odigrale glavnu ulogu u kampanji «etničkog čišćenja» u [[Bosna i Hercegovina|BiH]], «[[Četnici]]» povezani sa [[Vojislav Šešelj|Vojislavom Šešeljem]] i «[[Srpska dobrovoljačka garda|Tigrovi]]» povezani sa Željkom Raznatovićem (Arkanom), su takođe bile aktivne u [[Srbija|Republici Srbiji]] ... Arkanovi «Tigrovi» su izvodili vojne vežbe navodno osmišljene da zaplaše albanske stanovnike [[Kosovo|Kosova]].<ref>{{Cite web |title=The policy of ethnic cleansing (Final report of the United Nations Commission of Experts) |url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/IV.htm |access-date=2010-05-03 |archive-date=2012-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120504142243/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/IV.htm |dead-url=yes }}</ref>|Izveštaj Ujedinjenih Nacija}} Željko Ražnatović Arkan je tokom jula 1991. godine neko vreme boravio kod mitropolita [[Amfilohije Radović|Amfilohija Radovića]] u [[Cetinjski manastir|cetinjskom manastiru]]. On je sa svojom "gardom" pušten da uđe u manastir pod punim naoružanjem i njegova paravojne jedinice su neke vreme služile kao "obezbeđenje" Cetinjskog manastira.<ref name="e-novine">[http://www.e-novine.com/srbija/srbija-licnosti/32577-Zvijer-bezdana.html Zvijer iz bezdana]</ref><ref>{{Cite web |title=Kozaci ne obezbeđuju manastir |url=http://www.blic.rs/drustvo.php?id=74645 |access-date=2010-05-04 |archivedate=2010-02-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100203162716/http://www.blic.rs/drustvo.php?id=74645 |deadurl=yes }}</ref><ref name="borba">[http://www.borba.rs/content/view/3625/83/ Gospodari nekulture]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Arkan je sa [[Cetinje|Cetinja]] otišao na [[Opsada Dubrovnika|dubrovačko ratište]]. Po povratku sa dubrovačkog ratišta, početkom [[1992]]. godine, Amfilohije je ponovo ugostio Arkana.<ref name="e-novine"/><ref name="Rastoder"/> Željko Ražnatović Arkan je tada iz Cetinjskog manastira poručio [[Crnogorci]]ma: "I [[Skadar]] će biti naš".<ref name="Rastoder">{{Cite web |title=Šerbo Rastoder, RELIGIJA I POLITIKA 1991-1999. |url=http://www.filg.uj.edu.pl/~wwwip/postjugo/texts_display.php?id=98 |access-date=2010-05-04 |archivedate=2011-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927112347/http://www.filg.uj.edu.pl/~wwwip/postjugo/texts_display.php?id=98 |deadurl=yes }}</ref> Dana 31. marta [[1992]]. paravojne snage pod rukovodstvom Arkana i po naređenju [[Jovica Stanišić|Jovice Stanišića]] prelaze granicu Srbija – Bosna i Hercegovina i napadaju grad [[Bijeljina|Bijeljinu]], što se često uzima kao početak [[rat u Bosni i Hercegovini|rata u BiH]]. Arkanovi "Tigrovi" su razmešteni u više naselja sa značajnim brojem nesrpskog stanovništva, među kojima su Bijeljina i [[Zvornik]]. U svim tim mestima je silom ostvarena dominacija Srba, a veliki deo muslimanskog stanovništva ubijen je ili proteran.<ref name="Optužnica"/> U tom razdoblju Arkanovcima se priključio i [[Milorad Ulemek Legija|Milorad Ulemek]], kasnije osuđen kao organizator ubojstva Zorana Đinđića. Arkanovci će u Bosni i Hercegovini djelovati sve do kraja rata. Željko Ražnjatović Arkan se često uzima kao paradigmatičan primer bogaćenja putem paravojne formacije.<ref name="slobodnaevropa.org"/> Ražnatović je područje istočne Slavonije pretvorio u svoju paradržavu i bogatio se na krijumčarenju roba koje je nedostajalo u Srbiji zbog UN-ovih sankcija. Njegova je jedinica opljačkala veliki broj hrvatskih domaćinstava, tisuće kubika industrijskog drveta je nelegalno posječeno, a sve do reintegracije hrvatskog Podunavlja u ustavno-pravni poredak Republike Hrvatske, naftno polje [[naftno polje Đeletovci|"Đeletovci"]] je bilo pod njegovom kontrolom, odakle je ubirao veliki prihod, bespravno otuđujući hrvatska prirodna bogatstva. Mnogi od pripadnika paravojnih jedinica u Hrvatskoj i Bosni, kasnije su postali uspešni poslovni ljudi u Srbiji.<ref name="slobodnaevropa.org"/> Arkan je u to vreme postao jednim od simbola srpskih ratnih zločina, kao u bošnjačkoj i hrvatskoj, tako i u zapadnoj javnosti. Istovremeno su ga srpski mediji slavili kao junaka. Sam Arkan je to nastojao koristiti kako bi započeo i kratku političku karijeru. Na [[Parlamentarni izbori u Srbiji 1992|parlamentarnim izborima]] 1992. godine se kao nezavisni kandidat izabran u [[Narodna skupština Srbija|Narodnu skupštinu Srbije]]. Od svojih istomišljenika je godine 1993. formirao [[Stranka srpskog jedinstva|Stranku srpskog jedinstva]] s kojom je imao nešto uspjeha, prvenstveno zahvaljujući glasovima Srba sa Kosova, gdje je tamošnje većinsko albansko stanovništvo bojkotiralo izbore. Vrhunac slave je imao u februaru [[1995]]. godine kada se oženio za poznatu [[turbo folk]] pjevačicu [[Svetlana Ceca Ražnatović|Svetlanu Veličković - Cecu]], a raskošno vjenčanje, prilikom koga je nosio uniformu srpskog oficira iz prvog svjetskog rata, predstavljalo jedan od najrazvikanijih medijskih događaja tadašnje Srbije. Oko 15. septembra 1995, na poziv lokalnog srpskog rukovodstva, Arkanovi "Tigrovi" su ušli na područje [[Sanski Most|Sanskog Mosta]] (Bosna i Hercegovina) sa ciljem da zadrže napredovanje [[Armija Republike Bosne i Hercegovine|Armije BiH]]. Arkan se smestio u kancelariji direktora hotela i sa tog mesta je upravljao aktivnostima pripadnika svoje paravojne jedinice koji su svuda postavili kontrolne punktove i počeli silom regrutovati Srbe za borbu protiv Armije BiH.<ref name="Optužnica"/> Vojnici pod njegovom komandom su sistematski patrolirali gradom i zatvarali, tukli, silovali i pogubljivali lica nesrpske nacionalnosti.<ref name="Optužnica">{{Cite web |title=Optužnica protiv Ražnatovića |url=http://www.un.org/icty/bhs/cases/arkan/indictment/raz-ii970927b.htm |access-date=2008-06-28 |archivedate=2008-06-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080628050314/http://www.un.org/icty/bhs/cases/arkan/indictment/raz-ii970927b.htm |deadurl=no }}</ref> Nakon Dejtonskog sporazuma i okončanja rata u BiH, vodio je tada nižerazredni ''[[FK Obilić]]'' do titule prvaka SR Jugoslavije [[1998]]. Postoje indicije da se od 1996. godine počeo distancirati od [[Slobodan Milošević|Miloševićevog]] režima, a time se tumači i to da su njegovi ''Tigrovi'' služili kao osiguranje izbornih skupova crnogorske [[Demokratska partija socijalista Crne Gore|Demokratske partije socijalista]] nedugo nakon što se njen vođa [[Milo Đukanović]] 1997. razišao s Miloševićem. [[Datoteka:Arkanov grob.jpg|mini|210px|Arkanov grob u Beogradu.]] Sa početkom [[NATO bombardovanje SRJ|NATO intervencije u Jugoslaviji]], Arkanovi "tigrovi" se ponovo aktiviraju na [[Kosovo|Kosovu]], a njihova zlodela beleže razni izveštaji iz [[kosovski rat|kosovskog rata]].<ref>[http://www.osce.org/publications/odihr/1999/11/17755_506_sr.pdf Kosovo: kako viđeno, tako rečeno] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101114133046/http://www.osce.org/publications/odihr/1999/11/17755_506_sr.pdf |date=2010-11-14 }} (Izveštaj OEBS-a)</ref><ref>[http://www.hrw.org/legacy/reports/2001/kosovo/Po_naredjenju.pdf Po naređenju: ratni zločini na Kosovu] (Izveštaj Human Right Watch-a)</ref> Glavni tužilac [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju]] [[Luiz Arbur]] je [[31. 3.|31. marta]] [[1999]] obelodanila optužnicu protiv Arkana, napisanu septembra [[1997]]. Optužnica ga tereti za [[ubistvo|ubistva]], hotimično nanošenje velikih patnji, [[silovanje|silovanja]] i druga nehumana dela po [[Bosna i Hercegovina|Bosni]] i [[Hrvatska|Hrvatskoj]]. Početkom sledeće godine ubijen je pod nerazjašnjenim okolnostima.<ref name="Optužnica"/> Njegovo ime se takođe nalazi i u Miloševićevoj optužnici, objavljenoj gotovo istovremeno, gde se navodi kao jedan od saučesnika [[Udruženi zločinački poduhvat|udruženog zločinačkog poduhvata]].<ref>[http://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/ind/bcs/mil-ai021023b.htm Optužnica protiv Miloševića]</ref> Željko Ražnatović je ubijen u Hotelu Interkontinental u Beogradu [[2000]]. godine. Mnogi smatraju da je njegovo ubistvo politički motivisano, navodno jer je pregovarao sa Haškim tribunalom o dokazima protiv Miloševića u zamenu za oslobađanje od optužnice.<ref>{{Cite web |title=Smrt kriminalca ili smrt svedoka? |url=http://www.xs4all.nl/~freeserb/specials/topspot/16012000.html |access-date=2010-05-03 |archivedate=2008-06-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080607025502/http://www.xs4all.nl/~freeserb/specials/topspot/16012000.html |deadurl=yes }}</ref> == Izvori == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Jovica Stanišić]] - zapovjednik svih srpskih paravojnih formacija * [[Srpska dobrovoljačka garda]] * [[Udruženi zločinački poduhvat]] == Vanjske veze == * [http://www.xs4all.nl/~freeserb/facts/2001/29012001.html Optužnica protiv Ražnatovića] * [http://www.icty.org/x/cases/zeljko_raznjatovic/ind/en/ark-ii970930e.pdf Optužnica protiv Ražnatovića] (en) {{commonscat|Željko Ražnatović}} {{Lifetime|1952|2000|Arkan, Željko Ražnatović}} [[Kategorija:Srpski kriminalci]] [[Kategorija:Rat u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Biografije, Rat u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Srpski vojnici]] [[Kategorija:Žrtve atentata]] [[Kategorija:Optuženi za ratne zločine]] i92bdfjy7iu5bkpn0kp717r5vwsy2hs 42716641 42716626 2026-11-05T22:35:35Z نوفاك اتشمان 11942 fix 42716641 wikitext text/x-wiki {{Infokvir vojna osoba | ime=Željko Ražnatović | slika = Željko Ražnatović.png | opis = | datum_rođenja = [[17. april]] [[1952]]. | mesto_rođenja =<br />{{zas|SFRJ}} [[Brežice]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]] | država_rođenja = | datum_smrti = {{Datum smrti|2000|1|15|1952|4|17}} | mesto_smrti =<br />{{zas|SRJ}} [[Beograd]], [[Republika Srbija (1992–2006)|Srbija]], [[Savezna Republika Jugoslavija|SRJ]] | zanimanje =[[Kriminal|Kiriminalac]] i [[Paravojna formacija|paravojnik]]. | bitke =[[Rat u Hrvatskoj]],<br />[[Rat u Bosni i Hercegovini]],<br />[[NATO bombardovanje SR Jugoslavije]]. |služba=1991 – 1995; Hrvatska i BiH<br />(operativni komandant<br />dobrovoljačkih trupa)<br />1998 – 1999 Kosovo <br />(jedino kao inspektor). | vjernost = [[Datoteka:Flag of Serbia (1992-2004).svg|22px]] [[Republika Srbija (1992–2006)|Srbija]] | godine_službe = 1990-1995<br />1999 | komande = [[Srpska dobrovoljačka garda]] |čin= vođa Srpske dobrovoljačke garde<br /><small>(neslužbena paravojna formacija). }} '''Željko Ražnatović''', poznatiji po nadimku '''Arkan''' ([[Brežice]], [[17. 4.|17. april]] [[1952]] - [[Beograd]], [[15. 1.|15. januar]] [[2000]]) bio je [[srbija|srpski]] komadant, ratni političar, najpoznatiji po tome što je za vrijeme [[ratovi u bivšoj Jugoslaviji|jugoslavenskih]] ratova komandirao [[paravojna formacija|paravojnom]] formacijom [[Srpska dobrovoljačka garda]]. Zbog zločina koji se pripisuju toj formaciji, Arkan je postao jednim od najpoznatijih optuženika [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Haškog suda]], ali je prije eventualnog izručenja ili početka suđenja ubijen u nikada razjašnjenim okolnostima. == Biografija == Željko Ražnatović je rođen [[1952]]. godine u [[Brežice|Brežicama]] u Sloveniji, gdje je njegov otac [[Veljko Ražnatović]], bio stacioniran kao oficir [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenskog ratnog vazduhoplovstva]].<ref name="moljac">{{Cite web |title=Moljac |url=http://www.moljac.hr/biografije/raznatovic.htm |access-date=2010-05-03 |archivedate=2013-07-24 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6ILj20meM?url=http://www.moljac.hr/biografije/raznatovic.htm |deadurl=yes }}</ref> I otac, i majka Stefanija Josifović, su za vrijeme [[drugi svjetski rat|drugog svjetskog rata]] bili [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizani]], a Stefanija je bila aktivistica [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]]. Arkan je živio sa majkom i tri sestre. Roditelji su mu se razveli dok je bio mladić.<ref name="moljac"/> Otac ga je često tukao u mladosti. Tada je često bježao od kuće i činio različite delikventske prijestupe, a nerijetko je završavao po popravnim domovima. Postao je sitni kriminalac u tinejdžerskim godinama, prije nego što je kasnije činio ozbiljnije prijestupe. === Kriminalna karijera === U [[Beograd]]u je džepario po ulici i obijao kioske, pa ga je otac poslao osmi razred završiti u Domu za maloljetne prijestupnike u [[Novi Sad|Novom Sadu]]. Govorio je tada kako bi želio postati zrakoplovac, ali su ga upisali u Pomorsku školu u [[Kotor]]u. Međutim, kao slijepi putnik ukrcao se na neki brod i stigao u [[Trst]]. Sa četvoricom vršnjaka, taksijem je išao s kraja na kraj socijalističke Jugoslavije i usavršio obijanje blagajna, krađu nakita i umjetničkih slika, koje je kasnije prodavao. Njegova skupina je na djelu uhvaćena u [[Zagreb]]u. Proveo je tri godine maloljetničkog zatvora u [[Valjevo|Valjevu]] i šest mjeseci u [[Požarevac|Požarevcu]]. Godine [[1972]]., ilegalno je emigrirao na Zapad; postoje indicije koje govore da je taj "bijeg" zapravo namješten od jugoslavenske savezne Službe državne bezbjednosti.<ref name="moljac"/> U inozemstvu je sreo veliki broj jugoslavenskih kriminalaca koji su kasnije ubijeni. Uzeo je nadimak "Arkan" po strip junaku. Ubrzo je u nizu evropskih zemalja - [[Belgija|Belgiji]], [[Holandija|Nizozemskoj]], [[Švedska|Švedskoj]], [[Nemačka|Njemačkoj]], [[Austrija|Austriji]], [[Švajcarska|Švicarskoj]] i [[Italija|Italiji]] - stekao reputaciju opasnog kriminalca, te postao predmetom brojnih optužnica za razna teška krivična djela kao što su ubojstva i oružane pljačke. Zatvoren je u Belgiji [[1974]]., odakle je pobjegao [[1977]].. Ponovo je uhapšen u Nizozemskoj [[1979]]., a ponovo je pobjegao [[1981]]. Bio je ranjen u sukobu sa policijom. Prošao je kroz desetke europskih zatvora, uključujući i onaj u Scheveningenu. Bio je na Interpolovoj listi 10 najtraženijih zločinaca. Dok je bio mlad, često ga je izvlačio [[Stane Dolanc]], slovenski političar koji se, prema nekim izvorima bio prijatelj Veljka Ražnatovića. Dolanc je bio šef jugoslavenske [[UDBA|tajne policije]] i bliski suradnik [[Josip Broz Tito|Tita]]. Prema nekim izvorima, Arkan je još od [[1973]]. godine radio kao doušnik savezne tajne policije, ali i njen operativac.<ref>[http://www.nytimes.com/1992/04/04/world/serbs-attack-muslim-slavs-and-croats-in-bosnia.html?scp=2&sq=Bijeljina&st=nyt Serbs Attack Muslim Slavs and Croats in Bosnia]</ref> Posao mu je bio da vrši atentate nad teroristima, političkim emigrantima i protivnicima tadašnjeg anti jugoslavenskog režima.<ref>[http://zeljko.raznatovic.free.fr/dosije%20-%20Stane%20Dolanc%20Arkan%20vredniji%20od%20cele%20sluzbe.htm Stane Dolanc : “Arkan vredniji od cele sluzbe“]</ref> Zbog posla kojim se bavio u Evropi Arkan je brzo naučio glavne europske jezike. Tečno je govorio engleski, francuski i talijanski, a poznavao je njemački, švedski i nizozemski, kao i albanski i bugarski. Godine [[1983]]. se vratio u Jugoslaviju, gdje je nastavio sa kriminalnom karijerom, baveći se raznim ilegalnim poslovima. U novembru [[1983]]. godine su dva milicajca upala u njegovu kuću s namjerom da ga zbog toga uhapse. Uspio ih je raniti iz pištolja, a zbog čega je pritvoren. Međutim, dva dana poslije toga, zahvaljujući intervenciji Stana Dolanca, pušten je iz pritvora. === Uloga u jugoslovenskim ratovima === Uoči [[raspad SFRJ|raspada SFRJ]] se pojavio u javnosti kao vođa "[[Delije|Delija]]", navijača "[[FK Crvena zvezda Beograd|Crvene zvezde]]". Tokom utakmice Dinamo - Crvena Zvezda u [[Zagreb]]u, [[13 maj]]a [[1990]], predvodio je huligane koji su demolirali hrvatsku prestonicu i zapalili stadion [[Maksimir]].<ref>{{Cite web |title=Day When Maksimir Stadium Went up in Flames |url=http://dalje.com/en-sports/video--day-when-maksimir-stadium-went-up-in-flames/257791 |access-date=2010-05-06 |archive-date=2014-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140301221046/http://dalje.com/en-sports/video--day-when-maksimir-stadium-went-up-in-flames/257791 |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://www.tol.org/client/article/5707-football-is-war.html?print Football Is War, by Andrej Krickovic]</ref> Arkan je ubrzo od vođe navijača postao vođa paravojne formacije. [[11. 10.|11.10.]] [[1990]]. Arkan je osnovao paravojnu formaciju „Srpska dobrovoljačka garda“ (SDG), poznatu i po imenu "Arkanovi tigrovi", uglavnom regrutujući zvezdine navijače „Delije” i kriminalce. Veruje se da je u tome imao pomoć službe državne bezbednosti.<ref name="slobodnaevropa.org">[http://www.slobodnaevropa.org/content/article/1329127.html Od ratnih heroja do poslijeratnih antijunaka]</ref> Po njegovoj tvrdnji, gardu je osnovao u [[manastir Pokajnica|manastiru Pokajnica]]. Arkan je nakon toga otišao u [[Knin]], gdje se sastao s vođama tamošnje [[balvan-revolucija|srpske pobune]]. [[29. 11.|29.11.]] 1990. godine je njegovo terensko vozilo u okolici [[Dvor (općina)|Dvora na Uni]] zaustavila hrvatska policijska patrola. S njim su u vozilu Dušan Carić iz Dvora na Uni te Dušan Bandić i Zoran Stevanović iz Beograda. Prilikom pretresa je policija u vozilu pronašla više pištolja i ručnih bomba kao i automate [[Heckler & Koch|Heckler und Koch]].<ref name="moljac"/> Grupa je uhapšena i izvedena pred istražnog suca u Sisku gdje su saslušani. U medijima su se tada pojavile špekulacije kako je Arkan bio na zadatku čiji je cilj bila otmica ili likvidacija [[Josip Boljkovac|Josipa Boljkovca]], hrvatskog ministra unutarnjih poslova. Slučaj je preuzelo zagrebačko sudstvo; Arkanova grupa je optuženba za pripremanje oružane pobune s ciljem rušenja ustavnog poretka Republike Hrvatske. Sudski proces je završio tako što je Arkan, u nikada razjašnjenim okolnostima, pušten iz pritvora u proljeće 1991. godine. Po Arkana je tada u Zagreb došao privatni avion, a u Beogradu je dočekan kao heroj.<ref name="moljac"/> Motivi njegovog puštanja su čest predmet raznih [[teorija zavjere]], a sam Boljkovac tvrdi kako je Arkan svoju slobodu kupio [[podmićivanjem|mitom]] od milion [[njemačka marka|DM]].<ref name="moljac"/> [[Datoteka:Arkanovci u Bijeljini.jpeg|mini|210px|Fotografija koja je potresla svet: Arkanovci u [[Bijeljina|Bijeljini]] [[1992]].]] Ubrzo nakon puštanja, Arkan se sa svojom jedinicom prvi put pojavio na ratištu u Tenji pored [[Osijek]]a u junu 1991. SDG je potom djelovala diljem Hrvatske, uglavnom po [[Lika|Lici]], [[Banija|Baniji]], [[Kordun]]u i [[Dalmacija|Dalmaciji]], čineći brojna razbojstva i pljaččke. Stacioniran u Erdutu sa svojom jedinicom izvršio je ubistva većeg broja mještana civila u Dalju, Aljmašu i Erdutu, hrvatske i mađarske nacionalnosti. Ista je jedinica također nasilno mobilizirala veliki broj Srba zbog rata izbjeglih u Srbiju te slala u njihovu bazu u [[Erdut]]u. Kao dio programa "obuke" njegove postrojbe je bilo i ubijanje hrvatskih civila na okupiranom području, na način da bi hrvatski civil bio doveden u kamp za obuku, gdje bi ga pripadnici Arkanove garde smaknuli. {{izdvojeni citat|Paravojne jedinice su odgovorne za neke od najbrutalnijih aspekata «[[etničko čišćenje|etničkog čišćenja]]». Dve jedinice koje su odigrale glavnu ulogu u kampanji «etničkog čišćenja» u [[Bosna i Hercegovina|BiH]], «[[Četnici]]» povezani sa [[Vojislav Šešelj|Vojislavom Šešeljem]] i «[[Srpska dobrovoljačka garda|Tigrovi]]» povezani sa Željkom Raznatovićem (Arkanom), su takođe bile aktivne u [[Srbija|Republici Srbiji]] ... Arkanovi «Tigrovi» su izvodili vojne vežbe navodno osmišljene da zaplaše albanske stanovnike [[Kosovo|Kosova]].<ref>{{Cite web |title=The policy of ethnic cleansing (Final report of the United Nations Commission of Experts) |url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/IV.htm |access-date=2010-05-03 |archive-date=2012-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120504142243/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/IV.htm |dead-url=yes }}</ref>|Izveštaj Ujedinjenih Nacija}} Željko Ražnatović Arkan je tokom jula 1991. godine neko vreme boravio kod mitropolita [[Amfilohije Radović|Amfilohija Radovića]] u [[Cetinjski manastir|cetinjskom manastiru]]. On je sa svojom "gardom" pušten da uđe u manastir pod punim naoružanjem i njegova paravojne jedinice su neke vreme služile kao "obezbeđenje" Cetinjskog manastira.<ref name="e-novine">[http://www.e-novine.com/srbija/srbija-licnosti/32577-Zvijer-bezdana.html Zvijer iz bezdana]</ref><ref>{{Cite web |title=Kozaci ne obezbeđuju manastir |url=http://www.blic.rs/drustvo.php?id=74645 |access-date=2010-05-04 |archivedate=2010-02-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100203162716/http://www.blic.rs/drustvo.php?id=74645 |deadurl=yes }}</ref><ref name="borba">[http://www.borba.rs/content/view/3625/83/ Gospodari nekulture]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Arkan je sa [[Cetinje|Cetinja]] otišao na [[Opsada Dubrovnika|dubrovačko ratište]]. Po povratku sa dubrovačkog ratišta, početkom [[1992]]. godine, Amfilohije je ponovo ugostio Arkana.<ref name="e-novine"/><ref name="Rastoder"/> Željko Ražnatović Arkan je tada iz Cetinjskog manastira poručio [[Crnogorci]]ma: "I [[Skadar]] će biti naš".<ref name="Rastoder">{{Cite web |title=Šerbo Rastoder, RELIGIJA I POLITIKA 1991-1999. |url=http://www.filg.uj.edu.pl/~wwwip/postjugo/texts_display.php?id=98 |access-date=2010-05-04 |archivedate=2011-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927112347/http://www.filg.uj.edu.pl/~wwwip/postjugo/texts_display.php?id=98 |deadurl=yes }}</ref> Dana 31. marta [[1992]]. paravojne snage pod rukovodstvom Arkana i po naređenju [[Jovica Stanišić|Jovice Stanišića]] prelaze granicu Srbija – Bosna i Hercegovina i napadaju grad [[Bijeljina|Bijeljinu]], što se često uzima kao početak [[rat u Bosni i Hercegovini|rata u BiH]]. Arkanovi "Tigrovi" su razmešteni u više naselja sa značajnim brojem nesrpskog stanovništva, među kojima su Bijeljina i [[Zvornik]]. U svim tim mestima je silom ostvarena dominacija Srba, a veliki deo muslimanskog stanovništva ubijen je ili proteran.<ref name="Optužnica"/> U tom razdoblju Arkanovcima se priključio i [[Milorad Ulemek Legija|Milorad Ulemek]], kasnije osuđen kao organizator ubojstva Zorana Đinđića. Arkanovci će u Bosni i Hercegovini djelovati sve do kraja rata. Željko Ražnjatović Arkan se često uzima kao paradigmatičan primer bogaćenja putem paravojne formacije.<ref name="slobodnaevropa.org"/> Ražnatović je područje istočne Slavonije pretvorio u svoju paradržavu i bogatio se na krijumčarenju roba koje je nedostajalo u Srbiji zbog UN-ovih sankcija. Njegova je jedinica opljačkala veliki broj hrvatskih domaćinstava, tisuće kubika industrijskog drveta je nelegalno posječeno, a sve do reintegracije hrvatskog Podunavlja u ustavno-pravni poredak Republike Hrvatske, naftno polje [[naftno polje Đeletovci|"Đeletovci"]] je bilo pod njegovom kontrolom, odakle je ubirao veliki prihod, bespravno otuđujući hrvatska prirodna bogatstva. Mnogi od pripadnika paravojnih jedinica u Hrvatskoj i Bosni, kasnije su postali uspešni poslovni ljudi u Srbiji.<ref name="slobodnaevropa.org"/> Arkan je u to vreme postao jednim od simbola srpskih ratnih zločina, kao u bošnjačkoj i hrvatskoj, tako i u zapadnoj javnosti. Istovremeno su ga srpski mediji slavili kao junaka. Sam Arkan je to nastojao koristiti kako bi započeo i kratku političku karijeru. Na [[Parlamentarni izbori u Srbiji 1992|parlamentarnim izborima]] 1992. godine se kao nezavisni kandidat izabran u [[Narodna skupština Srbija|Narodnu skupštinu Srbije]]. Od svojih istomišljenika je godine 1993. formirao [[Stranka srpskog jedinstva|Stranku srpskog jedinstva]] s kojom je imao nešto uspjeha, prvenstveno zahvaljujući glasovima Srba sa Kosova, gdje je tamošnje većinsko albansko stanovništvo bojkotiralo izbore. Vrhunac slave je imao u februaru [[1995]]. godine kada se oženio za poznatu [[turbo folk]] pjevačicu [[Svetlana Ceca Ražnatović|Svetlanu Veličković - Cecu]], a raskošno vjenčanje, prilikom koga je nosio uniformu srpskog oficira iz prvog svjetskog rata, predstavljalo jedan od najrazvikanijih medijskih događaja tadašnje Srbije. Oko 15. septembra 1995, na poziv lokalnog srpskog rukovodstva, Arkanovi "Tigrovi" su ušli na područje [[Sanski Most|Sanskog Mosta]] (Bosna i Hercegovina) sa ciljem da zadrže napredovanje [[Armija Republike Bosne i Hercegovine|Armije BiH]]. Arkan se smestio u kancelariji direktora hotela i sa tog mesta je upravljao aktivnostima pripadnika svoje paravojne jedinice koji su svuda postavili kontrolne punktove i počeli silom regrutovati Srbe za borbu protiv Armije BiH.<ref name="Optužnica"/> Vojnici pod njegovom komandom su sistematski patrolirali gradom i zatvarali, tukli, silovali i pogubljivali lica nesrpske nacionalnosti.<ref name="Optužnica">{{Cite web |title=Optužnica protiv Ražnatovića |url=http://www.un.org/icty/bhs/cases/arkan/indictment/raz-ii970927b.htm |access-date=2008-06-28 |archivedate=2008-06-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080628050314/http://www.un.org/icty/bhs/cases/arkan/indictment/raz-ii970927b.htm |deadurl=no }}</ref> Nakon Dejtonskog sporazuma i okončanja rata u BiH, vodio je tada nižerazredni ''[[FK Obilić]]'' do titule prvaka SR Jugoslavije [[1998]]. Postoje indicije da se od 1996. godine počeo distancirati od [[Slobodan Milošević|Miloševićevog]] režima, a time se tumači i to da su njegovi ''Tigrovi'' služili kao osiguranje izbornih skupova crnogorske [[Demokratska partija socijalista Crne Gore|Demokratske partije socijalista]] nedugo nakon što se njen vođa [[Milo Đukanović]] 1997. razišao s Miloševićem. [[Datoteka:Arkanov grob.jpg|mini|210px|Arkanov grob u Beogradu.]] Sa početkom [[NATO bombardovanje SRJ|NATO intervencije u Jugoslaviji]], Arkanovi "tigrovi" se ponovo aktiviraju na [[Kosovo|Kosovu]], a njihova zlodela beleže razni izveštaji iz [[kosovski rat|kosovskog rata]].<ref>[http://www.osce.org/publications/odihr/1999/11/17755_506_sr.pdf Kosovo: kako viđeno, tako rečeno] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101114133046/http://www.osce.org/publications/odihr/1999/11/17755_506_sr.pdf |date=2010-11-14 }} (Izveštaj OEBS-a)</ref><ref>[http://www.hrw.org/legacy/reports/2001/kosovo/Po_naredjenju.pdf Po naređenju: ratni zločini na Kosovu] (Izveštaj Human Right Watch-a)</ref> Glavni tužilac [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju]] [[Luiz Arbur]] je [[31. 3.|31. marta]] [[1999]] obelodanila optužnicu protiv Arkana, napisanu septembra [[1997]]. Optužnica ga tereti za [[ubistvo|ubistva]], hotimično nanošenje velikih patnji, [[silovanje|silovanja]] i druga nehumana dela po [[Bosna i Hercegovina|Bosni]] i [[Hrvatska|Hrvatskoj]]. Početkom sledeće godine ubijen je pod nerazjašnjenim okolnostima.<ref name="Optužnica"/> Njegovo ime se takođe nalazi i u Miloševićevoj optužnici, objavljenoj gotovo istovremeno, gde se navodi kao jedan od saučesnika [[Udruženi zločinački poduhvat|udruženog zločinačkog poduhvata]].<ref>[http://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/ind/bcs/mil-ai021023b.htm Optužnica protiv Miloševića]</ref> Željko Ražnatović je ubijen u Hotelu Interkontinental u Beogradu [[2000]]. godine. Mnogi smatraju da je njegovo ubistvo politički motivisano, navodno jer je pregovarao sa Haškim tribunalom o dokazima protiv Miloševića u zamenu za oslobađanje od optužnice.<ref>{{Cite web |title=Smrt kriminalca ili smrt svedoka? |url=http://www.xs4all.nl/~freeserb/specials/topspot/16012000.html |access-date=2010-05-03 |archivedate=2008-06-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080607025502/http://www.xs4all.nl/~freeserb/specials/topspot/16012000.html |deadurl=yes }}</ref> == Izvori == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Jovica Stanišić]] - zapovjednik svih srpskih paravojnih formacija * [[Srpska dobrovoljačka garda]] * [[Udruženi zločinački poduhvat]] == Vanjske veze == * [http://www.xs4all.nl/~freeserb/facts/2001/29012001.html Optužnica protiv Ražnatovića] * [http://www.icty.org/x/cases/zeljko_raznjatovic/ind/en/ark-ii970930e.pdf Optužnica protiv Ražnatovića] (en) {{commonscat|Željko Ražnatović}} {{Lifetime|1952|2000|Ražnatović, Željko}} [[Kategorija:Srpski kriminalci]] [[Kategorija:Rat u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Biografije, Rat u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Srpski vojnici]] [[Kategorija:Žrtve atentata]] [[Kategorija:Optuženi za ratne zločine]] 3ih4x8prt6pzxemz3jl25hn54hgdhj1 0 84946 42716651 42391815 2026-11-05T22:52:48Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716651 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini |slika=Not Wet, Bosnia (3801779595).jpg |opis_slike= |grb= |mjesto=Mokro |entitet=Republika Srpska |opština=Pale |nadm visina= |populacija=408 |procena= |godina= |poštanski kod= |pozivni broj= |gšir=43.89556 |gduž=18.63694 }} '''Mokro''' je naseljeno mjesto i sjedište istoimene mjesne zajednice u [[Opština Pale|opštini Pale]], [[Republika Srpska]], [[Bosna i Hercegovina|BiH]]. == Stanovništvo == {| border="1" cellpadding="7" cellspacing="0" style="margin: 10px 0 10px 25px; background: #f9f9f9; border: 1px #AAA solid; border-collapse: collapse; font-size: 85%; float: center;" |- style="background: #E9E9E9" |colspan ="7" style="background: bgcolor="#F28500" | '''Mokro'''<ref name="Savezni zavod za statistiku SFRJ">{{Savezni zavod za statistiku SFRJ}}</ref> |- | style="background: bgcolor="#F5DEB3" | '''godina popisa''' | style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[Popis stanovništva 1991. u SFRJ|align="right" | 1991]].''' | style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[Popis stanovništva 1981. u SFRJ|align="right" | 1981]].''' | style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[Popis stanovništva 1971. u SFRJ|align="right" | 1971]].''' | style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[Popis stanovništva 1961. u FNRJ|align="right" | 1961]].''' |- | [[Srbi]] | align="right" | 390 | align="right" | 356 | align="right" | 281 | align="right" | 272 |- | [[Jugoslaveni|Jugosloveni]] | align="right" | 4 | align="right" | 24 | | align="right" | 2 |- | [[Muslimani (narod)|Muslimani]] | align="right" | 7 | | | |- | [[Hrvati]] | align="right" | 1 | | | |- | ostali i nepoznato | align="right" | 4 | | align="right" | 3 | |- | style="background: bgcolor="#F5DEB3" || style="background:#f3fff3;" | Ukupno | align="right" | 406 | align="right" | 380 | align="right" | 284 | align="right" | 274 |} {{Popis stanovništva Jugoslavije |izvor=<ref name="Savezni zavod za statistiku SFRJ"/> |p1828= |p1857= |p1869= |p1879= |p1880= |p1885= |p1890= |p1895= |p1910= |p1921= |p1931= |p1948= |p1953= |p1961=274 |p1971=284 |p1981=380 |p1991=406 }} == Povezano == * [[Opština Pale]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [https://web.archive.org/web/20250816140937/http://glosk.com/BK/Mokro/-130452/gmap_en.htm Satelitska snimka] * [http://www.mitropolija.org/sematizam/mitropoliti+nk.php?subaction=showfull&id=1127697841&archive=&start_from=&ucat=1& SPC: Parohija u Mokrom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110403140040/http://www.mitropolija.org/sematizam/mitropoliti+nk.php?subaction=showfull&id=1127697841&archive=&start_from=&ucat=1& |date=2011-04-03 }} {{sr}} {{Opština Pale}} {{DEFAULTSORT:Mokro}} [[Kategorija:Pale]] [[Kategorija:Naseljena mjesta u Republici Srpskoj]] 76es739ukuj7emzbfn5weqswmcuhn0x 0 86246 42716578 42584472 2026-11-05T19:59:16Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716578 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Mile Pešorda | slika = | širina_slike = 250px | opis = | ime_po_rođenju = | datum_rođenja = <!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | mjesto_rođenja = | datum_smrti = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | mjesto_smrti = | prebivalište = | državljanstvo = | zanimanje = | roditelji = }} '''Mile Pešorda''' ([[Grude]], [[15. 8.]] [[1950]].) je [[bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] [[profesor]] romanistike, a po nacionalnosti i književnim djelima hrvatski [[književnost|književnik]], [[prijevod|prevoditelj]] i [[urednik]]. == Biografija == Mile Pešorda je gimnaziju završio u rodnim [[Grude|Grudama]], romanistiku na Filozofskom fakultetu u [[Sarajevo|Sarajevu]], poslijediplomske i doktorske studije pohađao u [[Zagreb]]u i [[Pariz]]u, gdje je kod Milana Kundere prijavio doktorsku disertaciju "Ideja Europe u djelu [[Ivo Andrić|Ive Andrića]] i [[Miroslav Krleža|Miroslava Krleže]]". Bio je novinar u kulturnoj redakciji Radio-Sarajeva te zagrebački dopisnik za kulturu [[Dnevnik Oslobođenje|dnevnika "Oslobođenje"]] u Sarajevu, a od [[1979]]. do [[1990]]. godine odgovorni urednik za domaću i svjetsku književnost u velikoj izdavačkoj kući "Veselin Masleša" u Sarajevu, kada je uredio preko tristo knjiga: među tim naslovima bila su sabrana djela [[Saul Bellow|Saula Bellowa]], [[Midhat Begić|Midhata Begića]] i [[Milan Kundera|Milana Kundere]] 1984., zbog čega je politički difamiran kao "kunderist, antikomunist i neprijatelj Jugoslavije" (M. Lalić). U svibnju [[1968]]. Pešorda je pokrenuo, uredio i objavio prvi broj [[Ogledalo (časopis)|revije Ogledalo]], koju su vlasti uništile i trajno zabranile. Idejni je začetnik [[Šimićevi susreti|Šimićevih susreta]] održanih [[30. 5.]] [[1970]]. u Grudama i [[Drinovci]]ma. Zagovornikom je građanskih prava i sloboda, inicijator i jedan od sedmorice hrvatskih književnika potpisnika [[Sarajevska deklaracija o hrvatskom jeziku|Sarajevske deklaracije o hrvatskom jeziku]] [[28. 1.]] [[1971]]. Prvi je uputio javni poziv na obnovu [[HKD Napredak]] u Sarajevu, [[7. 7.]] [[1990]].. Četiri godine, od 1990. do [[1994]]., Pešorda je bio lektor-predavač na Sveučilištu u [[Francuska|Francuskoj]], zatim koordinator za [[UNESCO]] i savjetnik za kulturu u [[Ministarstvo vanjskih poslova i europskih integracija Republike Hrvatske|Ministarstvu vanjskih poslova]], član uredničkoga vijeća revije ''Lettre Internationale'' u izdanju hrvatskoga centra PEN-a, glavni urednik u "A. G. Matošu" Samobor-Zagreb te jedan od osnivača, zamjenik glavnoga urednika i urednik za književnost tjednika za kulturu [[Hrvatsko slovo]]. U Francuskoj je 1991. osnovao Društvo francusko-hrvatskoga prijateljstva (''AMITIES FRANCO-CROATES DE RENNES''), koje je tijekom nekoliko godina bilo središtem intelektualne i humanitarne pomoći Hrvatskoj i BiH. Bio je direktor Hrvatskoga kulturnog centra u Sarajevu od 1999. do 2000. i sudionik prvih Europskih književnih susreta u Sarajevu jubilejske 2000. godine. Sudjelovao je u pokretanju i koncipiranju edicije ''[[Hrvatska književnost Bosne i Hercegovine u 100 knjiga]]'', gdje je i član Uredničkoga vijeća. Pešorda je član: [[Matica hrvatska|Matice hrvatske]] od 1970., Društva pisaca BiH od 1972., društava hrvatskh književnika u Zagrebu i Mostaru, Hrvatskoga društva klasičnih filologa, HKD Napredak, Udruge Hrvatska-Irska. Redoviti je član Hrvatskoga društva za znanost i umjetnost u Sarajevu od 2000. == Djela == Prve pjesme, ''Protiv tame'' i ''Žena malog grada'', Pešorda je objavio 1967. u sarajevskom časopisu "Lica". Prvu pjesničku knjigu ''[[Život vječni]]'' objavio je u izdavačkoj kući ''Svjetlost'' u Sarajevu [[1971]]. i za istu dobio godišnju nagradu izdavača. U Zagrebu je [[1998]]., objavljena njegova ''summa poetica'', koncipirana kao nova knjiga, pod naslovom ''[[Knjiga ljubavi i gnjeva]]'' (Nakladni zavod Matice hrvatske i [[HKD Napredak]] Zagreb). Knjiga ''Slušam tvoj glas'', tiskana 1980. u [[Mostar]]u, s crtežima [[Virgilije Nevjestić|Virgilija Nevjestića]] i pogovorom [[Jure Kaštelan]]a, doživjela je tri izdanja. Pešordine ''Izabrane pjesme'', u izboru [[Dževad Karahasan|Dževada Karahasana]] i s predgovorom Jure Kaštelana, uvrštene su u reprezentativnu ediciju ''Književnost naroda i narodnosti BiH u 50 knjiga'', Sarajevo 1985. U antologiju je ušao već 1969. s pjesmom ''Moj otac'', u "Panoramu mlade hrvatske književnosti", Republika, Zagreb. U [[Rennes]]u je 1992., u ediciji francuskih pjesnika, tiskana knjižica njegovih francuskih pjesama pod naslovom ''Parole pour Elle''. Pjesme su mu prevedene na dvadesetak jezika i uvrštene u brojne tuzemne i inozemne antologije i panorame. U pariškom časopisu EUROPE broj 880-881, 2002., s četiri je pjesme uvršten u izbor dvanaest najznačajnijih suvremenih hrvatskih pjesnika. Zapaženo je mjesto i visoke ocjene njegovo pjesništvo dobilo u dvjema povijesno-kritičkim pregledima hrvatske književnosti od [[Baščanska ploča|Baščanske ploče]] do danas, kojih su tvorcima akademik [[Dubravko Jelčić]] i sveučilišni profesor [[Slobodan Prosperov Novak]], kao i u najnovijim povijesnim leksikonima hrvatskih pisaca i njihovih djela. U listopadu/oktobru 2008. Pešorda je objavio, u nakladi zagrebačke Alfe, knjigu "Baščanska ploča, poema", opremljenu sa 27 slika u boji akademskog slikara [[Luka Petrač|Luke Petrača]] i pogovorom [[Božidar Petrač|Božidara Petrača]]. Književni kritičar [[Zdravko Gavran]] istaknuo je pjesnikov "univerzalni pjev", koji "slikovno-metaforički iskazuje široke raspone Pešordina pjesničko-gnoseološkoga svijeta, neutomljive čežnje, polifoniju značenja i ujedno disciplinu duha".<ref>Z. Gavran: "Samosvojni i iskonski Pešordin glas", Hrvatsko slovo br. 709., Zagreb, 21. studenog 2008.</ref> Pešorda prevodi s [[Francuski jezik|francuskog]], [[Slovenski jezik|slovenskog]] i [[Makedonski jezik|makedonskog jezika]]. Tako je preveo i neke pjesme od makedonskog pjesnika [[Konstantin Miladinov|Konstantina Miladinova]].<ref>[http://www.vjesnik.hr/Pdf/2001%5C07%5C01%5C26A26.PDF|Vjesnik Makedoniju i Hrvatsku povezuju kuće od riječi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241213191246/http://www.vjesnik.hr/Pdf/2001%5C07%5C01%5C26A26.PDF%7CVjesnik |date=2024-12-13 }}, 1. srpnja 2001.</ref> == Kontroverze == Godine 1978. na Radio-Zagrebu je bilo zabranjeno emitiranje pjesme Mile Pešorde "Susret s Franzom Kafkom ili slovo protiv fašizma", koja je god. 1980. objavljena u knjizi SLUŠAM TVOJ GLAS u Mostaru, s pogovorom znamenitog hrvatskog partizana, književnika i univerzitetskoga profesora Jure Kaštelana. [[Predrag Matvejević]] bio je od 1990. do kraja 1994. skupa s Pešordom član uredničkoga viječa PEN-ova časopisa LETTRE INTERNATIONALE,ali je 10.11. 2001. u pamfletu "Naši talibani" u "Jutarnjem listu" zahtijevao specijalni "sud stroži od Haaškoga tribunala" za Dobricu Ćosića, Anđelka Vuletića, Pešordu, [[Ivan Aralica|Ivana Aralicu]], [[Momo Kapor|Momu Kapora]], Matiju Bećkovića, Rajka Petrova Nogu, Gojka Đogu i neke druge pisce hrvatskih korjena zbog svojih pisanja u doba rata,<ref name="Matvejević">{{Cite web |title=Predrag Matvejević: "Naši Talibani" |url=http://www.krug99.ba/rev/ostalo/Tekst3.htm |access-date=2010-07-31 |archivedate=2007-01-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070127072651/http://www.krug99.ba/rev/ostalo/Tekst3.htm |deadurl=yes }}</ref> koji su po njemu bili "odgovorni za zločine u BiH", dok je Pešorda konkretno bio prozvan "kvislinškim piscem", "kolaborantom fašizma", "sarajevskim talibanom" i sl.<ref name="Matvejević">{{Cite web |url=http://www.krug99.ba/rev/ostalo/Tekst3.htm |title=Predrag Matvejević: "Naši Talibani" |access-date=2009-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070127072651/http://www.krug99.ba/rev/ostalo/Tekst3.htm |archive-date=2007-01-27 |url-status=dead}}</ref>). U svom najužem obliku Matvejevića kritika je optuživala Pešordu da je "čak svoje kolege koji su ostali u Sarajevu pod četničkim bombama zvao posrbicama". Na tu kritiku svoga rada u ratno doba Pešorda, koji je 1990.-1994.g. predavao na Univerzitetu u Francuskoj, odgovora tužbom, koja je završena [[2. 11.]] [[2005]]., samo nekoliko dana prije apsolutne zastare, presudom Općinskoga suda u Zagrebu kojom je Predrag Matvejević osuđen na kaznu zatvora od pet mjeseci s rokom kušnje od dvije godine za zločin klevete i uvrede.<ref name="index.hr">[http://www.index.hr/vijesti/clanak/uhs-nepravomocna-presuda-matvejevicu-moze-se-propitivati-samo-na-visem-sudu/290825.aspx UHS: Nepravomoćna presuda Matvejeviću može se propitivati samo na višem sudu], index.hr</ref> Presudu su osudili [[Hrvatsko novinarsko društvo]] i [[Reporteri bez granica]], a tadašnji je premijer [[Ivo Sanader]] i predsjednik Tuđmanove stranke HDZ, u specijalnoj izjavi za HTV-dnevnik, podržao osuđenoga Matvejevića i kritizirao nepravomoćnu presudu Općinskoga suda u Zagrebu. Osuđeni Matvejević je odbio priznati presudu i sud tako da na nju nije niti uložio žalbu. U svibnju 2010. Vrhovni sud Republike Hrvatske donio je presudu kojom je odbio zahtjev, inače bez presedana, glavnoga državnoga odvjetnika Republike Hrvatske da poništi pravomoćnu presudu i potvrdio njezinu zakonitost.<ref>[http://www.vecernji.hr/kolumne/tjeralica-hrvatskim-vrhovnim-sucima-kolumna-149044]</ref>. Iako Matvejeviću nije prijetio nikakav zatvor zbog apsolutne zastare, skandal je stvoren ovom presudom je postao internacionalan tako da su međunarodni intelektualci (Bernard Henry-Levy, Claudio Magris, Umberto Eco, Peter Sloterdijk, Salman Rushdie i drugi) poslali medijima otvoreno protestno pismo, a Italija, čiji je Matvajević državljanin, ponudila je azil [[Predrag Matvejević|Predragu Matvejeviću]] što je on odbio i dalje nepriznavajući sud i njegovu presudu <ref>[http://www.abrasmedia.info/index.php/drutvo/ljudska-prava/3450-zgranuta-meunarodna-javnost-matvejeviu-ponuen-azil-u-talijanskom-veleposlanstvu-.html Zgranuta međunarodna javnost: Matvejeviću ponuđen azil u talijanskom veleposlanstvu]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Zanimljivost === Pešorda je u doba umiranja [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]] pisao velike poeme leleka i tuge i objavio ih god. 1984. u beogradskom časopisu "Delo" posle njegove smrti <ref>[http://www.abrasmedia.info/novi/index.php?option=com_content&view=article&id=2896:rije-dvije-o-gadovima-intervju-sa-predragom-matvejeviem-&catid=113:region&Itemid=121 Riječ, dvije o gadovima, intervju sa Predragom Matvejevićem]</ref>, dok je s druge strane [[Predrag Matvejević]] branio [[Franjo Tuđman|Tuđmana]] i javno zahtjevao 1974. godine od Tita da podnese ostavku na položaj predsjednika [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]], a godine 1984. objavio je u beogradskom BIGZ-u, štampanu u 30.000primjeraka, knjigu Jugoslavenstvo danas, u kojoj je, u eseju "Neke poruke Titova djela", upozoravao na opasnosti po jugoslavenstvo i SFRJ što mu danas zamjeraju hrvatski i srpski nacionalisti.<ref>[http://www.slobodnadalmacija.hr/Hrvatska/tabid/66/articleType/ArticleView/articleId/96972/Default.aspx Predrag Matvejević: Jugoslaviju su osnovali Hrvati]</ref> == Nagrade == * [[1970]]. je dobio nagradu prvih "Šimićevih susreta" u Drinovcima za pročitanu pjesmu ''"Tužbalica"''; * [[1972]]. je dobio nagradu izdavačke kuće "Svjetlost" u Sarajevu za knjigu pjesama ''"Život vječni"''; * [[1976]]. je dobio godišnju nagradu dnevnika "Oslobođenje" u Sarajevu za komentar ''"Zašto šutnja?"''; * [[1981]]. je dobio godišnju nagradu za najbolju knjigu Književne omladine Bosne i Hercegovine za pjesničku knjigu ''"Slušam tvoj glas"''; * [[1996]]. dodijeljeno mu je najviše državno priznanje Republike Hrvatske za doprinos u kulturi, [[Red Danice hrvatske]] s likom Marka Marulića. * [[2007]]. je dobio [[nagrada Dubravko Horvatić|1. nagradu Dubravko Horvatić]] Hrvatskog slova (gdje je jedan od osnivača), za poemu ''"Baščanska ploča"'', objavljenu u [[Hrvatsko slovo|Hrvatskom slovu]] 2006. godine. * [[2009]]. je dobio godišnju [[Nagrada Antun Branko Šimić|Nagradu Antun Branko Šimić]] od [[Društvo hrvatskih književnika Herceg Bosne|Društva hrvatskih književnika Herceg Bosne]]. == Reference == {{reflist}} [[Kategorija:Hrvatski prevoditelji]] 0f0d55nvhjvld7if8pox4lvq1kwka5w 0 90595 42716660 42486897 2026-11-05T23:39:58Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716660 wikitext text/x-wiki {{Dablink|Za druge upotrebe, pogledajte [[Moravska (razvrstavanje)]] i [[Moravija (razvrstavanje)]].}} {{Češka pokrajina (HR) |ime=Moravska |izvorno ime=Morava |ime_genitiv=Moravske |zastava=Banner of arms of Moravia.svg |grb=Znak Moravy.svg |karta=CZ-cleneni-Morava-wl.png |glavni_grad=[[Olomouc]], potom [[Brno]] (od [[1641]].) |broj stanovnika=oko 3 milijuna |površina=22.349 km² }} [[File:Moravská orlice.jpg|thumb|Zastava Moravska<ref>{{cite conference | first = Zbyšek | last = Svoboda | first2 = Pavel | last2 = Fojtík | first3 = Petr | last3 = Exner | first4 = Jaroslav | last4 = Martykán | authorlink = | coauthors = | title = Odborné vexilologické stanovisko k moravské vlajce | booktitle = Vexilologie. Zpravodaj České vexilologické společnosti, o.s. č. 169 | pages = 3319, 3320 | publisher = Česká vexilologická společnost | date = 2013 | location = Brno | url = http://www.moravska-vlajka.eu/dokumenty/vexilologie-169.pdf | accessdate = | id = }}</ref><ref>{{cite conference | first = František | last = Pícha | authorlink = | coauthors = | title = Znaky a prapory v kronice Ottokara Štýrského | booktitle = Vexilologie. Zpravodaj České vexilologické společnosti, o.s. č. 169 | pages = 3320-3324 | publisher = Česká vexilologická společnost | date = 2013 | location = Brno | url = http://www.moravska-vlajka.eu/dokumenty/vexilologie-169.pdf | accessdate = | id = }}</ref>]] '''Moravska''' ili '''Moravija''' ([[češki jezik|češki]] i [[slovački jezik|slovački]]: ''Morava'', [[nemački jezik|njemački]]: ''Mähren'', [[poljski jezik|poljski]]: ''Morawy'', [[latinski jezik|latinski]]: ''Moravia''), povijesna je pokrajina, a ime je dobila po rijeci [[Morava (Češka)|Moravi]], koja izvire u sjeverozapadnom dijelu ove pokrajine. Zajedno s [[Češka (historijska)|Češkom]] i [[Češka Šleska|Češkom Šleskom]] čini [[Češka|Češku Republiku]]. Grb ove pokrajine nalazi se u današnjem [[Grb Češke|grbu Češke Republike]], a čini ga šahirani crveno-bijeli ili crveno-zlatni orao s krunom na plavom polju. == Geografija == Moravska se rasprostire jugoistočnim dijelom Češke Republike, na [[Moravska visočina|Moravskoj visočini]]. Pokriva istočnu trećinu Češke republike, uključujući "[[Češke samoupravne pokrajine|pokrajine]]": * [[Južna Moravska]] * [[Zlínski kraj]] * dio [[Moravsko-šleski kraj|Moravsko-šleskog kraja]] * dio [[Olomoučki kraj|Olomoučkog kraja]] * dio [[Pardubički kraj|Pardubičkog kraja]] * dio [[Vysočina|Vysočine]] * dio [[Južna Češka|Južne Češke]] [[Datoteka:Jeskyně Balcarka32.jpg|thumb|desno|200px|Spilja Jeskyně Balcarka u moravskom kršu]] Na sjeveru Moravska graniči s [[Poljska|Poljskom]] i [[Češka Šleska|Češkom Šleskom]], na istoku sa [[Slovačka|Slovačkom]], na jugu s [[Donja Austrija|Donjom Austrijom]] i na zapadu s [[Češka (historijska)|Češkom]]. Sjevernu granicu označuje [[Sudetsko gorje]] koje na istoku prelazi u [[Karpati|Karpate]]. Rijeka [[Dyje]] koja prolazi pograničnim područjem s [[Austrija|Austrijom]] te vijuga kroz obje zemlje. U središtu zemlje nalaze se sedimentarni bazeni Morave i Dyje na visini od 180 do 250 m. Na zapadu, [[Češko-moravsko visočje]] uzdiže se do 800 m, no najviša je planina na sjeverozapadu - [[Praděd]] u Sudetima na 1490 m. Dalje na jugu nalazi se visočje [[Jeseníky]] (400–600 m) koje se spušta do 310 m u gronjem toku rijeke [[Odra|Odre]], da bi se onda ponovno uzdiglo do 1322 m visoke planine [[Lisá hora]]. Moravsku istočnu granicu čine [[Bijeli Karpati]] koji dostižu maksimalnu visinu od 970 m ([[Velká Javořina]]). Moravska je poznata i po [[kras|krškom]] krajoliku i spiljama. == Historija == === Naseljavanje Slavena i Velika Moravska === [[Datoteka:Nitra moravia 833.png|[[Moravska Kneževina]] u doba Mojmira I|thumb|200px]] [[Datoteka:Great moravia svatopluk.png|thumb|right|200px|[[Velikomoravska Kneževina]] u doba Svatopluka I.]] Oko [[60. pne.]] narod [[Boji|Boja]], vjerojatno [[Kelti|keltskoga]] podrijetla povukao se iz ovoga područja, na kojem su ih zamijenili [[germani|germanski]] [[Kvadoci]], a u [[6. vijek|6. stoljeću]] [[Slaveni|slavenska]] plemena. Krajem toga stoljeća postoji već Moravsko Kneževstvo koje obuhvaća današnju jugoistočnu Moravsku, [[Záhorie]] u jugozapadnoj [[Slovačka|Slovačkoj]], te dijelove Donje Austrije. [[833]]. godine ovo [[kneževstvo]] postaje [[Velikomoravska Kneževina]], nakon što je pod njezinu vlast došlo i [[Njitranska Kneževina|Njitransko Kneževstvo]] na području današnje Slovačke i dijelovima sjeverne [[Mađarska|Mađarske]]. Prvi knez Velike Moravske bio je [[Mojmir I.]] (vladao [[830]].-[[846]].), a najveći je teritorij ova kneževina obuhvaćala oko [[890]]. godine u doba [[Svatopluk I.|Svatopluka I.]], kad je u nju pripadalo i cijelo područje današnje [[Češka Republika|Češke Republike]] i [[Slovačka|Slovačke]], zapadni dio današnje Mađarske, kao i [[Lužica|Lužicu]] u današnjoj [[Nemačka|Njemačkoj]], te [[Šleska|Šlesku]] i područje gornje [[Visla|Visle]] u južnoj [[Poljska|Poljskoj]]. Nakon Svatoplukove smrti ([[895]].), češki su knezovi postali vazali istočnofranačkog vladara [[Arnulf Karantanski|Arnulfa Karantanskoga]], a Moravska je kao država prestala postojati kad su [[906]].-[[907]]. na njezino područje prodrli [[Mađari]]. === Pod češkom vlašću === Nakon pobjede nad Mađarima [[955]]., [[Oton I|Oton I. Veliki]] daje Moravsku svome savezniku [[Boleslav I. Češki|Boleslavu I. Přemysloviću]], vladaru [[Češka (historijska)|Češke]]. Već [[999]]. godine [[Boleslav I Hrabri|Boleslav I. Hrabri]], vladar [[Poljska|Poljske]] pripaja Moravsku i njome vlada do [[1019]]., kad je Přemyslović [[Břetislav I]]. ponovno preotima. On će nakon očeve smrti postati i vladarem Češke, a [[1054]]. određuje nasljedno pravo po[[primogenitura|primogenituri (prvorodstvu)]] u Češkoj i Moravskoj, premda je svojim mlađim sinovima dao da upravljaju dijelovima Moravske kao [[vazal]]i najstarijega sina. Kroz cijelo razdoblje Přemyslovića, mlađa braća vladara često su vladala dijelovima ili cijelom Moravskom i to iz [[Olomouc]]a, [[Brno|Brna]] ili [[Znojmo|Znojma]], uz različite stupnjeve samostalnosti u odnosu na vladara Češke. Najviši samostalnost Moravska je dosegla [[1182]]., kad je car [[Friedrich I Barbarossa|Fridrik I. Barbarossa]] uzdigao zemlju na razinu [[marka (grofovija)|marke]], te je izravno podložio caru, neovisno o Češkoj. Ipak, već [[1197]]. Moravska je kao vazalna marka pridružena Češkoj, kad se prijestolja odrekao [[Vladislav Henrik]] u korist svoga brata [[Otakar I. Přemysl|Otakara I.]] Otada Moravska dijeli povijest s Češkom. Dinastija Přemyslovića izumrla je [[1306]]., a [[1310]]. kraljem postaje [[Ivan Luksemburški]]. Pod Luksemburgovcima Češka i Moravska ostaju sve do [[1437]]. kad na prijestolje dolazi [[Albert II. Habsburgovac]]. === Nakon Husitskih ratova === [[Datoteka:Brno Willenberg 1593.jpg|thumb|desno|250px|Brno, prikaz iz [[1593.]]]] U vrijeme [[Husitski ratovi|Husitskih ratova]] [[Habsburg]]ovci su izgubili vlast nad ovim područjem, a zemlje su privremeno razdvojene. [[Husiti|Husit]] [[Juraj Podjebardski]] postao je kralj Češke [[1458]]., a [[papa]] [[Pavao II.]] [[ekskomunikacija|izopćio]] ga je i zabranio katolicima da mu služe. Tako je [[1469]]. [[Hrvatska u personalnoj uniji s Mađarskom|hrvatsko-ugarski]] kralj [[Matija Korvin]] osvojio Moravsku, koja će biti ponovno sjedinjena s Češkom [[1490]]., kad je [[Vladislav II.|Vladislav II. Jagelović]], koji je već [[1471]]. bio naslijedio Juraja kao čaški kralj, naslijedio i Matiju Korvina kao hrvatsko-ugarski kralj. Nakon pogibije njegova sina [[Ludovik II. Jagelović|Ludovika II.]] u [[Mohačka bitka|Mohačkoj bitci]] [[1526]]., kralj Češke postaje [[Ferdinand I., car Svetog Rimskog Carstva|Ferdinand I.]], a Moravska će ostati zajedno s Češkom habsburški posjed sve do kraja [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]]. Do [[1641]]. moravska je prijestolnica bio [[Olomouc]], smješten u središtu pokrajine, no nakon što su ga osvojili [[Šveđani]], glavni grad postaje [[Brno]] koje se uspješno odupire osvajačima. Moravska Marka imala je svoj vlasiti zemaljski sabor čiji su zastupnici birani (nakon [[1905]].) zasebno u njemačkim i češkim izbornim jedinicama. Od kraja [[18. vijek|18. stoljeća]], a osobito u [[19. vijek|19. stoljeću]] jača nastojanje slavenskoga stanovništva Moravske na ostvarenju ideje [[Češko državno pravo|Češkog državnog prava]], kojim bi se oblikovala jedinstvena zemlja od Češke, Moravske i Češke Šleske. === Dvadeseto stoljeće === [[Datoteka:Czechoslovakia01.png|thumb|right|300px|Moravsko-Šleska unutar Čehoslovačke, prema stanju iz [[1928.]]]] Nakon raspada [[Austro-Ugarska|Austro-Ugarske Monarhije]] [[1918]]. godine, Moravska je postala dijelom [[Čehoslovačka|Čehoslovačke]] unutar upravne jedinice Moravsko-Šleske, a u vrijeme njemačke okupacije za [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] bila unutar Protektorata Češke i Moravske. Nakon rata, najveći dio [[Nemci|Nijemaca]] prisiljen je na odlazak u skladu s [[Beneševi dekreti|Beneševim dekretima]]. Raspadom Čehoslovačke Moravska je [[1993]]. postala dijelom [[Češka Republika|Češke Republike]]. == Gospodarstvo == Na jugu, oko [[Hodonín]]a i [[Břeclav]]a prostire se [[Bečki bazen]] bogat [[nafta|nafom]] i [[lignit]]om. Oko [[Ostrava|Ostrave]] do [[1995]]. intenzivno se vadio [[ugljen]]. Glavne [[industrija|industrijske]] grane predstavljaju metalna i kemijska industrija te industrija građevnim materijalom i proizvodnja kože. Gospodarska su središta gradovi [[Brno]], [[Olomouc]] i [[Ostrava]]. Uz ostale poljoprivredne grane, osobito je razvojeno [[vinogradarstvo]], a u Moravskoj se nalazi 94% vinograda Češke Republike, pa je ovdje i središte [[vinarstvo|vinarstva]]. == Stanovništvo == {{glavni|Moravci}} [[Datoteka:Moravian Slovak Costumes during Jizda Kralu.jpg|thumb|right|200px|Moravci u narodnoj nošnji za festivala u jugoistočnoj Moravskoj]] Moravci su danas [[Slaveni|slavenska]] etnička skupina koja govori [[moravski jezik]] (upitano, je li je [[dijalekt]] češkoga jezika ili jezik). Neki od njih smatraju se zasebnim narodom, dok se ostali izjašnjavaju kao [[Česi]]. Prema popisu iz [[1991]]. 1,362.000 stanovnika Češke Republike, ili 13,2% izjasnili su se kao Moravci po nacionalnosti. Prema popisu iz [[2001]]. taj je broj pao na 380.000 ili 3,7% stanovništva. == Povezano == * [[Češko državno pravo]] == Reference == {{izvori}} == Literatura == * Rill, Bernd, ''Böhmen und Mähren - Geschichte im Herzen Mitteleuropas'', 2 Bde., [[2006]], {{ISBN|3-938047-17-8}} * Róna-Tas, András, ''Hungarians & Europe in the Early Middle Ages: An Introduction to Early Hungarian History'' translated by Nicholas Bodoczky, Central European University Press, Budapest [[1999]], {{ISBN|963-9116-48-3}} * Kirschbaum, Stanislav J., ''A History of Slovakia: The Struggle for Survival'' St. Martin's Press, New York [[1996]], {{ISBN|0-312-16125-5}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Moravia}} * [http://www.czech.cz/en/culture/regions-attractivity-and-diversity/moravia/ Moravska - službene stranice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090703062409/http://www.czech.cz/en/culture/regions-attractivity-and-diversity/moravia |date=2009-07-03 }} * [https://web.archive.org/web/20110520160758/http://oldmaps.geolab.cz/map_region.pl?z_height=2000&lang=cs&z_width=2000&z_newwin=1&map_root=2vm&map_region=mo Stare vojne karte Moravske] * [http://dalsimoravak.bloguje.cz/289840_item.php Detaljne karte Moravske] {{Češka}} [[Kategorija:Historijske regije Češke]] 5tqawqez90ijus9yzz82hgtlbw478dq 0 93401 42716686 42584184 2026-11-06T00:41:59Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716686 wikitext text/x-wiki '''Mru''' /=čovjek/, [[Tibetsko-burmanski narodi|tibetsko-burmanski]] narod iz [[Bangladeš]]a, naseljen u nekih 200 sela u džunglama gorja [[Chittagong]], i manjim dijelom u [[Zapadni Bengal|Zapadnom Bengalu]] u distriktima [[Nadia]] i [[Hoogly]]. Mru jezično čine jednu od glavnih grana tibetsko-burmanskih jezika, a jedini jezik je mru (murung, mrung, maru, ili niopreng) govori pet njihovih grupa, to su [[Anok]] i [[Tshungma]] na sjeveru; [[Domrong]] u nizinama sjeverno od riejke [[Matamuri]]; i [[Dopreng]] i [[Rumma]] dalje na jugu i u [[Arakan]]u Mru žive izolirano ponajviše zbog nacionalne politike koja je u ovaj strateški položaj ograničila kretanje. Glavnina Mrua živi prilično siromašno, uglavnom od zemljodjelstva, uzgoja riže i drugih kultura služeći se tehnikom [[posijeci i spali|posijeci-i-spali]]. Tehnika posijeci-i-spali zahtijeva polu-sjedilački način života jer se zbog iscrpljivanja tla moraju seliti svakih dvije do tri godine. Do potrepština koje ne mogu sami priskrbiti prisiljeni su odlaziti na tjedne sajmove kako bi nabavili [[sol]], [[nož]]eve, [[odjeća|odjeću]] i druge stvari. Žene su vješte u izradi raznog nakita. Mru tipično žive u [[kuća]]ma od drveta ili [[bambus]]a, pokrivenih slamom, rjeđe [[crijep]]om. Društvo je podijeljeno na [[klan]]ove i fratrije (bratstva) unutar kojih [[brak|ženidba]] nije dozvoljena. Seoska zajednica je demokratska, a autoritet seoskog poglavica tek je nominalan. Kada mladi Mru-muškarac dođe u dob od 16 godina on počinje izazivati pažnju okoline, aranžirajući svoju kosu u pletenice na vrhu glave, te stavlja floralni (cvjetni) ukras na svoj [[turban]]. Mru-mladići slobodno biraju svoje partnerice za ženidbu, za koje im je potrebna jedino dozvola roditelja. [[Seksualni život]] prije [[brak]]a se tolerira a neželjena [[trudnoća]] završava brakom. Nakon ženidbe mladi par živi kod mladoženjine ili nevjestine obitelji, a tek nakon što bi se rodilo nekoliko [[dete|djece]], podizali bi sebi poseban dom. Mru imaju svoju jedinstvenu kulturu, rituale i vjerovanja. Njihov bog [[Torai]] /"veliki duh"/, dao je, kažu Mrui, svim ljudima pismo osim njima. U stvari zato što su ostali bez pisma krivi su sami preci Mrua koji su bogu po pismo i pravila života poslali kravu. Torai je pravila napisao na listu banana ali ga je ova životinja kasnije pojela, a Mrui su ostali u neznanju i bez pisma. U spomen na ovaj događaj Mrui održavaju dvodnevnu svečanost u kojemu se vrši žrtvovanje krave. Mrui imaju bogove vatre, vode i šuma, a znatan dio ima i budističku vjeru. == Vanjske veze == * [https://web.archive.org/web/20100830021558/http://www.indianetzone.com/8/mru_tribe.htm Mru Tribe] * [http://www.prayway.com/unreached/clusters/8021.html The Mru of South Asia] * [https://web.archive.org/web/20110930144619/http://www.arts.ualberta.ca/cms/ara.pdf Mru Houses] [[Kategorija:Etničke grupe Bangladeša]] [[Kategorija:Etničke grupe Indije]] [[Kategorija:Tibetsko-burmanski narodi]] ckp508z96kgxiypweiwys2dummxmtbs 0 95551 42716459 42446961 2026-11-05T14:47:38Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716459 wikitext text/x-wiki {{film |naziv filma=The Matrix |tip = igrani |slika=The.Matrix.glmatrix.3.png |onaziv= |godina=1999 |zemlja={{flag|Sjedinjene Države}}, {{flagcountry|AUS}} |jezik=[[Engleski jezik|Engleski]] |žanr=[[Znanstvena fantastika|SF]], [[akcija]] |režija=[[Wachowskiji|Braća Vačauski]] |scenario=[[Wachowskiji|Braća Vačauski]] |muzika= [[Don Dejvis]] |uloge=[[Keanu Reeves|Kijanu Rivs]]<br />[[Laurence Fishburne|Lorens Fišbern]]<br />[[Keri-En Mos]]<br />[[Hugo Viving]]<br />[[Joe Pantoliano|Džo Pantolijano]]<br />[[Glorija Foster]] |producent= [[Džoel Silver]] |kompanija=[[Warner Bros.]] |trajanje=136 min |kamera=Bil Poup |montaža=Zak Stajnberg |kinematografija=[[Dejvid Džonson]] |nagrade= |budžet= 63.000.000 $ |prethodni= |sledeći=''[[The Matrix Reloaded]]'' |imdb=0120804 }} '''Matriks''' ({{jez-en|The Matrix}}) je [[Naučnofantastični film|naučnofantastični]] [[akcijski film|akcioni]] [[film]] scenarista i reditelja [[Wachowskiji|Larija i Endija Vačauskog]] u kome glume [[Keanu Reeves|Kijanu Rivs]], [[Laurence Fishburne|Lorens Fišbern]], [[Keri-En Mos]], [[Joe Pantoliano|Džo Pantolijano]] i [[Hugo Viving]]. Premijerno je prikazan u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] [[31. 3.|31. marta]] [[1999]]. i prvi je u nizu serije igranih i animiranih filmova, [[strip]]ova i [[videoigra|video igara]] „Matriks“. Zvanični distributer -{Tuck}- je ovaj film u [[Srbija|Srbiji]] prikazivao pod nazivom Matrix – kako u bioskopima, tako i na DVD izdanjima.<ref>[http://www.tuck.co.yu/shope/list_movies.php?moviename=matrix&genreid=0&media=0&director=&cast=&submit=Pretraga Veb stranica izdavačke kuče Tuck sa prikazom ovog filma]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> '''Slogan filma:''' ''Poveruj u neverovatno.'' Matriks je premijerno prikazan u Sjedinjenim Državama 31. marta 1999. Zaradio je 171 milion $ u SAD, a 460 miliona $ širom sveta, a kasnije je postao prvi film koji je u Sjedinjenim Državama prodat u više od tri miliona primeraka na DVD-u == Proizvodnja == Matriks je snimljen u koprodukciji američkog studija ''[[Warner Bros.]]'' i australijskog studija ''Village Roadshow Pictures''. Gotovo sve scene snimane su u studijima ''Fox'' u [[Sydney|Sidneju]], kao i u samom gradu.<ref>[http://www.scope.nottingham.ac.uk/filmreview.php?issue=aug2003&id=731&section=film_rev www.scope.nottingham.ac.uk]</ref> Prepoznatljivi predeli nisu uključeni kako bi se stekao utisak generički stvorenog američkog grada.<ref>{{Cite web |title=www.ejournalism.au.com |url=http://www.ejournalism.au.com/ejournalist/knight2521.pdf |access-date=2010-11-21 |archive-date=2008-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080719125415/http://www.ejournalism.au.com/ejournalist/knight2521.pdf |dead-url=yes }}</ref> === Dizajn === U filmu je kôd koji reprezentuje sâm Matriks predstavljen kao padajući niz zelenih slovnih karaktera na [[monitor]]u [[kompjuter|računara]]. Ovaj kôd uključuje slovne karaktere [[katakana|katakane]] obrnute kao u ogledalu i [[latinica|latinična]] slova i brojeve. Uopšteno gledano, izgled filma uključuje prepoznatljivu zelenu boju u scenama koje se odvijaju u Matriksu, dok u scenama iz stvarnog sveta preovlađuje plava boja. U prilog tome ide i to da su planovi grada uključeni u enterijer u Matriksu, kako bi se nagovestila hladna, logična, veštačka priroda tog okruženja.<ref name=proddesign>Kostimograf [[Kim Baret]], dizajner produkcije (scenograf) [[Oven Paterson]] i direktor fotografije [[Bil Poup]] u intervjuu za ''[[The Matrix Revisited]]'' (Poglavlje 7).</ref> Digitalna kiša veoma podseća na slični kompjuterski kôd u filmu ''[[Ghost in the Shell]]'', priznati uticaj na Matriks serijal ([[#Uticaji i interpretacije|vidi dole]]). Zelena boja je možda uzeta kako bi podsećala na zelenu boju starih monohromnih kompjuterskih monitora. === Vizuelni efekti === Film je poznat po razvoju i popularizaciji upotrebe vizuelnog efekta poznatog kao ''bullet time'', koji omogućava gledaocu da gleda usporeni snimak neke scene dok izgleda kao da kamera kruži oko scene normalnom [[brzina|brzinom]]. Prvobitno je predloženo da se ovo izvede tako što bi filmska [[kamera]] sa velikim brojem [[filmski kadar|frejmova]] u sekundi bila imala fiksiranu putanju po kojoj bi velikom brzinom kružila oko scene koja se snima. Međutim, ovo je odbačeno kao neizvodljivo, jer bi kamera tokom snimanja neizbežno bila uništena. Umesto toga korišćeni [[naučna metoda|metod]] bio je tehnički unapređena verzija stare tehnike u umetničkoj [[fotografija|fotografiji]] poznat kao ''fotografija parčića vremena'' (''time-slice photography''), gde je veliki broj [[kamera|foto aparata]] smešten oko objekta i slika istovremeno. Kada se ovaj set snimaka posmatra kao film, gledalac vidi ono što je u stvari efekat dvodimenzionalnog "parčeta" trodimenzionalnog trenutka. Gledanje takvih ''parčića vremena'' u filmu sličan je utisku koji se u stvarnom životu dobija kada se recimo ide oko statue da bi se videlo kako izgleda iz različitih uglova. Neke scene u filmu karakteriše efekat ''parčića vremena'' sa potpuno zamrznutim likovima i objektima. [[Interpolacija|Interpolarne]] tehnike poboljšale su fluidnost prividnog kretanja kamere. Efekat su kasnije još više razvili braća Vačauski i [[supervizija|supervizor]] za vizuelne efekte, Džon Gejta (John Gaeta) kako bi stvorili ''bullet time'', koji objedinjuje privremeno kretanje, tako da umesto da bude potpuno zamrznuta scena se odvija sa sporim promenljivim pokretima. [[Inženjer]]i kompanije ''[[Manex Visual Effects]]'' bili su [[Pionir (istraživač)|pioniri]] na polju planiranja metoda za kretanje izvan fiksiranog pogleda ka kompleksnoj putanji kamere koja stvara utisak fleksibilnog kretanja sa bilo koje tačke na drugu. Došlo je i do poboljšane fluidnosti upotrebom nelinearne interpolacije, digitalne montaže i pojavom kompjuterski generisanog ''virtuelnog'' okruženja. Cilj ''bullet time'' scena u filmu bio je da kreativno ilustruje ''um iznad materije'' događaje uhvaćene ''virtuelnom kamerom''. Međutim, prvobitni tehnički pristup bio je fizički vezan za unapred definisanu perspektivu a dobijeni efekat samo je nagovestio mogućnosti prave virtuelne kamere. Evolucija slika zasnovanih na pristupu kompjuterski generisanim pozadinama u ''bullet time'' scenama otvorila je put za dalje inovacije koje se pojavljuju u nastavcima ''[[The Matrix Reloaded]]'' i ''[[The Matrix Revolutions]]''. Virtualna kinematografija (kompjuterski generisani likovi, lokacije i događaji) visoke definicije zamenila je upotrebu statične kamere otkrićem virtuelne kamere. Ovaj film poremetio je bombastični izlazak filma ''[[Star Wars Episode I: The Phantom Menace|Ratovi zvezda Epizoda I: Fantomska pretnja]]'' osvojivši četiri [[Nagrada Američke filmske akademije|Oskara]] za vizuelne efekte. === Muzika === Muziku za film [[kompozitor|komponovao]] je [[Don Dejvis]] (Don Davis). On je primetio da se ogledala često pojavljuju u filmu: odraz u [[Morfeus]]ovim [[naočare|naočarima]]; agenti koji hapse Nea vide se u retrovizoru [[Triniti]]nog [[motorcikl]]a; Neo posmatra kako se slomljeno ogledalo obavija oko njega; odraz koji se krivi dok se kašika savija; odraz [[helikopter]]a vidljiv je dok se približava [[oblakoder]]u. Film takođe sadrži brojne reference na knjigu ''[[Alice's Adventures in Wonderland|Alisa u zemlji čuda]]'', čiji se nastavak zove ''[[Alisa u zemlji ogledala]]''. Dejvis se fokusirao na temu refleksije dok je komponovao muziku za film, naizmenično između sekcija [[orkestar|orkestra]] i pokušavajući da inkorporira [[kontrapunkt]]ne ideje.<ref name=mirrors>Don Dejvis, u intervjuu za ''[[The Matrix Revisited]]'' (Poglavlje 28). Transkript njegovog komentara može se naći i na mreži: [https://web.archive.org/web/20070429165147/http://www.geocities.com/dondavismatrixnl/Dvdfeaturesdavis.html]</ref> Kao dodatak Dejvisovoj muzici, [[saundtrek]] filma sadrži i muziku izvođača kao što su [[Ramštajn|Rammstein]], [[Rob Dougan]], [[Rage Against the Machine]], [[Propellerheads]], [[Ministry]], [[Massive Attack]], [[Deftones]], [[The Prodigy]], [[Rob Zombie]] i [[Merilin Menson (grupa)|Marilyn Manson]]. == Odjek == Matriks je osvojio četiri Oskara - za montažu, za obradu zvuka, za vizuelne efekte i za zvuk. Godine 1999. osvojio je Nagradu Saturn za Najbolji naučnofantastični film i Najbolju režiju. Matriks je takođe dobio i nagradu BAFTA za Najbolji zvuk i za Najbolje dostignuće na polju specijalnih vizuelnih efekata, a nominovan je i za najbolju fotografiju, scenografiju i montažu. == Zaplet == '''Tomas A. Anderson''' vodi dvostruki život. U jednom je [[programer]] ugledne kompanije za proizvodnju [[softver]]a – ''Metacortex''. U drugom je '''[[Neo]]''', [[haker]] koji noći provodi za kompjuterom pokušavajući da stupi u kontakt sa '''[[Morfeus]]om''', najpoznatijim svetskim hakerom koji je u bekstvu. Uz to pati od [[nesanica|nesanice]] i pokušava da dokuči nešto ali ni sam ne zna šta, jer konstantno ima osećaj da sa svetom nešto nije u redu. Jednog dana na monitoru njegovog računara pojavljuje se tekst: ''"Šta je to Matriks?"'' Prateći instrukcije koje zatim dobija odlazi do noćnog kluba gde sreće '''[[Triniti]]''', poznatu hakerku koja mu kaže da može da ga poveže sa Morfeusom, ali je Neo skeptičan. Sutradan na poslu biva uhapšen. [[Agent]]i koji su ga uhapsili traže od njega da sarađuje kako bi pomoću njega došli do Morfeusa, ali ih Neo prezrivo odbija. Tada dolazi do natprirodnog događaja gde se Neu usne tope i sjedinjuju, a agenti mu u stomak ubacuju [[mehanika|mehaničku]] napravu u obliku minijaturnog [[pauci|pauka]]. Nakon toga, Neo se budi misleći da je sve to bio samo [[san]]. Ipak, Triniti ponovo stupa u kontakt s njim. Nakon što pomoću određene naprave iz Neovog stomaka izvuče minijaturnog [[robot]]a koji je u stvari naprava za praćenje, Neo shvata da se događa nešto neobjašnjivo i prihvata da se vidi sa Morfeusom. Morfeus mu objašnjava da je Matriks svuda oko njih i vlada celim [[svijet|svetom]], ali da on ne može da mu objasni šta je to zapravo već da to mora sam da otkrije. Zatim mu nudi dve pilule: [[plavo|plavu]] – nakon koje pada u san nakon čega može da nastavi da veruje u šta god hoće ili [[crveno|crvenu]] – koja će mu otvoriti vrata u novi svet i nakon koje će dobiti pitanja na sve odgovore za kojima traga celog [[život]]a. Neo uzima crvenu pilulu. Posle par minuta počinje da se grči i umalo dobija [[srčani udar]], nakon čega privremeno gubi [[svest]]. Kada otvori [[oko|oči]] prvo što vidi je da se nalazi u kapsuli ispunjenoj tečnošču i da je kablovima prikopčan na neke uređaje. Zatim se pojavljuje ogromni robot koji ga isključuje sa aparata i baca u otpadni kanal. Nakon toga se pojavljuje leteće vozilo iz koga izlazi hvataljka koja ga uvlači u njegovu unutrašnjost. Posle nekoliko dana provedenih u stanju mirovanja Neo je sposoban da stane na [[noge]]. Morfeus mu objašnjava da se nalaze na Nabukodonosoru, brodu čiji je on kapetan. Zatim se obojica priključuju u virtuelnu realnost u kojoj mu Morfeus na slikovit način objašnjava da realan svet u kome je do sada živeo zapravo ne postoji. U ne tako davnoj prošlosti, ljudi su stvorili veštačku inteligenciju. Ne zna se ko je ubrzo nakon toga započeo [[rat]], ali se zna da su ljudi spržili [[nebo]] misleći da će tako isključiti mašine čiji je glavni izvor energije bilo [[Sunce]]. Ali, mašine su otkrile da [[energija|energiju]] mogu crpeti i iz ljudskog tela. Sve ljude na planeti prikopčali su na aparate pomoću kojih crpe energiju iz njih, istovremeno držeći njihov [[um]] u virtuelnoj realnosti – kompjuterskom programu po imenu Matriks. Čovečanstvo nije ni svesno šta se dogodilo, jer su ljudi uvereni da je svet oko njih stvaran. Jedini preostali grad ljudi na zemlji zove se Zajon, a njegove stanovnike čine retki pojedinci koji su uspeli da se probude iz Matriksa i njihovi potomci. Morfeus zatim objašnjava Neu da je prvi koji je uspeo da se oslobodi iz Matriksa i bio u mogućnosti da manipuliše samim programom prvi oslobodio i druge ljude. Nakon njegove smrti ostalo je proročanstvo da će se jednog dana vratiti kao ''Izabrani'', koji će okončati rat između ljudi i mašina, a Morfeus je ubeđen da je to upravo Neo. == Premijera == ''Matrix'' je premijerno prikazan u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Državama]] [[31. 3.|31. marta]] [[1999]]. Zaradio je 171 milion $ u SAD, a 460 miliona $ širom sveta,<ref name="boxoffice">[http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=matrix.htm Box Office Mojo: The Matrix]. URL obnovljen [[8. 3.|8. marta]] 2006.</ref> a kasnije je postao prvi film koji je u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Državama]] prodat u više od tri miliona primeraka na [[DVD]]-u.<ref name="dvdsales">''[http://whatisthematrix.warnerbros.com/rl_cmp/rl_press_August_01_00.html "Press release - August 1, 2000 - The Matrix DVD: The first to sell 3 million"]. URL obnovljen [[26. 7.|26. jula]] 2006.</ref> === Reakcije i kritika === Kombinacija akcije prepune specijalnih efekata sa [[filozofija|filozofskim]] dijalozima smatrana je svežom i uzbudljivom.<ref name=positivereview>{{cite web|url=http://www.calendarlive.com/top/1,1419,L-LATimes-Movies-X!ArticleDetail-5096,00.html?search_area=Movies&channel=Movies|title=Positive review of The Matrix|accessdate = 03. 02. 2007.}}</ref> Filip Strik (Philip Strick) prokomentarisao je u [[magazin|časopisu]] ''Sight & Sound'' da "ukoliko braća Vačauski ne poseduju nikakvu originalnost u poruci, oni su zapanjujući inovatori [[naučna metoda|metoda]]", hvaleći filmske detalje i njegovo "obilje prizora od kojih zastaje dah".<ref name="sightandsound">{{cite web|url=http://www.bfi.org.uk/sightandsound/review/151/|title=''Sight & Sound'' review of ''The Matrix''|accessdate=03. 02. 2007.|archivedate=2010-03-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100305043751/http://www.bfi.org.uk/sightandsound/review/151/|deadurl=yes}}</ref> [[Roger Ebert]] pohvalio je izgled i postavku filma, ali mu se nije dopala fokusiranost na akciju u završnici.<ref name="rogerebert">{{cite web|url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F19990331%2FREVIEWS%2F903310303%2F1023|title=''Iberetova recenzija filma The Matrix|access-date=2010-11-21|archive-date=2013-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20130205095340/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F19990331%2FREVIEWS%2F903310303%2F1023|dead-url=yes}}</ref> Slično njemu, časopis ''[[Time Out]]'' pohvalio je "zabavljujuće genijalne" prelaze između različitih stvarnosti, "zanimljivo čudnu" glumu Huga Vivinga i kinematografiju i proizvodni [[dizajn]] filma, ali je zaključio kako se "obećavajući koncept lagano troši kako se film sve više pretvara u rutinsku akciju… samo još jedno parče preduge, vešto koncipirane obmane".<ref name="timeout"> {{cite web|url=http://www.timeout.com/film/72947.html|title="Time Out Film Review - The Matrix"| work=Time Out Film Guide 13|publisher=Time Out |accessdate = 05. 02. 2007.}}</ref> Ostali [[kritičar]]i kritikovali su relativni manjak humora i samopovlađivanje filma.<ref name=criticised>{{cite web|url=http://onfilm.chicagoreader.com/movies/capsules/17448_MATRIX.html|title="Critical review of The Matrix"|accessdate=03. 02. 2007.|archivedate=2009-05-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090523230855/http://onfilm.chicagoreader.com/movies/capsules/17448_MATRIX.html|deadurl=yes}}</ref><ref name=selfindulgent>{{cite web|url=http://www.salon.com/ent/movies/reviews/1999/04/02reviewa.html|title="Negative review of The Matrix"|accessdate=03. 02. 2007.|archivedate=2009-05-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090523103506/http://www.salon.com/ent/movies/reviews/1999/04/02reviewa.html|deadurl=yes}}</ref> [[Arsen Oremović]] je filmu dao samo jedan od četiri 'kritičarska prsta': :"Nakon gledanja filma, uzeo sam nekoliko stranih kritika koje su uzdizale ''Matrix'' u nebesa, jer sam želio provjeriti jesu li mi pod nazivom tog filma podmetnuli neki drugi. Čitajući ih mogao sam prihvatiti sve - isticanje bogatstva specijalnih efekata, izvrsno koreografiranih scena borbe, vizualne umješnosti braće Wachowski - samo ne da je riječ o toliko pametnom, dubokom i originalnom filmu koliko su neki skloni reći. Niti je ideja o nekim paralelenim, stvarnijim svijetovima nešto novo - već je nekoliko puta iskorištena i na filmu, među ostalima nedavno u ''[[Dark City (film, 1998)|Gradu tame]]'' Alexa Proyasa - niti su se braća Wachowski pomaknula dalje od površne postavke njihova viđenja svijeta...Paralelni su svijetovi braći Wachowski samo nova izlika za korištenje staroga mamca za publiku - akcije, akcije, akcije."{{Sfn|Ilinčić|Oremović|Heidl|2000|loc=str. 138-139}} Godine 2001. ''Matrix'' je zauzeo 66. mesto na listi [[Američki filmski institut|Američkog filmskog instituta]] pod nazivom ''[[AFI-jevih 100 godina... 100 uzbuđenja|100 godina... 100 uzbuđenja]]''. Časopis ''[[Entertainment Weekly]]'' nazvao je ''Matrix'' najboljim naučnofantastičnim ostvarenjem u poslednjih 25 godina.<ref>{{cite news | author = Jeff Jensen | title = The Sci-Fi 25 | publisher = Entertainment Weekly | date = 07. 05. 2007. | url = http://www.ew.com/ew/article/0,,20036782_20037403_20037541_25,00.html | accessdate = 07. 05. 2007. | archivedate = 2007-05-08 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070508042743/http://www.ew.com/ew/article/0,,20036782_20037403_20037541_25,00.html | deadurl = yes }}</ref> Nekoliko stvaralaca iz oblasti naučne fantastike komentarisalo je film. Pisac [[William Gibson|Vilijam Gibson]] (William Gibson), ključna figura u žanru [[cyberpunk|sajberpanka]], nazvao je film ''nevinim uživanjem koje nije osetio dugo vremena'', dodavši da je ''Neo njegov omiljeni naučnofantastični heroj svih vremena, apsolutno''.<ref>''The Art of the Matrix'', p.451</ref> [[Džos Vedon]] (Joss Whedon) nazvao je film "moj broj jedan" i pohvalio njegovu priču, strukturu i dubinu, zaključivši da "funkcioniše na kome god nivou želite da ga postavite".<ref>{{cite news | title = The 201 Greatest Movies of all Time | pages = 98 | publisher = Empire (Issue 201) | date = Mart 2006}}</ref> Filmski stvaratelj [[Darren Aronofsky|Daren Aronovski]] (Darren Aronofsky) prokomentarisao je: "Izašao sam iz Matriksa [...] i razmišljao, 'Kakav naučnofantastični film sada ljudi mogu da naprave?' Braća Vačauski su praktično uzeli sve najbolje SF ideje XX veka i od njih napravili ukusni [[pop kultura]]lni sendvič koji su svi na planeti proždrali."<ref name="Aronofsky:">[[Darren Aronofsky]], citiran u članku "[http://www.wired.com/wired/archive/14.11/outsider.html The Outsider] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091228073203/http://www.wired.com/wired/archive/14.11/outsider.html |date=2009-12-28 }}", ''[[Wired (magazine)|Wired]]''. Novembar 2006 broj (pp. 224)</ref> === Nagrade i nominacije === ''Matrix'' je osvojio četiri [[Oscar|Oskara]] – za montažu, za obradu zvuka, za vizuelne efekte i za zvuk.<ref name=oscars>{{cite web | url=http://awardsdatabase.oscars.org/ampas_awards/BasicSearchInput.jsp| title=Academy Awards® Database — Search page | publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences | accessdate = 31. 12. 2006.}}</ref><ref name=oscars2>{{cite web | url=http://www.tribute.ca/directors/bios/10799.htm| title=The Wachowski Brothers | publisher=Tribute magazine | accessdate = 31. 12. 2006.}}</ref> Godine 1999. osvojio je [[Nagrada Saturn|Nagradu Saturn]] za ''[[Nagrada Saturn za najbolji naučnofantastični film|Najbolji naučnofantastični film]]'' i ''[[Nagrada Saturn za najbolju režiju|Najbolju režiju]]''.<ref name="Saturn Award">{{cite web|url=http://www.saturnawards.org/past.html#film|title=Saturn Awards|publisher=SaturnAwards.org|accessdate=31. 12. 2006.|archivedate=2014-09-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140906130320/http://www.saturnawards.org/past.html#film|deadurl=yes}}</ref> ''Matrix'' je takođe dobio i nagradu [[BAFTA]] za ''Najbolji zvuk'' i za ''Najbolje dostignuće na polju specijalnih vizuelnih efekata'', a nominovan je i za najbolju fotografiju, scenografiju i montažu.<ref name=baftas>{{cite web | url=http://www.bafta.org/site/webdav/site/myjahiasite/shared/import/Film_Winners_1990-1999.pdf | title=BAFTA Film Winners 1990 – 1999 | publisher=BAFTA.org | accessdate=31. 12. 2006. | archive-date=2007-02-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070202074453/http://www.bafta.org/site/webdav/site/myjahiasite/shared/import/Film_Winners_1990-1999.pdf | dead-url=yes }}</ref> == Glumci i njihove uloge == {| class="toccolours" border=1 cellpadding=2 cellspacing=0 style="float: left; width: 250px; margin: 0px 15px 0px 0px; border-collapse: collapse; border: 1px solid #ffffff;" |- |+ |- !bgcolor=#E7EBEE| Glumac !! bgcolor=#000000| <span style="color: #1E3; text-decoration: ; font-family: OCR A Extended, Courier New, Courier, monospace; font-size: 10pt;">Uloga</span> |- | bgcolor="#E7EBEE" | [[Keanu Reeves|Kijanu Rivs]]<br /><small>Keanu Reeves</small> | bgcolor=#000000|<span style="color: #1E3; text-decoration: ; font-family: OCR A Extended, Courier New, Courier, monospace; font-size: 10pt;">Neo<br /><small>Neo</small></span></span><span style="color: #1E3; text-decoration: ; font-family: OCR A Extended, Courier New, Courier, monospace; font-size: 10pt;"> |- | bgcolor="#E7EBEE" | [[Laurence Fishburne|Lorens Fišborn]]<br /><small>Laurence Fishburne</small> | bgcolor=#000000|<span style="color: #1E3; text-decoration: ; font-family: OCR A Extended, Courier New, Courier, monospace; font-size: 10pt;">Morfeus<br /><small>Morpheus (Morfej)</small></span></span><span style="color: #1E3; text-decoration: ; font-family: OCR A Extended, Courier New, Courier, monospace; font-size: 10pt;"> |- | bgcolor="#E7EBEE" | [[Keri-En Mos]]<br /><small>Carrie-Anne Moss</small> | bgcolor=#000000|<span style="color: #1E3; text-decoration: ; font-family: OCR A Extended, Courier New, Courier, monospace; font-size: 10pt;">Triniti<br /><small>Trinity (Trojstvo)</small></span></span><span style="color: #1E3; text-decoration: ; font-family: OCR A Extended, Courier New, Courier, monospace; font-size: 10pt;"> |- | bgcolor="#E7EBEE" | [[Hugo Viving]]<br /><small>Hugo Weaving</small> | bgcolor=#000000|<span style="color: #1E3; text-decoration: ; font-family: OCR A Extended, Courier New, Courier, monospace; font-size: 10pt;">Agent Smit<br /><small>Agent Smith</small></span></span><span style="color: #1E3; text-decoration: ; font-family: OCR A Extended, Courier New, Courier, monospace; font-size: 10pt;"> |- | bgcolor="#E7EBEE" | [[Joe Pantoliano|Džo Pantoliano]]<br /><small>Joe Pantoliano</small> | bgcolor=#000000|<span style="color: #1E3; text-decoration: ; font-family: OCR A Extended, Courier New, Courier, monospace; font-size: 10pt;">Sajfer<br /><small>Cypher (Šifra)</small></span></span><span style="color: #1E3; text-decoration: ; font-family: OCR A Extended, Courier New, Courier, monospace; font-size: 10pt;"> |- | bgcolor="#E7EBEE" | [[Džulijan Arahanga]]<br /><small>Julian Arahanga</small> | bgcolor=#000000|<span style="color: #1E3; text-decoration: ; font-family: OCR A Extended, Courier New, Courier, monospace; font-size: 10pt;">Ejpok<br /><small>Apoc</small></span></span><span style="color: #1E3; text-decoration: ; font-family: OCR A Extended, Courier New, Courier, monospace; font-size: 10pt;"> |- | bgcolor="#E7EBEE" | [[Markus Čong]]<br /><small>Marcus Chong</small> | bgcolor=#000000|<span style="color: #1E3; text-decoration: ; font-family: OCR A Extended, Courier New, Courier, monospace; font-size: 10pt;">Tenk<br /><small>Tank</small></span></span><span style="color: #1E3; text-decoration: ; font-family: OCR A Extended, Courier New, Courier, monospace; font-size: 10pt;"> |- | bgcolor="#E7EBEE" | [[Met Doran]]<br /><small>Matt Doran</small> | bgcolor=#000000|<span style="color: #1E3; text-decoration: ; font-family: OCR A Extended, Courier New, Courier, monospace; font-size: 10pt;">Maus<br /><small>Mouse (Miš)</small></span></span><span style="color: #1E3; text-decoration: ; font-family: OCR A Extended, Courier New, Courier, monospace; font-size: 10pt;"> |- | bgcolor="#E7EBEE" | [[Glorija Foster]]<br /><small>Gloria Foster</small> | bgcolor=#000000|<span style="color: #1E3; text-decoration: ; font-family: OCR A Extended, Courier New, Courier, monospace; font-size: 10pt;">Proročište<br /><small>Oracle</small></span></span><span style="color: #1E3; text-decoration: ; font-family: OCR A Extended, Courier New, Courier, monospace; font-size: 10pt;"> |- | bgcolor="#E7EBEE" | [[Pol Godar]]<br /><small>Paul Goddardd</small> | bgcolor=#000000|<span style="color: #1E3; text-decoration: ; font-family: OCR A Extended, Courier New, Courier, monospace; font-size: 10pt;">Agent Braun<br /><small>Agent Brown</small></span></span><span style="color: #1E3; text-decoration: ; font-family: OCR A Extended, Courier New, Courier, monospace; font-size: 10pt;"> |- | bgcolor="#E7EBEE" | [[Belinda Maklori]]<br /><small>Belinda McClory</small> | bgcolor=#000000|<span style="color: #1E3; text-decoration: ; font-family: OCR A Extended, Courier New, Courier, monospace; font-size: 10pt;">Svič<br /><small>Switch (Prekidač)</small></span></span><span style="color: #1E3; text-decoration: ; font-family: OCR A Extended, Courier New, Courier, monospace; font-size: 10pt;"> |- | bgcolor="#E7EBEE" | [[Entoni Rej Parker]]<br /><small>Anthony Ray Parker</small> | bgcolor=#000000|<span style="color: #1E3; text-decoration: ; font-family: OCR A Extended, Courier New, Courier, monospace; font-size: 10pt;">Dozer<br /><small>Dozer (Buldožer)</small></span></span><span style="color: #1E3; text-decoration: ; font-family: OCR A Extended, Courier New, Courier, monospace; font-size: 10pt;"> |- | bgcolor="#E7EBEE" | [[Robert Tejlor (australijski glumac)|Robert Tejlor]]<br /><small>Robert Taylor</small> | bgcolor=#000000|<span style="color: #1E3; text-decoration: ; font-family: OCR A Extended, Courier New, Courier, monospace; font-size: 10pt;">Agent Džons<br /><small>Agent Jones</small></span></span><span style="color: #1E3; text-decoration: ; font-family: OCR A Extended, Courier New, Courier, monospace; font-size: 10pt;"> |} Glumci su mislili da će vežbanje borilačkih veština trajati par nedelja. Ispostavilo se da će trajati više od pet meseci (oktobar 1997 – mart 1998), prvenstveno zato što su glumci i braća Vačauski želeli da smanje upotrebu dublera i [[kaskader]]a koliko god je to moguće. Režiseri su želeli da gledaoci vide da glumci zaista izvode akcione scene. Svaki od glumaca imao je svog ličnog [[kung fu]] učitelja.<ref>http://www.rottentomatoes.com/m/matrix/about.php</ref> Keri En-Mos povredila je članak tokom snimanja scene upada u federalnu zgradu, ali nikome nije rekla kako je ne bi zamenili<ref name="imdb.com">http://www.imdb.com/title/tt0133093/trivia</ref>, zbog čega sledećeg dana nije bila ustanju da hoda. Prema rečima Dona Dejvisa, [[Johnny Depp]] je bio prvi izbor braće Vačauski za ulogu Nea, ali je ''Warner Bros.'' želeo [[Brad Pitt|Brada Pitta]] ili [[Val Kilmer|Vala Kilmera]]. Nakon što su Kilmer i Pit odbili ulogu, ''Warner Bros.'' je bio spreman da razmotri ulogu Deppa, ali je istovremeno pokušavao da nametne Kijanua Rivsa, koji je naposletku i dobio ulogu. Uloga Morfeusa je najpre ponuđena [[Sean Connery|Seanu Conneryju]] ali ju je on odbio objasnivši da ne razume scenario. Za ovu ulogu je u jednom trenutku razmatran i [[Gary Oldman]], kao i [[Samuel L. Jackson]]. [[Jean Reno]] odbio je ulogu agenta Smita da bi glumio u filmu [[Godzila (film)|Godzila]].<ref name="imdb.com"/> Australijski glumci koji se pojavljuju u filmu promenili su akcenat kako bi ispunili standarde tržišta u SAD.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.ejournalism.au.com/ejournalist/knight2521.pdf |access-date=2010-11-21 |archive-date=2008-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080719125415/http://www.ejournalism.au.com/ejournalist/knight2521.pdf |dead-url=yes }}</ref> == Uticaji i interpretacije == ''Matrix'' sadrži mnoge reference, kako na savremene filmove i literaturu, tako i na [[historija|istorijske]] [[mit]]ove i filozofiju, uključujući [[mesija]]nstvo, [[budizam]], [[gnosticizam]], [[hrišćanstvo]], [[egzistencijalizam]], [[nihilizam]], [[Vedanta|vedantu]], [[Advaita Vedanta|advaitu]] [[hinduizam]], [[Joga|jogu]] [[vašišt]]a hinduizam i [[sikizam]]. Zaplet filma podseća na [[Platon]]ov [[alegorija|alegorijski]] [[Mit o pećini]], [[René Descartes|Dekartovog]] (René Descartes) [[zli genije|zlog genija]], [[Immanuel Kant|Kantovo]] razmatranje [[pojava|fenomena]] nasuprot [[noumen]]u i [[eksperiment]] sa [[mozak u tegli|mozgom u tegli]], kao i [[Žan Bodrijar|Bodrijarovu]] (Jean Baudrillard) studiju ''[[Simulacra and Simulation]]''. Postoje i sličnosti sa [[cyberpunk|sajberpank]] romanom ''[[Neuromanser]]'' [[William Gibson|Vilijama Gibsona]].<ref name="williamgibson">[http://www.williamgibsonbooks.com/blog/2003_01_01_archive.asp#90244012 "The Matrix: Fair Cop"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926221513/http://www.williamgibsonbooks.com/blog/2003_01_01_archive.asp#90244012 |date=2007-09-26 }}. URL obnovljen 7. jula 2006.</ref> ''[[Ghost in the Shell]]'', film [[japan]]skog [[reditelj|režisera]] [[Mamoru Oši]]ja (押井守 ''Oshii Mamoru''), imao je snažan uticaj. Producent Džoel Silver (Joel Silver) izjavio je da su braća Vačauski svoje namere za film opisali tako što su mu pustili tu [[anime|animu]] i rekli: "Mi hoćemo da ovo uradimo izistinski".<ref name="silver-anime-1">[[Džoel Silver|Joel Silver]], interviewed in "Scrolls to Screen: A Brief History of Anime" featurette on ''[[The Animatrix]]'' DVD.</ref><ref name="silver-anime-2">[[Džoel Silver|Joel Silver]], interviewed in "Making ''The Matrix''" featurette on ''The Matrix'' DVD.</ref> [[Micuiša Išikava]] (石川光久 ''Mitsuhisa Ishikawa'') iz anime studija ''[[Production I.G.]]'', koji je producirao ''Ghost in the Shell'' primetio je da visokokvalitetni izgled anime bio snažan izvor inspiracije za braću Vačauski. Takođe je prokomentarisao da su "...sajberpank filmovi veoma teški za opisivanje u trećem licu. Zamišljam da je ''Matrix'' vrsta filma koji je bilo veoma teško u pismenom obliku ponuditi filmskim studijima". Po njegovom mišljenju, nakon što je ''Ghost in the Shell'' postao prepoznatljiv u Americi, braća Vačauski iskoristili su ga kao "promotivno sredstvo".<ref name="south bank show">[[Mitsuhisa Ishikawa]], interviewed in ''[[The South Bank Show]]'', episode broadcast 19 February 2006 [http://www.itv.com/page.asp?partid=2701] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060207005237/http://www.itv.com/page.asp?partid=2701 |date=2006-02-07 }}</ref> ''Matrix'' se može posmatrati i kao priča o [[Isus]]u, gde Neo, Triniti i Morfeus predstavljaju [[Trojstvo|Sveto Trojstvo]]. Neo predstavlja Isusa (sina), Triniti predstavlja [[Sveti Duh]], a Morfeus predstavlja Oca. Neo takođe poseduje natprirodne moći i umire, nakon čega se ponovo vraća u život. U prilog ovoj ideji ide i činjenica da ime ''Anderson'' znači ''sin čovečji''. Ime ''Neo'' predstavlja anagram od ''One'' (jedini, izabrani), značajno zbog puta do samospoznaje. {{izdvojeni citat|'''''Matrix'' je bespogovorno vrhunski „sajberpank“ artefakt.'''|[[William Gibson|Vilijam Gibson]], 28.01.2003.<ref>[http://www.williamgibsonbooks.com/archive/2003_01_28_archive.asp#90244012 "THE MATRIX: FAIR COP"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160411072253/http://www.williamgibsonbooks.com/archive/2003_01_28_archive.asp#90244012 |date=2016-04-11 }}, ''The William Gibson Blog''</ref>}} Kritičari su komentarisali sličnosti sa filmovima s kraja 1990-ih kao što su ''[[Strange Days (film)|Čudni dani]]'', ''[[Grad tame]]'' i ''[[Trumanov šou]]''.<ref name="rogerebert"/><ref name="channel4review">[http://www.channel4.com/film/reviews/film.jsp?id=105863 "The Matrix (1999) - Channel 4 Film review"]. URL obnovljen 21. avgusta 2006.</ref><ref name="cinephobia review">[http://www.cinephobia.com/matrix.htm "Cinephobia reviews: The Matrix"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110608140938/http://www.cinephobia.com/matrix.htm |date=2011-06-08 }}. URL obnovljen 27. decembra 2006.</ref> Takođe su vršena i poređenja sa strip serijalom [[Grant Morison|Granta Morisona]] (Grant Morrison) ''[[The Invisibles]]''; Morison veruje da su braća Vačauski [[plagijat|plagirali]] njegov rad da bi napravili film.<ref name="grantmorrison">[http://www.poormojo.org/pmjadaily/archives/002657.html "Poor Mojo Newswire: Suicide Girls Interview with Grant Morrison] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090628091125/http://www.poormojo.org/pmjadaily/archives/002657.html |date=2009-06-28 }}". URL obnovljen 31. jula 2006.</ref> Takođe je primećena i sličnost između koncepta filma sa napravom iz dugo prikazivane serije ''[[Doctor Who]]''. Kao i u filmu, [[Matrix (Doctor Who)|Matrix u ovoj seriji]] (predstavljen u serijalu ''[[The Deadly Assassin]]'' iz 1976.) je ogromni računarski sistem koji se koristi tako što se sprava prikopča na glavu, dopuštajući korisnicima da vide prikaz stvarnog sveta u kome mogu da menjaju njegove [[zakoni fizike|zakone fizike]]; ali ukoliko se desi da tamo poginu, umiru i u stvarnom svetu.<ref>Condon, Paul. ''The Matrix Unlocked''. 2003. Contender. p.141-3. {{ISBN|1-84357-093-9}}</ref> Postoji i sličan ''Matrix'' koji koriste Putnici u [[Pol Kornel|Kornelovom]] (Paul Cornell) ''spin-off'' [[roman]]u [[Love and War (Doctor Who)|''Love and War'']], gde se šupljina na vrhu [[kičma|kičme]] koristi za prikopčavanje na ''Matrix''. == Uticaj na filmsko stvaralaštvo == ''Matrix'' je izvršio snažan uticaj na pravljenje akcionih filmova u [[Hollywood|Holivudu]]. Podigao je nivo filmskih scena borbe unajmivši koreografa za borilačke veštine, kao što je [[Juen Vu-ping]] (袁和平 ''Yuen Woo-ping'') sa hongkonške scene akcionih filmova, poznatoj po proizvodnji filmova sa [[borilačke vještine|borilačkim veštinama]]. Uspeh filma ''Matrix'' doveo je do velike potražnje za takvim koreografima među filmskim stvaraocima koji su želeli tako sofisticirane scene borbe: Na primer, Juen Vu-pingov brat, Juen Čung-Jan (Yuen Cheung-Yan) bio je koreograf na filmu ''[[Dardevil (film)|Dardevil]]'' (2003). Po uzoru na ''Matrix'', filmovi su obilno počeli da koriste usporeni snimak, rotirajuću kameru, a često i slavni ''[[bullet time]]'' efekat sa likom koji je zamrznut ili se sporo kreće dok kamera kruži oko njega. Ovaj efekat je takođe i mnogo puta [[Parodija|parodiran]] u [[komedija]]ma kao što su ''[[Mrak film]]'' i ''[[Shrek|Šrek]]'' i [[Televizijska serija|TV serijama]] ''[[The Simpsons|Simpsonovi]]'' i ''[[Femili gaj|Family Guy]]''; == Premijerna prikazivanja == <tr> <td valign="top"> * [[Datoteka:Flag of the United States.svg|20px]] [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] – [[31. 3.|31. mart]] [[1999]]. * [[Datoteka:Flag of Australia.svg|20px]] [[Australija]] – [[8. 4.|8. april]] [[1999]]. * [[Datoteka:Flag of New Zealand.svg|20px]] [[Novi Zeland]] – [[8. 4.|8. april]] [[1999]]. * [[Datoteka:Flag of Singapore.svg|20px]] [[Singapur]] – [[22. 4.|22. april]] [[1999]]. * [[Datoteka:Flag of Malaysia.svg|20px]] [[Malezija]] – [[6. 5.|6. maj]] [[1999]]. * [[Datoteka:Flag of Denmark.svg|20px]] [[Danska]] – [[7. 5.|7. maj]] [[1999]]. * [[Datoteka:Flag of Italy.svg|20px]] [[Italija]] – [[7. 5.|7. maj]] [[1999]]. * [[Datoteka:Flag of South Korea.svg|20px]] [[Južna Koreja]] – [[15. 5.|15. maj]] [[1999]]. * [[Datoteka:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Brazil]] – [[21. 5.|21. maj]] [[1999]]. * [[Datoteka:Flag of Colombia.svg|20px]] [[Kolumbija]] – [[21. 5.|21. maj]] [[1999]]. * [[Datoteka:Flag of Mexico.svg|20px]] [[Meksiko]] – [[21. 5.|21. maj]] [[1999]]. * [[Datoteka:Flag of Thailand.svg|20px]] [[Tajland]] – [[21. 5.|21. maj]] [[1999]]. * [[Datoteka:Flag of Kuwait.svg|20px]] [[Kuvajt]] – [[9. 6.|9. jun]] [[1999]]. </td> <td valign="top"> * [[Datoteka:Flag of Portugal.svg|20px]] [[Portugal]] – [[9. 6.|9. jun]] [[1999]]. * [[Datoteka:Flag of Argentina.svg|20px]] [[Argentina]] – [[10. 6.|10. jun]] [[1999]]. * [[Datoteka:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] – [[11. 6.|11. jun]] [[1999]]. * [[Datoteka:Flag of Germany.svg|20px]] [[Nemačka|Germany]] – [[17. 6.|17. jun]] [[1999]]. * [[Datoteka:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Holandija]] – [[17. 6.|17. jun]] [[1999]]. * [[Datoteka:Flag of Switzerland.svg|20px]] [[Švajcarska]] – [[18. 6.|18. jun]] [[1999]]. * [[Datoteka:Flag of France.svg|20px]] [[Francuska]] – [[23. 6.|23. jun]] [[1999]]. * [[Datoteka:Flag of Spain.svg|20px]] [[Španija]] – [[23. 6.|23. jun]] [[1999]]. * [[Datoteka:Flag of Israel.svg|20px]] [[Izrael]] – [[24. 6.|24. jun]] [[1999]]. * [[Datoteka:Flag of Iceland.svg|20px]] [[Island]] – [[25. 6.|25. jun]] [[1999]]. * [[Datoteka:Flag of Indonesia.svg|20px]] [[Indonezija]] – [[3. 7.|3. jul]] [[1999]]. * [[Datoteka:Flag of Belgium.svg|20px]] [[Belgija]] – [[7. 7.|7. jul]] [[1999]]. * [[Datoteka:Flag of Norway.svg|20px]] [[Norveška]] – [[7. 7.|7. jul]] [[1999]]. </td> <td valign="top"> * [[Datoteka:Flag of Finland.svg|20px]] [[Finska]] – [[9. 7.|9. jul]] [[1999]]. * [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|20px]] [[Švedska]] – [[14. 7.|14. jul]] [[1999]]. * [[Datoteka:Flag of Estonia.svg|20px]] [[Estonija]] – [[16. 7.|16. jul]] [[1999]]. * [[Datoteka:Flag of Hungary.svg|20px]] [[Mađarska]] – [[5. 8.|5. avgust]] [[1999]]. * [[Datoteka:Flag of Slovakia.svg|20px]] [[Slovačka]] – [[5. 8.|5. avgust]] [[1999]]. * [[Datoteka:Flag of Poland.svg|20px]] [[Poljska]] – [[13. 8.|13. avgust]] [[1999]]. * [[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|20px]] [[Slovenija]] – [[19. 8.|19. avgust]] [[1999]]. * [[Datoteka:Flag of Greece.svg|20px]] [[Grčka]] – [[20. 8.|20. avgust]] [[1999]]. * [[Datoteka:Flag of Croatia.svg|20px]] [[Hrvatska]] – [[26. 8.|26. avgust]] [[1999]]. * [[Datoteka:Flag of Bulgaria.svg|20px]] [[Bugarska]] – [[3. 9.|3. septembar]] [[1999]]. * [[Datoteka:Flag of Japan.svg|20px]] [[Japan]] – [[11. 9.|11. septembar]] [[1999]]. * [[Datoteka:Flag of Russia.svg|20px]] [[Rusija]] – [[14. 10.|14. oktobar]] [[1999]]. </td> </tr> </table> == Izvori == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin}} * {{cite book|last1=Ilinčić|last2=Oremović|last3=Heidl|first1=Dražen|first2=Arsen|first3=Janko|year=2000|title=Kino i video vodič 2000|location=Zagreb|publisher=Večernji list|isbn=9789539770219|ref=harv}} {{refend}} == Vanjske veze == {{commonscat|The Matrix}} * {{imdb title|id=133093|title=Matriks}} * {{PORT.rs-film|7241|Matriks}} * [http://www.whatisthematrix.com Što je Matrix?] – Zvanična prezentacija {{en icon}} {{es}} {{it}} {{de icon}} {{fr icon}} {{ja icon}} * [http://www.horrorlair.com/movies/the_matrix.html The Matrix multiple scripts by Andy & Larry Wachowski] {{en icon}} * [http://www.notstarring.com/movies/matrix Kompletna lista glumaca uzimanih u obzir za ulogu u filmu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101207064430/http://www.notstarring.com/movies/matrix |date=2010-12-07 }} {{en icon}} * [http://www.dharmaflix.com/wiki/The_Matrix_Series Alternativna budistička interpretacija filma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110808202208/http://www.dharmaflix.com/wiki/The_Matrix_Series |date=2011-08-08 }} {{en icon}} * [http://japanvisitor.com/jc/shadow-of-the-matrix.html Technology - The Shadow of the Matrix] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828095150/http://japanvisitor.com/jc/shadow-of-the-matrix.html |date=2008-08-28 }} {{en icon}} * [http://www.paranoiamagazine.com/matrix.html Synchronistic Linguistics in The Matrix] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101003132136/http://www.paranoiamagazine.com/matrix.html |date=2010-10-03 }} {{en icon}} * [http://www.tracksounds.com/specialfeatures/return_matrix/return_matrix.htm Return of the Matrix: Music from The Matrix Franchise] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101201031038/http://tracksounds.com/specialfeatures/return_matrix/return_matrix.htm |date=2010-12-01 }} {{en icon}} {{Matrix}} {{Braća Wachowski}} {{Nagrada Empire za najbolji film}} {{MTV-jeva filmska nagrada za najbolji film}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Matrix}} [[Kategorija:Akcije (filmovi)]] [[Kategorija:Filmovi na engleskom jeziku]] [[Kategorija:SF-filmovi]] [[Kategorija:Američki filmovi]] [[Kategorija:Filmovi 1999.]] o1vd5fwn3kapynfg4fuie914ku0flpp 0 95726 42716526 42557731 2026-11-05T18:07:41Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716526 wikitext text/x-wiki {{vojni avion | ime = MiG-23<ref name="MiG-23 FLOGGER ">{{cite web|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/russia/mig-23-specs.htm|title=MiG-23 FLOGGER | quote =MiG-23 FLOGGER |author = | date =| format = |publisher=globalsecurity.| location = |pages=| language = {{en}} |accessdate = 10. 2. 2015.}}</ref> | slika =MiG-23_NTW_1_94.jpg | opis_slike = MiG-23 | širina_slike = 290px | namena =[[lovačko-bombarderski avion]] | posada = 1 | prvi_let = [[jun|10. juna]] [[1967]]. | početak_proizvodnje = maj [[1969]]. | proizvođač = [[Mikojan|OKB Mikojan]] | dužina = 16,7 | razmah_krila = 13,97 | visina =4,82 | površina_krila = 32,1 | prazan = 9.790 | poletna = 14.090 | maksimalna_težina = 14.800 | težina_naoružanja = | TMM = Tumanski R-27F2-300 | TMMpot =1 h 69 / 102 | RM = | RMpot = | TEM = | TEMsnaga = | KEM = | KEMsnaga = | brzina = 2.500 | brzina0 = 1.350 | radijus_kretanja = | dolet =2.850 | plafon_leta =18.000 | brzina_penjanja =10.500 }} '''MiG-23''' (po [[NATO|Nato]] klasifikaciji Flogger) je [[sovjetski Savez|sovjetski]] [[front]]ovski [[lovačko-bombarderski avion|lovac-bombarder]], s promenljivom geometrijom [[Krilo|krila]]. Podešavanje geometrije je, s mehanizovanom izmenom, u tri moguća položaja [[ugao|ugla]] strele krila u letu, u rasponu od 16° do 72°. MiG-23 je razvijen [[1960-e|šezdesetih]] godina [[20. vijek|20. veka]], u [[Mikojan|OKB Mikojan]]. <!--([[:ru:Mikoяn, Artёm Ivanovič|Mikojan]]).--> To je prvi sovjetski borbeni avion '''''treće generacije'''''. MiG-23 je bio i prvi sovjetski avion s [[radar]]om, koji može da osvetli i otkrije ciljeve prema [[zemlja (planet)|zemlji]]). S njim je prekinuta tradicija, kod [[lovački avion|lovačkih aviona]] iz porodice MiG-ova, da su sa ''pito'' usisnikom. Ovde su [[pravougaonik|pravougaoni]] usisnici, s promenljivom [[geometrija|geometrijom]], postavljeni bočno na trupu, pošto je nosni deo zauzet [[radar]]om. Razvoj i proizvodnju aviona MiG-23 je mnogo usporavalo kašnjenje razvoja i proizvodnje planiranih [[motor]]a. Taj problem je posebno imao negativni uticaj na dinamiku usavršavanja aviona. Od [[1970]]. godine, u većem broju varijanti, ukupno je proizvedeno 5 047 aviona MiG-23. Korišćeni su u mnogim državama, a u nekima su još uvek u operativnoj upotrebi. [[Avion]] MiG-23 je karakterističan i po tome što je to poslednji projekat koga je započeo veliki sovjetski i [[Rusija|ruski]] konstruktor [[Artjom Mikojan|A. I. Mikojan]]. Umro je u toku njegove realizacije, [[9. 12.|9. decembra]] [[1970]]. godine. MiG-23 se koristio u više [[rat]]nih sukoba, a najviše na [[Bliski Istok|Bliskom istoku]].<ref name="MiG-23 i MiG-27">{{Cite web |url=http://www.vectorsite.net/avmig23.html |title=MiG-23 i MiG-27 |access-date=2010-11-22 |archive-date=2010-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101202150441/http://www.vectorsite.net/avmig23.html |url-status=dead }}</ref><ref name="Izvor o MiG-23" >{{Cite web |title=fas.org: MiG-23 |url=http://www.fas.org/nuke/guide/russia/airdef/mig-23.htm |access-date=2010-11-22 |archive-date=2020-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200915013852/http://www.fas.org/nuke/guide/russia/airdef/mig-23.htm }}</ref><ref name = "MiG-23 Lovac presretač">{{Cite web |title=MiG-23 Lovac presretač |url=http://www.soldiering.ru/avia/airplane/pvo_rus/mig23.php |access-date=2010-11-22 |archive-date=2009-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091224231716/http://www.soldiering.ru/avia/airplane/pvo_rus/mig23.php }}</ref> == Taktičko-tehnički zahtevi (TTZ) == U periodu najžešće trke za prestiž u oružju, u toku ''Hladnog rata'', između istočnih i zapadnih [[država]], na čelu sa SSSR i [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], tražen je brz odgovor na svaki pomak druge strane. Ta trka je posebno bila prisutna u domenu borbenih aviona, odnosno u segmentu naoružanja najveće udarne moći i najvišeg [[tehnologija|tehnološkog]] nivoa. Dobar primer za to je slučaj sovjetskog aviona [[MiG-19]]. [[Sovjetski Savez|Sovjeti]], da bi držali korak u prestižu postizanja maksimalne brzine, žrtvovali su druge letne i eksploatacione karakteristike ovog aviona, ali su s njim oborili dotadašnji svetski rekord u brzini leta (1 455&nbsp;km/h). Cena toga je bila, između ostalog, da se motor morao skidati na svakih 50 časova rada, zbog opšteg pregleda. MiG-19 je bio iznuđen i kao brz odgovor na američki nadzvučni avion [[Super Sejbr F-100]]. MiG-19 je bio značajno iskustvo za razvoj sledećeg sovjetskog aviona [[MiG-21]]. On je takođe razvijen u uslovima trke u naoružanju, s dosta iznuđenih kompromisa. Bez obzira na sve to, bio je uspešan avion i odigrao je značajnu ulogu na svetskoj ratnoj i vojnoj sceni. Doživeo je masovnu proizvodnju i operativnu upotrebu. Avion MiG-21 je [[lovački avion|lovac]]-presretač, ''skakač'', s velikom brzinom uspona, s malom autonomijom leta i s malom nosivošću oružja. Pošto je projektovan za respektivne performanse u nadzvučnom letu, posledično je imao velike brzine pri poletanju i sletanju, odnosno uslovljavao je dugačke poletno-sletne staze. Pored toga je imao slabu opremu, a posebno mu je [[radar]] bio skromnih mogućnosti. Zahtevi za prestižne performanse nadzvučnog leta, posebno velika [[brzina]], diktirali su veliku strelu [[krilo|krila]], malu ukupnu [[masa|masu]], pa i malu količinu [[goriva]], malu masu opreme, što je suzilo i mogućnost njenog izbora. Sve su to bili teški kompromisi, iznuđeni s raspoloživom tehnologijom, u tom vremenu. Avion MiG-21, sa dugačkom poletno-sletnom stazom, zahtevao je uslove velikih [[aerodrom]]a, čiji je broj ograničen. Udaljenosti između takvih aerodroma su velike, te je bilo teško pokrivati i zaprečavati vazdušni prostor između njih i [[država|državne]] granice, s avionom MiG-21, koji je kratko vreme ostajao u [[vazduh]]u. Veliki aerodromi su sa koncentrisanim razmeštajem aviona, pa su s time i ranjivi na iznenadne udare neprijatelja. Taktika primene borbene [[zrakoplovstvo|avijacije]] se menjala na osnovu iskustava stečenih u lokalnim sukobima. I jedna i druga strana trke za prestiž su ta iskustva ugrađivala u taktičko-tehničke zahteve (TTZ-e), za razvoj i proizvodnju narednih generacija aviona. Na zapadu su se odvijali [[kompjuterski program|programi]] za avione ''treće generacije'' [[F-111]], [[F-1 Miraž]] i [[Harijer]], a Sovjeti su bili primorani na odgovor. Pokušavali su odgovoriti jedinstvenim tipom borbenog aviona. Sa sledećim sovjetskim lovcem se tražio iskorak u savremenije [[tehnologija|tehnologije]], s ciljem da se smanji zaostajanje u trci s [[NATO]] [[avion]]ima. Za naslednika aviona MiG-21 je traženo da ima daleko manju minimalnu brzinu, a maksimalnu veću. Traženo je da krajnji [[Mahov broj]], koji odgovara maksimalnoj brzini, bude veći od 2,3. Ti zahtevi su značili veliki koeficijent uzgona sa poletno-sletnom konfiguracijom, mali talasni otpor u nadzvučnom letu i [[motor]] velikog potiska. Ovi zahtevi su u međusobnoj suprotnosti, kako u domenu [[aerodinamika|aerodinamike]], tako i u domenu kontrole prirasta mase celog [[avion]]a. Zahtevano je da bude naoružan [[raketa]]ma s poluaktivnim radarskim vođenjem, srednjeg dometa. To znači i da [[radar]] mora da ispunjava uslove za odgovarajuću daljinu otkrivanja cilja, vođenja [[raketa]] ''na gore'' i ''na dole'' i da ima odgovarajuću zaštitu od elektronskog ometanja. Takođe je zahtevano da naredni avion ostaje daleko duže u [[vazduh]]u i da nosi veću količinu spoljnjeg naoružanja, odnosno tereta. Ovaj zahtev je značio dovoljnu količinu unutrašnjeg i spoljnjeg goriva.<ref name="MiG-23 FLOGGER ">{{Cite web |url=http://www.xairforces.com/analyses/mig-23.html |title=MiG-23 FLOGGER |access-date=2010-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081030130805/http://www.xairforces.com/analyses/mig-23.html |archive-date=2008-10-30 |url-status=dead}}</ref><ref name="MiG-23 i MiG-27"/><ref name="Izvor o MiG-23" /><ref>Vazduhoplovne Doktrine, gledišta i tehnika, str. 274–276, Dr ing Zlatko Rendulić, general, Beograd 1974.god.</ref><ref name="MiG-23M u Kutku neba">[http://airwar.ru/enc/fighter/mig23m.html MiG-23M u Kutku neba.]</ref><ref name = "Oružje Rusije">{{Cite web |title=Oružje Rusije |url=http://www.arms-expo.ru/site.xp/049049056052124052048048048.html |access-date=2010-11-22 |archivedate=2009-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090204033727/http://www.arms-expo.ru/site.xp/049049056052124052048048048.html |deadurl=yes }}</ref> {{Glavni članak|Aerodinamika|Krilo}} == Istraživanje i razvoj == Konstrukcioni biro [[Mikojan]] je dobio zadatak, polovinom 1960ih godina, sa definisanim TTZ-om, da razvije i pokrene proizvodnju aviona MiG-23. Tada su počela primenjena [[istraživanje|istraživanja]] za razvoj aviona po veoma teškim zahtevima u odnosu na trenutno raspoloživu [[tehnologija|tehnologiju]] u SSSR. U [[Mikojan|OKB Mikojanu]] su istraživali rešenja u dva pravca. Jedan prilaz je bio da se kratke staze poletanja i sletanja ostvare s dopunskim uzgonom od vertikalno usmerenog potiska, s pomoćnim [[motor]]ima ({{jez-engl|lift jet}}), slično rešenju na [[ujedinjeno Kraljevstvo|britanskom]] Harijeru. Takav bi [[avion]] pripadao klasi s vertikalnim poletanjem ({{jez-eng|Short Takeoff And Landing; STOL}}). Drugi prilaz u istraživanju je bio s promenljivim uglom strele [[krilo|krila]], po uzoru na američki [[F-111]]. Od aviona MiG-21PFM je napravljen ''avion laboratorija'' za potrebe istraživanja koncepcije vertikalnog poletanja. U njegov modifikovani trup su ugrađena dva pomoćna motora »Kolesov D–36–35«, s vertikalno usmerenim potiskom od 2h23 kN. Ovi motori su radili samo u fazi poletanja i sletanja. Tada se njihov potisak sabirao s uzgonom aviona, čime su stvarani uslovi za smanjenje brzine leta ispod minimalne [[Aerodinamika|aerodinamičke]] vrednosti. Ova istraživanja su rađena [[1966]]. godine, u letu sa ''avionom laboratorijom''. Stečena iskustva su prenošena na sličan avion [[prototip]], koji se razvijao paralelno, s faznim pomakom od godinu dana, a bio je namenjen otvaranju puta za usvajanje ove koncepcije u [[standard]] serijske proizvodnje aviona MiG-23. Ovaj prototip, demonstrator koncepcije kratkog poletanja i sletanja, zasnivao se na šemi delta krila aviona [[MiG-21]], s proširenim trupom za smeštaj pomoćnih motora i za ugradnju većeg glavnog pogonskog motora [[Tumanski R–27–300]], s potiskom od 51 / 71,6&nbsp;kN. Na njemu su usisnici postavljeni bočno na trupu, tako da je nosni deo oslobođen za ugradnju [[radar]]a. Pomoćni motori su ostali isti, »Kolesov D–36–35«, a bili su ugrađeni vertikalno, u odnosu na uzdužnu osu trupa, iza kabine pilota. Ostavljena je mogućnost njihovog zakretanja, za 5 stepeni unapred u odnosu na vertikalnu poprečnu ravan za poletanje i za 10 stepeni unazad za sletanje. Na ovaj način je ostvarena mala komponenta njihovog potiska, koja se sabirala s potiskom glavnog motora u poletanju i nešto veća komponenta koja je kočila avion u sletanju. Ovaj avion prototip je dobio oznaku ''Avion 23-01'', a sovjetska [[vojska]] ga je vodila kao MiG-23UVP i MiG-23PD. Poleteo je [[3. 4.|3. aprila]] [[1967]]. godine. To je bilo približno godinu dana nakon poletanja ''aviona laboratorije''. ''Avion 23-01'' nije bio naoružan, ali je planirano da bude naoružan u serijskoj proizvodnji, s topom [[GŠ-23L]] i dve rakete vazduh-vazduh. Prilikom ispitivanja ovaj avion je pokazao slabosti koncepcije, isto kao i ''avion laboratorija''. Pomoćni motori su za sve vreme leta, između poletanja i sletanja, bili ''mrtav'' teret, zauzimali su veliku zapreminu trupa, a zbog njih je i povećan čeoni presek pa i otpor celog aviona. Na malim brzinama leta je laminarni sloj opstrujavanja krila i repova bio nestabilan, zbog čega je avion bio teško upravljiv. Ovaj koncept razvoja aviona Mig-23 je napušten, ali su Sovjeti iskoristili prototip ''Aviona 23-01'' u propagandne svrhe. Promovisali su ga na aeromitingu [[1968]]. godine, kao narednog lovca, i privremeno su obmanuli [[NATO]]. NATO mu je, po svojoj nomenklaturi, dao oznaku {{jez-engl|Faithless}}. Tim stručnjaka KB Mikojana, koji je radio na koncepciji aviona s promenljivom strelom krila, nije imao ništa lakši zadatak pri traženju prihvatljivog komromisa u rešenju. Njihov koncept je apliciran s projektom, pod nazivom ''Avion 23–11''. Taj koncept je zasnovan na višegodišnjem istraživanju u [[CAGI]]-ju, na primeni [[krilo|krila]] promenljive strele. Rezultati aerodinamičkih istraživanja su potvrdili da se sistemi zakrilaca i pretkrilaca pri [[ugao|uglu]] strele krila od 10 do 15 stepeni mogu efikasno koristiti. U takvoj konfiguraciji se mogu ostvariti veliki koeficijenti uzgona, sa kojima se dovoljno smanjuje minimalna [[brzina]] leta aviona. Na uglovima strele krila od 35 do 45 stepeni obezbeđene su dobre manevarske osobine aviona, a na 60 do 70 stepeni je moguća velika prodornost, čak i do hipersoničnih brzina leta. Na osnovu tih rezultata kompromisno su rešavane suprotnosti u zakonitostima [[aerodinamika|aerodinamike]], na malim, srednjim i velikim brzinama leta, na projektu aviona MiG-23, s promenom (adaptacijom) geometrije krila u zavisnosti od [[Mahov broj|Mahovog broja]]. Konstruktivno je izabrana promena geometrije, kroz promenu ugla strele krila od 16 do 72 stepeni. Predviđeno je da [[pilot]], u toku leta, ručno bira ugao strele krila između predviđenih mogućnosti od 16, 45 ili 72 stepeni. Cenu rešenja promenljivog ugla strele krila predstavljale su velike [[mehanika|mehaničke]] i proizvodne složenosti i prirast [[masa|mase]] aviona. U projektovanju aviona je uvek prisutan fenomen kotrljanja »''grudve snega''« niz padinu koja, ako se ne kontroliše, prelazi u katastrofalnu lavinu. Slično je i s masom pri projektovanju aviona. Tipični primeri su rešenja vertikalnog poletanja i promenljive geometrije krila. Ovakva komplikovana rešenja, u principu, uvek povećavaju [[masa|masu]] aviona. Za ispunjenje traženih performansi, povećanje mase zahteva veći potisak motora. Povećanje potiska znači veći motor, s većom potrošnjom goriva, što znači i veći rezervoari. To je dopunski prirast mase i zbog većeg motora i povećanja količine goriva. Tu počinje navedeni fenomen rasta mase aviona, kao rast »''grudve snega''«, pri kotrljanju niz padinu. Taj proces se kompromisno zaustavlja i u slučaju izbora promenljive geometrije krila. Bez obzira što taj porast mase nije zaustavljen na željenom mestu, sovjetski stručnjaci su procenili da je to bezbolnije nego kod rešenja s vertikalnim poletanjem. Avion MiG-23 je ipak zato postao relativno velik i neekonomičan. MiG-23 je koncipiran na primeni motora s velikim potiskom, za postizanje velikih brzina u letu, ekvivalenta [[Mahov broj|M = 2,35]], uz poboljšanu zaštitu od infracrvenog zahvata neprijatelja i na bazi [[radar]]a za pretraživanje, praćenje ciljeva i vođenja raketa. Prototip ''Aviona 23–11'' je prvi put primećen [[1966]]. godine, sa produženim trupom, zbog iznuđene ugradnje dužeg [[motor]]a AL-7F-1, umesto planiranog Tumanskog R-27, koji još nije bio raspoloživ za let. Prvi let ''Avion 23–11'' je bio [[10. 6.|10. juna]], a zvanično je to objavljeno [[9. 7.|9. jula]] [[1967]]. godine. Ubrzo su proizvedena još tri prototipa, a ukupno devet, radi ubrzavanja ispitivanja u letu.<ref name="MiG-23 FLOGGER "/><ref name="MiG-23 i MiG-27"/><ref>{{Cite web |title=Istorija Harijera |url=http://www.harrier.org.uk/ |access-date=2010-11-22 |archive-date=2009-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402071911/http://harrier.org.uk/welcome/index.htm }}</ref><ref name = "Beleške probnog pilota">[http://www.testpilot.ru/review/notes/16_mig23-11.htm Beleške probnog pilota]</ref> == Proizvodnja == [[Datoteka:Aircraft engine MiG-23 sweep wing mechanism.jpg|thumb|thumb|230px|Izgled mehanizma za promenu ugla strele krila.]] Avion MiG-23S je prvi serijski standard, a proizašao je iz prototipa ''Avion 23-11''. Za njega je bila uspostavljena linija serijske proizvodnje u fabrici aviona „[[Znamja truda]]“ ({{jez-ru|Znamя truda}}), u [[Moskva|Moskvi]]. Prvi proizveden avion iz te serije je poleteo [[11. 5.|11. maja]] [[1969]]. godine. Početna proizvodnja aviona MiG-23S se odvijala s dosta teškoća, kako sa samim zmajem, tako i s njegovim komponentama. U periodu od [[1969]]. do [[1970]]. godine ukupno je proizvedeno 60 aviona MiG-23S. Nisu nikada uvedeni u operativnu upotrebu kao [[lovački avion]]i. U jeku ispitivanja aviona Mig-23, glavni projektant [[Artjom Mikojan]] je umro ([[9. 12.|9. decembra]] [[1970]]. godine), a dalji rad na programu je nastavljen pod vođstvom R. A. Beljakova. Ispitivanje i eksploatacija aviona iz početne serijske proizvodnje su otkrivali ozbiljne ''dečije bolesti''. Otkrivena je ''nezrelost'' mnogih primenjenih tehnologija i komponenti, što je rezultat njihove iznuđene primene bez odgovarajućih homologacionih i eksploatacionih prethodnih dokaza. Razvojna ispitivanja u letu su produžena na četiri godine (na avionu MiG-21 su trajala samo jednu godinu). Prvi veliki nedostatak se pojavio u međusobnom zaglavljivanju pokretnog i nepokretnog dela krila, pri promeni ugla strele (zbog deformacija delova), ''pumpanje motora'' (zbog otcepljenja vazdušne struje na lopaticama kompresora), ''pumpanje'' motora se javljalo i pri lansiranju raketa u letu (zbog usisavanja sagorelih gasova iz raketnog motora), problemi sa stajnim organima, pucanje glavnog rezervoara goriva na opterećenju od 7,3 g itd. Otklanjanje ovih nedostataka je zahtevalo veliko kadrovsko angažovanje i potrebno vreme. Taktički nosilac i naručilac programa je bio sve nepoverljiviji i nervozniji, a i piloti koji su leteli MiG-23 posle aviona MiG-21. Realno, ta koncepcija, realizovana s tehnologijom koja je bila na raspolaganju u tome vremenu, je i američkom vazduhoplovstvu i industriji stvarala probleme. Njihov sličan avion [[F-111]] je imao dosta ograničenja, pa čak i noviji [[F-14 tomket]]. Sovjeti su dosta uspešno otklanjali nedostatke kroz modifikacije u novim serijama proizvodnje i kroz razvoj većeg broja varijanti. Serijska proizvodnja motora Tumanski R-27 je kontinualno uspostavljana, tako da je isti bio raspoloživ za serijske avione MiG-23. [[Sovjetski Savez|Sovjetskom]] vazduhoplovstvu je [[1971]]. godine isporučeno 60 aviona MiG-23. Od tada su realizovane serije u impresivnim brojkama. Frontovska avijacija je ubrzo opremljena s 1 800, a taktička s 450 aviona MiG-23. Inostranim korisnicima su isporučivani u respektivnim brojkama, naročito članicama [[Varšavski pakt|Varšavskog pakta]]. Ukupno je proizvedeno 5 047 aviona Mig-23. U [[vrijeme|vremenskom]] periodu, od [[1969]]. do [[1983]]. godine, u Moskovskoj fabrici aviona [[Znamja truda]] ({{jez-ru|Znamя truda}}) je proizvedeno 4 278 aviona i 769 u [[Irkutske]] ({{jez-ru|Irkutske}}).<ref name="MiG-23 FLOGGER "/><ref name="MiG-23 i MiG-27"/><ref name = "MiG-23 Lovac presretač"/><ref name="MiG-23 ">[http://www.suchoj.com/andere/index.htm?http://www.suchoj.com/andere/MiG-23/home.shtml MiG-23]</ref><ref>[http://airwar.ru/enc/fighter/mig23s.html MiG-23S na „Kutku neba“]</ref> == Opis == [[Datoteka:Usedom 2007-10-05 15.JPG|thumb|230px|thumb|Tradicionalni ''pito'' usisnik, na MiG-ovim [[Lovački avion|lovcima]], ilustrovan je slikom [[MiG-21]].]] MiG-23 je jednomotorni visokokrilac, s bočnim usisnicima pravougaonog promenljivog preseka, u funkciji [[Mahov broj|Mahovog broja]] u letu. Krilo mu je promenljive geometrije, menja mu se ugao strele. U toku leta, [[pilot]] ručno bira jedan od tri moguća ugla strele krila. Za poletanje, sletanje i režime minimalne brzine leta postavlja se [[ugao]] strele krila na 16°, na brzinama krstarenja na 45°, a na transsoničnim i supersoničnim brzinama na 72°. Promenu ugla strele [[pilot]] vrši komandnom ručicom, postavljenom na levom pultu u kabini. Preko servoventila i hidrauličkog pokretača »SPK-1« se pokreće sistem poluga, preko kojih se aksijalno kretanje pretvara u [[ravan]]sku rotaciju polukrila (vidi se na slici desno). Veći deo napadne ivice krila (oko 2/3 razmaha) obara se na velikim napadnim uglovima. Izlazna ivica, duž celog razmaha krila, podeljena je na tri segmenta. Dva unutrašnja su zakrilca, a jedno spoljašnje je krilce. [[Datoteka:MiG-23 ventral fin.jpg|thumb|thumb|230px|Na [[zemlja (planet)|zemlji]] je sklopljen ''Ventral fin''.]] Nosni deo trupa je zauzeo [[radar]], tako da je u odnosu na prethodne MiG-ove [[lovački avion|lovce]] usisnik razdvojen u dva bočna. Horizontalni rep je celoobrtni. Istovremeno, ceo je u funkciji stabilizatora i krmila. Vertikalni rep je klasični, s krmilom. Naspram vertikalnog repa, ispod trupa, postavljena je stabilizirajuća površina, zvana ''ventral fin''. On smanjuje međusobni uticaj skretanja na valjanje aviona i obrnuto, što je karakteristično za visokokrilce. ''Ventral fin'' je sklopljen uz trup, pri izvučenim stajnim organima, a ispružen pri uvučenim. Sklapa se da pri poletanju i sletanju ne bi dodirivao zemlju i ograničavao napadni ugao aviona. Komanda za ovu radnju je povezana s ručicom stajnih organa. Hidraulički sistem sačinjavaju dva paralelna, ravnopravna i nezavisna podsistema, koji zajedno napajaju pokretače komandnih površina, a pojedinačno druge opšte funkcije. [[Datoteka:Royal Military Museum Brussels 2007 043.JPG|thumb|thumb|230px|Izgled [[Aerodinamička kočnica|aerodinamičkih kočnica]] na avionu MiG-23BN.]] Izvori napajanja, u oba hidrosistema, jesu hidropumpe »NP-70«, ugrađene na kućište avionskog [[motor]]a. Postoji i treći pomoćni sitem, za slučaj nužde, koji se napaja hidrauličnom elektropumpom. Pogon aviona sačinjava motor Tumanski i bočni usisnici promenljive geometrije, kroz koje dotiče [[vazduh]] u motorski kompresor. [[Goriva|Gorivo]] je smešteno u tri integralna rezervoara u trupu i šest u krilu. Glavne noge stajnih organa su oslonjene na strukturu trupa i uvlače se u spremnike u njemu. Na nosnoj nozi su postavljena dva točka. Struktura aviona je izrađena od dural-[[aluminijum]]a. Kabina pilota je hermetizovana i pod diferencijalnim je [[tlak|pritiskom]]. Sedište pilota se može katapultirati u nuždi. [[Datoteka:MiG-23 brake parashut.jpg|thumb|thumb|230px|Kontejner kočnog padobrana.]] Spoljni teret je [[goriva|gorivo]] ili naoružanje. MiG-23 poseduje 5 spoljnih nosača, za podvešavanje rezervoara goriva i naoružanja. Dva nosača su na korenom delu, nepokretnog dela krila, a tri ispod trupa. Nosivost je od 2 000 do 4 500&nbsp;kg mase spoljnjeg tereta. Na zadnjem delu trupa, simetrično, polubočno, s gornje i donje strane, postavljene su [[Aerodinamička kočnica|aerodinamičke kočnice]]. U korenom delu vertikalnog repa je smešten kontejner za kočni [[padobran]] (ilustrovano na slici desno). [[Padobran]] se otvara i puni s vazduhom pri sletanju, u trenutku dodira glavnih nogu o tlo. U početku je MiG-23 imao prednost nad zapadnim avionima, u [[aerodinamika|aerodinamičkim]] i letnim karakteristikama, prvenstveno u sposobnosti stabilnog leta na velikim napadnim uglovima, od 24° do 26°. Dolaskom naredne generacije [[lovački avion|lovačkih aviona]] ta prednost je nestala, pošto su avioni [[NATO]] pakta pomerili tu granicu velikih napadnih [[ugao|uglova]] na 30°. Krilo aviona MiG-23 je imalo kapacitet za dalji napredak s modifikacijama i do te granice, ali s pojavom naprednijih aviona kao što je MiG-29, to nije bilo racionalno. === Pogon === Usisnici sa sprovodnim kanalima i [[motor]], sačinjavaju sistem pogona aviona MiG-23. Usisnici su bočni, s promenljivom [[geometrija|geometrijom]] ulaznog preseka. Promena ulaznog preseka usisnika se vrši u funkciji [[Mahov broj|Mahovog broja]], u krozvučnoj i nadzvučnoj oblasti [[brzina]] strujanja [[vazduh]]a. Ta promena ulaznog preseka je automatizovana, a realizuje se preko zakretanja leptira (prikazano na slici desno). Na taj način se s regulacijom optimizira napajanje motora s vazduhom u funkciji [[Mahov broj|Mahovog broja]]. [[Datoteka:Iraqi mig-23.jpg|thumb|thumb|230px|[[Motor]] [[Irak|iračkog]] aviona, stradalog u Pustinjskoj oluji]] Za razliku od MiG-23, na avionu MiG-21 se ulazni protok vazduha menja s aksijalnim pomeranjem centralnog ''koplja'' ili konusa (slika gore, desno). Kod mnogih savremenijih aviona je fiksan usisnik, bez te dopunske komplikacije sa pokretnim delovima i automatikom. Granični sloj strujanja vazduha uza zid, koji razdvaja trup i kanal usisnika, odsisava se kroz perforiranu, vertikalnu ploču (vidi se na slici).{{Glavni članak|Aerotuneli}} U tabeli su dati korišćeni motori Tumanski, na varijantama aviona MiG-23. Razvoj aviona je uslovljavao i prateći napredak motora, što nije teklo usklađeno. Odvijanje programa MiG-23 je dosta ograničavala problematika razvoja i proizvodnje motora. Tako su, na primer, ''Avion 23-11'' i prvi avioni Mig-23S, u početku, leteli sa starijim motorom, pa su kasnije dobili planirane.<ref name="MiG-23 i MiG-27"/> {| border="2" cellpadding="2" width="540px" |colspan="13" align="center"|<div class="NavHead" style="background: #87CEEB; text-align: center; font-size:100%">'''Korišćeni motori Tumanski na avionu MiG-23''' |- |align="center"|'''Motor''' |align="center"|''' R27F-300 ''' |align="center"|''' R27F2M-300 ''' |align="center"|''' R–29F–300'''<ref>[http://aviaros.narod.ru/r-29-300.htm R29F-300]</ref> |align="center"|''' R29B-300'''<ref name="R29B-300">[http://aviaros.narod.ru/r-29-300.htm R29B-300]</ref> |align="center"|''' R-35F-300 '''<ref>[http://aviaros.narod.ru/r-35-300.htm R-35F-300 ]</ref> |- !align="center"|Potisak BDS |align="center"|51&nbsp;kN |align="center"|68&nbsp;kN |align="center"|81,8&nbsp;kN |align="center"|78,4&nbsp;kN |align="center"|83,8&nbsp;kN |- !align="center"|Potisak SDS |align="center"|71,6&nbsp;kN |align="center"|102&nbsp;kN |align="center"|113,4&nbsp;kN |align="center"|113&nbsp;kN |align="center"|128&nbsp;kN |- |colspan="13" align="left"|<div class="NavHead" style; text-align: center; font-size:90%">Skraćenice '''BDS''' i '''SDS''' se odnose na stepene sagorevanja; respektivno bez dopunskog sagorevanja i sa dopunskim sagorevanjem. |- |align="center"|'''Primena ''' |align="center"|Avion 23-01 Avion 23-11 MiG-23S |align="center"|Avion 23-11 MiG-23S MiG-23UB |align="center"|MiG-23M MiG-23MS MiG-23MF |align="center"|MiG-23BN MiG-27 |align="center"|MiG-23ML MiG-23MLA MiG-23MLD MiG-23P |- |} Sve varijante aviona MiG-23 su opremljene sa motorima Tumanski, izuzev MiG-23B, koji je bio sa AL-21F-3 (osnovni potisak 76,5&nbsp;kN i 112,8&nbsp;kN s dopunskim sagorevanjem, koristi se na [[Su-24]]).<ref name="AL-21">[http://aviaros.narod.ru/al-21f.htm AL-21]</ref> {| border="2" cellpadding="2" width="540px" |colspan="13" align="center"|<div class="NavHead" style="background: #87CEEB; text-align: center; font-size:100%">'''Karakteristike motora Tumanski R29B-300 <ref name="R29B-300"/><ref name="FI"/>''' |- |align="left"|Dužina |align="left"|4 991,5&nbsp;mm |- |align="left"|Prečnik |align="left"|4 991,5&nbsp;mm |- |align="left"|Masa |align="left"|1 782&nbsp;kg |- |align="left"|Protok [[vazduh]]a kroz kompresor |align="left"|105&nbsp;kg/s |- |align="left"|Stepen sabijanja vazduha |align="left"|12,2 |- |align="left"|Temperatura gasa ispred turbine |align="left"|1 035&nbsp;°C |- |align="left"|Potisak sa dopunskim sagorevanjem |align="left"|113&nbsp;kN |- |align="left"|Potisak bez dopunskog sagorevanja |align="left"|78,4&nbsp;kN |- |align="left"|Potrošnja [[goriva]], sa dopunskim sagorevanjem |align="left"|180&nbsp;kg/kNh |- |align="left"|Potrošnja [[goriva]], bez dopunskog sagorevanja |align="left"|78&nbsp;kg/kNh |- |} === Oprema === [[Datoteka:Sapfir-23 Hu Szolnok 3.jpg||thumb|thumb|230px[[Radar]] Sapfir–23D.]] Varijante aviona MiG-23 su različito opremljene: * Impulsno-doplerski [[radar]] »Sapfir-21« ({{jez-ru|Sapfir-21}}) (MiG-23S i MiG-23MS), »Sapfir-23D« (MiG-23M i MiG23MF), »Sapfir-23ML« (MiG-23D, MI i ML), »Sapfir-23MLA« (MiG-23MLD). Detekcija radara »Sapfir-23D« je 100&nbsp;km, a prenos slike do 55&nbsp;km i zahvat cilja do 35&nbsp;km. * [[Toplota|Toplotni]] pelengator je [[senzor]] za toplotnu detekciju prisustva, u okruženju, drugih aviona i raketa. Varijante aviona MiG-23 su opremljeni sa tim uređajima pod oznakama: »TP-23«, »TP-23-1«, »TI-23M« (daljina detekcije ciljeva u [[vazduh]]u, u zadnjoj polusferi je do 35&nbsp;km, primenom ovakvog [[senzor]]a tipa »TP-26« postiže se detekcija i do 60&nbsp;km). * Sistem za navođenje vazduh-tlo »Delta-N« (MiG-23S), »Delta-NG«, s laserom »Laser-S« (MiG-23M) ili »Laser-SML« (MiG-23ML). Oni obezbeđuju automatsko navođenje [[avion]]a, pomoću zemaljskog sistema za navođenje. * Radiostanica »R-832M« ili »R-862« (MiG-23MLD), »ASP-PF« (MiG-23S) i »ASP-23L« (MiG-23L). * Radiostanica za vanredne, hitne slučajeve »R-855UM«. * Sistem za navigaciju »Polet-1L-23« (MiG-23S i MiG-23M), »Polet-2L-23« (MiG-233ML). * Automatski radiokompas »ARK-10« ili »ARK-15M«. * Radioprijemnik, marker »MRP-56P«. * [[Radio]] visinomer »RV-UM« na »MiG-23C« ili »RV-4«. * Sistem navigacije u okolini aviona (malo rastojanje) »RSBH-6C«. * Odgovarač, za identifikaciju »SO-69«. * Sistem za upozorenje i obaveštavanje »SZM«. * Aktivni ometač neprijateljskog [[radar]]a »Reper N«. * Sistem za automatsko upravljanje [[avion]]ima »SAU-23A«, (MiG-23S, MiG-23M), »SAU-23AM«, sa autopilotom. * Sistem za restrikciju signala »SOS-3-4« (MiG-23MLD).<ref name="MiG-23 i MiG-27"/><ref name="Frontovski lovac">[http://rusplane.ru/mig23.php Frontovski lovac]</ref> === Varijante === Avion MiG-23 je, u toku svoje proizvodnje i eksploatacije, prema potrebama i raspoloživoj [[tehnologija|tehnologiji]], stalno unapređivan. U okviru velikog broja serija, najznačajnije su dvadesetak razvijenih varijanti. Razvoj novih naprednih varijanti aviona MiG-23 je usporavalo zaostajanje razvoja tehnologije i mogućnosti proizvodnih kapaciteta za motore, u SSSR-u. Rezultati razvoja i proizvodnje u avionskoj industriji motora su stalno, fazno kasnili za potrebama avionskog programa. [[Standard]] aviona za [[Crvena armija|sovjetsku armiju]] se razlikovao od izvoznih. Njihovi su svi avioni imali ugrađenu instalaciju za nošenje [[nuklearno oružje|nuklearnog oružja]] i različit sistem za legitimisanje.<ref name="MiG-23 i MiG-27"/><ref name="Izvor o MiG-23" /><ref name = "Oružje Rusije"/> ==== ''Avion 23-11'' ==== '''''Avion 23-11''''' ({{jez-en|Flogger}}) je istraživačko-razvojni, demonstrator primenjene tehnologije i koncepcije, ujedno i [[prototip]] za dokaz u letu za odluku o ulasku u serijsku proizvodnju. Ovakav prilaz u razvoju [[avion]]a je neuobičajen, ali je u programu aviona MiG-23, na neki način, iznuđen s trkom za prestiž. Posledica odstupanja od iskustvene vazduhoplovne procedure istraživanja i razvoja je produžetak razvoja i u početnom delu serijske proizvodnje aviona. U avion 23-11 je, u početku, je bio ugrađen motor »F-27F-300«, koji je primenjen i na [[Su-24]]. Poleteo je [[jun|10. juna]] [[1967]]. godine. Krilo ovog aviona je bilo bez ''zuba'', na napadnoj ivici. Kasnije su sve varijante imale ''zub''. Ukupno je proizvedeno 9 aviona u ovom standardu.<ref name="MiG-23 FLOGGER "/><ref name="MiG-23 i MiG-27"/><ref name="Izvor o MiG-23" /><ref name = "Oružje Rusije"/> {{Glavni članak|Krilo}} ==== MiG-23S ==== '''MiG-23S''' ({{jez-engl|Flogger-A}}) je varijanta i standard prvog serijskog aviona. U njemu je na početku integrisan slabiji [[motor]] Tumanski »R-27F-300«, a kasnije je zamenjen jačim i poboljšanim »R-27F2-300«. Takvih aviona je proizvedeno svega 60 primeraka, u periodu između [[1969]]. i [[1970]]. godine. Opremljen je [[radar]]om »Sapfir–22SM« (koristi se na MiG-21), toplotnim [[pelengator]]om, radiostanicom »ARC-10« i sistemom lokatora »ASP-PF«. Poleteo je [[21. 5.|21. maja]] [[1969]]. godine. Naoružanje je bilo na nivou aviona [[MiG-21]]bis, pod trupom je nosio [[top]] »GŠ-23L« sa borbenim kompletom od 200 granata. Nikada nije usvojen za operativnu upotrebu kao lovac. Ovim avionima je bio opremljen jedan puk [[Belorusija|beloruskog]] vojnog okruga i s njima je bilo dosta problema. Retroaktivno, u toku eksploatacije, izvršen je veliki broj modifikacija na njima u cilju otklanjanja uočenih nedostataka i reklamacija.<ref name="MiG-23 i MiG-27"/> ==== MiG-23M ==== Razumljivo je da korisnik nije bio zadovoljan sa početnim serijskim standardom aviona MiG-23S. Zato je dalji razvoj nastavljen preko poboljšanja konstrukcije, [[Aerodinamika|aerodinamike]], [[Elektronika|elektronike]] i unapređenja [[tehnologija|tehnologije]] proizvodnje. Neizbežno, prateće povećanje [[masa|mase]] aviona je trebalo kompenzirati s povećanjem površine [[krilo|krila]] i tako sačuvati prihvatljivu vrednost njegovog specifičnog opterećenja. [[Površina (geometrija)|Površina]] krila je povećana s produženjem njegove tetive. To je realizovano kroz pomeranje njegove napadne ivice sa uvođenjem ''zuba''. Dodatak površine krila, s pomeranjem napadne ivice, za dužinu ''zuba'', je izazvao potrebu povećanja volumena horizontalnog repa. To je izvedeno s pomeranjem repne površine za 860&nbsp;mm, unazad. U trup je ugrađen četvrti rezervoar [[goriva]]. U modifikovanom nosnom delu krila, konstruktivno nisu bila dobro rešena pretkrilca. Nije bila obezbeđena pouzdana sihronizacija njihovog izvlačenja. Sa čime je stvorena opasnost od svaljivanja aviona na krilo, na režimima poletanja i sletanja. Iz tih razloga se jedan let, u toku ispitivanja ovakvog aviona, završio s katastrofom. Ovi avioni MiG-23 nisu bili posebno obeleženi, a proizvedeno ih je u ograničenom broju, u [[1971]]. godini. Bez obzira na to što su ovi avioni bili specifični i rizični, pri poletanju i sletanju, predati su [[vojska|vojci]] na operativnu upotrebu. Naredni korak u unapređenju je bio na avionu 23-11M. Taj avion je bio sa istim krilom, sa ''zubom'' i sa reprojektovanim pogonom pretkrilaca. Sa novim pogonom pretkrilaca, ista su se sinhrono izvlačila, što je povećalo potrebnu pouzdanost aviona u poletanju i sletanju. Ovaj standard je obeležen sa '''MiG-23M ''' ({{jez-engl|Flogger-B}}). Pogonjen je motorom Tumanski »R-29F-300« i opremljen [[radar]]om »Sapfir-23D-III«, čija je proizvodnja konačno sustigla dinamiku avionskog programa. [[Datoteka:MiG-23-red12.jpg|thumb|thumb|230px|Avion MiG-23M, u letu s podzvučnom brzinom.]][[Radar]] »Sapfir-23D-III« je imao detekciju cilja do 100&nbsp;km, sa zahvatom istog od približno 35&nbsp;km. Obrada radarskih podataka je bila sa analognim [[kompjuter|računarom]]. [[Toplota|Toplotno]] uočavanje i zahvat raketa je detektovao toplotni pelengator »TA-23« i [[optika|optički]] [[kolimator]] »ASP-23D«. Komande leta su unapređene sa sistemom za automatsko upravljanje »Sau-23A«, u koji je integrisan autopilot, oko sve tri ose aviona. Uveden je sistem za navigaciju »Poljot 1L-23«. Integrisano je pilotsko izbacivo sedište novije varijante »KM-3«, koje se može katapultirati i spasiti pilota i pri nultoj brzini i visini leta aviona (sistem nula-nula). To znači da se pilot može katapultirati i na stajanci, prilikom zapuštanja motora, a pri pojavi požara ili neke druge opasnosti. Na krilima su ugrađena još dva nosača za spoljne terete, 2h800 litara goriva, [[raketa|rakete]] ili [[bomba|bombe]]. Te linije za podvešavanje spoljnog tereta se koriste samo pri uglu strele krila od 16 stepeni, što je saglasno podzvučnim brzinama leta. Podvešavanje spoljnih tereta je ilustrovano na slici, na kraju poglavlja „[[#Naoružanje|Naoružanje]]“. Avion MiG-23M je naoružan [[top]]om [[GŠ–23L]], raketama za blisku borbu sa infracrvenim navođenjem »R-3S«, »R-3R« ili »K-13M« i raketama srednjeg dometa s poluaktivnim radarskim navođenjem »R-23T«. Za nošenje nuklearne bombe, sovjetski [[avion]]i MiG-23M su imali poseban adapter za podtrupni nosač. MiG-23M se pojavio u junu [[1972]]. godine i ubrzo je ušao u masovnu proizvodnju i postao masovni [[sovjetski Savez|sovjetski]] [[lovački avion]]. Oko 1 300 aviona Mig-23M (sa podvarijantama MF i MS) proizvedeni su i predati na operativnu upotrebu vazduhoplovstvu [[Crvena armija|Crvene armije]]. MiG-23M je bio udarni borbeni avion SSSR, u vremenskom periodu od [[1972]] do [[1978]]. godine iako mu nisu otklonjeni svi nedostaci, otkriveni u početnoj seriji MiG-23S.<ref name="MiG-23 i MiG-27"/><ref name="Izvor o MiG-23" /><ref name="MiG-23M u Kutku neba"/> ==== MiG-23MF ==== [[Datoteka:MIG 23 MF Poland 0012.jpg|thumb|thumb|230px|MiG-23MF.]] '''MiG-23MF''' ({{jez-engl|Flogger-B}}) je verzija aviona za izvoz, prvenstveno namenjenog zemljama članicama [[Varšavski pakt|Varšavskog pakta]] i [[Arapi|arapskim]] državama. [[Radar]] mu je bio nešto uprošćeniji, a imao je i različit sistem legitimisanja ''prijatelj ili neprijatelj'' i nije imao instalaciju za nošenje [[nuklearno oružje|nuklearnog oružja]]. Elektronska oprema im je slabija po performansama (npr. [[radar]]u su isključene neke funkcije). Ovakvi avioni su bili veoma bliski osnovnoj varijanti MiG-23M, a iz njega je i razvijen [[1977]]. godine. Prvi su isporučeni [[Bugarska|Bugarskoj]] [[1988]], a kasnije [[Kuba|Kubi]], [[Indija|Indiji]] i [[Sirija|Siriji]]. Posle toga je izvoz tekao u druge države u [[Evropa|Evropi]], [[Bliski Istok|Bliskom istoku]] i [[Afrika|Africi]]. Ti avioni su bili opremljeni sistemom za navođenje »Lazur SMA«, radarom »Sapfir-23E« (E se odnosi na „eksport“ — izvoz) i [[toplota|toplotni]] pelengator »TP-23-1«.<ref name="MiG-23 i MiG-27"/><ref name="MiG-23M u Kutku neba"/> ==== MiG-23MS ==== ''' MiG-23MS ''' ({{jez-en|Flogger-F}}) je dorađena izvozna verzija aviona MiG-23M. Kupci izvan Evrope obično nisu želeli pojednostavljenu verziju MiG-23MF. Imali su veće zahteve, tako da je za izvoz, izvan istočne Evrope, napravljena verzija MiG-23MS, koja je veoma bliska sovjetskoj MiG-23M. Ovaj avion je mogao detektovati toplotno zračenje aviona bombardera u prečniku do 30&nbsp;km, a lovačkih aviona na manjem rastojanju. Pri izvozu je link podataka najčešće uklanjan. Standardno naoružanje mu se sastojalo od dve rakete srednjeg dometa »R-23«, poluaktivno radarski vođene i dve za blisku borbu sa samonavođenjem »R-60s«. Od [[1974]]. godine je postavljen udvojeni nosač ispod trupa, što omogućuje nošenje 4 rakete »R-60s«.<ref name="MiG-23 i MiG-27"/><ref>[http://airwar.ru/enc/fighter/mig23ms.html MiG-23MS na „Kutku neba“]</ref> ==== MiG-23ML ==== ''' MiG-23ML ''' ({{jez-en|Flogger-G}}) je prepravljeni avion sa smanjenom težinom, ''laki'' MiG-23M. Početne varijante aviona MiG-23 su građene pri pretpostavci da je prioritet borba s [[raketa]]ma većih brzina i dometa, te su [[manevar]] i bliska borba bili u drugom planu. Tokom borbene upotrebe aviona MiG-23, uočeno je da je to zabluda i traženo je poboljšanje manevra, zbog bliske borbe. To je zahtevalo smanjenje [[masa|mase]] aviona, što je i realizovano u nivou od 1 250&nbsp;kg. Mig-23ML je varijanta dobijena znatnom rekonstrukcijom aviona Mig-23M. Smanjenje mase se postiglo uklanjanjem stražnjeg, trupnog rezervoara [[goriva]], rekonstrukcijom delova strukture i integracijom lakše opreme. [[Aerodinamika]] je poboljšana za smanjenje otpora aviona. Produžni ''dorzal fin'' je uklonjen. Granično opterećenje je pomereno na 8,5 g [m/s²], u odnosu na ranije 8 g [m/s²], kod varijanti MiG-23M/MF. Integrisan je jači motor »R-35F-300«, potiska 8,4/128&nbsp;kN. Izvršena je rekonstrukcija stajnih organa. Ojačana je nosna noga. Na nju su postavljeni točkovi većeg prečnika. Prečnik glavnih nogu stajnog trapa je takođe povećan, na 175&nbsp;mm. Ove izmene na avionu, prvenstveno smanjenje mase i povećanje potiska motora, zajedno su dovele do poboljšanja karakteristika aviona u manevru. Ugrađena oprema je znatno poboljšana. Novi [[radar]] »Sapfir-23ML« je pouzdaniji i ima maksimalan domet detekcije od oko 100&nbsp;km, zahvat cilja veličine [[lovački avion|lovačkog aviona]] na 55&nbsp;km u modu ''pogled na gore'', a 25&nbsp;km u modu »pogled na dole«. Ugrađen je poboljšani autopilot, novi navigacioni sistem, radio i sistem [[senzor|davača]]. [[Prototip]], u ovoj varijanti, poleteo je u februaru [[1976]], a serijska proizvodnja je počela [[1978]]. godine.<ref>[http://airwar.ru/enc/fighter/mig23ml.html MiG-23ML na „Kutku neba“]</ref> ==== MiG-23MLA ==== ''' MiG-23MLA ''' ({{jez-engl|Flogger-G}}) je poboljšana varijanta MiG-23ML. Razvijen je za namenu lovačkog aviona, približnih mogućnosti s varijantom MiG-23P. Opremljen je [[radar]]om »Sapfir-23MLA«, od 170&nbsp;kg mase, s unapređenim komponentama. Opremljen je s [[toplota|toplotnim]] pelengatorom »TA-26« i automatskim sistemom za navođenje »DSP-i-17«. U kompletu naoružanja su rakete »R-24R« (dometa do 40&nbsp;km), a raketa »R-24T« (dometa 25–35&nbsp;km) je integrisana kao privremena zamena za »R-27«. [[Raketa]] »R-24R« ima kombinovani sistem vođenja, s radio-korekcijom putanje. Naknadno je MiG-23MLA naoružan sa savremenom, sverakursnom raketom »R-73«. Ona ima bolje performanse i od konkurentske, američke ''Sajdvinder AIM-9L''. Ima veći domet i ugao zahvata glave za navođenje. Avionu MiG-23MLA je povećan plafon leta na 19 000 m, a domet rakete »R-73« je do 50 000 m, što obezbeđuje anvelopu raketnog dejstva, u rasponu, od 40 do 24 000 m. U to vreme je ta karakteristika bila posebno važna za borbu protiv krstarećih raketa tipa ''[[Tomahavk]]'', tada novog oružja. U periodu od [[1978]]. do [[1983]]. godine u fabrici aviona „[[Znamja truda]]“ ({{jez-ru|Znamя truda}}) proizvedeno je 1 100 aviona MiG-23MLA. <ref name="MiG-23M u Kutku neba"/><ref name="MiG-23MLA u Bugarskoj">{{Cite web |title=MiG-23MLA u Bugarskoj |url=http://web.hit.bg/aviation/aviobazi/index.html |access-date=2010-11-22 |archivedate=2009-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090304140604/http://web.hit.bg/aviation/aviobazi/index.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=MiG-23MLA u Francuskoj |url=http://www.airforce.ru/history/france78/index.htm |access-date=2010-11-22 |archive-date=2010-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101119205910/http://airforce.ru/history/france78/index.htm }}</ref> ==== MiG-23P ==== ''' MiG-23P ''' ({{jez-engl|Flogger-G}}) je presretač za potrebe protivvazduhoplovne odbrane. Sredinom 1970ih godina je završen njegov razvoj iz prethodne varijante MiG-23ML. Taj razvoj je bio iznuđen zbog zastarelosti aviona [[Su-9]], sa istom namenom i operativnom upotrebom. Pošto su promene bile samo u određenom segmentu, ispitivanje u letu presretača MiG-23P je [[vrijeme|vremenski]] kratko trajalo. Serijska proizvodnja i uvođenje u operativnu upotrebu su otpočeli u toku [[1978]]. i [[1979]]. godine. Po spoljnjem izgledu je MiG-23P isti kao i MiG-23ML. Razlika je prvenstveno u delu opreme za navođenje sa [[zemlja (planet)|zemlje]], s kojom se MiG-23P itegriše u globalni [[sistem]] protivvazduhoplovne odbrane. Na [[avion]]u MIG-23P je ugrađeno: * Nišanski sistem »ASP-23P« * Sistem za automatsko upravljanje »SAU-23PM« u okviru komandi leta * Radar »Sapfir-23P« * [[Radio]] stanica »R-862« * Toplotni pelengator »TA-23m« * Sistem za automatsko navođenje aviona na cilj. Vođenje aviona MiG-23P se realizuje automatizovanim zemaljskim sistemima vođenja [[lovački avion|lovačkih aviona]], u zonu lansiranja raketa. Nakon otkrivanja i izbora cilja, avionski napadno-navigacijski sistem preuzima upravljanje lansiranim projektilom, po optimalnoj putanji, koju preklapa sa ciljem. Set oružja, uključujući i za borbu protiv ciljeva na zemlji, isti je kao i kod MIG-23ML, s tim što presretačka varijanta koristi manji asortiman tog oružja. Nakon odluke u [[1989]]. za smanjenje broja taktičkih [[nuklearno oružje|nuklearnih]] snaga, mogućnost upotrebe MIG-23P na zemaljske ciljeve gotovo da je i nestala. U skladu s tim je namena MiG-23P redefinisana i on je od tada korišćen isključivo kao klasični lovački avion.<ref name = "MiG-23 Lovac presretač"/><ref name = "MiG-23P">[http://www.airwar.ru/enc/fighter/mig23p.html MiG-23P]</ref> ==== MiG-23MLD ==== '''MiG-23MLD''' ({{jez-engl|Flogger-K}}) je ažurirana varijanta MiG-23ML/MLA. Iskustva instituta [[CAGI]] <!--([[:en:TsAGI|CAGI]])-->, biroa Mikojana i [[Suhoj]]a, stečena na rešavanju [[aerodinamika|aerodinamike]] [[krilo|krila]] na velikim napadnim [[ugao|uglovima]], za avione [[Mikoyan MiG-29 'Fulcrum'|MiG-29]] i [[Su-27]] su pomogla za dopunsko poboljšanje aerodinamike Mig-23. Na krilu je i dalje istraživan uticaj ''zuba'', usmerivača i optimizacije oblika i veličine pretkrilca. Izabrano je pretkrilce sa oštrijom napadnom ivicom, dužine 365&nbsp;mm po razmahu, automatski se izvlači usled lokalne aerodinamičke [[sila|sile]] na njemu, pri [[brzina|brzini]] do 900&nbsp;km/h (što zavisi od trenutne vrednosti napadnog ugla). Sa ovim rešenjem je izbačen pogon pretkrilaca, s čime je smanjena masa i pojednostavljen je ceo avion. Kritički je preispitana i sva oprema. Takav [[standard]] aviona je obeležen kao MiG-23MLD, a njegova proizvodnja je otpočela [[1984]]. godine. Avion MiG-23MLD je, sa svojim karakteristikama leta na velikim napadnim uglovima, uporediv s [[F-16 fajting falkon|F-16 falkononom]]. {{Glavni članak|Krilo}} Zbog ograničenog opterećenja strukture aviona, pri normalnom ubrzanju od 8,5 g m/s², [[pilot]] ima upozorenje, preko uređaja »SOS-3-4«. Ranije su se dešavala oštećenja ramenjača [[krilo|krila]] i drugih delova aviona, pri prekoračenju te granice. {{efn| U toku noćnog patrolnog leta, [[pilot]] je u vidnom polju uočio [[plamen]]. Ubeđen da vidi neprijateljski [[avion]] s plamenom iz izduvne cevi, prešao je u naglo poniranje i postigao [[zvuk|nadzvučne]] [[brzina|brzine]] leta, blizu [[Mahov broj|M=2]]. Kada je shvatio da je zabunom video odraz [[Mjesec|Meseca]] u [[voda|vodi]] [[jezero|jezera]], prešao je u naglo vađenje iz poniranja. Pri vađenju aviona iz poniranja, da ne bi udario u [[površina (geometrija)|površinu]] vode u jezeru, prekoračio je dozvoljeno normalno ubrzanje (opterećenje) od 8,5 g. Jedva je uspeo spasiti sebe i avion. Kada se vratio u bazu, konstatovane su teške deformacije zadnjeg dela trupa i horizontalnog repa. Taj avion je predat Vojno-tehničkoj školi u [[Kijev]]u, kao učilo. Struktura [[avion]]a se deformisala zbog prekoračenja dozvoljenog opterećenja.}} Avion je opremljen novom opremom za sprečavanje radarskog zračenja »ACT-15L«, uređajem za tačniju [[toplota|toplotnu]] detekciju ciljeva, poboljšanim aktivnim ometačem »ATP-141« i poboljšanim sistemom za identifikaciju. Povećana je [[masa]] mogućeg nošenja borbenih sredstava do 4500&nbsp;kg. Maksimalna [[masa]] aviona je time povećana na 20 100&nbsp;kg. Specifični vojni uslovi u [[Afganistan|Avganistanu]] su zahtevali dodatna poboljšanja MIG-23MLD. Poboljšan je sistem pokretanja [[motor]]a za uslove na visokim [[temperatura]]ma. S gornje strane trupa je ugrađen uređaj za izbacivanje infracrvenih mamaca, kao pasivna zaštita od raketa sa IC vođenjem. U toku [[1984]]. i [[1985]]. godine je proizvedeno samo 66 aviona MIG-23MLD. Od većeg značaja je to što su mnogi, ranije proizvedeni avioni, retroaktivno dovedeni na taj [[standard]]. U tome vremenskom periodu, avionima '''''treće i četvrte generacije''''' [[F-15 igl]], [[F-16 fajting falkon]] i [[F/A-18 Hornet]], jedino su se na određen način mogli suprostaviti lovci Mig-23MLD i Mig-25PD, od svih raspoloživih u Sovjetskom Ratnom vazduhoplovstvu. Avion Mig-23MLD poseduje visoke performanse, što ga može zadržati u operativnoj upotrebi i do [[2015]]. godine. Međutim, njegova [[analogni signal|analogna]] [[elektronika]] i [[oružje]] su za više od 20 godina u zaostatku, u odnosu na savremene [[vazduhoplovne tehnologije]]. Smatra se da su mu osnovne i najveće slabosti: * Nije tolerantan na prekoračenje režima na kritičnom napadnom uglu, a sa svojim ponašanjem avion ne upozorava na to pilota. Svaki primerak aviona se drugačije ponaša u tom režimu, u zavisnosti od odstupanja dimenzija [[krilo|krila]]. Granica velikih napadnih uglova je veoma osetljiva na odstupanje realizovane geometrije krila u proizvodnji, od teoretske. * Skroman asortiman raspoloživog seta naoružanja. Avion MiG-23MLD je ispitan u prevučenom letu, pri prekoračenju kritičnog napadnog ugla. Probni pilot Boris Orlov je prvi s njim ulazio u kovit<!--kovit? šta je to?--> i izlazio iz njega bez ikakvih teškoća. U Rusiji MiG-23 nije više u operativnoj upotrebi, ali su dosta aviona MiG-23MLD uskladišteni kao ratna rezerva.<ref name = "MiG-23 Lovac presretač"/><ref name="MiG-23M u Kutku neba"/><ref>[http://www.globalsecurity.org/military/world/russia/mig-23.htm globalSecurity.org: MiG-23] {{en}}</ref> ==== Mig-23A ==== '''Mig-23A''' je projekat mornarničke varijante, za upotrebu sa palube broda. Projekat je urađen [[1972]]. godine. Nema podataka o realizaciji proizvodnje po projektu.<ref name = "Oružje Rusije"/><ref name="Vazduhoplovna tehnika">[http://aviaros.narod.ru/mig-23.htm Vazduhoplovna tehnika]</ref> ==== MiG-23B ==== ''' MiG-23B ''' ({{jez-engl|Flogger-F}}) je borbeni [[avion]] za podršku kopnenih i pomorskih trupa. Ceneći iskustvo i potrebe podrške kopnenih i pomorskih trupa s avijacijom, razvijen je ovaj avion za tu namenu. [[Statistika]] je zabeležila da je 46,52% borbenih letova realizovano u funkciji podrške, od svih ukupno napravljenih u [[Drugi svjetski rat|Drugom svetskom ratu]]. Saglasno potrebama i dugoj sovjetskoj i ruskoj tradiciji, u ovoj vrsti i nameni aviona ({{jez-ru|šturmovik}}), razvijena je varijanta MiG-23B. U njega je ugrađen specijalni nišanski sistem »JRT-17«, razvijen u [[lenjigrad]]skoj fabrici „Arsenal“, za čiju integraciju je posebno podešen nosni deo trupa aviona, bez ugradnje radara. Oko izbora motora je postojala određena dilema, a konačno je ugrađen »TRDF AL-21F-3« (koji se koristi i na [[Su-24]]). [[Prototip]] aviona MiG-23B je završen u januaru [[1971]]. godine, a poleteo je [[18. 2.|18. februara]]. MiG-23B je modifikovan u domenu zaštite pilota i vitalnih delova motora i instalacija od neprijateljske vatre sa zemlje. Za zadatke podrške trupa na zemlji i na moru, specifičan je profil leta aviona. Let se odvija pretežno na maloj visini i na većim udaljenostima. U takvom profilu leta značajno je povećana potrošnja [[goriva]], zbog čega su unutrašnji rezervoari uvećani na ukupnu zapreminu od 5 630 litara. Sa ovim izmenama je povećana, tipična poletna [[masa]] aviona, na 15 450&nbsp;kg. MiG-23B je opremljen sa [[laser]]skim meračem daljine do zemaljskih ciljeva. Od naoružanjnja mu je ostavljen [[top]] i rakete za blisku borbu, za funkcije samoodbrane. Nosi više vrsta bombi, mase do 3 000&nbsp;kg, više tipova vođenih raketa vazduh–zemlja i dva lansera za nevođene rakete od 57&nbsp;mm. U toku [[1972]]. i [[1973]]. godine je proizvedena mala serija, svega oko 20 aviona MiG-23B. Isti su predati jedinicama vazduhoplovstva na operativnu upotrebu. Ograničena proizvodnja je uslovljena manjkom motora »AL-21F-3«. Prioritet je bila isporuka ovih motora za opremanje drugih tipova aviona, posebno [[Su-24]].<ref name="MiG-23 i MiG-27"/><ref>[http://www.airwar.ru/enc/fighter/mig23b.html MiG-23B na "Kutku neba"]</ref><ref name="MiG-27 u vazduhoplobnoj tehnici">[http://aviaros.narod.ru/mig-27.htm MiG-23B i MiG-27 u vazduhoplobnoj tehnici]</ref> ==== MiG-23BN ==== [[Datoteka:Mig-23BN.jpg|thumb|thumb|230px|MiG-23BN]] ''' MiG-23BN ''' ({{jez-en|Flogger-H}}) je serijska varijanta aviona za podršku, s motorom »TRDF R-29B-300«, koji je poleteo [[1973]]. [[godina|godine]]. MiG-23B nije bio u prioritetu za obezbeđenje s motorom »TRDF AL-21F-3«, zbog limitirane količine njegove proizvodnje. Pored toga što je [[Su-24]] imao strategisku prednost za [[sovjetski Savez|sovjetsku]] odbranu, upotreba motora »TRDF AL-21F-3« bi i ograničavala izvoz aviona MiG-23B, pošto on nije imao izvoznu dozvolu. Da bi se motor Tumanski primenio na avionu za podršku, bila je nužna njegova modifikacija i podešavanje za takvu misiju. Podrška se odvija sa različitim profilom leta u odnosu na presretanje i lovačke zadatke aviona. Prvenstveno se odvija let na maloj visini, s podzvučnim brzinama. To znači da je [[motor]], u većem delu misije, na režimu rada bez dopunskog sagorevanja. Da bi se motor Tumanski optimizirao za te uslove podrške, pretrpeo je modifikacije kompresora, grejne komore i izduvne cevi. Povećan je stepen kompresije i protok vazduha, kroz kompresor. Poboljšano je sagorevanje u grejnoj komori, s čime je smanjena specifična potrošnja goriva. Zamenjena je izduvna cev s kraćom. Novi, modificirani motor Tumanski je dobio, u svojoj oznaci, dopunsko slovo »B«. Njegov kompresor je otporniji na usisavanje čvrstih, stranih predmeta i ceo motor je pogodniji za eksploataciju od »TRDF AL-21F-3«. Serijska proizvodnja aviona MiG-23BN je realizovana u moskovskoj fabrici „[[Znamja truda]]“ ({{jez-ru|Znamя truda}}), s početka [[1973]]. godine. U procesu otklanjanja nedostataka u postupcima proizvodnje usvojena je posebna tehnologija zavarivanja [[titanij]]uma i tankih [[čelik|čeličnih]] limova. To je bilo posebno važno u prevazilaženju pojave naprslina na vitalnim delovima aviona, sa visokom koncentracijom napona i na rezervoarima goriva. Modernizovan je nišanski sistem i osposobljen je i za upotrebu [[nuklearno oružje|nuklearne bombe]]. Ostali sistemi vezani za oružje su ostali isti kao i na MiG-23B. Modernizovan je upravljačko-pokazivački sistem u kabini pilota. Uveden je ekranski pokazivač u boji s adaptacijom, sa mogućnošću integracije na magistralu podataka, po NATO standardu Mil 1553B. Uveden je određeni broj komandi koje mogu biti osnova za uvođenje sistema hotas {{jez-engl|HOTAS (hands on throtle and stick)}}. Opremljen je sistemima aktivne i pasivne zaštite od radarskog i IC neprijateljevog zahvata. MiG-23BN je postao potpuno komercijalizovan sovjetski i ruski masovni proizvod. Proizvedeno je 624 primerka do [[1984]]. godine. MiG-23BN se još uvek koristi u ''trećim'' zemljama kao udarni avion za podršku, s dejstvom vazduh-zemlja. Poneki od njih je bio opremljen [[sistem]]om za punjenje [[goriva]] u letu, sa [[Francuska|francuskog]] [[lovački avion|lovca]] [[F-1 Miraž]]. Firma „Mikojan“ je [[1998]]. godine napravila ''paket'' modernizacije aviona MiG-23BN za inostrane korisnike. Taj paket predviđa uvođenje velike količine nove opreme i oružja, sa modernije verzije aviona [[MiG-27]]. Oznaka MiG-23-98 se odnosi na predloženi [[standard]] s realizacijom predloženog ''paketa'' modernizacije. <ref name="MiG-23 i MiG-27"/><ref name="MiG-23M u Kutku neba"/><ref name="FI">[http://www.airwar.ru/enc/fighter/mig23bn.html Mig-23BN u "Kutku neba" ]</ref> ==== MiG-23BM ==== '''MiG-23BM''' je [[prototip]] za lovca-bombardera [[MiG-27]], namenjenog za [[sovjetski Savez|sovjetsko]] [[zrakoplovstvo|vazduhoplovstvo]]. Razvijen je [[1973]]. godine, kao proizvod pod oznakom 32-25.<ref name="Vazduhoplovna tehnika"/> ==== MiG-23BK ==== '''MiG-23BK ''' je prototip za varijantu lovca-bombardera [[MiG-27|MiG-27K]]. Na njemu je proverena integracija digitalnog napadno-navigacjskog sistema »PrNK-23K« i lasersko-televizijskog sistema »''Kaira''« ({{jez-ru|Kaйra}}). Projektovan je [[1974]]., a vodi se kao proizvod 32-16.<ref name="Vazduhoplovna tehnika"/> ==== MiG-23U ==== ''' MiG-23U ''' ({{jez-en|Flogger-C}}) je [[prototip]] dvoseda, namenjenog za preobuku, obuku i trenažu [[pilot]]a. Razvijen je na osnovu varijante MiG-23S, sa dva sedišta u produženoj kabini. Drugo sedište pilota je ugrađeno u prostor dobijen ukidanjem rezervoara goriva. U serijskoj proizvodnji mu je uklonjen i radar. Prvi let prototipa MiG-23U je uspešno realizovan [[19. 4.|19. aprila]] [[1970]]. godine.<ref name="MiG-23M u Kutku neba"/> ==== MiG-23UB ==== ''' MiG-23UB ''' ({{jez-en|Flogger-C}}) je serijski dvosed, standardizovan na osnovu prototipa Mig-23U, proizvodio se od [[1971]]. do [[1978]]. za [[Sovjetski Savez|SSSR]], a za izvoz do [[1985]]. god. Ukupno je proizvedeno preko 1 000 primeraka u [[Irkutske]] ({{jez-ru|Irkutske}}). Pogonjen je motorom »R27F2M-300«. Opremljen je svim naoružanjem za borbeni avion ''druge generacije'', dakle bez raketa srednjeg dometa s poluaktivnim radarskim vođenjem. Služio je za preobuku i letačku i borbenu obuku. U zadnjoj kabini je obezbeđen [[periskop]], koji se izvlači u poletanju i sletanju, radi bolje preglednosti nastavnika. Opremljen je napadno-navigacijskim sistemom »Polet-1I-23«, sa sistemom automatskog upravljanja »SAU-23UB«, sistemom signalizacije u slučaju opasnih režima leta i sistemom ograničenja i indikacijom napadnog [[ugao|ugla]] [[avion]]a. Upravljački i pokazivački sistemi obe kabine su identični. Program njegove modernizacije je pokrenut [[1998]]. godine. Prvenstveno je bilo predviđeno uvođenje savremenijih sistema komunikacije između pilota, uvođenje digitalne tehnologije i poboljšanje naoružanja, zbog povećanja mogućnosti aviona za borbenu obuku.<ref name="MiG-23 i MiG-27"/><ref name="MiG-23M u Kutku neba"/><ref name="MiG-23UB u vazduhoplovnoj tehnici">[http://aviaros.narod.ru/mig-23ub.htm MiG-23UB u vazduhoplovnoj tehnici]</ref> ==== MiG-23UM ==== ''' MiG-23UM ''' ({{jez-engl|Flogger-C}}) je dvosed varijante [[lovački avion|lovačkog aviona]] namenjen za preobuku, borbenu obuku i proveru borbenih sposobnosti [[pilot]]a. Prozvodnja [[prototip]]a je otpočela [[1968]]. godine, a završila se [[1969]]. Lovački avion MiG-23M je prepravljen u dvosed, s motorom »R27F2M-300«; zadržan je radar i [[raketa|rakete]] srednjeg dometa. Na njemu je borbena obuka kompletna, čak i s dejstvom raketama srednjeg dometa, uz korišćenje radara. Ukupno ih je proizvedeno 251 primerak u fabrici „[[Irkutske]]“ ({{jez-ru|Irkutske}}).<ref name="MiG-23 i MiG-27"/><ref name="MiG-23M u Kutku neba"/> ==== MiG-23K ==== '''MiG-23K''' je projekat mornaričke varijante, s motorom »R-100«, s krilom povećane površine i sa punjenjem [[goriva]] u letu. Projekat je urađen [[1976]]. godine. Nema podataka o njegovoj daljoj realizaciji. Pretpostavlja se da je prestao biti aktuelan, pored tadašnjeg sagledavanja ideje o budućem savremenom mornaričkom avionu [[Mikoyan MiG-29 'Fulcrum'|MiG-29K]].<ref name="Vazduhoplovna tehnika"/> <!-- === Karakteristike === {{Karakteristike vojni avion (5) | avion = MiG-23 | var1 = MiG-23S <ref>[http://airwar.ru/enc/fighter/mig23m.html MiG-23M u Kutku neba.]</ref> | var2 = MiG-23M <ref>[http://airwar.ru/enc/fighter/mig23m.html MiG-23M u Kutku neba.]</ref> | var3 = MiG-23P <ref name = "MiG-23P"/> | var4 = MiG-23MLD <ref>[http://airwar.ru/enc/fighter/mig23m.html MiG-23M u Kutku neba.]</ref> | var5 = MiG-23BN <ref name="FI"/> | namena1 = Frontovski lovac | namena2 = Frontovski lovac | namena3 = Lovac-presretač | namena4 = Lovac | namena5 = Lovac-bombarder | prvi let1 = | prvi let2 = | prvi let3 = | prvi let4 = | prvi let5 = | br. primeraka1 = | br. primeraka2 = | br. primeraka3 = | br. primeraka4 = | br. primeraka5 = | br. članova posade1 = 1 | br. članova posade2 = 1 | br. članova posade3 = 1 | br. članova posade4 = 1 | br. članova posade5 = 1 | cena primerka1 = | cena primerka2 = | cena primerka3 = | cena primerka4 = | cena primerka5 = | dužina aviona1 = 16,71 | dužina aviona2 = 16,71 | dužina aviona3 = 16,71 | dužina aviona4 = 16,71 | dužina aviona5 = 16,71 | visina aviona1 = 4,5 | visina aviona2 = 4,82 | visina aviona3 = 5,77 | visina aviona4 = 5 | visina aviona5 = 4,28 | raspon krila1 = 13,97 | raspon krila2 = 13,97 | raspon krila3 = 14 | raspon krila4 = 14 | raspon krila5 = 14 | površina krila1 = 35,1 | površina krila2 = 37,27 | površina krila3 = 37,35 | površina krila4 = 37,27 | površina krila5 = 37.25 | ugao strele1 = 16 | ugao strele2 = 16 | ugao strele3 = 16 | ugao strele4 = 16 | ugao strele5 = 16 | vitkost krila1 = 6 | vitkost krila2 = 5,2 | vitkost krila3 = 5,2 | vitkost krila4 = 5,2 | vitkost krila5 = 5,2 | promenjen ugao strele1 = 72 | promenjen ugao strele2 = 72 | promenjen ugao strele3 = 72 | promenjen ugao strele4 = 72 | promenjen ugao strele5 = 72 | raspon krila12 = 6,84 | raspon krila22 = 6,84 | raspon krila32 = 7,8 | raspon krila42 = 7,8 | raspon krila52 = 7,80 | površina krila12 = 32,60 | površina krila22 = 34,16 | površina krila32 = 34,16 | površina krila42 = 34,16 | površina krila52 = 34,16 | neto1 = 9 790 | neto2 = 10 840 | neto3 = 10 250 | neto4 = 10 230 | neto5 = 11 200 | normalna poletna1 = 14 090 | normalna poletna2 = 15 700 | normalna poletna3 = 14 700 | normalna poletna4 = 14 770 | normalna poletna5 = 15 600 | maksimalna poletna1 = 14 800 | maksimalna poletna2 = 18 040 | maksimalna poletna3 = 17 800 | maksimalna poletna4 = 20 100 | maksimalna poletna5 = 18 600 | maksimalna goriva1 = 3 700 | maksimalna goriva2 = 4 090 | maksimalna goriva3 = 3 700 | maksimalna goriva4 = 3 700 | maksimalna goriva5 = 5 000 | maksimalna tereta1 = 2 000 | maksimalna tereta2 = 2 000 | maksimalna tereta3 = 2 000 | maksimalna tereta4 = 4 500 | maksimalna tereta5 = 3 000 | pogonska grupa1 = 1 h TRDF | pogonska grupa2 = 1 h TRDF | pogonska grupa3 = 1 h TRDF | pogonska grupa4 = 1 h TRDF | pogonska grupa5 = 1 h TRDF | br. i oznaka motora1 = R-27F2-300 | br. i oznaka motora2 = R-29-300 | br. i oznaka motora3 = R-35-300 | br. i oznaka motora4 = R-35-300 | br. i oznaka motora5 = R-29B-300 | snaga motora1 = | snaga motora2 = | snaga motora3 = | snaga motora4 = | snaga motora5 = | potisak BDS1 = 1 h 69 | potisak BDS2 = 1 h 83 | potisak BDS3 = 1 h 85,5 | potisak BDS4 = 1 h 85,5 | potisak BDS5 = 1 h 78,4 | potisak SDS1 = 1 h 102 | potisak SDS2 = 1 h 125 | potisak SDS3 = 1 h 130 | potisak SDS4 = 1 h 130 | potisak SDS5 = 1 h 112,7 | vučna sila1 = | vučna sila2 = | vučna sila3 = | vučna sila4 = | vučna sila5 = | vek upotrebe1 = | vek upotrebe2 = | vek upotrebe3 = | vek upotrebe4 = | vek upotrebe5 = | rok rada1 = | rok rada2 = | rok rada3 = | rok rada4 = | rok rada5 = | brzina krstarenja1 = ? | brzina krstarenja2 = ? | brzina krstarenja3 = 976 | brzina krstarenja4 = 990 | brzina krstarenja5 = ? | maks. brzina na visini1 = 2 500 | maks. brzina na visini2 = 2 500 | maks. brzina na visini3 = 2 500 | maks. brzina na visini4 = 2 500 | maks. brzina na visini5 = 1 800 | maks. brzina na nivou mora1 = 1 350 | maks. brzina na nivou mora2 = 1 350 | maks. brzina na nivou mora3 = 1 350 | maks. brzina na nivou mora4 = 1 400 | maks. brzina na nivou mora5 = 1 350 | brzina poletanja1 = | brzina poletanja2 = | brzina poletanja3 = | brzina poletanja4 = | brzina poletanja5 = | brzina sletanja1 = | brzina sletanja2 = | brzina sletanja3 = | brzina sletanja4 = | brzina sletanja5 = | brzina penjanja1 = 175 | brzina penjanja2 = 195 | brzina penjanja3 = 225 | brzina penjanja4 = 225 | brzina penjanja5 = ? | ugaona brzina valjanja1 = | ugaona brzina valjanja2 = | ugaona brzina valjanja3 = | ugaona brzina valjanja4 = | ugaona brzina valjanja5 = | maksimalno opterećenje1 = 5,55 | maksimalno opterećenje2 = 8,0 | maksimalno opterećenje3 = 7,5 | maksimalno opterećenje4 = 8,5 | maksimalno opterećenje5 = 8,5 | minimalno spec. opterećenje1 = 305 | minimalno spec. opterećenje2 = 291 | minimalno spec. opterećenje3 = 275 | minimalno spec. opterećenje4 = 274 | minimalno spec. opterećenje5 = 300 | nominalno spec. opterećenje1 = 438 | nominalno spec. opterećenje2 = 421 | nominalno spec. opterećenje3 = 394 | nominalno spec. opterećenje4 = 396 | nominalno spec. opterećenje5 = 418 | maksimalno spec. opterećenje1 = 380 | maksimalno spec. opterećenje2 = 484 | maksimalno spec. opterećenje3 = 476 | maksimalno spec. opterećenje4 = 539 | maksimalno spec. opterećenje5 = 499 | dolet1 = 2 850 | dolet2 = 2 380 | dolet3 = 2 820 | dolet4 = 2 360 | dolet5 = 1 870 | radijus dejstva1 = | radijus dejstva2 = | radijus dejstva3 = | radijus dejstva4 = | radijus dejstva5 = 850 | operativni plafon1 = 18 000 | operativni plafon2 = 17 500 | operativni plafon3 = 18 500 | operativni plafon4 = 18 600 | operativni plafon5 = 18 000 }} --> === Naoružanje === U okviru dozvoljene nosivosti [[masa|mase]] podvesnih tereta, moguće je kombinovati integrisano raketno i bombardersko naoružanje:<ref name="MiG-23 i MiG-27"/> <ref name="MiG-23M u Kutku neba"/> * Vatreno ** Mig-23 nosi top [[GŠ-23L]], s [[borbeni komplet|bojevim kompletom]] (BK) od 200 granata. * Raketno ** Vazduh-vazduh *** Samonavođene rakete za blisku borbu »R-60« *** Poluaktivno radarski vođene rakete srednjeg dometa »R-23« *** Poluaktivno radarski vođene rakete srednjeg dometa »R-23T« ** Vazduh-zemlja *** Vođene rakete »KH-23m« *** Vođena raketa »KH-25ML« *** vođena raketa KH-29ML *** Lanseri s nevođenim raketama »S-5«, »S-8« i »S-24«. * Bombardersko ** [[Bomba|Bombe]] sa slobodnim padom od 50–500&nbsp;kg ** [[Laser]]ski vođene bombe »KAB-500L« ** TV vođene bombe »KAB-500KR« ** Razorne kasetne bombe ** Napalm bombe od 500&nbsp;kg ** Specijalna bomba »Delta« (s [[nuklearno oružje|nuklearnom]] glavom) U uporednoj tabeli naoružanja je izostavljena početna serijska varijanta MiG-23S, pošto nije od borbenog značaja.<ref name = "MiG-23P"/> <!-- {{Naoružanje vojni avion (4) | avion = MiG-23 | var1 = MiG-23BN <ref name="FI"/> | var2 = MiG-23M <ref>[http://airwar.ru/enc/fighter/mig23m.html MiG-23M u Kutku neba.]</ref> | var3 = MiG-23P <ref name = "MiG-23P"/> | var4 = MiG-23MLD <ref>[http://airwar.ru/enc/fighter/mig23m.html MiG-23M u Kutku neba.]</ref> | masa naoružanja1 = 3 000 | masa naoružanja2 = 2 000 | masa naoružanja3 = 2 000 | masa naoružanja4 = 2 000 (4 500) | br. tačaka za podvešavanje1 = 5 | br. tačaka za podvešavanje2 = 5 | br. tačaka za podvešavanje3 = 5 | br. tačaka za podvešavanje4 = 5 | br. i oznaka topa1 = GŠ-23L + 2hGŠ-23L | br. i oznaka topa2 = GŠ-23L | br. i oznaka topa3 = GŠ-23L | br. i oznaka topa4 = GŠ-23L | br. granata1 = 200 + 2 h 250 | br. granata2 = 200 | br. granata3 = 200 | br. granata4 = 200 | kalibar1 = | kalibar2 = | kalibar3 = | kalibar4 = | vv. bliska borba1 = 4 h R-3S | vv. bliska borba2 = 4 h R-3S, R-3R, R-13M, R-60 | vv. bliska borba3 = 4 h R-60 | vv. bliska borba4 = 4 h R-60 ili 2 h R-73 | vv. srednjeg dometa1 = — | vv. srednjeg dometa2 = 2 h [[Vimpel R–23|R-23]] R ili 2 h R-23T | vv. srednjeg dometa3 = 2 h [[Vimpel R–23|R-23]] R, R-23T ili 2 h R-24 | vv. srednjeg dometa4 = 2 h R24R ili 2 h R-24T | vv. dugog dometa1 = | vv. dugog dometa2 = | vv. dugog dometa3 = | vv. dugog dometa4 = | vz. nevođene rakete1 = Lanseri sa S-5, S-8 i S-24 | vz. nevođene rakete2 = Lanseri sa S-5 ili S-8 | vz. nevođene rakete3 = — | vz. nevođene rakete4 = Lanseri sa S-8 ili S-24 | vz. tv vođene rakete1 = | vz. tv vođene rakete2 = | vz. tv vođene rakete3 = | vz. tv vođene rakete4 = | vz. radarski vođene rakete1 = | vz. radarski vođene rakete2 = | vz. radarski vođene rakete3 = | vz. radarski vođene rakete4 = | vz. laserski vođene rakete1 = | vz. laserski vođene rakete2 = | vz. laserski vođene rakete3 = | vz. laserski vođene rakete4 = | vz. protivbrosdke rakete1 = | vz. protivbrosdke rakete2 = | vz. protivbrosdke rakete3 = | vz. protivbrosdke rakete4 = | vz. protivradarske rakete1 = 2 h KH-23, KH-66 | vz. protivradarske rakete2 = 2 h KH-23, KH-66 | vz. protivradarske rakete3 = — | vz. protivradarske rakete4 = 1 h KH-23 | klasične avio bombe1 = 18 h 50 ili 8 h 250 ili 6 h 500 | klasične avio bombe2 = 50-500 kg | klasične avio bombe3 = — | klasične avio bombe4 = 100-500 kg | zapaljive avio bombe1 = da | zapaljive avio bombe2 = da | zapaljive avio bombe3 = — | zapaljive avio bombe4 = ne | kasetne avio bombe1 = RBK-250 | kasetne avio bombe2 = da | kasetne avio bombe3 = — | kasetne avio bombe4 = ne | klaster avio bombe1 = | klaster avio bombe2 = | klaster avio bombe3 = | klaster avio bombe4 = | oznake radara1 = ne | oznake radara2 = Sapfir 23D | oznake radara3 = Sapfir 23P | oznake radara4 = Sapfir 23ML | frekventni opseg1 = | frekventni opseg2 = | frekventni opseg3 = | frekventni opseg4 = | domet1 = | domet2 = 55 | domet3 = | domet4 = 85 | prati br. ciljeva1 = | prati br. ciljeva2 = | prati br. ciljeva3 = | prati br. ciljeva4 = | površina otkrivanja1 = | površina otkrivanja2 = | površina otkrivanja3 = | površina otkrivanja4 = }} --> == Borbena upotreba == === Borbena upotreba MiG-23 na Bliskom Istoku === [[Datoteka:MiG-23MF.svg|thumb|400px|MiG-23MF]] ==== Irak i Iran ==== Prva borbena upotreba aviona MiG-23 je bila u [[Irak]]u, pri dejstvu vazduh-zemlja protiv [[Kurdi|Kurda]], [[1974]]. godine. To iskustvo nema veći značaj za ocenu borbenih karakteristika aviona MiG-23, pošto je dejstvovano u uslovima nepostojanja protivničke avijacije i protivvazduhoplovne odbrane. Dejstvo se svelo na klasično bombardovanje slabo branjenih ciljeva. Avion [[sovjetski Savez|sovjetske]] protivvazduhoplovne odbrane je, [[21. 6.|21. juna]] [[1978]]. godine, oborio dva [[iran]]ska transportna [[helikopter]]a [[CH–47 Činuk]], prilikom njihove povrede vazdušnog prostora. MiG-23M je jednog oborio topom, a drugog raketom [[R-60 (raketa)|R-60]]. U Iračko-iranskom ratu MiG-23 je intenzivno korišćen u periodu od [[1980]]. do [[1988]]. godine. U tom ratu je bilo više borbi iračkih Migova s iranskim avionima [[sjedinjene Američke Države|američkog]] porekla. Irački MiG-23ML je oborio iranski [[F-14 tomket]], kojim je pilotirao pukovnik Mohamed-Hašem Al-e-Aga, [[17. 1.|17. januara]] [[1987]]. godine. Takođe je oboren još jedan [[F-14 tomket]], kojim je pilotirao kapetan Baram Ganei. Iračani su u tom sukobu sa MiG-23BN uspešno presretali i uništavali protiv-[[brod]]ske [[raketa|rakete]] ''Eksocet'' ({{jez-fra|Exocet}}), [[Francuska|francuskog]] porekla. Tokom [[Zaljevski rat|Zalivskog rata]], [[1991]]. godine, avioni [[F-15 igl]] su uništili više Migova. Pretila je opasnost da će iračka avijacija biti potpuno uništena i to na zemlji. Da bi to izbegli, Iračani su prebazirali svoje avione u [[Iran]], gde se još uvek nalaze, ali ''prizemljeni''.<ref name="FI"/><ref name=" MiG-23 Borbeni zapis">{{Cite web |title=MiG-23 Borbeni zapis |url=http://backfiretu-22m.tripod.com/id11.html |access-date=2011-07-17 |archivedate=2011-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110717102013/http://backfiretu-22m.tripod.com/id11.html |deadurl=no }}</ref><ref name="Pregled borbi" >{{Cite web |url=http://www.acig.org/artman/publish/article_301.shtml |title=Pregled borbi |access-date=2009-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090302144229/http://www.acig.org/artman/publish/article_301.shtml |archive-date=2009-03-02 |url-status=dead}}</ref><ref name="Spisak iranskih F–14 ">{{Cite web |title=Spisak iranskih F–14 |url=http://www.ejection-history.org.uk/Country-By-Country/Iran_F-14_.htm |access-date=2010-11-22 |archive-date=2009-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090704124203/http://www.ejection-history.org.uk/country-by-country/Iran_F-14_.htm |dead-url=yes }}</ref> ==== Liban i Sirija ==== U sukobima [[Arapi|arapskih]] država i [[Izrael]]a, mnogo su korišćene propaganda i dezinformacije, tako da su podaci o gubicima aviona i jedne i druge strane veoma nepouzdani. Za „friziranje“ podataka je bio zainteresovan i lobi vojne industrije, obeju strana, potencijalnih isporučilaca borbenih aviona trećim zemljama. Prikazano preimućstvo aviona jedne strane je najbolja preporuka i sugestija za odluku potencijalnog kupca. U [[Libanon|Libanu]] se vodio građanski rat između političko-verskih frakcija, a u [[vazduh|vazdušnom]] prostoru između [[Sirija|sirijskih]] i [[izrael]]skih borbenih [[avion]]a. Ta borba u vazdušnom prostoru iznad Libana je bila prava prilika za dokazivanje vrednosti aviona MiG-23, u odnosu na izraelske, zapadnog porekla. [[Sovjetski Savez|SSSR]] je imao višestruki interes da što pre dođe do pojave MiG-23 na tom ratištu. Preko [[Mađarska|Mađarske]] je rastavljeni MiG-23 prebačen u Siriju, sa avionom [[An-12]], [[14. 9.|14. septembra]] [[1973]]. godine. Međutim, nije bilo dovoljno vremena za njegovu montažu i uključenje u borbu, pošto je sukob već obustavljen [[24. 10.|24. oktobra]]. [[Prototip]]ska ispitivanja u letu i početna eksploataciona iskustva nisu dovoljna za ocenu kvaliteta borbenog aviona. Neophodna su operativna i borbena iskustva. Predhodni [[lovački avion]], [[MiG-21]] je imao povoljne okolnosti učešća u mnogim ratovima, u kojima se borio i dokazivao se s protivničkim lovcima [[sjedinjene Američke Države|američkog]] porekla u različitim uslovima. MiG-23 se sporo uvodio u operativnu upotrebu na prostoru ratnih sukoba. [[Pilot]]i i tehničko osoblje je s rezervom prihvatilo avion treće generacije, posle jednostavnijih, iz prve i druge. Posebno pri upoređenju s avionom [[MiG-21]], koji se dugo i masovno koristio. Rezerva je bila zbog složenijih rešenja i opreme, letnih ograničenja na prvim serijama, sistema promene ugla strele [[krilo|krila]], povećanog broja otkaza i nesreća na varijantama Mig-23S i MiG-23M i nepostojanju ubedljive prednosti u vođenju manevarske (bliske) borbe na podzvučnim [[brzina]]ma, u odnosu na avion [[MiG-21]]. Primirje, na području [[Libanon|Libana]], nije dugo trajalo. Već u [[1974]]. godini je došlo do sukoba sirijskih aviona MiG-23 sa izraelskim. Tom prilikom su oborena dva izraelska aviona, a tokom [[1980]]. godine su sirijski Migovi oborili sedam izraelskih [[F-16 fajting falkon|F-16 falkona]] i [[F-4 Fantom]]a, uz gubitak svojih deset. U toku [[1982]]. godine, Sirijci su uveli u operativnu upotrebu 24 MiG-23BN. Oni su bili u nezavidnoj situaciji naspram impresivne izraelske avijacije, sastavljene od tada najsavremenijih američkih aviona [[F-16 fajting falkon]] i [[F-15 igl]], podržanih s jakim protiv-elektronskim dejstvima sa distance. Dodatna prednost neprijatelja je bila protiv-radarski zaklon sa [[Golanska visoravan|Golanskom visoravni]], na kojoj Sirijci nisu imali raspoređene [[radar]]ske [[sistem]]e. Na taj način su Sirijci bili, u radarskom ''mraku'', do visine leta od 3 000 m. MiG-23 nije bio u ravnopravnim uslovima za odmeravanje svojih borbenih sposobnosti, ni po izabranoj predstavničkoj varijanti (povoljniji bi bio MiG-23MLD) ni po opštim uslovima na ratištu. MiG-23 nije imao u Libanu ravnopravne uslove za suprostavljanje lovcima F-16 falkon i [[F-15 igl]], kao što je imao njegov prethodnik [[MiG-21]] u [[Vijetnam]]u, u odnosu na [[F-4 Fantom]]a. Sa posebno primenjenim postupcima ulaska u borbu, ipak su Sirijci s Migovima imali određen uspeh i u neravnopravnim uslovima. U međusobnim sukobima u vazdušnom prostoru, iznad [[Dolina Beka|Doline Beka]], se smatra da je [[Sirija]] izgubila dvadeset i šest aviona MiG-23, [[1982]]. godine. Pri tome se smatra da su [[Izrael]]ci izgubili dvanaest svojih aviona. [[Izrael]] je zvanično priznao samo gubitak dva [[F-4 Fantom]]a i dva [[Kfir]]a, u [[1980]]. godini. Tokom borbi u vazdušnom prostoru Libana, [[1982]]. godine, MiG-23 je demonstrirao svoje prednosti i mane. Postizanje velikih brzina za kratko vreme je bila njegova prednost, nad suprostavljenim avionima, pošto je mogao brzo napasti i brzo napustiti bojište. Njegova adaptacija s promenom strele krila, prema [[Mahov broj|Mahovom broju]] leta, takođe je bila prednost nad [[F-16 fajting falkon|F-16 falkonom]] i [[F-15 igl]]om. Manje je gubio energiju za promene režima leta. Piloti u Migu su lakše podnosili dug let na malim visinama i velikim brzinama, pošto je on bio manje osetljiv na uzburkanu atmosferu. Kada MiG-23 promeni ugao strele, na 72 stepena, smanji mu se površina krila. Pošto mu je masa neizmenjena, povećava mu se specifično opterećenje krila, što direktno smanjuje ''odgovor'' aviona na uzburkanu [[Zemljina atmosfera|atmosferu]]. MiG-23 je imao lošiji manevar, sve do brzina od oko 1 200&nbsp;km/h. Ako bi pilot pokušao da to izmeni s prebacivanjem na srednji ugao strele od 45 stepeni, avion bi se naglo usporavao, zbog velikog prirasta talasnog otpora. Na brzinama većim od 1 200&nbsp;km/h, prednost je bila na strani Miga. Da je MiG-23 imao automatsku i kontinualnu promenu ugla strele [[krilo|krila]] u funkciji [[Mahov broj|Mahovog broja]], imao bi i bolji manevar u celoj anvelopi [[brzina]]. [[Radar]] na [[F-15 igl]]u je bolji od ugrađenih na suprostavljenim varijantama MiG-23 u Libanu. Izjednačen je sa sistemom na MiG-23MLD, koji nije učestvovao u tim borbama (vidi se na slici gore, anvelopa zahvata radara). Uporedne osnovne karakteristike, za suprostavljene avione, date su u donjoj tabeli.<ref name = "Oružje Rusije"/><ref name=" MiG-23 Borbeni zapis"/><ref name="MiG-23 na Bliskom Istoku">[http://www.airwar.ru/history/locwar/bv/mig23/mig23.html MiG-23 na Bliskom Istoku]</ref> <ref name="MiG-23 u borbi" >{{Cite web |title=MiG-23 u borbi |url=http://backfiretu-22m.tripod.com/id11.html |access-date=2011-07-17 |archivedate=2011-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110717102013/http://backfiretu-22m.tripod.com/id11.html |deadurl=no }}</ref><ref name="MiG-23MF u Libanskom ratu">[http://www.airwar.ru/history/locwar/bv/mig23mf/mig23mf.html MiG-23MF u Libanskom ratu]</ref> === Avganistan === U okviru sovjetskog vazduhoplovstva MiG-23 je učestvovao u [[Sovjetsko-avganistanski rat|Sovjetsko-avganistanskom ratu]]. Nije bio pogodan, zbog konfiguracije zemljišta, za dejstva vazduh-zemlja. Posle poletanja je bio primoran da se brzo penje na veće visine, zbog ranjivosti na zemaljska sredstva protivavionskog dejstva. Zahvaljujući tome postupku, gubici nisu bili veliki. Sovjetski Mig-23MLD je učestvovao na tome ratištu. Vazduhoplovne jedinice naoružane s MIG-23MLD su uglavnom, u periodu [[1986]]. i [[1987]]. godine, pokrivale [[Kabul]] i [[Bagram]]. Prvenstveno su dejstvovali po [[zemlja (planet)|zemaljskim]] ciljevima. Međutim, poznat je slučaj susreta i borbe u [[vazduh]]u s [[Pakistan]]skim [[F-16 fajting falkon|F-16A falkon]], kada ga je MIG-23MLD oborio s jednom [[raketa|raketom]] [[R-60m]].<ref name = "Oružje Rusije"/><ref name="Frontovski lovac"/><ref>{{Cite web |title=Vrelo Avganistansko nebo |url=http://www.otvaga2004.narod.ru/publ_w4/069_airwar.htm |access-date=2010-11-22 |archivedate=2010-08-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100827061300/http://otvaga2004.narod.ru/publ_w4/069_airwar.htm |deadurl=yes }}</ref> === Bivše sovjetske republike === Posle raspada [[Sovjetski Savez|Sovjetskog Saveza]], u [[Azerbejdžan]]u je tokom etničko-teritorijalnih sukoba, u [[Nagorno-Karabah]]u, u određenoj meri korišćen i avion MiG-23. U ovim sukobima je uništen najmanje jedan avion MiG-23, vazduhoplovstva Ajzerbedžana u [[jesen]] [[1992]]. godine.<ref name="Vojni žurnal">{{Cite web |title=Vojni žurnal |url=http://www.acig.org/artman/publish/article_280.shtml |access-date=2010-11-22 |archive-date=2013-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130604074555/http://www.acig.org/artman/publish/article_280.shtml }}</ref> === Afrika === U [[Afrika|Africi]] je bilo više etničkih i separatističkih sukoba, u kojima su manje ili više učestvovali i avioni iz porodice MiG-23, i to izvozne verzije. ==== Etiopija ==== Avioni MiG-23 su korišćeni u lokalnim i građanskim sukobima u [[Etiopija|Etiopiji]]. Ratno vazduhoplovstvo Etiopije je imalo u operativnoj upotrebi sovjetske lovce-bombardere MiG-23BN. Oni su korišćeni 1980-ih, tokom građanskog rata, a intenzivno u njegovoj završnoj fazi [[1991]]. godine, kada su pobunjenici bili nadomak glavnog grada [[Adis Abeba|Adis Abebe]]. Tada su [[pilot]]i etiopskog vazduhoplovstva dnevno imali i po tri borbena leta ([[aviopolijetanje|aviopoletanja]]). Ponovo su korišćeni tokom međugraničnog sukoba između [[Eritreja|Eritreje]] i [[Etiopija|Etiopije]] (1998-2000).<ref name=" MiG-23 Borbeni zapis"/><ref>{{Cite web |title=Drugi rat Etiopija-Eritrea, 1998-2000 |url=http://www.acig.org/artman/publish/article_189.shtml |access-date=2010-11-22 |archive-date=2008-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080322095233/http://www.acig.org/ }}</ref> ==== Čad ==== U lokalnim sukobima u [[Čad]]u je bila umešana i [[Libija]], pa i velike sile sa zapada. U okviru tih akcija, avioni MiG-23, libijskog vazduhoplovstva, duže vreme su patrolirali duž fronta, a imali su i nekoliko dejstava vazduh-zemlja.<ref>{{Cite web |title=Libija, rat, 1980-1989, br.1 |url=http://www.acig.org/artman/publish/article_357.shtml |access-date=2010-11-22 |archive-date=2010-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100202203506/http://www.acig.org/artman/publish/article_357.shtml }}</ref> ==== Libija ==== Prilikom otmice [[italija]]nskog [[brod]]a, u istočnom [[Sredozemno more|Mediteranu]] [[1985]]. godine, od strane [[Palestina]]ca, stvorila se kriza. Optužena je [[Libija]] za umešanost u te događaje. Na dodiru s libijskom obalom počela je velika vojna operacija koncentrisanja vojnih snaga, pod opravdanjem povećane aktivnosti libijskih aviona MiG-23PD i Miraža. Nije došlo do sukoba i borbenih dejstava. Na dan [[4. 1.|4. januara]] [[1989]]. godine došlo je do sukoba. Tada su dva [[F-14 tomket]]a, sa nosača aviona „Džon Kenedi“, patrolirali blizu libijske obale, u [[Zaliv Sidra|zalivu Sidra]]. Tom prilikom su ih presrela dva libijska aviona MiG-23. Piloti s Tomketa su radarski osvetlili Migove, što je normalna procedura upozorenja za povratak istih. Libijski avioni se nisu povukli, već su pokazali spremnost za borbu. Jedan Tomket je ispalio raketu, koja je promašila cilj. Drugi Tomket je uspešno pogodio, raketom, jednog MiG-23. Zatim je, s jednog od Tomketa, lansirana raketa ''AIM-9 Sajdvinder'', koja je eksplodirala u izduvnoj cevi drugog Miga. Oba libijska pilota su se spasila katapultiranjem. <ref>{{Cite web |title=Libija, rat, 1980-1989, br.2 |url=http://www.acig.org/artman/publish/article_358.shtml |access-date=2010-11-22 |archive-date=2007-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071212142815/http://www.acig.org/artman/publish/article_358.shtml }}</ref><ref>[http://www.anft.net/f-14/f14-history-combat.htm#top Susret MiG-23 i Tomketa u zalivu Sidra]</ref> === Karakteristike suprostavljanih aviona === {| {{prettytable}} width=700px; |+|'''Upoređenje karakteristika MiG-23MLD i njegovih protivnika na ratištima''' <ref name="MiG-23 FLOGGER"/> |rowspan="2" align="center"|'''Parametri''' |colspan="6" align="center"|'''Avioni''' |- |align="center"|'''MiG-23MLD ''' .................... |align="center"|''' [[F-4 Fantom|F-4E]] ''' .................... |align="center"|''' [[F-15 igl|F-15A]] ''' .................... |align="center"|''' [[F-16 fajting falkon|F-16A]] ''' .................... |align="center"|''' [[Avion Kfir|Kfir C.2]] ''' .................... |- |align="center"|Masa [kg] |align="center"|14 000 |align="center"|20 800 |align="center"|18 800 |align="center"|10 500 |align="center"|10 670 |- |align="center"|Maksimalna brzina na nivou mora [km/h] |align="center"|1 400 |align="center"|1 400 |align="center"|1 450 |align="center"|1 400 |align="center"|1 400 |- |align="center"|Maksimalna brzina na optimalnoj visini [km/h] |align="center"|2 500 |align="center"|2 350 |align="center"|2 450 |align="center"|2 100 |align="center"|2 330 |- |align="center"|Plafon leta [m] |align="center"|18 600 |align="center"|17 500 |align="center"|19 000 |align="center"|18 000 |align="center"|17 000 |- |align="center"|Odnos potiska i tipične mase aviona u poletanju |align="center"|0,88 |align="center"|0,78 |align="center"|1,2 |align="center"|1,1 |align="center"|0,76 |- |align="center"|Specifično opterećenje krila [kg/m²] |align="center"|430 |align="center"|430 |align="center"|335 |align="center"|370 |align="center"|305 |- |align="center"|Granično normalno ubrzanje [m/s²] |align="center"|+ 8,5 g |align="center"|+ 7,3 g |align="center"|+ 8,0 g |align="center"|+ 9,0 g |align="center"|+ 6,5 g |- |align="center"|Brzina uspona [m/s] |align="center"|225 |align="center"|200 |align="center"|280 |align="center"|245 |align="center"|176 |- |align="center"|Ubrzanje od 600 do 1 000&nbsp;km/h (na visini leta 1 000 m) [s] |align="center"|19,8 |align="center"|22,0 |align="center"|14,0 |align="center"|16,0 |align="center"|22,0 |} == Korisnici == === Sadašnji korisnici === [[Datoteka:World operators of the MiG-23.png|450px]] {{col-start}} {{col-2}} * {{Flagicon|Alžir}} 29 Mig-23BN/MS/UB <ref name="MiG-23 FLOGGER"/> * {{Flagicon|Angola}} 32 MiG-23m/UB <ref>[http://www.flightglobal.com/articles/2005/04/05/196139/angola-awards-life-extension-contract-for-mig-23ml-fleet.html Angola korisnik MiG-23 ]</ref> * {{Flagicon|Belorusija}} 34 MiG-23M <ref>[http://www.globalsecurity.org/military/world/belarus/af-equipment.htm Ratno Vazduhoplovstvo Belorusije]</ref>{{efn|Status beloruskih aviona MiG-23 nije jasan. Informacije o njihovoj operativnoj upotrebi su nepouzdane i oskudne.}} * {{Flagicon|Vijetnam }} 36 MiG-23 <ref>Mig-23/27 Flogger: Soviet Swing-wing Fighter/strike Aircraft (Series — Aerofax), by Yefim Gorden and Keith Dexter, {{ISBN|1-85780-211-X}}</ref> * {{Flagicon|Etiopija}} 32 MiG-23BN/UB <ref>{{Cite web |title=Rat u Etiopiji |url=http://s188567700.online.de/CMS/index.php?option=com_content&task=view&id=138&Itemid=47 |access-date=2010-11-22 |archivedate=2009-02-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090210141029/http://s188567700.online.de/CMS/index.php?option=com_content&task=view&id=138&Itemid=47 |deadurl=yes }}</ref> * {{Flagicon|Zimbabve}} 3 Mig-23 <ref name="MiG-23 FLOGGER"/> * {{Flagicon|Jemen}} 44 MiG-23 <ref name="MiG-23 FLOGGER"/> * {{Flagicon|Jermenija}} 5 MiG-23 <ref name="Vojni žurnal"/> * {{Flagicon|Kazahstan }} 100 MiG-23M/UB <ref>[http://www.globalsecurity.org/military/world/centralasia/kazak-af-equipment.htm Ratno Vazduhoplovstvo Kazakstana]</ref> * {{Flagicon|Kuba}} 69 MiG-23MF/ML/UB <ref>[http://urrib2000.narod.ru/EqMiG23.html MiG-23 u Kubi]</ref> * {{Flagicon|Libija}} 130 MiG-23MS/ML/BN/UB <ref name="MiG-23 FLOGGER"/> * {{Flagicon|Severna Koreja}} 66 MiG-23UB <ref name="MiG-23 FLOGGER"/><ref>{{Cite web |title=Ratno Vazduhoplovstvo Severne Koreje |url=http://www.scramble.nl/kp.htm |access-date=2010-11-22 |archivedate=2010-01-17 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5mq2iwRTZ?url=http://www.scramble.nl/kp.htm |deadurl=yes }}</ref> * {{Flagicon|Sirija}} 146 MiG-23 <ref>{{Cite web |title=Ratno Vazduhoplovstvo Sirije |url=http://www.scramble.nl/sy.htm |access-date=2010-11-22 |archive-date=2011-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515024315/http://www.scramble.nl/sy.htm |dead-url=yes }}</ref> * {{Flagicon|Šri Lanka }} 1 MiG-23UB <ref>{{Cite web |title=Odbrana, Sri Lanka |url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20070320_01 |access-date=2010-11-22 |archivedate=2009-02-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090208211133/http://defence.lk/new.asp?fname=20070320_01 |deadurl=yes }}</ref> * {{Flagicon|Turkmenistan}} 230 MiG-23 <ref>[http://www.globalsecurity.org/military/world/centralasia/turkmen-af-equipment.htm Ratno Vazduhoplovstvo, Turkmestana]</ref> === Bivši korisnici === {{col-start}} {{col-2}} * {{Flagicon|Avganistan}} <ref name="MiG-23 FLOGGER"/> * {{Flagicon|Bugarska}} <ref name="MiG-23MLA u Bugarskoj"/><ref name="MiG-23 FLOGGER"/> * {{Flagicon|Egipat}} <ref name="MiG-23 FLOGGER"/> * {{Flagicon|Indija}} <ref name="MiG-23 FLOGGER"/><ref>[http://en.rian.ru/world/20090306/120459251.html MiG-23 u Indiji]</ref> * {{Flagicon|Irak}} <ref>{{Cite web |title=Rat u zalivu |url=http://www.acig.org/artman/publish/article_206.shtml |access-date=2010-11-22 |archive-date=2014-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221222156/http://www.acig.org/artman/publish/article_206.shtml }}</ref> * {{Flagicon|Iran}} <ref name="MiG-23 FLOGGER"/> * {{Flagicon|Mađarska}} <ref>[http://home.snafu.de/veith/JG9.htm Ratno Vazduhoplovstvo Mađarske]</ref> * {{Flagicon|Nemačka}} <ref name="MiG-23 FLOGGER"/> {{col-2}} * {{Flagicon|Poljska}} <ref name="MiG-23 FLOGGER"/> * {{Flagicon|Češka Republika }} <ref name="MiG-23 FLOGGER"/> * {{Flagicon|Rumunija}} <ref>[http://s188567700.online.de/CMS/index.php?option=com_content&task=view&id=119&Itemid=47 Ratno vazduhoplovstvo Rumunije]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * {{Flagicon|Rusija}} <ref>[http://www.globalsecurity.org/military/world/russia/av-main.htm Ratno Vazduhoplpvstvo Rusije]</ref> * {{Flagicon|SSSR}} <ref name="MiG-23 FLOGGER"/>{{efn|Svi sovjetski avioni MiG-23 su imali ugrađenu instalaciju za nošenje [[nuklearno oružje|nuklearnog oružja]].}} * {{Flagicon|Sudan}} <ref>{{Cite web |title=Rat u Sudanu |url=http://www.acig.org/artman/publish/article_180.shtml |access-date=2010-11-22 |archive-date=2004-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041012190522/http://www.acig.org/artman/publish/article_180.shtml }}</ref> * {{Flagicon|Ukrajina }} <ref>[http://www.globalsecurity.org/military/world/ukraine/vps-equipment.htm Ratno Vazduhoplovstvo Ukrajine]</ref> {{col-end}} === Interno === * {{Flagicon|Narodna Republika Kina }} :Avioni Mig-23 dobijeni iz [[Egipat|Egipta]] su reprojektovani u K-6, ali nisu uvođeni u operativnu upotrebu.<ref name="MiG-23 FLOGGER "/> * {{Flagicon|Sjedinjene Američke Države}} :Dobijeni uzorci aviona MiG-23 od Egipćana (najmanje 8 kom.). Detaljno su ispitani i analizirana su rešenja.<ref name="MiG-23 FLOGGER "/><ref>{{Cite web |title=U.S. FAA - Registry of Aircraft - MiG-23 Registar aviona u SAD, FAA |url=http://registry.faa.gov/aircraftinquiry/nnumSQL.asp?NNumbertxt=923UB |access-date=2010-11-22 |archivedate=2009-09-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090905053101/http://registry.faa.gov/aircraftinquiry/nnumSQL.asp?NNumbertxt=923UB |deadurl=yes }}</ref> * {{Flagicon|Izrael}} :Avion Mig-23 kojim je prebegao [[Sirija|sirijski]] pilot u [[Izrael]].<ref name="MiG-23 FLOGGER "/> * {{Flagicon|Jugoslavija}}: [[1989]]. i [[1990]]. godine je na remont, u [[Remontni zavod Zmaj]] u [[Velika Gorica|Velikoj Gorici]], stiglo 9 iračkih aviona MiG-23. Određeni broj aviona je posle remonta vraćen u [[Irak]]. Ostali su, usled sankcija [[Ujedinjeni narodi|Ujedinjenih nacija]] iračkom režimu i neplaćenih novčanih potraživanja ostali u zavodu. U toku procesa raspada [[Jugoslavija|Jugoslavije]], preostali avioni su u delovima transportovani u [[Remontni zavod Moma Stanojlović]] na [[Aerodrom Batajnica|Aerodromu Batajnica]], gde se i sada nalaze. Jedan avion je bio izložen ispred Vazduhoplovnog muzeja na [[Aerodrom Nikola Tesla Beograd|Aerodromu Nikola Tesla]], u [[Surčin]]u, kod [[Beograd]]a.<ref>[http://www.rtv.rs/sr/vesti/drustvo/drustvo/2009_08_30/vest_148656.jsp RTS, Radić, Srbija mora da vrati Iračke MiG-ove] {{sr}}</ref>{{efn|Uz 9 aviona MiG-23, na remont je stiglo i 25 aviona MiG-21. Svi avioni su rastavljeni i transportovani, u delovima, na [[Aerodrom Batajnica|Batajnički aerodrom]], samo je jedan MiG-23 preleteo, s pilotom ppukovnikom Omerom Avdakovićem.}} == Povezano == {{Commonscat|Mikoyan-Gurevich MiG-23}} * [[F-4 Fantom]] * [[F-15 igl]] * [[Su-24]] * [[F-111]] <!--([[:en:General Dynamics F-111|F-111]])--> * [[F-14 tomket]] == Napomene == {{notelist}} == Izvori == {{izvori|2}} == Korišćena izdanja == * [http://commi.narod.ru/txt/2002/0801.htm Borbeni avioni] * [http://www.airwar.ru/history/locwar/bv/mig23/mig23.html MiG-23 na Bliskom istoku] * [http://www.airforce-technology.com/projects/mig27/ MiG-23 u Vazduhoplovnoj tehnologiji] * [http://www.militaryfactory.com/aircraft/detail.asp?aircraft_id=151 MiG-23 u "Odbrambenoj tehnologiji"] * [http://rusplane.ru/mig23.php Frontovski lovac] == Vanjske veze == {{Commonscat|Mikoyan-Gurevich MiG-23}} * [http://www.bloggang.com/viewdiary.php?id=mig&group=4 Ruski borbeni avioni] * [http://www.knights.ru/ Sajt pilotske grupe «Ruski vitezovi»] * [http://plasticwings.hu/mig23/mig23.htm MiG-23 na engleskom i mađarskom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080619175431/http://www.plasticwings.hu/mig23/mig23.htm |date=2008-06-19 }} * [http://news.google.com/newspapers?nid=1385&dat=19920709&id=2-YVAAAAIBAJ&sjid=qhQEAAAAIBAJ&pg=4096,3336248 Libijski MiG-23 u Grčkoj] [[Kategorija:Sovjetski lovački avioni 1960-ih]] [[Kategorija:MiG]] k8t3cgmqao7kgmer80udh6jf9gilozz 0 97468 42716500 41676074 2026-11-05T17:22:17Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716500 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje | ime = Mestre | slika = Mestre-Tour de l'horloge.jpg | stanovništvo = 170000 | stanovništvo_datum = | površina = | koordinate = {{coord|45.4906|12.2381|display=inline,title}} | marker_mapa = Veneto | podjela_vrsta = Država | podjela_ime = {{zastava|Italija}} | podjela_vrsta1 = Regija | podjela_ime1 = {{zastava|Veneto}} }} '''Mestre''' je naselje u [[Veneto|Venetu]] u [[Sjeverna Italija|Sjevernoj Italiji]], odnosno jedan od kvartova (''frazione'') [[grad]]a [[Venecija|Venecije]]. Leži na kopnu, zajedno sa susjednim kvartovima ([[Marghera]], Chirignago, Favaro Veneto i Zelarino). U Mestrima živi oko 170.000 stanovnika. Mestre je povezan s [[Venecija|Venecijom]] starijim željezničkim ([[1846]]) i novijim [[automobil]]skim mostom ([[1933]]), nazvanim [[Ponte della Libertà]] (Most Slobode). Mestre je najveće naselje u Italiji koji nema status autonomnog grada (''Comune''). == Historija == Prema legendi, Mestre je osnovao Mesteles, pratilac [[Antika|antičkog]] junaka [[Antenor (mitologija)|Antenora]], bjegunca iz [[Troja|Troje]] koji je osnovao [[Padova|Padovu]]. Stvarno porijeklo naselja nije baš potpuno jasno, zna se da je [[rimsko Carstvo|rimski]] oppidum (tvrđava) bila na području Mestra, kao i to da je srušena za [[Atila|Atile]], odnosno da je vjerojatno obnovljena u [[10. vijek]]u. Prvi pisani spomen Mestre je u carskoj diplomi kojom je car [[Oton III]], darovao Rambaldu, grofu od [[Treviso|Trevisa]], zemlje na području pod nazivom Mestre. Godine [[1152]]. [[papa]] [[Eugen III.]] svojom [[bula|bulom]] (poveljom) priznaje [[biskup]]a od [[Treviso|Trevisa]] kao nominalnog gospodara Mestra, a u istom dokumentu navodi se postojanje Crkve San Lorenzo, kaštela i luke. Godine [[1257]]. [[episkopos|biskup]] je tu privilegiju ustupio Albericu da Romanu. Od brzog ekonomskog rasta [[Venecija|Venecije]], naročito je profitirala luka u Mestrima koja je bila prirodna veza [[Venecija|Venecije]] s kopnom. Godine [[1274]]. izgorio je kaštel u Mestrima, tako da su se njegovi stanovnici preselili u obližnji Castelnuovo (Novi kaštel). Od starog kaštela danas nema nikakvih tragova. Velikaška porodica Scaliger iz [[Verona|Verone]] godine [[1323]]. zauzela je Mestre i susjedni [[Treviso]]. [[Venecija|Mlečani]], bojeći se širenja [[Verona|veronske]] vlasti na ozemlju u svojoj neposrednoj blizini, nanovo su osvojili Mestre [[29. 9.|29. septembra]] [[1337]]. godine. Ubrzo po ponovnoj uspostavi svoje vlasti, izgradili su umjetni kanal kako bi si olakšali prijevoz robe i ljudi. Venecijanska dominacija nad Mestrima okončana je [[16. 7.|16. jula]] [[1797]]. godine, a [[1808]]. građani Mestra u skladu s tekovinama [[Francuska revolucija|Francuske revolucije]] organizirali su se kao slobodna komuna. Nakon toga grad je došao prvo pod [[Austrijsko Carstvo|austrijsku]] i potom pod [[Kraljevina Italija|talijansku]] vlast. Status grada Mestre su dobile tek [[1923]]. godine, no svega tri godine kasnije kraljevskim ukazom su pripojene gradu [[Venecija|Veneciji]], zajedno s gradovima Chirignagom, Zelarinom i Favaro Venetom. Tokom [[1960-e|1960-ih]] i [[1970-e|1970-ih]], Mestre su doživjele veliki porast stanovništva jer su se u gradu i okolici ([[Marghera]]) ubrzano gradili veliki industrijski pogoni. == Gradske znamenitosti == * ''Katedrala San Lorenzo'' ([[17. vijek|17. v.]]) * ''Palazzo da Re'' * ''Torre dell'Orologio'' (Toranj sa satom iz [[1108]]) * ''Palazzo podestarile'' (Palača [[Podestat|podeste]]) * ''Provvedaria'' * ''Orto Botanico Locatelli'', mali [[botanički vrt]] === Strani konzulati === U Mestrima rade sljedeći konzulati: * {{flag|Kazahstan}}, Via San Pio X; * {{flag|Makedonija}}, Via F. Linghindal; * {{flag|Malta}}, Piazale L. Da Vinci; * {{flag|Ujedinjeno Kraljevstvo}}, Piazale Donatori di Sangue; * {{flag|Švedska}} Viale L. Einaudi; * {{flag|SAD}}, Viale G. Galilei. == Vanjske veze == {{Commonscat|Mestre}} * [http://www.comune.venezia.it/ Službene stranice komune Venecija] {{it icon}}, {{en icon}} * [https://web.archive.org/web/20100425044745/http://www.mestre900.it/ Mestre Novecento] {{it icon}} * [http://www.mestre.it Mestre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110311042748/http://www.mestre.it/ |date=2011-03-11 }} {{it icon}}, {{en icon}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Gradovi u Venetu]] [[Kategorija:Geografija Venecije]] nieaq0ia0mx20vga851umn9zbifxyu8 0 98625 42716484 42674898 2026-11-05T16:27:33Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716484 wikitext text/x-wiki '''Mehmed Handžić''' ([[Sarajevo]], [[Austro-Ugarska|Austrougarska]] [[16. 12.|16. decembra]] [[1906]]. — [[26. 7.|26. jula]] [[1944]]. [[Sarajevo]]<ref>{{Cite web | url = http://www.sadrvan.com/Arhiva/Bosanski_spomenik/Mehmed_Hand%9Ei%E6/ | title = Mehmed Handžić | accessdate = 21. jul 2010. | author = Šaćir Filandra, Kemal Baković i Nusret Hodžić | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | year = | format = | work = | publisher = | location = | pages = | language = | doi = | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080325094356/http://www.sadrvan.com/Arhiva/Bosanski_spomenik/Mehmed_Hand%9Ei%E6/ | archivedate = 2008-03-25 | quote = Mehmed-efendija rođen je 16. decembra 1906. godine, a iznenada umro 26. jula 1944. godine. | url-status = dead }}</ref> je bio jedan od inicijatora [[Sarajevska rezolucija|Sarajevske rezolucije]] i predsednik [[Odbor narodnog spasa|Odbora narodnog spasa]]. == Školovanje i karijera == Završio je [[mekteb]] i [[ruždija|ruždiju]] a zatim i Šerijatsku gimnaziju [[1926]]. godine. Posle završene gimnazije je otišao u [[Kairo]] gde je 1930. godine završio [[Univerzitet Al-Azhar]] kao najbolji student.<ref>{{Cite web | url = http://www.sadrvan.com/Arhiva/Bosanski_spomenik/Mehmed_Hand%9Ei%E6/ | title = Mehmed Handžić | accessdate = 21. jul 2010. | author = Šaćir Filandra, Kemal Baković i Nusret Hodžić | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | year = | format = | work = | publisher = | location = | pages = | language = | doi = | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080325094356/http://www.sadrvan.com/Arhiva/Bosanski_spomenik/Mehmed_Hand%9Ei%E6/ | archivedate = 2008-03-25 | quote = Poslije mekteba i ruždije završio je Šerijatsku gimnaziju 1926 godine,nakon čega je otišao u Kairo,upisao i 1931. godine završio Džamiul-Azher...... 1930. godine polaže završni ispit na El-Azharu kao najbolji student. | url-status = dead }}</ref> Po povratku sa završenih studija studija Mehmed je počeo da radi kao predavač u [[Gazi Husrev-begova medresa|Gazi Husrev-begovoj medresi]] u kojoj su učenici organizovali [[štrajk]] zbog Mehmedovih pokušaja da učvrsti disciplinu u medresi.<ref>{{Cite web | url = http://www.sadrvan.com/Arhiva/Bosanski_spomenik/Mehmed_Hand%9Ei%E6/ | title = Mehmed Handžić | accessdate = 21. jul 2010. | author = Šaćir Filandra, Kemal Baković i Nusret Hodžić | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | year = | format = | work = | publisher = | location = | pages = | language = | doi = | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080325094356/http://www.sadrvan.com/Arhiva/Bosanski_spomenik/Mehmed_Hand%9Ei%E6/ | archivedate = 2008-03-25 | quote = Ubrzo po njegovom dolasku u Gazijinu medresu, tamo je izbio štrajk učenika. Štrajk je bio pokrenut zbog discipline, jer je moj brat htio da se u tu školu vrati i ojača disciplina među učenicima - iz intervjua sa Mehmedovim bratom Mustafom Handžićem | url-status = dead }}</ref> Posle medrese Mehmed je od [[1937]]. godine radio i kao upravnik i bibliotekar [[Gazi Husrev-begova biblioteka|Gazi Husrev-begove biblioteke]].<ref>{{Cite web | url = http://www.sadrvan.com/Arhiva/Bosanski_spomenik/Mehmed_Hand%9Ei%E6/ | title = Mehmed Handžić | accessdate = 21. jul 2010. | author = Šaćir Filandra, Kemal Baković i Nusret Hodžić | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | year = | format = | work = | publisher = | location = | pages = | language = | doi = | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080325094356/http://www.sadrvan.com/Arhiva/Bosanski_spomenik/Mehmed_Hand%9Ei%E6/ | archivedate = 2008-03-25 | quote = ...da bi 1937. godine bio postavljen za upravitelja i bibliotekara Gazi Husrev -begove biblioteke... | url-status = dead }}</ref> == Sarajevska rezolucija == {{Glavni članak|Sarajevska rezolucija}} [[Sarajevska rezolucija]] je bila rezolucija koju je tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]] u [[Sarajevo|Sarajevu]] (tada u sastavu [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]]) [[14. 8.|14. avgusta]] [[1941]]. godine na predlog glavnog odbora usvojila skupština udruženja ilmije (muslimanski verski službenici <ref>{{Cite web | url = http://www.rijaset.ba/index.php?option=com_content&view=article&id=1190:ulema-u-odbrani-rivota-i-vjeka-&catid=206:za-rivot-i-vjeka&Itemid=148 | title = Ulema u odbrani života i čovjeka | accessdate = 11. jul 2010. | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = 5. jun 2007. | year = | format = | work = | publisher = Rijaset Islamske verske zajednice u Bosni i Hercegovini | location = | pages = | language = | doi = | archiveurl = https://www.webcitation.org/62av7xorA?url=http://www.rijaset.ba/index.php?option=com_content | archivedate = 2011-10-21 | quote = „Bosanska ulema i bošnjački intelektualci su potpisali i objavili više rezolucija, međutim rezolucija El-Hidaje (Udruženja ilmijje/ islamskih vjerskih službenika) donesena u Sarajevu 18. oktobra 1941. godine, bila je začetak svim rezolucijama koje su uslijedile.“ | deadurl = yes }}</ref>) "El-Hidaje".<ref>{{Cite web | url = http://www.sarajevo.ba/cir/stream.php?kat=396 | title = Internet sajt Grada Sarajeva, Istorija, Period 1918.-1945. god. | accessdate = 7. jul 2010. | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | year = | format = | work = | publisher = | location = | pages = | language = | doi = | archiveurl = https://web.archive.org/web/20101128233913/http://sarajevo.ba/cir/stream.php?kat=396 | archivedate = 2010-11-28 | quote = „Već u ljeto 1941. muslimani su u raznim krajevima BiH i Sandžaka bili izloženi masovnim četničkim napadima na njihove živote i imovinu. Sa druge strane, ustaške vlasti su odmah počele sa masovnim progonima i zatvaranjem Srba, Jevreja, "bijelih Cigana" i svih antifašista bez obzira na vjersku i etničku pripadnost te njihovim deportovanjem u logore smrti.“ | dead-url = yes }}</ref> Ovom rezolucijom se konstatuje teška situacije u kojoj su se našli [[muslimani]] Bosne i Hercegovine a za koju se navodi da je posledica smišljene politike ustaša da izazovu sukobe pravoslavaca i muslimana, javno se osuđuju zločini pojedinih muslimana nad grko-istočnjacima (pravoslavnim [[Srbi]]ma), kostatuje obespravljenost muslimana koju sprovode katolici i zahteva uspostavljanje reda i mira, kažnjavanje odgovornih za zločine i pružanje pomoći žrtvama.<ref>{{Cite web | url = http://www.sarajevo.ba/cir/stream.php?kat=396 | title = Internet sajt Grada Sarajeva, Istorija, Period 1918.-1945. god. | accessdate = 7. jul 2010. | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | year = | format = | work = | publisher = | location = | pages = | language = | doi = | archiveurl = https://web.archive.org/web/20101128233913/http://sarajevo.ba/cir/stream.php?kat=396 | archivedate = 2010-11-28 | quote = U tim okolnostima je u Sarajevu na skupštini Udruženja ilmije "El-Hidaje" 14. avgusta 1941. usvojena rezolucija u kojoj se javno osuđuju ustaški zločini i oni pojedinci među muslimanima koji su učestvovali u njihovom vršenju. | dead-url = yes }}</ref> == Odbor narodnog spasa == {{Glavni članak|Odbor narodnog spasa}} [[Odbor narodnog spasa]] je [[26. 8.|26. avgusta]] [[1942]]. godine osnovan u [[Sarajevo|Sarajevu]], [[Nezavisna Država Hrvatska]], sa ciljem da organizuje naoružavanje muslimana.<ref>{{Cite web | url = http://www.plbih.info/cms/9-Genocid.20.0.html | title = 9. genocid | accessdate = 20. jul 2010. | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | year = | format = | work = | publisher = Patriotska liga Bosne i Hercegovine | location = | pages = | language = | doi = | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100620191542/http://www.plbih.info/cms/9-Genocid.20.0.html | archivedate = 2010-06-20 | quote = „Istovremeno je osnovan Odbor narodnog spasa u cilju naoružavanja Bošnjaka.............. Odbor narodnog spasa je konstituiran na skupu održanom u Sarajevu 26. VIII 1942. godine. Među 48 članova Odbora, pored ostalih, bili su Edhem Mulabdić, književnik, Mustafa Softić, gradonačelnik Sarajeva, Me hmed Handžić, predsjednik udruženja ilmije "El-Hidaje", zatim ugledni sarajevski advokati dr. Jusuf Tanović i dr. Zaim Šarac, hafiz Muhamed Pandža, Kasim Dobrača, Derviš Korkut, kustos Zemaljskog muzeja, dr. Asim Musakadić, gradski fizikus, te dr. Vejsil Bičakčić, poznati sarajevski ljekar.“ | dead-url = yes }}</ref> Predsednik odbora je bio [[Salih Safvet Bašić]] ali je presudnu ulogu u donošenju odluka imao [[Uzeir-aga Hadžihasanović]] koji je bio poznati trgovac iz Sarajeva i bivši senator.<ref>{{Cite web | url = http://www.plbih.info/cms/9-Genocid.20.0.html | title = 9. genocid | accessdate = 20. jul 2010. | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | year = | format = | work = | publisher = Patriotska liga Bosne i Hercegovine | location = | pages = | language = | doi = | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100620191542/http://www.plbih.info/cms/9-Genocid.20.0.html | archivedate = 2010-06-20 | quote = „ Na čelu Odbora je bio profesor Salih Safvet Bašić, tadašnji naibu-reis, dok je Odbor stvarno vodio Uzeir-aga Hadžihasanović, čuveni sarajevski trgovac i bivši senator.“ | dead-url = yes }}</ref>. Jedan od prvih 48 članova odbora je bio i [[Kasim ef. Dobrača|Kasim Dobrača]]. == Smrt == Mehmed Handžić je umro [[26. 7.|26. jula]] [[1944]]. godine od posledice operacije [[bruh]]a. Postoje kontroverze o uzroku smrti koje nikada nisu bile potkrepljene čvrstim materijalnim dokazima.<ref>{{Cite web | url = http://www.sadrvan.com/Arhiva/Bosanski_spomenik/Mehmed_Hand%9Ei%E6/ | title = Mehmed Handžić | accessdate = 2. avgust 2010. | author = Šaćir Filandra, Kemal Baković i Nusret Hodžić | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | year = | format = | work = | publisher = Internet sajt Šadrvan | location = | pages = | language = | doi = | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080325094356/http://www.sadrvan.com/Arhiva/Bosanski_spomenik/Mehmed_Hand%9Ei%E6/ | archivedate = 2008-03-25 | quote = „ Mehmed ef. Handžić je umro 1944. godine, poslije bezazlene operacije bruha. Nije umro od operacije, već navodno od zgrušavanja krvi, od tromboze, kada mu je ugrušak krvi dospio do srca. A bio se potpuno oporavio od operacije. Mustafa Handžić sjeća se zadnjih dana bratova života: "Na pet-šest minuta prije nego što će umrijeti kod njega je bio jedan od braće i s njim lijepo razgovarao, kao sa potpuno oporavljenim insanom. Samo što je brat izišao od njega, nije ni kući stigao, Mehmed je umro(!?). Bilo je to za cijelu porodicu iznenađenje i žalost. Imao je tek 38 godina života i bio u najboljoj i fizičkoj i umnoj snazi, ali, eto, umro je." Umro je alim u najboljim godinama života a u najtežem periodu kroz koji su prolazili njegovi sunarodnjaci. O pravim razlozima njegove smrti se svašta nagađalo. Niko nikad nije otkrio pravi razlog prerane smrti. Možda odgovor treba tražiti u godini njegova preseljenja na Ahiret. Svi smo Allahovi i njemu se vraćamo. Tarih na Mehmedovim nišanima napisao je jedan od njegovih najboljih prijatelja Kasim ef. Dobrača.“ | url-status = dead }}</ref> == Bibliografija == * Uvod u tefsirske i hadiske nauke * Udžbenik za islamsku dogmatiku „Imul-kelam“ * Arapska gramatika za medrese srednje škole (koautor) * Vazovi * Više od tri stotine članaka, studija i teoloških rasprava <ref>{{Cite web | url = http://www.sadrvan.com/Arhiva/Bosanski_spomenik/Mehmed_Hand%9Ei%E6/ | title = Mehmed Handžić | accessdate = 21. jul 2010. | author = Šaćir Filandra, Kemal Baković i Nusret Hodžić | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | year = | format = | work = | publisher = | location = | pages = | language = | doi = | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080325094356/http://www.sadrvan.com/Arhiva/Bosanski_spomenik/Mehmed_Hand%9Ei%E6/ | archivedate = 2008-03-25 | quote = Njegov rad u nastavno-brazovnom procesu bio je posebno plodan,napisao je "Uvod u tefsirske i hadiske nauke",udžbenik za islamsku dogmatiku"Ilmul-kelam",a sudjelovao je u izradi arapske gramatike za medrese srednje škole......Objavio je više od tri stotine članaka i studija na bosanskome i arapskome jeziku,čisto teoloških rasprava,studija iz islamske prošlosti,islamske savremenosti i kulturne historije Bošnjaka.Svoje vazove objavio je u posebnoj knjizi "Vazovi" | url-status = dead }}</ref> == Reference == {{reflist}} {{Lifetime|1906|1944|Handžić, Mehmed}} [[Kategorija:Historija Bosne i Hercegovine]] j247nr6yg10sj0p351g004gepaqxr53 0 103104 42716574 42443891 2026-11-05T19:53:00Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716574 wikitext text/x-wiki {{Okruzi Italije| ime = Milano | italijansko ime = Provincia di Milano| grb=| slika = Milano posizione.png| pokrajina = [[Lombardija]]| grad = [[Milano]]| stan = 3.170.273 (2008.) | gust_nas = 1.911 | površ = 1.620 | veb = [http://www.provincia.milano.it www.provincia.milano.it]| }} '''Okrug Milano''' ({{jez-ita|Provincia di Milano}}) je okrug u okviru pokrajine [[Lombardija|Lombardije]] u severnoj [[Italija|Italiji]]. Okrug Milano je istovremeno i jedan od populaciono najvećih i privredno najvažnijih okruga u celoj državi. Sedište okruga pokrajine i najveće gradsko naselje je istoimeni grad [[Milano]]. Površina okruga je 1.620 km², a broj stanovnika 3.170.273 (2008. godine). == Prirodne odlike == Okrug Milano se nalazi u severnom delu države, bez izlaza na more. Položaj okruga je u [[Dolina Poa|Padskoj niziji]]. Okrug je većim delom ravničarski osim krajnje severnog dela koji zahvata brda u podnožju [[Alpe|Alpa]]. Rečni sistem u okrugu čine dve granične reke - reka [[Tićino (reka)|Tićino]] kao zapadna granica okruga i reka [[Adda|Ada]] kao istočna. == Stanovništvo == Po poslednjim procenama iz [[2008|2008.]] godine u okrugu Milano živi više više od tri miliona stanovnika (jedan od populaciono najvećij u [[Italija|Italiji]]) i okrug se približno poklapa za gradskim područje grada [[Milano|Milana]]. U skladu sa tim i gustina naseljenosti je izuzetno velika, blizu 2.000 st/km². Pored pretežnog [[Italijani|italijanskog]] stanovništva u okrugu žive i veliki broj doseljenika iz svih delova sveta. == Opštine i naselja == U okrugu Milano postoji 139 opština (ital. ''Comuni''). Najvažnije gradsko naselje i sedište okruga je grad [[Milano]] (1.300.000 stanovnika), a većina drugih naselja su njegova predgrađa. Jedino na krajnjem zapadu okruga postoje par opština ruralnog karaktera. [[Datoteka:Milano, Duomo with Milan Cathedral and Galleria Vittorio Emanuele II, 2016.jpg|thumb|270 px|center|Grad Milano, središte okruga]] == Vanjske veze == {{Commonscat|Province of Milan}} * [https://web.archive.org/web/20141218190737/http://provincia.milano.it/ www.provincia.milano.it Zvanična stranica okruga Milano] {{Šablon:Spisak okruga u Italiji}} [[Kategorija:Provincije Italije]] [[Kategorija:Lombardija]] ashxjqfyb8b5tdhcuvbsawonrhu4zwk 0 105928 42716508 42684162 2026-11-05T17:37:00Z ~2026-58874-75 408776 /* Serijali */ 42716508 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 glumac |ime = Ana Brenda Contreras |slika = Ana Brenda-001 (16092024147).jpg |ime_po_rođenju = Ana Brenda Contreras Perez |datum_rođenja = {{bda|1986|12|24|df=y}} |mjesto_rođenja = Mc Allen, [[Teksas]], [[Amerika|SAD]] |bracni_drugovi = Alejandro Amaya ([[2013]]-[[2014]]) |period = [[2003.]] - sada |znamenite_uloge = ''Ana Paula'' u [[La que no podía amar]]<br />''Maricruz'' u "Corazon indomable" |zanimanje = [[gluma|glumica]], [[moda|manekenka]], [[novinar|voditeljica]] |nagrade = "Premios Juventud" kao ''Djevojka iz snova''<br />"Premios People en Espanol" kao ''Najbolji televizijski par'' }} '''Ana Brenda Contreras Perez de Melhelm''' ( [[SAD|Mc Allen]], [[Teksas]], [[24]]. [[decembar]] [[1986]] ) poznatija kao '''Ana Brenda Contreras''' ili samo '''Ana Brenda''' [[SAD|američka]] je [[gluma|glumica]], [[moda|manekenka]] i [[novinar|voditeljica]] [[Meksiko|meksičkog]] porijekla. Iako je karijeru počela [[2003]]. pjevajući, sa grupom ''T'detila'' nastaloj iz [[reality emisija|rijalitija]] "Pop Stars", kao oficijalni debi pripisuje joj se manja uloga u telenoveli [[Barrera de Amor]] iz [[2005]]. Njena prva protagonistička uloga je ona iz [[2008]]. u telenoveli [[Juro que te amo]]. Od tada bila je protagonistica uspješnih televizijskih ostvarenja poput [[La que no podía amar]] i "Corazon Indomable" iz [[2011]]. i [[2013]] godine. Takodje, Ana je poznata i po svom pozorišnom radu, prije svega po ulogama u [[mjuzikl|mjuziklima]] kao što su "Mentiras" iz [[2015]]-[[2016]] i "El hombre de la Mancha" iz [[2016]]-[[2017]]. == Rani život i počeci == Ana Brenda Contreras Perez, kćerka Efraina Contrerasa i Blance Perez vda Contreras, rođena je u [[SAD|McAllenu]], [[Teksas|Teksasu]], a, zajedno sa mlađim bratom Albertom, odrastala je na kulturnoj razmeđi između rodnog mjesta i [[Meksiko|Tamaulipasa]], [[Meksiko|Meksika]], mjesta iz kojeg su njeni roditelji. Sa 15 godina došla je sa roditeljima u [[Meksiko|Meksiko Siti]] kako bi [[2003]]. prisustvovala kastingu za muzički [[reality emisija|rijaliti šou]] "Pop Stars" produkcijske kuće [[Televisa]]. Iz naticanja je izašla kao pobjednica i zajedno sa još četiri djevojke oformila grupu ''T'detila'' i snimila jedan album, nakon čega se grupa raspala. Danas su iz pomenute grupe najpopularnije članice upravo Ana Brenda i Maria Leon, bivša pjevačica grupe ''Playa Limbo''. Zahvaljujući uspjehu koji je s grupom postigla, Ana Brenda je upisala [[Televisa|Televisinu Dramsku Akademiju]] te je završila u generaciji od [[2003]] - [[2005]], kada i [[Maite Perroni]] i [[Angelique Boyer]], danas takodje protagonističke zvijezde pomenute produkcijske kuće. == Karijera == Iako je karijeru počela pjevajući, kao oficijalni [[televizija|televizijski debi]] pripisuje joj se manja uloga "Juane" u telenoveli [[Barrera de Amor]] iz [[2005]] godine, producenta Ernesta Alonsa. Godine [[2006]]. je manjim ulogama "Claudije" i "Sonie" učestvovala u [[telenovela|telenoveli]] ''Duelo de Pasiones'' producenta Juana Osorio, te [[teatar|pozorišnom mjuziklu]] ''Vaselina'' inače [[Meksiko|meksičkoj]] verziji poznatog [[film|film-mjuzikla]] ''Brilijantin''. Godine [[2007]]. je, zamjenjujući Niurku Marcos, ušla u [[Televisa|Televisinu]] reality emisiju ''Los 5 Magnificos'', za koju, poznati meksički bend [[RBD]] pjeva naslovnu numeru, a u kojem je ona ostala svega jednu sedmicu. Tokom [[2008]]-[[2009]]. protagonizirala je ulogom "Violete Madrigal Campero de Aldama" i kraj Josea Rona kao partnera svoju prvu telenovelu u [[Televisa|Televisi]], [[Juro que te amo]], producentice MaPat. Zbog promocije serije i zajedno sa Joseom, učestvovala je [[2008]] godine u spotu [[Španija|španskog]] pjevača Davida Bisbala za istoimenu pjesmu i naslovnu numeru telenovele. Godine [[2009]]. debitovala je i kao protagonistica u [[teatar|pozorištu]], [[teatar|mjuzikl predstavom]] ''Aladino, el musical'' tumačeći "Jazmin", te je manjom ulogom "Bibi" i filmom ''Divina Confusion'' debitovala na [[film|filmu]] koji joj je, te godine, na dodjeli nagrada ''Diosas de Plata'' obezbijedio nagradu za ''Filmsko otkriće godine''. Iste godine protagonizirala je ulogom "Isabel" kratkometražni film ''Sombra de luna''. Na prelazu [[2009]] na [[2010]] godinu producentica Carla Estrada joj je dala ulogu glavne negativke "Maure " u telenoveli [[Sortilegio]]. Osim debija kao negativke, [[2009]] godine je ulogama "Marcele" i "Valentine" protagonizirala epizode ''Las Garrido, codiciosas'' i ''Diva'' [[televizija|televizijskih serijala]] '' ''Mujeres Asesinas 2'' i ''Tiempo Final'', te se pojavila manjom ulogom u filmu ''Cabeza de Buda''. Godine [[2010]]. odlazi na kasting za glavnu ulogu telenovele [[Teresa (telenovela 2010)|Teresa]] producenta Josea Alberta Castra, međutim, na zahtjev samog producenta isprobava lik najbolje prijateljice glavne junakinje, tako da tokom [[2010]]-[[2011]] ko-protagonizira ulogom "Aurore" pomenutu [[telenovela|telenovelu]]. Telenovela joj je obezbijedila evidentnu popularnost, te nakon nje prelazi u stalne protagonistice produkcijske kuće [[Televisa]], osim toga što osvaja nominaciju kao ''Najbolja sporedna glumica'' dodjele nagrada časopisa ''TVyNovelas'' [[2011]] godine. Te godine manjom ulogom "Carol" igra u mjuzikl predstavi ''Timbiriche, el musical''. Tokom [[2011]]-[[2012]] zahvaljujući producentu Jose Albertu Castru protagonizira svoju drugu telenovelu, [[La que no podía amar]] u kojoj kraj Jorge Salinasa kao partnera tumači "Anu Paulu Carmonu Flores/Anu Paulu Galvan Flores de Montero", a koja postaje hit i donosi joj [[2012]]. nagrade ''Chica que me quita el sueno/Mi protagonista favorita'' dodjele "Premios Juventud", ''Omiljeni televizijski par'' dodjele časopisa "People en Español", te nominacije za ''Najbolju glumicu'' dodjela časopisa "TVyNovelas" i "People en Espa{ol". Osim toga i s obzirom na njenu prošlost sa grupom ''T' de tila'' i učešća u mjuzikl predstavama, za ovu telenovelu izvodi numeru ''No puedo amar'' Godine [[2013]]. ulogom "Guadalupe Olivares/Maricruz Olivares/Marie Alejandre Mendoze Olivares de Narvaez" i kraj Daniela Arenasa kao partnera protagonizira svoju treću [[telenovela|telenovelu]] ''Corazon Indomable'' producentice Nathalie Lartilleux. Pomenuta telenovela, koja je postala pravi hit obarajući rekorde gledanosti, donijela joj je međunarodnu slavu te joj obezbijedila nominacije kao ''Najbolja glumica'' na dodjelama časopisa "People en Español" [[2013]] i "TVyNovelas" [[2014]], te nominaciju ''Chica que me quita el sueño/Mi protagonista favorita'' dodjele "Premios Juventud" [[2014]] godine. Osim pomenutih, [[2013]]. je osvojila nominaciju ''Omiljeni par'' dodjele časopisa "People En Español", te nominacije [[2014]]. kao ''Najljepša glumica'', ''Omiljeni par'' i ''Omiljeni šamar'' posebne sekcije dodjele časopisa "TVyNovelas" zvane "Favoritos de Publico" gdje publika ima presudnu riječ u nagradjivanju. Godine [[2014]]. manjom ulogom "Mariane" glumi u [[film|filmu]] ''Volando Bajo'', te manjom ulogom udate šene učestvuje u predstavi ''Honeymoon Suite''. Godine [[2015]]. protagonizira svoju četvrtu i prvu telenovelu u udarnom terminu [[Televisa|Televise]], ''Lo imperdonable'' u kojoj kraj Ivana Sancheza tumači "Veronicu Prado-Castelo/Veronicu Martinez Castillo de San Telmo", a koja ne nailazi na dobre rezultate gledanosti. Za ovu telenovelu Ana Brenda ponovo pjeva i to pjesmu ''Como perdonar''. Iako ne nailazi na pozitivne ocjene kritike, pjesma se dopala njenim obožavaocima. Te godine protagonizira ulogom "Esmeralde" predstavu ''Miseria Esmeralda'' u kojoj se ostvaruje i kao [[producent|producentica]] zajedno sa koleginicom [[gluma|glumicom]] i dobrom prijateljicom [[Zuria Vega|Zuriom Vegom]]. Iste godine se pojavila i u spotovima ''Por siempre te amare'' i ''Como pagarte'' pjevača Sandovala i Carlosa Rivere. Tokom [[2015]]-[[2016]] protagonizira ulogom "Daniele" [[teatar|mjuzikl predstavu]] ''Mentiras, el musical''. Tokom [[2016]]-[[2017]] protagonizira ulogom "Aldonze/Dulcineje" [[teatar|mjuzikl predstavu]] ''El hombre de la Mancha'' i [[Televisa|Televisin]] televizijski serijal ''Blue Demon'', ulogom "Goyite" i kraj Tenocha Huerte kao partnera. Pomenuti serijal joj donosi nagrade ''Najbolja meksička glumica u dramskoj seriji'' dodjele ''TVAdictoGoldenAwards'' i ''Najbolja meksička glumica dramske serije'' dodjele ''Premios TvyNovelas'', a mjuzikl nominaciju ''Najbolje glumačko otkriće u mjuzikl predstavi'' dodjele "PremiosACPT" [[2017]] godine. Godine [[2017]]. protagonizira ulogom "Esperanze" film ''El que busca encuentra'' kraj Claudia Lafarrage kao partnera. Tokom [[2018]]-[[2019]] je protagonizirala ulogom "Alejandre Ponce Ruiz" telenovelu ''Por amar sin ley'' producenta Josea Albeta Castra i Davida Zepede kao partnera. Te ulogom "Cristal" [[Amerika|američki]] dramski serijal ''Dinasty'', kraj Grant Showa kao partnera, čime je ostvarila svoj glumački debi na [[engleski|engleskom]] tržištu. Kao što se i ostvarila kao rediteljka, režirajući i protagonizirajući likom mame kratkometražni [[film]] na [[engleski|engleskom]] jeziku ''Wingbeat''. Godine [[2020]]. se ostvarila kao voditeljica ''Tu cara me sueña'' američke televizije na španskom jeziku ''Univision''. Godine [[2021]]. se ostvarila kao voditeljica dodjele nagrada ''Latin Grammy''. Tokom [[2022]] protagonizira [[Televisa|Televisin]] televizijski serijal ''Toda la sangre'' u kojem tumači detektivku "Edith", film ''Reviviendo la Navidad'' likom "Danijele", te debituje u podkastima likom "Barbare" i podkastom ''Batman Desenterado''. Godine [[2023]] protagonizira predstavu ''Siete veces adios'' likom "Elle". Godine [[2024]] prelazi u [[Telemundo]] produkcijsku kuću za koju protagonizira telenovelu ''El conde: Amor y honor'' likom "Marijane Zembrano" i kraj Fernanda Colunge kao partnera. Krajem godine učestvovala je u šestoj sezoni [[Televisa|Televisine]] emisije ''Quien es la mascara?'' pod maskom "Ranastacije" i ispadajući u polufinalu. Godine [[2025]] protagonizirala je serijal ''Me late que si'' likom "Laure" za [[Netflix]] kraj Alberta Guerre kao partnera, te se sada ostvarila kao sudija u sedmoj sezoni [[Televisa|Televisine]] emisije ''Quien es la mascara?'' uz [[Anahi]], Carlosa Riveru i Juanpa Zuritu. Godine [[2026]] protagonizirala je serijal ''Polen'' likom "Sandre" za ''Vix''. == Privatni život i modne kampanje == Contrerasova je bila skoro tri godine, od [[2005]] do [[2008]] godine, u vezi sa meksičkim [[gluma|glumcem]] Alexisom Ayalom koji joj je kod producentice MaPat obezbijedio glavnu ulogu u [[telenovela|telenoveli]] [[Juro que te amo]]. Nakon te veze, kratak period [[2009]], je ljubovala sa pjevačem grupe "REIK", Juliom Ramirezom, dok se sa toreadorom Alejandrom Amayom vjenčala [[2013]] u [[Las Vegas|Las Vegasu]]. Međutim, crkveno venčanje, kao i vezu, naprasno je prekinula ostavljajući novinarima mnoštvo materijala za nagađanje razloga, od čega su neki: da joj je bivši dragi bio nevjeran, da je njegovi roditelji nisu prihvatili jer je glumica, te da je njen bivši homoseksualac, a da mu je ona služila samo kao paravan. Medjutim, njen dragi je malo poslije potpisivanja razvoda objavio da se ženi biseksualkom Barbarom Coppel i da ona čeka njegovo dijete, stavljajući tako tačku na tračeve o svojoj seksualnoj opredjeljenosti, ali istovremeno podgrijavajući one o tome da je za raskid sa Anom kriva treća osoba. Tokom [[2015]] - [[2018]] bila je u vezi sa glumcem Ivanom Sanchezom, partnerom iz četvrte joj protagonističke uspješnice "Lo Imperdonable". Od [[2020]] je u vezi sa biznismenom Zacariasom Melhelmom, bratom dobre joj prijateljice Danijele Melhelm čijoj je kćerki, Mariji Emiliji, kuma. U [[maj]]u [[2023]] objavila je na društvenim mrežama da se vjerila. Inače, Anin izabranik je udovac sa dvoje djece: Alex Patricio Melhelm Lopez i Viviana Melhelm Lopez. U [[januar]]u [[2024]]. se udala za svog izabranika. U [[septembar|septembru]] [[2024]] objavila je da je izgubila bebu. U [[decembar|decembru]] [[2024]] objavila je da je po drugi put trudna. U [[maj]]u [[2025]]. godine postala je majka djevojčice po imenu Aria Melhelm Contreras. Ana Brenda je udomila psića kojem je dala ime Tomasa. U toku svoje karijere učestvovala je u reklamama, te bila zaštitno lice kuća poput ''Blackberry'', ''Always'', ''Dove'', ''Beauti Control'', ''Moda Club'', ''Pantene'', ''Viaja'', ''Grupo Julio'' i ''L'bel''. Godine [[2021]]. pokrenula je liniju proizvoda za njegu kose naziva ''Eva+Avo''. Časopis "People en Espanol" ju je uvrstio na svoju listu ''50 najljepših'' [[2012]], [[2014]], [[2015]] i [[2016]] godine, gdje je pozirala za naslovnicu svake godine izuzev [[2015]]. Godine [[2016]]. časopis "TVyNovelas" ju je uvrstio na svoju listu ''Los + bellos'', a [[2017]]. časopis "Quien" na svoju listu ''31 mujeres que amamos'' Iako je rodjena u [[SAD|MC Allenu]], [[Teksas]]u, [[Amerika|SAD]] Ana Brenda je oduvijek bila privržena rodnom mjestu svojih roditelja zbog čega ju je [[2014]] godine guverner grada [[Meksiko|Rio Bravo]] iz [[Meksiko|Tamaulipasa]], [[Meksiko]] Rogelio Villasenor Sanchez imenovao počasnom ambasadoricom mjesta. == Filmografija == === Telenovele === * Emergencias: Unidad de vida ([[2027]])... - '''protagonistica''' * El conde: Amor y honor ([[2024]])...''Mariana Zembrano'' - '''protagonistica''' * Por amar sin Ley ([[2018]]-[[2019]])...''Alejandra Ponce Ruiz'' - '''protagonistica''' * Lo imperdonable ([[2015]])...''Veronica Prado-Castelo/Veronica Martinez Castilla de San Telmo''- '''protagonistica''' * Corazon Indomable ([[2013]])...''Guadalupe Olivares/Maricruz Olivares/Maria Alejandra Mendoza Olivares de Narvaez''- '''protagonistica''' * [[La que no podía amar]] ([[2011]]-[[2012]])...''Ana Paula Carmona Flores/Ana Paula Galvan Flores de Montero''- '''protagonistica''' * [[Teresa (telenovela 2010)|Teresa]] ([[2010]]-[[2011]])...''Aurora Alcazar Coronel de Sanchez''- '''co-protagonistica''' * [[Sortilegio]] ([[2009]])...''Maura Albarran''- '''negativka''' * [[Juro que te amo]] ([[2008]]-[[2009]])...''Violeta Madrigal Campero de Aldama''- '''protagonistica''' * Duelo de Pasiones ([[2006]])...''Claudia/Nora''- '''sporedni lik''' * [[Barrera de Amor]] ([[2005]]-[[2006]])...''Juana "Juanita" Sanchez''- '''sporedni lik''' === Serijali === * Mujeres asesinas ([[2026]])...''Silvia'' - '''protagonistica''' * Polen ([[2026]])...''Sandra'' - '''protagonistica''' * Me late que si ([[2025]])...''Laura'' - '''protagonistica''' * Toda la sangre ([[2022]])...''Edith'' - '''protagonistica''' * Dynasty ([[2018]]-[[2019]] )...''Cristal'' - '''protagonistica''' * Blue Demon ([[2016]]-[[2017]])...''Gregoria'' - '''protagonistica''' * Tiempo Final (Ep. "Diva") ([[2009]])...''Valentina'' - '''protagonistica''' * Mujeres Asesinas 2 (Ep. "Las Garrido, codiciosas") ([[2009]])...''Marcela'' - '''protagonistica''' === Rijaliti emisije === * Quien es la mascara ([[2025]])...''sudija'' * Quien es la mascara ([[2024]])...''Ranastacia'' - '''četvrto mjesto''' === Podkasti === * Ella, sin filtros ([[2025]]-[[2026]])...'''voditeljica''' * Batman Desenterado ([[2022]])...''Barbara Gordon'' - '''protagonistica''' === Film === ===Dugometražni projekti=== * Reviviendo la Navidad ([[2022]])...''Daniela'' - '''protagonistica''' * El que busca encuentra ([[2017]])...''Esperanza'' - '''protagonistica''' * Volando Bajo ([[2014]])...''Mariana'' - '''sporedni lik''' * Cabeza de Buda ([[2009]])...''sama sebe'' - '''secijalno učešće''' * Divina Confusion ([[2008]])...''Bibi'' - '''sporedni lik''' ===Kratkometražni projekti=== * Wingbeat ([[2019]])...''Mama'' - '''protagonistica''' i '''rediteljka''' * Sombra de Luna ([[2009]])...''Isabel'' - '''protagonistica''' === Pozorište === * Siete veces adios ([[2023]])...''Ella''- '''protagonistica''' * El Hombre de la Mancha ([[2016]]-[[2017]])...''Aldonza/Dulcinea''- '''protagonistica''' * Miseria Esmeralda ([[2015]])...''Esmeralda'' - '''protagonistica''' i '''producentica''' * Mentiras, el musical ([[2015]]-[[2016]])...''Daniela'' - '''protagonistica''' * Honeymoon Suite ([[2014]])...''udata žena'' - '''specijalno učeće''' * Aladino, el musical ([[2008]])...''Jazmin'' - '''protagonistica''' * Vaselina, el musical ([[2006]]-[[2007]])...''Sonia'' - '''sporedni lik''' * Timbiriche, el musical ([[2006]])...''Carol'' - '''sporedni lik''' == Nagrade i nominacije == {| class="wikitable" |- bgcolor="#CCCCCC"''' ! Godina || Kategorija || Nominovani rad || Resultat || Nagrada |- |[[2006]] || Filmsko glumačko otkriće godine || Divina Confusion || {{won}} || "Diosas de Plata" |- |[[2011]] || Najbolja sporedna glumica || [[Teresa (telenovela 2010)|Teresa]] || {{nominated}} ||rowspan=2| "Premios TVyNovelas" |- |rowspan=4|[[2012]] ||rowspan=2| Najbolja glumica ||rowspan=4|[[La que no podía amar]] || {{nominated}} |- | {{nominated}} ||rowspan=2| "Premios People en Espanol" |- |Najbolji televizijski par ( sa Jorgeom Salinasom) || {{won}} |- |Chica que me quita el sueno/Mi protagonista favorita || {{won}} || "Premios Juventud" |- |rowspan=2|[[2013]] || Najbolja glumica ||rowspan=8| Corazon indomable || {{nominated}} ||rowspan=2|"Premios People en Espanol" |- |Televizijski par godine ( sa Danielom Arenasom) || {{nominated}} |- |rowspan=6|[[2014]] || Najbolja glumica || {{nominated}} || "Premios TVyNovelas" |- | Omiljena glumica || {{nominated}} || rowspan=3| "Favoritos de Publico" |- | Omiljeni televizijski par (sa Danielom Arenasom) || {{nominated}} |- | Omiljeni šamar (sa Elizabeth Alvarez) || {{nominated}} |- | Chica que me quita el sueno/Mi protagonista favorita || {{nominated}} ||rowspan=2| "Premios Juventud" |- | Želim se oblačiti kao ona || {{won}} |- | [[2015]] || Najbolja sporedna filmska glumica || Volando Bajo || {{nominated}} || "Diosas de plata" |- |rowspan=2|[[2016]] || Chica que me quita el sueno/Mi protagonista favorita || Lo imperdonable || {{nominated}} || "Premios Juventud" |- | Najbolja meksička glumica u dramskoj seriji ||rowspan=2| Blue Demon || {{won}} || "TVAdictoGoldenAwards" |- |rowspan=2|[[2017]] || Najbolja glumica u dramskoj seriji || {{won}} || "Premios TVyNovelas" |- | Glumačko otkriće godine u pozorišnom mjuziklu || El hombre de la mancha || {{nominated}} || "Premios ACPT" |- |} == Izvori == {{Commonscat|Ana Brenda Contreras}} * {{imdb ime|id=2066619|ime=Ana Brenda Contreras}} * http://www2.esmas.com/entretenimiento/biografias/013150/ana-brenda-contreras {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190823135153/http://www2.esmas.com/entretenimiento/biografias/013150/ana-brenda-contreras |date=2019-08-23 }} * http://www.quien.com/fotogalerias/2009/06/04/ana-brenda-contreras-atrevidamente-femenina {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111008195137/http://www.quien.com/fotogalerias/2009/06/04/ana-brenda-contreras-atrevidamente-femenina |date=2011-10-08 }} {{Lifetime|1986||Contreras, Ana Brenda}} [[Kategorija:Meksičke televizijske glumice]] oszwh7xbi9eghc2l2929sszux1hmoyb 42716509 42716508 2026-11-05T17:38:07Z ~2026-58874-75 408776 /* Karijera */ 42716509 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 glumac |ime = Ana Brenda Contreras |slika = Ana Brenda-001 (16092024147).jpg |ime_po_rođenju = Ana Brenda Contreras Perez |datum_rođenja = {{bda|1986|12|24|df=y}} |mjesto_rođenja = Mc Allen, [[Teksas]], [[Amerika|SAD]] |bracni_drugovi = Alejandro Amaya ([[2013]]-[[2014]]) |period = [[2003.]] - sada |znamenite_uloge = ''Ana Paula'' u [[La que no podía amar]]<br />''Maricruz'' u "Corazon indomable" |zanimanje = [[gluma|glumica]], [[moda|manekenka]], [[novinar|voditeljica]] |nagrade = "Premios Juventud" kao ''Djevojka iz snova''<br />"Premios People en Espanol" kao ''Najbolji televizijski par'' }} '''Ana Brenda Contreras Perez de Melhelm''' ( [[SAD|Mc Allen]], [[Teksas]], [[24]]. [[decembar]] [[1986]] ) poznatija kao '''Ana Brenda Contreras''' ili samo '''Ana Brenda''' [[SAD|američka]] je [[gluma|glumica]], [[moda|manekenka]] i [[novinar|voditeljica]] [[Meksiko|meksičkog]] porijekla. Iako je karijeru počela [[2003]]. pjevajući, sa grupom ''T'detila'' nastaloj iz [[reality emisija|rijalitija]] "Pop Stars", kao oficijalni debi pripisuje joj se manja uloga u telenoveli [[Barrera de Amor]] iz [[2005]]. Njena prva protagonistička uloga je ona iz [[2008]]. u telenoveli [[Juro que te amo]]. Od tada bila je protagonistica uspješnih televizijskih ostvarenja poput [[La que no podía amar]] i "Corazon Indomable" iz [[2011]]. i [[2013]] godine. Takodje, Ana je poznata i po svom pozorišnom radu, prije svega po ulogama u [[mjuzikl|mjuziklima]] kao što su "Mentiras" iz [[2015]]-[[2016]] i "El hombre de la Mancha" iz [[2016]]-[[2017]]. == Rani život i počeci == Ana Brenda Contreras Perez, kćerka Efraina Contrerasa i Blance Perez vda Contreras, rođena je u [[SAD|McAllenu]], [[Teksas|Teksasu]], a, zajedno sa mlađim bratom Albertom, odrastala je na kulturnoj razmeđi između rodnog mjesta i [[Meksiko|Tamaulipasa]], [[Meksiko|Meksika]], mjesta iz kojeg su njeni roditelji. Sa 15 godina došla je sa roditeljima u [[Meksiko|Meksiko Siti]] kako bi [[2003]]. prisustvovala kastingu za muzički [[reality emisija|rijaliti šou]] "Pop Stars" produkcijske kuće [[Televisa]]. Iz naticanja je izašla kao pobjednica i zajedno sa još četiri djevojke oformila grupu ''T'detila'' i snimila jedan album, nakon čega se grupa raspala. Danas su iz pomenute grupe najpopularnije članice upravo Ana Brenda i Maria Leon, bivša pjevačica grupe ''Playa Limbo''. Zahvaljujući uspjehu koji je s grupom postigla, Ana Brenda je upisala [[Televisa|Televisinu Dramsku Akademiju]] te je završila u generaciji od [[2003]] - [[2005]], kada i [[Maite Perroni]] i [[Angelique Boyer]], danas takodje protagonističke zvijezde pomenute produkcijske kuće. == Karijera == Iako je karijeru počela pjevajući, kao oficijalni [[televizija|televizijski debi]] pripisuje joj se manja uloga "Juane" u telenoveli [[Barrera de Amor]] iz [[2005]] godine, producenta Ernesta Alonsa. Godine [[2006]]. je manjim ulogama "Claudije" i "Sonie" učestvovala u [[telenovela|telenoveli]] ''Duelo de Pasiones'' producenta Juana Osorio, te [[teatar|pozorišnom mjuziklu]] ''Vaselina'' inače [[Meksiko|meksičkoj]] verziji poznatog [[film|film-mjuzikla]] ''Brilijantin''. Godine [[2007]]. je, zamjenjujući Niurku Marcos, ušla u [[Televisa|Televisinu]] reality emisiju ''Los 5 Magnificos'', za koju, poznati meksički bend [[RBD]] pjeva naslovnu numeru, a u kojem je ona ostala svega jednu sedmicu. Tokom [[2008]]-[[2009]]. protagonizirala je ulogom "Violete Madrigal Campero de Aldama" i kraj Josea Rona kao partnera svoju prvu telenovelu u [[Televisa|Televisi]], [[Juro que te amo]], producentice MaPat. Zbog promocije serije i zajedno sa Joseom, učestvovala je [[2008]] godine u spotu [[Španija|španskog]] pjevača Davida Bisbala za istoimenu pjesmu i naslovnu numeru telenovele. Godine [[2009]]. debitovala je i kao protagonistica u [[teatar|pozorištu]], [[teatar|mjuzikl predstavom]] ''Aladino, el musical'' tumačeći "Jazmin", te je manjom ulogom "Bibi" i filmom ''Divina Confusion'' debitovala na [[film|filmu]] koji joj je, te godine, na dodjeli nagrada ''Diosas de Plata'' obezbijedio nagradu za ''Filmsko otkriće godine''. Iste godine protagonizirala je ulogom "Isabel" kratkometražni film ''Sombra de luna''. Na prelazu [[2009]] na [[2010]] godinu producentica Carla Estrada joj je dala ulogu glavne negativke "Maure " u telenoveli [[Sortilegio]]. Osim debija kao negativke, [[2009]] godine je ulogama "Marcele" i "Valentine" protagonizirala epizode ''Las Garrido, codiciosas'' i ''Diva'' [[televizija|televizijskih serijala]] '' ''Mujeres Asesinas 2'' i ''Tiempo Final'', te se pojavila manjom ulogom u filmu ''Cabeza de Buda''. Godine [[2010]]. odlazi na kasting za glavnu ulogu telenovele [[Teresa (telenovela 2010)|Teresa]] producenta Josea Alberta Castra, međutim, na zahtjev samog producenta isprobava lik najbolje prijateljice glavne junakinje, tako da tokom [[2010]]-[[2011]] ko-protagonizira ulogom "Aurore" pomenutu [[telenovela|telenovelu]]. Telenovela joj je obezbijedila evidentnu popularnost, te nakon nje prelazi u stalne protagonistice produkcijske kuće [[Televisa]], osim toga što osvaja nominaciju kao ''Najbolja sporedna glumica'' dodjele nagrada časopisa ''TVyNovelas'' [[2011]] godine. Te godine manjom ulogom "Carol" igra u mjuzikl predstavi ''Timbiriche, el musical''. Tokom [[2011]]-[[2012]] zahvaljujući producentu Jose Albertu Castru protagonizira svoju drugu telenovelu, [[La que no podía amar]] u kojoj kraj Jorge Salinasa kao partnera tumači "Anu Paulu Carmonu Flores/Anu Paulu Galvan Flores de Montero", a koja postaje hit i donosi joj [[2012]]. nagrade ''Chica que me quita el sueno/Mi protagonista favorita'' dodjele "Premios Juventud", ''Omiljeni televizijski par'' dodjele časopisa "People en Español", te nominacije za ''Najbolju glumicu'' dodjela časopisa "TVyNovelas" i "People en Espa{ol". Osim toga i s obzirom na njenu prošlost sa grupom ''T' de tila'' i učešća u mjuzikl predstavama, za ovu telenovelu izvodi numeru ''No puedo amar'' Godine [[2013]]. ulogom "Guadalupe Olivares/Maricruz Olivares/Marie Alejandre Mendoze Olivares de Narvaez" i kraj Daniela Arenasa kao partnera protagonizira svoju treću [[telenovela|telenovelu]] ''Corazon Indomable'' producentice Nathalie Lartilleux. Pomenuta telenovela, koja je postala pravi hit obarajući rekorde gledanosti, donijela joj je međunarodnu slavu te joj obezbijedila nominacije kao ''Najbolja glumica'' na dodjelama časopisa "People en Español" [[2013]] i "TVyNovelas" [[2014]], te nominaciju ''Chica que me quita el sueño/Mi protagonista favorita'' dodjele "Premios Juventud" [[2014]] godine. Osim pomenutih, [[2013]]. je osvojila nominaciju ''Omiljeni par'' dodjele časopisa "People En Español", te nominacije [[2014]]. kao ''Najljepša glumica'', ''Omiljeni par'' i ''Omiljeni šamar'' posebne sekcije dodjele časopisa "TVyNovelas" zvane "Favoritos de Publico" gdje publika ima presudnu riječ u nagradjivanju. Godine [[2014]]. manjom ulogom "Mariane" glumi u [[film|filmu]] ''Volando Bajo'', te manjom ulogom udate šene učestvuje u predstavi ''Honeymoon Suite''. Godine [[2015]]. protagonizira svoju četvrtu i prvu telenovelu u udarnom terminu [[Televisa|Televise]], ''Lo imperdonable'' u kojoj kraj Ivana Sancheza tumači "Veronicu Prado-Castelo/Veronicu Martinez Castillo de San Telmo", a koja ne nailazi na dobre rezultate gledanosti. Za ovu telenovelu Ana Brenda ponovo pjeva i to pjesmu ''Como perdonar''. Iako ne nailazi na pozitivne ocjene kritike, pjesma se dopala njenim obožavaocima. Te godine protagonizira ulogom "Esmeralde" predstavu ''Miseria Esmeralda'' u kojoj se ostvaruje i kao [[producent|producentica]] zajedno sa koleginicom [[gluma|glumicom]] i dobrom prijateljicom [[Zuria Vega|Zuriom Vegom]]. Iste godine se pojavila i u spotovima ''Por siempre te amare'' i ''Como pagarte'' pjevača Sandovala i Carlosa Rivere. Tokom [[2015]]-[[2016]] protagonizira ulogom "Daniele" [[teatar|mjuzikl predstavu]] ''Mentiras, el musical''. Tokom [[2016]]-[[2017]] protagonizira ulogom "Aldonze/Dulcineje" [[teatar|mjuzikl predstavu]] ''El hombre de la Mancha'' i [[Televisa|Televisin]] televizijski serijal ''Blue Demon'', ulogom "Goyite" i kraj Tenocha Huerte kao partnera. Pomenuti serijal joj donosi nagrade ''Najbolja meksička glumica u dramskoj seriji'' dodjele ''TVAdictoGoldenAwards'' i ''Najbolja meksička glumica dramske serije'' dodjele ''Premios TvyNovelas'', a mjuzikl nominaciju ''Najbolje glumačko otkriće u mjuzikl predstavi'' dodjele "PremiosACPT" [[2017]] godine. Godine [[2017]]. protagonizira ulogom "Esperanze" film ''El que busca encuentra'' kraj Claudia Lafarrage kao partnera. Tokom [[2018]]-[[2019]] je protagonizirala ulogom "Alejandre Ponce Ruiz" telenovelu ''Por amar sin ley'' producenta Josea Albeta Castra i Davida Zepede kao partnera. Te ulogom "Cristal" [[Amerika|američki]] dramski serijal ''Dinasty'', kraj Grant Showa kao partnera, čime je ostvarila svoj glumački debi na [[engleski|engleskom]] tržištu. Kao što se i ostvarila kao rediteljka, režirajući i protagonizirajući likom mame kratkometražni [[film]] na [[engleski|engleskom]] jeziku ''Wingbeat''. Godine [[2020]]. se ostvarila kao voditeljica ''Tu cara me sueña'' američke televizije na španskom jeziku ''Univision''. Godine [[2021]]. se ostvarila kao voditeljica dodjele nagrada ''Latin Grammy''. Tokom [[2022]] protagonizira [[Televisa|Televisin]] televizijski serijal ''Toda la sangre'' u kojem tumači detektivku "Edith", film ''Reviviendo la Navidad'' likom "Danijele", te debituje u podkastima likom "Barbare" i podkastom ''Batman Desenterado''. Godine [[2023]] protagonizira predstavu ''Siete veces adios'' likom "Elle". Godine [[2024]] prelazi u [[Telemundo]] produkcijsku kuću za koju protagonizira telenovelu ''El conde: Amor y honor'' likom "Marijane Zembrano" i kraj Fernanda Colunge kao partnera. Krajem godine učestvovala je u šestoj sezoni [[Televisa|Televisine]] emisije ''Quien es la mascara?'' pod maskom "Ranastacije" i ispadajući u polufinalu. Godine [[2025]] protagonizirala je serijal ''Me late que si'' likom "Laure" za [[Netflix]] kraj Alberta Guerre kao partnera, te se sada ostvarila kao sudija u sedmoj sezoni [[Televisa|Televisine]] emisije ''Quien es la mascara?'' uz [[Anahi]], Carlosa Riveru i Juanpa Zuritu. Godine [[2026]] protagonizirala je serijale ''Polen'' likom "Sandre" i ''Mujeres Asesinas'' likom "Silvije" za ''Vix''. == Privatni život i modne kampanje == Contrerasova je bila skoro tri godine, od [[2005]] do [[2008]] godine, u vezi sa meksičkim [[gluma|glumcem]] Alexisom Ayalom koji joj je kod producentice MaPat obezbijedio glavnu ulogu u [[telenovela|telenoveli]] [[Juro que te amo]]. Nakon te veze, kratak period [[2009]], je ljubovala sa pjevačem grupe "REIK", Juliom Ramirezom, dok se sa toreadorom Alejandrom Amayom vjenčala [[2013]] u [[Las Vegas|Las Vegasu]]. Međutim, crkveno venčanje, kao i vezu, naprasno je prekinula ostavljajući novinarima mnoštvo materijala za nagađanje razloga, od čega su neki: da joj je bivši dragi bio nevjeran, da je njegovi roditelji nisu prihvatili jer je glumica, te da je njen bivši homoseksualac, a da mu je ona služila samo kao paravan. Medjutim, njen dragi je malo poslije potpisivanja razvoda objavio da se ženi biseksualkom Barbarom Coppel i da ona čeka njegovo dijete, stavljajući tako tačku na tračeve o svojoj seksualnoj opredjeljenosti, ali istovremeno podgrijavajući one o tome da je za raskid sa Anom kriva treća osoba. Tokom [[2015]] - [[2018]] bila je u vezi sa glumcem Ivanom Sanchezom, partnerom iz četvrte joj protagonističke uspješnice "Lo Imperdonable". Od [[2020]] je u vezi sa biznismenom Zacariasom Melhelmom, bratom dobre joj prijateljice Danijele Melhelm čijoj je kćerki, Mariji Emiliji, kuma. U [[maj]]u [[2023]] objavila je na društvenim mrežama da se vjerila. Inače, Anin izabranik je udovac sa dvoje djece: Alex Patricio Melhelm Lopez i Viviana Melhelm Lopez. U [[januar]]u [[2024]]. se udala za svog izabranika. U [[septembar|septembru]] [[2024]] objavila je da je izgubila bebu. U [[decembar|decembru]] [[2024]] objavila je da je po drugi put trudna. U [[maj]]u [[2025]]. godine postala je majka djevojčice po imenu Aria Melhelm Contreras. Ana Brenda je udomila psića kojem je dala ime Tomasa. U toku svoje karijere učestvovala je u reklamama, te bila zaštitno lice kuća poput ''Blackberry'', ''Always'', ''Dove'', ''Beauti Control'', ''Moda Club'', ''Pantene'', ''Viaja'', ''Grupo Julio'' i ''L'bel''. Godine [[2021]]. pokrenula je liniju proizvoda za njegu kose naziva ''Eva+Avo''. Časopis "People en Espanol" ju je uvrstio na svoju listu ''50 najljepših'' [[2012]], [[2014]], [[2015]] i [[2016]] godine, gdje je pozirala za naslovnicu svake godine izuzev [[2015]]. Godine [[2016]]. časopis "TVyNovelas" ju je uvrstio na svoju listu ''Los + bellos'', a [[2017]]. časopis "Quien" na svoju listu ''31 mujeres que amamos'' Iako je rodjena u [[SAD|MC Allenu]], [[Teksas]]u, [[Amerika|SAD]] Ana Brenda je oduvijek bila privržena rodnom mjestu svojih roditelja zbog čega ju je [[2014]] godine guverner grada [[Meksiko|Rio Bravo]] iz [[Meksiko|Tamaulipasa]], [[Meksiko]] Rogelio Villasenor Sanchez imenovao počasnom ambasadoricom mjesta. == Filmografija == === Telenovele === * Emergencias: Unidad de vida ([[2027]])... - '''protagonistica''' * El conde: Amor y honor ([[2024]])...''Mariana Zembrano'' - '''protagonistica''' * Por amar sin Ley ([[2018]]-[[2019]])...''Alejandra Ponce Ruiz'' - '''protagonistica''' * Lo imperdonable ([[2015]])...''Veronica Prado-Castelo/Veronica Martinez Castilla de San Telmo''- '''protagonistica''' * Corazon Indomable ([[2013]])...''Guadalupe Olivares/Maricruz Olivares/Maria Alejandra Mendoza Olivares de Narvaez''- '''protagonistica''' * [[La que no podía amar]] ([[2011]]-[[2012]])...''Ana Paula Carmona Flores/Ana Paula Galvan Flores de Montero''- '''protagonistica''' * [[Teresa (telenovela 2010)|Teresa]] ([[2010]]-[[2011]])...''Aurora Alcazar Coronel de Sanchez''- '''co-protagonistica''' * [[Sortilegio]] ([[2009]])...''Maura Albarran''- '''negativka''' * [[Juro que te amo]] ([[2008]]-[[2009]])...''Violeta Madrigal Campero de Aldama''- '''protagonistica''' * Duelo de Pasiones ([[2006]])...''Claudia/Nora''- '''sporedni lik''' * [[Barrera de Amor]] ([[2005]]-[[2006]])...''Juana "Juanita" Sanchez''- '''sporedni lik''' === Serijali === * Mujeres asesinas ([[2026]])...''Silvia'' - '''protagonistica''' * Polen ([[2026]])...''Sandra'' - '''protagonistica''' * Me late que si ([[2025]])...''Laura'' - '''protagonistica''' * Toda la sangre ([[2022]])...''Edith'' - '''protagonistica''' * Dynasty ([[2018]]-[[2019]] )...''Cristal'' - '''protagonistica''' * Blue Demon ([[2016]]-[[2017]])...''Gregoria'' - '''protagonistica''' * Tiempo Final (Ep. "Diva") ([[2009]])...''Valentina'' - '''protagonistica''' * Mujeres Asesinas 2 (Ep. "Las Garrido, codiciosas") ([[2009]])...''Marcela'' - '''protagonistica''' === Rijaliti emisije === * Quien es la mascara ([[2025]])...''sudija'' * Quien es la mascara ([[2024]])...''Ranastacia'' - '''četvrto mjesto''' === Podkasti === * Ella, sin filtros ([[2025]]-[[2026]])...'''voditeljica''' * Batman Desenterado ([[2022]])...''Barbara Gordon'' - '''protagonistica''' === Film === ===Dugometražni projekti=== * Reviviendo la Navidad ([[2022]])...''Daniela'' - '''protagonistica''' * El que busca encuentra ([[2017]])...''Esperanza'' - '''protagonistica''' * Volando Bajo ([[2014]])...''Mariana'' - '''sporedni lik''' * Cabeza de Buda ([[2009]])...''sama sebe'' - '''secijalno učešće''' * Divina Confusion ([[2008]])...''Bibi'' - '''sporedni lik''' ===Kratkometražni projekti=== * Wingbeat ([[2019]])...''Mama'' - '''protagonistica''' i '''rediteljka''' * Sombra de Luna ([[2009]])...''Isabel'' - '''protagonistica''' === Pozorište === * Siete veces adios ([[2023]])...''Ella''- '''protagonistica''' * El Hombre de la Mancha ([[2016]]-[[2017]])...''Aldonza/Dulcinea''- '''protagonistica''' * Miseria Esmeralda ([[2015]])...''Esmeralda'' - '''protagonistica''' i '''producentica''' * Mentiras, el musical ([[2015]]-[[2016]])...''Daniela'' - '''protagonistica''' * Honeymoon Suite ([[2014]])...''udata žena'' - '''specijalno učeće''' * Aladino, el musical ([[2008]])...''Jazmin'' - '''protagonistica''' * Vaselina, el musical ([[2006]]-[[2007]])...''Sonia'' - '''sporedni lik''' * Timbiriche, el musical ([[2006]])...''Carol'' - '''sporedni lik''' == Nagrade i nominacije == {| class="wikitable" |- bgcolor="#CCCCCC"''' ! Godina || Kategorija || Nominovani rad || Resultat || Nagrada |- |[[2006]] || Filmsko glumačko otkriće godine || Divina Confusion || {{won}} || "Diosas de Plata" |- |[[2011]] || Najbolja sporedna glumica || [[Teresa (telenovela 2010)|Teresa]] || {{nominated}} ||rowspan=2| "Premios TVyNovelas" |- |rowspan=4|[[2012]] ||rowspan=2| Najbolja glumica ||rowspan=4|[[La que no podía amar]] || {{nominated}} |- | {{nominated}} ||rowspan=2| "Premios People en Espanol" |- |Najbolji televizijski par ( sa Jorgeom Salinasom) || {{won}} |- |Chica que me quita el sueno/Mi protagonista favorita || {{won}} || "Premios Juventud" |- |rowspan=2|[[2013]] || Najbolja glumica ||rowspan=8| Corazon indomable || {{nominated}} ||rowspan=2|"Premios People en Espanol" |- |Televizijski par godine ( sa Danielom Arenasom) || {{nominated}} |- |rowspan=6|[[2014]] || Najbolja glumica || {{nominated}} || "Premios TVyNovelas" |- | Omiljena glumica || {{nominated}} || rowspan=3| "Favoritos de Publico" |- | Omiljeni televizijski par (sa Danielom Arenasom) || {{nominated}} |- | Omiljeni šamar (sa Elizabeth Alvarez) || {{nominated}} |- | Chica que me quita el sueno/Mi protagonista favorita || {{nominated}} ||rowspan=2| "Premios Juventud" |- | Želim se oblačiti kao ona || {{won}} |- | [[2015]] || Najbolja sporedna filmska glumica || Volando Bajo || {{nominated}} || "Diosas de plata" |- |rowspan=2|[[2016]] || Chica que me quita el sueno/Mi protagonista favorita || Lo imperdonable || {{nominated}} || "Premios Juventud" |- | Najbolja meksička glumica u dramskoj seriji ||rowspan=2| Blue Demon || {{won}} || "TVAdictoGoldenAwards" |- |rowspan=2|[[2017]] || Najbolja glumica u dramskoj seriji || {{won}} || "Premios TVyNovelas" |- | Glumačko otkriće godine u pozorišnom mjuziklu || El hombre de la mancha || {{nominated}} || "Premios ACPT" |- |} == Izvori == {{Commonscat|Ana Brenda Contreras}} * {{imdb ime|id=2066619|ime=Ana Brenda Contreras}} * http://www2.esmas.com/entretenimiento/biografias/013150/ana-brenda-contreras {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190823135153/http://www2.esmas.com/entretenimiento/biografias/013150/ana-brenda-contreras |date=2019-08-23 }} * http://www.quien.com/fotogalerias/2009/06/04/ana-brenda-contreras-atrevidamente-femenina {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111008195137/http://www.quien.com/fotogalerias/2009/06/04/ana-brenda-contreras-atrevidamente-femenina |date=2011-10-08 }} {{Lifetime|1986||Contreras, Ana Brenda}} [[Kategorija:Meksičke televizijske glumice]] jwlcxtflaagc0t8dea2oynd4f6rsb8f 42716511 42716509 2026-11-05T17:40:16Z ~2026-58874-75 408776 /* Telenovele */ 42716511 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 glumac |ime = Ana Brenda Contreras |slika = Ana Brenda-001 (16092024147).jpg |ime_po_rođenju = Ana Brenda Contreras Perez |datum_rođenja = {{bda|1986|12|24|df=y}} |mjesto_rođenja = Mc Allen, [[Teksas]], [[Amerika|SAD]] |bracni_drugovi = Alejandro Amaya ([[2013]]-[[2014]]) |period = [[2003.]] - sada |znamenite_uloge = ''Ana Paula'' u [[La que no podía amar]]<br />''Maricruz'' u "Corazon indomable" |zanimanje = [[gluma|glumica]], [[moda|manekenka]], [[novinar|voditeljica]] |nagrade = "Premios Juventud" kao ''Djevojka iz snova''<br />"Premios People en Espanol" kao ''Najbolji televizijski par'' }} '''Ana Brenda Contreras Perez de Melhelm''' ( [[SAD|Mc Allen]], [[Teksas]], [[24]]. [[decembar]] [[1986]] ) poznatija kao '''Ana Brenda Contreras''' ili samo '''Ana Brenda''' [[SAD|američka]] je [[gluma|glumica]], [[moda|manekenka]] i [[novinar|voditeljica]] [[Meksiko|meksičkog]] porijekla. Iako je karijeru počela [[2003]]. pjevajući, sa grupom ''T'detila'' nastaloj iz [[reality emisija|rijalitija]] "Pop Stars", kao oficijalni debi pripisuje joj se manja uloga u telenoveli [[Barrera de Amor]] iz [[2005]]. Njena prva protagonistička uloga je ona iz [[2008]]. u telenoveli [[Juro que te amo]]. Od tada bila je protagonistica uspješnih televizijskih ostvarenja poput [[La que no podía amar]] i "Corazon Indomable" iz [[2011]]. i [[2013]] godine. Takodje, Ana je poznata i po svom pozorišnom radu, prije svega po ulogama u [[mjuzikl|mjuziklima]] kao što su "Mentiras" iz [[2015]]-[[2016]] i "El hombre de la Mancha" iz [[2016]]-[[2017]]. == Rani život i počeci == Ana Brenda Contreras Perez, kćerka Efraina Contrerasa i Blance Perez vda Contreras, rođena je u [[SAD|McAllenu]], [[Teksas|Teksasu]], a, zajedno sa mlađim bratom Albertom, odrastala je na kulturnoj razmeđi između rodnog mjesta i [[Meksiko|Tamaulipasa]], [[Meksiko|Meksika]], mjesta iz kojeg su njeni roditelji. Sa 15 godina došla je sa roditeljima u [[Meksiko|Meksiko Siti]] kako bi [[2003]]. prisustvovala kastingu za muzički [[reality emisija|rijaliti šou]] "Pop Stars" produkcijske kuće [[Televisa]]. Iz naticanja je izašla kao pobjednica i zajedno sa još četiri djevojke oformila grupu ''T'detila'' i snimila jedan album, nakon čega se grupa raspala. Danas su iz pomenute grupe najpopularnije članice upravo Ana Brenda i Maria Leon, bivša pjevačica grupe ''Playa Limbo''. Zahvaljujući uspjehu koji je s grupom postigla, Ana Brenda je upisala [[Televisa|Televisinu Dramsku Akademiju]] te je završila u generaciji od [[2003]] - [[2005]], kada i [[Maite Perroni]] i [[Angelique Boyer]], danas takodje protagonističke zvijezde pomenute produkcijske kuće. == Karijera == Iako je karijeru počela pjevajući, kao oficijalni [[televizija|televizijski debi]] pripisuje joj se manja uloga "Juane" u telenoveli [[Barrera de Amor]] iz [[2005]] godine, producenta Ernesta Alonsa. Godine [[2006]]. je manjim ulogama "Claudije" i "Sonie" učestvovala u [[telenovela|telenoveli]] ''Duelo de Pasiones'' producenta Juana Osorio, te [[teatar|pozorišnom mjuziklu]] ''Vaselina'' inače [[Meksiko|meksičkoj]] verziji poznatog [[film|film-mjuzikla]] ''Brilijantin''. Godine [[2007]]. je, zamjenjujući Niurku Marcos, ušla u [[Televisa|Televisinu]] reality emisiju ''Los 5 Magnificos'', za koju, poznati meksički bend [[RBD]] pjeva naslovnu numeru, a u kojem je ona ostala svega jednu sedmicu. Tokom [[2008]]-[[2009]]. protagonizirala je ulogom "Violete Madrigal Campero de Aldama" i kraj Josea Rona kao partnera svoju prvu telenovelu u [[Televisa|Televisi]], [[Juro que te amo]], producentice MaPat. Zbog promocije serije i zajedno sa Joseom, učestvovala je [[2008]] godine u spotu [[Španija|španskog]] pjevača Davida Bisbala za istoimenu pjesmu i naslovnu numeru telenovele. Godine [[2009]]. debitovala je i kao protagonistica u [[teatar|pozorištu]], [[teatar|mjuzikl predstavom]] ''Aladino, el musical'' tumačeći "Jazmin", te je manjom ulogom "Bibi" i filmom ''Divina Confusion'' debitovala na [[film|filmu]] koji joj je, te godine, na dodjeli nagrada ''Diosas de Plata'' obezbijedio nagradu za ''Filmsko otkriće godine''. Iste godine protagonizirala je ulogom "Isabel" kratkometražni film ''Sombra de luna''. Na prelazu [[2009]] na [[2010]] godinu producentica Carla Estrada joj je dala ulogu glavne negativke "Maure " u telenoveli [[Sortilegio]]. Osim debija kao negativke, [[2009]] godine je ulogama "Marcele" i "Valentine" protagonizirala epizode ''Las Garrido, codiciosas'' i ''Diva'' [[televizija|televizijskih serijala]] '' ''Mujeres Asesinas 2'' i ''Tiempo Final'', te se pojavila manjom ulogom u filmu ''Cabeza de Buda''. Godine [[2010]]. odlazi na kasting za glavnu ulogu telenovele [[Teresa (telenovela 2010)|Teresa]] producenta Josea Alberta Castra, međutim, na zahtjev samog producenta isprobava lik najbolje prijateljice glavne junakinje, tako da tokom [[2010]]-[[2011]] ko-protagonizira ulogom "Aurore" pomenutu [[telenovela|telenovelu]]. Telenovela joj je obezbijedila evidentnu popularnost, te nakon nje prelazi u stalne protagonistice produkcijske kuće [[Televisa]], osim toga što osvaja nominaciju kao ''Najbolja sporedna glumica'' dodjele nagrada časopisa ''TVyNovelas'' [[2011]] godine. Te godine manjom ulogom "Carol" igra u mjuzikl predstavi ''Timbiriche, el musical''. Tokom [[2011]]-[[2012]] zahvaljujući producentu Jose Albertu Castru protagonizira svoju drugu telenovelu, [[La que no podía amar]] u kojoj kraj Jorge Salinasa kao partnera tumači "Anu Paulu Carmonu Flores/Anu Paulu Galvan Flores de Montero", a koja postaje hit i donosi joj [[2012]]. nagrade ''Chica que me quita el sueno/Mi protagonista favorita'' dodjele "Premios Juventud", ''Omiljeni televizijski par'' dodjele časopisa "People en Español", te nominacije za ''Najbolju glumicu'' dodjela časopisa "TVyNovelas" i "People en Espa{ol". Osim toga i s obzirom na njenu prošlost sa grupom ''T' de tila'' i učešća u mjuzikl predstavama, za ovu telenovelu izvodi numeru ''No puedo amar'' Godine [[2013]]. ulogom "Guadalupe Olivares/Maricruz Olivares/Marie Alejandre Mendoze Olivares de Narvaez" i kraj Daniela Arenasa kao partnera protagonizira svoju treću [[telenovela|telenovelu]] ''Corazon Indomable'' producentice Nathalie Lartilleux. Pomenuta telenovela, koja je postala pravi hit obarajući rekorde gledanosti, donijela joj je međunarodnu slavu te joj obezbijedila nominacije kao ''Najbolja glumica'' na dodjelama časopisa "People en Español" [[2013]] i "TVyNovelas" [[2014]], te nominaciju ''Chica que me quita el sueño/Mi protagonista favorita'' dodjele "Premios Juventud" [[2014]] godine. Osim pomenutih, [[2013]]. je osvojila nominaciju ''Omiljeni par'' dodjele časopisa "People En Español", te nominacije [[2014]]. kao ''Najljepša glumica'', ''Omiljeni par'' i ''Omiljeni šamar'' posebne sekcije dodjele časopisa "TVyNovelas" zvane "Favoritos de Publico" gdje publika ima presudnu riječ u nagradjivanju. Godine [[2014]]. manjom ulogom "Mariane" glumi u [[film|filmu]] ''Volando Bajo'', te manjom ulogom udate šene učestvuje u predstavi ''Honeymoon Suite''. Godine [[2015]]. protagonizira svoju četvrtu i prvu telenovelu u udarnom terminu [[Televisa|Televise]], ''Lo imperdonable'' u kojoj kraj Ivana Sancheza tumači "Veronicu Prado-Castelo/Veronicu Martinez Castillo de San Telmo", a koja ne nailazi na dobre rezultate gledanosti. Za ovu telenovelu Ana Brenda ponovo pjeva i to pjesmu ''Como perdonar''. Iako ne nailazi na pozitivne ocjene kritike, pjesma se dopala njenim obožavaocima. Te godine protagonizira ulogom "Esmeralde" predstavu ''Miseria Esmeralda'' u kojoj se ostvaruje i kao [[producent|producentica]] zajedno sa koleginicom [[gluma|glumicom]] i dobrom prijateljicom [[Zuria Vega|Zuriom Vegom]]. Iste godine se pojavila i u spotovima ''Por siempre te amare'' i ''Como pagarte'' pjevača Sandovala i Carlosa Rivere. Tokom [[2015]]-[[2016]] protagonizira ulogom "Daniele" [[teatar|mjuzikl predstavu]] ''Mentiras, el musical''. Tokom [[2016]]-[[2017]] protagonizira ulogom "Aldonze/Dulcineje" [[teatar|mjuzikl predstavu]] ''El hombre de la Mancha'' i [[Televisa|Televisin]] televizijski serijal ''Blue Demon'', ulogom "Goyite" i kraj Tenocha Huerte kao partnera. Pomenuti serijal joj donosi nagrade ''Najbolja meksička glumica u dramskoj seriji'' dodjele ''TVAdictoGoldenAwards'' i ''Najbolja meksička glumica dramske serije'' dodjele ''Premios TvyNovelas'', a mjuzikl nominaciju ''Najbolje glumačko otkriće u mjuzikl predstavi'' dodjele "PremiosACPT" [[2017]] godine. Godine [[2017]]. protagonizira ulogom "Esperanze" film ''El que busca encuentra'' kraj Claudia Lafarrage kao partnera. Tokom [[2018]]-[[2019]] je protagonizirala ulogom "Alejandre Ponce Ruiz" telenovelu ''Por amar sin ley'' producenta Josea Albeta Castra i Davida Zepede kao partnera. Te ulogom "Cristal" [[Amerika|američki]] dramski serijal ''Dinasty'', kraj Grant Showa kao partnera, čime je ostvarila svoj glumački debi na [[engleski|engleskom]] tržištu. Kao što se i ostvarila kao rediteljka, režirajući i protagonizirajući likom mame kratkometražni [[film]] na [[engleski|engleskom]] jeziku ''Wingbeat''. Godine [[2020]]. se ostvarila kao voditeljica ''Tu cara me sueña'' američke televizije na španskom jeziku ''Univision''. Godine [[2021]]. se ostvarila kao voditeljica dodjele nagrada ''Latin Grammy''. Tokom [[2022]] protagonizira [[Televisa|Televisin]] televizijski serijal ''Toda la sangre'' u kojem tumači detektivku "Edith", film ''Reviviendo la Navidad'' likom "Danijele", te debituje u podkastima likom "Barbare" i podkastom ''Batman Desenterado''. Godine [[2023]] protagonizira predstavu ''Siete veces adios'' likom "Elle". Godine [[2024]] prelazi u [[Telemundo]] produkcijsku kuću za koju protagonizira telenovelu ''El conde: Amor y honor'' likom "Marijane Zembrano" i kraj Fernanda Colunge kao partnera. Krajem godine učestvovala je u šestoj sezoni [[Televisa|Televisine]] emisije ''Quien es la mascara?'' pod maskom "Ranastacije" i ispadajući u polufinalu. Godine [[2025]] protagonizirala je serijal ''Me late que si'' likom "Laure" za [[Netflix]] kraj Alberta Guerre kao partnera, te se sada ostvarila kao sudija u sedmoj sezoni [[Televisa|Televisine]] emisije ''Quien es la mascara?'' uz [[Anahi]], Carlosa Riveru i Juanpa Zuritu. Godine [[2026]] protagonizirala je serijale ''Polen'' likom "Sandre" i ''Mujeres Asesinas'' likom "Silvije" za ''Vix''. == Privatni život i modne kampanje == Contrerasova je bila skoro tri godine, od [[2005]] do [[2008]] godine, u vezi sa meksičkim [[gluma|glumcem]] Alexisom Ayalom koji joj je kod producentice MaPat obezbijedio glavnu ulogu u [[telenovela|telenoveli]] [[Juro que te amo]]. Nakon te veze, kratak period [[2009]], je ljubovala sa pjevačem grupe "REIK", Juliom Ramirezom, dok se sa toreadorom Alejandrom Amayom vjenčala [[2013]] u [[Las Vegas|Las Vegasu]]. Međutim, crkveno venčanje, kao i vezu, naprasno je prekinula ostavljajući novinarima mnoštvo materijala za nagađanje razloga, od čega su neki: da joj je bivši dragi bio nevjeran, da je njegovi roditelji nisu prihvatili jer je glumica, te da je njen bivši homoseksualac, a da mu je ona služila samo kao paravan. Medjutim, njen dragi je malo poslije potpisivanja razvoda objavio da se ženi biseksualkom Barbarom Coppel i da ona čeka njegovo dijete, stavljajući tako tačku na tračeve o svojoj seksualnoj opredjeljenosti, ali istovremeno podgrijavajući one o tome da je za raskid sa Anom kriva treća osoba. Tokom [[2015]] - [[2018]] bila je u vezi sa glumcem Ivanom Sanchezom, partnerom iz četvrte joj protagonističke uspješnice "Lo Imperdonable". Od [[2020]] je u vezi sa biznismenom Zacariasom Melhelmom, bratom dobre joj prijateljice Danijele Melhelm čijoj je kćerki, Mariji Emiliji, kuma. U [[maj]]u [[2023]] objavila je na društvenim mrežama da se vjerila. Inače, Anin izabranik je udovac sa dvoje djece: Alex Patricio Melhelm Lopez i Viviana Melhelm Lopez. U [[januar]]u [[2024]]. se udala za svog izabranika. U [[septembar|septembru]] [[2024]] objavila je da je izgubila bebu. U [[decembar|decembru]] [[2024]] objavila je da je po drugi put trudna. U [[maj]]u [[2025]]. godine postala je majka djevojčice po imenu Aria Melhelm Contreras. Ana Brenda je udomila psića kojem je dala ime Tomasa. U toku svoje karijere učestvovala je u reklamama, te bila zaštitno lice kuća poput ''Blackberry'', ''Always'', ''Dove'', ''Beauti Control'', ''Moda Club'', ''Pantene'', ''Viaja'', ''Grupo Julio'' i ''L'bel''. Godine [[2021]]. pokrenula je liniju proizvoda za njegu kose naziva ''Eva+Avo''. Časopis "People en Espanol" ju je uvrstio na svoju listu ''50 najljepših'' [[2012]], [[2014]], [[2015]] i [[2016]] godine, gdje je pozirala za naslovnicu svake godine izuzev [[2015]]. Godine [[2016]]. časopis "TVyNovelas" ju je uvrstio na svoju listu ''Los + bellos'', a [[2017]]. časopis "Quien" na svoju listu ''31 mujeres que amamos'' Iako je rodjena u [[SAD|MC Allenu]], [[Teksas]]u, [[Amerika|SAD]] Ana Brenda je oduvijek bila privržena rodnom mjestu svojih roditelja zbog čega ju je [[2014]] godine guverner grada [[Meksiko|Rio Bravo]] iz [[Meksiko|Tamaulipasa]], [[Meksiko]] Rogelio Villasenor Sanchez imenovao počasnom ambasadoricom mjesta. == Filmografija == === Telenovele === * Emergencias: Unidad de vida ([[2027]])... -''Gabriela'' - '''protagonistica''' * El conde: Amor y honor ([[2024]])...''Mariana Zembrano'' - '''protagonistica''' * Por amar sin Ley ([[2018]]-[[2019]])...''Alejandra Ponce Ruiz'' - '''protagonistica''' * Lo imperdonable ([[2015]])...''Veronica Prado-Castelo/Veronica Martinez Castilla de San Telmo''- '''protagonistica''' * Corazon Indomable ([[2013]])...''Guadalupe Olivares/Maricruz Olivares/Maria Alejandra Mendoza Olivares de Narvaez''- '''protagonistica''' * [[La que no podía amar]] ([[2011]]-[[2012]])...''Ana Paula Carmona Flores/Ana Paula Galvan Flores de Montero''- '''protagonistica''' * [[Teresa (telenovela 2010)|Teresa]] ([[2010]]-[[2011]])...''Aurora Alcazar Coronel de Sanchez''- '''co-protagonistica''' * [[Sortilegio]] ([[2009]])...''Maura Albarran''- '''negativka''' * [[Juro que te amo]] ([[2008]]-[[2009]])...''Violeta Madrigal Campero de Aldama''- '''protagonistica''' * Duelo de Pasiones ([[2006]])...''Claudia/Nora''- '''sporedni lik''' * [[Barrera de Amor]] ([[2005]]-[[2006]])...''Juana "Juanita" Sanchez''- '''sporedni lik''' === Serijali === * Mujeres asesinas ([[2026]])...''Silvia'' - '''protagonistica''' * Polen ([[2026]])...''Sandra'' - '''protagonistica''' * Me late que si ([[2025]])...''Laura'' - '''protagonistica''' * Toda la sangre ([[2022]])...''Edith'' - '''protagonistica''' * Dynasty ([[2018]]-[[2019]] )...''Cristal'' - '''protagonistica''' * Blue Demon ([[2016]]-[[2017]])...''Gregoria'' - '''protagonistica''' * Tiempo Final (Ep. "Diva") ([[2009]])...''Valentina'' - '''protagonistica''' * Mujeres Asesinas 2 (Ep. "Las Garrido, codiciosas") ([[2009]])...''Marcela'' - '''protagonistica''' === Rijaliti emisije === * Quien es la mascara ([[2025]])...''sudija'' * Quien es la mascara ([[2024]])...''Ranastacia'' - '''četvrto mjesto''' === Podkasti === * Ella, sin filtros ([[2025]]-[[2026]])...'''voditeljica''' * Batman Desenterado ([[2022]])...''Barbara Gordon'' - '''protagonistica''' === Film === ===Dugometražni projekti=== * Reviviendo la Navidad ([[2022]])...''Daniela'' - '''protagonistica''' * El que busca encuentra ([[2017]])...''Esperanza'' - '''protagonistica''' * Volando Bajo ([[2014]])...''Mariana'' - '''sporedni lik''' * Cabeza de Buda ([[2009]])...''sama sebe'' - '''secijalno učešće''' * Divina Confusion ([[2008]])...''Bibi'' - '''sporedni lik''' ===Kratkometražni projekti=== * Wingbeat ([[2019]])...''Mama'' - '''protagonistica''' i '''rediteljka''' * Sombra de Luna ([[2009]])...''Isabel'' - '''protagonistica''' === Pozorište === * Siete veces adios ([[2023]])...''Ella''- '''protagonistica''' * El Hombre de la Mancha ([[2016]]-[[2017]])...''Aldonza/Dulcinea''- '''protagonistica''' * Miseria Esmeralda ([[2015]])...''Esmeralda'' - '''protagonistica''' i '''producentica''' * Mentiras, el musical ([[2015]]-[[2016]])...''Daniela'' - '''protagonistica''' * Honeymoon Suite ([[2014]])...''udata žena'' - '''specijalno učeće''' * Aladino, el musical ([[2008]])...''Jazmin'' - '''protagonistica''' * Vaselina, el musical ([[2006]]-[[2007]])...''Sonia'' - '''sporedni lik''' * Timbiriche, el musical ([[2006]])...''Carol'' - '''sporedni lik''' == Nagrade i nominacije == {| class="wikitable" |- bgcolor="#CCCCCC"''' ! Godina || Kategorija || Nominovani rad || Resultat || Nagrada |- |[[2006]] || Filmsko glumačko otkriće godine || Divina Confusion || {{won}} || "Diosas de Plata" |- |[[2011]] || Najbolja sporedna glumica || [[Teresa (telenovela 2010)|Teresa]] || {{nominated}} ||rowspan=2| "Premios TVyNovelas" |- |rowspan=4|[[2012]] ||rowspan=2| Najbolja glumica ||rowspan=4|[[La que no podía amar]] || {{nominated}} |- | {{nominated}} ||rowspan=2| "Premios People en Espanol" |- |Najbolji televizijski par ( sa Jorgeom Salinasom) || {{won}} |- |Chica que me quita el sueno/Mi protagonista favorita || {{won}} || "Premios Juventud" |- |rowspan=2|[[2013]] || Najbolja glumica ||rowspan=8| Corazon indomable || {{nominated}} ||rowspan=2|"Premios People en Espanol" |- |Televizijski par godine ( sa Danielom Arenasom) || {{nominated}} |- |rowspan=6|[[2014]] || Najbolja glumica || {{nominated}} || "Premios TVyNovelas" |- | Omiljena glumica || {{nominated}} || rowspan=3| "Favoritos de Publico" |- | Omiljeni televizijski par (sa Danielom Arenasom) || {{nominated}} |- | Omiljeni šamar (sa Elizabeth Alvarez) || {{nominated}} |- | Chica que me quita el sueno/Mi protagonista favorita || {{nominated}} ||rowspan=2| "Premios Juventud" |- | Želim se oblačiti kao ona || {{won}} |- | [[2015]] || Najbolja sporedna filmska glumica || Volando Bajo || {{nominated}} || "Diosas de plata" |- |rowspan=2|[[2016]] || Chica que me quita el sueno/Mi protagonista favorita || Lo imperdonable || {{nominated}} || "Premios Juventud" |- | Najbolja meksička glumica u dramskoj seriji ||rowspan=2| Blue Demon || {{won}} || "TVAdictoGoldenAwards" |- |rowspan=2|[[2017]] || Najbolja glumica u dramskoj seriji || {{won}} || "Premios TVyNovelas" |- | Glumačko otkriće godine u pozorišnom mjuziklu || El hombre de la mancha || {{nominated}} || "Premios ACPT" |- |} == Izvori == {{Commonscat|Ana Brenda Contreras}} * {{imdb ime|id=2066619|ime=Ana Brenda Contreras}} * http://www2.esmas.com/entretenimiento/biografias/013150/ana-brenda-contreras {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190823135153/http://www2.esmas.com/entretenimiento/biografias/013150/ana-brenda-contreras |date=2019-08-23 }} * http://www.quien.com/fotogalerias/2009/06/04/ana-brenda-contreras-atrevidamente-femenina {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111008195137/http://www.quien.com/fotogalerias/2009/06/04/ana-brenda-contreras-atrevidamente-femenina |date=2011-10-08 }} {{Lifetime|1986||Contreras, Ana Brenda}} [[Kategorija:Meksičke televizijske glumice]] kak62namfgs28xh9fjcqfknh3mlbppc 42716512 42716511 2026-11-05T17:40:28Z ~2026-58874-75 408776 /* Telenovele */ 42716512 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 glumac |ime = Ana Brenda Contreras |slika = Ana Brenda-001 (16092024147).jpg |ime_po_rođenju = Ana Brenda Contreras Perez |datum_rođenja = {{bda|1986|12|24|df=y}} |mjesto_rođenja = Mc Allen, [[Teksas]], [[Amerika|SAD]] |bracni_drugovi = Alejandro Amaya ([[2013]]-[[2014]]) |period = [[2003.]] - sada |znamenite_uloge = ''Ana Paula'' u [[La que no podía amar]]<br />''Maricruz'' u "Corazon indomable" |zanimanje = [[gluma|glumica]], [[moda|manekenka]], [[novinar|voditeljica]] |nagrade = "Premios Juventud" kao ''Djevojka iz snova''<br />"Premios People en Espanol" kao ''Najbolji televizijski par'' }} '''Ana Brenda Contreras Perez de Melhelm''' ( [[SAD|Mc Allen]], [[Teksas]], [[24]]. [[decembar]] [[1986]] ) poznatija kao '''Ana Brenda Contreras''' ili samo '''Ana Brenda''' [[SAD|američka]] je [[gluma|glumica]], [[moda|manekenka]] i [[novinar|voditeljica]] [[Meksiko|meksičkog]] porijekla. Iako je karijeru počela [[2003]]. pjevajući, sa grupom ''T'detila'' nastaloj iz [[reality emisija|rijalitija]] "Pop Stars", kao oficijalni debi pripisuje joj se manja uloga u telenoveli [[Barrera de Amor]] iz [[2005]]. Njena prva protagonistička uloga je ona iz [[2008]]. u telenoveli [[Juro que te amo]]. Od tada bila je protagonistica uspješnih televizijskih ostvarenja poput [[La que no podía amar]] i "Corazon Indomable" iz [[2011]]. i [[2013]] godine. Takodje, Ana je poznata i po svom pozorišnom radu, prije svega po ulogama u [[mjuzikl|mjuziklima]] kao što su "Mentiras" iz [[2015]]-[[2016]] i "El hombre de la Mancha" iz [[2016]]-[[2017]]. == Rani život i počeci == Ana Brenda Contreras Perez, kćerka Efraina Contrerasa i Blance Perez vda Contreras, rođena je u [[SAD|McAllenu]], [[Teksas|Teksasu]], a, zajedno sa mlađim bratom Albertom, odrastala je na kulturnoj razmeđi između rodnog mjesta i [[Meksiko|Tamaulipasa]], [[Meksiko|Meksika]], mjesta iz kojeg su njeni roditelji. Sa 15 godina došla je sa roditeljima u [[Meksiko|Meksiko Siti]] kako bi [[2003]]. prisustvovala kastingu za muzički [[reality emisija|rijaliti šou]] "Pop Stars" produkcijske kuće [[Televisa]]. Iz naticanja je izašla kao pobjednica i zajedno sa još četiri djevojke oformila grupu ''T'detila'' i snimila jedan album, nakon čega se grupa raspala. Danas su iz pomenute grupe najpopularnije članice upravo Ana Brenda i Maria Leon, bivša pjevačica grupe ''Playa Limbo''. Zahvaljujući uspjehu koji je s grupom postigla, Ana Brenda je upisala [[Televisa|Televisinu Dramsku Akademiju]] te je završila u generaciji od [[2003]] - [[2005]], kada i [[Maite Perroni]] i [[Angelique Boyer]], danas takodje protagonističke zvijezde pomenute produkcijske kuće. == Karijera == Iako je karijeru počela pjevajući, kao oficijalni [[televizija|televizijski debi]] pripisuje joj se manja uloga "Juane" u telenoveli [[Barrera de Amor]] iz [[2005]] godine, producenta Ernesta Alonsa. Godine [[2006]]. je manjim ulogama "Claudije" i "Sonie" učestvovala u [[telenovela|telenoveli]] ''Duelo de Pasiones'' producenta Juana Osorio, te [[teatar|pozorišnom mjuziklu]] ''Vaselina'' inače [[Meksiko|meksičkoj]] verziji poznatog [[film|film-mjuzikla]] ''Brilijantin''. Godine [[2007]]. je, zamjenjujući Niurku Marcos, ušla u [[Televisa|Televisinu]] reality emisiju ''Los 5 Magnificos'', za koju, poznati meksički bend [[RBD]] pjeva naslovnu numeru, a u kojem je ona ostala svega jednu sedmicu. Tokom [[2008]]-[[2009]]. protagonizirala je ulogom "Violete Madrigal Campero de Aldama" i kraj Josea Rona kao partnera svoju prvu telenovelu u [[Televisa|Televisi]], [[Juro que te amo]], producentice MaPat. Zbog promocije serije i zajedno sa Joseom, učestvovala je [[2008]] godine u spotu [[Španija|španskog]] pjevača Davida Bisbala za istoimenu pjesmu i naslovnu numeru telenovele. Godine [[2009]]. debitovala je i kao protagonistica u [[teatar|pozorištu]], [[teatar|mjuzikl predstavom]] ''Aladino, el musical'' tumačeći "Jazmin", te je manjom ulogom "Bibi" i filmom ''Divina Confusion'' debitovala na [[film|filmu]] koji joj je, te godine, na dodjeli nagrada ''Diosas de Plata'' obezbijedio nagradu za ''Filmsko otkriće godine''. Iste godine protagonizirala je ulogom "Isabel" kratkometražni film ''Sombra de luna''. Na prelazu [[2009]] na [[2010]] godinu producentica Carla Estrada joj je dala ulogu glavne negativke "Maure " u telenoveli [[Sortilegio]]. Osim debija kao negativke, [[2009]] godine je ulogama "Marcele" i "Valentine" protagonizirala epizode ''Las Garrido, codiciosas'' i ''Diva'' [[televizija|televizijskih serijala]] '' ''Mujeres Asesinas 2'' i ''Tiempo Final'', te se pojavila manjom ulogom u filmu ''Cabeza de Buda''. Godine [[2010]]. odlazi na kasting za glavnu ulogu telenovele [[Teresa (telenovela 2010)|Teresa]] producenta Josea Alberta Castra, međutim, na zahtjev samog producenta isprobava lik najbolje prijateljice glavne junakinje, tako da tokom [[2010]]-[[2011]] ko-protagonizira ulogom "Aurore" pomenutu [[telenovela|telenovelu]]. Telenovela joj je obezbijedila evidentnu popularnost, te nakon nje prelazi u stalne protagonistice produkcijske kuće [[Televisa]], osim toga što osvaja nominaciju kao ''Najbolja sporedna glumica'' dodjele nagrada časopisa ''TVyNovelas'' [[2011]] godine. Te godine manjom ulogom "Carol" igra u mjuzikl predstavi ''Timbiriche, el musical''. Tokom [[2011]]-[[2012]] zahvaljujući producentu Jose Albertu Castru protagonizira svoju drugu telenovelu, [[La que no podía amar]] u kojoj kraj Jorge Salinasa kao partnera tumači "Anu Paulu Carmonu Flores/Anu Paulu Galvan Flores de Montero", a koja postaje hit i donosi joj [[2012]]. nagrade ''Chica que me quita el sueno/Mi protagonista favorita'' dodjele "Premios Juventud", ''Omiljeni televizijski par'' dodjele časopisa "People en Español", te nominacije za ''Najbolju glumicu'' dodjela časopisa "TVyNovelas" i "People en Espa{ol". Osim toga i s obzirom na njenu prošlost sa grupom ''T' de tila'' i učešća u mjuzikl predstavama, za ovu telenovelu izvodi numeru ''No puedo amar'' Godine [[2013]]. ulogom "Guadalupe Olivares/Maricruz Olivares/Marie Alejandre Mendoze Olivares de Narvaez" i kraj Daniela Arenasa kao partnera protagonizira svoju treću [[telenovela|telenovelu]] ''Corazon Indomable'' producentice Nathalie Lartilleux. Pomenuta telenovela, koja je postala pravi hit obarajući rekorde gledanosti, donijela joj je međunarodnu slavu te joj obezbijedila nominacije kao ''Najbolja glumica'' na dodjelama časopisa "People en Español" [[2013]] i "TVyNovelas" [[2014]], te nominaciju ''Chica que me quita el sueño/Mi protagonista favorita'' dodjele "Premios Juventud" [[2014]] godine. Osim pomenutih, [[2013]]. je osvojila nominaciju ''Omiljeni par'' dodjele časopisa "People En Español", te nominacije [[2014]]. kao ''Najljepša glumica'', ''Omiljeni par'' i ''Omiljeni šamar'' posebne sekcije dodjele časopisa "TVyNovelas" zvane "Favoritos de Publico" gdje publika ima presudnu riječ u nagradjivanju. Godine [[2014]]. manjom ulogom "Mariane" glumi u [[film|filmu]] ''Volando Bajo'', te manjom ulogom udate šene učestvuje u predstavi ''Honeymoon Suite''. Godine [[2015]]. protagonizira svoju četvrtu i prvu telenovelu u udarnom terminu [[Televisa|Televise]], ''Lo imperdonable'' u kojoj kraj Ivana Sancheza tumači "Veronicu Prado-Castelo/Veronicu Martinez Castillo de San Telmo", a koja ne nailazi na dobre rezultate gledanosti. Za ovu telenovelu Ana Brenda ponovo pjeva i to pjesmu ''Como perdonar''. Iako ne nailazi na pozitivne ocjene kritike, pjesma se dopala njenim obožavaocima. Te godine protagonizira ulogom "Esmeralde" predstavu ''Miseria Esmeralda'' u kojoj se ostvaruje i kao [[producent|producentica]] zajedno sa koleginicom [[gluma|glumicom]] i dobrom prijateljicom [[Zuria Vega|Zuriom Vegom]]. Iste godine se pojavila i u spotovima ''Por siempre te amare'' i ''Como pagarte'' pjevača Sandovala i Carlosa Rivere. Tokom [[2015]]-[[2016]] protagonizira ulogom "Daniele" [[teatar|mjuzikl predstavu]] ''Mentiras, el musical''. Tokom [[2016]]-[[2017]] protagonizira ulogom "Aldonze/Dulcineje" [[teatar|mjuzikl predstavu]] ''El hombre de la Mancha'' i [[Televisa|Televisin]] televizijski serijal ''Blue Demon'', ulogom "Goyite" i kraj Tenocha Huerte kao partnera. Pomenuti serijal joj donosi nagrade ''Najbolja meksička glumica u dramskoj seriji'' dodjele ''TVAdictoGoldenAwards'' i ''Najbolja meksička glumica dramske serije'' dodjele ''Premios TvyNovelas'', a mjuzikl nominaciju ''Najbolje glumačko otkriće u mjuzikl predstavi'' dodjele "PremiosACPT" [[2017]] godine. Godine [[2017]]. protagonizira ulogom "Esperanze" film ''El que busca encuentra'' kraj Claudia Lafarrage kao partnera. Tokom [[2018]]-[[2019]] je protagonizirala ulogom "Alejandre Ponce Ruiz" telenovelu ''Por amar sin ley'' producenta Josea Albeta Castra i Davida Zepede kao partnera. Te ulogom "Cristal" [[Amerika|američki]] dramski serijal ''Dinasty'', kraj Grant Showa kao partnera, čime je ostvarila svoj glumački debi na [[engleski|engleskom]] tržištu. Kao što se i ostvarila kao rediteljka, režirajući i protagonizirajući likom mame kratkometražni [[film]] na [[engleski|engleskom]] jeziku ''Wingbeat''. Godine [[2020]]. se ostvarila kao voditeljica ''Tu cara me sueña'' američke televizije na španskom jeziku ''Univision''. Godine [[2021]]. se ostvarila kao voditeljica dodjele nagrada ''Latin Grammy''. Tokom [[2022]] protagonizira [[Televisa|Televisin]] televizijski serijal ''Toda la sangre'' u kojem tumači detektivku "Edith", film ''Reviviendo la Navidad'' likom "Danijele", te debituje u podkastima likom "Barbare" i podkastom ''Batman Desenterado''. Godine [[2023]] protagonizira predstavu ''Siete veces adios'' likom "Elle". Godine [[2024]] prelazi u [[Telemundo]] produkcijsku kuću za koju protagonizira telenovelu ''El conde: Amor y honor'' likom "Marijane Zembrano" i kraj Fernanda Colunge kao partnera. Krajem godine učestvovala je u šestoj sezoni [[Televisa|Televisine]] emisije ''Quien es la mascara?'' pod maskom "Ranastacije" i ispadajući u polufinalu. Godine [[2025]] protagonizirala je serijal ''Me late que si'' likom "Laure" za [[Netflix]] kraj Alberta Guerre kao partnera, te se sada ostvarila kao sudija u sedmoj sezoni [[Televisa|Televisine]] emisije ''Quien es la mascara?'' uz [[Anahi]], Carlosa Riveru i Juanpa Zuritu. Godine [[2026]] protagonizirala je serijale ''Polen'' likom "Sandre" i ''Mujeres Asesinas'' likom "Silvije" za ''Vix''. == Privatni život i modne kampanje == Contrerasova je bila skoro tri godine, od [[2005]] do [[2008]] godine, u vezi sa meksičkim [[gluma|glumcem]] Alexisom Ayalom koji joj je kod producentice MaPat obezbijedio glavnu ulogu u [[telenovela|telenoveli]] [[Juro que te amo]]. Nakon te veze, kratak period [[2009]], je ljubovala sa pjevačem grupe "REIK", Juliom Ramirezom, dok se sa toreadorom Alejandrom Amayom vjenčala [[2013]] u [[Las Vegas|Las Vegasu]]. Međutim, crkveno venčanje, kao i vezu, naprasno je prekinula ostavljajući novinarima mnoštvo materijala za nagađanje razloga, od čega su neki: da joj je bivši dragi bio nevjeran, da je njegovi roditelji nisu prihvatili jer je glumica, te da je njen bivši homoseksualac, a da mu je ona služila samo kao paravan. Medjutim, njen dragi je malo poslije potpisivanja razvoda objavio da se ženi biseksualkom Barbarom Coppel i da ona čeka njegovo dijete, stavljajući tako tačku na tračeve o svojoj seksualnoj opredjeljenosti, ali istovremeno podgrijavajući one o tome da je za raskid sa Anom kriva treća osoba. Tokom [[2015]] - [[2018]] bila je u vezi sa glumcem Ivanom Sanchezom, partnerom iz četvrte joj protagonističke uspješnice "Lo Imperdonable". Od [[2020]] je u vezi sa biznismenom Zacariasom Melhelmom, bratom dobre joj prijateljice Danijele Melhelm čijoj je kćerki, Mariji Emiliji, kuma. U [[maj]]u [[2023]] objavila je na društvenim mrežama da se vjerila. Inače, Anin izabranik je udovac sa dvoje djece: Alex Patricio Melhelm Lopez i Viviana Melhelm Lopez. U [[januar]]u [[2024]]. se udala za svog izabranika. U [[septembar|septembru]] [[2024]] objavila je da je izgubila bebu. U [[decembar|decembru]] [[2024]] objavila je da je po drugi put trudna. U [[maj]]u [[2025]]. godine postala je majka djevojčice po imenu Aria Melhelm Contreras. Ana Brenda je udomila psića kojem je dala ime Tomasa. U toku svoje karijere učestvovala je u reklamama, te bila zaštitno lice kuća poput ''Blackberry'', ''Always'', ''Dove'', ''Beauti Control'', ''Moda Club'', ''Pantene'', ''Viaja'', ''Grupo Julio'' i ''L'bel''. Godine [[2021]]. pokrenula je liniju proizvoda za njegu kose naziva ''Eva+Avo''. Časopis "People en Espanol" ju je uvrstio na svoju listu ''50 najljepših'' [[2012]], [[2014]], [[2015]] i [[2016]] godine, gdje je pozirala za naslovnicu svake godine izuzev [[2015]]. Godine [[2016]]. časopis "TVyNovelas" ju je uvrstio na svoju listu ''Los + bellos'', a [[2017]]. časopis "Quien" na svoju listu ''31 mujeres que amamos'' Iako je rodjena u [[SAD|MC Allenu]], [[Teksas]]u, [[Amerika|SAD]] Ana Brenda je oduvijek bila privržena rodnom mjestu svojih roditelja zbog čega ju je [[2014]] godine guverner grada [[Meksiko|Rio Bravo]] iz [[Meksiko|Tamaulipasa]], [[Meksiko]] Rogelio Villasenor Sanchez imenovao počasnom ambasadoricom mjesta. == Filmografija == === Telenovele === * Emergencias: Unidad de vida ([[2027]])...''Gabriela'' - '''protagonistica''' * El conde: Amor y honor ([[2024]])...''Mariana Zembrano'' - '''protagonistica''' * Por amar sin Ley ([[2018]]-[[2019]])...''Alejandra Ponce Ruiz'' - '''protagonistica''' * Lo imperdonable ([[2015]])...''Veronica Prado-Castelo/Veronica Martinez Castilla de San Telmo''- '''protagonistica''' * Corazon Indomable ([[2013]])...''Guadalupe Olivares/Maricruz Olivares/Maria Alejandra Mendoza Olivares de Narvaez''- '''protagonistica''' * [[La que no podía amar]] ([[2011]]-[[2012]])...''Ana Paula Carmona Flores/Ana Paula Galvan Flores de Montero''- '''protagonistica''' * [[Teresa (telenovela 2010)|Teresa]] ([[2010]]-[[2011]])...''Aurora Alcazar Coronel de Sanchez''- '''co-protagonistica''' * [[Sortilegio]] ([[2009]])...''Maura Albarran''- '''negativka''' * [[Juro que te amo]] ([[2008]]-[[2009]])...''Violeta Madrigal Campero de Aldama''- '''protagonistica''' * Duelo de Pasiones ([[2006]])...''Claudia/Nora''- '''sporedni lik''' * [[Barrera de Amor]] ([[2005]]-[[2006]])...''Juana "Juanita" Sanchez''- '''sporedni lik''' === Serijali === * Mujeres asesinas ([[2026]])...''Silvia'' - '''protagonistica''' * Polen ([[2026]])...''Sandra'' - '''protagonistica''' * Me late que si ([[2025]])...''Laura'' - '''protagonistica''' * Toda la sangre ([[2022]])...''Edith'' - '''protagonistica''' * Dynasty ([[2018]]-[[2019]] )...''Cristal'' - '''protagonistica''' * Blue Demon ([[2016]]-[[2017]])...''Gregoria'' - '''protagonistica''' * Tiempo Final (Ep. "Diva") ([[2009]])...''Valentina'' - '''protagonistica''' * Mujeres Asesinas 2 (Ep. "Las Garrido, codiciosas") ([[2009]])...''Marcela'' - '''protagonistica''' === Rijaliti emisije === * Quien es la mascara ([[2025]])...''sudija'' * Quien es la mascara ([[2024]])...''Ranastacia'' - '''četvrto mjesto''' === Podkasti === * Ella, sin filtros ([[2025]]-[[2026]])...'''voditeljica''' * Batman Desenterado ([[2022]])...''Barbara Gordon'' - '''protagonistica''' === Film === ===Dugometražni projekti=== * Reviviendo la Navidad ([[2022]])...''Daniela'' - '''protagonistica''' * El que busca encuentra ([[2017]])...''Esperanza'' - '''protagonistica''' * Volando Bajo ([[2014]])...''Mariana'' - '''sporedni lik''' * Cabeza de Buda ([[2009]])...''sama sebe'' - '''secijalno učešće''' * Divina Confusion ([[2008]])...''Bibi'' - '''sporedni lik''' ===Kratkometražni projekti=== * Wingbeat ([[2019]])...''Mama'' - '''protagonistica''' i '''rediteljka''' * Sombra de Luna ([[2009]])...''Isabel'' - '''protagonistica''' === Pozorište === * Siete veces adios ([[2023]])...''Ella''- '''protagonistica''' * El Hombre de la Mancha ([[2016]]-[[2017]])...''Aldonza/Dulcinea''- '''protagonistica''' * Miseria Esmeralda ([[2015]])...''Esmeralda'' - '''protagonistica''' i '''producentica''' * Mentiras, el musical ([[2015]]-[[2016]])...''Daniela'' - '''protagonistica''' * Honeymoon Suite ([[2014]])...''udata žena'' - '''specijalno učeće''' * Aladino, el musical ([[2008]])...''Jazmin'' - '''protagonistica''' * Vaselina, el musical ([[2006]]-[[2007]])...''Sonia'' - '''sporedni lik''' * Timbiriche, el musical ([[2006]])...''Carol'' - '''sporedni lik''' == Nagrade i nominacije == {| class="wikitable" |- bgcolor="#CCCCCC"''' ! Godina || Kategorija || Nominovani rad || Resultat || Nagrada |- |[[2006]] || Filmsko glumačko otkriće godine || Divina Confusion || {{won}} || "Diosas de Plata" |- |[[2011]] || Najbolja sporedna glumica || [[Teresa (telenovela 2010)|Teresa]] || {{nominated}} ||rowspan=2| "Premios TVyNovelas" |- |rowspan=4|[[2012]] ||rowspan=2| Najbolja glumica ||rowspan=4|[[La que no podía amar]] || {{nominated}} |- | {{nominated}} ||rowspan=2| "Premios People en Espanol" |- |Najbolji televizijski par ( sa Jorgeom Salinasom) || {{won}} |- |Chica que me quita el sueno/Mi protagonista favorita || {{won}} || "Premios Juventud" |- |rowspan=2|[[2013]] || Najbolja glumica ||rowspan=8| Corazon indomable || {{nominated}} ||rowspan=2|"Premios People en Espanol" |- |Televizijski par godine ( sa Danielom Arenasom) || {{nominated}} |- |rowspan=6|[[2014]] || Najbolja glumica || {{nominated}} || "Premios TVyNovelas" |- | Omiljena glumica || {{nominated}} || rowspan=3| "Favoritos de Publico" |- | Omiljeni televizijski par (sa Danielom Arenasom) || {{nominated}} |- | Omiljeni šamar (sa Elizabeth Alvarez) || {{nominated}} |- | Chica que me quita el sueno/Mi protagonista favorita || {{nominated}} ||rowspan=2| "Premios Juventud" |- | Želim se oblačiti kao ona || {{won}} |- | [[2015]] || Najbolja sporedna filmska glumica || Volando Bajo || {{nominated}} || "Diosas de plata" |- |rowspan=2|[[2016]] || Chica que me quita el sueno/Mi protagonista favorita || Lo imperdonable || {{nominated}} || "Premios Juventud" |- | Najbolja meksička glumica u dramskoj seriji ||rowspan=2| Blue Demon || {{won}} || "TVAdictoGoldenAwards" |- |rowspan=2|[[2017]] || Najbolja glumica u dramskoj seriji || {{won}} || "Premios TVyNovelas" |- | Glumačko otkriće godine u pozorišnom mjuziklu || El hombre de la mancha || {{nominated}} || "Premios ACPT" |- |} == Izvori == {{Commonscat|Ana Brenda Contreras}} * {{imdb ime|id=2066619|ime=Ana Brenda Contreras}} * http://www2.esmas.com/entretenimiento/biografias/013150/ana-brenda-contreras {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190823135153/http://www2.esmas.com/entretenimiento/biografias/013150/ana-brenda-contreras |date=2019-08-23 }} * http://www.quien.com/fotogalerias/2009/06/04/ana-brenda-contreras-atrevidamente-femenina {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111008195137/http://www.quien.com/fotogalerias/2009/06/04/ana-brenda-contreras-atrevidamente-femenina |date=2011-10-08 }} {{Lifetime|1986||Contreras, Ana Brenda}} [[Kategorija:Meksičke televizijske glumice]] 9v8c5mo2j77msv9zqzissuugr050pxw 0 107723 42716535 42251071 2026-11-05T18:23:58Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716535 wikitext text/x-wiki {{Infobox actor | name = Michelle Hurd | image = | birthname = | birthdate = {{birth date and age|1966|12|21|df=y}} | birthplace = [[New York]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | deathdate = | deathplace = | occupation = glumica | yearsactive = 1989– | spouse = [[Garret Dillahunt]] | website = | awards = }} '''Michelle Hurd''' (21. decembar 1966 -) je [[sjedinjene Američke Države|američka]] [[teatar|kazališna]], [[film]]ska i [[televizija|televizijska]] [[glumci|glumica]]. Udana je za glumca [[Garret Dillahunt|Garreta Dillahunta]]. == Izvori == {{Reflist}} == Vanjske veze == * [https://web.archive.org/web/20110714021313/http://www.mahoganycafe.com/michellehurd.html Hurd's biography] * {{IMDB name|0403335}} * {{ibdb name|id=70100}} {{Lifetime|1966||Hurd, Michelle}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američke filmske glumice]] [[Kategorija:Američke televizijske glumice]] gvy3rgp71zh7zyhsldrq8y7d2su71mi 0 113345 42716607 42442416 2026-11-05T21:10:39Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716607 wikitext text/x-wiki {{redirect|Čkalja}} {{Infokutija glumac | ime = Miodrag Petrović Čkalja | slika = Stevan Kragujevic, Miodrag Petrovic Ckalja. 1963.jpg | opis_slike = | ime_po_rođenju = Miodrag Petrović | nadimak = Čkalja | datum_rođenja = [[1. 4.|1. april]] [[1924]]. | mjesto_rođenja = [[Kruševac]], [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevina SHS]] | datum_smrti = [[20. 10.|20. oktobar]] [[2003]]. | mjesto_smrti = [[Beograd]], [[Srbija i Crna Gora]] | nagrade = [[Sterijina nagrada]], [[Sedmojulska nagrada]], [[Nušićeva nagrada]] | imdb = 0678284 }} '''Miodrag Petrović - Čkalja''' ([[Kruševac]], [[1. 4.|1. april]] [[1924]]. - [[Beograd]], [[20. 10.|20. oktobar]] [[2003]].), je bio jedan od najpoznatijih srpskih [[glumci|glumaca]] i jedan od najboljih [[komičar]]a na teritoriji bivše [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavije]]. == Biografija == Čkalja je rođen [[1. 4.|1. aprila]] [[1924]]. godine u [[Kruševac|Kruševcu]]. Bio je četvrto dete Čedomira i Hristine - Tine Petrović. Sudbina je htela da se najveći komičar bivše Jugoslavije rodi [[1. 4.|1. aprila]], na dan šale. Porodica Petrović živela je u Balšićevoj ulici u Kruševcu. U rodnom gradu završio je gimnaziju, gde je i počeo da se bavi glumom - u dramskoj sekciji. U vreme [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]] nalazio se Kulturno-prosvetnoj ekipi [[47. srpska divizija NOVJ|47. divizije NOVJ]]. Nakon rata i demobilizacije upisuje studije veterine u [[Beograd]]u. Nastavlja da se bavi glumom u KUD „[[Ivo Lola Ribar]]“. Godine [[1946]]. postaje član Dramskog studija Radio Beograda, gde i počinje njegova popularnost učestvovanjem u emisiji „Veselo veče“. Od [[1951]]. do [[1977]]. godine bio je član [[Pozorište na Terazijama|Humorističkog pozorišta]] u Beogradu. Glumi i u prvoj seriji [[Radio-televizija Srbije|Televizije Beograd]] - „Servisna stanica“, od [[1959]]. godine. U toj seriji se proslavio tumačeći lik kuvara Jordana. U pozorištu, između ostalog, igra u predstavi „Bog je umro uzalud“ (snimljen i film) i antologijskoj komediji [[Dragutin Dobričanin|Dragutina Dobričanina]] „Zajednički stan“ (kasnije je snimljena i TV verzija). Od [[1976]]. godine imao je status slobodnog umetnika. Ostvario je veliki broj uloga na [[film]]u i u [[Televizijska serija|TV serijama]]. Najbolje uloge ostvario je u serijama "[[Servisna stanica]]" ([[1959]]), "[[Ljubav na seoski način]]" ([[1970]]), "[[Kamiondžije]]" ([[1972]]), "[[Vruć vetar]]" ([[1980]]) i "[[Kamiondžije 2]]" ([[1983]]), kao i u filmovima "[[Orlovi rano lete]]" ([[1966]]), "[[Bog je umro uzalud]]" ([[1969]]), "[[Kamiondžije|Paja i Jare]]" ([[1973]]), "[[Avanture Borivoja Šurdilovića]]" ([[1980]]) i "[[Kamiondžije ponovo voze]]" ([[1984]]). Imao je uspešnu saradnju sa kolegom [[Mija Aleksić|Mijom Aleksićem]]. Dobitnik je više nagrada: [[1974]]. je dobio [[Sterijina nagrada|Sterijinu nagradu]], [[1977]]. [[Sedmojulska nagrada|Sedmojulsku nagradu]], [[1991]]. [[Nušićeva nagrada|Nušićevu nagradu]] za životno delo, [[1995]]. [[Radio-televizija Srbije|RTS-ovu]] nagradu za životno delo, „Zlatnog ćurana“ za životno delo na danima komedije u Jagodini... Čkaljin sin, [[Čedomir Petrović]], takođe je uspešan glumac. Poslednje godine života proveo je tiho, povukavši se iz javnog života. Javno se angažovao [[2000]]. godine u predizbornoj kampanji demokratskih snaga. Umro je [[20. 10.|20. oktobra]] [[2003]]. godine u [[Beograd]]u. U Kruševcu, u Balšićevoj ulici, pred Čkaljinom kućom, [[2005]]. godine podignut mu je spomenik. Nekadašnja ulica [[Milinko Kušić|Milanka Kušića]], na [[Zvezdara (opština)|Zvezdari]] u Beogradu, od [[novembar|novembra]] [[2006]]. godine zove se po Miodragu Petroviću Čkalji. == Nadimak == Nadimak Čkalja dobio je kao dete. Nadimak mu je dao školski drug ''Jeftić'', jer je kao dete bio „''suvonjav i štrkljast''“. == Filmografija == {{Filmografija-domaći|glumca=Miodraga Petrovića Čkalje}} |- style="background:Lavender; text-align:center;" | colspan="4" | 1950.-te |- | 1950. || [[Jezero (film)|Jezero]] || |- | 1950. || [[Crveni cvet]] || |- | 1954. || [[Sumnjivo lice]] || |- | 1958. || [[Cetiri kilometra na sat]] || Profesor psihologije |- | 1959. || [[Tuđe dete]] (TV) || |- | 1959. || [[Maskarada]] || |- style="background:Lavender; text-align:center;" | colspan="4" | 1960.-te |- | 1960. || [[Diližansa snova]] || Kir Janja |- | 1960. || [[Ljubav i moda]] || Komercijalni direktor |- | 1960. || [[Autobiografija (film)|Autobiografija]] (TV) || Branislav Nušić |- | 1960. || [[Servisna stanica]] (serija) || Jordan |- | 1960. || [[Zajednički stan]] || Pepi |- | 1961. || [[Nema malih bogova]] || Jordan |- | 1961. || [[Serafimov klub]] (serija) || |- | 1961. || [[Sreća u torbi]] || Jordan |- | 1962. || [[Tri priče o Džefu Pitersu]] (TV) || Džef Piters |- | 1962. || [[Junaci dana]] (TV) || Postar Laka |- | 1963. || [[Kapetan Smelo srce]] || |- | 1963. || [[Detelina sa tri lista]] (serija) || |- | 1962-1963. || [[Muzej voštanih figura (serija)|Muzej voštanih figura]] (serija) || Čuvar Mita |- | 1964. || [[Na mesto, građanine Pokorni!]] || Bora Munja |- | 1964. || [[Instalater Štuks]] || |- | 1964. || [[Put oko sveta]] || Jovanče Micić |- | 1964. || [[Na slovo, na slovo]] (serija) || Čkalja |- | 1964. || [[Ateks]] || |- | 1964. || [[Narodni poslanik (film)|Narodni poslanik]] || Sreta Numera |- | 1965. || [[Popodne jednog Fauna (TV drama)|Popodne jednog Fauna]] || |- | 1965. || [[Licem u naličje]] (serija) || Spasoje |- | 1965. || [[Leđa Ivana Groznog]] (TV) || Ivan Grozni |- | 1966. || [[Orlovi rano lete]] || Poljar Lijan |- | 1966. || [[Servisna stanica]] (TV) || Jordan |- | 1966. || [[Crni sneg]] (serija) || Limar Cakan |- | 1966. || [[Ljudi i papagaji]] (serija) || Toza 'Sto posto' |- | 1967. || [[Ljubav do groba, poslednja]] || |- | 1967. || [[Lopovi, talenti i obožavaoci]] || |- | 1967. || [[Zlatna praćka]] || Sibin |- | 1967. || [[Zabavlja vas Mija Aleksić]] (serija) || |- | 1967. || [[Letovi koji se pamte]] (serija) || Seoski fotograf |- | 1967. || [[Krug dvojkom]] (serija) || Kondukter Daca |- | 1967. || [[Dežurna ulica]] (serija) || Slava |- | 1968. || [[Kad golubovi polete]] || Žika Afrika |- | 1968. || [[Višnja na Tašmajdanu]] || Profesor francuskog jezika |- | 1968. || [[Bećarska revija]] || |- | 1968. || [[Veseli povratak]] || |- | 1968. || [[Spavajte mirno]] (serija) || Srećko Napast |- | 1968. || [[Sačulatac]] (serija) || Neven Smartić |- | 1969. || [[Pokojnik]] (TV) || Anta Milosavljević |- | 1969. || [[Bog je umro uzalud]] || Predrag; Nenad |- | 1969. || [[Silom otac]] || Jovance Micić |- style="background:Lavender; text-align:center;" | colspan="4" | 1970.-te |- | 1970. || [[Čkalja (film)|Čkalja]] || |- | 1970. || [[Milorade, kam bek]] (TV) || Stric Gvozden |- | 1970. || [[Engleski onakav kakav se govori]] (TV) || Ezen |- | 1970. || [[Poezija Ogdena Nesa]] || |- | 1970. || [[Đido (TV drama)|Đido]] (TV) || Maksim |- | 1970. || [[Lepa parada]] || Krojac |- | 1970. || [[Biciklisti (film)|Biciklisti]] || Jiri |- | 1970. || [[Ljubav na seoski način]] (serija) || Gvozden Jovanović |- | 1970. || [[Prva ljubav (film, 1970, Jugoslavija)|Prva ljubav]] || |- | 1971. || [[TV telefoniranje]] || |- | 1971. || [[Sve od sebe]] (serija) || |- | 1971. || [[Operacija 30 slova]] (serija) || |- | 1972. || [[Koncert za komšije]] (TV) || |- | 1973. || [[Ljubavni slučaj sestre jednog ministra]] || |- | 1973. || [[Kamiondžije]] (serija) || Živadin Jarić Jare |- | 1973. || [[Dva kapitena]] (serija) || Kapiten TV gledalaca |- | 1973. || [[Kamiondžije|Paja i Jare]] || Živadin Jarić Jare |- | 1972-1973. || [[Obraz uz obraz]] (serija) || Čkalja |- | 1974. || [[Vlast (film)|Vlast]] (TV) || Miloje |- | 1975. || [[Slučaj šampiona]] (TV) || Bokan |- | 1975. || [[Momčine]] || |- | 1978. || [[Sedam plus sedam]] (serija) || |- | 1979. || [[Poletarac]] (serija) || |- style="background:Lavender; text-align:center;" | colspan="4" | 1980.-te |- | 1980. || [[Avanture Borivoja Šurdilovića]] || Blagoje Popović Firga |- | 1980. || [[Vruć vetar]] (serija) || Blagoje Popović Firga |- | 1980. || [[Samo za dvoje]] (TV) || Milorad Petrović |- | 1981. || [[Sijamci]] (serija) || Direktor osnovne skole |- | 1981. || [[Istorija bračnog loma u tri toma]] (TV) || Čkalja |- | 1984. || [[Kamiondžije opet voze]] || Živadin Jarić Jare |- | 1984. || [[Dr (film)|Dr]] (TV) || Blagoje |- | 1984. || [[Kamiondžije opet voze]] (serija) || Živadin Jarić |- | 1984. || [[Formula 1 (serija)|Formula 1]] (serija) || |- | 1986. || [[Neozbiljni Branislav Nušić]] (TV) || [[Branislav Nušić]] |- | 1987. || [[Bolji život]] (serija) || Ljubiša Branković |- | 1989. || [[Čkalja sa vama]] || |- | 1989. || [[Čkalja, snaga klade valja]] || |- style="background:Lavender; text-align:center;" | colspan="4" | 1990.-te |- | 1993. || [[Ruski car (film)|Ruski car]] (TV) || Milutin Nikolić |- | 1996. || [[To se samo svici igraju]] (serija) || |- | 1997. || [[Čkalja No. 1]] || |- | 1999. || [[Halo, ovde Čkalja]] (serija) || |- style="background:Lavender; text-align:center;" | colspan="4" | 2000.-te |- | 2000. || [[Mili i slatki, moj Đokice]] (TV) || Đorđe |} == Vanjske veze == * {{PORT.rs-person|27616|Miodrag Petrović Čkalja}} * {{IMDb ime|id=0678284|name=Miodrag Petrović Čkalja}} * [https://web.archive.org/web/20191017224859/http://www.novosti.rs/dodatni_sadrzaj/feljtoni.120.html?item_id=464 "Čkalja - MAG DUHA"], Ranko Munitić, ''Večernje novosti'', feljton, 15 nastavaka, 16 - 30 mart 2005. * [http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2003/10/22/srpski/K03102108.shtml „''Odlazak simbola smeha''“ - članak iz Glasa javnosti.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116062827/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2003/10/22/srpski/K03102108.shtml |date=2010-01-16 }} * [http://82.146.59.108/classik/stamps/?id=17374 Poštanska marka sa likom Miodraga Petrovića - Čkalje] {{Lifetime|1924|2003|Petrović, Miodrag Čkalja}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Biografije, Kruševac]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Srpski glumci]] [[Kategorija:Jugoslavenski filmski glumci]] [[Kategorija:Jugoslavenski teatarski glumci]] [[Kategorija:Jugoslavenski televizijski glumci]] kssrg3j9fc1ae7eu08mwd8e0tgu8ixx 0 114111 42716432 9063614 2026-11-05T12:32:34Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Robert Baden Powell]] na [[Robert Baden-Powell]] 9063614 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Baden-Powell USZ62-96893 (retouched and cropped).png|thumb|250px|Robert Baden Powell]] '''Sir Robert Badden Powell''' ([[London]], [[22. veljače]] [[1857]]. - [[Nyeri]], [[Kenija]], [[8. siječnja]] [[1941]].), osnivač [[izviđači|skautskog pokreta]] Nakon završetka školovanja pridružio se [[vojska|vojsci]] i postao časnik te se istaknuo u [[Burski rat|Burskom ratu]]. Vrativši se u [[Engleska|Englesku]] napisao je knjigu opisujući vještine kojima je u [[Afrika|Africi]] naučio svoje vojnike. Godina [[1907]]. smatra se godinom utemeljenja skautskog (izviđačkog) pokreta jer je 1. kolovoza 1907. godine Baden-Powell organizirao pokusni kamp za 20-ak dječaka na otočiću [[Brownsea]] u Engleskoj, te je potaknut njihovim oduševljenjem napisao knjigu '''''Scouting for Boys''''' (Izviđaštvo za dječake). Od tada se skautizam zapanjujućom brzinom proširio cijelim svijetom i tisuće dječaka željele su pridružiti se pokretu. Godine [[1910]]. osniva ženski skautski pokret i u potpunosti se posvećuje skautizmu, u čemu je imao podršku svoje 30 godina mlađe supruge Olave. Prvi [[jamboree]] održan je [[1920]]. godine u [[London]]u i na njemu sir Robert postaje Glavni skaut svijeta te predsjednik Svjetskog skautskog pokreta, a [[1930]]. Olave Baden-Powell predsjednicom Ženskog skautskog udruženja. Oboje su rođeni na isti dan, [[22. veljače]], te se od 1926. ovaj datum slavi i obilježava u obje svjetske organizacije na poseban način. Poznat je i pod nazivom BP Day (Be Prepared - Budi pripravan), odnosno Thinking Day. {{Lifetime|1857|1941|Baden Powell, Robert}} {{Commonscat|Robert Baden-Powell}} [[Kategorija:Izviđači]] [[Kategorija:Biografije, Ujedinjeno Kraljevstvo]] mi53i8lxsjieuujrlyureu6lg19clpv 42716434 42716432 2026-11-05T12:33:34Z Edgar Allan Poe 29250 42716434 wikitext text/x-wiki {{Izvor}} {{Sređivanje}} [[Datoteka:Baden-Powell USZ62-96893 (retouched and cropped).png|thumb|250px|Robert Baden Powell]] {{Commonscat|Robert Baden-Powell}} '''Sir Robert Badden Powell''' ([[London]], [[22. veljače]] [[1857]]. - [[Nyeri]], [[Kenija]], [[8. siječnja]] [[1941]].), osnivač [[izviđači|skautskog pokreta]] Nakon završetka školovanja pridružio se [[vojska|vojsci]] i postao časnik te se istaknuo u [[Burski rat|Burskom ratu]]. Vrativši se u [[Engleska|Englesku]] napisao je knjigu opisujući vještine kojima je u [[Afrika|Africi]] naučio svoje vojnike. Godina [[1907]]. smatra se godinom utemeljenja skautskog (izviđačkog) pokreta jer je 1. kolovoza 1907. godine Baden-Powell organizirao pokusni kamp za 20-ak dječaka na otočiću [[Brownsea]] u Engleskoj, te je potaknut njihovim oduševljenjem napisao knjigu '''''Scouting for Boys''''' (Izviđaštvo za dječake). Od tada se skautizam zapanjujućom brzinom proširio cijelim svijetom i tisuće dječaka željele su pridružiti se pokretu. Godine [[1910]]. osniva ženski skautski pokret i u potpunosti se posvećuje skautizmu, u čemu je imao podršku svoje 30 godina mlađe supruge Olave. Prvi [[jamboree]] održan je [[1920]]. godine u [[London]]u i na njemu sir Robert postaje Glavni skaut svijeta te predsjednik Svjetskog skautskog pokreta, a [[1930]]. Olave Baden-Powell predsjednicom Ženskog skautskog udruženja. Oboje su rođeni na isti dan, [[22. veljače]], te se od 1926. ovaj datum slavi i obilježava u obje svjetske organizacije na poseban način. Poznat je i pod nazivom BP Day (Be Prepared - Budi pripravan), odnosno Thinking Day. {{Authority control}} {{Biog-začetak}} {{Lifetime|1857|1941|Baden Powell, Robert}} [[Kategorija:Izviđači]] [[Kategorija:Biografije, Ujedinjeno Kraljevstvo]] 0bmlo56baxbazth5lteew35faiwissy 2 114847 42716564 42716042 2026-11-05T19:21:11Z Duma 16555 /* Termoregulacija kod životinja */ 42716564 wikitext text/x-wiki Članci koje sam napisala na hr wiki prebačeni ovdje, novi članci na ovoj wiki: == Ptice == {{div col}} * [[Medovođe]] * [[Bukavac nebogled]] * [[Papige]] * [[Plavoleđa mišjakinja]] * [[Prave kukavice]] * [[Ptica sekretar]] * [[Loriji]] * [[Riječni vodomari]] * [[Australski bukavac]] * [[Kakapo]] * [[Ćubaste čiope]] * [[Uljašica]] * [[Jakamari]] * [[Jastreb]] * [[Vodosjeci]] * [[Strigopidae]] * [[Čigre]] * [[Američki bukavac]] * [[Crveno-modra ara]] * [[Kakadui]] * [[Tukani]] * [[Svračci]] * [[Phaethontidae]] * [[Nimfa (ptica)]] * [[Kljunorošci]] * [[Guarauna]] * [[Velika rujnica]] * [[Kratkoprsti kobac]] * [[Dugorepa sjenica]] * [[Šljuke sjemenjarke]] * [[Mala njorka]] * [[Smeđi kivi]] * [[Neomorphinae]] * [[Botaurinae]] * [[Južnoamerički bukavac]] * [[Češljugar]] * [[Crkavica]] * [[Kostoberina]] * [[Lisasta guska]] * [[Veliki pomornik]] * [[Patka lastarka]] * [[Utva]] * [[Planinska ševa]] * [[Eja strnjarica]] * [[Nandu]] * [[Gusjenicojedi]] * [[Dugorepe sjenice]] * [[Bluna]] * [[Velika čaplja]] * [[Mala prutka]] * [[Patka kreketaljka]] * [[Kukuvije]] * [[Šumski pupavci]] * [[Pilari]] * [[Čaplja govedarica]] * [[Vijoglav]] * [[Žako]] * [[Pomornici]] * [[Dromah]] * [[Todiji]] * [[Zlatovrane]] * [[Kukavičja modrivrana]] * [[Dolinske modrivrane]] * [[Pčelarice]] * [[Vodeni vodomari]] * [[Vodomari dupljaši]] * [[Šarenoglava patka]] * [[Žunice]] * [[Bradonjice]] * [[Čiope]] * [[Cvjetne ptice]] * [[Ševe]] * [[Brljci]] * [[Medosasi]] * [[Obični ćuk]] * [[Neornithes]] * [[Harpija (ptica)]] * ''[[Vermivora]]'' {{div col end}} == Gljive == {{div col}} * [[Vještičino srce]] * [[Rujnica]] * [[Vukovo meso]] * [[Đurđevača]] * [[Smrčci]] * [[Vrganj]] * [[Baršunasta panjevčica]] * [[Maglenka]] * [[Djevojačka krasnica]] * [[Zlatna krasnica]] * [[Crvena krasnica]] * [[Modrikača]] * [[Zelenka]] * [[Kraljevka]] * [[Jablanovača]] * [[Žućkasta pupavka]] * ''[[Amanita]]'' * [[Klobuk (gljiva)]] * [[Mikologija]] * [[Himenij]] * [[Stručak]] * [[Otisak spora]] * [[Micetizam]] * [[Jestiva gljiva]] * [[Nematofagna gljiva]] * [[Hlamidospora]] * [[Teliospora]] * [[Heterotalizam]] * [[Dikarion]] * [[Monokarion]] * [[Plazmogamija]] * [[Eciospora]] * [[Ecij]] * [[Peridij]] * [[Gleba]] * [[Kapilicij]] * [[Kukica]] * [[Homotalizam]] * [[Urediniospora]] * [[Pikniospora]] * [[Heterokarion]] * [[Kopčasta veza]] * [[Gasteroidna gljiva]] * [[Volva]] * [[Bazidiokarp]] {{div col end}} == Biljke == {{div col}} * [[Paludarij]] * [[Vrt u boci]] * [[Wardova kutija]] * [[Orhidelirij]] * [[Pteridomanija]] * ''[[The Ferns of Great Britain and Ireland]]'' * [[Otiskivanje prirode]] * ''[[Peristeria elata]]'' * ''[[Sterculia apetala]]'' * [[Graminoid]] * [[Širokolisna zeljasta biljka]] * [[Potporni korijen]] * [[Miješak]] * [[Podrast]] * [[Biljni sok]] * [[Anoksigena fotosinteza]] * [[Kriptogam]] * [[Zoospora]] * [[Gametangij]] * [[Zigospora]] * [[Oogonij]] * [[Arhegonij]] * [[Anteridij]] * [[Ombrofob]] * [[Haustorij]] {{div col end}} == Životinje == {{div col}} * [[Pirka]] * [[Tasmanski vrag]] * [[Vitoroga antilopa]] * [[Afrički mravojed]] * [[Rakun]] * [[Crveni panda]] * [[Snježni leopard]] * [[Vicenteova otrovna žaba]] * ''[[Stephanolepis hispidus]]'' * ''[[Tachyspiza virgata]]'' * ''[[Odocoileus]]'' * [[Morski puž]] * [[Patuljasti troprsti ljenjivac]] * [[Terarij]] * [[Grabežljiva riba]] * [[Knidosak]] * [[Unkenrefleks]] * [[Mikrofauna]] * [[Jazbina (životinje)]] * [[Cerate]] * [[Zooksantela]] * [[Insekti u medicini]] * [[Paučnjaci u medicini]] * [[Ekomorfi Anolisa]] * [[Intraspecijsko prepoznavanje]] * [[Digitigradno kretanje]] * [[Plantigradno kretanje]] * [[Oligoleksija]] * [[Polileksija]] {{div col end}} == Ekologija == {{div col}} * [[Fauna Australije]] * [[Fauna Škotske]] * [[Megafauna]] * [[Šuma kelpa]] * [[Neritička zona]] * [[Pelagijska zona]] * [[Planinski travnjaci i šikare]] * [[Širokolisne i mješovite šume umjerenih predjela]] * [[Mediteranske šume i šikare]] * [[Tropske i subtropske vlažne širokolisne šume]] * [[Pustinje i vegetacija sušnih oblasti]] * [[Tropski i subtropski travnjaci, savane i šikare]] * [[Hladni izvori]] * [[Hidrotermalni izvori]] * [[Koraljni greben]] * [[Dužina od njuške do otvora]] * [[Osteološki korelat]] * [[Meristika]] * [[Generalističke i specijalističke vrste]] * [[Kozmopolitska rasprostranjenost]] * [[Areal kretanja]] * [[Hipoteza o oslobađanju mezopredatora]] * [[Ekološko oslobađanje]] * [[Sesilnost]] * [[Bioerozija]] * [[Vodni stres]] * [[Raspon nelimitirajuće dostupnosti vode]] * [[Raspoloživi vodni kapacitet]] * [[Tačka trajnog venuća]] * [[Kontinuum tlo–biljka–atmosfera]] * [[Arborealno kretanje]] * [[Fosorijalna životinja]] * [[Aerobna digestija]] * [[Hipoteza o oslobađanju od neprijatelja]] * [[Kurzorijalna životinja]] * [[Hipoteza gradijenta stresa]] * [[Brahijacija]] * [[Ključna vrsta]] * [[Bioakumulacija]] * [[Biomagnifikacija]] * [[Paradoks planktona]] * [[Alfa raznolikost]] * [[Bogatstvo vrsta]] * [[Plastisfera]] * [[Mezopredator]] * [[Inkvilinizam]] * [[Krovna vrsta]] * [[Ekotop]] * [[Antitropsko rasprostranjenje]] {{div col end}} == Evolucija == {{div col}} * [[Dubokomorski gigantizam]] * [[Otočna patuljastost]] * [[Disgenika]] * [[Evolutivna zamka]] * [[Ekološka zamka]] * [[Perceptivna zamka]] * [[Evolutivna radijacija]] * [[Neadaptivna radijacija]] * [[Neekološka specijacija]] * [[Biološka tamna materija]] * [[Mezozojsko-kenozojsko širenje]] * [[Hipoteza o Crvenom kralju]] * [[Kontinuum mutualizma i parazitizma]] * [[Fenotipski disparitet]] * [[Evolutivna utrka u naoružanju]] * [[Avalonska eksplozija]] * [[Evolutivni kompromis]] * [[Filogenetska inercija]] * [[Plesiomorfija i simplesiomorfija]] * [[Hipoteza dvorske lude]] * [[Potisak prošlosti]] * [[Autapomorfija]] * [[Komparativna biologija]] {{div col end}} == Razno == {{div col}} * [[Dinosaur Planet]] * [[Šetnja s dinosaurima]] * [[Šetnja s čudovištima]] * [[Šetnja sa zvijerima]] * [[Šetnja s pećinskim ljudima]] * [[Ljuba]] * [[Život na Marsu]] * [[Davorin Popović]] * [[Frutiger Aero]] * [[Blobjekt]] * [[Solarpunk]] * [[Ahilova peta]] * [[Y2K]] * [[Biopunk]] * [[Populuxe]] * [[Raygun Gothic]] * [[Visoka tehnologija]] * [[Ludi naučnik]] * [[Mikoheterotrofija]] * [[Anautogenija]] * [[Vitelogeneza]] * [[Izolecitalna jajna ćelija]] * [[Telolecitalna jajna ćelija]] * [[Centrolecitalna jajna ćelija]] * [[Pasteurova tačka]] * [[Pasteurov efekat]] * [[Bazen L'Atalante]] * [[Mikroaerofil]] * [[Aerotolerantni anaerob]] * [[Canfieldov okean]] * [[Crveni rub]] * [[Rana Zemlja]] * [[Hipoteza o ljubičastoj Zemlji]] * [[Fotopigment]] * [[Primarna atmosfera]] * [[Sjenovita biosfera]] * [[Aerobni organizam]] * [[Obligatni aerob]] * [[Kinetotrof]] * [[Superokean]] * [[Suessov efekat]] * [[Lava planeta]] * [[Vinogradskijev stupac]] * [[Koraljni pijesak]] * [[Zvjezdani vjetar]] * [[Zvjezdana korona]] * [[Fotosintetski pigment]] * [[Mjehur zvjezdanog vjetra]] * [[Fakultativno anaerobni organizam]] * [[Epaksijalni i hipaksijalni mišići]] * [[Sekundarna atmosfera]] * [[Paradoks slabog mladog Sunca]] * [[Prebiotička atmosfera]] * [[Anaerobna respiracija]] * [[Bakterijske ćelijske morfologije]] * [[Duboko vrijeme]] * [[Svijet pare]] * [[Htonska planeta]] * [[Hipotetski astronomski objekat]] * [[Blaneta]] * [[Planeta bez jezgre]] * [[Cirkulplanetarni disk]] * [[Emperipoleza]] * [[Kriptogram]] * [[Peripoleza]] * [[Trbušasti mišić lista]] * [[Entoza]] * [[Ispuštanje plinova]] * [[Lizogenija]] * [[Lizogen]] * [[Moron]] * [[Litički ciklus]] * [[Arbitrij]] * [[Profag]] * [[Mobilom]] * [[Prirodna kompetentnost]] * [[Pomoćni virus]] * [[Heterodont]] * [[Nehomologna rekombinacija]] * [[Polarna mutacija]] * [[Obrnuti tok elektrona]] * [[Fagoptoza]] * [[Mikrografija]] * [[Izbirljivi organizam]] * [[Obligatni anaerob]] * [[Zigotska indukcija]] * [[Paleoatmosfera]] * [[Zvjezdana atmosfera]] * [[Ameboflagelat]] * [[Nitrificirajuće bakterije]] {{div col end}} == Znakovi smrti == {{div col}} * [[Postmortalni interval]] {{div col end}} == Ekstremofili == {{div col}} * [[Kapnofil]] * [[Acidofil]] * [[Hipolit (ekstremofil)]] * [[Lipofilna bakterija]] * [[Litofil]] * [[Metalotolerantni organizam]] * [[Osmofil]] * [[Psamofil]] * [[Snotit]] * [[Radiotrofne gljive]] {{div col end}} == Biološka pravila == {{div col}} * [[Biološka ograničenja]] * [[Carrierovo ograničenje]] * [[Emeryjevo pravilo]] * [[Eichlerovo pravilo]] * [[Fosterovo pravilo]] * [[Jordanovo pravilo]] * [[Harrisonovo pravilo]] * [[Rosino pravilo]] * [[Renschovo pravilo]] * [[Lackov princip]] * [[Allenovo pravilo]] * [[Glogerovo pravilo]] * [[Rapoportovo pravilo]] {{div col end}} == Termoregulacija kod životinja == {{div col}} * [[Gigantotermija]] * [[Stenoterm]] * [[Heterotermija]] * [[Bradimetabolizam]] * [[Tahiaerobnost]] * [[Bradiaerobnost]] * [[Termolabilnost]] * [[Mezoterm]] * [[Homeotermija]] * [[Ektoterm]] {{div col end}} == Slušni aparati == {{div col}} * [[Slušni aparat za dugotrajno nošenje]] * [[Indeks kvalitete govora slušnog aparata]] {{div col end}} == Načini ishrane == {{div col}} * [[Arahnofagija]] * [[Kukcojed]] * [[Oofagija]] * [[Avivor]] * [[Entomofagija]] * [[Ksilofagija]] * [[Mizocitoza]] * [[Mikrobivornost]] * [[Bakterivor]] * [[Saprofagija]] * [[Tanatofag]] * [[Mukofagija]] * [[Vermivor]] * [[Florivor]] * [[Hipokarnivor]] * [[Hiperkarnivor]] * [[Spongivor]] * [[Folivor]] * [[Ksenofagija]] * [[Graminivor]] * [[Pedofagija]] * [[Razlagač]] * [[Geofagija]] * [[Vršni predator]] * [[Ofiofagija]] * [[Nektarivor]] * [[Interakcije potrošača i resursa]] * [[Saprotrofna ishrana]] * [[Holozojska ishrana]] * [[Heterotrofna ishrana]] * [[Lepidofagija]] * [[Piscivor]] * [[Hematofagija]] * [[Mirmekofagija]] * [[Koraljivor]] * [[Gljiva mesožderka]] * [[Oligofagija]] * [[Fotoautotrof]] * [[Durofagija]] * [[Litoautotrof]] * [[Moluskivori]] * [[Placentofagija]] * [[Predacija jaja]] * [[Ljudožderna životinja]] * [[Odvikavanje od dojenja]] * [[Frugivori]] * [[Predacija sjemena]] * [[Melivorija]] * [[Planktivor]] * [[Nekrofagi]] * [[Autotrof]] * [[Hemolitoautotrof]] * [[Palinivor]] * [[Osteofagija]] * [[Plastivor]] * [[Fungivor]] * [[Radiosinteza (metabolizam)]] * [[Litotrof]] * [[Organotrof]] * [[Mezokarnivor]] * [[Kleptoparazitizam]] * [[Grabežljivi dinoflagelati]] * [[Krmna hrana]] * [[Autokanibalizam]] * [[Fakultativni parazit]] * [[Parazitizam]] {{div col end}} == Videoigre i sl. == {{div col}} * ''[[Skateboard Park Tycoon]]'' * ''[[Plant Tycoon]]'' * ''[[Fish Tycoon]]'' * ''[[Feeding Frenzy 2]]'' * ''[[Feeding Frenzy]]'' * ''[[Big Kahuna Reef]]'' * ''[[Ricochet Lost Worlds]]'' * ''[[Virtual Villagers]]'' * ''[[Dino Island]]'' * ''[[Zoo Tycoon 2]]'' * ''[[Brother Bear (videoigra)]]'' * ''[[Tarzan (videoigra)]]'' * ''[[Atlantis Underwater Tycoon]]'' * ''[[School Tycoon]]'' * ''[[Diner Dash]]'' * ''[[Ratatouille (videoigra)]]'' * ''[[Madagascar (videoigra)]]'' * ''[[Age of Mythology]]'' * ''[[Tribal Trouble]]'' * ''[[ThinkTanks]]'' * ''[[Hugo: Bukkazoom!]]'' * ''[[Mall Tycoon]]'' * ''[[Bliss (fotografija)]]'' * ''[[Moon Tycoon]]'' * ''[[Deep Sea Tycoon]]'' * ''[[So Blonde]]'' * ''[[Ankh (videoigra)]]'' * ''[[Red Moon Desert]]'' * ''[[RimWorld]]'' * ''[[Spy Fox 2: "Some Assembly Required"]]'' * ''[[The Oregon Trail (1985)]]'' * ''[[Alien Hominid]]'' * ''[[Faunasphere]]'' * ''[[Platypus]]'' {{div col end}} == Kultura i historija == {{div col}} * Sažetak novela Dekamerona (uklopljeno u [[Dekameron]]) * [[Ezopove basne]] * [[Faust]] * [[Childe Harold's Pilgrimage]] * [[Nauka u renesansi]] * [[Visoki srednji vijek]] * [[Srednjovjekovno domaćinstvo]] * [[Demografija srednjeg vijeka]] * [[Kriza kasnog srednjeg vijeka]] * [[Renesansa 12. vijeka]] * [[Kasni srednji vijek]] * [[Srednjovjekovna književnost]] * ''[[Livre des Merveilles du Monde]]'' * [[Saski ratovi]] * [[Velika glad 1315–1317]] * [[Makedonska renesansa]] * [[Makedonska umjetnost (bizantska)]] * [[Pariški psaltir]] * [[Sedmi križarski rat]] * [[Peti križarski rat]] * [[Šesti križarski rat]] * [[Aleksandrijski križarski rat]] * [[Pastirski križarski rat (1251)]] * [[Pastirski križarski rat (1320)]] * [[Bosanski križarski rat]] * [[Prvi švedski križarski rat]] * [[Treći švedski križarski rat]] * [[Drugi švedski križarski rat]] * [[Norveški križarski rat]] * [[Vojni pohod na Baleare 1113–1115]] * [[Berberski križarski rat]] * [[Deveti križarski rat]] * [[Osmanska invazija Otranta]] * [[Varninski križarski rat]] * [[Križarski rat 1197]] * [[Vendski križarski rat]] * [[Mletački križarski rat]] * [[Sjeverni križarski ratovi]] * [[Savojski križarski rat]] * [[Sijenska škola]] * [[Bolonjska škola]] * [[Lukanska škola]] * [[Ferarska škola]] * [[Firentinska škola]] * [[Barunski križarski rat]] * [[Livonski križarski rat]] * [[Livonska rimovana hronika]] * [[Prvi novgorodski ljetopis]] * [[Hronika Henrika od Livonije]] * [[Trgovačka ruta od Varjaga do Grka]] * [[Despenserov križarski rat]] * [[Šansonijer]] * [[Pergaminho Sharrer]] * [[Cancioneiro da Vaticana]] * [[Cancioneiro da Biblioteca Nacional]] * ''[[Il Canzoniere]]'' * [[Düsseldorfska slikarska škola]] * [[Evropski dan sjećanja na žrtve svih totalitarnih i autoritarnih režima]] * [[Froissartove Hronike]] * [[Fridrihovski rokoko]] * [[Zapadno slikarstvo]] * [[Trgovačka ruta Volga]] * [[Grčki učenjaci u renesansi]] * [[Novo učenje]] * [[Popis renesansnih humanista]] * [[Renesansni humanizam]] * [[Dolce Stil Novo]] * [[Flamansko slikarstvo]] * [[Holandsko i flamansko renesansno slikarstvo]] * [[Renesansni latinski jezik]] * [[Renesansni humanizam u Sjevernoj Evropi]] * [[Lublinska renesansa]] * [[Španska renesansa]] * [[Engleska renesansa]] * [[Normanski i srednjovjekovni London]] * [[London u periodu Tudora]] * [[London u periodu Stuarta]] * [[London u 18. vijeku]] * [[Talijanska renesansa]] * [[Francuska renesansa]] * [[De humani corporis fabrica]] * [[Njemačka renesansa]] * [[Renesansa u Nizozemskim]] * [[Portugalska renesansa]] * [[Poljska renesansa]] * [[Belle Époque]] * [[Dekadentni pokret]] * [[Vesele devedesete]] * [[Mašinsko doba]] * [[Edisonada]] * [[Robinzonada]] * ''[[Le Temps]]'' * [[Miletska priča]] * [[Romantizam u nauci]] {{div col end}} == Jules Verne == {{div col}} * ''[[Un prêtre en 1839]]'' * ''[[Le Testament d'un excentrique]]'' * ''[[L'École des Robinsons]]'' * ''[[Un hivernage dans les glaces]]'' * ''[[Une ville flottante]]'' * ''[[Put oko svijeta za osamdeset dana]]'' * ''[[Un drame au Mexique]]'' * ''[[Un drame dans les airs]]'' * ''[[Voyages et Aventures du capitaine Hatteras]]'' * ''[[L'Étonnante Aventure de la Mission Barsac]]'' * ''[[Le Phare du bout du monde]]'' * ''[[L'Invasion de la mer]]'' * ''[[Maître Zacharius ou l'horloger qui avait perdu son âme, tradition genevoise]]'' * ''[[Les Confessions]]'' * ''[[Mathias Sandorf]]'' * ''[[De la Terre à la Lune]]'' * ''[[Autour de la Lune]]'' * ''[[Robur-le-Conquérant]]'' * ''[[Voyage à reculons en Angleterre et en Ecosse]]'' * ''[[Seconde patrie]]'' * ''[[Paris au XXe siècle]]'' * ''[[Michel Strogoff]]'' * ''[[L'Île mystérieuse]]'' * ''[[Face au drapeau]]'' * ''[[Le Pays des fourrures]]'' * ''[[Aventures de trois Russes et de trois Anglais dans l'Afrique australe]]'' * ''[[La Jangada - Huit Cents lieues sur l'Amazone]]'' * ''[[Le Rayon vert]]'' * ''[[Kéraban-le-têtu]]'' * ''[[L’Archipel en feu]]'' * ''[[Un Billet de loterie]]'' * ''[[Le Chemin de France]]'' * ''[[César Cascabel]]'' * ''[[Mistress Branican]]'' * ''[[Le Château des Carpathes]]'' * ''[[Claudius Bombarnac]]'' * ''[[Clovis Dardentor]]'' * ''[[Le Superbe Orénoque]]'' * ''[[Le Village aérien]]'' * ''[[Les Histoires de Jean-Marie Cabidoulin]]'' * ''[[Les Frères Kip]]'' * ''[[Bourses de voyage]]'' * ''[[Un drame en Livonie]]'' * ''[[Maître du monde]]'' * ''[[Martin Paz]]'' * ''[[Le Comte de Chanteleine]]'' * ''[[Les forceurs de blocus]]'' * ''[[Une ville idéale]]'' * ''[[Les Révoltés de la Bounty]]'' * ''[[Gil Braltar]]'' * ''[[L'Éternel Adam]]'' * ''[[L’Agence Thompson et Co]]'' * ''[[La Chasse au météore]]'' * ''[[Le Pilote du Danube]]'' * ''[[Les naufragés du "Jonathan"]]'' * ''[[Le Secret de Wilhelm Storitz]]'' * ''[[Le Docteur Ox]]'' * [[Verneova erupcija]] * [[Michel Verne]] * ''[[La maison à vapeur]]'' * ''[[Le Volcan d'or]]'' * ''[[Les Tribulations d'un Chinois en Chine]]'' * ''[[Les Indes noires]]'' * ''[[L'Étoile du sud]]'' * ''[[Nord contre Sud]]'' * ''[[Famille-sans-nom]]'' * ''[[Sans dessus dessous]]'' * ''[[Mirifiques Aventures de Maître Antifer]]'' * ''[[Le Sphinx des glaces]]'' * ''[[Frritt-Flacc]]'' * ''[[La Journée d’un journaliste américain en 2889]]'' * ''[[Le Chancellor: Journal du passager J.-R. Kazallon]]'' * ''[[Deux ans de vacances]]'' * ''[[Les Cinq cents millions de la Bégum]]'' * ''[[L'Île à hélice]]'' * ''[[Une fantaisie du docteur Ox]]'' * ''[[Hector Servadac]]'' * ''[[P'tit-Bonhomme]]'' * ''[[Voyage à travers l'impossible]]'' * ''[[Voyages extraordinaires]]'' * [[Kulturološki utjecaj Julesa Vernea]] {{div col end}} == Prethistorija == {{div col}} * ''[[Gojirasaurus]]'' * ''[[Coelophysis]]'' * ''[[Deinocheirus]]'' * ''[[Gallimimus]]'' * ''[[Ornithomimus]]'' * ''[[Staurikosaurus]]'' * ''[[Eoraptor]]'' * ''[[Dilophosaurus]]'' * ''[[Ceratosaurus]]'' * ''[[Abelisaurus]]'' * ''[[Carnotaurus]]'' * ''[[Piatnitzkysaurus]]'' * ''[[Oviraptor]]'' * [[Saurischia]] * [[Teropodi]] * ''[[Deinonychus]]'' * ''[[Spinosaurus]]'' * [[Fiziologija dinosaura]] * ''[[Scipionyx]]'' * ''[[Microraptor]]'' * [[Sauropodomorfi]] * ''[[Achillobator]]'' * ''[[Mahakala]]'' * [[Dromeosauridi]] * [[Oviraptoridi]] * [[Tireofori]] * ''[[Pisanosaurus]]'' * [[Dilofosauridi]] * [[Ceratosauri]] * [[Ankilosauri]] * [[Hadrosauridi]] * [[Celurosauri]] * ''[[Edmontosaurus]]'' * ''[[Eustreptospondylus]]'' * ''[[Shuvuuia]]'' * ''[[Dromaeosaurus]]'' * [[Kompsognatidi]] * [[Ornitopodi]] * ''[[Ouranosaurus]]'' * [[Celofisoidi]] * [[Alosauroidi]] * [[Abelisauridi]] * [[Terizinosauri]] * ''[[Dilong]]'' * ''[[Troodon]]'' * ''[[Compsognathus]]'' * ''[[Pelecanimimus]]'' * ''[[Unenlagia]]'' * ''[[Ornitholestes]]'' * ''[[Therizinosaurus]]'' * ''[[Caudipteryx]]'' * ''[[Bambiraptor]]'' * ''[[Alvarezsaurus]]'' * [[Ornitomimosauri]] * [[Deinonihosauri]] * ''[[Hesperornis]]'' * ''[[Avimimus]]'' * ''[[Mei]]'' * [[Spinosauridi]] * ''[[Velociraptor]]'' * [[Alvarezsauridi]] * [[Maniraptoriformi]] * [[Hererasauridi]] * ''[[Sinornithosaurus]]'' * [[Celuridi]] * [[Dromeosaurini]] * [[Trudontidi]] * ''[[Dryosaurus]]'' * ''[[Heterodontosaurus]]'' * [[Iguanodonti]] * ''[[Camptosaurus]]'' * ''[[Corythosaurus]]'' * ''[[Hypsilophodon]]'' * ''[[Othnielosaurus]]'' * ''[[Tenontosaurus]]'' * ''[[Orodromeus]]'' * [[Pterosauri]] * [[Pahicefalosauri]] * ''[[Pachycephalosaurus]]'' * ''[[Dracorex]]'' * ''[[Stegoceras]]'' * ''[[Prenocephale]]'' * ''[[Maiasaura]]'' * ''[[Homalocephale]]'' * ''[[Edmontonia]]'' * ''[[Polacanthus]]'' * ''[[Sauropelta]]'' * [[Nodosauridi]] * ''[[Nodosaurus]]'' * ''[[Minmi]]'' * [[Ankilosauridi]] * ''[[Antarctopelta]]'' * ''[[Mymoorapelta]]'' * ''[[Gastonia]]'' * ''[[Minotaurasaurus]]'' * ''[[Ankylosaurus]]'' * ''[[Dyoplosaurus]]'' * ''[[Euoplocephalus]]'' * ''[[Scelidosaurus]]'' * [[Stegosauri]] * [[Ceratopsi]] * ''[[Parksosaurus]]'' * ''[[Huayangosaurus]]'' * ''[[Hesperosaurus]]'' * ''[[Wuerhosaurus]]'' * ''[[Tuojiangosaurus]]'' * ''[[Kentrosaurus]]'' * ''[[Tsintaosaurus]]'' * ''[[Olorotitan]]'' * ''[[Shantungosaurus]]'' * ''[[Hypacrosaurus]]'' * ''[[Gryposaurus]]'' * ''[[Prosaurolophus]]'' * ''[[Saurolophus]]'' * ''[[Postosuchus]]'' * ''[[Doedicurus]]'' * ''[[Dinofelis]]'' * ''[[Megaloceros]]'' * ''[[Megatherium]]'' * ''[[Hyaenodon]]'' * ''[[Deinotherium]]'' * ''[[Archaeotherium]]'' * ''[[Chalicotherium]]'' * ''[[Scutellosaurus]]'' * ''[[Othnielia]]'' * ''[[Micropachycephalosaurus]]'' * ''[[Titanoceratops]]'' * [[Anurognatidi]] * [[Dimorfodontidi]] * [[Ramforinkidi]] * [[Aždarkidi]] * [[Ornitokajridi]] * [[Pteranodontidi]] * [[Tapežaridi]] * ''[[Moeritherium]]'' * ''[[Eudimorphodon]]'' * ''[[Sordes]]'' * ''[[Tapejara]]'' * ''[[Sharovipteryx]]'' * ''[[Propalaeotherium]]'' * ''[[Ambulocetus]]'' * ''[[Pakicetus]]'' * ''[[Anurognathus]]'' * ''[[Dorudon]]'' * ''[[Rodhocetus]]'' * [[Ambulocetidi]] * [[Remingtonocetidi]] * [[Bazilosauridi]] * ''[[Jeholopterus]]'' * ''[[Dimorphodon]]'' * [[Dinocefali]] * [[Terapsidi]] * [[Anteosauri]] * [[Biarmosuki]] * [[Gorgonopsi]] * [[Tetanure]] * ''[[Monolophosaurus]]'' * [[Arheoceti]] * ''[[Dorygnathus]]'' * ''[[Buitreraptor]]'' * [[Protocetidi]] * ''[[Kutchicetus]]'' * ''[[Remingtonocetus]]'' * ''[[Hatzegopteryx]]'' * [[Pakicetidi]] * ''[[Quetzalcoatlus]]'' * ''[[Ornithocheirus]]'' * ''[[Tropeognathus]]'' * ''[[Macrauchenia]]'' * ''[[Pteranodon]]'' * ''[[Maiacetus]]'' * ''[[Protocetus]]'' * ''[[Paraceratherium]]'' * ''[[Anhanguera]]'' * ''[[Tupuxuara]]'' * ''[[Nyctosaurus]]'' * ''[[Homo gautengensis]]'' * ''[[Ardipithecus]]'' * ''[[Paranthropus]]'' * ''[[Homo heidelbergensis]]'' * ''[[Homo floresiensis]]'' * ''[[Australopithecus]]'' * ''[[Australopithecus bahrelghazali]]'' * ''[[Australopithecus garhi]]'' * ''[[Australopithecus anamensis]]'' * ''[[Paranthropus aethiopicus]]'' * ''[[Paranthropus robustus]]'' * ''[[Paranthropus boisei]]'' * [[Rane ljudske migracije]] * [[Ichthyostegalia]] * [[Paleoantropologija]] * ''[[Pterodactylus]]'' * [[Hipoteza o multiregionalnom porijeklu modernog čovjeka]] * ''[[Cearadactylus]]'' * ''[[Geosternbergia]]'' * [[Pterodaktiloidi]] * [[Ramforinkoidi]] * ''[[Pterodaustro]]'' * ''[[Arambourgiania]]'' * ''[[Campylognathoides]]'' * ''[[Pterorhynchus]]'' * ''[[Coloborhynchus]]'' * ''[[Istiodactylus]]'' * ''[[Ludodactylus]]'' * ''[[Preondactylus]]'' * ''[[Peteinosaurus]]'' * ''[[Angustinaripterus]]'' * ''[[Bellubrunnus]]'' * ''[[Sericipterus]]'' * ''[[Scaphognathus]]'' * [[Popis rodova pterosaura]] * ''[[Aerotitan]]'' * ''[[Amblydectes]]'' * ''[[Aerodactylus]]'' * [[Popis rodova dinosaura]] * ''[[Bakonydraco]]'' * ''[[Ctenochasma]]'' * ''[[Cycnorhamphus]]'' * ''[[Dsungaripterus]]'' * ''[[Feilongus]]'' * ''[[Germanodactylus]]'' * ''[[Gnathosaurus]]'' * ''[[Zhejiangopterus]]'' * ''[[Tupandactylus]]'' * ''[[Thalassodromeus]]'' * ''[[Rhamphorhynchus]]'' * ''[[Sinopterus]]'' * ''[[Ningchengopterus]]'' * [[Klasifikacija dinosaura]] * ''[[Nemicolopterus]]'' * ''[[Liaoningopterus]]'' * ''[[Lonchodectes]]'' * ''[[Nurhachius]]'' * ''[[Noripterus]]'' * ''[[Haopterus]]'' * [[Filogenija pterosaura]] * [[Alosauridi]] * [[Terizinosauridi]] * [[Plateosauridi]] * [[Ceratosauridi]] * [[Abelisauri]] * ''[[Homo naledi]]'' * [[Efekat recentnosti]] * [[Signor-Lippsov efekat]] * [[Jaz sauropoda]] * [[Paleoparazitologija]] * [[Arheoparazitologija]] {{div col end}} fkzjq83l7b7yi2hlu2jsvcjsueawlqa 0 116162 42716427 42670565 2026-11-05T12:05:13Z Edgar Allan Poe 29250 42716427 wikitext text/x-wiki {{Infokutija nogometaš | imenogometaša = Cristiano Ronaldo | slika = Cristiano Ronaldo 2018.jpg | punoime = Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro | nadimak = | datumrođenja = [[5. veljače]] [[1985.]] | rodnigrad = {{flagicon|POR}} [[Funchal]] | rodnadržava = [[Portugal]] | datumsmrti = | gradsmrti = | državasmrti = | nacionalnost = | državljanstvo = | visina = 1.87 m | pozicija = napadač | trenutniklub = {{flagicon|SAU}} [[Al-Nasr FC|Al-Nasr]] | brojnadresu = 7 | datumimjestodebija = | omladinskegodine = | omladinskipogoni = | godine1 = 2002 – 2003 | klubovi1 = {{flagicon|POR}} [[Sporting CP]] | nastupi(golovi)1 = 25 (3) | godine2 = 2003 – 2009 | klubovi2 = {{nowrap|{{flagicon|ENG}} [[Manchester United F.C.|Manchester United]]}} | nastupi(golovi)2 = 196 (84) | godine3 = 2009 – 2018 | klubovi3 = {{flagicon|ŠPA}} [[Real Madrid CF|Real Madrid]] | nastupi(golovi)3 = 292 (311) | godine4 = 2018 – 2021 | klubovi4 = {{flagicon|ITA}} [[Juventus F.C.|Juventus]] | nastupi(golovi)4 = 98 (81) | godine5 = 2021 – 2022 | klubovi5 = {{nowrap|{{flagicon|ENG}} [[Manchester United F.C.|Manchester United]]}} | nastupi(golovi)5 = 40 (19) | godine6 = 2022 – | klubovi6 = {{flagicon|SAU}} [[Al-Nasr FC|Al-Nasr]] | nastupi(golovi)6 = 117 (110) | godine7 = | klubovi7 = | nastupi(golovi)7 = | godine8 = | klubovi8 = | nastupi(golovi)8 = | godine9 = | klubovi9 = | nastupi(golovi)9 = | godine10 = | klubovi10 = | nastupi(golovi)10 = | godine11 = | klubovi11 = | nastupi(golovi)11 = | godine12 = | klubovi12 = | nastupi(golovi)12 = | godine13 = | klubovi13 = | nastupi(golovi)13 = | godine14 = | klubovi14 = | nastupi(golovi)14 = | godine15 = | klubovi15 = | nastupi(golovi)15 = | godine16 = | klubovi16 = | nastupi(golovi)16 = | godine17 = | klubovi17 = | nastupi(golovi)17 = | godine18 = | klubovi18 = | nastupi(golovi)18 = | godine19 = | klubovi19 = | nastupi(golovi)19 = | godine20 = | klubovi20 = | nastupi(golovi)20 = | godine21 = | klubovi21 = | nastupi(golovi)21 = | godine22 = | klubovi22 = | nastupi(golovi)22 = | godine23 = | klubovi23 = | nastupi(golovi)23 = | godine24 = | klubovi24 = | nastupi(golovi)24 = | godine25 = | klubovi25 = | nastupi(golovi)25 = | reprezentacija = | nacionalnegodine1 = 2003 – 2026 | nacionalneekipe1 = {{NogRep|POR}} | nacionalninastupi(golovi)1 = 234 (146) | nacionalnegodine2 = | nacionalneekipe2 = | nacionalninastupi(golovi)2 = | nacionalnegodine3 = | nacionalneekipe3 = | nacionalninastupi(golovi)3 = | nacionalnegodine4 = | nacionalneekipe4 = | nacionalninastupi(golovi)4 = | trenergodine = | trenerklubovi = | zadnjiuređaj = 5.11.2026 | zadnjiuređajrep = }} '''Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro''' (rođen [[5. februar]]a [[1985]]. u [[Funchal]]u), poznatiji kao Kristijano Ronaldo je [[portugal]]ski fudbaler, trenutno član saudijskog [[Al-Nasr FC|Al-Nasra]]. Prema službenoj statistici, jedan je od igrača s najvećim brojem postignutih golova u historiji fudbala.<ref name="iffhs-goals">{{en}} {{cite web |url= https://iffhs.com/posts/3879 |title= ALL TIME GOAL SCORERS RANKING |last= |first= |date= |website= |publisher= International Federation of Football |accessdate= 8. 8. 2025 |quote= |archive-date= 2024-09-21 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240921175727/https://iffhs.com/posts/3879 |url-status= dead }}</ref> == Biografija == Rođen je na portugalskom ostrvu Madeira. Odrastao je sa majkom Marijom Dolores dos Santos Aveiro ({{jez-por|Maria Dolores dos Santos Aveiro}}), ocem Žozeom Dinisom Aveirom ({{jez-por|José Dinis Aveiro}}, 1954–2005), koji je umro dok je Ronaldo imao meč protiv Rusije sa reprezentacijom Portugala, i mlađim bratom Tajzanom(1996) i dve sestre, Elmom i Lilianom Katiom. Njegovo ime, Ronaldo, jako je retko u Portugalu, a dobio ga je po američkom predsedniku Ronaldu Reganu, koji je inače bio i omiljeni glumac Ronaldovog oca.<ref>{{cite news |first=Gerard |last=Couzens |title=Secret agony of £31m Ronaldo |url=http://www.sundaymirror.co.uk/news/sunday/tm_headline=secret-agony-of--31mronaldo&method=full&objectid=18943891&siteid=98487-name_page.html |work=Sunday Mirror |date = 22. 04. 2007. |accessdate = 23. 05. 2008. }}</ref> == Rana karijera == Počeo je da igra fudbal već sa tri godine, a kada je sa šest godina krenuo u školu njegova strast prema sportu bila je očigledna. Kada je bio dečak, omiljeni tim mu je bio [[Benfika]] iako je kasnije igrao za rivalski klub [[Sporting Lisabon|Sporting]]. Kao osmogodišnjak je igrao u amaterskom klubu Andorinja ({{jez-port|Andorinha}}), gde je njegov otac bio trener. Kada je imao samo deset godina njegova reputacija u Portugalu je rasla. I Maritimo ({{jez-port|C.S. Marítimo}}) i Nacional ({{jez-port|C.D. Nacional}}), dva najveća tima na Madeiri, bili su zainteresovani za njega. Veći tim, Maritimo, propustio je najznačajniji sastanak i Ronaldo je otišao u Nacional. Kada je sa Nacionalom osvojio titulu, Ronaldo je otišao na tri dana probe u Sporting ({{jez-port|Sporting}}), za koji je i kasnije potpisao. == Real Madrid == 26. juna 2009. Real Madrid je potvrdio da će se Ronaldo pridružiti klubu 1. jula 2009, nakon prihvatanja uslova i potpisivanja šestogodišnjeg ugovora.<ref>{{cite news |title=Real Madrid and Manchester United seal the transfer of Cristiano Ronaldo |url=http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1202774793135/noticia/ComunicadoOficial/OFFICIAL_ANNOUNCEMENT_2009-06-26_21:43:24.htm |work=Real Madrid CF |publisher=Real Madrid CF |date = 26. 06. 2009.|accessdate = 26. 06. 2009. }}</ref> Veruje se da je njegov ugovor vredan 13 miliona evra po sezoni.<ref>{{cite news |title=Cristiano Ronaldo ya es Real |url=http://www.marca.com/2009/06/26/futbol/equipos/real_madrid/1246045045.html |publisher=[[Diario Marca]] |date = 26. 06. 2009. |accessdate = 26. 06. 2009. |language=Spanish |trans-title=Cristiano Ronaldo now is Real }}</ref> Predstavljen je štampi 6. jula<ref>{{cite news |title=Seen Around the World |url=http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1202775760276/noticia/Noticia/Seen_around_the_world.htm |work=realmadrid.com |publisher=Real Madrid CF |date = 5. 06. 2009. |accessdate = 5. 06. 2009. }}</ref>, gde mu je uručen dres sa brojem 7.<ref name="Ronaldo '9'">{{cite news|title="Cristiano to wear the number '9'"|url=http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1202775896036/noticia/Noticia/Cristiano_to_wear_the_number__9_.htm |publisher=Real Madrid CF |date = 6. 06. 2009. |accessdate = 6. 06. 2009. }}</ref> Dres mu je predstavljen od strane Alfreda di Stefana.<ref>{{cite news |title=Ronaldo aims shot at English game |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8135671.stm |work=BBC Sport |publisher=British Broadcasting Corporation |date = 6. 07. 2009. |accessdate = 6. 07. 2009. }}</ref> Dočekan je na stadionu ''Santijago Bernabeu'' od strane 80 000 navijača, nadmašivši rekord Dijega Maradone od 75 000 navijača, kada je predstavljen nakon transfera iz Barselone u Napoli 1984.<ref>{{cite news |title=Cristiano Ronaldo welcomed by 80,000 fans at Real Madrid unveiling |url=http://www.guardian.co.uk/football/2009/jul/06/cristiano-ronaldo-real-madrid-bernabeu |work=The Guardian Sport |publisher=The Guardian |date = 6. 07. 2009. |accessdate = 6. 07. 2009. }}</ref> == Privatni život == Ronaldov otac Žoze Dinis Aveiro umro je od posledica alkoholizma u 52. godini kada je fudbaler imao 20. Međutim, on ne pije i ne puši.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.mirror.co.uk/sunday-mirror/tm_headline%3Dsecret-agony-of--31m-ronaldo%26method%3Dfull%26objectid%3D18943891%26siteid%3D98487-name_page.html |access-date=2011-07-07 |archive-date=2012-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111132353/http://www.mirror.co.uk/sunday-mirror/tm_headline%3Dsecret-agony-of--31m-ronaldo%26method%3Dfull%26objectid%3D18943891%26siteid%3D98487-name_page.html |dead-url=yes }}</ref><ref>http://www.usatoday.com/sports/soccer/2009-11-09-873451543_x.htm</ref><ref>http://www.nowmagazine.co.uk/celebrity-news/243037/cristiano-ronaldo-i-hate-smoking-i-don-t-drink-and-i-m-not-a-big-spender/1/</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.celebs101.com/celebritygossips-5747-Ronaldo+wins+damages+over+drink+binge+libel.html |access-date=2011-07-07 |archivedate=2011-10-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111025234933/http://celebs101.com/celebritygossips-5747-Ronaldo+wins+damages+over+drink+binge+libel.html |deadurl=yes }}</ref> Marta 2009. on je donirao 100 000 funti bolnici koja je pomogla da spasi život njegove majke nakon što joj je 2007. dijagnostikovan rak dojke.<ref>{{cite web |title=Cristiano Ronaldo donates £100k to cancer hospital |url=http://www.insideworldsoccer.com/2009/03/cristiano-ronaldo-donates-100k-to.html |publisher=Inside World Soccer |date = 16. 03. 2009. |accessdate = 6. 07. 2009. }}</ref> Ronaldova autobiografija, nazvana ''Momenti'' štampana je decembra 2007.<ref name="chapters.indigo">{{cite web| url= http://www.chapters.indigo.ca/books/Moments-Cristiano-Ronaldo/9780230706699-item.html?pticket=2ri2tlravqzkwvqiidffbzeyKdCA56aJMrGpjmHIq%2b35HorovoI%3d| title= Moments| date= 27. 03. 2009.| publisher= Chapters| access-date= 2011-07-07| archive-date= 2009-06-02| archive-url= https://web.archive.org/web/20090602062315/http://www.chapters.indigo.ca/books/Moments-Cristiano-Ronaldo/9780230706699-item.html?pticket=2ri2tlravqzkwvqiidffbzeyKdCA56aJMrGpjmHIq%2B35HorovoI%3D}}</ref> Zajedno sa jednom od svojih sestara otvorio je modni butik nazvan ''CR7'' (Ronaldovi inicijali i njegov tadašnji broj na dresu).<ref name="thesun">{{cite web | url= http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/showbiz/bizarre/article1778161.ece | title= Winker's dodgy clobber on sale | date= 27. 03. 2009. | publisher= The Sun | access-date= 2011-07-07 | archivedate= 2009-01-22 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20090122195353/http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/showbiz/bizarre/article1778161.ece | deadurl= yes }}</ref> Trenutno postoje dve „CR7“ prodavnice, obe u Portugalu; jedna u [[Lisabon]]u, a druga u Madeiri.On nije samo fudbaler,vec i velika marketinska zvijezda za koju se otimaju najveci svjetski brendovi da ih reklamira.Mozemo ga vidjeti u brojnim reklamama za sportsku marku [[Nike]],a i u [[Armanijevim]] reklamama za donji ves.Takodje sa kolegom [[Gerardom Piqueom]] reklamira [[Time Force]] satove.9.juna 2010.godine dobio je vostanu figuru u londonskom muzeju [[Madam Tussauds]] i tako se pridruzio kolegama [[Davidu Beckhamu]],[[Stivenu Gerardu]] i legendarnom [[Peleu]].Trenutno je sportista sa najvise fanova na drustvenoj mrezi [[Facebook]] i jedan od najplacenijih poznatih licnosti.Nedavno se nasao na trecem mjestu najuticajnih ljudi u [[Velikoj Britaniji]] na popularnom sajtu [[AskMen.com.]] Njegov ljubavni zivot je bio veoma buran.Medju njegovim djevojkama nalazila su se i poznata imena:[[Paris Hilton]],[[Merche Romero]],[[Kim Kardashian]] i mnoge druge ljepotice.Medjutim,cini se da se ovaj zavodnik konacno smirio,jer su on i njegova zarucnica,atraktivna ruska manekenka [[Irina]] [[Shayk]] vec odredili datum vjencanja.Frizura,zubi,osmijeh,dijamanti i zlato,ferari i jahte,manekenke,starlete,glumice,golovi,radovanje,simuliranje...Najskuplji fudbaler na svijetu nervira neke ljude cinjenicom da postoji,ali ipak ima mnogo vise onih koji postuju njegov rad i trud da bude sto bolji. == Izvori == {{Izvori}} == Vanjske veze == [[Datoteka:Cristiano Ronaldo Portugal vs Brazil.jpg|thumb|right|250px|Kristijano Ronaldo, Portugal:Brazil 2007.]] [[Datoteka:Real-Madrid-Ronaldo-2009.jpg|thumb|right|250px|Kristijano Ronaldo pozdravlja publiku 2009.]] {{Drugi projekti | commons = Cristiano Ronaldo }} * [http://www.cronaldo7.es/index2.php Cristiano Ronaldo Fanpage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121111175400/http://www.cronaldo7.es/index2.php |date=2012-11-11 }} * [http://cristianoronaldoinfo.blogspot.com/ Cristiano Ronaldo Soccer Star Info] * [http://cristianoronaldofan.blogs.sapo.pt Cristiano Ronaldo Portuguese] * [http://www.cristiano-ronaldo.biz Cristiano Ronaldo Fan Club] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180803232238/http://cristiano-ronaldo.biz/ |date=2018-08-03 }} * [http://www.c-ronaldo.eu Cristiano Ronaldo FanSite] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120423174118/http://c-ronaldo.eu/ |date=2012-04-23 }} * [http://www.cristianoronaldoweb.com News, photos and videos Cristiano Ronaldo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161202065025/http://cristianoronaldoweb.com/ |date=2016-12-02 }} {{Sastav Portugal 2004 EP}} {{Sastav Portugal 2006 SP}} {{Sastav Portugal 2008 EP}} {{Sastav Portugal 2010 SP}} {{Sastav Portugal 2012 EP}} {{Sastav Portugal 2014 SP}} {{Sastav Portugal 2016 EP}} {{Sastav Portugal 2018 SP}} {{Sastav Portugal 2020 EP}} {{Sastav Portugal 2022 SP}} {{Sastav Portugal 2024 EP}} {{Sastav Portugal 2026 SP}} {{Dobitnici Zlatne lopte France Footballa‎}} {{FIFA-in igrač godine}} {{Igrač godine World Soccera}} {{Europska Zlatna kopačka}} {{Najbolji strijelci Evropskih fudbalskih prvenstava}} {{Najbolji strijelci UEFA Lige prvaka}} {{Najbolji strijelci FA Premier Lige}} {{Najbolji strijelci Serie A}} {{Najbolji strijelci Saudijske Pro lige}} {{Authority control}} {{Lifetime|1985||Ronaldo, Cristiano}} [[Kategorija:Portugalski fudbaleri]] [[Kategorija:Fudbaleri Sportinga]] [[Kategorija:Fudbaleri Manchester Uniteda]] [[Kategorija:Fudbaleri Juventusa]] [[Kategorija:Fudbaleri Real Madrida]] [[Kategorija:Evropski prvaci u fudbalu (igrači)]] [[Kategorija:Dobitnici Zlatne lopte]] [[Kategorija:Dobitnici FIFA-ine nagrade za igrača godine]] s572wz48omdfnxk8l33j92hkazh0uiw 0 120143 42716513 42671141 2026-11-05T17:41:37Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716513 wikitext text/x-wiki '''Srednjoamerička igra loptom''' ([[Jezik maja|maja]] ''Pok-Ta-Pok'', [[navatl]] ''Tlachtli'', {{jez-šp|juego de pelota}}) bila je igra i [[ritual]] za srednjeameričke narode u vreme pre dolaska Evropljana. Igra loptom se može smatrati najstarijim [[kolektivni sport|kolektivnim sportom]] u istoriji. == Historija == [[Datoteka:Chichén Itzá Goal.jpg|left|thumb|„Gol“ u [[Chichen Itza|Čičen Ici]]. Korišćen u periodu 400 - 1300]] [[Datoteka:Monte_Albán-12-05oaxaca024.jpg|right|thumb|275px|Igralište u [[Monte Alban]]u]] Prvi narod koji je igrao ovu igru bili su [[Olmeci]], a kasnije i [[Maya|Maje]], [[Asteci]] i drugi narodi. Asteci su je smatrali igrom plemstva. Nekad su se kladili oko ishoda. Zabeleženo je da je [[1528]]. španski kralj [[Karlo V]] prisustvovao jednoj od demonstracija ove igre. Naime, [[Ernan Kortes]] je doveo u Španiju jednu Astečku ekipu. Za španske posmatrače posebno je bila impresivna elastična lopta od gume. Igrališta za ovu igru su pronađena na lokacijama od [[Arizona|Arizone]] na severu, [[Kuba|Kube]] i [[Portoriko|Porto Rika]] na istoku, do [[Nikaragva|Nikaragve]] na jugu. Muškarci, žene i deca igrali su igru loptom radi zabave, ali ona je imala važno ritualno značenje u posebnim prilikama. Ponekad je igra loptom bila praćena ritualnim žrtvovanjem igrača tima koji je poražen. To je naročito karakteristično za period pozne civilizacije Maja. Neki reljefi Maja prikazuju ratnike gradova poraženih u ratu kao gubitnike u igri loptom, koji su potom žrtvovani. Srednjoamerički indijanci i danas igraju sličnu sportsku igru, ''Ulama''. == Pravila == [[Datoteka:Pok ta pok ballgame maya indians mexico 3.JPG|300px|right|thumb|Savremena rekonstrukcija utakmice ''igre loptom'']] Ne postoje originalni istorijski zapisi o ovoj igri, tako da se saznanja o njoj baziraju na arheološkim i indirektnim dokazima. Pravila igre loptom se razlikuju zavisno od naroda i epohe u kojoj je igrana. Nekad su je igrala dva takmičara, a nekad dva tima. Cilj je bio da se gumena lopta prebaci u protivnički deo igrališta. Kasnije, cilj je bio da se lopta probaci kroz jedan od dva „gola“, što su bili vertikalni drveni ili kameni prstenovi postavljeni na zidu iznad igrališta. Igrači su mogli da udaraju loptu kukovima, butinama, nadlakticama, ali nisu smeli da je šutiraju ili udaraju šakom. U nekim varijantama takmičari su loptu udarali palicama ili rukavicama. Na sebi su nosili zaštitni oklop od pamuka i jelenske kože. Ponekad su igrači bili okićeni perjem, bojili su lica i nosili ukrasne kape, što svedoči o ritualnom značaju igre. Igra je igrana loptom načinjenom od gume. Guma je izrađivana mešanjem [[lateks]]a dobijenim od [[Kaučukovo drvo|kaučukovog drveta]] i soka biljke [[ladolež]]. Lopta je bila teška oko 4 do 5 kilograma, tipično je imala prečnik od oko 30 santimetara, i bila je veoma elastična. Postoje dokazi da je nekad ljudska lobanja oblagana gumom i služila kao lopta. Većina igrališta bila je u obliku latiničnog slova I, ograničenog kosim ili vertikalnim zidovima. Veličina igrališta je bila veoma raznolika. Najveće očuvano igralište (u [[Chichen Itza|Čičen Ici]]) ima dimenzije 185 sa 68 metara. Igra je bila veoma agresivna. Teška lopta i fizički kontakt su bili čest uzrok povreda. U Astečkoj varijanti, poene je gubio igrač ako dopusti da lopta dva puta odskoči pre nego što je udari, ili ako je ne probaci kroz gol. U verziji naroda Maja, golovi su bili postavljeni visoko, i do 6 metara iznad igrališta. == Vanjske veze == {{Commonscat|Mesoamerican ballgame}} * [http://www.mesoweb.com/features/jpl/07.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110808103042/http://www.mesoweb.com/features/jpl/07.html |date=2011-08-08 }} Olmečka skulptura iz 800 – 400 p. n. e, koja predstavlja igrača * [https://web.archive.org/web/20050404191457/http://indianer-welt.de/meso/ball/ballspiel.htm] Anje Bauman: ''Igra loptom u Americi pre Kolumba'' * [http://www.ballgame.org/] Animirana prezentacija srednjoameričke igre loptom [[Kategorija:Igre]] [[Kategorija:Meksičke civilizacije]] j58fa3zf7rcxtaxn5626sb3zhmg890r 0 120455 42716620 42251173 2026-11-05T21:57:08Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716620 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 film | naslov filma = Misery | naslov = Misery | slika = Miseryposter.jpg | slike = Poster filma Misery | širina_slike = 200px | režija = [[Rob Reiner]] | producent = Rob Reiner<br />[[Andrew Scheinman]] | scenarij = [[William Goldman]] | narator = | uloge = [[James Caan]]<br />[[Kathy Bates]]<br />[[Richard Farnsworth]]<br />[[Frances Sternhagen]]<br />[[Lauren Bacall]]<br />[[Graham Jarvis]]<br />[[Jerry Potter]] | glazba = [[Marc Shaiman]] | fotografija = | montaža = | distributer = Columbia Pictures | premijera = [[1990]]. | trajanje = 107 min. | država = {{nowrap|{{flagcountry|SAD}}}} | jezik = [[engleski jezik|engleski]] | budžet = $20,000,000 | žanr = | prethodi = | slijedi = | web stranica = | imdb_id = 0100157 }} '''''Misery''''' je [[sjedinjene Američke Države|američki]] [[horor]] iz [[1990]], baziran na istoimenom romanu [[Stephen King|Stephena Kinga]] ([[Misery]]). Film koji je režirao Rob Reiner, pokupio je hvalospjeve kritičara za izvanrednu izvedbu Annie Wilkes, koju je u filmu glumila [[Kathy Bates]]. == Radnja == Paul Sheldon je pisac vrlo uspješnog serijala romana "Misery". Nakon što dotični pisac doživi prometnu nezgodu, spašava ga žena po imenu Annie Wilkes. U prometnoj su mu se ozljedile noge i on ne može hodati. Na početku se čini kako Annie, koja se predstavlja kao medicinska sestra, želi Paulu sve najbolje. Ona mu donosi lijekove protiv bolova, hrani ga i ne prestaje pričati kako je njegova najveća obožavateljica. No, uskoro postaje jasno kako je Annie psihički nestabilna osoba. Nakon što uz Paulovo dopuštenje pročita njegov trenutni, neobjavljeni rukopis (koji nije vezan uz Misery serijal), ona postaje razočarana i ljuta zbog toga što ne može shvatiti kvalitetu njegovog trenutnog rada i zbog toga što fanatično obožava serijal Misery koji je namijenjen širokoj publici. Tijekom njegovog boravka u kući Annie Wilkes, na kioske izlazi najnovija knjiga Misery serijala (Miserino dijete), knjiga koju Annie s velikim žarom počinje čitati i ne znajući kako ova knjiga (pa i cijeli serijal) završava Miserinom smrću. Nakon što se izviče na Paula, ona mu donosi njegov neobjavljeni rukopis i kutiju [[šibica]], te ga natjera na paljenje svoje knjiga. Sljedećeg dana ona mu donosi mašinu za pisanje i papir potreban za nju, te mu govori kako mora ispraviti knjigu i vratiti Misery u život. Tijekom ovog razgovora Paul primjećuje pribadaču na podu, nakon čega govori Annie kako ne može pisati na ovom papiru jer se na njemu mulja tinta. Ubrzo potom ljutita Annie odlazi nazad u grad po novu vrstu papira, što Paul koristi kako bi ugrabio pribadaču s kojom potom otključava vrata. Ipak, pribadača mu ne pomaže, jer otkriva kako nema kamo pobjeći, stoga umjesto bijega on počinje raditi na novoj knjizi. Nešto poslije, on uspjeva izaći iz svoje sobe i istražiti kuću, u kojoj pronalazi bilježnicu sa isječcima koji upućuju na to da je Annie osuđeni serijski ubojica. Nakon toga on odlazi nazad u svoju sobu, u kojoj se budi usred noći tek da bi uspio vidjeti kako Annie ubrizgava u njega nekakvu tekućinu koja ga omamljuje. Sljedećeg jutra Paul otkriva kako ga je Annie, koja mu tada priznaje kako je saznala da je izlazio izvan svoje sobe, vezala za krevet. Ubrzo potom, ona mu lomi nožne zglobove kako ne bi mogao pobjeći (U knjizi, ona mu odreže stopalo.). U međuvremenu, dok mnogi ljudi pretpostavljaju kako je Paul mrtav, lokalni policajac sumnja da je on još uvijek živ i slijedom raznih tragova dolazi do Annie. Annie uočava policajčev dolazak, te brzo onesviještava Paula i odvlači ga u sobu. Nakon relativno kratkog traganja, policajac pronalazi Paula, no ubrzo potom biva ranjen nekoliko puta od strane Annie. Nedugo potom Annie izjavljuje ljubav Paulu i govori mu kako moraju zajedno umrijeti. Primjetivši na podu do sebe nekakvu tekućinu za upaljač, Paul uspjeva nagovoriti Annie da ga prvo pusti da završi knjigu. Annie potom odlazi po njegova kolica, što on koristi za spremanje boce sa tekućinom u svoje hlače. Nakon što završi knjigu Paul traži od Annie da mu donese cigaretu, šibice, čašu i bocu šampanjca. Potom joj još govori kako treba donijeti dvije čaše. Za vrijeme njenog odsustva Paul zalijeva rukopis tekućinom za upaljače i pali šibicu. U trenutku njenog ulaska u sobu Paul pali knjigu, što Annie potpuno izbezumljuje. Nakon krvave borbe, Paul uspjeva ubiti Annie. Osamnaest mjeseci kasnije, Paul je pronađen i njegova nova knjiga doživljava veliki uspjeh (Paul je zapalio gomilu praznih papira a ne svoj rukopis). Paul priznaje kako mu se Annie još uvijek s vremena na vrijeme pojavljuje pred očima. Film završava tako što konobarica govori Paulu: "..ja sam vaša najveća obožavateljica" == Glavne uloge == * [[James Caan]] - Paul Sheldon * [[Kathy Bates]] - Annie Wilkes * [[Richard Farnsworth]] - Buster * [[Frances Sternhagen]] - Virginia * [[Lauren Bacall]] - Marcia Sindell * [[Graham Jarvis]] - Libby * [[Jerry Potter]] - Pete * [[Thomas Brunelle]] - TV voditelj * [[June Christopher]] - TV voditeljica * [[Julie Payne]] - Reporter 1 * [[Archie Hahn III]] - Reporter 2 * [[Gregory Snegoff]] - Reporter 3 * [[Wendy Bowers]] - konobarica * [[Rob Reiner]] - pilot helikoptera * [[J.T. Walsh]] - Sherman Douglas * [[Jem Sanlisoy]] - Turk Turkilton III * [[Scott Ernst Wilson]] - Paul Young * [[Chris Ogilvie]] - stara žena koja prodaje kišobrane == Nagrade i drugi uspjesi == * [[Oscar]] (1991): najbolja glavna ženska uloga - Kathy Bates * [[Zlatni globus|Golden Globe]] (1991): najbolja ženska izvedba na filmu (drama) - Kathy Bates * [[CFCA Award]] (1991): najbolja glumica - Kathy Bates * [[Nagrada Saturn|Saturn Award]] (1992): najbolja glumica - Kathy Bates * [[Nagrada Saturn|Saturn Award]] (1992): najbolji glumac - James Caan * [[Nagrada Saturn|Saturn Award]] (1992): najbolji [[horor|horror]] film * [[Nagrada Saturn|Saturn Award]] (1992): najbolja sporedna ženska uloga - Frances Sternhagen * [[Nagrada Saturn|Saturn Award]] (1992): najbolji scenarij - William Goldman == Glazba iz filma == # Number One Fan # She Can't Be Dead # Open House # Go To Your Room # Buster's Last Stand # Misery's Return == Vanjske veze == * {{imdb naslov|id=0100157|naslov=Misery}} * [http://www.stephenking.com/pages/Works/Misery/movie.php StephenKing.com o filmu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061114001734/http://www.stephenking.com/pages/Works/Misery/movie.php |date=2006-11-14 }} * [https://web.archive.org/web/20200926173112/http://movies.aol.com/movie/misery/3762/main Moviephone o detaljima filma] * [http://www.chicagofilmcritics.org/scary.html Udruga kritičara iz Chicaga je svrstala film među 100 najstrašnijih filmova svih vremena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070113012242/http://www.chicagofilmcritics.org/scary.html |date=2007-01-13 }} * [http://horrorking.com/misery.html O knjizi Misery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101007234000/http://horrorking.com/misery.html |date=2010-10-07 }} {{Rob Reiner}} {{Stephen King - adaptacije}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američki filmovi]] [[Kategorija:Filmovi 1990.]] [[Kategorija:Horor filmovi]] [[Kategorija:Trileri]] 6bdu6odamgbisdokobeq1nunohtwrtq 0 126707 42716514 42681828 2026-11-05T17:42:06Z ~2026-58874-75 408776 /* Telenovele */ 42716514 wikitext text/x-wiki {{otheruses}} {{Infokutija02 glumac |ime = Livia Brito |slika = Libia Brito.jpg |ime_po_rođenju = Livia Brito Pestana |datum_rođenja = {{bda|1986|7|21|df=y}} |mjesto_rođenja = [[Havana|Ciego de Avila]], [[Kuba]] |period = [[2009]].-danas |partneri = Danny Frank<br />Salvador Zerboni |zanimanje = [[glumci|glumica]], [[novinar|voditeljica]], [[moda|manekenka]] |znamenite_uloge = "Fernanda" u [[El Triunfo del Amor]]<br /> "Paloma" u [[Abismo de Pasion]] |nagrade = ''Najbolja Mlada Glumica'' dodjele ''Premios TVyNovelas'' za [[El Triunfo del Amor]] i [[Abismo de pasión]] }} '''Livia Brito Pestana''' ([[Havana|Ciego de Avila]], [[Kuba]], [[21. 7.|21. jul]] [[1986]]. - ) je [[Kuba|kubanska]] [[glumci|glumica]], [[moda|manekenka]] i [[novinar|voditeljica]]. Karijeru je počela glumeći u [[Televisa|Televisinim]] [[telenovela]]ma [[El Triunfo del Amor]] ([[2010]]-[[2011]]) i [[Abismo de pasión|Abismo de Pasion]] ([[2012]]) za koje je [[2012]]. i [[2013]]. osvojila nagrade ''Najbolja Mlada Glumica'' dodjele ''Premios TVyNovelas''. [[2013]]. je protagonizirala svoju prvu telenovelu "De que te quiero, te quiero", a tokom [[2014]]-[[2015]] i drugu "Muchacha Italiana viene a casarse" koja joj je [[2016]]. donijela nagradu ''Najbolja Glumica'' dodjele ''Premios ACE'' i nominacije kao ''Najbolja Glumica'' i ''Chica Que Me Quita El Sueño'' dodjela ''Premios TVyNovelas'' i ''Premios Juventud. Poznata je i po svom pozorišnom radu na predstavi "El Cartero" za koju je [[2013]]. osvojila nagradu ''Otkriće Godine'' dodjele ''Premios ACPT'', kao i voditeljskom angažmanu [[Televisa|Televisine]] emisije "Bailando por un sueno" [[2014]]. Časopis "EstiloDF" ju je [[2015]]. uvrstio na svoju listu ''Ličnosti sa najviše stila'', a časopis "People en Español" [[2016]]. na svoju listu ''50 najljepših''. == Biografija == === Rani život i počeci === Livia Brito Pestana rodjena je [[21]]. [[jul]]a [[1986]]. u mjestu [[Havana|Ciego de Avila]], [[Kuba|Kubi]]. Sa 19 godina došla je u glavni grad [[Meksiko|Meksika]] gdje je radila kao [[moda|manekenka]] i [[Sekretar|sekretarica]] kako bi mogla platiti studije poslovne administracije. Njen otac Rolando Brito poznati je [[Kuba|kubanski]] [[Glumci|glumac]], a njena majka Gertrudis Pestana poznata kubanska [[Balet|prima balerina]]. Livia ima jednu sestru. Njeni roditelji imaju restoran kubanske hrane ''La Cubana'' u Meksiko Sitiju gdje je i sama radila prije nego se opredjelila za glumu. Studij poslovne administracije napustila je kada je [[2009]]. predstavljajući [[Meksiko]], proglašena drugom pratiljom na naticanju ''Belleza Reina Mundial del Banano'' u [[Ekvador]]u, te dobila lentu kao ''Miss fotogeničnosti''. Livia obožava životinje, posebno [[pas|pse]], kako priznaje, da nije [[glumci|glumica]], bila bi [[veterinar]]ka. == Karijera == Studirala je [[glumci|glumu]] na [[Televisa|Televisinoj Dramskoj Akademiji]]. Tokom [[2010]]-[[2011]] igrala je u [[telenovela|telenoveli]] [[El Triunfo del Amor]] producenta Salvadora Mejia za [[Televisa|Televisin]] udarni termin tumačeći ''Fernandu Sandoval Gutierrez de Robles'' za koju je nagradjena [[2012]]. nagradom ''Najbolja Mlada Glumica'' godišnje dodjele časopisa "TVyNovelas". Partner u toj telenoveli bio joj je Pablo Montero, a pored njega u pomenutom projektu igrala je pokraj [[Maite Perroni]] i [[William Levy|Williama Levya]]. [[2011]]. se pojavila u spotu za pjesmu ''Si tu no estas aqui'' tadašnjeg dečka, [[salsa]] pjevača Danny Franka. [[2012]]. ponovo je zaigrala u Televisinom udarnom terminu u telenoveli [[Abismo de pasión|Abismo de Pasion]] producentice Angelli Nesma igrajući ''Palomu Mendozu Gonzales de Arango'' koja joj je [[2013]]. osigurala nagrade ''Najbolja Mlada Glumica'' i ''Najljepša Glumica'' dodjele časopisa "TVyNovelas". Partner u toj telenoveli bio joj je Mark Tacher, a pored njega scenu je dijelila i sa glumcima poput [[Angelique Boyer]]. Tokom [[2012]]-[[2013]] debitovala je u [[teatar|pozorištu]] glavnom ulogom ''Beatriz'' u predstavi "El Cartero" koja joj je donijela [[2013]]. nagradu ''Otkriće Godine'' od strane meksičkih pozorišnih kritičara "Premios ACPT". Partner u predstavi bio joj je Erick Elias. Te godine učestvovala je u [[film]]u "No se si cortarme las venas o dejarmelas largas" manjom ulogom ''Chantal'', te glavnom ulogom ''Adriane'' u sketch epizodi Televisinog [[Televizijska serija|serijala]] "Camino al Altar" gdje joj je partner bio Pablo Lyle. Tokom [[2013]]-[[2014]] ulogom ''Natalie Vargas Caceres de Caceres'' protagonizirala je svoju prvu [[telenovela|telenovelu]] u [[Televisa|Televisi]] "De que te quiero, te quiero" producentice Lucero Suarez za koju je [[2014]]. ostvarila nominaciju ''Najljepša Glumica'' i nagradu ''Omiljeni Poljubac'' dodjele časopisa "TVyNovelas". Partner u toj telenoveli bio joj je Juan Diego Covarrubias. [[2014]] godine je učestvovala manjim ulogama ''Ane Berthe'' i ''Jazmin'' u filmovima "Volando Bajo" i "Dictadura Perfecta", te se okušala kao [[Novinar|voditeljica]] Televisine emisije "Bailando por un sueño" kraj Adriana Uribea kao partnera. Tokom [[2014]]-[[2015]] ulogom ''Fiorelle Orsini Michel de Angeles'' je protagonizirala i svoju drugu telenovelu u Televisi "Muchacha Italiana Viene a Casarse" producenta Pedra Damian, gdje joj je partner bio Jose Ron, a koja joj je osigurala nominacije [[2016]]. godine kao ''Omiljena Glumica'' na dodjeli "Kids Choice Awards Mexico", ''Najbolja Glumica'' na dodjeli časopisa "TVyNovelas" i ''Chica Que Me Quita El Sueno'' dodjele "Premios Juventud", te nagradu ''Najbolja Glumica'' dodjele "Premios ACE". [[2015]]. se godine uz Ninel Conde, Paty Manterolu, Michelle Renaud, [[Angelique Boyer]] i Raula Araizu ostvarila kao voditeljica [[Televisa|Televisine]] emisije "Fiesta Mexicana" organizovane povodom proslave nezavisnosti [[Meksiko|Meksika]]. Tokom [[2015]]-[[2016]] zamjenjujući [[Zuria Vega|Zuriju Vegu]], protagonizirala je ulogom ''Angeles'' [[teatar|pozorišnu predstavu]] "Los Bonobos" kraj Alda Guerre kao partnera. [[2016]]. je protagonizirala i [[Televisa|Televisin]] serijal "Por siempre...Joan Sebastian, el poeta del pueblo" o životu slavnog [[Meksiko|meksičkog]] pjevača Joana Sebastiana, gdje pored partnera Jose Manuela Figueroe kao partnera utjelovljuje lik Maribel Guardie koji se u serijalu zove ''Maricruz''. Tokom [[2017]]-[[2018]] je ulogom ''Yolande'' protagonizirala serijal "La piloto" kraj Arapha Betkea kao partnera, koji joj je [[2018]] donio nominaciju ''Najbolja glumica'' dodjele časopisa "TVyNovelas", dok je [[2017]]. za [[Latinska Amerika|Latinsku Ameriku]] pozajmila glas ''Ceciliji'' glavnoj junakinji filma "Lo que de verdad importa", ponovo kraj Jose Rona kao partnera. Te godine je otvorila svoj [[jutjub]] kanal kako bi bila u bližem odnosu sa obožavateljima, da bi [[2018]]. ulogama ''Eugenie'' i ''Mayre'' protagonizirala epizode [[Televisa|Televisinih]] serijala "Descontrol" i "40y20". Tokom [[2019]]-[[2020]] vratila se, nakon četiri godine pauze, žanru koji ju je proslavio, protagonizirajući originalnu [[telenovela|telenovelu]] "Medicos" producenta Josea Alberta Castra, gdje kraj Daniela Arenasa kao partnera tumači lik glavne junakinje ''Regine Villaseñor Gil''. Godine [[2020]] se pojavila manjim ulogama ''Marije'' i ''Carmen'' u [[film|filmovima]] "Juan Apostol, el mas amado" i "Infelices para siempre". Tokom [[2021]]-[[2022]] je glavnim likom ''Fernande Linares Ortiz de Toscano'' ponovo zaigrala u [[telenovela|telenoveli]] i to onoj producenta Jose Alberta Castra naziva "La desalmada", kao što je i ponovo stala pred kamere sa Jose Ronom kao partnerom. Godine [[2022]] je likom ''Lucije Arismendi Diaz/Lucije Arizmendi Madrigal de Ortega'' protagonizirala telenovelu "Mujer de nadie" producentice Giselle Gonzales kraj Marcusa Ornellasa kao partnera. Godine [[2023]] je likom ''Emilije Sanchez Guzman/Victorije "La Patrona" Alcazar'' protagonizirala telenovelu "Minas de pasion" producenta Pedra Ortiz de Pinedo kraj Osvalda de Leona kao partnera. Tokom [[2025]] je protagonizirala [[telenovela|telenovelu]] "Amanecer" producenta Juana Osorio. Partner u telenoveli joj je cuveni latino zavodnik 90ih godina, [[Fernando Kolunga]], a utjelovljuje lik ''Albe Palacios Salvatierra de Carranza''. == Privatni život i modne kampanje == Britova je bila u 6-godišnjoj vezi sa [[Kolumbija|kolumbijanskim]] [[salsa]] pjevačem Danny Frankom sa kojim je prekinula u [[maj]]u [[2012]]. zbog veze sa kolegom iz [[telenovela|telenovele]] [[Abismo de pasión|Abismo de Pasion]] Salvadorom Zerboni sa kojim je prekinula u [[jul]]u [[2012]]. nakon svega par mjeseci veze. [[2014]]. se pomirila sa Dannyem koji ju je nedugo poslije toga u porodičnoj atmosferi i zaprosio. Tačku na vezu i vjeridbu sa Dannyem Livija je konačno okončala u [[februar]]u [[2015]]. Od [[2016]] do [[2019]] godine bila je vezi sa [[Meksiko|meksičkim]] reggue [[pjesma|pjevačem]] Saidom. Od [[2020]]. je u vezi sa izvjesnim Marianom Martinezom, zbog koje je upala u skandal koji ju je doveo do tužbi i suđenja jer su njih dvoje na plaži u [[Meksiko|Meksiku]] napali fotografa Ernesta Zepedu. Liviju su, osim sa Dannyem i Salvadorom, povezivali i sa partnerima iz [[telenovela]] joj "De que te quiero, te quiero" i "Muchacha italiana viene a casarse", sa Juanom Diegom Covarrubiasom i Joseom Ronom, te Joseom Manuelom Figuerovom iz serijala "Por siempre Joan Sebastian, el poeta del pueblo". Medjutim i bez obzira na brojne paparaco fotografije, nikad nije potvrdjeno da li je [[gluma|glumica]] imala neke veze sa pomenutim kolegama. [[2013]]. se pridružila [[Televisa|Televisinoj]] kampanji ''En Nuestras Manos'' koja se bavi pomoći ugroženim porodicama [[Meksiko|Meksika]] pojavljujući se u nekoliko njihovih reklama podrške, a [[2015]]. kampanji ''La mejor version de mi'' časopisa ''InStyle''. Zaštitno je lice modne kuće ''Cklass'' ([[2010]]-[[2018]]) i kuće ''Ruffles'' ([[2015]]-[[2016]]). [[2015]] godine časopis ''EstiloDF'' ju je imenovao jednom od ''Ličnosti sa najviše stila'', a časopis ''People en Espanol'' ju je uvrstio na svoju listu ''50 najljepših'' [[2016]]. godine. Takodje, časopis ''TVyNovelas'' ju je uvrstio na svoju listu ''Los + mas bellos'' za [[2016]] godinu. == Filmografija == === Telenovele === * Infinito amor ([[2026]]-[[2027]])...Cristina Vidal Camacho * Amanecer ([[2025]])...Alba Palacios Salvatierra de Carranza * Minas de pasion ([[2023]])...Emilia "La tigrilla" Sanchez Guzman/Victoria "La Patrona" Alcazar * La mujer de nadie ([[2022]])...Lucia Arismendi Diaz/Lucia Arismendi Madrigal de Ortega * La desalmada ([[2021]]-[[2022]])...Fernanda Linares Ortiz de Toscano * Medicos ([[2019]]-[[2020]])...Regina Villaseñor Gil * Muchacha italiana viene a casarse ([[2014]]-[[2015]]) ... Fiorella Bianchi/Fiorella Orsini Michel de Angeles * De que te quiero, te quiero ([[2013]]-[[2014]]) ... Natalia Pabuena/Natalia Vargas Caceres de Caceres * [[Abismo de pasión|Abismo de Pasion]] ([[2012]]) ... Paloma Mendoza Gonzales de Arango * [[El Triunfo del Amor]] ([[2010]]-[[2011]]) ... Fernanda Sandoval Gutierrez de Robles === Serijali === * Mujeres asesinas ([[2026]])... * El precio de la fama ([[2026]])... Amanda Escalante * 40y20 ([[2018]])... Mayra * Descontrol ([[2018]])...Eugenia * La piloto ([[2017]]-[[2018]])...Yolanda Cadena Lesmes * Por siempre...Joan Sebastian, el poeta del pueblo ([[2016]]) ... Maricruz Guardia * Camino al altar ([[2013]]) ... Adriana === Pozorište === * Los Bonobos ([[2015]]-[[2016]]) ... Angeles * El Cartero ([[2012]]-[[2013]]) ... Beatriz === Film === * Por menos que eso me divorcie yo ([[2023]])... * Infelices para siempre ([[2023]])... Carmen * Juan Apostol, el mas amado ([[2019]])... Maria * Lo que de verdad importa ([[2017]])... Cecilia * Dictadura Perfecta ([[2014]]) ... Jazmin * Volando Bajo ([[2014]]) ... Ana Bertha * No se si cortarme las venas o dejarmelas largas ([[2013]]) ... Chantal === Voditeljski angažmani === * Fiesta Mexicana ([[2015]]) * Bailando por un sueño ([[2014]]) == Nagrade i nominacije == {| class="wikitable" |- bgcolor="#CCCCCC"''' ! Godina || Kategorija || Telenovela|| Resultat || Nagrada |- |[[2012]] || "Najbolja mlada glumica" || [[El Triunfo del Amor]] || {{won}} || "Premios TVyNovelas" |- |rowspan=3|[[2013]] || "Otkriće godine" || El Cartero || {{won}} || "Premios ACPT" |- | "Najbolja mlada glumica" ||rowspan=2|[[Abismo de pasión|Abismo de Pasion]] || {{won}} || "Premios TVyNovelas" |- | "Najljepša glumica" || {{won}} ||rowspan=3| "Favoritos de Publico" |- |rowspan=2|[[2014]] || "Omiljeni poljubac" ||rowspan=2| De que te quiero, te quiero || {{won}} |- |"Najljepša glumica" || {{nom}} |- |[[2015]] || "Omiljena glumica" ||rowspan=4| Muchacha italiana viene a casarse || {{nom}} || "Kids Choice Awards Mexico" |- |rowspan=3|[[2016]] ||rowspan=2| "Najbolja glumica" || {{won}} || "Premios ACE" |- | {{nominated}} || "Premios TVyNovelas" |- | "Chica que me quita el sueno/Mi protagonista favorita" || {{nominated}} || "Premios Juventud" |- | [[2019]] || "Najbolja glumica" || La Piloto || {{nominated}} || "Premios TVyNovelas" |- |} * Jedna od ''Ličnosti s najviše stila'' [[2015]]. godine časopisa "EstiloDF" * Jedna od ''50 najljepših'' [[2016]] . godine časopisa "People en Espanol" * Jedna od ''Los + bellos'' [[2016]]. godine časopisa "TVyNovelas" == Vanjske veze == * {{IMDb ime|id=4154373|name=Livija Brito}} * [http://www2.esmas.com/entretenimiento/biografias/618295/livia-brito/ Biografija na Televisinom portalu]({{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160317032255/http://www2.esmas.com/entretenimiento/biografias/618295/livia-brito/ |date=2016-03-17 }}) {{Lifetime|1986||Brito, Livia}} [[Kategorija:Kubanske televizijske glumice]] 71nycgq8ug67p5d8wrw6639azuay4px 42716515 42716514 2026-11-05T17:42:21Z ~2026-58874-75 408776 /* Serijali */ 42716515 wikitext text/x-wiki {{otheruses}} {{Infokutija02 glumac |ime = Livia Brito |slika = Libia Brito.jpg |ime_po_rođenju = Livia Brito Pestana |datum_rođenja = {{bda|1986|7|21|df=y}} |mjesto_rođenja = [[Havana|Ciego de Avila]], [[Kuba]] |period = [[2009]].-danas |partneri = Danny Frank<br />Salvador Zerboni |zanimanje = [[glumci|glumica]], [[novinar|voditeljica]], [[moda|manekenka]] |znamenite_uloge = "Fernanda" u [[El Triunfo del Amor]]<br /> "Paloma" u [[Abismo de Pasion]] |nagrade = ''Najbolja Mlada Glumica'' dodjele ''Premios TVyNovelas'' za [[El Triunfo del Amor]] i [[Abismo de pasión]] }} '''Livia Brito Pestana''' ([[Havana|Ciego de Avila]], [[Kuba]], [[21. 7.|21. jul]] [[1986]]. - ) je [[Kuba|kubanska]] [[glumci|glumica]], [[moda|manekenka]] i [[novinar|voditeljica]]. Karijeru je počela glumeći u [[Televisa|Televisinim]] [[telenovela]]ma [[El Triunfo del Amor]] ([[2010]]-[[2011]]) i [[Abismo de pasión|Abismo de Pasion]] ([[2012]]) za koje je [[2012]]. i [[2013]]. osvojila nagrade ''Najbolja Mlada Glumica'' dodjele ''Premios TVyNovelas''. [[2013]]. je protagonizirala svoju prvu telenovelu "De que te quiero, te quiero", a tokom [[2014]]-[[2015]] i drugu "Muchacha Italiana viene a casarse" koja joj je [[2016]]. donijela nagradu ''Najbolja Glumica'' dodjele ''Premios ACE'' i nominacije kao ''Najbolja Glumica'' i ''Chica Que Me Quita El Sueño'' dodjela ''Premios TVyNovelas'' i ''Premios Juventud. Poznata je i po svom pozorišnom radu na predstavi "El Cartero" za koju je [[2013]]. osvojila nagradu ''Otkriće Godine'' dodjele ''Premios ACPT'', kao i voditeljskom angažmanu [[Televisa|Televisine]] emisije "Bailando por un sueno" [[2014]]. Časopis "EstiloDF" ju je [[2015]]. uvrstio na svoju listu ''Ličnosti sa najviše stila'', a časopis "People en Español" [[2016]]. na svoju listu ''50 najljepših''. == Biografija == === Rani život i počeci === Livia Brito Pestana rodjena je [[21]]. [[jul]]a [[1986]]. u mjestu [[Havana|Ciego de Avila]], [[Kuba|Kubi]]. Sa 19 godina došla je u glavni grad [[Meksiko|Meksika]] gdje je radila kao [[moda|manekenka]] i [[Sekretar|sekretarica]] kako bi mogla platiti studije poslovne administracije. Njen otac Rolando Brito poznati je [[Kuba|kubanski]] [[Glumci|glumac]], a njena majka Gertrudis Pestana poznata kubanska [[Balet|prima balerina]]. Livia ima jednu sestru. Njeni roditelji imaju restoran kubanske hrane ''La Cubana'' u Meksiko Sitiju gdje je i sama radila prije nego se opredjelila za glumu. Studij poslovne administracije napustila je kada je [[2009]]. predstavljajući [[Meksiko]], proglašena drugom pratiljom na naticanju ''Belleza Reina Mundial del Banano'' u [[Ekvador]]u, te dobila lentu kao ''Miss fotogeničnosti''. Livia obožava životinje, posebno [[pas|pse]], kako priznaje, da nije [[glumci|glumica]], bila bi [[veterinar]]ka. == Karijera == Studirala je [[glumci|glumu]] na [[Televisa|Televisinoj Dramskoj Akademiji]]. Tokom [[2010]]-[[2011]] igrala je u [[telenovela|telenoveli]] [[El Triunfo del Amor]] producenta Salvadora Mejia za [[Televisa|Televisin]] udarni termin tumačeći ''Fernandu Sandoval Gutierrez de Robles'' za koju je nagradjena [[2012]]. nagradom ''Najbolja Mlada Glumica'' godišnje dodjele časopisa "TVyNovelas". Partner u toj telenoveli bio joj je Pablo Montero, a pored njega u pomenutom projektu igrala je pokraj [[Maite Perroni]] i [[William Levy|Williama Levya]]. [[2011]]. se pojavila u spotu za pjesmu ''Si tu no estas aqui'' tadašnjeg dečka, [[salsa]] pjevača Danny Franka. [[2012]]. ponovo je zaigrala u Televisinom udarnom terminu u telenoveli [[Abismo de pasión|Abismo de Pasion]] producentice Angelli Nesma igrajući ''Palomu Mendozu Gonzales de Arango'' koja joj je [[2013]]. osigurala nagrade ''Najbolja Mlada Glumica'' i ''Najljepša Glumica'' dodjele časopisa "TVyNovelas". Partner u toj telenoveli bio joj je Mark Tacher, a pored njega scenu je dijelila i sa glumcima poput [[Angelique Boyer]]. Tokom [[2012]]-[[2013]] debitovala je u [[teatar|pozorištu]] glavnom ulogom ''Beatriz'' u predstavi "El Cartero" koja joj je donijela [[2013]]. nagradu ''Otkriće Godine'' od strane meksičkih pozorišnih kritičara "Premios ACPT". Partner u predstavi bio joj je Erick Elias. Te godine učestvovala je u [[film]]u "No se si cortarme las venas o dejarmelas largas" manjom ulogom ''Chantal'', te glavnom ulogom ''Adriane'' u sketch epizodi Televisinog [[Televizijska serija|serijala]] "Camino al Altar" gdje joj je partner bio Pablo Lyle. Tokom [[2013]]-[[2014]] ulogom ''Natalie Vargas Caceres de Caceres'' protagonizirala je svoju prvu [[telenovela|telenovelu]] u [[Televisa|Televisi]] "De que te quiero, te quiero" producentice Lucero Suarez za koju je [[2014]]. ostvarila nominaciju ''Najljepša Glumica'' i nagradu ''Omiljeni Poljubac'' dodjele časopisa "TVyNovelas". Partner u toj telenoveli bio joj je Juan Diego Covarrubias. [[2014]] godine je učestvovala manjim ulogama ''Ane Berthe'' i ''Jazmin'' u filmovima "Volando Bajo" i "Dictadura Perfecta", te se okušala kao [[Novinar|voditeljica]] Televisine emisije "Bailando por un sueño" kraj Adriana Uribea kao partnera. Tokom [[2014]]-[[2015]] ulogom ''Fiorelle Orsini Michel de Angeles'' je protagonizirala i svoju drugu telenovelu u Televisi "Muchacha Italiana Viene a Casarse" producenta Pedra Damian, gdje joj je partner bio Jose Ron, a koja joj je osigurala nominacije [[2016]]. godine kao ''Omiljena Glumica'' na dodjeli "Kids Choice Awards Mexico", ''Najbolja Glumica'' na dodjeli časopisa "TVyNovelas" i ''Chica Que Me Quita El Sueno'' dodjele "Premios Juventud", te nagradu ''Najbolja Glumica'' dodjele "Premios ACE". [[2015]]. se godine uz Ninel Conde, Paty Manterolu, Michelle Renaud, [[Angelique Boyer]] i Raula Araizu ostvarila kao voditeljica [[Televisa|Televisine]] emisije "Fiesta Mexicana" organizovane povodom proslave nezavisnosti [[Meksiko|Meksika]]. Tokom [[2015]]-[[2016]] zamjenjujući [[Zuria Vega|Zuriju Vegu]], protagonizirala je ulogom ''Angeles'' [[teatar|pozorišnu predstavu]] "Los Bonobos" kraj Alda Guerre kao partnera. [[2016]]. je protagonizirala i [[Televisa|Televisin]] serijal "Por siempre...Joan Sebastian, el poeta del pueblo" o životu slavnog [[Meksiko|meksičkog]] pjevača Joana Sebastiana, gdje pored partnera Jose Manuela Figueroe kao partnera utjelovljuje lik Maribel Guardie koji se u serijalu zove ''Maricruz''. Tokom [[2017]]-[[2018]] je ulogom ''Yolande'' protagonizirala serijal "La piloto" kraj Arapha Betkea kao partnera, koji joj je [[2018]] donio nominaciju ''Najbolja glumica'' dodjele časopisa "TVyNovelas", dok je [[2017]]. za [[Latinska Amerika|Latinsku Ameriku]] pozajmila glas ''Ceciliji'' glavnoj junakinji filma "Lo que de verdad importa", ponovo kraj Jose Rona kao partnera. Te godine je otvorila svoj [[jutjub]] kanal kako bi bila u bližem odnosu sa obožavateljima, da bi [[2018]]. ulogama ''Eugenie'' i ''Mayre'' protagonizirala epizode [[Televisa|Televisinih]] serijala "Descontrol" i "40y20". Tokom [[2019]]-[[2020]] vratila se, nakon četiri godine pauze, žanru koji ju je proslavio, protagonizirajući originalnu [[telenovela|telenovelu]] "Medicos" producenta Josea Alberta Castra, gdje kraj Daniela Arenasa kao partnera tumači lik glavne junakinje ''Regine Villaseñor Gil''. Godine [[2020]] se pojavila manjim ulogama ''Marije'' i ''Carmen'' u [[film|filmovima]] "Juan Apostol, el mas amado" i "Infelices para siempre". Tokom [[2021]]-[[2022]] je glavnim likom ''Fernande Linares Ortiz de Toscano'' ponovo zaigrala u [[telenovela|telenoveli]] i to onoj producenta Jose Alberta Castra naziva "La desalmada", kao što je i ponovo stala pred kamere sa Jose Ronom kao partnerom. Godine [[2022]] je likom ''Lucije Arismendi Diaz/Lucije Arizmendi Madrigal de Ortega'' protagonizirala telenovelu "Mujer de nadie" producentice Giselle Gonzales kraj Marcusa Ornellasa kao partnera. Godine [[2023]] je likom ''Emilije Sanchez Guzman/Victorije "La Patrona" Alcazar'' protagonizirala telenovelu "Minas de pasion" producenta Pedra Ortiz de Pinedo kraj Osvalda de Leona kao partnera. Tokom [[2025]] je protagonizirala [[telenovela|telenovelu]] "Amanecer" producenta Juana Osorio. Partner u telenoveli joj je cuveni latino zavodnik 90ih godina, [[Fernando Kolunga]], a utjelovljuje lik ''Albe Palacios Salvatierra de Carranza''. == Privatni život i modne kampanje == Britova je bila u 6-godišnjoj vezi sa [[Kolumbija|kolumbijanskim]] [[salsa]] pjevačem Danny Frankom sa kojim je prekinula u [[maj]]u [[2012]]. zbog veze sa kolegom iz [[telenovela|telenovele]] [[Abismo de pasión|Abismo de Pasion]] Salvadorom Zerboni sa kojim je prekinula u [[jul]]u [[2012]]. nakon svega par mjeseci veze. [[2014]]. se pomirila sa Dannyem koji ju je nedugo poslije toga u porodičnoj atmosferi i zaprosio. Tačku na vezu i vjeridbu sa Dannyem Livija je konačno okončala u [[februar]]u [[2015]]. Od [[2016]] do [[2019]] godine bila je vezi sa [[Meksiko|meksičkim]] reggue [[pjesma|pjevačem]] Saidom. Od [[2020]]. je u vezi sa izvjesnim Marianom Martinezom, zbog koje je upala u skandal koji ju je doveo do tužbi i suđenja jer su njih dvoje na plaži u [[Meksiko|Meksiku]] napali fotografa Ernesta Zepedu. Liviju su, osim sa Dannyem i Salvadorom, povezivali i sa partnerima iz [[telenovela]] joj "De que te quiero, te quiero" i "Muchacha italiana viene a casarse", sa Juanom Diegom Covarrubiasom i Joseom Ronom, te Joseom Manuelom Figuerovom iz serijala "Por siempre Joan Sebastian, el poeta del pueblo". Medjutim i bez obzira na brojne paparaco fotografije, nikad nije potvrdjeno da li je [[gluma|glumica]] imala neke veze sa pomenutim kolegama. [[2013]]. se pridružila [[Televisa|Televisinoj]] kampanji ''En Nuestras Manos'' koja se bavi pomoći ugroženim porodicama [[Meksiko|Meksika]] pojavljujući se u nekoliko njihovih reklama podrške, a [[2015]]. kampanji ''La mejor version de mi'' časopisa ''InStyle''. Zaštitno je lice modne kuće ''Cklass'' ([[2010]]-[[2018]]) i kuće ''Ruffles'' ([[2015]]-[[2016]]). [[2015]] godine časopis ''EstiloDF'' ju je imenovao jednom od ''Ličnosti sa najviše stila'', a časopis ''People en Espanol'' ju je uvrstio na svoju listu ''50 najljepših'' [[2016]]. godine. Takodje, časopis ''TVyNovelas'' ju je uvrstio na svoju listu ''Los + mas bellos'' za [[2016]] godinu. == Filmografija == === Telenovele === * Infinito amor ([[2026]]-[[2027]])...Cristina Vidal Camacho * Amanecer ([[2025]])...Alba Palacios Salvatierra de Carranza * Minas de pasion ([[2023]])...Emilia "La tigrilla" Sanchez Guzman/Victoria "La Patrona" Alcazar * La mujer de nadie ([[2022]])...Lucia Arismendi Diaz/Lucia Arismendi Madrigal de Ortega * La desalmada ([[2021]]-[[2022]])...Fernanda Linares Ortiz de Toscano * Medicos ([[2019]]-[[2020]])...Regina Villaseñor Gil * Muchacha italiana viene a casarse ([[2014]]-[[2015]]) ... Fiorella Bianchi/Fiorella Orsini Michel de Angeles * De que te quiero, te quiero ([[2013]]-[[2014]]) ... Natalia Pabuena/Natalia Vargas Caceres de Caceres * [[Abismo de pasión|Abismo de Pasion]] ([[2012]]) ... Paloma Mendoza Gonzales de Arango * [[El Triunfo del Amor]] ([[2010]]-[[2011]]) ... Fernanda Sandoval Gutierrez de Robles === Serijali === * Mujeres asesinas ([[2026]])...Leticia * El precio de la fama ([[2026]])... Amanda Escalante * 40y20 ([[2018]])... Mayra * Descontrol ([[2018]])...Eugenia * La piloto ([[2017]]-[[2018]])...Yolanda Cadena Lesmes * Por siempre...Joan Sebastian, el poeta del pueblo ([[2016]]) ... Maricruz Guardia * Camino al altar ([[2013]]) ... Adriana === Pozorište === * Los Bonobos ([[2015]]-[[2016]]) ... Angeles * El Cartero ([[2012]]-[[2013]]) ... Beatriz === Film === * Por menos que eso me divorcie yo ([[2023]])... * Infelices para siempre ([[2023]])... Carmen * Juan Apostol, el mas amado ([[2019]])... Maria * Lo que de verdad importa ([[2017]])... Cecilia * Dictadura Perfecta ([[2014]]) ... Jazmin * Volando Bajo ([[2014]]) ... Ana Bertha * No se si cortarme las venas o dejarmelas largas ([[2013]]) ... Chantal === Voditeljski angažmani === * Fiesta Mexicana ([[2015]]) * Bailando por un sueño ([[2014]]) == Nagrade i nominacije == {| class="wikitable" |- bgcolor="#CCCCCC"''' ! Godina || Kategorija || Telenovela|| Resultat || Nagrada |- |[[2012]] || "Najbolja mlada glumica" || [[El Triunfo del Amor]] || {{won}} || "Premios TVyNovelas" |- |rowspan=3|[[2013]] || "Otkriće godine" || El Cartero || {{won}} || "Premios ACPT" |- | "Najbolja mlada glumica" ||rowspan=2|[[Abismo de pasión|Abismo de Pasion]] || {{won}} || "Premios TVyNovelas" |- | "Najljepša glumica" || {{won}} ||rowspan=3| "Favoritos de Publico" |- |rowspan=2|[[2014]] || "Omiljeni poljubac" ||rowspan=2| De que te quiero, te quiero || {{won}} |- |"Najljepša glumica" || {{nom}} |- |[[2015]] || "Omiljena glumica" ||rowspan=4| Muchacha italiana viene a casarse || {{nom}} || "Kids Choice Awards Mexico" |- |rowspan=3|[[2016]] ||rowspan=2| "Najbolja glumica" || {{won}} || "Premios ACE" |- | {{nominated}} || "Premios TVyNovelas" |- | "Chica que me quita el sueno/Mi protagonista favorita" || {{nominated}} || "Premios Juventud" |- | [[2019]] || "Najbolja glumica" || La Piloto || {{nominated}} || "Premios TVyNovelas" |- |} * Jedna od ''Ličnosti s najviše stila'' [[2015]]. godine časopisa "EstiloDF" * Jedna od ''50 najljepših'' [[2016]] . godine časopisa "People en Espanol" * Jedna od ''Los + bellos'' [[2016]]. godine časopisa "TVyNovelas" == Vanjske veze == * {{IMDb ime|id=4154373|name=Livija Brito}} * [http://www2.esmas.com/entretenimiento/biografias/618295/livia-brito/ Biografija na Televisinom portalu]({{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160317032255/http://www2.esmas.com/entretenimiento/biografias/618295/livia-brito/ |date=2016-03-17 }}) {{Lifetime|1986||Brito, Livia}} [[Kategorija:Kubanske televizijske glumice]] qw1u1meo0cn6d8lr6m0mo9p1a8nqcvs 0 126722 42716461 42711733 2026-11-05T14:58:24Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716461 wikitext text/x-wiki {{Planina | ime = Mauna Loa | slika = Clouds over Mauna Loa.jpg | Opis slike = Oblaci iznad Mauna Loe | Visina = 4169,40 [[Metar|m]],<br />od podmorskog podnožja 10.099 | Država / Pokrajina = {{ZD|SAD}} [[Havaji]], [[SAD]] | Dio gorja = [[Havaji|Havajsko otočje]] | Kordinate = {{Coord|19.479528|-155.602667}} | Prvi uspon = 1794. | Najlakša staza = istočni put (cesta) | Planinarski domovi = | Najbliži gradovi = | Starost = manje od 200.000 godina | Ostali vrhovi = | Top. karta = [[Datoteka:MaunaLoaMap.jpg|280px]] }} '''Mauna Loa''' najveći je [[vulkan]] na [[Zemlja|Zemlji]] s obzirom na [[obujam]] i jedan od pet vulkana koji sačinjavaju otok [[Hawaiʻi]] u [[SAD|američkoj]] saveznoj državi [[Havaji]]. Tipično za područje sjevernog [[Tihi ocean|Pacifika]], Mauna Loa je [[Vulkanska erupcija|aktivni]] vulkan u obliku štita, čija se zapremina procjenjuje na 75.000&nbsp;km³.<ref>[http://gsa.confex.com/gsa/2002CD/finalprogram/abstract_34712.htm G.D. Kaye "Using GIS to estimate the total volume of Mauna Loa Volcano, Hawaii] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090125194545/http://gsa.confex.com/gsa/2002CD/finalprogram/abstract_34712.htm |date=2009-01-25 }}, 98th Annual Meeting of Geological Society of America, 2002</ref> Visina mu iznosi 4169,40 m, a od podmorskog podnožja 10.099 m. Ipak, susjedni vulkan [[Mauna Kea]] viši je za 37 metara. Havajsko ime ''Mauna Loa'' znači "duga planina".<ref>{{Cite web |title=Mauna Loa - Biggest Mountain |url=http://www.extremescience.com/zoom/index.php/earth-records/75-biggest-mountain |access-date=2011-09-23 |archivedate=2011-08-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110828114510/http://www.extremescience.com/zoom/index.php/earth-records/75-biggest-mountain |deadurl=yes }}</ref> [[Lava]] koju vulkan eruptira siromašna je [[Silicijev dioksid|silicijevim dioksidom]] te se stoga sporo kruti pa Mauna Loa ima blage padine. To također znači da erupcije nisu eksplozivnog karaktera. Premda se procjenjuje da vulkan eruptira preko 700.000 godina i da se uzdigao iznad morske razine prije 400.000 godina, starost stijena na planini iznosi oko 200.000 godina.<ref>[http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/ Mauna Loa: Earth's Largest Volcano] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150809235450/http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/ |date=2015-08-09 }}, United States Geological Survey</ref> [[Magma]] mu dolazi iz havajske [[Vruća točka|vruće točke]], koja je tijekom desetaka milijuna godina stvorila [[Havajsko otočje]]. [[Tektonika ploča]] predviđa da će se pomicanjem [[Pacifička ploča|Pacifičke ploče]] vremenom i Mauna Loa udaljiti od vruće točke te da će za 500.000 do milijun godina postati ugasli vulkan. Posljednja erupcija vulkana dogodila se [[1984.]] godine. Premda u zadnjih dvjestotinjak godina nisu zabilježene ljudske žrtve, erupcije iz [[1926.]] i [[1950.]] godine uništile su neka sela na obroncima, a grad [[Hilo, Havaji|Hilo]] je dijelom izgrađen na okamenjenoj lavi nastaloj nakon erupcije s kraja [[19. stoljeće|19. stoljeća]]. S obzirom na potencijalnu opasnost koju predstavlja za okolna urbana područja, Mauna Loa je dijelom programa ''[[Decade Volcanoes]]'', koji proučava najopasnije svjetske vulkane, a prati se od [[1912.]] iz Havajskog vulkanskog [[opservatorij]]a. Blizu vrha vulkana su još dva opservatorija, od kojih jedan proučava [[Atmosfera|atmosferu]], a drugi [[Sunce]]. Područje [[Nacionalni park Havajski vulkani|nacionalnog parka Havajski vulkani]] obuhvaća vrh te jugoistočni obronak Mauna Loe, kao i susjedni vulkan [[Kīlauea|Kīlaueu]]. == Opis == [[Datoteka:Mauna Loa from the air.jpg|thumb|300px|Mauna Loa gledana iz zraka]] Kako je istaknuto, Mauna Loa je najveći svjetski vulkan prema zapremini. Gledano iz daljine vulkan ima oblik štita, odnosno duge i blage padine zbog niskog [[viskozitet]]a lave. Erupcije su rijetko eksplozivne, što znači da lava teče uz vrlo malo eruptivnog dima i kamenja. Takve se erupcije nazivaju "havajskim". Uobičajeno erupcija počinje otvaranjem procijepa dugog i po nekoliko kilometara kroz koji se pomalja lava. Ova se pojava naziva "vatrenom zavjesom". Nakon nekoliko dana istjecanja lave, vulkanska se aktivnost obično svodi na samo jedan dio pukotine.<ref>MacDonald G, Hubbard DG (1974). [http://www.cr.nps.gov/history/online_books/hawaii-notes/vol4-2-7.htm Volcanoes of the National Parks of Hawaii] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070301031129/http://www.cr.nps.gov/history/online_books/hawaii-notes/vol4-2-7.htm |date=2007-03-01 }}. Hawaii Natural History Association Ltd.</ref> Erupcije su se dosad događale u tri područja planine: pri vrhu te u dvije pukotine koje se od vrha protežu u smjeru sjeveroistoka, odnosno jugozapada. Oko 38% erupcija u posljednjih dvjesta godina izbilo je na vrhu vulkana, 31% u području sjeveroistočne pukotine i 25% u području jugozapadne pukotine. Ostalih 6% zbilo se sjeverozapadno od vrha.<ref name="SOEST">[http://www.soest.hawaii.edu/GG/HCV/mloa-eruptions.html Mauna Loa eruption history], Hawaii Center for Volcanology, Ken Rubin & Rochelle Minicola, 2004</ref> [[Kaldera]] vrh Mauna Loe naziva se ''Mokuʻāweoweo''. Promjer mu je od 3 do 5&nbsp;km. Procjenjuje se da je kaldera nastala prije 1000 do 1500 godina, kada je velika erupcija u području sjeveroistočne pukotine ispraznila svu magmu ispod vrha, koji se zatim urušio.<ref>[http://hvo.wr.usgs.gov/volcanowatch/2001/01_03_22.html When did the summit caldera of Mauna Loa form?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071021024450/http://hvo.wr.usgs.gov/volcanowatch/2001/01_03_22.html |date=2007-10-21 }} [[United States Geological Survey]], Hawaiian Volcano Observatory. March 22, 2001.</ref> [[Seizmologija|Seizmološki]] podaci mogu otkriti položaj aktivnih komora magme ispod vulkana. Neke vrste [[Seizmika|seizmičkih]] valova (''S-valovi'') ne mogu putovati kroz tekuće stijenje pa komore magme stvaraju sjene na dobivenim podacima. Poznato je da postoji velika komora s magmom oko 3&nbsp;km ispod vrha, kao i manje količine magme duž dviju pukotina.<ref>[http://hvo.wr.usgs.gov/volcanowatch/2001/01_10_18.html What's up with Mauna Loa?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071021031311/http://hvo.wr.usgs.gov/volcanowatch/2001/01_10_18.html |date=2007-10-21 }} [[United States Geological Survey]], Hawaiian Volcano Observatory. October 18, 2001.</ref> [[Vjetar pasat|Pasati]] pušu na Havajima od istoka prema zapadu, a Mauna Loa snažno utječe na lokalnu klimu. Na nižim obroncima, posebice na istoku, padaju velike količine [[Kiša|kiše]], tako da grad [[Hilo, Havaji|Hilo]] ima najveću količinu [[oborina]] po [[Četvorni metar|metru četvornom]] u SAD-u, a obronci su prekriveni gustom [[Šuma|šumom]]. Nasuprot tome, zapadni su obronci mnogo suši. Na većim se visinama količina oborina smanjuje ili se zbog niskih temperatura pojavljuje u obliku [[snijeg]]a.<ref>[http://www.soest.hawaii.edu/GG/HCV/mloa-flora.html Mauna Loa Flora and Climate], Hawaii Center for Volcanology, 2004. Ken Rubin & Rochelle Minicola</ref> == Mokuʻāweoweo == [[Datoteka:Mokuaweoweo from the air.gif|thumb|250px|lijevo|''Mokuʻāweoweo'' prekriven snijegom]] Mokuʻāweoweo je krater ([[kaldera]]) na vrhu Mauna Loe, čija se posljednja erupcija dogodila [[1984.]] godine. Iako put do vrha postoji od pamtivijeka, uspon nije lagan te je predstavljao problem za sve koji su podcijenili njegovu težinu. Primjerice, američki je uspon iz [[1840.]], isprva zamišljen kao kraći izlet, potrajao punih mjesec dana. Masa Mauna Loe lako zavara, jer su padine vrlo blage (nigdje ne prelaze 12°<ref name="npsbrochure"/>), zbog čega je jako teško predvidjeti stvarno vrijeme potrebno za uspon. Krater je dug 4800, a širok 2400 metara. Dva pokrajna kratera, nazvana ''North Pit'' ("Sjeverna jama") i ''South Pit'' ("Južna jama"), djelomice su spojena s Mokuʻāweoweom, dok se jugozapadno nalaze manji krateri ''Lua Hou'' ("Nova jama") te ''Lua Hohonu'' ("Duboka jama"). Ime kratera dolazi od naziva crvene havajske ribe ''ʻāweoweo'' (''[[Priacanthus meeki]]''), na čiju je crvenu boju lokalno stanovništvo asocirala boja eruptivne lave.<ref>{{Cite web |title=lookup of "Mokuaweoweo" |url=http://www.wehewehe.org/gsdl2.5/cgi-bin/hdict?a=q&r=1&hs=1&e=q-0hdict--00-0-0--010---4----den--0-000lpm--1haw-Zz-1---Zz-1-home---00031-0000escapewin-00&q=mokuaweoweo&j=pp&hdid=0&hdds=0 |access-date=2011-09-23 |archive-date=2012-12-28 |archive-url=https://archive.today/20121228082508/http://www.wehewehe.org/gsdl2.5/cgi-bin/hdict?a=q&r=1&hs=1&e=q-0hdict--00-0-0--010---4----den--0-000lpm--1haw-Zz-1---Zz-1-home---00031-0000escapewin-00&q=mokuaweoweo&j=pp&hdid=0&hdds=0 |dead-url=yes }}</ref> Mokuʻāweoweo je danas u području Havajske vulkanske divljine (''Hawaii Volcanoes Wilderness area''), dijelu [[Nacionalni park Havajski vulkani|nacionalnog parka Havajski vulkani]].<ref>[http://www.recreation.gov/recAreaDetails.do?contractCode=NRSO&recAreaId=5068&agencyCode=145 Hawaii Volcanoes Wilderness Area], Recreation.gov</ref> == Geologija i povijest == === Podrijetlo === [[Datoteka:Hawai'i.jpg|thumb|300px|Satelitska snimka otoka Hawaiʻi (Mauna Loa je veliki procjep u sredini otoka)]] Smatra se da je Mauna Loa počela eruptirati prije 700.000 do milijun godina. Od tada je konstantno rasla zbog okamenjene lave. Kao i svi otoci u sklopu Havajskog otočja, i Mauna Loa potječe iz [[Havajska vruća točka|Havajske vruće točke]], izvora magme koji se uzdiže iz dubina [[Zemljin plašt|Zemljina plašta]]. Vruća točka je nepomična, dok se [[Pacifička ploča]] iznad nje pomiče oko 10&nbsp;cm godišnje. Uzdizanje vrele magme stvara vulkane, koji onda eruptiraju nekoliko milijuna godina prije nego ih pomicanje Pacifičke ploče udalji od najintenzivnije vulkanske aktivnosti. Havajska vruća točka postoji barem 80 milijuna godina, a od nje se proteže lanac starih vulkana dug gotovo 5800&nbsp;km. Vruća točka danas lavom napaja pet vulkana: Mauna Lou, [[Kīlauea|Kīlaueu]] i [[Hualālai]] na otoku Hawaiʻi, [[Haleakalā|Haleakalu]] na otoku [[Maui]] te [[Loʻihi]], podmorski vulkan južno od otoka Hawaiʻi, ujedno i najmlađi havajski vulkan. Mauna Loa je najveća od navedenih, a Kīlauea ima najintenzivniju vulkansku aktivnost.<ref name="Decker">Decker R, Decker B (1997). ''Volcanoes'', W.H. Freeman & Co, Ltd, {{ISBN|0-7167-3174-6}}</ref> === Pretpovijesne erupcije === Pretpovijesne erupcije Mauna Loe pomno su istražene [[Metoda 14C datiranja|metodom 14C datiranja]]<ref>{{Cite web |title=ODREĐIVANJE STAROSTI METODOM 14C |url=http://www.irb.hr/hr/str/zef/z3labs/lna/C14/ |access-date=2011-09-23 |archive-date=2011-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111123110523/http://www.irb.hr/hr/str/zef/z3labs/lna/C14/ |dead-url=yes }}</ref> (pomoću [[Radioaktivnost|radioaktivnog]] [[izotop]]a [[ugljik]]a ¹⁴C) tako da su se analizirali fragmenti [[Ugljen (crtački)|ugljena]] pronađenog u lavi. Pretpovijesna je aktivnost planine među najbolje istraženim uopće. Studije su pokazale da se u početku (nekoliko stotina godina) događa aktivnost u vrhu, nakon čega su aktivne bočne pukotine, da bi se nakon toga aktivnost ponovo vratila na vrh vulkana. Prepoznata su dva ciklusa, svaki po 1500-2000 godina, što je jedinstveno za Mauna Lou u okviru havajskih vulkana.<ref>Lockwood J.P. (1995), "Mauna Loa eruptive history - the preliminary radiocarbon record", in Rhodes, J.M. and Lockwood, J.P. (eds.), ''Mauna Loa revealed: structure, composition, history, and hazards'', Washington D.C., American Geophysical Union Monograph 92, p. 81–94.</ref> Prije 6000-7000 godina Mauna Loa bila je uglavnom neaktivna, čemu je uzrok još nepoznat - sličan slučaj nije pronađen kod drugih havajskih vulkana, osim kod onih danas ugaslih. Prije 8000-11000 godina vulkanska aktivnost Mauna Loe bila je žešća no danas.<ref name="SOEST" /> Procjenjuje se da se rast planine usporio u posljednjih 100.000 godina.<ref>[http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/history/main.html Eruption History of Mauna Loa Volcano] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070819083329/http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/history/main.html |date=2007-08-19 }}, [[United States Geological Survey]], Hawaiian Volcano Observatory</ref> Moguće je da se vulkan bliži kraju razdoblja formiranja svoje [[bazalt]]ne baze.<ref>[http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/history/model.html Eruption History: A Cyclic Eruption Model is Proposed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070821145956/http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/history/model.html |date=2007-08-21 }}, [[United States Geological Survey]], Hawaiian Volcano Observatory, March 16, 1998</ref> == Uspon na Mauna Lou == [[Datoteka:Ainapo Trail.jpg|thumb|250px|Planinarski put ʻAinapō]] === Prapovijest === Planinarski put ʻAinapō utaban je u prapovijesti. Počinje u selu Kapāpala te se uzdiže 3400 metara do vrha. Put je dug 56&nbsp;km. Domoroci su put koristili kako bi prinosili žrtve [[Božica|božici]] vatre Pele tijekom erupcija vulkana.<ref name="Mythology">{{Cite web |title=Mauna Loa Mythology |url=http://www.ehow.com/about_5245289_mauna-loa-mythology.html |access-date=2011-09-23 |archive-date=2010-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101215100122/http://www.ehow.com/about_5245289_mauna-loa-mythology.html }}</ref> Uspon bi obično potrajao nekoliko dana pa je usput osnovano nekoliko postaja u kojima bi se putnici snabdijevali hranom i vodom.<ref name="nrhpinv2">[http://pdfhost.focus.nps.gov/docs/NRHP/Text/74000290.pdf Ainapo Trail Nomination form] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120309054435/http://pdfhost.focus.nps.gov/docs/NRHP/Text/74000290.pdf |date=2012-03-09 }}, Russell A. Apple</ref> === John Ledyard === Američki istraživač [[John Ledyard]] poveo je u [[Siječanj|siječnju]] [[1779.]] ekspediciju na Mokuʻāweoweo tijekom trećeg putovanja kapetana [[James Cook|Jamesa Cooka]]. Pokušali su teški uspon izravno iz zaljeva Kealakekua, no odustali su nakon prijeđenih 38 kilometara misleći kako do vrha imaju još 20-ak km.<ref name="measuring">[http://hdl.handle.net/10524/359 Measuring the Mountain: the United States Exploring Expedition on Mauna Loa, 1840-1841], Roberta A. Sprague, Hawaiian Historical Society, Honolulu, 1991</ref> Zapravo je najkraći put iz zaljeva Kealakekua dug 33 kilometra.<ref name="earliest">[http://hdl.handle.net/10524/599 Earliest Ascents of Mauna Loa Volcano, Hawai'i], Walther M. Barnard, Hawaiian Historical Society, Honolulu, 1991</ref> === Archibald Menzies === [[Datoteka:Archibald Menzies 1754-1842.jpg|thumb|lijevo|200px|Archibald Menzies]] Škotski prirodoslovac [[Archibald Menzies]], tada u službi britanskog pomorca i istraživača [[George Vancouver|Georgea Vancouvera]], predvodio je [[1794.]] prvu skupinu za koju postoji pisani dokument o uspješnom usponu na Mokuʻāweoweo. Godinu prije pokušao je uspon sa zapada, ali je odustao, no sljedeće se godine uspješno popeo na vulkan [[Hualālai]] na sjeverozapadnom dijelu otoka. Bezuspješno je pokušao prijeći unutarnji plato između Hualālaija i Mauna Loe. Menzies je za savjet upitao kralja [[Kamehameha I.|Kamehamehu I.]], koji mu je objasnio da se čamcima može prebaciti do južne strane otoka i potom slijediti domorodački put ʻAinapō.<ref name="earliest"/> To je Menzies i napravio te se na Mokuʻāweoweo uspeo [[16. veljače]]. Na vrhu Mauna Loe [[Barometar|barometrom]] je procijenio visinu na 4156 metara, što je odstupanje od svega 13 metara od danas izmjerene visine (4169 m).<ref name=menzies>[http://books.google.com/books?id=11zisSCCOKEC Hawaii Nei 128 Years Ago: Journal of Archibald Menzies, kept during his three visits to the Sandwich or Hawaiian Islands in the years 1792-1794]. Archibald Menzies. Editor: William Frederick Wilson, 1920, page 197</ref> Iznenadio ga je snijeg na vrhu planine i temperature ispod nule. Također je ponovo krivo procijenio vrijeme potrebno za uspon tako da je iscrpio sve zalihe hrane ekspedicije. === Ostali značajni usponi === Dana [[29. siječnja]] [[1834.]], 40 godina nakon Menziesa još se jedan [[Škoti|Škot]], [[Botanika|botaničar]] [[David Douglas]] uspeo do vrha, također ʻAinapō putem.<ref name="menzies"/> Misionar Joseph Goodrich navodno se na Mauna Lou popeo negdje u isto ovo vrijeme, premda on sam to nikada nije potvrdio. Poznato je da se popeo na [[Mauna Kea|Mauna Keu]], odakle je [[teleskop]]om promatrao i opisao Mokuʻāweoweo. Isidor Löwenstern se u [[Veljača|veljači]] [[1839.]] uspeo na Mauna Lou, što je bio tek treći uspješan zabilježeni uspon u 60 godina.<ref name="earliest"/> === Wilkesova ekspedicija === [[Datoteka:Charles-Wilkes.jpg|thumb|220px|Charles Wilkes]] Američka ekspedicija koju je predvodio admiral (tada poručnik) [[Charles Wilkes]] imala je od [[1838.]] za zadaću istražiti područje [[Tihi ocean|Tihog oceana]].<ref>[http://books.google.com/books?id=lbMNAAAAQAAJ Narrative of the United States Exploring Expedition], Charles Wilkes, 1849, Volume IV, Pages 111–162</ref> U [[Rujan|rujnu]] [[1840.]] pristigli su u [[Honolulu]], gdje su brodski popravci potrajali dulje od planiranog te je Wilkes odlučio zimu provesti na Havajima i istražiti vulkane. Kralj [[Kamehameha III.]] dodijelio je ekspediciji kao prevoditelja liječnika Gerrita P. Judda.<ref name="measuring"/> Odlučivši da će se prvo penjati na Mauna Lou, što je izgledalo kao lakši uspon u odnosu na Mauna Keu, Wilkes je poveo ekspediciju u [[Hilo, Havaji|Hilo]], gdje je [[14. prosinca]] unajmio oko 200 nosača, što se ispostavilo nedovoljnim za količinu opreme i namirnica koje je ekspedicija nosila. Stoga je naknadno unajmljeno još nosača. Nakon što su dospjeli do Kīlauee, Wilkes je odbio ići ʻAinapō putem te je umjesto toga naredio da se počne krčiti put kroz gustu vegetaciju, što je naišlo na neodobravanje domorodaca koji su šumu smatrali svetom. [[Datoteka:Wilkes campsite.jpg|thumb|lijevo|250px|Wilkesov logor]] Na otprilike 1800 metara ekspedicija je na rubu šume podigla logor kojeg su nazvali ''Sunday Station'' ("Nedjeljna postaja"). Tu su im se pridružila još dva vodiča, koji su Wilkesu objasnili da je do vrha još jako daleko i da nisu prešli ni polovicu puta. Nosači su tada poslani 15&nbsp;km natrag do početka ʻAinapō puta po vodu, pošto u samom Sunday Stationu vode nije bilo. Nakon što je obnovila zalihe, ekspedicija je nastavila uspon do sljedećeg logora (''Recruiting Station'') na oko 3000 metara visine. Sljedećeg su dana došli na ʻAinapō put i osnovali treći logor, ''Flag Station''. Većinu je nosača Wilkes poslao po namirnice, a preostali su članovi ekspedicije sagradili sklonište od vulkanskog stijenja i prekrili ga [[šator]]skim krilima, no ona su te noći popustila pod težinom snijega. Konačni je uspon započeo [[23. prosinca]] i sljedećeg je dana devetoročlana skupina dosegla rub kratera Mokuʻāweoweo. Na koordinatama {{coord|19|27|59|N|155|34|54|W| type:landmark_region:US-HI| display=inline}} podigli su šator, osiguran blokovima vulkanskog stijenja.<ref name="focus">[http://pdfhost.focus.nps.gov/docs/NRHP/Text/74000295.pdf Wilkes Campsite Nomination form] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204004727/http://pdfhost.focus.nps.gov/docs/NRHP/Text/74000295.pdf |date=2012-02-04 }}, Russell A. Apple, National Register of Historic Places, 1973</ref> Sljedeće jutro nisu uspjeli upaliti vatru zbog manje količine kisika na toj nadmorskoj visini, a mnogi su oboljeli od [[Visinska bolest|visinske bolesti]]. Prošao je cijeli tjedan dok sva oprema nije donešena do vrha, uključujući i [[njihalo]] za mjerenje sitnih odstupanja u [[Gravitacija|gravitaciji]].<ref name="focus"/> Do [[31. prosinca]] 1840. izgrađena je baza za njihalo, a za tri dana su počeli i eksperimenti, koji su većinom bili neuspješni zbog buke jakih vjetrova i razlika u temperaturi koje su oni stvarali. Dana [[11. siječnja]] [[1841.]] Wilkes je obišao krater. Tada je golim okom procijenio da je Mauna Kea viša za 60 metara (moderna mjerenja kažu da je razlika 37 metara). Za dva dana je ekspedicija napustila vrh, a otok [[5. ožujka]]. Unatoč velikim naporima, Wilkes nije dobio nikakve značajnije rezultate u mjerenju gravitacije.<ref name="measuring"/> Ipak, uspon na Mauna Lou je od povijesnog značaja jer su ruševine logora danas jedini poznati fizički dokaz Wilkesove ekspedicije u Tihom oceanu.<ref name="focus"/> === Moderna povijest === Planinarska kućica na vrhu Mauna Loe izgrađena je [[1934.]] godine od vulkanskog stijenja i [[Mort|žbuke]], a u gradnji su korištena i neka kamenja iz Wilkesovog logora. Godine [[1916.]] Mokuʻāweoweo je uvršten u područje [[Nacionalni park Havajski vulkani|nacionalnog parka Havajski vulkani]], a nova je staza spojila vrh sa sjedištem nacionalnog parka na Kīlauei, što je još izravnija ruta od one koju je probio Wilkes.<ref name="nrhpinv2"/> Ovaj je put, koji do vrha stiže s istočne strane, postao glavni put uspona zbog lakšeg pristupa i blaže padine. Povijesni je put ʻAinapō obnovljen tijekom [[1990-ih]], a postoji i treći put do vrha, onaj koji vodi od Saddle Roada do opservatorijâ.<ref>[http://www.mlo.noaa.gov NOAA Mauna Loa Observatory], National Oceanic and Atmospheric Administration</ref> == Poznate erupcije Mauna Loe == [[Datoteka:Mokuaweoweo lava flows.jpg|250px|thumb|Istjecanja lave u razdoblju 1926.-1950.]] Prva zabilježena erupcija datira od [[1832.]] godine, a od tada se pamte 32 erupcije. Uobičajeno erupcije Mauna Loe počinju na Mokuʻāweoweou i kasnije se premjeste na jednu od pukotina na nižim nadmorskim visinama. Često većoj pukotinskoj erupciji godinu dana prije prethodi manja erupcija vrha, što se dogodilo [[1880.]], [[1940.]] i [[1949.]], prije masivnih bočnih erupcija iz [[1881.]], [[1942.]] i [[1950.]] godine. Ukupno su ove erupcije prekrile lavom preko 800&nbsp;km² padina, a obično su bile kratke, no intenzivne, s oko 0,25–0,5&nbsp;km³ eruptirane lave tijekom par tjedana.<ref name="USGSlist">[http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/history/historytable.html Eruption History of Mauna Loa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813100729/http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/history/historytable.html |date=2007-08-13 }} from the [[USGS]]</ref> Najistaknutije povijesne erupcije Mauna Loe, s istjecanjem velikih količina lave u šume i u poljoprivredna područja zbile su se [[1855.]], [[1881.]], [[1935.]], 1942. i 1950. na području sjeveroistočne pukotine, a [[1887.]], [[1907.]], [[1916.]], [[1919.]], [[1926.]] i 1950. na području jugozapadne pukotine. Također je [[1859.]] bila značajna erupcija u nižem području vulkana.<ref name="USGSlist"/> Godine [[1935.]] kretanje lave prema Hilu pokušalo je spriječiti [[Ratno zrakoplovstvo SAD-a]]. Pet [[bombarder]]a iz 23. i 72. bombarderske eskadrile bacilo je bombe na put lavi kako bi je skrenulo od Hila.<ref name="USAF1">[https://web.archive.org/web/20080309022943/http://www.pacaf.af.mil/shared/media/document/AFD-061222-071.pdf USAF history page] (PDF). 27 Dec 1935 Five Keystone LB-5 bombers of the 23d and 72d Bombardment Squadrons at Luke Field dropped twenty 600-pound bombs in the path of a lava flow from the Mauna Loa volcano on the Big Island.</ref><ref name="USAF2">[http://www.minot.af.mil/news/story.asp?id=123058353 23rd Bomb Squadron] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090114034527/http://www.minot.af.mil/news/story.asp?id=123058353 |date=2009-01-14 }} history from [[Minot Air Force Base]] website.</ref> Premda se taj potez isprva činio uspješnim, erupcija je prestala šest dana poslije pa je efekt bombardiranja ostao nepoznat.<ref name="USGSlist"/> [[Datoteka:Mauna Loa erupting at night, 1984.jpg|thumb|250px|lijevo|Erupcija 1984.]] Erupcija iz [[1950.]] izbacivala je lavu iz pukotine duge 20&nbsp;km, u smjeru od kratera Lua Hou prema jugozapadu.<ref name="USGS1950">[http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/history/50_06_01 50th Anniversary of Mauna Loa's Most Spectacular Eruption] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111018053228/http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/history/50_06_01/ |date=2011-10-18 }}, USGS Hawaii Volcano Observatory, 2000</ref> Prvi je istjek bio dug 24&nbsp;km, od pukotine na 2800 m visine do oceana, a zbio se u samo tri sata tijekom noći. Drugi je istjek slijedio neposredno za prvim i odrezao je odstupnicu stanovnicima sela Hoʻokena .<ref name="USGS, Hawaiian Volcano Observatory">[http://hvo.wr.usgs.gov/volcanowatch/2001/01_05_10.html The 1950 eruption of Mauna Loa: a nightmare that could reoccur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071021031306/http://hvo.wr.usgs.gov/volcanowatch/2001/01_05_10.html |date=2007-10-21 }}, USGS, Hawaiian Volcano Observatory, 2001</ref> Srećom se istjek lave nastavio južnije prema oceanu i zaobišao je selo. Zasad posljednja erupcija Mauna Loe dogodila se [[25. ožujka]] [[1984.]] godine. Počela je manjom erupcijom Mokuʻāweowea, koju je slijedilo veliko istjecanje lave s manje nadmorske visine, koje je čak zaprijetilo i Hilu.<ref>[http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/history/1984.html Eruption of Mauna Loa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130131132038/http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/history/1984.html |date=2013-01-31 }}, USGS Hawaiian Volcano Observatory, 1987</ref> Otvorile su se sjeverozapadna i jugoistočna pukotina od vrha do 2900 metara nadmorske visine. Istjek lave ipak se zaustavio 4&nbsp;km od Hila, tri tjedna nakon početka erupcije.<ref name="Decker" /> Trenutačno je razdoblje neaktivnosti vulkana najduže otkad se bilježe njegove erupcije.<ref name="npsbrochure">[http://www.nps.gov/history/history/online_books/hawaii-notes/vol4-2-7d.htm Volcanoes of the National Parks of Hawaii] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509055809/http://www.nps.gov/history/history/online_books/hawaii-notes/vol4-2-7d.htm |date=2008-05-09 }}, [[National Park Service]], Gordon A. Macdonald, Douglass H. Hubbard</ref><ref name="USGSlist"/> === Nedavna aktivnost === [[Datoteka:Aa channel flow from Mauna Loa.jpg|thumb|250px|Lava istječe iz izvorâ prilikom erupcije 1984.]] Od [[2002.]] seizmička se aktivnost vulkana povećava. Zidovi kratera razmiču se stopom od 5&nbsp;cm godišnje, što se tumači kao znak da se magmom puni komora smještena oko 5&nbsp;km ispod vrha. Ova se povećana aktivnost pažljivo promatra i bilježi se njeno povremeno usporavanje pa čak i prestanak, no uvijek počne iznova. Iz svega ovoga znanstvenici tumače da je povećana vjerojatnost nove erupcije Mauna Loe u narednih nekoliko godina. Također su od srpnja do prosinca [[2004.]] zabilježeni brojni dubinski [[potres]]i. Isprva samo jednom dnevno, potresi su vremenom narasli do petnaestak dnevno. Nakon što su u prosincu potresi prestali, ne bilježi se značajnije podrhtavanje tla.<ref>[http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/current/longterm.html Mauna Loa: Summary of monitoring data (1970 – May 2005)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070812185356/http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/current/longterm.html |date=2007-08-12 }}, [[United States Geological Survey]], Hawaiian Volcano Observatory, 2005</ref> == Mauna Loa i Kīlauea == [[Datoteka:Mapmaunaloa.svg|thumb|lijevo|250px|Grafički prikaz vulkanâ koji čine otok Hawaiʻi]] Vulkan [[Kīlauea]] leži jugoistočno od Mauna Loe. Isprva je smatran njenim dijelom, no istraživanja su pokazala da ima vlastitu komoru magme te je postalo jasno da se radi o zasebnom vulkanu. Ipak, postoji značajna povezanost među njima, kao što je bilo u razdobljima između 1934. i 1952. godine, kada je samo Mauna Loa bila aktivna te između 1952. i 1974. godine, kada je samo Kīlauea bila aktivna.<ref name="Links">[http://hvo.wr.usgs.gov/volcanowatch/2003/03_01_23.html Inflation of Mauna Loa Volcano slows] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071021033928/http://hvo.wr.usgs.gov/volcanowatch/2003/03_01_23.html |date=2007-10-21 }}, USGS, Hawaiian Volcano Observatory, 2003</ref> Erupcija Mauna Loe iz 1984. zapravo je počela za vrijeme erupcije Kīlauee, ali nije imala primjetnog odjeka na erupciju manjeg vulkana, što se kroz povijest znalo događati. Zanimljivo je i da je širenje kratera Mokuʻāweoweo počelo isti dan 2002. kada se zbio veliki istjek lave iz kratera Kīlauee. Geolozi smatraju da je taj istjek izazvan pulsom magme Mauna Loe.<ref name="Links" /> == Žrtve i šteta == Kako erupcije havajskih vulkana u većini slučajeva nisu eksplozivnog karaktera, rijetke su i ljudske žrtve, od kojih je posljednja zabilježena prilikom erupcije Kīlauee [[1924.]] godine.<ref>[http://pubs.usgs.gov/gip/hazards/hazards.html Volcanic and seismic hazards on the island of Hawaii] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115203420/http://pubs.usgs.gov/gip/hazards/hazards.html |date=2013-01-15 }}, Heliker CC, US Geological Survey General Interest Publication, 1997</ref> Puno su veće materijalne štete koje nastaju pri istjeku lave na poljoprivredne površine, ceste i sl. S obzirom da je otok Hawaiʻi najveći u saveznoj državi, na obroncima Mauna Loe je i najveći prostor za širenje ljudskih nastambi. Populacija tu raste stopom od 3% godišnje, čime se potencijalna opasnost neke nove erupcije za ljudske živote stalno povećava.<ref>{{Cite web |url=http://hvo.wr.usgs.gov/volcanowatch/1997/97_02_28.html |title=Hazards of Mauna Loa |access-date=2011-09-23 |archive-date=2011-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111023133817/http://hvo.wr.usgs.gov/volcanowatch/1997/97_02_28.html |url-status=dead }}</ref> [[Datoteka:PahoehoeLava.jpg|thumb|250px|''Pāhoehoe'', havajska "glatka" lava]] Istjek lave predstavlja najveću opasnost kod havajskih vulkana. Premda lava obično napreduje brzinom hoda (nekakvih 3&nbsp;km/h), pri erupciji Mauna Loe zna se dogoditi istjek enormnih količina lave koja onda dobiva na brzini. Primjerice, erupcija iz 1984. izbacila je u tri tjedna količinu lave koju Kīlauea izbaci za tri godine.<ref name="USGS, Hawaiian Volcano Observatory"/> Dvije zabilježene erupcije Mauna Loe uništile su naselja, 1926., kada je selo Hoʻōpūloa Makai u potpunosti prekrila lava te 1950., kada je stradalo selo Hoʻokena Mauka.<ref>Finch R.H., Macdonald G.A. (1950), ''The June 1950 eruption of Mauna Loa, Part I'', Volcano Letter, v.508, p12</ref> Grad Hilo je dijelom izgrađen na lavi iz erupcije 1880.-1881. i na putu je budućim istjecima. Havajska riječ ''Pāhoehoe'' označava "glatku" lavu,<ref>{{Cite web |title=Hawaiian Dictionaries |url=http://www.wehewehe.org/gsdl2.5/cgi-bin/hdict?d=D16177 |access-date=2011-09-23 |archive-date=2012-09-18 |archive-url=https://archive.today/20120918075604/http://www.wehewehe.org/gsdl2.5/cgi-bin/hdict?d=D16177 |dead-url=yes }}</ref> zapravo [[bazalt]]nu lavu s glatkom ili valovitom površinom. Takva površina nastaje zbog kretanja vrlo fluidne lave ispod same stvrdnute kore. Termin potječe od američkog geologa [[Clarence Dutton|Clarencea Duttona]]. == Opasnost od urušavanja == Potencijalno veća opasnost od samih erupcija je moguće urušavanje bokova Mauna Loe. Duboki [[rasjed]]i omogućavaju bočnim dijelovima havajskih planina da skliznu u more, što bi, ukoliko se takvo urušavanje dogodi odjednom, moglo izazvati potres magnitude 9 na [[Richterova ljestvica|Richterovoj ljestvici]], nakon čega bi slijedio katastrofalni [[cunami]]. Najpoznatiji je primjer područja Hilina na južnim obroncima vulkana Kīlauea, koje se pažljivo promatra od početka [[1990-ih]] iz bojazni od urušavanja. Smatra se da je zaljev Kealakekua na zapadnom obronku Mauna Loe nastao jednim takvim urušavanjem. Podmorsko je istraživanje otkrilo brojna klizišta uzduž Havajskog lanca i dokaze o dva divovska cunamija: jedan se zbio prije 200 tisuća godina, s valovima visokim 75 m, a onaj od prije 100 tisuća godina, koji je pogodio otok [[Lānaʻi]], imao je valove visoke čak 325 m.<ref name="Decker"/> Primjer opasnosti iz moderne povijesti dogodio se [[1975.]] godine, kada se područje Hilina iznenada pomaknulo za nekoliko metara što je izazvalo potres magnitude 7,2 po Richteru, koji je za posljedicu imao manji cunami. Pritom je poginulo nekoliko izletnika.<ref>Cannon EC, Bürgmann R, Owen SE (2001), ''Shallow Normal Faulting and Block Rotation Associated with the 1975 Kalapana Earthquake, Kilauea'', Bulletin of the Seismological Society of America</ref> == Motrenje vulkana == [[Datoteka:Tiltmeter on Mauna Loa.jpg|thumb|desno|Tiltmetar na Mauna Loi, koji se koristi u predviđanju erupcija na način da mjeri vrlo male promjene u obliku planine]] Mauna Loa je vulkan koji je pod stalnim nadzorom. Havajski vulkanski [[opservatorij]] (''Hawaiian Volcano Observatory'' - HVO) osnovan je [[1912.]] godine s ciljem promatranja svih havajskih vulkana i vremenom je razvio brojne tehnike kojima se može predvidjedi neposredna erupcija Mauna Loe i drugih vulkana. Od tih je tehnika najčešće upotrebljavana [[seizmometrija]]. Samo na otoku Hawaiʻi postoji preko 60 [[seizmometar]]a, što znanstvenicima omogućava mjerenje intenziteta i položaja stotina malih potresa svakoga tjedna. Često se dogodi da intenzitet broja potresa poraste pred erupcije, kako je bio slučaj prije erupcija 1975. i 1984. Tada je zabilježena povećana seizmička aktivnost na dubinama manjim od 13&nbsp;km. Druga vrsta seizmičkih aktivnosti događa se nekoliko sati prije erupcije. Takozvano "harmonijsko podrhtavanje" zapravo je neprekidna trešnja koja ne nalikuje na uobičajenu seizmičku aktivnost, a vjeruje se da ju uzrokuje brzo podzemno kretanje magme. Trešnja vulkana obično znači neposrednu blizinu erupcije, premda može biti prouzročena i kretanjem magme na manjim dubinama, bez njenog izbijanja na provršinu. Još jedan važan indikator događanja unutar vulkana je oblik planine. Uređaj nazvan [[tiltmetar]] mjeri veoma male promjene u obliku planine, a osjetljiva oprema mjeri udaljenosti između dvije točke. Kada magma počne puniti komore ispod vrha i pukotine, planina se poveća za 7–8&nbsp;cm, što je zabilježeno prije erupcija 1975. i 1984. i smatra se gotovo sigurnim načinom predviđanja skore erupcije.<ref name="Decker" /> == Opservatoriji == [[Datoteka:Mauna Loa Solar Observatory.jpg|thumb|250px|lijevo|Solarni opservatorij na Mauna Loi (''MLSO'')]] Položaj Havaja unutar Tihog oceana i visina Mauna Loe pogodni su za promatranje [[Atmosfera|atmosfere]], [[Nebesko tijelo|nebeskih tijela]] i druga slična istraživanja. Solarni opservatorij (''Mauna Loa Solar Observatory'' - MLSO), izgrađen na sjevernom obronku na 3440 metara, već je dugo vremena značajan u promatranju [[Sunce|Sunca]].<ref>{{Cite web |title=About The Mauna Loa Solar Observatory |url=http://mlso.hao.ucar.edu/mlso_about.html |access-date=2011-09-23 |archive-date=2011-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111107214050/http://mlso.hao.ucar.edu/mlso_about.html |dead-url=yes }}</ref> U blizini se nalazi ''Mauna Loa Observatory'' (MLO). S obzirom na njegov povoljan položaj iznad svjetlosnog [[Zagađenje|zagađenja]], znanstvenici iz MLO-a promatraju Zemljinu atmosferu, uključujući i kretanje [[Staklenički plinovi|stakleničkih plinova]] [[Ugljikov(IV) oksid|ugljikova(IV) oksida]]. Prilikom mjerenja u obzir se uzima utjecaj vulkana na koncentraciju CO₂.<ref>Rhodes, J.M. and Lockwood, J. P. (editors), (1995) ''Mauna Loa Revealed: Structure, Composition, History, and Hazards'', Washington D.C., American Geophysical Union Monograph 92, page 95</ref> Od listopada [[2006.]] na Mauna Loi se nalazi i [[radio teleskop]] AMiBA (''Array for Microwave Background Anisotropy''), koji istražuje [[Veliki prasak|podrijetlo svemira]] promatranjem [[Kozmičko mikrovalno pozadinsko zračenje|kozmičkog mikrovalnog pozadinskog zračenja]]. Havajski vulkanski opservatorij ima na Mokuʻāweoweu seizmičke senzore i [[Web kamera|web kameru]].<ref>[http://hvo.wr.usgs.gov/cam2 Live panorama of Mokuaweoweo] {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[United States Geological Survey]], Hawaii Volcanoes Observatory web site</ref> == Mauna Loa u mitologiji == [[Datoteka:PeleTears large.jpg|thumb|200px|''Suze božice Pele'', prikupljene na području između Mauna Loe i Kīlauee. Radi se o komadićima magme koji su prilikom erupcije očvrsnuli u zraku i koji su tako nazvani prema božici vatre Pele iz havajske mitologije.]] Havajska je [[mitologija]] bogata i kreativna i iz nje se može doznati mnogo o havajskoj domorodačkoj kulturi. Mnoge pripovijesti za temu imaju [[Bog|božanstva]] koja su, prema domorocima, nastanjivala otok Hawaiʻi i Mauna Lou.<ref name="Mythology"/> === Papahanaumoku i Wakea === Papahanaumoku, poznata i kao Papa, [[božica]] je zemlje i majka svih božanstava Mauna Loe dok je Wakea, bog neba, njihov otac. Neki od starosjedilaca još štuju ovaj par, posebice Papu, koja ima poseban status među domorodačkim ženama s područja Mauna Loe.<ref name="Mythology"/> Kao što je slučaj i u [[Antika|antičkim]] mitologijama, rodbinski povezana božanstva ponekad su međusobno sklapala brakove. Tako jedan mit navodi da su Papahanaumoku i Wakea imali kćer Hoʻohokukalani, s kojom je Wakea kasnije spavao. Njihova se kćer smatra majkom svih ljudi na Mauna Loi.<ref name="Mythology"/><ref>{{Cite web |url=http://www.kekoolani.org/Pages/9053%20Kekoolani%20Genealogy%20Database/pafg03.htm |title=Kekoolani Genealogy of the Descendants of the Ruling Chiefs of Hawaii |access-date=2010-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220119140230/https://kekoolani.org/Pages/9053%20Kekoolani%20Genealogy%20Database/pafg03.htm |archive-date=2022-01-19 |url-status=dead}}</ref> === Kanaloa === Jedno od četiri glavna božanstva u havajskoj mitologiji, Kanaloa je bog mora. Obično ga se prikazuje u obliku [[Hobotnica|hobotnice]]. Uz to što nadzire ocean, koji je oduvijek imao važno mjesto u havajskoj kulturi, Kanaloa je također uputio drevne [[duh]]ove u vještinu [[Magija|magije]]. Jedan mit kaže da je Kanaloa bio predvodnik pobune protiv ostalih bogova, a predvodio je vojsku duhova. Neki ga mitovi navode kao gospodara podzemnog svijeta, po čemu je dosta sličan [[Had (bog)|Hadu]] iz [[Grčka mitologija|grčke mitologije]]. Doduše, postoji mogućnost da su mu ovu ulogu dodijelili rani europski misionari na Havajima.<ref name="Mythology"/> === Pele === [[Datoteka:Fire dancer.JPG|thumb|200px|lijevo|Havajac izvodi ples vatre. Od pamtivijeka su domoroci otočja štovali vatru, odnosno vulkane.]] Pele je možda i najpoznatije božanstvo Mauna Loe. Božica je vatre, [[Munja|munje]] i vulkanâ, divlja i neukrotiva žena žestoke prirode i vatrene naravi. Legenda kaže da je Pele živjela u vatrom ispunjenom krateru vulkana Kīlauea, odakle je upravljala svim vulkanima na Havajima. Ispočetka je bila božica vodâ, no kasnije je promijenila element te se počela bojati oceana pa je za svoje stanište izabrala otok Hawaiʻi i Mauna Lou, jer je jedino tu snažni oceanski valovi nisu mogli doseći. Pele je imala mnoštvo ljubavnika, a većinu je njih ubila erupcijom lave. Drugi mit kaže da su stupovi od vulkanskog kamenja razbacani po Mauna Loi zapravo tijela nesretnih ljubavnika vatrene božice.<ref name="Mythology"/> Pele je bila izuzetno štovana, a žrtve su joj se prinosile na vrhovima svih vulkana na otoku, posebice tijekom erupcija kako bi se odobrovoljila. Smatrana je vrlo [[Ljubomora|ljubomornim]] božanstvom i vjerovalo se da kažnjava one koji bi se drznuli krasti kamenje s njenih oltara. Kaže se da njeno pojavljivanje u crvenoj odjeći predskazuje erupciju vulkana.<ref>{{Cite web |title=Pele, Goddess of Fire |url=http://www.orderwhitemoon.org/goddess/Pele2.html |access-date=2011-09-23 |archive-date=2011-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110924052113/http://orderwhitemoon.org/goddess/Pele2.html |dead-url=yes }}</ref> [[Datoteka:Vesicular basalt head from Mokumanamana (Necker Island), Hawaii, 9th-11th century, Metropolitan Museum of Art.jpg|thumb|200px|Glava havajskog božanstva od vulkanskog kamena, 9.-11. st.]] === Kupua === Riječ ''Kupua'' u havajskoj mitologiji označava skupinu nestašnih varalica, duhova koji su imali sposobnost promjene oblika. Pojavljivali su se kao cvijeće, drveće, oblaci, [[Morski pas|morski psi]], [[Školjkaši|školjke]], često samo kao vjetar, a ponekad bi poprimili i ljudsko obličje. Česti su u pričama iz havajske mitologije. Prevrtljivi su i zli, premda ne uvijek. Prema predanju, Kupua po imenu Mamala poprimila bi oblik [[krokodil]]a ili lijepe i zavodljive žene te se pojavljivala na morskim valovima u podnožju vulkana.<ref name="Mythology"/> === Maui === Maui je junak iz mitologije Mauna Loe. Pripisuje mu se stvaranje Havajskog otočja. Prema toj je priči Maui sa svojom braćom krenuo jedno jutro u [[ribolov]] te mu je udica zapela za dno mora. Prevario je braću rekavši im da je uhvatio divovsku ribu, a oni su mu povjerovali i pomogli mu vući. Tako su jako vukli da su na površinu izvukli oceansko dno, stvorivši tako otoke Havajskog arhipelaga. Mauiju se pripisuje i da je jednom lasom uhvatio sunce i natjerao ga da se kreće sporije, čime su dani ljeti postali duži.<ref name="Mythology"/> == Mauna Loa u nazivlju == [[Datoteka:Starr 011205-0127 Argyroxiphium kauense.jpg|thumb|lijevo|200px|Biljka ''Argyroxiphium kauense'' (''Mauna Loa Silversword'')]] ''Mauna Loa'' je bio naziv nekoliko [[SAD|američkih]] brodova od kojih je najpoznatiji ''[[SS Mauna Loa]]'', [[Teretni brod|teretni]] [[parobrod]] potopljen u [[japan]]skom bombardiranju [[Darwin (grad)|Darwina]] u veljači [[1942.]] godine. Najveća svjetska tvrtka za preradu [[Australski orah|australskog oraha]] (makadamije) zove se ''Mauna Loa Macadamia Nut Corporation'' i nalazi se blizu [[Hilo, Havaji|Hila]] u podnožju planine.<ref>[http://www.hersheys.com/products/details/maunaloa/ Hershey's Mauna Loa]</ref> Biljka ''Argyroxiphium kauense'' iz reda ''[[Asterales]]'', koja raste na obroncima planine, na [[Engleski jezik|engleskom]] se naziva ''Mauna Loa silversword'' ("Srebrni mač s Mauna Loe"). Brojni su restorani, noćni klubovi i barovi dobili ime po divovskom vulkanu, od kojih je onaj otvoren [[1967.]] u [[Detroit, Michigan|Detroitu]] stajao 1,6 milijuna [[USD]].<ref>{{Cite web |title=Tiki Culture History |url=http://www.questiki.com/Tiki-Culture.htm |access-date=2011-09-23 |archive-date=2010-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100827180212/http://www.questiki.com/Tiki-Culture.htm |dead-url=yes }}</ref> {{clear}} == Panorama == {{Panoramska slika|MaunaKea MaunaLoa Hualalai.jpg|1600px|'''''Zračna fotografija [[Mauna Kea|Mauna Kee]] (lijevo) i Mauna Loe (desno iza [[Hualālai]]ja)'''''}} == Izvori == {{izvori|2}} == Vanjske veze == {{commonscat}} * [http://wwwhvo.wr.usgs.gov/maunaloa/ Mauna Loa na stranici Geoloških istraživanja SAD-a (USGS)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141117061824/http://wwwhvo.wr.usgs.gov/maunaloa/ |date=2014-11-17 }} {{en icon}} * [https://web.archive.org/web/20071029055403/http://volcano.und.edu/vwdocs/volc_images/north_america/hawaii/mauna_loa.html Mauna Loa na VolcanoWorldu] {{en icon}} * [http://www.soest.hawaii.edu/GG/HCV/maunaloa.html Havajski centar za vulkanologiju] {{en icon}} * [http://www.volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=1302-02= Global Volcanism program] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130514125105/http://www.volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=1302-02= |date=2013-05-14 }} {{en icon}} * [http://www.mlo.noaa.gov/ Mauna Loa Observatory (MLO)] {{en icon}} * [http://mlso.hao.ucar.edu/cgi-bin/mlso_homepage.cgi Mauna Loa Solar Observatory (MLSO)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040603105950/http://mlso.hao.ucar.edu/cgi-bin/mlso_homepage.cgi |date=2004-06-03 }} {{en icon}} * [http://zeitcam.com/webcam/maunaloa Web kamera s Mauna Loe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100302141658/http://www.zeitcam.com/webcam/maunaloa |date=2010-03-02 }} [[Kategorija:Vulkani u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Planine na Havajima]] hr5u0zbg48qodzgyont4xwqmecpz1sm 0 129227 42716609 42705534 2026-11-05T21:21:29Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716609 wikitext text/x-wiki {{Infokutija03 pisac | ime = Mircea Eliade | slika = Mircea.eliade.jpg | širina_slike = 250px | datum_rođenja = {{birth date|1907|3|13|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Bukurešt]], [[Rumunija]] | datum_smrti = {{death date and age|1986|4|22|1907|3|13}} | mjesto_smrti = [[Chicago|Čikago]], [[Illinois|Ilinois]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | zanimanje = [[historičar|istoričar]], [[filozof]], [[novelist]], [[novinar]], [[popis esejista|esejist]], [[roman]]opisac | nacionalnost = [[Rumuni|Rumun]] | period = 1921–1986 | žanr = [[Fantasy|fantastika]], [[autobiografija]], [[putopis]] | tema = [[istorija religije]], [[filozofija religije]], [[kulturna istorija]], [[politička istorija]] | pokret = [[modernizam]]<br />''[[Criterion (književno društvo)|Criterion]]''<br />''[[Trăirism]]'' | uticaj_od = [[Honoré de Balzac]], [[Surendranath Dasgupta]], [[Julius Evola]], [[James George Frazer]], [[André Gide]], [[René Guénon]], [[Bogdan Petriceicu Hasdeu]], [[Aldous Huxley]], [[Nae Ionescu]], [[Nicolae Iorga]], [[Carl Jung]], [[Rudolf Otto]], [[Giovanni Papini]], [[Gerardus van der Leeuw]], [[Miguel de Unamuno]], [[Joachim Wach]], [[Friedrich Wilhelm Joseph von Schelling|F. W. J. Schelling]] | uticaj_na = [[Mihail (Marcel) Avramescu|Marcel Avramescu]], [[Ioan Petru Culianu]], [[Wendy Doniger]], [[Andrei Oişteanu]], [[Mariana Şora]], [[Mihail Şora]] }} [[File:Stamp_of_Moldova_038.jpg|thumb|Mircea Eliade]] '''Mircea Eliade''' (fonetski: '''Mirča Elijade'''; [[Bukurešt]], [[9. 3.]] [[1907]]. - [[Chicago]], [[22. 4.]] [[1986]]), američki kulturni istoričar rumunskog porekla i rumunski književnik. Jedan od najvažnijih svetskih stručnjaka u oblasti komparativne analize religije. Studirao je filozofiju u [[Bukureštu]], gde je diplomirao radom o filozofiji renesanse (1928.). Kada mu je bilo 21. godina, nakon diplomiranja, otišao je u Indiju, gde je u Kalkuti studirao [[sanskrt]]ski jezik i jogu sa profesorom Dasguptom. Doktorirao je filozofiju u [[Bukurešt]]u, tezom o metodama mišljenja i prakse u [[Joga|jogi]] (1933.).<ref>[http://www.knjizara.com/knjige/osoba/0/-aktuelnosti//188/1/Mir%C4%8Da%20Elijade Mirča Elijade]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Između 1933. i 1940. istovremeno se bavi obimnim naučnim radom, beletristikom, publicistikom, kao i predavanjima iz filozofije i istorije religije u Univerzitetu u Bukureštu. Tokom rata bio je ataše za kulturu rumunske ambasade u Londonu (1940. i 1941.) i u Lisabonu (1941-1945.). Dolaskom komunizma, Elijade je nakon rata 1945. godine izbegao u Pariz, gde predaje istoriju religije, najpre na École pratique des hautes études(do 1948.), potom na Sorboni. Od 1957. godine sve do svoje smrti 1986. godine živeo je u Čikagu, gde je bio redovni profesor na Univerzitetu u Čikagu, i šef katedre za istoriju religije, koja je 1985. godine nosi n naziv Katedra Mirča Elijade. Proučavao je religiju primitivnih društava [[Australija|Australije]], [[Polinezija|Polinezije]] i [[Afrika|Afrike]], kulture [[Historija Indije|drevne Indije]], [[Drevni Egipat|Egipta]], [[Stara Grčka|Grčke]] i [[Rimsko Carstvo|Rima]]. == Biografija == === Detinjstvo === Rođen je u [[Bukureštu]], bio je sin rumunskog oficira Gheorghe Eliade (Gheorghe Eliade )(čiji je originalni prezime je Ieremia) i Jeana rođene Vasilsku (Jeana ''née'' Vasilescu). Pravoslavni vernik, George Elijade registrovo je rođenje njegovog sina četiri dana pre nego što je stvarno rođen, da bi se poklopo sa [[liturgijskim kalendarnim]] praznikom [[Četrdeset mučenika Sevastijanskih (22. mart). Mirča Elijade je imao sestru, Korinu, majku semiologiste Sorina Alekandrescu ([[Sorin Alexandrescu]]). Njegova porodica se preselila iz Tekučia u Bukurešta, na kraju naseljavaju se u glavi grad 1914., gde je boravio do kasnih tinejdžerskih godina. Elijade zadržao posebno količinu uspomena na svoje detinjstvo, i kasnije u životu, pisao je o uticaju raznih neobičnih epizode iz istog. U jednom trnutku tokom Prvog svetskog rata, kada mu je bilo desetak godina, bio je očevidac bombardovanja Bukurešta nemačkim cepelinima i patriotski zanos u okupiranoj glavnog grada. === Adolescencija === Nakon završetka osnovnog obrazovanja u školi na Mantuleasa ulici (Mântuleasa Stree), Elijade je prisustvovao Spiru Haret nacionalnom kolnjdžu u istoj generaciji kao Arsavir Acterian (Arșavir Acterian), Haig Acterian (Haig Acterian) i Petre Viforeanu (Petre Viforeanu). Među njegovim ostalim kolegama bio je i Konstantin Noic (Constantin Noica), istoričar umetnosti. === Univerzitetske studije i boravak u Indiji === [[Datoteka:Mircea_Eliade_young.jpg|left|thumb|Elijade 1933. godine]] Između 1925. i 1928., pohađao je filozofski fakultet na univerzitetu u Bukuruštu, diplomirao je na istom 1928. godine. Tokom svojih studenskih godina upoznao je Nea Ionescu (Nae Ionescu), koji je peredavao u logiku, postao je jedan od njegovih učenika i prijatelja. Bio je izuzetno zainteresovan za Ionesceove radikalne i religijske ideje. Naučni radovi Elijade je počeli su posle dugog perioda studiranja u britanskoj Indiji, na univerzitetu u Kalkuti. Saznavši da je Maharadža od Kassimbazara sponzoriše evropske naučnike koji studiraju u Indiji, Elijade se prijavljuje i dobija stipendiju za četiri godine, koja je kasnije udvostručena od strane rumunske stipendija. U jesen 1928. godine, on je plovio za Kalkut da studira sanskrit i filozofiju pod Surendranath Dasgupta, na bengalskom Kembridžu i profesor na univerzitetu u Kalkuti, autor pet knjiga istorije indijske filozofije. Pre dolaska do indijskog potkontinenta, Elijade je napravio kratku posetu Egiptu. Kad su stigli, on je posetio velike u regionu, i proveo kratak period po himalajskim ashramom. Studirao je osnove indijske filozofije, i, paralelno, naučio sanskritu Pali i bengalski po Dasgupta pravcu. U to vreme, on je postao zainteresovan za akcije Mahatma Gandi, koga je lično upoznao, i Satjagraha kao fenomena; Kasnije, Elijade adaptira gandijeve ideje u svom diskursu o duhovnosti i Rumunije. === Poslednje godine života i smrt === Mirča Elijade je umro na univerzitetskoj bolnici u [[Čikagu]], aprila 1986. Osam dana pre smrti, on je pretrpeo moždani udar dok čitaše vežbe Emila Cioreca ([[Eugen Barbu]]), a kasnije iygubio je govorne funkcije. Četiri meseca ranije, požar je uništio deo njegovih kancelarija na Medvil Lombard bogosloviji (događaj koji će se tumačiti kao znak). Elijadin rumunski učenik Joan Petru Kulianu, koji je podsetio reakciju naučne zajednice, je na vestima, opisao Elijadinu smrt kao "parinirvana". Njegovo telo je kremirano u Čikagu, a ceremonija sahrane održana je u crkvi na kompusu univerziteta. Prisustvovalo je 1.200 ljudi, obuhvatajući javno čitanje Elijadinog teksta u kome je podsetio na otkrovenje o njegovom detinjstvu-predavanja je dao romanopisca Sol Belou, Elijadin je kolega na Univerzitetu. Njegov grob se nalazi u Oak Voods groblju (Oak Woods Cemetery). == Rad == === Opšsta priroda religije === U svom radu na istoriji religije, Elijade je najviše cenjen zbog svojih spisa o [[alhemiji]], [[šampanizmu]], [[jogi]] i ono što je on nazvao mit o večnom povratku, navodno prisutan u religijskim mislima uopšte, da versko ponašanje ne samo imitira, ali i učestvuje u, svetim događajima, i na taj način obnavlja mitso vreme porekla. Na Elijadino razmišljanje utiču delimično Rudolf Oto ([[Rudolf Otto]]), Gerardus van der Leuv ([[Gerard van der Leeuw]]), Nae Ionescu ([[Nae Ionescu]]). === Vrhovni Bog === Prema nekim evolucionističkim teorijama religije, posebno kos Edvarda Burnet Tajlor ([[Edward Burnett Tylor,]]), kulturni napredak jeste promena sa [[animizma]] i [[mnogoboštva]] na [[monoteizam]]. Prema ovom gledištu, naprednije kulture bi trebalo da bude više monoteističke, a primitivnije kulture bi trebalo da bude više politeističke. Međutim, mnogi od najvažnijih "primitivnih", pre poljoprivrednih društava veruju u vrhovnog Boga. Tako, prema Eliadi, naučnici posle 19. veka su odbacili tilor teoriju evolucije iz animizma. Elijade sumnja da su najraniji ljudi obožavali nebesko vrhovno biće, u obrascima u komparativne religije, piše on: "Najpopularnija molitva u svetu je upućena- Oče naš koji si na nebesima." Moguće je da su čovekove najraniji molitve upućene istom nebeskom ocu. " Međutim, Elijade se ne slaže sa Vilhelmom Šmidtom ([[Wilhelm Schmidt]]), koji je mislio da je najraniji oblik religije bio strogi monoteizam. Elijade odbacuje ovu teoriju "primordijalnog monoteizma” kao "krutu" i neizvodljivu. "U najboljem slučaju," piše on, "ova plan [Šmidtova teorija] čini nalog ljudskih [verskih] evolucija od paleolita." == Elijadina filozofija == === Filozofija religije === ==== Platonizam i primitivna ontologija ==== Prema Elijadi, tradicionalni čovek oseća da se stvari "stiču realno, svoj identitet, samo u onoj meri njihovog učešća u transcendentalnoj stvarnosti". U tradicionalnom čoveka, nečist svet je "besmisleno", a stvar se uzdiže se nečistog sveta samo u skladu sa idealnim, mitskim modelom. Elijade opisuje ovaj pogled na stvarnost kao temeljni deo "primitivne [[ontologije]]" (studija o "postojanju" ili “stvarnost"). Vidi sličnost sa filozofijom [[Platona]], koji je verovao da su fizički fenomeni blede i prolazne imitacije večnih modela ili "oblika". On je tvrdio: Platon možemo smatrati izvanrednim filozofom "primitivnog mentaliteta ', to je, kao mislilac koji je uspeo da u davanju filozofske opticaje i validnost na načinima života i ponašanjaima arhaičnog čovečanstva. Elijade je smatro da je Platonova [[teorija oblika]] "primitivna ontologija" istrajna u grčkoj filozofiji. On tvrdi da je platonizam "najpotpunije razrađena" verzija ove primitivne ontologije. == Opus == * ''A History of Religious Ideas'', Vol. 1 (trans. Willard R. Trask), [[University of Chicago Press]], Chicago, 1978 * ''Images and Symbols: Studies in Religious Symbolism'' (trans. Philip Mairet), [[Princeton University Press]], Princeton, 1991 * ''Myth and Reality'' (trans. Willard R. Trask), [[Harper & Row]], New York, 1963 * ''Myths, Dreams and Mysteries'' (trans. Philip Mairet), Harper & Row, New York, 1967 * ''Myths, Rites, Symbols: A Mircea Eliade Reader'', Vol. 2, Ed. Wendell C. Beane and William G. Doty, Harper Colophon, New York, 1976 * ''Patterns in Comparative Religion'', Sheed & Ward, New York, 1958 ;Srpskohrvatski * ''Mit o večnom povratku'' * ''Šamanizam'' * ''Mit i zbilja'' * ''Sveto i profano'' * ''Rasprava o istoriji religija'' == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Mircea Eliade}} * {{en icon}} [http://www.mircea-eliade.com Mircea Eliade Tribute Page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120113023134/http://www.mircea-eliade.com/ |date=2012-01-13 }} * {{en icon}} [http://www.westminster.edu/staff/brennie/eliade/mebio.htm Biography of Mircea Eliade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090205215353/http://www.westminster.edu/staff/brennie/eliade/mebio.htm |date=2009-02-05 }} * {{en icon}} [http://www.friesian.com/vocab.htm List of Terms Used in Mircea Eliade's ''The Sacred and The Profane''] * {{ro icon}} [http://www.mariromani.ro/personaj.php?id=147 Mircea Eliade presentation on the "100 Greatest Romanians"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061005031228/http://www.mariromani.ro/personaj.php?id=147 |date=2006-10-05 }} * {{sh icon}} [https://web.archive.org/web/20260408073133/http://www.baneprevoz.com/e-knjige/Mirca-Elijade-Sveto-i-profano_2313/ Mirča Elijade - Sveto i profano] * {{sh icon}} [http://www.baneprevoz.com/e-knjige/Mirca-Elijade-Joga-besmrtnost-i-sloboda_2312/ Mirča Elijade - Joga besmrtnost i sloboda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110913013150/http://www.baneprevoz.com/e-knjige/Mirca-Elijade-Joga-besmrtnost-i-sloboda_2312/ |date=2011-09-13 }} * {{sh icon}} [http://www.baneprevoz.com/e-knjige/Mirca-Elijade-Istorija-verovanja-i-religijskih-ideja_4448/ Mirča Elijade - Istorija verovanja i religijskih ideja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120115073122/http://www.baneprevoz.com/e-knjige/Mirca-Elijade-Istorija-verovanja-i-religijskih-ideja_4448/ |date=2012-01-15 }} {{Lifetime|1907|1986|Eliade, Mircea}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američki historičari]] [[Kategorija:Rumunski pisci]] [[Kategorija:Antropolozi]] [[Kategorija:Esejisti]] [[Kategorija:Filozofija religije]] nm9p4jang7utz4eqt8968sdfjjgb75b 0 135818 42716670 42716302 2026-11-05T23:56:18Z Kent Wang 396758 Upotrijebiti sliku s Wikipodataka i ažurirati opis; Zamjena galerije verzijom prevedenom s portugalskog 42716670 wikitext text/x-wiki {{Naselje (HR) | ime = Évora | ime_genitiv = Évore | slika_panorama = {{#property:P18}} | veličina_slike =260px | opis_slike = [[:pt:Templo romano de Évora|Rimski hram u Évori]], s [[:pt:Sé Catedral de Évora|katedralom u Évori]] (desno u pozadini) i [[:pt:Palácio dos Duques de Cadaval (Évora)#Igreja de São João Evangelista|crkvom São João Evangelista]] (lijevo) | slika_zastava = Pt-evr1.png | slika_zastava_veličina = 60px | slika_grb = COA of Évora municipality (Portugal).png | slika_grb_veličina = 60px | slika_lokacijska_karta_država = Portugal | slika_lokacijska_karta_opis = Évora na karti Portugala | širina-stupnjevi = 38 | širina-minute = 34 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 7 | dužina-minute = 54 | dužina-oznaka = W | lokacija_ime = [[Popis država|Država]] | lokacija_info = {{flag|Portugal}} | lokacija1_ime = [[Portugalske regije|Regija]] | lokacija1_info = [[Alentejo]] | lokacija2_ime = [[Distrikti Portugala|Distrikt]] | lokacija2_info = [[Évora (distrikt)|Évora]] | dijelovi =<small>Bacelo, Canaviais, Horta das Figueiras, Malagueira, Nossa Senhora da Boa Fé, Nossa Senhora da Graça do Divor, Nossa Senhora da Tourega, Nossa Senhora de Guadalupe, Nossa Senhora de Machede, Santo Antão, São Bento do Mato, São Mamede, São Manços, São Miguel de Machede, São Sebastião da Giesteira, São Vicente do Pigeiro, Sé e São Pedro, Senhora da Saúde, Torre de Coelheiros</small> | vrsta_dijelova =freguesia | d1-d50 | površina_ukupna = 1.307,04 km² | visina = 200- 300 | stanovništvo_godina = 2005. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo = | stanovništvo_gustoća = 2 702,9 /km² | stanovništvo_uže = 45 783 <ref name=mon/> | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire = | stanovništvo_šire_gustoća = | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST = | poštanski_broj = 7000 | pozivni_broj = 7004-7506 | web_stranica = [http://www.jf-Évora.pt/docs/default.asp Junta de Freguesia do Évora] }} '''Évora''' je grad i općina u unutrašnjosti [[Portugal]]a od 45 783 stanovnika <ref name=mon>{{cite web | url =http://www.mongabay.com/igapo/2005_world_city_populations/Portugal.html | title =''2005 population estimates for cities in Portugal '' | accessdate = 8. 11. 2011 | language=engleski | publisher=mongabay }}</ref> u sredini [[Portugal]]a ([[Alentejo|Regija Alentejo]], [[Évora (distrikt)|Distrikt Évora]]). ''Évora'' je poznata po svom izvrsno očuvanom historijskom centru, u kojem i dan danas stoji izvrsno očuvani [[Antički Rim|rimski]] [[hram]], [[srednji vijek|srednjovjekovne]] zidine i velik broj spomenika iz različitih perioda, zbog tog je historijski centar Évore, [[1986]]. godine upisan na [[UNESCO]]-vu [[Lista mjesta svjetske baštine u Evropi|Listu mjesta svjetske baštine u Evropi]].<ref name=unesco>{{cite web | url =http://whc.unesco.org/en/list/361 | title =''Historic Centre of Évora'' | accessdate = 20. 11. 2011 | language=engleski | publisher=Unesco }}</ref> Unesco je ''Évoru'' upisao kao grad-[[muzej]] čiji spomenici sežu do rimskih vremena, i zbog izvrsno očuvanih kuća ukrašenih [[azulejo|azulejo keramikom]] i kovanim [[balkon]]skim ogradama iz [[16. vijek|16.]] - [[18. vijek]]a koje su utjecale na gradnju u [[Brazil]]u. Historijsko središtu ''Évore'' ima 4 000 objekata na površini od 1.05&nbsp;km². == Geografija == ''Évora'' je udaljena oko 136&nbsp;km istočno od Lisabona, prema [[Španjolska|španjolskoj]] granici (do [[Badajoz]]a ima oko 100&nbsp;km). Grad leži u dolini rijeke [[Évora (rijeka)|Évora]] okružen brežuljcima. [[Datoteka:Aqueduto da Prata.jpg|thumb|240px|left|Água de Prata Aqueduct]] == Historija == Kraj oko Évore bio je naseljen još za [[neolit]]a, o tome svjedoče brojni [[megaliti]] pronađeni oko grada, [[Anta Grande do Zambujeiro]] (najveće neolitsko nalazište u Portugalu) i Cromeleque dos Almendres.<ref name=his/>[[Kelti]] su osnovali grad '''Ebora''', koji je bio prijestolnica njihove plemenske konfederacije. [[Antički Rim|Rimljani]] su zauzeli ''Eboru'' [[57. pne.]] i utvrdili grad zidinama (pojedini dijelovi njihovih zidina, kao i ostatci tad je zvana '''Liberalitas Julia''' (Velikodušna Julija) u čast [[Julije Cezar|Julija Cezara]].<ref name=his/> [[Plinije Stariji]] spomenuo je Évoru, kao - '''Ebora Cerealis''', zbog velikog broja vlažnih polja oko grada. U to vrijeme ([[1. vijek|1. vijek ne.]]) podignut je monumentalni [[hram]] u čast cara [[August (rimski car)|Augusta]] u [[Korintski red|korintskom stilu]] koji je usprkos tome što su ga razrušili [[Germani]] za svoje provale u [[5. vijek]]u ostao relativno dobro očuvan do danas. ''Évoru'' je [[715]]. osvojio [[Berberi|berberski]] vojskovođa [[Tarik ibn Zijad]] za [[Omejadski Kalifat]]. Za [[Mauri|maurske]] vlasti ([[715]]. -[[1165]].) grad se zvao '''Jaburah''' ([[Arapski jezik|arapski]]: يابرة.), oni su ga proširili i izgradili utvrdu i [[Džamija|džamiju]]. ''Évoru'' je u septembru [[1165]]. godine oslobodio portugalski legendarni narodni junak i vitez [[Geraldo Sem Pavor]] (''Geraldo Neustrašivi'') u iznenadnom jurišu na grad.<ref name=his/> Nakon povratka pod portugalsku vlast grad je počeo prosperirati, izgrađene su brojne crkve i palače, vrhunac tog razdoblja bio je [[15. vijek]] kad su u ''Évori'' često boravili i stolovali portugalski kraljevi iz dinastije Avis ([[1385]].-[[1580]].), naročito [[Manuel I od Portugala|Manuel I.]] i [[João III od Portugala|João III]]. Tad je ''Évora'' postala centar portugalskog [[humanizam|humanizma]], tu su djelovali; [[André de Resende]] (otac portugalske [[arheologija|arheologije]] pokopan u katedrali), [[kipar]] [[Nicolau de Chanterene]], [[slikar]]i [[Cristóvão de Figueiredo]] i [[Gregório Lopes]], [[kompozitor]]i [[Manuel Cardoso]] i [[Duarte Lobo]], [[historičar]] [[Duarte Galvão]] i otac portugalske drame [[Gil Vicente]]. ''Évora'' je postala [[Arhidijeceza|nadbiskupsko]] sjedište [[1540]], a [[Jezuiti]] su osnovali svoj [[univerzitet]] [[1559]]. Studenti i profesori tog univerziteta, bili su mnogi poznati umovi svoga vremena; kao [[Flamanci|flamanski]] humanisti Nicolaes Cleynaerts ([[1493]]. -[[1542]].) i Johannes Vasaeus ([[1511]]. -[[1561]].) i španjolski jezuit Luis de Molina. U skladu sa tadašnjim [[liberalizam|liberalno]] [[prosvjetiteljstvo|prosvjetiteljskim]] idejama, tadašnji kraljev prvi [[ministar]] [[Sebastião José de Carvalho e Melo|Markiz de Pombal]] protjerao je Jezuite iz zemlje i zatvorio univerzitet u Évori [[1759]]., nakon tog je grad počeo nazadovati. Univerzitet Évora ponovno je otvoren tek [[1973]].<ref name=his>{{cite web | url =http://www.cm-evora.pt/pt/conteudos/concelho/Caracterizacao+do+concelho/ | title =''Caracterização do Concelho de Évora'' | accessdate =22. 11. 2011 | language =portugalski | publisher =Câmara Municipal de Évora | archive-date =2010-08-07 | archive-url =https://web.archive.org/web/20100807031835/http://www.cm-evora.pt/pt/conteudos/concelho/Caracterizacao+do+concelho/ | dead-url =yes }}</ref> == Znamenitosti Évore == [[Datoteka:Évora Sé Catedral1183.jpg|thumb|left|240px|Katedrala u Évori]] * [[Korintski red|Korintski]] [[hram]] u Évori ili [[hram]] božice [[Dijana (mitologija)|Dijane]] je najznačajniji rimski spomenik u Portugalu sa 16 očuvanih [[Korintski red|korintskih]] granitnih stupova visine 7.68 m. Hram podignut na [[Akropolj|akropoli]] Évore, je danas najveća atrakcija grada. Predpostavlja se da je izgrađen u [[1. vijek|1. vijek ne.]] u slavu prvog rimskog cara [[August (rimski car)|Augusta]], ali je tek u [[16. vijek]]u postao poznat kao hram božice [[lov]]a Dijane, jer su tako predpostavljavljali [[jezuiti|jezuitski]] fratri zbog toga, jer je Évora bila poznata po lovu. * ''Sé de Évora'' (Katedrala Évora), uglavnom je podignuta između [[1280]].-[[1340]]. to je jedna od najznačajnijih [[Gotika|gotičkih]] građevina u Portugalu. Poznata je po svom [[portal]]u sa skulpturama [[apostol]]a iz [[1335]]. godine, te lijepom glavnom [[brod (arhitektura)|brodu]] i [[klaustar|klaustru]]. Jedan [[transept]] je uređen u [[manuelinski stil|manuelinskom stilu]], a drugi u [[barok]]nom, dok su [[orgulje]] i [[kor]]ske klupe [[renesansa|renesansni]] iz [[1566]]. godine. Kapela sv. Brása iz [[1480]]. godine je odličan primjer [[Španjolska|španjolske]] [[Gotika|gotike]] zvane [[mudéjar]] s polukružnim potpornim stupovima. * ''Crkva São Francisco'' (Igreja de São Francisco) je jedna od novijih građevina u historijskom centru, izgrađena za vrijeme dinastije Avis koja je poznata po miješanju [[gotika|gotike]] i [[manuelinski stil|manuelinskog stila]] u arhitekturi. Njena Kapela kostiju (''Capela dos Ossos'') ima natpis na ulazu: "Mi, kosti koje su ovdje, čekamo tvoje". * ''Palácio dos Duques de Cadaval'' (Palača vojvode Cadavala) na akropoli Évore, izgrađena na mjestu palače koja je izgorila [[1384]]., to je zgrada izgrađena u manuelinsko-[[mauri|maurskom]] stilu, sa fasadom iz [[17. vijek]]a, i tornjem koga zovu Toranj pet štitova. To je bila guvernerova palača u kojoj su često odsjedali kraljevi. * ''Samostan Lóios'' iz [[15. vijek]]a s manuelinskom kućom ukrašenom azulejo keramikom i veličanstvenim portalom, danas je pretvoren u restoran. * ''Água de Prata Aqueduct'' ([[Akvadukt]] srebrne vode) dug 9&nbsp;km sa velikim rasponom lukova, dao je podići kralj [[João III od Portugala|João III]]. između [[1531]].-[[1537]]. Danas su u djelu akvedukta koji prolazi kroz grad, stanovnici podigli između lukova; kuće, prodavaonica i kafeje. * ''Palača [[Vasco da Gama|Vasca da Game]]'', s manuelinskim klaustrom i renesansnim zidnim slikama, je mjesto gdje je od [[1519]].-[[1524]]. živio Vasco da Gama. * ''Univerzitet Évora'' osnovan je kao jezuitski kolegij [[1559]]. godine koje je dao izgraditi kralj [[Henrique I od Portugala|Henrique I]]. Orginalni jezuitski kompleks ima [[manirizam|manirističku]] crkvu i akademske zgrade oko velikog klaustra iz [[17. vijek|17.]]-[[18. vijek]]a. * ''Praça do Geraldo'' (Trg Geraldo) u središtu grada isprva se zvao ''Praça Grande'', na njemu su se od [[1275]]. održavali godišnji sajmovi. Na tom trgu je kralj [[Duarte I od Portugala|Duarte I]] izgradio gotičku palaču Estaus. {{UNESKO kutijica |WHS = Historijski centar Évore |State Party = {{flag|Portugal}} |Type = Kulturno dobro |Criteria = ii, iv |ID = 361 |Link = http://whc.unesco.org/en/list/361 |Region = [[Spisak mesta Svetske baštine u Evropi|Evropa]] |Year = [[1986]]. |Session = 10. |Session = |Extension = |Danger = ne }} [[Datoteka:EvoraUniversityCourtyard.jpg|thumb|280px|right|Zgrada univerziteta u Évori]] == Rast stanovništva općine Évora == {| {{prettytable|center}} ! colspan="9" | Stanovništvo općine Évora (1801. – 2008.) |- bgcolor="#C0C0C0" | align="center" | [[1801]] | align="center" | [[1849]] | align="center" | [[1900]] | align="center" | [[1930]] | align="center" | [[1960]] | align="center" | [[1981]] | align="center" | [[1991]] | align="center" | [[2001]] | align="center" | [[2008]] |- | align="center" | 18 620 | align="center" | 16 995 | align="center" | 25 563 | align="center" | 35 903 | align="center" | 50 095 | align="center" | 51 572 | align="center" | 53 754 | align="center" | 56 519 | align="center" | 54 780 |} == Gradovi prijatelji == Évora ima ugovore o prijateljstvu sa slijedećim gradovima :: * {{flag|Portugal}} [[Angra do Heroísmo]] (1986.) * {{flag|Rusija}} [[Suzdalj]] (1986.) * {{flag|Francuska}} [[Chartres]] (2003.) * {{flag|Norveška}} [[Tønsberg]] == Galerija slika == <gallery mode="packed"> File:Views from Igreja de São Francisco (Évora) 47.jpg|[[:pt:Igreja de São Francisco (Évora)|Pogled na Évoru od crkve São Francisco]] File:Main facade of Sé Catedral de Évora 98.jpg|[[:pt:Sé Catedral de Évora|Katedrala u Évori]] File:Praça do Giraldo 72.jpg|[[:pt:Praça do Giraldo|Praça do Giraldo, glavni trg Évore]] File:Facade of Igreja de São Francisco (Évora) 34.jpg|[[:pt:Igreja de São Francisco (Évora)|Crkva São Francisco]] File:Capela dos Ossos 50.jpg|[[:pt:Capela dos Ossos|Unutrašnjost Kapele kostiju u crkvi São Francisco]] File:Paços de Évora 61.jpg|[[:pt:Paço Real de Évora|Kraljevska palača u Évori]] File:Coreto de Évora 58.jpg|Muzički paviljon u javnom vrtu File:Interior of Igreja dos Lóios 81.jpg|[[:pt:Palácio dos Duques de Cadaval (Évora)#Igreja de São João Evangelista|Unutrašnjost crkve São João Evangelista (crkve Lóios) obložena pločicama azulejo]] File:EvoraWalls1.jpg|Gradske zidine </gallery> == Napomene == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.cm-evora.pt/pt/C%C3%A2mara%20Municipal%20de%20%C3%89vora.htm Câmara Municipal de Évora] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111030093611/http://www.cm-evora.pt/pt/C%C3%A2mara%20Municipal%20de%20%C3%89vora.htm |date=2011-10-30 }} {{pt icon}} * [http://www2.cm-evora.pt/guiaturistico/Ingles/itinerary.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100105044217/http://www2.cm-evora.pt/guiaturistico/Ingles/itinerary.htm |date=2010-01-05 }} Guia Turístico de Évora] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100105044217/http://www2.cm-evora.pt/guiaturistico/Ingles/itinerary.htm |date=2010-01-05 }} {{pt icon}} {{commonscat|Évora}} {{Svjetska baština u Portugalu}} [[Kategorija:Gradovi u Portugalu]] [[Kategorija:Svjetska baština u Portugalu]] 7sd1ha7johq4g5r0as4znb8uuk457sb 0 136843 42716589 42550599 2026-11-05T20:19:48Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716589 wikitext text/x-wiki {{Infokutija glumac | ime = Mila Jovović | ime_po_rođenju = Milica Jovović | slika = MillaJovovitchApr10.jpg | opis_slike = Mila Jovović 2010. godine | datum_rođenja = [[17. decembra]] [[1975]]. | mjesto_rođenja = [[Kijev]], [[Ukrajinska Sovjetska Socijalistička Republika|Ukrajinska SSR]] | država_rođenja = [[Sovjetski Savez|SSSR]] | supružnik = [[Lik Beson|Luk Beson]] (1997-1999) | partner = [[Pol V. S. Anderson]] | oskar = | sagawards = | zlatni globus = | saturn = }} '''Mila Jovović'''{{efn|Mila Jovović, {{Jez-uk|Мілла Йовович}}, {{Jez-ru|Милла Йовович}}, {{Jez-en|Milla Jovovich}}; '''Milica Jovović''', {{Jez-uk|Міліца Йовович}}, {{Jez-ru|Милица Йовович}}, {{Jez-en|Milica Jovovich}}.}} ([[Kijev]], [[17. decembra]], [[1975]]), je [[američka]] [[glumci|glumica]], muzičar i foto model koja živi i radi u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]. Jovovićeva je započela svoju manekensku karijeru u svojoj 11. godini. Godine [[1988]]. dobila je svoju prvu profesionalnu ulogu u televizijskom filmu „[[Noćni voz za Katmandu]]“, a kasnije iste te godine se pojavila u svom prvom visokobudžetnom filmu „[[Raskršće dva meseca]]“. Nakon nekoliko manjih televizijskih i filmskih uloga, postala je poznata po ulozi u filmu „[[Povratak u Plavu lagunu]]“ ([[1991]]). Sledeća značajna uloga bila je u filmu „[[The Fifth Element|Peti element]]“ ([[1997]]), a kasnije je imala glavnu ulogu u filmu „[[Glasnik: Priča Jovanke Orleanke]]“ ([[1999]]). Godine [[2002]]. igrala je glavnu ulogu u filmu „[[Pritajeno zlo]]“, koji je izrodio dva nastavka: [[Pritajeno zlo: Apokalipsa]] ([[2004]]) i „[[Pritajeno zlo: Istrebljenje]]“ ([[2007]]). Pored svoje manekenske i glumačke karijere, Jovovićeva je [[1994]]. objavila i album ''Božanstvena komedija''. == Biografija == === Mladost === Mila Jovović je rođena u [[Kijev]]u ([[Ukrajina]], [[Sovjetski Savez]]). Otac joj je doktor Bogdan Jovović,{{efn|Bogdan Jovović je poreklom iz [[Crna Gora|Crne Gore]], a imaju imovinu u [[Kosovo|Metohiji]] u [[Zlopek]]u blizu [[Peć (grad)|Peći]]. Njegov deda Bogić Camić Jovović bio je [[barjaktar]] iz plemena [[Vasojevići|Vasojevića]] i gardijski oficir ([[perjanik]]) kralja [[Nikola I. Petrović Njegoš|Nikole I Petrovića]]; ime njegove žene bilo je Milica, po kojoj je Mila dobila ime. Njegov otac Bogdan Jovović bio je komandant vojnog područja [[Priština]], a kasnije je bio vojni finansijski inspektor u vojnim područjima [[Skoplje]] i [[Sarajevo]], gde je otkrio veliku proneveru [[Zlato|zlata]]. Kažnjen je jer je odbio da optuži svog prijatelja za taj zločin. Kasnije, komunistička vlada Jugoslavije ga je utamničila na [[Goli otok]]. Bojeći se da će ponovo biti uhapšen, pobegao je u [[Albanija|Albaniju]] a kasnije je prešao u [[Sovjetski Savez]], u [[Kijev]]. Druga verzija priče je da je zapravo on uzeo zlato. Milin otac, Bogić Jovović, se kasnije pridružio njenom dedi u Kijevu, gde su on i sestra diplomirali [[Medicina|medicinu]].<ref>Glas Javnosti, 17. jul 2000: [http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/07/18/srpski/F00071702.shtm Koreni iz lepih Vasojevića] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727022223/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/07/18/srpski/F00071702.shtm |date=2011-07-27 }} (intervju s Milinim ocem)</ref>}} a majka [[Rusi|ruska]] glumica Galina Loginova Jovović ({{Jez-ru|Галина Логинова Йовович}}). Porodica se preselila u [[London]], a [[1981]]. u [[Sakramento]] u [[Kalifornija|Kaliforniji]] kada je Milica imala pet godina. Sedam meseci kasnije nastanili su se u [[Los Angeles|Los Anđelesu]]. === Karijera === Već sa 11 godine zapazio je fotograf [[Ričard Avedon]] koji ju je predstavio u [[Revlon]]ovim reklamama „Najnezaboravnije žene sveta“. U oktobru [[1987]]. predstavljena je na naslovnoj strani [[italija]]nskoj magazina '''''Lei''''' što je bila prva od mnogih naslovnih strana na kojima se pojavljivala. Nastavila je karijeru fotomodela, a objavila je i muzički CD album pre nego što se pojavila u prvom filmu ''-[[Two Moon Junction]]'' [[1988]]. Njeno pojavljivanje u filmu ''[[Povratak u Plavu lagunu]]'' [[1991]]. izazvalo je neizbežno poređenje s drugim detetom modelom koje je postalo glumica, [[Brooke Shields|Bruk Šilds]] (koja je glumila u prvoj ''[[Plava laguna (film)|Plavoj laguni]]'' jedanest godina ranije). U većini svojih ranih filmova glumila je sporedne uloge. Do kasnih [[1990-te|devedesetih]] dobijala sve više honorare i ušla u svet akcionih junakinja glumeći u ''[[Peti element (film)|Petom elementu]]'' i u dva popularna filma zasnovana na seriji horor video igara ''[[Resident Evil (kompjuterska igra)|Resident Evil]]'' (najavljeno je njeno učešće u još dva filma iz te serije u [[2006]]. i [[2007]]. godini). U [[1994]], Jovovićeva je, pod imenom Mila, objavila prvi muzički album „Božanstvena komedija“ (Divine Comedy), koji je kritika dobro prihvatila. Album je sadržao mnoge originalne pesme, a njena muzika upoređivana je sa [[Tori Ejmos]] i [[Kejt Buš]]. Iako je više pažnje poklanjala svojoj filmskoj karijeri, njen glas se pojavio i na albumu ''[[Legion of Boom]]'' [[2004]]. koji je izdala grupa [[The Crystal Method]]. == Privatni život == Mila Jovović se udala za glumca [[Šon Endruz|Šona Endruza]] oktobra [[1992]]. za vreme snimanja filma „Dazed and Confused“; taj brak je poništen mesec dana kasnije. Kasnije, [[1997]], udala se za režisera „Petog elementa“ [[Lik Beson|Lika Besona]]. Razveli su se [[1999]], posle čega se kratko zabavljala sa gitaristom [[Red Hot Chili Peppers|Red Hot Čili Pepers]], [[:en:John Frusciante|John Frusciante]]. Bila kratko verena za pisca i režisera Pola Andersona („Resident Evil“) [[2003]]. Mila Jovović govori više jezika: srpski, [[Ruski jezik|ruski]], [[Francuski jezik|francuski]] i [[Engleski jezik|engleski]]. Jedan od omiljenih pisaca joj je [[Gabriel García Márquez|Gabrijel Garsija Markes]]. == Filmografija == {| class="wikitable sortable" |- ! Godina !! Srpskohrvatski naziv !! Originalni naziv !! Uloga !Napomena |- | 1988. || [[Noćni voz za Katmandu]] || ''The Night Train To Kathmandu'' || Lili Meklaud | |- | 1988. || [[Raskršće dva meseca]] || ''Two Moon Junction || Samanta Delongpre | |- | 1991. || [[Povratak u Plavu lagunu]] || ''Return To The Blue Lagoon'' || Lili Hargrejv | |- | 1992. || [[Čaplin]] || ''Chaplin'' || Mildred Heris | |- | 1992. || | [[Lisice (film, 1992)|Lisice]] || ''Kuffs'' || Maja Karlton | |- | 1993. || [[Ošamućeni i zbunjeni]] || ''Dazed And Confused'' || Mišel Buroz | |- | 1997. || [[The Fifth Element|Peti element]] || ''The Fifth Element'' || Lilu | |- | 1998. || [[He Got Game|Dobio je igru]] || ''He Got Game'' || Dakota Berns | |- | 1999. || [[Glasnik: Priča Jovanke Orleanke]] || ''The Messenger: The Story Of Joan Of Arc'' || Jovanka Orleanka | |- | 2000. || [[Hotel od milion dolara]] || ''The Million Dollar Hotel'' || Eloiz | |- | 2000. || [[Zakletva]] || ''The Claim'' || Lucija | |- | 2001. || [[Zulender]] || ''Zoolander'' || Katinka Ingabogovinanana | |- | 2002. || [[Blesan]] || ''Dummy'' || Fangora "Fani" Gerkel | |- | 2002. || [[Pritajeno zlo]] || ''Resident Evil'' || Alis | |- | 2002. || [[Bez dobrog alibija]] || ''No Good Deed'' || Erin | |- | 2002. || [[Sastanak na slepo (Ti glupi čoveče)]] || ''You Stupid Man'' || Nadin | |- | 2004. || [[Pritajeno zlo 2: Apokalipsa]] || ''Resident Evil 2: Apocalypse'' || Alis | |- | 2005. || [[Gor Vidalov Kaligula (kratak film)]] || ''Gore Vidal's Caligula (short film)'' || Drusila | |- | 2006. || [[.45 (film)|.45]] || ''.45'' || Ket | |- | 2006. || [[Ultravajolet]] || ''Ultraviolet'' || Vajolet Song Džatšerif | |- | 2007. || [[Pritajeno zlo 3: Istrebljenje]] || ''Resident Evil 3: Extinction'' || Alis | |- | 2008. || [[Snimanje u Palermu]] || ''Palermo Shooting'' || Mila Jovović (samu sebe) | |- | 2009. || [[Savršeno bekstvo]] || ''A Perfect Getaway'' || Sidni Anderson | |- | 2009. || [[Susreti četvrte vrste]] || ''The Fourth Kind'' || Dr. Ebigejl "Ebi" Tajler | |- | 2010. || [[Pritajeno zlo 4: Život posle smrti 3D]] || ''Resident Evil 4: Afterlife 3D'' || Alis | |- | 2010. || [[Prljava devojka]] || ''Dirty Girl'' || Su-En | |- | 2010. || [[Trougao obmane (Stena)]] || ''Stone'' || Luceta Krison | |- | 2011. || [[Tri musketara 3D]] || ''The Three Musketeers 3D'' || Gospa de Vinter | |- | 2011. || [[Šaljivdžija]] || ''Vыkrutasы (Frills)'' || Nađa || ''ruski film'' |- | 2011. || || ''[[Bringing Up Bobby]]'' || Oliva || ''postprodukcija'' |} == Diskografija == * The Divine Comedy (Božanstvena komedija) album - objavljen aprila [[1994]] (singl: „Gentleman Who Fell“) * The Peopletree Sessions – neautorizovano izdanje iz [[1998]]. Kompilacije u kojima je Mila učestvovala: * ''The Million Dollar Hotel'' - (Hotel od milion dolara) - „Satellite of Love“ * ''[[Hollywood Goes Wild]]'' benefit compilation - „On the Hill“ by her band, Plastic Has Memory * ''Underworld'' - „Rocket Collecting“ == Ostalo == * Ima plavo-zelene oči i smeđu kosu. * Ona je međunarodni promitovni model za [[L'Oreal]] kozmetiku. * Bila je vođa benda zvanog Plastic Has Memory. == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Drugi projekti | commons = Milla Jovovich }} * [http://www.millaj.com/ Zvanična Internet stranica] * [http://www.millajforum.com/ Zvanični forum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060203172445/http://millajforum.com/ |date=2006-02-03 }} * [https://web.archive.org/web/20060228042912/http://www.fmd1.com/models/Milla_Jovovich Profil Mile Jovović na Fashion Models database] * [http://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800022709/bio Yahoo!Movies bio] * [http://www.millanews.com/ Milin zvaničan evropski sajt] * [http://www.ugo.com/channels/filmtv/features/ultraviolet_trailer/default.asp Exclusive Trailer for Ultraviolet. Watch Milla fight the future!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060129091558/http://www.ugo.com/channels/filmtv/features/ultraviolet_trailer/default.asp |date=2006-01-29 }} * [http://republika.pl/artche/ Milin nezvanični poljski fan sajt] * {{PORT.rs-person|5427|Mila Jovović}} * {{IMDb ime|id= 0000170|name= Mila Jovović }} * [http://www.millanews.com/milla/Biography.html Milina biografija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025150805/http://www.millanews.com/milla/Biography.html |date=2005-10-25 }}, na [http://www.millanews.com Official European Milla fansite] {{Lifetime|1975||Jovovich, Milla}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američke filmske glumice]] [[Kategorija:Američke pjevačice]] [[Kategorija:Američke manekenke]] [[Kategorija:Biografije, Kijev]] dod4u0ww14re6hj6c8o9ydjm6v266c6 0 137886 42716695 42452502 2026-11-06T01:12:55Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716695 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 film | naslov = Munich | slika= | opis = | režija= [[Steven Spielberg]] | producent= [[Kathleen Kennedy (filmski producent)|Kathleen Kennedy]]<br />Steven Spielberg<br />[[Barry Mendel]]<br />[[Colin Wilson]] | based on = {{Based on|''[[Vengeance: The True Story of an Israeli Counter-Terrorist Team]]''|[[George Jonas]]}} | scenario = [[Tony Kushner]]<br />[[Eric Roth]] | uloge = [[Eric Bana]]<br />[[Daniel Craig]]<br />[[Ciarán Hinds]]<br />[[Omar Metwally]]<br />[[Mathieu Kassovitz]]<br />[[Hanns Zischler]]<br />[[Geoffrey Rush]]<br />[[Ayelet Zurer]]<br />[[Michael Lonsdale]]<br />[[Mathieu Amalric]]<br />[[Gila Almagor]]<br />[[Moritz Bleibtreu]] | muzika = [[John Williams]] | fotografija = [[Janusz Kamiński]] | montaža = [[Michael Kahn (montažer)|Michael Kahn]] | studio = [[Amblin Entertainment]]<br />[[The Kennedy/Marshall Company]]<br />[[Alliance Atlantis]]<br />[[Peninsula Films]] | distributer = '''SAD:''' <br />[[Universal Studios]] <br />'''međunarodni:''' <br />[[DreamWorks]] | premijera = {{Film date|2005|12|23|df=y}} | trajanje = 163 min. | jezik = engleski, hebrejski, njemački, italijanski, francuski | budžet = 77 mil. $ | bruto = 130,358.911 $ }} '''''München''''' (eng. ''Munich'') je drama redatelja [[Steven Spielberg|Stevena Spielberga]] iz [[2005]]. o masakru [[izrael]]skih sportaša na [[Olimpijske igre|Olimpijskim igrama]] u [[Minhen|Münchenu]] [[1972]]. i tajne osvetničke operacije koju je naredila izraelska vlada. Priča govori o grupi ubojica, koje predvodi bivši agent [[Mossad]]a, "Avner" ([[Eric Bana]]), koji pronalaze i ubijaju pripadnike [[Crni rujan|Crnog rujna]] za koje se smatra da su odgovorni za ubojstvo 11 izraelskih sportaša. Film je nominiran za pet [[Oscar]]a. Prvi dio filma, koji govori o talačkoj krizi, je povijesno vjerodostojan. Drugi dio filma, koji opisuje odgovor [[izrael]]ske vlade, kritičari i kolumnisti su dovodili u pitanje. Spielberg je drugi dio filma opisao kao "povijesnu fikciju", rekavši kako je film inspiriran stvarnim izraelskim operacijama poznatima pod nazivom "Operacija Božji gnjev". == Pregled == Film je zasnovan na knjizi [[Kanada|kanadskog]] novinara Georgea Jonasa, ''Vengeance: The True Story of an Israeli Counter-Terrorist Team''. Sama knjiga temeljena je na iskazima Yuvala Aviva, koji je tvrdio da je bio agent [[Mossad]]a. U knjizi, Avivovu priču pripovijeda protagonist zvan "Avner". Jonasova knjiga prvo je ekranizirana kao televizijski film iz [[1986]]., ''Sword of Gideon'', sa Steveom Bauerom i [[Michael York|Michaelom Yorkom]] u glavnim ulogama, u režiji Michaela Andersona. Film je sniman na raznim lokacijama na [[Malta|Malti]] (koje su trebale prikazati [[Tel Aviv]], [[Bejrut]], [[Cipar]], [[Atena|Atenu]] i [[Rim]]), [[Budimpešta|Budimpešti]] (koja je trebala zamijeniti [[London]], [[Rim]], [[Pariz]] i njemački aerodrom Fürstenfeldbruck), [[Pariz]]u i [[New York]]u. U američkim kinima film je prošao dosta loše, zaradivši oko 43,5 milijuna dolara, što je bilo oko tri četvrtine budžeta (75 milijuna). Međutim, film je relativno dobro prošao u Europi, s 130,346,986 dolara. == Radnja == Film počinje s opisom maskara u [[Minhen|Münchenu]] [[1972]]., popraćenih s isječcima iz tadašnjih novina i televizijskih vijesti. Nakon ubojstava, [[izrael]]ska vlada sprema tajnu operaciju usmjerenu na ubojstva vođa [[Crni rujan|Crnog rujna]] koji su isplanirali napad. Za vođu operacije izabran je nižerangirani [[Mossad]]ov agent Avner Kaufman, koji je rođen u [[Izrael]]u, ali vuče podrijetlo iz [[Nemačka|Njemačke]]. Kako izraelska vlada ne bi bila upetljana u ubojstva, Avner službeno istupa iz Mossada, a njegova ekipa obavlja svoje operacije bez povezanosti s Mossadom ili izraelskom vladom. Upute i novac dobivaju preko sefova u [[švajcarska|švicarskoj]] banci, a nekoliko se puta sastaju s Mossadovim rukovoditeljem, Ephraimom. Ekipu čine Steve, [[Južna Afrika|južnoafrički]] vozač; Hans, krivotvoritelj dokumenata; Robert, [[Belgija|belgijski]] proizvođač igračaka specijaliziran za eksplozive; i Carl, koji "čisti" nakon operacija. Kako bi našli jedanaest članova Crnog rujna, Avner plaća velike iznose [[Francuska|francuskom]] doušniku i poduzetniku, Louisu. Grupa putuje u [[Rim]] kako bi pronašli i ubili jednog od članova Crnog rujna, koji tamo radi kao prevoditelj i pjesnik. Ekipa nakon toga odlazi u [[Pariz]], gdje podmeću bombu koja ranjava člana [[Palestina|palestinskog]] [[Fatah]]a, koji kasnije podliježe ozljedama. Kreću na [[Cipar]] gdje ubijaju agenta [[KGB]]-a, podmetnuvši mu bombu pod krevet. Međutim, eksploziv je prejak i umalo ubija i Avnera koji se nalazio u susjednoj sobi, što prouzročava sumnje u Louisa koji je podmetnuo eksploziv. Nakon što je Louis dao grupi informacije o tri Palestinca u [[Bejrut]]u, Kamalu Adwanu, Kamalu Naseru i Abu Yusefu Najjaru, Epharim im prvo zabranjuje da pođu u arapsku zemlju. Međutim, popušta uz uvjet da grupu prate izraelski specijalci. U Bejrutu, Steve, Robert i Avner se sastaju s grupom izraelskih specijalaca (među kojima je i budući premijer [[Ehud Barak]]), uspijevaju pronaći trojicu lidera te ubijaju njih, ali i nevine prolaznike i susjede. Ekipa kreće u [[Atena|Atenu]] gdje je Louis pronašao otrcani apartman koji bi im trebao poslužiti kao sigurna kuća. Tijekom noći, trojica pripadnika [[PLO]]-a, koji su također unajmili apartman kao sigurnu kuću, upadaju u stan. Nakon nervoznih prijetnji pištoljima, Avner smiruje situaciju rekavši kako su oni kolege militantni revolucionari. Avner počinje razgovor o [[bliski Istok|bliskoistočnoj]] politici s vođom druge grupe. Ali govori strastveno o [[Gaza (razvrstavanje)|Gazi]] i [[Zapadna obala|Zapadnoj obali]], koje naziva rodnim krajem. Avnerova grupa obavlja sljedeće ubojstvo. U očajničkom pokušaju, Hans ulazi u hotel, pa u sobu u kojoj je KGB-ov kontakt, baca granatu u sobu i aktivira [[fosfor]]ne granate skrivene u televizoru, ubivši zamjenu za KGB-ova agenta kojeg su prije ubili. Tijekom bijega, ekipa razmjenjuje vatru s Palestincima, a Carl ubija Alija. Louis konačno dostavlja informaciju o Salamehu, organizatoru minhenskog masakra. Avner saznaje kako [[CIA]] možda ima veze sa Salamehom. Grupa odlazi u [[London]] kako bi pronašla Salameha, ali ne uspijevaju ga ubiti, najvjerojatnije zbog CIA-ine intervencije. Avner postaje sve više paranoičan jer samu ekipu hvata grupa ubojica. Carla ubija jedna [[Holandija|Nizozemka]], profesionalna ubojica. Ekipa počinje slijediti njezine tragove te je nalaze i ubijaju kao osvetu za Carlovu smrt. Kasnije je Hans je pronađen izboden do smrti, a Robert je poginuo od bombe u radionici. Kad su dva preostala plaćenika pronašla Salameha u dobro čuvanoj rezidenciji u [[Španija|Španjolskoj]], u namjeri ih ometu Salamehovi čuvari. Avner počinje panično pucati i pogađa jednog od čuvara, za kojeg se ispostavlja da je mladić. Stražari uzvraćaju vatru, a Avner i Steve jedva uspijevaju pobjeći. Vrativši se u [[Izrael]], a kasnije u svoj novi dom u [[Brooklyn]] svojoj ženi i djetetu, Avner postaje deprimiran. Počinju ga mučiti paranoični strahovi o sigurnosti svoje obitelji, vraćaju mu se slike masakra u [[Minhen|Münchenu]] te se počinje pitati o moralnosti ubojstava koje je počinio i vrijednosti misije. Njegov rukovoditelj, Ephraim, dolazi u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] kako bi nagovorio Avnera da se ponovno pridruži Mossadu, ali Avner odbija. U zadnjoj sceni filma, prikazuje se zgrada [[Ujedinjeni narodi|Ujedinjenih naroda]], a kamera onda prelazi na pogled na [[New York]], na kojem se vide i tornjevi [[Svjetski trgovački centar|Svjetskog trgovačkog centra]]. Pojavljuje se postskriptum: "Ubijeno je devet od jedanaest Palestinaca koji su planirali otmicu", a riječi "devet... jedanaest" (iz prvog reda) pojavljuju se točno ispod tornjeva blizanaca. == Kritike == [[Roger Ebert]] hvalio je film te ga stavio na treće mjesto najboljih filmova [[2005]]. [[James Berardinelli]] film je ocijenio pozitivno, a bio je to jedini film kojem je dao četiri zvjezdice te ga uvrstio u top 100 najboljih filmova svih vremena. Kritičar Entertaimnent Weekleyja, [[Owen Gleiberman]], rekao je kako je ''München'' najbolji film 2005. [[Rex Reed]] iz New York Observera pripada grupi kritičara kojima se film nije svidio: "Bez srca, bez ideje i s mnogo materijala za debatu, ''München'' je veliko razočaranje." === Nagrade i nominacije === [[Steven Spielberg]] zaradio je nominacije za režiju za nagrade [[Oscar]], [[Zlatni globus]] i DGA nagradu. Osim za režiju, film je bio nominiran za Oscara u kategorijama najboljeg filma, montaže, glazbe ([[John Williams]]) i adaptiranog scenarija. == Povijesna autentičnost == Iako je ''München'' fikcija, isto tako opisuje mnoge stvarne događaje i ličnosti iz ranih sedamdesetih. Na [[izrael]]skoj strani, prikazuje se premijerka [[Golda Meir]] te drugi vojni i politički čelnici kao što su državni tajnik [[Meir Shamgar]] i čelnik [[Mossad]]a [[Zvi Zamir]]. Redatelj je pokušao rekonstruirati otmicu i ubojstvo izraelskih sportaša. Za razliku od ranijeg filma, ''21 Hours at Munich'', Spielbergov film prikazuje ubojstvo ''svih'' izraelskih sportaša što je točno prema obdukciji. Osim toga, film koristi i isječke iz vijesti o otmici sportaša. Imena članova [[Crni rujan|Crnog rujna]], i njihove smrti, većinom su točni. Abdel Wael Zwaiter, prevoditelj iz [[Libija|libijskog]] veleposlanstva u [[Rim]]u, pogođen je 12 puta u predvorju svog apartmana 41 dan nakon Münchena. 8. prosinca iste godine Mahmoud Hamshiri, viši član [[PLO]]-a, ubijen je u [[Pariz]]u bombom skrivenom u njegovom telefonu. U tom razdoblju ubijeni su i Mohammed Boudia, Basil al-Kubasi, Abad al-Chir i Zaid Muchassi, a neka od tih ubojstava opisana su u filmu. Ali Hassan Salameh također je bio stvarna osoba i poznati član Crnog rujna. Ubijen je bombom u [[Bejrut]]u [[1979]]. == Glumci == * [[Eric Bana]] - Avner Kaufman * [[Daniel Craig]] - Steve * [[Ciaran Hinds]] - Carl * [[Mathieu Kassovitz]] - Robert * [[Hanns Zischler]] - Hans * [[Geoffrey Rush]] - Ephraim * [[Michael Lonsdale]] - Papa * [[Ayelet Zurer]] - Daphna (Avnerova žena) * [[Marie-Josee Croze]] - Jeanette (Nizozemka ubojica) * [[Yvan Attal]] - Tony * [[Matthieu Amalric]] - Louis * [[Gila Almagor]] - Avnerova majka * [[Lynn Cohen]] - [[Golda Meir]] * [[Moritz Bleibtreu]] - Andreas == Vanjske veze == * [https://web.archive.org/web/20060130102657/http://www.munichmovie.com/ Službena stranica] * {{imdb naslov|id=0408306|naslov=München}} * {{rotten-tomatoes|id=munich|title=München}} * [http://www.time.com/time/archive/preview/0,10987,1137679,00.html "Spielberg takes on terror"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517024035/http://www.time.com/time/archive/preview/0,10987,1137679,00.html |date=2008-05-17 }}, ''Time'', 12. prosinca 2005. * [http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=3319 "The Lessons of Munich"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070607191132/http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=3319 |date=2007-06-07 }}, Diskusija o filmu u časopisu ''Foreign Policy'' * [http://www.steynonline.com/index2.cfm?edit_id=26 Recenzija The Spectatora, 14. siječnja 2006.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070219142816/http://www.steynonline.com/index2.cfm?edit_id=26 |date=2007-02-19 }} * [http://www.popmatters.com/film/reviews/m/munich-2005.shtml Recenzija na PopMattersu] * [https://web.archive.org/web/20060427204503/http://www.newsday.com/entertainment/news/ny-etlede4558394dec21,0,7970332,print.story A delicate balance: Showing both sides of the '72 Olympic massacre is Spielberg's big challenge] - Recenzija na Newsday.com * [http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3206379,00.html "Munich" not what conservatives say], pozitivna recenzija filma izraelskog komentatora Alana D. Abbeyja na "Ynetnews.com". * [http://www.movie-2-dvd.org/munich-1972/ "Movie-2-DVD Special: Spielberg's Munich"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070816151931/http://www.movie-2-dvd.org/munich-1972/ |date=2007-08-16 }}, Povijesna pozadina i informacije o lokacijama. * [http://www.imdb.com/title/tt0230591/ IMDB link] na dokumentarac dobitnik Oscara "One Day in September" o minhenskom masakru {{Steven Spielberg}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američki filmovi]] [[Kategorija:Filmovi Stevena Spielberga]] [[Kategorija:Politički filmovi]] [[Kategorija:Dramski filmovi]] [[Kategorija:Historijski filmovi]] 5fny40wpyjzarqqvbxwr10c7m9f0sm2 0 144389 42716596 42416544 2026-11-05T20:33:23Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716596 wikitext text/x-wiki '''Milorad Mitković''' (Lebane, 7. jun 1950 — Niš, 7. april 2021) bio je ortopedski hirurg i profesor hirurgije na [[Medicinski fakultet Univerziteta u Nišu|Medicinskom fakultetu u Univerziteta u Nišu]], direktor Ortopedsko-traumatološke klinike [[Klinički centar Niš|Kliničkog centra Niš]], član [[Srpska akademija nauka i umetnosti|Srpske akademije nauka]], Predsednik [[Srpska traumatološka asocijacija|Srpske traumatološke asocijacije]], Viziting profesor u [[Švajcarska|Švajcarskoj]] <ref name="ref1">[http://www.mitkovic.net/srp.html Prof. dr Milorad Mitković Ortopedski hirurg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220716224335/http://www.mitkovic.net/srp.html |date=2022-07-16 }} Posećeno 12. 01. 2012</ref>. == Biografija == Milorad Mitković rođen je [[7. jun]] [[1950]]. u [[Lebane|Lebanu]], gde je završio osnovno školovanje. Još kao đak Mitković je ispoljio interesovanje za naučna istraživanja u oblasti hemije, mehanike i biologije, i u laboratoriji koju je sam osmislio, sa svojim vršnjacima izvodio je prve [[eksperiment]]e na [[žaba]]ma i [[psi]]ma. Kao srednjoškolac (od [[1969]]. do [[1974]]) Mitković se bavio izradom maketa [[avion]]a i [[raketa]] (kao aviomodelar), [[sport]]om (kao član atletskog kluba) i muzikom (kao član više orkestara)<ref name="ref1"/>. Studije medicine pohađao je na [[Medicinski fakultet Univerziteta u Beogradu|Medicinskom fakultetu, Univerziteta u Beogradu]] (od [[1969]]. do [[1974]]). Uporedo sa medicinom Mitković je studirao i tehniku, na Mašinskom fakultetu, ali studije na ovom fakultetu nije okončao <ref name="ref1"/>. Specijalizaciju iz ortopedije pohađao je Univerzitetskom kliničkom centru u Nišu i Beogradu (od [[1978]]. do [[1982]]). Poslediplomska usavršavanja obavio je u [[Beograd]]u, [[London]]u, [[Oksford]]u, [[Kembridž]]u, [[Ulm]]u, [[Hanover]]u, [[Brisel]]u, [[Moskva|Moskvi]], [[Riga|Rigi]], [[Tubingen]]u, [[Davos]]u. Magistrirao je u Beogradu 1984. godine. Doktorat iz oblasti ortopedske hirurgije završio je u periodu od [[1984]]-[[1987]] <ref name="ref1"/>. Oženjen je sprugom Gordanom takođe [[lekar]]em, sa kojom ima ćerku Mariju i sina Milana, koji su pošli očevim stopama i trenutno se kao lekari nalaze se na specijalizaciji i doktorskim studijama. == Dela == Istraživanjima u oblasti ortopedske hirurgije Mitković je dao značajan doprinos medicinskim istraživanjima u [[Srbija|Srbiji]] u oblasti lečenja preloma kostiju. Do sada je realizovao 10 naučnih projekata (od toga dva u Švajcarskoj), nakon kojih je patentirao 43 pronalaska pod svojim imenom (u zemlji i inostranstvu). Objavio je preko 400 naučnih radova i 6 knjiga <ref name="ref3">[http://www.mitkovic.net/bibliografija/index.html Publikacije, dr Milorada Mitkovića] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211015203116/http://mitkovic.net/bibliografija/index.html |date=2021-10-15 }} Posećeno 12. 01. 2012</ref>. Konstruktor je sistem za spoljnu fiksaciju kostiju koji nosi njegovo ime („Fiksator po Mitkoviću“) koji je posle ispitivanja u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]], [[Srbija|Srbiji]], [[Nemačka|Nemačkoj]] i [[Švajcarska|Švajcarskoj]], primenjen na preko 25.000 pacijenata u Srbiji i inostranstvu, uključujući i zbrinjavanje [[ranjenik]]a u toku sukoba na prostoru bivše Jugoslavije <ref name="ref1"/> . Izum Milorada Mitkovića "Spoljni skeletni fiksator" za lečenje otvorenih preloma kostiju nominovan je za najbolji evropski [[patent]] [[2012]]. u kategoriji zemalja sveta koje nisu članice [[Evropska unija|Evropske unije]] <ref name="ref3"/>. Zahvaljujući ovoj i drugim inovacijama u ortopedskoj hirurgiji Mitković je doprineo velikim uštedama zdravstvenog fonda Srbije nabavkom domaćih fiksatora umesto skupih uvoznih, skraćenjem bolničkog lečenja, i ukupnog trajanja lečenja, ranijim vraćanjem radno sposobnih bolesnika na posao, smanjenjem potrebe za skupim antibioticima, na račun minimiziranja opasnosti od osteomijelitisa i drugih infekcija i nastanka invalidnosti itd <ref name="ref2"/>. Mitković je osnovao školu spoljne i unutrašnje fiksacije kostiju u [[Niš]]u u kojoj se danas edukuju bnrojni ortopedski hirurzi iz zemlje i inostranstva. On je i osnivač i šef jedne ortopedske klinike u [[Kuvajt]]u <ref>[http://www.kcnis.co.rs/klinike/ortopedija.html Klinički centar Niš Klinika za ortopediju, zvanični sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120417191847/http://www.kcnis.co.rs/klinike/ortopedija.html |date=2012-04-17 }} Posećeno 13. 1.2012</ref>. == Priznanja == Najviši nivo hirurskog rada (za koji je dobio priznanja) Mitković je dostigao u sledećim oblastima <ref name="ref3"/><ref>[http://www.medfak.ni.ac.rs/PREDAVANJA/1.%20MEDICINA/ANATOMIJA/29.%20predavanje%20Arsic.pdf Medicinaski fakutet u Nišu, Hirurška fiksacija preloma femura i gornjeg okrajka tibije, Predavanja iz anatomije i ortopedije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220310014313/https://www.medfak.ni.ac.rs/PREDAVANJA/1.%20MEDICINA/ANATOMIJA/29.%20predavanje%20Arsic.pdf |date=2022-03-10 }} Posećeno 23. 02.2009.</ref>: * Korekcija različitih vrsta deformiteta uključujući kongenitalne deformitete, deformitete posle preloma, reumatoidnog artrita, osteoartroza itd * Produženje ekstremiteta, uključujući i ona u cilju povećanja rasta niskih osoba, kako primenom sopstvenih inovacija sa motorizovanim unutrašnjim fiksatorom ("Mitkovićevim spoljnim fiksatorom" tako i primenom kombinacije spoljne i unutrašnje fiksacije. * Ugradnja veštačkih kukova (cementnih, hibridnih, bescementnih, kod urođenih isčašenja itd.) Mitković je dobitnik brojnih međunarodnih i domaćih nagrada i priznanja od kojih su najznačajnija; * Zlatne medalje i plakete: Eureka-Brisel, Tesla, Pupin, Instituta za traumatologiju iz Rige, KC Niš * 11. januarske nagrade grada Niša za 2012 <ref name="ref2">[http://www.ni.rs/index.php?section=news&subsection=show_news_details&news_id=1490&category_id=8 Dodeljena najviša gradska priznanja za 2012 Zvanična prezentacija grada Niša] Posećeno 12. 01. 2012</ref>. * Član svetskog udruženja ortopeda i traumatologa (SICOT), * Predsednik sekcije ortopeda Srbije (1999-2001), * Predsednik i osnivač Srpske traumatološke asocijacije, * Član Američke ortopedske akademije (AOOS). * Pronalasci Mitkovića se u rutinskoj praksi primenjuju u 60 klinika u zemlji i svetu, što je takođe izuzetno priznanje. == Reference == {{izvori}} {{Članovi SANU}} {{Lifetime|1950||Mitković, Milorad}} ihbfwqqp5aa7ffrh8eyl7mscl1v1z0m 0 146289 42716472 42391734 2026-11-05T15:34:56Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716472 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime =Mbobane | ime_genitiv =Mbobanea | izvorno_ime =<small>ÉMbábáne</small> | translit_jezik1 = | slika_panorama =Mbabane.jpg | veličina_slike =280px | opis_slike =Panorama grada | slika_lokacijska_karta_država =Svazilend | slika_lokacijska_karta_opis =Mbabane na karti Svazilenda | lokacija1_ime = Distrikt | lokacija1_info =Hhohho | širina-stupnjevi =26 | širina-minute =19 | širina-oznaka =S | dužina-stupnjevi =31 | dužina-minute =08 | dužina-oznaka =E | lokacija_ime =[[Spisak država|Država]] | lokacija_info ={{flag|Svazilend}} | utemeljenje_ime = | utemeljenje_datum = | utemeljenje1_ime = | titula_vođe =Gradonačelnik | ime_vođe =Z. Nkambule | površina_bilješke = | površina_ukupna = 15.97 [[kvadratni kilometar|km²]] | visina =1243 m | stanovništvo_godina =[[1997]]. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo = 57.992<ref name=city/> | stanovništvo_gustoća = | stanovništvo_uže = | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire = | stanovništvo_šire_gustoća = | vremenska_zona =Južnoafričko standardno vrijeme [[UTC+2]] | utc_pomak =+2 | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST = | poštanski_broj = | pozivni_broj = | web_stranica =[http://www.mbabane.org.sz/ www.mbabane] }} '''Mbabane''' (na lokalnom [[svazi jezik]]u: ÉMbábáne) je [[de facto|stvarni]] [[glavni grad]] afričke države [[Esvatini]]. U njemu se nalaze sjedište vlade i većina ministarstava, a grad broji 57.992 stanovnika.<ref name=city>{{cite web | url =http://www.citypopulation.de/Swaziland.html | title =''Swaziland: Regions & Towns'' | accessdate = 27. 1. 2011 | language=engleski | publisher=Citypopulationde }}</ref> == Geografija == Mbabane leži u planinama Mdimba (visoravan Highveld), na nadmorskoj visini od 1243 m, uz obale rijeka Mbabane i njene pritoke Polinjane na zapadu Esvatinija. Od centra grada do [[Južna Afrika|južnoafričke]] granice ima 25&nbsp;km, do grada [[Johannesburg]]a 364&nbsp;km, a do luke [[Maputo]] u [[Mozambik]]u 222&nbsp;km. == Klima == Zbog svoje velike nadmorske visine Mbabane ima umjereno vlažnu [[Tropska klima|tropsku klimu]] po [[Köppenova klasifikacija klime|Köppenovoj klasifikaciji klime]], s dugom sezonom kiša i kratkom sušnom sezonom, kada ukupno padne samo 34&nbsp;mm kiše (godišnje 1349&nbsp;mm). Snijeg i mraz su prava rijetkost, ali prosječna temperatura nije visoka, u [[jul]]u je oko 15 [[°C]] i oko 22&nbsp;°C u [[januar]]u. {{Infookvir vrijeme |mjesto =<!--Mbabane|-->Mbabane |location = Mbabane |Jan-Sij_sr_maks=24 |Feb-Velj_sr_maks=24 |Mar-Ožu_sr_maks=24 |Apr-Tra_sr_maks=22 |Maj-Svi_sr_maks=20 |Jun-Lip_sr_maks=18 |Jul-Srp_sr_maks=19 |Aug-Kol_sr_maks=20 |Sep-Ruj_sr_maks=22 |Okt-Lis_sr_maks=22 |Nov-Stu_sr_maks=23 |Dec-Pro_sr_maks=24 |God_sr_maks=21 |Jan-Sij_sr_min=15 |Feb-Velj_sr_min=15 |Mar-Ožu_sr_min=14 |Apr-Tra_sr_min=11 |Maj-Svi_sr_min=8 |Jun-Lip_sr_min=5 |Jul-Srp_sr_min=5 |Aug-Kol_sr_min=7 |Sep-Ruj_sr_min=9 |Okt-Lis_sr_min=11 |Nov-Stu_sr_min=13 |Dec-Pro_sr_min=14 |God_sr_min=13 |Jan-Sij_obo=244 |Feb-Velj_obo=195 |Mar-Ožu_obo=140 |Apr-Tra_obo=85 |Maj-Svi_obo=34 |Jun-Lip_obo=16 |Jul-Srp_obo=20 |Aug-Kol_obo=32 |Sep-Ruj_obo=66 |Okt-Lis_obo=128 |Nov-Stu_obo=191 |Dec-Pro_obo=198 |God_obo=1349 |Izvor=<ref name=weather>{{cite web | url =http://www.worldclimateguide.co.uk/climateguides/swaziland/mbabane.php | title =''Mbabane Climate Guide'' | accessdate = 27. 1. 2012 | publisher =World Climate Guide}}</ref> }} == Historija == [[Datoteka:Street scene, Mbabane, Swaziland.jpg|thumb|left|220px|Ulica u gradu]] Mbabane je kao naselje nastao krajem [[19. vijek]]a, pored obora stoke [[svazilend]]skog kralja Mbandzenija.<ref name=brit/> Transformacija u grad otpočela je [[1902]]. kada su [[Britanski Imperij|Britanci]] preuzeli kontrolu nad Svazilendom i pretvorili ga u lokalni administrativni centar.<ref name=brit/> Grad je dobio ime po lookalnom poglavici Mbabane Kuneneu, koji je tu živio kad su pristigli prvi britanski stanovnici. Veliki poticaj razvoju grada bilo je otkriće i eksploatacija željezne rudače kod nedalekog Ngwenya. Zbog izvoza te rude [[1964]]. je izgrađena željeznička pruga do [[Maputo|Maputa]] u [[Mozambik]]u, no u međuvremenu su zalihe iscprpljene i rudnik je zatvoren.<ref name=brit>{{cite web | url =http://www.britannica.com/EBchecked/topic/371315/Mbabane | title =''Mbabane'' | accessdate = 27. 01. 2012 | language=engleski | publisher=Encyclopædia Britannica }}</ref> == Privreda, transport i školstvo == [[Datoteka:Abacus Backpackers Mbabane Swaziland.jpg|thumb|left|220px|Pogled na periferiju grada]] Mbabane kao i cijeli Svazilend jako ovisi o [[Turizam|turizmu]], izvozu šećara, drva, celuloze i doznakama svojih ljudi koji rade u susjednoj [[Južna Afrika|Južnoafričkoj republici]]. Preko Južne Afrike dolazi 90% svog uvoza u zemlju i oko 60% izvoza. Kad se uzme da većina turista dolazi iz Južne Afrike i već spomenuti radnici, Svazilend jako ovisi o Južnoj Africi.<ref name=com>{{cite web | url =http://www.commonwealth-of-nations.org/Swaziland/Business | title =''Swaziland-Business'' | accessdate =27. 1. 2011 | language =engleski | publisher =Commonwealth of Nations | archive-url =https://web.archive.org/web/20110919022446/http://www.commonwealth-of-nations.org/Swaziland/Business | archive-date =2011-09-19 | url-status =dead }}</ref> Mbabane je prije svega grad administracije i značajni financijsko-industrijski centar zemlje. Sve velike banke imaju svoje filijale u gradu, a tu je sjedište Nacionalne banke i najveće domaće banke ''Nedbank Swaziland''. U gradu postoji velika tvornica papira u vlasništvu ''Swazi Paper Mills'', jedne od najvećih korporacija u zemlji koja ima i sjedište u gradu. U Mbabaneu djeluje Ujedinjeni svjetski koledž za Južnu Afriku (''United World College of Southern Africa'') koji ima svoj kampus u kvartu Waterford-KaMhlaba. U gradu su i tri depadanse [[Univerzitet]]a Svazilend, a tu je i sjedište britanske visoke komisije zadužene za odnose Ujedinjenog kraljevstva i svazilendske vlade. Mbabane nema vlastiti [[aerodrom]], već ga dijeli s onim kod grada Matsapha. Udaljen je 32&nbsp;km i do njega vodi [[autoput]] MR3. == Gradovi prijatelji == * {{flagicon|SAD}} [[Fort Worth, Teksas|Fort Worth]] * {{flagicon|Tajvan}} [[Taipei]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Mbabane}} * [http://www.mbabane.org.sz/ ''Mbabane City Council''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160826182905/http://mbabane.org.sz/ |date=2016-08-26 }} {{en icon}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/371315/Mbabane ''Mbabane'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} {{Glavni gradovi afričkih država}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Gradovi u Esvatiniju]] [[Kategorija:Glavni gradovi u Africi]] agnul0cmkzh0e4k76ijskmf2bsz4xtl 0 146820 42716438 42250750 2026-11-05T13:11:17Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716438 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Martin Mulligan |image = |country = {{flagcountry|AUS}} |residence = [[San Francisco]], SAD |birth_date = {{birth date and age|df=yes|1940|10|18}} |birth_place = [[Marrickville (New South Wales)|Marrickville]], Australija |turnedpro = |plays = Right-handed |careerprizemoney = |singlesrecord = 62-47<ref name="ATP">{{cite web|url=http://www.atpworldtour.com/Tennis/Players/Mu/M/Martin-Mulligan.aspx|title=Martin Mulligan|publisher=ATP World Tour|accessdate=8. IV 2010}}</ref> |singlestitles = 2 |highestsinglesranking = 44<ref name="ATP"/> |AustralianOpenresult = |FrenchOpenresult = |Wimbledonresult = F ([[1962 Wimbledon Championships - Men's Singles|1962]]) |USOpenresult = |doublesrecord = 28-33<ref name="ATP"/> |doublestitles = |highestdoublesranking = |updated = N/A | }} '''Martin "Marty" Mulligan''' (18. oktobar 1940 -) je bivši [[Australija|australski]] [[tenis]]er. Najpoznatiji je po tome što je došao do finala [[Wimbledonski teniski turnir|Wimbledona]] 1962. godine, kada ga je porazio [[Rod Laver]] 6–2, 6–2, 6–1.<ref>{{cite web|url=http://www.all-about-tennis.com/menswimbledonfinals.html |title=Wimbeldon Mens Finals |publisher=All About Tennis.com |accessdate=8 April 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.todayinsport.com/tennis/tennis-tournaments/wimbledon |title=Today in Wimbledon History |publisher=Today in Sport |accessdate=8. IV 2010}}</ref> == Izvori == {{Reflist}} == Vanjske veze == * [http://www.theaustralian.com.au/news/rebels-were-on-the-money/story-e6frg7mo-1111117718541 article] {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} in [[The Australian]] (11 October 2008) {{Lifetime|1940||Mulligan, Marty}} [[Kategorija:Australijski teniseri]] kcqemnag7w9cn7bz5cp5r2lkaojoafa 0 149666 42716682 42398655 2026-11-06T00:34:33Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716682 wikitext text/x-wiki {{Regija (HR) | ime= Mpumalanga | ime_genitiv = Mpumalangaa | slika = Mpumalanga in South Africa.svg | slika_opis = Položaj provincije na karti Južne Afrike | nalazi_se_u_sastavu= [[Južna Afrika|Južnoafričke Republike]] | upravni_oblik= [[Provincije Južnoafričke Republike|provincija]] | službeni_jezik= | glavni_grad= [[Nelspruit]] | vladar= David Mabuza<ref>[http://www.mpumalanga.gov.za/ Mpumalanga Premier]</ref> | titula_vladara= [[premijer]] | površina= 76495 | stanovnika= 3122990 | pozivni_broj= | web= www.mpumalanga.gov.za/ | komentar= osnovana [[27. 4.|27. aprila]] [[1994]]. |}} '''Mpumalanga''' (sve do [[24. 8.|24. augusta]] [[1995]]. '''Eastern Transvaal''') je jedna od devet [[Provincije Južnoafričke Republike|provincija]] [[Južna Afrika|Južnoafričke Republike]], koja se nalazi na istoku države pored obala [[Indijski ocean|Indijskog oceana]]. [[Glavni grad]] je [[Nelspruit|Nelspruit (Mbombela)]], a najveći [[Witbank]].<ref name=brit/> Mpumalanga na lokalnim [[Bantu jezici|bantu]] jezicima znači ''istok'', zapravo doslovno prevedeno ''mjesto gdje sunce izlazi''. Provincija Mpumalanga je dio nekadašnje puno veće [[Provincija Transvaal|Provincije Transvaal]] koja je ukinuta nakon prvih slobodnih općih izbora u zemlji[[1994]]., i rušenja [[apartheid]]a, te podjeljena na tri provincije; [[Limpopo]], [[Gauteng]] i Mpumalanga, a istočni dio pridodat provinciji [[North West (Južna Afrika)|North West]].<ref name=prov>{{cite web | url =http://www.southafrica.info/about/geography/provinces.htm | title =''The nine provinces of South Africa'' | accessdate =11. 2. 2012 | language =engleski | publisher =Brand South Africa | archive-url =https://web.archive.org/web/20120410105912/http://www.southafrica.info/about/geography/provinces.htm | archive-date =2012-04-10 | url-status =dead }}</ref> == Geografija == Provincija Mpumalanga prostire se na 76.495 [[kvadratni kilometar|km²]]<ref name=prov/> i površinom je predzadnja po veličini [[Južna Afrika|južnoafrička]] [[Provincije Južnoafričke Republike|provincija]]. Ona sa sjevera graniči sa provincijom [[Limpopo]] sa istoka sa državama [[Mozambik]] i [[Svazilend]], sa juga graniči sa provincijama [[KwaZulu-Natal]] i [[Free State]] provicijom [[Gauteng]] na zapadu.<ref name=brit/> Provincija Mpumalanga ima nekoliko različitih geografskih regija. Najveći dio provincije leži na visoravni [[Highveld]] na nadmorskoj visini od 1 200 do 1 800 metara. Na istoku se prostiru šumoviti obronci masiva [[Drakensberg]] koji se penju do visine od 2300 metara, zatim se teren blago spušta na visoravan obraslu grmljem prema granici sa [[Mozambik]]om, pa ponovo uzdiže kod masiva [[Lebombo]] na sjeveroistoku.<ref name=brit/> Kroz dobar dio provincije teku lijeve pritoke rijeke [[Limpopo (rijeka)|Limpopo]]. U provinciji Mpumalanga nalazi se južna polovica, najpoznatijeg južnoafričkog [[Nacionalni park Kruger|Nacionalnog parka Kruger]], koji je udaljen oko 300&nbsp;km od glavnog grada [[Nelspruit]]. Taj rezervat divljih životinja prostire se na površini od 19 485 [[kvadratni kilometar|km²]] u dužini od 360 [[kilometar|km]] od sjevera prema jugu, i širini od 65&nbsp;km. Danas je Park Kruger dio Velikog prekograničnog parka Limpopo, u kojem je pored njega i Park Limpopo iz [[Mozambik]]a, i ParkGonarezhou iz [[Zimbabve]]a.<ref name=brit/> [[Datoteka:Map of Mpumalanga with districts labelled (2011).svg|thumb|left|240px|Administrativna podjela provincije]] == Klima == Temperature u Mpumalangi ovise o nadmorskoj visini, one se kreću u rasponu od prosječnih 16&nbsp;°C na visoravni [[Highveld]] do prosječnih 23&nbsp;°C u suptropskoj visoravni prema granici sa [[Mozambik]]om. Količina oborina uglavnom raste od zapada prema istoku, od prosječnih 510 do 760&nbsp;mm godišnje u regijama Highveld i [[Drakensberg]] na zapadu, do više od 1000&nbsp;mm na istočnoj visoravni. [[Flora]] provincije sastoji se od različitih tipova [[travnjak]]a i [[savana]] prošaranih stablima [[Akacija|akacije]].<ref name=brit/> == Stanovništvo == Prema popisu iz [[2001]]. u provinciji je živjelo 3,122.990 stanovnika,<ref name=stat>{{cite web | url =http://www.statssa.gov.za/census01/html/default.asp | title =''Census 2001 at a glance'' | accessdate =15. 2. 2012 | language =engleski | publisher =South Africa/Population Census | archivedate =2005-12-12 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20051212080936/http://www.statssa.gov.za/census01/html/default.asp | deadurl =yes }}</ref> a prema procjeni iz [[2009]]. u provinciji živi 3 606 800 stanovnika,<ref name=brit/> po tom kriteriju je jedna od najnaseljenih [[Južna Afrika|južnoafričkih]] [[Provincije Južnoafričke Republike|provincija]] (3 na listi). Više od devet desetina stanovnika su [[Negroidi|crnci]], pripadnici naroda [[Svazi (narod)|Svazi]] i [[Ndebele (narod|Ndebele]] koji uglavnom žive po selima i govore [[Bantu jezici|bantu jezike]]. Bijelaca ima oko jedne desetine, oni većinom govore [[afrikaans]].<ref name=brit/> == Privreda == [[Datoteka:View from nelspruit.jpg|thumb|left|240px|Pogled na planine oko grada Nelspruit]] [[Datoteka:South Africa-Mpumalanga-Middelburg-Arnot Power Station01.jpg|thumb|right|260px|Termoelektrana Arnot kod [[Middelburg, Mpumalanga|Middelburga]]]] Provincija Mpumalanga ima velike rezerve [[azbest]]a, [[Bakar|bakra]], [[željezna ruda|željezne rude]], [[Platina|platine]], [[hrom|kroma]] i [[ugljen]]a.<ref name=brit/> [[Stočarstvo]] je važna grana privrede, ove provincije, osobito [[ovčarstvo]] ([[merino]] ovce) i [[govedarstvo]]. Po provinciji se uzgaja [[pšenica]], [[kukuruz]], [[kikiriki]], [[pamuk]], [[šećerna trska]], [[krumpir]], [[povrće]] i [[voće]], uključujući [[Naranča|naranče]] i [[mango]] u [[Tropi|suptropskoj]] visoravni prema Mozambiku, a na većim visinama [[Breskva|breskve]].<ref name=brit>{{cite web | url =http://www.britannica.com/EBchecked/topic/395544/Mpumalanga | title =''Mpumalanga'' | accessdate = 23. 2. 2012 | language=engleski | publisher=Encyclopædia Britannica }}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Northern Cape}} * [http://www.mpumalanga.gov.za/ Službene stranice provincijske vlade] {{en icon}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/395544/Mpumalanga ''Mpumalanga'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} {{Provincije Južne Afrike}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Mpumalanga| ]] [[Kategorija:Provincije Južne Afrike]] mjk4ff6b2wm4dhwdd1cmw15bc0dg2ne 0 154749 42716474 42250888 2026-11-05T15:39:09Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716474 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 film | tip = kratki | naslov = Me and the Big Guy | režija = [[Matt Nix]] | producent = [[Matt Nix]]<br />Max Stubblefield | scenario = [[Matt Nix]] | uloge= Michael Naughton<br />Dan Kern<br />James Jacobus | muzika = [[John Ballinger (muzičar)|John Ballinger]]<br />John Dickson (pjesma "A Friend Like Me") | fotografija = Russ Lyster | montaža = Julian Gomez | distributer = [[Matt Nix|Flying Glass of Milk Productions]] | premijera = {{Film date|1999}} | trajanje = 10 min. | zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} | jezik = [[Engleski jezik|engleski]] }} '''''Me and the Big Guy''''' je [[kratki film]] [[sjedinjene Američke Države|američkog]] autora [[Matt Nix|Matta Nixa]] koji predstavlja parodiju [[George Orwell|Orwellovog]] romana ''[[Nineteen Eighty-Four]]''. == Vanjske veze == * {{imdb title|id=0192299|title=Me and the Big Guy}} * [https://web.archive.org/web/20120219000952/http://www.atom.com/funny_videos/me_big_guy/ ''Me and the Big Guy'' on AtomFilms] * [http://www.slamdance.com/2001/festival/film_detail.asp?film_id=151 Slamdance Film Festival listing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060506185051/http://www.slamdance.com/2001/festival/film_detail.asp?film_id=151 |date=2006-05-06 }} {{1984}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Kratki filmovi]] [[Kategorija:Nineteen Eighty-Four]] [[Kategorija:Filmske parodije]] 6ryp0r7nm0zkpyvtg10ugxsj0sekspf 0 156126 42716437 42603518 2026-11-05T13:06:35Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716437 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Marshall Plan.png|desno|mini|300px|Mapa hladnoratovske Europe i Bliskog istoka koja prikazuje države koje su dobile pomoć od Marshallovog plana. Crveni stupci prikazuju aproksimativnu količinu pomoći po državi.]] '''Marshallov plan''', službeno nazvan '''Program evropskog oporavka''' ({{lang-en|European Recovery Program}}; ERP) je naziv za opsežni program monetarne pomoći [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-a državama [[Evropa|Evrope]] u svrhu obnove evropske ekonomije nakon [[drugi svjetski rat|drugog svjetskog rata]] te zaustavljanja širenja [[sovjetski Savez|sovjetskog]] [[komunizam|komunizma]]. Marshallov plan se počeo provoditi u aprilu 1948. i trajao sljedeće četiri godine. Njegovi neposredni ciljevi su bili obnova razorenih područja, uklanjanje [[trgovinska barijera|trgovinskih barijera]] među tamošnjim državama, modernizacija evropske industrije i prosperitet tamošnjeg stanovništva koji bi stvorio tržište za proizvode iz ratom netaknutih SAD. Inicijativa je ime dobila po svom glavnom zagovorniku, [[državni sekretar Sjedinjenih Država|državnom sekretaru]] [[George Marshall|Georgeu Marshallu]], koji je nužnost ekonomske obnove Evrope spomenuo u svom govoru u junu 1947. Glavni kreatori plana su, pak, bili [[William L. Clayton]] i [[George F. Kennan]], visoki funkcionari [[State Department]]a. Plan obnove je napravljen na sastanku između država sudionica plana [[5. 6.|5. juna]] [[1947]]. Marshallov plan nudio je takvu vrstu pomoći i [[Sovjetski Savez|Sovjetskom Savezu]] i njegovim saveznicima, no samo ako bio oni napravili političke reforme i prihvatili neke vanjske kontrole. Plan je djelovao 4 godine počevši u srpnju [[1947]]. U tom periodu nekih 13 milijardi [[dolar|američkih dolara]] ekonomske i tehničke pomoći je poslano evropskim zemljama koje su postale članice [[Organizacija za ekonomsku saradnju i razvoj|OECD]]-a.<ref>Tih 13 milijardi $ uspoređeno je sa američkim BDP-om iz [[1948]]. koji je iznosio 258 milijardi $.</ref> Do 1952. godine, kada je plan došao do točke svog kompletiranja, ekonomija svake države sudionice, osim [[Nemačka|Njemačke]], porasla je u odnosu na onu prijeratnu. Tokom sljedeće dvije decenije skoro sve države [[Zapadna Evropa|Zapadne Europe]] uživale su ekonomski rast i poboljšanju životnih uvjeta; iako se ekonomisti i historičari još uvijek spore koliko je to posljedica ERP. Marshallov plan se dugo smatrao jednim od prvih procesa [[Europska integracija|Europske integracije]]. Jedina njegova posljedica je znatna amerikanizacija ekonomije i tehnike u Europi i načina upravljanja njima. Godine 1951. je formalno zamijenjen Programom međusobne pomoći koji je službeno ukinut 1961. i zamijenjen ekonomskom pomoći koju pruža [[USAID]]. == Države sudionice plana i njihovi dobici == [[Datoteka:George Catlett Marshall, general of the US army.jpg|mini|250px|Otac plana - [[George Marshall]]]] {| class="wikitable" !Država !1948./49.<br />^{(milijuna $)} !1949./50.<br />^{(milijuna $)} !1950./51.<br />^{(milijuna $)} !Ukupno<br />^{(milijuna $)} |- |{{flagcountry|AUT}} |232 |166 |70 |488 |- |{{flagcountry|BEL}} / {{flagcountry|LUX}} |195 |222 |360 |777 |- |{{flagcountry|DAN}} |103 |87 |195 |385 |- |{{flagcountry|FRA}} |1,085 |691 |520 |2,296 |- |{{flagcountry|GRČ}} |175 |156 |45 |366 |- |{{flagcountry|ISL}} |6 |22 |15 |43 |- |{{flagcountry|IRS}} |88 |45 | &mdash; |133 |- |{{flagcountry|ITA}} i [[Datoteka:Free_Territory_Trieste_Flag.svg|22px]] [[Slobodni teritorij Trsta|Trst]] |594 |405 |205 |1,204 |- |{{flagcountry|NIZ}} |471 |302 |355 |1,128 |- |{{flagcountry|NOR}} |82 |90 |200 |372 |- |{{flagcountry|NJE}}<ref>Odnosi se smo na anglo-američke okupacijske zone koje su [[1949]]. postale [[Zapadna Nemačka|Zapadna Njemačka]]. Plan je uključivao cijelu Njemačku no nije primjenjen na [[Nemačka Demokratska Republika|Sovjetskoj zoni]].</ref> |510 |438 |500 |1,448 |- |{{flagcountry|POR}} | &mdash; | &mdash; |70 |70 |- |{{flagcountry|ŠVE}} |39 |48 |260 |347 |- |{{flagcountry|SUI}} | &mdash; | &mdash; |250 |250 |- |{{flagcountry|TUR}} |28 |59 |50 |137 |- |{{flagcountry|GBR}} |1,316 |921 |1,060 |3,297 |} == Povezano == * [[Poratni ekonomski bum]] * [[Wirtschaftswunder|Njemačko privredno čudo]] * [[Trente Glorieuses]] * [[Grčko ekonomsko čudo]] * [[Italijansko ekonomsko čudo]] == Napomene == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Marshall Plan}} * [http://www.gmfus.org The German Marshall Fund of the United States] * [http://www.gmu.edu/jbc/Tyler/Marshall_Plan.pdf Economist Tyler Cowen questions the conventional wisdom surrounding the Plan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060623022832/http://www.gmu.edu/jbc/Tyler/Marshall_Plan.pdf |date=2006-06-23 }} * [http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/marshall/large/index.php Truman Presidential Library online collection of original Marshal Plan documents from the year 1946 onwards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190329072721/https://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/marshall/large/index.php |date=2019-03-29 }} * [http://www.ena.lu?lang=2&doc=261 The Marshal Plan documents collection at MCE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100209071753/http://www.ena.lu/?lang=2&doc=261 |date=2010-02-09 }} * [https://web.archive.org/web/20120516213527/http://www.archives.gov/exhibits/featured_documents/marshall_plan/index.html Marshall Plan from the National Archives] * [http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/USAmarshallP.htm Excerpts from book by Allen W. Dulles] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090309011023/http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/USAmarshallP.htm |date=2009-03-09 }} * [http://usa.usembassy.de/etexts/ga4-460906.htm United States Secretary of State [[James F. Byrnes]] famous Stuttgart speech, September 6, 1946] The speech marked the turning point away from the [[Morgenthau Plan]] philosophy of economic dismantlement of Germany and towards a policy of economic reconstruction. * [http://www.foreignaffairs.org/1928/3.html Marshall Plan Commemorative Section: Lessons of the Plan: Looking Forward to the Next Century] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060727123239/http://www.foreignaffairs.org/1928/3.html |date=2006-07-27 }} * [http://www.ndu.edu/library/ic1/L46-070.pdf U.S. Economic Policy Towards defeated countries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061011071808/http://www.ndu.edu/library/ic1/L46-070.pdf |date=2006-10-11 }} travanj 1946. * [http://www.time.com/time/archive/preview/0,10987,887417,00.html "Pas de Pagaille!"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081012050343/http://www.time.com/time/archive/preview/0,10987,887417,00.html |date=2008-10-12 }}, [[Time magazine]] [[28. 7.|28. srpnja]], [[1947]]. * "The Marshall Plan as Tragedy," comment on Michael Cox and Caroline Kennedy-Pipe, "The Tragedy of American Diplomacy? Rethinking the Marshall Plan," both published in the Journal of Cold War Studies, vol. 7, no. 1 (Winter 2005) ([http://www.polisci.ucla.edu/faculty/trachtenberg/cv/jcws(marshall%20plan).pdf text of comment on pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070615143545/http://www.polisci.ucla.edu/faculty/trachtenberg/cv/jcws(marshall%20plan).pdf |date=2007-06-15 }}) ([http://www.polisci.ucla.edu/faculty/trachtenberg/cv/jcws(marshall%20orig).pdf text of original article on pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070615143545/http://www.polisci.ucla.edu/faculty/trachtenberg/cv/jcws(marshall%20orig).pdf |date=2007-06-15 }}) * Luis García Berlanga's critique of the Marshall Plan in a classic Spanish film: [[Welcome Mr. Marshall!]] * [http://news.enquirer.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20061210/EDIT02/612100471/-1/back01 Marshall Plan Still Working, 60 Years Later]{{Dead link|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Cincinnati Enquirer December 10, 2006 [[Kategorija:Historija Evrope]] [[Kategorija:Hladni rat]] [[Kategorija:Historija Sjedinjenih Američkih Država]] tswwiwj05fbgrolka4izhs7hfr5krnp 0 156896 42716640 42693809 2026-11-05T22:35:20Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716640 wikitext text/x-wiki {{Infokutija porno glumac | ime = Moana Pozzi | slika = Moana politiche 1992.jpg | ime_po_rođenju = Anna Moana Rosa Pozzi | datum_rođenja = {{birth date|1961|4|27|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Genova]] | datum_smrti = {{Death date and age|1994|09|15|1961|04|27|df=y}} | mjesto_smrti = [[Lyon]], [[Francuska]] | supružnik = Antonio Di Ciesco (vj. 1991–1994, ) | visina = 1.78 | oči = zelene | kosa = plava | etnicitet = Italijanka | alias = Moana, Linda Heveret, Margaux Jobert, Anna Maria Pozzi, Anna Moana Pozzi, Moanna, Moanna Pozzi | br_filmova = 88 | website = | spelling = <!-- US for color, UK for colour --> }} '''Anna Moana Rosa Pozzi''' (27. april 1961 &ndash; 15. septembar 1994), najpoznatija kao '''Moana Pozzi''' ili, jednostavno,'''Moana''', je bila italijanska pornografska glumica, televizijska voditeljica i političarka. Odrasla je kao dijete nuklearnog inženjera Alfreda Pozzija i domaćice Giovannine Alloisio i rane godine provela u [[Kanada|Kanadi]] i [[Brazil]]u. U Italiju je došla sa 13 godina, gdje je završila srednju školu. Od 19. godine je počela živjeti samostalno u [[Rim]]u, gdje je započela karijeru manekenke i studij glume. U isto doba je započela ljubavne veze s mnogim uticajnim ličnostima, među kojima je bio i [[Socijalistička partija Italije|socijalistički]] političar i budući premijer [[Bettino Craxi]]. On joj je uredio dobivanje posla voditeljice [[dječji TV-programa|dječjih emisija]] na državnoj televiziji [[Radiotelevisione Italiana|RAI]]. Pozzi je, pak, od 1981. počela snimati hardcore pornografske filmove. Kada je njen lik u njima prepoznat, izbio je skandal zbog koga je izgubila mjesto na RAI-ju. Usprkos toga, tako stečeni publicitet je vješto iskoristila kako bi postala popularna [[celebrity]], pri čemu je od 1986. blisko surađivala sa svojom kolegicom i prijateljicom [[Ilona Štaler|Cicciolinom]]. 1991. je objavila svoju prvu knjigu, gdje je detaljno opisala ljubavne veze sa pripadnicima italijanske elite. Godine 1992. je sa Cicciolinom osnovala Stranku ljubavi, ali s njom nije uspjela ući u Parlament. Dvije godine kasnije je umrla u [[Lyon]]u od [[rak jetre|raka jetre]]. Njena mlađa sestra Mima je neko vrijeme nastupala u porno-filmovima pod pseudonimom [[Baby Pozzi]]. == Vanjske veze == {{Commonscat}} * [https://web.archive.org/web/20060213091800/http://www.chilhavisto.rai.it/Clv/misteri/2005-2006/PozziMoana.htm The original death register shown in a TV programme] {{it icon}}<!---Deadlink---> * [https://web.archive.org/web/20120626105406/http://www.moanapozzixxx.com/ Moana Pozzi Online] ''Warning: contains explicit pornographic content'' * {{IMDb name|0694860|Moana Pozzi}} * {{iafd name|id=MPozzi|gender=female|name=Moana Pozzi}} * {{afdb name|id=4870|gender=female|name=Moana Pozzi}} {{Lifetime|1961|1994|Pozzi, Moana}} [[Kategorija:Italijanske pornografske glumice]] [[Kategorija:TV-voditelji]] [[Kategorija:Italijanski političari]] mq7tzrezluyreg82sq0t0k3hjxz18hf 0 162017 42716465 42550453 2026-11-05T15:04:35Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716465 wikitext text/x-wiki {{other people}} {{Infokutija Bokser | ime = Max Baer | slika = Max Baer at Speculator NY 1935.jpg | opis = | datum_rođenja = [[11. veljače]] [[1909.]] | mjesto_rođenja = {{nowrap|{{flagicon|SAD|1908}} [[Omaha, Nebraska|Omaha]], [[Nebraska|NE]], [[Sjedinjene Države]]}} | datum_smrti = [[21. studenog]] [[1959.]] | mjesto_smrti = {{nowrap|{{flagicon|SAD|1959}} [[Sacramento]], [[Kalifornija|CA]], [[Sjedinjene Države]]}} | počivalište = | nacionalnost = | državljanstvo = {{flagicon|SAD}} [[SAD|američko]] | nadimci = | supružnik = [[Dorothy Dunbar]] <small>(1931–1933; razvod)</small><br>Mary Ellen Sullivan <small>(1935–1959)</small> | djeca = [[Max Baer, Jr.]]<br>James Manny Baer<br>Maudie Marian Baer | država = {{flag|Sjedinjene Države}} | pro_karijera = [[1929.]] – [[1941.]] | visina = | raspon = | kategorija = [[Boksačke kategorije|teška]] | stav = osnovni | pro_titule = <div> *[[Spisak svjetskih prvaka u teškoj kategoriji|Svjetski prvak u teškoj kategoriji]] <small>(1934–1935)</small> </div> | amaterske_titule = | boks_statistike = da | pro_borbe = 81 | pro_pobjede = 68 | pro_KO = 59 | pro_porazi = 13 | pro_neriješeno = 0 | pro_bez = 0 | ama_borbe = | ama_pobjede = | ama_KO = | ama_porazi = | ama_neriješeno = | ama_bez = | medalje = }} '''Max Baer''' (11. februar 1909 – 21. novembar 1959) bio je [[sjedinjene Američke Države|američki]] profesionalni [[boks]]ač, poznat kao [[Popis boksačkih prvaka svijeta u teškoj kategoriji|prvak svijeta u teškoj kategoriji]] 1930-ih. Odrastao je kao dijete [[jevreji|jevrejskog]] oca i [[protestantizam|protestantske]] majke, a boksačku karijeru je započeo nakon rada na očevoj farmi. Pažnju javnosti je stekao 1930. godine kada je nokautirao svog protivnika [[Frankie Campbell|Frankieja Campbella]], koji je nedugo nakon toga umro. Smrt njegovog drugog protivnika Ernieja Schlaafa, iako se dogodila mjesecima nakon meča, mu je donijela titulu "ubice". U junu 1933. je [[tehnički nokaut|tehničkim nokautom]] pobijedio njemačkog prvaka [[Max Schmelling|Maxa Schmellinga]], noseći [[Davidova zvijezda|Davidovu Zvijezdu]] na svojim boksericama, preuzevši tako jevrejski identitet u znak prkosa [[treći rajh|nacističkom režimu]]. Godine 1934. je pobijedio u meču protiv [[Primo Carnera|Prima Carnere]], postavši prvak svijeta. Titulu je izgubio 1935. u spektakularnom meču protiv [[James J. Braddock|Jamesa J. Braddocka]], iako je bio apsolutni favorit. Poznat je i po tome što je 1. juna 1939. izgubio meč od [[Lou Nova|Loua Nove]] - prvi u historiji koji je prenošen na [[televizija|televiziji]]. Baer je boksačku karijeru završio 1941. Poslije toga se bavio profesionalnim rvanjem, povremeno glumio na filmovima i televiziji i radio kao disk-džokej. Jedna od uloga mu je bila i u ''[[The Harder They Fall]]'', igranom filmu inspiriranom njegovim suparništvom s Carneroom, a u kome je "Buddy Brannen", lik inspiriran na njemu, prikazan kao krvoločni ubica. Godine 1959. je umro od srčanog udara. Baerov brat [[Buddy Baer]] je također bio uspješan boksač. Sam Baer se ženio dva puta. Iz drugog braka je imao troje djece, uključujući [[Max Baer Jr.|Maxa Baera Jr.]] koji je postao uspješni televizijski glumac i poduzetnik. Baer se pojavljuje kao lik u biografskom filmu ''[[Cinderella Man]]'', gdje ga je tumačio [[Craig Bierko]]. == Djelomična fimografija == * ''[[The Prizefighter and the Lady]]'' (1933) * ''[[Over She Goes]]'' (1938) * ''[[The Navy Comes Through]]'' (1942) * ''[[Africa Screams]]'' (1949) - zajedno s bratom Buddyjem * ''[[The Harder They Fall]]'' (1956) == Literatura == * [[Los Angeles Times]], March 30, 1934, pg. 12, ''Germany Bans Film of Baer'' * [http://www.latimes.com/features/magazine/west/la-tm-baer01jan07,0,4406121.story?coll=la-home-magazine Los Angeles Times Magazine, ''Mad Max'', J.R. Moehringer (Times Staff Writer), January 7, 2007] == Vanjske veze == * [http://www.maxbaer.org/ The True Story About the Life of Max Baer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080117172215/http://www.maxbaer.org/ |date=2008-01-17 }} * {{Official website|http://www.maxbaer.org/}} * {{boxrec|id=012077|name=Max Baer}} * {{IMDb name|46368|Max Baer}} * {{Find a Grave|1248|Max Baer}} * {{Amg name|80370|Max Baer}} * [http://www.MaxBaerBoxer.com Site about Max Baer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190825205244/http://www.maxbaerboxer.com/ |date=2019-08-25 }} * [https://web.archive.org/web/20070705180020/http://tesla.liketelevision.com/liketelevision/tuner.php?channel=790&format=movie&theme=guide Watch Max Baer in Africa Screams] * [http://www.ibhof.com/pages/about/inductees/oldtimer/baer.html International Boxing Hall of Fame biography] * [http://www.foe.com/charities/foe-charity-foundation.aspx Fraternal Order of Eagles Charity Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120626044922/http://www.foe.com/charities/foe-charity-foundation.aspx |date=2012-06-26 }} {{S-start}} {{s-ach|ach}} {{Succession box| before= [[Primo Carnera]] | title= [[Popis bokserskih prvaka svijeta u teškoj kategoriji|Prvak svijeta u teškoj kategoriji]] | years= 1934–1935 | after= [[James J. Braddock]] }} {{S-end}} {{Lifetime|1909|1959|Baer, Max}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američki bokseri]] [[Kategorija:Američki filmski glumci]] [[Kategorija:Bokserski prvaci svijeta u teškoj kategoriji]] 5reemcwn62fqkmdwzfjrvc2kpu7evod 0 166005 42716543 42217255 2026-11-05T18:37:30Z ~2026-58780-31 408547 42716543 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=FADIL JAHIĆ |slika=Jahic Fadil Spanac.jpg |opis_slike=Fadil Jahić Španac |datum_rođenja=[[24. 11.|24. novembar]] [[1910]]. |mesto_rođenja=[[Bijeljina]] |država_rođenja={{zastava|Austrougarska}} |datum_smrti=[[20. 2.|20. februar]] [[1942]]. ('''31''' god.) |mesto_smrti=[[Vukosavci (Lopare)|Vukosavci]], kod [[Lopare|Lopara]] |država_smrti={{zas|Hrvatska|1941}} [[Nezavisna Država Hrvatska|ND Hrvatska]] |profesija=stolarski radnik |KPJ=[[1933]]. |rat=[[Španski građanski rat]] <br />[[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |NOB=[[politički komesar]] <br />[[Majevički partizanski odred|Majevičkog NOP odreda]] |služba=[[Datoteka:Flag of Spain (1931 - 1939).svg|19px]] [[Španska republikanska armija]]<br />[[Datoteka:Partizanska zvijezda.png|19px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] |narodni heroj=[[13. 3.|13. marta]] [[1945]]. }} '''Fadil Jahić Španac''' ([[Bijeljina]], [[1910]] – [[Vukosavci (Lopare)|Vukosavci]], [[1942]]), [[španski borci|učesnik Španskog građsnskog rata]] i [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == [[Datoteka:Fadil Jahić Španac.jpg|mini|Fadil Jahić uvežbava rasklapanje mitraljeza u Španiji.]] Rođen je [[24. 11.|24. novembra]] [[1910]]. godine u [[Bijeljina|Bijeljini]]. Iako je poticao iz srednje imućne porodice, posle završene osnovne škole, nije nastavio dalje školovanje, već otac ga je dao na zanat. U Bijeljini je izučio stolarski zanat, i još kao šegrt došao u dodir sa [[Radnički pokret|radničkim pokretom]]. Učestvovao je u svim radničkim štrajkovima i manifestacijama. Godine [[1933]]. postao je član [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]]. Marta [[1937]]. godine odlazi u [[Španija|Španiju]], gde se borio u mitraljeskom odeljenju bataljona „[[Đuro Đaković]]“. Posle završetka [[Španski građanski rat|Španskog građanskog rata]], tokom kojeg je stekao čin [[kapetan]]a, zajedno sa ostalim borcima Internacionalnih brigada našao se u koncentracionom logoru „Verne“ u [[Francuska|Francuskoj]]. Zajedno sa [[Peko Dapčević|Pekom Dapčevićem]], [[narodni heroj Jugoslavije|narodnim herojem]], organizovao je beg iz logora i u proleće [[1941]]. godine ilegalno se vratio u [[Jugoslavija|Jugoslaviju]]. Po povratku u rodni kraj, postao je sekretar Okružnog komiteta KPJ za Bijeljinu. Posle [[Aprilski rat|Aprilskog rata]] i okupacije [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]], aktivno je učestvovao u pripremama ustanka u Bijeljini i okolini. Organizovao je prikupljanje oružja, stvarao prve borbene grupe i dr. Posle sednice Pokrajinskog komiteta KPJ za Bosnu i Hercegovinu, održane [[13. 7.|13. jula]] [[1941]]. godine, na kojoj je doneta odluka o podizanju ustnaka, Fadil je rukovodio prvim partizanskim akcijama u Bijeljini i okolini: sečenju telefonsko-telegrafskih stubova na putu [[Bijeljina]]-[[Brčko]] i [[Bijeljina]]-[[Zvornik]]; napadu na žandarmerijske stanice u [[Trnjaci (Bijeljina)|Trnjacima]], [[Gornje Crnjelovo|Gornjem Crnjelovu]] i [[Dragaljevac|Dragaljevcu]], diverzijama na plovnim objektima na [[Sava|Savi]] i dr. Jedinice pod njegovom komandom, avgusta [[1941]]. godine, ušle su u sastav [[Majevički partizanski odred|Majevičkog partizanskog odreda]], a Fadil je imenovan za [[politički komesar|političkog komesara]] Odreda. U mnogim borbama dolazilo je do izražaja njegovo ratno iskustvo iz Španije. Poginuo je [[20. 2.|20. februara]] [[1942]]. godine u selu [[Vukosavci (Lopare)|Vukosavcima]], na [[Majevica|Majevici]], zajedno sa komandantom Odreda [[Ivan Marković Irac|Ivanom Markovićem Ircem]], [[narodni heroj Jugoslavije|narodnim herojem]] i još trideset boraca i članova štaba Odreda prilkom iznenadnog prepada [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|četnika]] kapetana Stevana Damjanovića Leke (''sa kojima je postojao dogovor o nenapadanju'') na Štab [[Majevički partizanski odred|Majevičkog partizanskog odreda]]. Sahranjen je na [[Spomen-groblje u Vukosavcima|Partizanskom spomen-groblju]] u [[Vukosavci (Lopare)|Vukosavcima]], kod [[Lopare|Lopara]]. Ukazom [[Predsedništvo AVNOJ-a|Predsedništva]] [[Antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Jugoslavije|Antifašističkog veća narodnog oslobođenja Jugoslavije]] (AVNOJ), [[13. 3.|13. marta]] [[1945]]. godine, među prvim borcima [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske]], proglašen je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]]. == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“, Beograd 1975. godina. {{DEFAULTSORT:Jahić, Fadil Španac}} [[Kategorija:Rođeni 1910.]] [[Kategorija:Umrli 1942.]] [[Kategorija:Biografije, Bijeljina]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački komunisti]] [[Kategorija:Španski borci]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Politički komesari NOVJ]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Poginuli partizanski komandanti]] [[Kategorija:Četnički pučevi u Bosni]] [[Kategorija:Četnički zločini u Drugom svjetskom ratu]] pj60w9s997grq7blyjm7ury5scldi7r 0 167468 42716669 42350955 2026-11-05T23:54:58Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716669 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini |mjesto= Mosko |slika=Crkva pokrova Bogorodice, Mosko-Ljubomir.jpg |opis_slike= |grb= |entitet=Republika Srpska |kanton = |opština = [[Trebinje]] |nadm visina= |populacija= 94 |poštanski kod= |pozivni broj = 059 |gšir= 42.7719 |gduž= 18.4008 }} '''Mosko''' je naseljeno mjesto u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] u opštini [[Trebinje]] koja pripada entitetu [[Republika Srpska]]. Na popisu stanovništva 1991. u njemu je živjelo 94 stanovnika.<ref>{{cite book |last= |first=. |editor= |title=Nacionalni sastav stanovništva - Rezultati za Republiku po opštinama i naseljenim mjestima 1991. |year= |publisher=Izdanje Državnog zavoda za statistiku Republike Bosne i Hercegovine|location=Sarajevo |isbn= |pages= |chapter=}}</ref> == Geografija == Selo se nalazi u [[Hercegovina|Hercegovini]]. == Historija == Bliža okolina Moska na području uz putni pravac [[Ljubinje]]–Ljubomir–[[Krtinje]]–Ukšić–Mosko obiluje gradinama i [[tumuli]]ma iz perioda od ranog bronzanog do mlađeg [[Željezno doba|željeznog]] doba, a to je doba Ilira i njihovog plemena Plereji u Bosni i Hercegovini. Između Ukšića i Moska dominirale su dvije gradine u Borilovićima (kota 745) i Gradina u Moskom (kota 722). == Arheologija == Oko 1892, jedan činovnik austrijske uprave u [[Bileća|Bileću]] prekopao je 4 tumula u Moskom. Materijal se nalazi u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovine. Nalaze je obradio [[Vjenceslav Radimski]]. Tumuli se jedva naziru na površini. Na njima raste drveće, šiblje i grmlje. Od jednog tumula je ostao samo donji kameni vijenac. Praistorijski tumuli iz tog doba se nalaze 700 m od raskrsnice puteva [[Bileća]]–Trebinje i puta za Ljubomir. Promjer im je 9 - 12 metara, a visoki su oko 0,5 do 2 m. Zajedničko ovim pretraženim tumulima je to, da je u svakom od njih više grobova. U svakom grobu je sahranjen po jedan pokojnik. Grobne kamene konstrukcije su iste. Prilozi su polagani samo u jedan grob u svakom tumulu. Mnogi elementi forme i ukrasa na prilozima pripadaju [[Glasinačka kultura|glasinačkoj kulturi]] koja kulminira u periodu od 7. do 5. vijeka prije naše ere. Praistorijski tumuli u Moskom proglašeni su za [[nacionalni spomenik BiH]].<ref>{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=2822 |title=Arheološko područje Mosko |work=kons.gov.ba |accessdate=13. 9. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804073302/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=2822 |archive-date=2022-08-04 |url-status=dead }}</ref> U [[Antika|antičko doba]] kroz Mosko je prolazila antička cesta koja je vodila od [[Narona|Narone]] (Vid kod Metkovića) do Epidauruma ([[Cavtat]]). Cesta je išla pravcem [[Narona]]–[[Tasovčići]]–[[Stolac]] ([[Diluntum]]) – Gradac kod [[Ljubinje|Ljubinja]]–Ljubomir–Mosko–[[Trebinje]]–Rasovac–Glavska–Epidaurum. == Stanovništvo == {| border=1 cellpadding=4 cellspacing=0 class="toccolours" style="align: left; margin: 0.5em 0 0 0; border-style: solid; border: 1px solid #999; border-right-width: 2px; border-bottom-width: 2px; border-collapse: collapse; font-size: 100%;" |- | style="background:#ddffdd;" | '''Nacionalnost''' | colspan=1 style="background:#ddffdd;" align="center" | '''1991.''' |- | style="background:#f3fff3;" | [[Srbi]] | align="right" | 94 |- | style="background:#f3fff3;" | [[Muslimani (narod)|Muslimani]] | align="right" | 0 |- | style="background:#f3fff3;" | [[Hrvati]] | align="right" | 0 |- | style="background:#f3fff3;" | [[Jugoslaveni|Jugosloveni]] | align="right" | 0 |- | style="background:#f3fff3;" | ostali | align="right" | 0 |- | style="background:#f3fff3;" | Ukupno | align="right" | 94 |} == Privreda == {{...}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{portal|Bosna i Hercegovina}} * [http://www.trebinje.rs.ba/ Sajt opštine Trebinje] {{Trebinje}} [[Kategorija:Naseljena mjesta u Republici Srpskoj]] [[Kategorija:Trebinje]] rjedhhbzf6e6fbemqrpkqd20lw5rlja 0 170110 42716565 42670647 2026-11-05T19:27:03Z ~2026-58780-31 408547 42716565 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=MLADEN STOJANOVIĆ |slika=Dr Mladen Stojanović.jpg |opis slike=dr. Mladen Stojanović |datum rođenja=[[7. 4.|7. april]] [[1896]]. |mesto rođenja=[[Prijedor]] |država rođenja=<br />{{zastava|Austrougarska}} |datum smrti=[[2. 4.|2. april]] [[1942]]. ('''46''' god.) |mesto smrti=[[Jošavka]], kod [[Čelinac|Čelinca]] |država smrti=<br />{{zas|Hrvatska|1941}} [[Nezavisna Država Hrvatska|ND Hrvatska]] |profesija=lekar |KPJ=septembra [[1940]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[7. 8.|7. avgusta]] [[1942]]. }} '''Mladen Stojanović''' ([[Prijedor]], [[7. april]] [[1896]] – [[Jošavka Donja|Jošavka]], kod [[Čelinac|Čelinca]], [[2. april]] [[1942]]) bio je [[ljekar]], humanista i revolucionar, učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|narodnooslobodilačke borbe]], jedan od vođa [[Kozara u Narodnooslobodilačkoj borbi|ustanka na Kozari 1941.]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. Ubijen je u [[Četnički pučevi u Bosni|četničkom puču]] dotadašnjeg saborca [[Rade Radić|Rada Radića]], početkom aprila 1942. godine. Narod Kozare, zaplašen ustaškim zločinima, brzo se odazvao pozivu na ustanak i već u avgustu je formiran [[Drugi krajiški partizanski odred|Kozarski partizanski odred]], čiji je Mladen bio komandant. Ovaj Odred izvodio je borbene akcije protiv okupatora i ustaša, zbog čega je protiv njega bilo pokrenuto nekoliko akcija i ofanziva. Uprkos tome, Odred je uspio da se održi na Kozari i dalje izvodi akcije. Mladen, koji je u toku ustanka postao gotovo legendarna ličnost na [[Kozara|Kozari]] i [[Potkozarje|Potkozarju]], obilazio je sela i pozivao ljude u borbu protiv okupatora, pa je veliki broj ljudi ovog kraja uključio u [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilački pokret]] (NOP). Pošto je Mladenova popularnost rasla i širila se [[Bosanska Krajina|Bosanskom krajinom]], on je januara 1942. godine prešao u Podgrmeč, gdje je bio u Štabu [[Prvi krajiški partizanski odred|Prvog krajiškog odreda]], a u februaru je na Skendervakufskoj konferenciji bio izabran za načelnika Operativnog štaba NOP odreda Bosanske krajine. Početkom marta 1942. godine, usled izdaje [[Lazar Tešanović|Lazara Tešanovića]], kod [[Lipovac (Čelinac)|Lipovca]], teško je ranjen u glavu. Nakon toga oporavljao se u partizanskoj bolnici u selu Jošavka, gde je, nakon izdaje i [[Zločin u Jošavki|puča]] [[Rade Radić]]a, ubijen zajedno sa ostalim ranjenicima. U njegovu čast selo Bukin, kod [[Bačka Palanka|Bačke Palanke]], [[1946]]. je ponelo naziv [[Mladenovo]], a [[1975]]. snimljen je film „[[Doktor Mladen]]”. == Biografija == Mladen Stojanović je rođen [[7. april]]a 1896. godine u [[Prijedor]]u.{{sfnm|1a1=Bašić|1y=1969|1p=10—16|2a1=Narodni heroji 2|2y=1982|2p=223}} Njegovi roditelji – otac Simeon Simo (1861–1926) i majka Jovanka (1865–1939) imali su devetoro djece, pet kćeri – Georginu (1891–1956), Persidu (1894–1959), Jelisavetu (1899–1988), Milicu (1900–1985) i Draginju (1903–1981) i četiri sina – Mladena, [[Sreten Stojanović|Sretena]] (1898–1960), Dragutina (1905–1917){{efn|Dragutin Stojanović je preminuo nesrećnim slučajem sa svega 12 godina.<ref name="O porodici Stojanović" />}} i Velimira (1908–1982).<ref name="O porodici Stojanović">{{cite web |url=http://muzejkozareprijedor.com/index.php/spomen-kua-stojanovi/o-porodici-stojanovi |title=O porodici Stojanović |last= |first= |website=Muzej Kozare |date= |accessdate= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160921053316/http://muzejkozareprijedor.com/index.php/spomen-kua-stojanovi/o-porodici-stojanovi |archivedate=21. 09. 2016 |url-status=dead }}</ref> Porodica Mladena Stojanovića potiče iz [[Hercegovina|Hercegovine]], iz [[Nevesinjsko polje|Nevesinjskog polja]]. Krajem [[17. vek|17.]] i početkom [[18. vek|18. vijeka]], porodica Jakšić se pod vođstvom kneza Vukoja Jakšića preselila na [[Kozara|Kozaru]], u sela poviše Prijedora. Jedan Vukojev sin bio je knez Petar, po kome su se njegovi potomci prozvani Kneževići (u [[Miska Glava|Miskoj Glavi]]), dok je drugi Vukojev sin imao sina Milana i unuka Stojana, po kome su prozvani Stojanovići. Stojanovići su bili sveštenička porodica, prvi sveštenik u njihovoj porodici je bio Pavao Stojanović, a nasljednici Stojanovog sina Nikole u naredna tri koljena bili su sveštenici – Ilija, Gavro i Simo.<ref name="O porodici Stojanović" /> Mladenov djed, Gavro Stojanović, bio je dugi niz godina sveštenik u [[Kozarac (Prijedor)|Kozarcu]], a sredinom [[19. vek|19. vijeka]] je započeo izgradnju porodične kuće u Prijedoru.{{sfn|Bašić|1969|pp=10—16}} Mladenov otac Simo završio je [[1885]]. godine [[Bogoslovija u Zadru|bogosloviju]] u [[Zadar|Zadru]] i bio prvi školovani sveštenik u svojoj porodici. Od [[1901]]. do [[1911]]. godine nalazio se na mjestu sveštenika u Kozarcu, a po potrebi je opsluživao i crkvu u [[Ljubija (Prijedor)|Ljubiji]].<ref name="O porodici Stojanović" /> Simo je bio vrlo obrazovan čovjek koji je pratio štampu, nove knjige i časopise, a ponekad je i sam objavljivao u listu „[[Bosanska vila]]”. Bavio se [[Etnologija|etnologijom]], ispitivao je naselja i migracije u Bosanskoj Krajini i porijekla krajiških prezimena. Takođe je bio veoma aktivan u akciji za srpsku crkvenoškolsku autonomiju, za podizanje škola i crkvi i u propagiranju prosvjetnih ideja.{{sfn|Bašić|1969|pp=10—16}} Majka Jovanka takođe je poticala iz svešteničke porodice Vujasinovića, iz [[Kozarska Dubica|Bosanske Dubice]]. Njen otac, prota Teodor Vujasinović, bio je učesnik [[Pecijina buna|Pecijine bune]] protiv [[Osmansko carstvo|Turaka]], [[1858]]. godine, zbog čega je bio zatvaran u Bihaćkoj kuli. Jovanka je bila velika dobročiniteljka, koja je za vrijeme [[Prvi svetski rat|Prvog svjetskog rata]] pomagala nezbrinutu djecu, a svoj humanitarni rad je nastavila i poslije rata kao dobrotvor i član raznih humanitarnih društava.<ref>{{Citation| date=15. jun 1939.| script-title=Jovanka Stojanović| trans-title=| newspaper=[[Politika (novine)|Politika]]| issue=11147| publisher=Politika| place=Beograd| url=http://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1939/06/15#page/10/mode/1up| issn=0350-4395| page=11| mode=cs1| title=Arhivirana kopija| accessdate=02. 09. 2016| archiveurl=https://web.archive.org/web/20160329024953/http://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1939/06/15#page/10/mode/1up| archivedate=29. 03. 2016| url-status=dead}}</ref> Simi i Jovanki je u podizanju svoje sedmoro djece prioritetno bilo njihovo školovanje, pa iako porodica nije bila previše bogata, sva njihova djeca su se školovala i kasnije studirala – ćerke Georgina, Persida i Jelisaveta su završile učiteljsku školu, Mladen i Draginja su studirali medicinu, Sreten likovne umjetnosti, Milica filozofiju i Velimir pravo.<ref name="O porodici Stojanović" /> === Školovanje i revolucionarni rad === Početkom [[20. vek|20. vijeka]] u [[Prijedor]]u su postojale dve osnovne škole – Državna škola i [[Srpska škola u Prijedoru|Srpska škola]], u kojoj su učitelji bili [[Srbi]], a djeca pretežno iz srpskih porodica. Ova škola je bila osnovana još [[1834]]. godine, a njena zgrada je stradala [[1882]]. godine u velikom požaru u kome je stradao dio Prijedora. U novu zgradu Srpske škole,{{efn|Zgrada Srpske škole nalazila se svega par metara od kuće porodice Stojanović i postojala je sve do [[1960e|1960-ih]] godina, kada je na njenom mestu izgrađen Dom za penzionere i stara lica. Nakon [[Drugi svetski rat u Jugoslaviji|Drugog svjetskog rata]] ova škola je ponela ime dr Mladena Stojanovića.{{sfn|Bašić|1969|pp=10—16}}}} izgrađenu [[1884]]. godine, Mladen je pošao [[1902]]. godine.{{sfn|Bašić|1969|pp=10—16}} Nakon završetka osnovne škole, Mladen je [[1906]]. godine upisao [[Prva gimnazija (Sarajevo)|Veliku gimnaziju]] u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Nakon završenog prvog razreda, [[1907]]. godine je prešao u [[Tuzla|Tuzlu]] i tu je u [[Gimnazija Meša Selimović|Velikoj gimnaziji]] nastavio dalje školovanje. Naredne godine, u Tuzlu je došao i Mladenov mlađi brat [[Sreten Stojanović]], koji se ovdje upisao u prvi razred gimnazije.{{sfn|Bašić|1969|pp=10—16}} Vrijeme početka Mladenovog školovanja bilo je veoma politički burno u odnosima između [[Austrougarska|Austrougarske]] i [[Kraljevina Srbija|Kraljevine Srbije]] – godine 1906. je izbio „[[Srpsko-austrougarski carinski rat|Carinski rat]]”, a [[1908]]. godine Austrougarska je izvršila [[Bosna i Hercegovina (1878—1918)|aneksiju Bosne i Hercegovine]], što je bio povod izbijanja „[[Aneksiona kriza|Aneksione krize]]”. Ovi politički događaji su imali velikog uticaja na [[Srbi u Bosni i Hercegovini|Srbe u Bosni i Hercegovini]], ali i na druge narode – [[Muslimani (narod)|Muslimane]] i [[Hrvati|Hrvate]] i kod njih stvaralo sve veće nezadovoljstvo austrougarskom okupacijom. Posebno nezadovoljstvo političkom situacijom u Bosni i Hercegovini javljalo se kod mladih, a prije svega kod učenika i studenata.{{sfn|Bašić|1969|pp=10—16}} [[Datoteka:Tuzla Stara Gimnazija.jpg|mini|Stara zgrada [[Gimnazija Meša Selimović|gimnazije]] u [[Tuzla|Tuzli]]]] Godine 1911. Mladen se u gimnaziji u Tuzli uključio u „Tajnu đačku organizaciju”. Ova organizacija je u početku bila više literarno udruženje, nego politička organizacija, ali je tokom vremena doživjela nekoliko preobražaja. Pored literarnih, njeni članovi su unosili političke i socijalne teme i često su raspravljali o aktuelnim pitanjima koja su mučila nacionalni život Srba u Bosni i Hercegovini. Svi članovi ove organizacije su puno čitali, a na temelju pročitanih djela su potom održavali predavanja (Mladen je jednom prilikom držao predavanje „O zdravlju naroda”). Poseban uticaj na učenike Tuzlanske gimnazije, a prije svega na Mladena i njegovog druga Tošu Ilića, imao je profesor [[Veljko Vujasinović]], koji je bio istaknuti član [[Sokolski gimnastički sistem|Sokolskog društva]].{{sfn|Bašić|1969|pp=10—16}} U proljeće 1912. godine, Mladen i Toša su kao učenici šestog razreda gimnazije, preko Radeta Đuranovića Čemernog, koji je bio autor tada zabranjene zbirke pjesama „Iza rešetaka”, stupili u tajnu nacionalističku organizaciju „[[Narodna odbrana]]”.<ref name="Mladen Stojanović">{{cite web |url=http://muzejkozareprijedor.com/index.php/spomen-kua-stojanovi/mladen-stojanovi |title=Mladen Stojanović |last= |first= |website=Muzej Kozare |date= |accessdate= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160214154330/http://muzejkozareprijedor.com/index.php/spomen-kua-stojanovi/mladen-stojanovi |archivedate=14. 02. 2016 |url-status=dead }}</ref> Pošto je ova organizacija bila organizovana po sistemu trojki, Mladen i Toša su imali kontakt samo sa Radetom, ali i pored toga za njih je članstvo u ovoj organizaciji imalo veliki značaj. Odmah nakon završetka školske godine, oni su iz Tuzle krenuli u Srbiju. Preko [[Brčko]]g i [[Sremska Mitrovica|Sremske Mitrovice]], stigli su u [[Šabac]], gdje su se povezali sa majorom Dimitrijem Pavlovićem, kod koga su položili zakletvu i postali članovi organizacije „[[Crna ruka|Ujedinjenje ili smrt]]”. Nakon nekoliko dana došli su u [[Beograd]], gdje su se u [[Kafana Zlatna moruna|kafani „Zlatna moruna”]] na [[Zeleni venac|Zelenom vencu]] susreli sa članovima „[[Mlada Bosna|Mlade Bosne]]” – [[Gavrilo Princip|Gavrilom Principom]], [[Mustafa Golubić|Mustafom Golubićem]], [[Nedeljko Čabrinović|Nedeljkom Čabrinovićem]] i dr.{{sfn|Bašić|1969|pp=20—31}}<ref name="Mladen Stojanović" /> Iz Beograda su zajedno sa grupom omladinaca, među kojima su bili Mustafa Golubić, Hasan Rebac, Đula Bukovac i dr, otišli u [[Vranje]]. Tu su se povezali sa [[Vojin Popović|vojvodom Vukom]] i potom su oko mjesec dana proveli u jednoj kasarni, gdje su pohađali vojnu obuku, vježbajući se u rukovanju oružjem. Nakon završene obuke, vratili su se u Beograd, a potom u Šabac, gdje su boravili Ljuba Mijatović i [[Vladimir Gaćinović]], koji se tih dana vratio iz [[Švajcarska|Švajcarske]].{{sfn|Bašić|1969|pp=20—31}} Nakon skoro dva mjeseca provedena u Srbiji, Mladen i Toša su se vratili u Bosnu. Ljetne raspuste Mladen je provodio u Prijedoru, ali te godine nakon završetka školske godine nije došao, što je u porodici izazvalo veliku zabrinutost, posebno jer o njemu nisu ništa znali skoro dva mjeseca. Nakon povratka, Mladen je ocu detaljno ispričao o svom boravku u Srbiji.{{sfn|Bašić|1969|pp=20—31}} Na početku nove školske godine, Mladen i Toša su otpočeli sa intenzivnim radom u „Tajnoj đačkoj organizaciji”, a jedan od glavnih zadataka im je bio okupiti što veći broj omladinaca koji su bili protivnici austrougarske vlasti. Posebnu pažnju su posvjećivali uključivanju omladinaca Muslimana u organizaciju, jer je ona bila sačinjena isključivo od Srba. U tom cilju, članovi organizacije su otpočeli sukob sa pojedinim profesorima, koji su progonili đake Muslimane, koji su bili srpski orijentisani. U ovome se posebno isticao neki profesor Hadžikadić. U jednom od sukoba sa profesorima-režimlijama, omladinac [[Trifko Grabež]] je u afektu ošamario jednog profesora, nakon čega je zajedno sa grupom učenika bio isključen iz škole. U znak protesta, tajna organizacija je organizovala štrajk solidarnosti u koji su stupili uglavnom učenici srpske nacionalnosti. Mladen i Toša su bili označeni kao vođe ovog štrajka, zbog čega su bili kažnjeni, a Toša je i izgubio stipendiju.{{sfn|Bašić|1969|pp=20—31}} Oktobra 1912. godine izbio je [[Prvi balkanski rat]], koji su balkanske države – [[Kraljevina Srbija]], [[Kraljevina Crna Gora]], [[Kraljevina Bugarska]] i [[Kraljevina Grčka]] povele za oslobođenje svojih teritorija od [[Osmansko carstvo|Osmanskog carstva]]. U strahu da se ovaj oslobodilački pohod ne proširi i na teritorije koje su se nalazile pod njenom okupacijom, [[Austrougarska]] je izvršila mobilizaciju i pojačala svoje snage prema granicama Srbije i Crne Gore. Pošto su sve škole bile zatvorene, puštene, radi smještaja vojske, Mladen se vratio u Prijedor. Prekid nastave je trajao oko dva-tri mjeseca, a nakon toga, početkom [[1913]]. godine, došlo je do promjena u „Tajnoj đačkoj organizaciji” – za novog predsjednika je bio izabran Petar Guteša, a za sekretara Tošo Ilić, Mladenov bliski drug. Za vrijeme raspusta, svi članovi organizacije imali su zadatak da u svojim sredinama politički rade sa narodom, a prije svega omladinom. Ovo je vršeno preko legalnih organizacija, a najčešće preko Sokolskih društava i dr.{{sfn|Bašić|1969|pp=20—31}} Krajem 1913. godine došlo je do novih promjena u rukovodstvu „Tajne đačke organizacije”, za predsjednika je izabran Toša Ilić, za potpredsjednika Mladen, a za sekretara Božo Tomić. Pošto su Toša i Mladen bili članovi organizacije „Ujedinjenje ili smrt” oni su uspjeli da organizaciji nametnu platformu borbe svih [[Južni Sloveni|Južnih Slovena]] za oslobođenje i stvaranje samostalne države. Promjene u shvatanjima su sve više bile vidljive i u organizaciji, pa je su se u nju polako počeli uključivati Muslimani i Hrvati.{{efn|Od 34 člana Tajne đačke organizacije, početkom 1914. godine, bilo je 26 Srba, 4 Hrvata i 4 Muslimana.{{sfn|Bašić|1969|p=36}}}} U to vrijeme tuzlanska tajna organizacija je bila jedna najjačih i najbolje organizovanih organizacija [[Mlada Bosna|Mlade Bosne]].{{sfn|Bašić|1969|pp=35—42}} === Hapšenje i robija === Krajem juna 1914. godine Mladen i njegovi drugovi bili su zaokupljeni završavanjem osmog razreda gimnazije i pripremom mature. U međuvremenu, u posjetu [[Sarajevo|Sarajevu]] je [[28. jun]]a došao austrougarski prestolonasljednik nadvojvoda [[Franc Ferdinand]]. Pripadnici [[Mlada Bosna|Mlade Bosne]] – [[Gavrilo Princip]], [[Nedeljko Čabrinović]], [[Vaso Čubrilović]], [[Trifko Grabež]] i dr, iskoristili su ovu priliku i izvršili „[[Sarajevski atentat]]” u kome su ubijeni prestolonasljednik i njegova supruga [[Sofija Hotek|Sofija]]. Ovaj događaj uzburkao je političku situaciju u čitavoj [[Evropa|Evropi]] i posebno poremetio ionako loše odnose [[Austrougarska|Austrougarske]] i [[Kraljevina Srbija|Kraljevine Srbije]]. Ubrzo nakon toga došlo je do [[Srbija u Prvom svetskom ratu|objave rata Srbiji]], [[28. jul]]a i početka [[Prvi svetski rat|Prvog svjetskog rata]].{{sfn|Bašić|1969|pp=35—42}} [[Datoteka:L'assassinat de l'Archiduc héritier d'Autriche et de la Duchesse sa femme à Sarajevo supplément illustré du Petit Journal du 12 juillet 1914.jpg|mini|[[Sarajevski atentat|Ubistvo nadvojvode i prijestolonasljednika Austrije i njegove supruge vojvotkinje u Sarajevu]], ilustrovani dodatak ''-{[[Le Petit Journal]]}-'', 12. jula 1914. godine.]] Na sam dan atentata, 28. juna, članovi „Tajne đačke organizacije” su u [[Tuzla|Tuzli]] održali svečani sastanak, koji je ujedno bio i njihov poslednji sastanak. Kada su se razišli u gradu su vidjeli crne zastave i tako dobili potvrdu o uspješnosti atentata. Mladen i Toša su tada odlučili da napišu „Proglas jugoslovenskoj omladini”, pa su isto veče obojica napisali nekoliko prijedloga.{{efn|Sutradan je počinjalo polaganje mature, pa su planirali da Proglas dovrše nakon polaganja mature, ali su u međuvremenu bili uhapšeni. Prilikom pretresa njihove sobe policija je pronašla prijedloge proglasa i zaplijenila ih.{{sfn|Bašić|1969|pp=39}}}} U dijelovima iz jednog od Mladenovih prijedloga Proglasa stajalo je:{{sfn|Bašić|1969|pp=35—42}} {{citat|Ljubimo heroje naše: Jukića, Žerajića, Dojčića, Čabrinju, Planinšćaka, Principa, jer su oni proroci nacije, jer su oni nacija! Sinovi jedne Jugoslavije! Jeli zamro u vama osjećaj da osjetite Boga u času kada nacija hoće da progovori na usta jednog čoveka? … Zar ne osećate sinovi jedne Jugoslavije, da u krvi leži naš život i da je atentat bog bogova Nacije, jer on dokazuje da živi Mlada Bosna, Da živi elemenat, kojeg pritišće nesnosni balast imperijalistički, da živi elemenat, koji je gotov da gine! … Dolaze proroci Nacije, dolaze proroci Jugoslavije. Prislušnite svi kako vam jače kucaju žile i kako vam jače struji krv, to je govor Slobode! Budite svi proroci Nacije i ona će srećna biti, jer je vrijeme da proroštvo sreće Nacije bude istinito! Proroci dolaze! Nastavite stazu njihovu, da ne zamre krv u žilama naroda ovog. O svijetli, o veliki, sinovi proroci Jugoslavije!}} Već sutradan, [[29. jun]]a počinjalo je polaganje mature, pa su narednih nekoliko dana najveću pažnju posvjetili tome. I dok su oni pisali pismene zadatke, otpočela su prva hapšenja, a [[3. jul]]a policija je uhapsila sve članove „Tajne đačke organizacije”. Istraga nad „Todorom Ilićem i drugovima”{{efn|Tošo Ilić, kao predsjednik organizacije bio je glavni osumnjičeni, dok je Mladen kao potpredsjednik bio drugoosumnjičeni.{{sfn|Bašić|1969|pp=45}}}} otpočela je [[9. jul]]a u Tuzli. Istražni organi teretili su ih za – osnivanje tajne organizacije, održavanje tajnih sastanaka i predavanja, dopisivanje sa atentatorima Čabrinovićem, Čubrilovićem i Grabežom, kao i njihovo skrivanje u Tuzli u periodu od 31. maja do 6. juna i dr. U početku, istraga je bila bazirana na osnovu pisama, koja su bila zaplijenjena u toku pretresa njihovih stanova. U ovim pismima omladinci su izlivali svoja osjećanja i ogorčenje protiv austrougarske okupacije.{{sfn|Bašić|1969|pp=44—53}}<ref name="Mladen Stojanović" /> Tokom [[Cerska bitka|napada na Srbiju]], austrougarski vojnici su [[12. avgust]]a zauzeli [[Loznica|Loznicu]], gdje se nalazio Štab [[major]]a [[Kosta Todorović (major)|Koste Todorovića]], koji je bio zadužen za organizovanje „[[Narodna omladina|Narodne omladine]]” u [[Bosna i Hercegovina (1878—1918)|Bosni i Hercegovini]]. Austrijanci su tu uspjeli da zaplijene njegovu arhivu u kojoj su se nalazili razni podaci o članovima „Narodne omladine”, kao i o njihovim odlascima u Srbiju. Ovi podaci bili su veoma korisni austrougarskim istražnim organima, a posebno u istrazi protiv omladinaca iz Tuzle, jer su Toša i Mladen bili među onima koji su odlazili u Srbiju na pohađanje vojnog kursa.{{sfn|Bašić|1969|pp=35—42}}<ref name="Mladen Stojanović" /> Tokom ljeta, uhapšenima se u tuzlanskom zatvoru priključio i Mladenov mlađi brat [[Sreten Stojanović]], koji je takođe bio član tajnih organizacija. On je početkom 1913. bio isključen iz [[Gimnazija Meša Selimović|Tuzlanske gimnazije]] i školovanje je nastavio u [[Beograd]]u, gdje je postao član „Narodne omladine”. Kada je otpočeo Prvi svjetski rat, on je, završivši šesti razred gimnazije, odlučio da se vrati u [[Prijedor]], kako bi tamo politički radio sa omladinom, ali je odmah po prelasku granice u [[Zemun]]u bio uhapšen.{{sfn|Bašić|1969|pp=44—53}} U toku rata, policija je često pretresala kuću Stojanovića u Prijedoru, najprije zbog Mladena i Sretena, potom zbog Georgine, koja je takođe bila član „Narodne odbrane” i na kraju zbog Perse, koja je bila pod sumnjom jer je dobijala pisma od [[Vladimir Gaćinović|Vladimira Gaćinovića]] iz [[Švajcarska|Švajcarske]], iako su ova pisma bila ljubavne prirode. Dok je Simo Stojanović bio određen za taoca i držan u kućnom pritvoru.{{sfn|Bašić|1969|pp=58—65}} Članovi „Tajne đačke organizacije” su u zatvoru u Tuzli ostali oko pet mjeseci. Decembra 1914. godine, kada se u [[Kolubarska bitka|Kolubarskoj bici]] okrenula ratna sreća i kada je [[Vojska Kraljevine Srbije (1914—1918)|srpska vojska]] počela da napreduje prema [[Drina|Drini]], austrougarske vlasti su čitavu grupu uhapšenih omladinaca prebacili u [[Banja Luka|Banju Luku]], gdje su bili zatvoreni u zloglasnom zatvoru „[[Crna kuća]]”.{{efn|„Crna kuća” je bio poznati zatvor u [[Banja Luka|Banjoj Luci]] koga su [[Austrougarska|Austrougari]] izgradili [[1889]]. godine. Bila je nepopularna među Banjalučanima i po toj nepopularnosti je bila omražena u čitavoj [[Bosanska Krajina|Bosanskoj Krajini]]. Posebno je bila omražena za vrijeme Prvog i Drugog svjetskog rata, kada su u njoj bili zatvarani mnogi rodoljubi. U toku [[Prva banjalučka operacija NOVJ|prvog oslobođenja Banje Luke]], januara [[1944]]. godine [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanske snage]] su spalile zgradu zatvora, ali je ona obnovljena nakon završetka rata i korišćena je sve do [[1969]]. godine kada je uništena u [[Zemljotres u Banjaluci 1969.|banjalučkom zemljotresu]].<ref>{{cite web |url=http://pressrs.ba/info/banja-luka/crnu-kucu-sravnio-zemljotres-23-08-2013 |title=Crnu kuću sravnio zemljotres |last= |first= |website=pressrs.ba |date=23. 8. 2013 |accessdate= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160913231339/http://pressrs.ba/info/banja-luka/crnu-kucu-sravnio-zemljotres-23-08-2013 |archivedate=13. 9. 2016 |url-status=dead |df= }}</ref>}} Tokom čitavog boravka u tuzlanskom zatvoru, Toša i Mladen su bili zatvoreni u samicama i na taj način odvojeni od ostatka grupe, dok su u banjalučkom zatvoru svi bili zajedno u zajedničkoj sobi. Nakon izvjesnog vremena, bili su prebačeni u [[Bihać]], u čuveni zatvor [[Kapetanova kula|Kulu]], koji su izgradili [[Osmansko carstvo|Turci]]. Tako su se braća Stojanović našla u istom zatvoru u kome je sredinom 19. vijeka tamnovao njihov djed po majci, prota Teodor Vujasinović.{{sfn|Bašić|1969|pp=44—53}} Istraga nad uhapšenim tuzlanskim omladincima trajala je punih trinaest mjeseci.{{sfn|Bašić|1969|pp=44—53}} Potom je od [[13. septembar|13.]] do [[30. septembar|30. septembra]] [[1915]]. godine u Bihaću održan proces protiv „Todora Ilića i drugova” na kome je prvooptuženi Toša Ilić osuđen na smrtnu kaznu, a ostali na vremenske – Mladen na 16 godina, Stevan Botić na 15 godina, Vojo Vasiljević na 14 godina, Božidar Tomić na 11 godina, Sreten na 10 godina i dr.{{efn|Na procesu protiv „Todora Ilića i drugova” održanom septembra 1915. godine u [[Bihać]]u, članovi „Tajne đačke organizacije” iz [[Tuzla|Tuzle]] bili su osuđeni na sljedeće kazne — Todor Ilić na smrt (kazna kasnije preinačena u 20 godina zatvora), Mladen Stojanović na 16 godina, Stevan Botić na 15 godina zatvora, Vojo Vasiljević na 14 godina, Marko Ilić na 12 godina, Božidar Tomić na 11 godina, [[Sreten Stojanović]] na 10 godina, Vid Gaković na 4,5 godina, [[Jezdimir Dangić]] na 2,5 godine, a ostali na tamnicu od pet i po do ispod 10 mjeseci zatvora.{{sfn|Bašić|1969|p=59}}}} Zajedno sa njima, na ovom procesu su bila osuđena i četiri profesora tuzlanske gimnazije – Milutin Popović, Veljko Vujasinović, Adem Bise i Petar Miletić.{{sfn|Bašić|1969|pp=58—65}} Nakon suđenja, proveli su još tri mjeseca u Bihaćkoj kuli, čekajući da Vrhovni sud u [[Beč]]u potvrdi kazne, a onda su bili prebačeni u zatvor u [[Zenica (gradsko naselje)|Zenicu]]. U Bihaću je tada ostao jedino Toša Ilić koji je čekao još tri mjeseca da mu se uvaži molba o pomilovanju, kada mu je smrtna kazna zamijenjena vremenskom u trajanju od 20 godina teške tamnice.{{sfnm|1a1=Bašić|1y=1969|1pp=58—65|2a1=Stojanović|2y=1997|2p=}} Po dolasku u [[zenički zatvor]], svi osuđenici su morali provesti tri mjeseca u samici, „staklenoj kući” jer joj je krov djelimično bio od stakla. Nakon toga, bili su u obavezi da izučavaju neki zanat. U početku su svi učili tkanje na razboju i radili kao tkači, a kasnije su mogli birati neki od ponuđenih zanata, pa je Mladen učio obućarski zanat, a njegov brat Sreten rezbarski zanat.{{efn|Tokom izučavanja rezbarskog zanata [[Sreten Stojanović]] je otkrio svoje vajarske sposobnosti. Njegov talenat i smisao za plastiku došli su do izražaja na duvanskim kutijama koje je pravio iz drveta.{{sfn|Bašić|1969|p=63}}}} Boravak u zeničkoj samici je veoma teško pao Mladenu pa je upao u [[Klinička depresija|depresiju]], zbog čega se razbolio. U oporavku mu je dosta pomogao zatvorski ljekar koji je bio [[Česi|Čeh]].{{sfn|Bašić|1969|pp=58—65}} Godine 1917. izvršena je prekvalifikacija krivičnog djela za koje su bili osuđeni, pa su umjesto statusa „ubica i kriminalaca” dobili status „političkih krivaca”. U jesen iste godine bili su amnestirani i pušteni na slobodu svi iz tuzlanske grupe, izuzev prvooptuženog Toše Ilića, koji je prebačen u zatvor u [[Travnik]]u.{{sfn|Bašić|1969|pp=58—65}} === Studije === Povratak braće Stojanović, iz zatvora u [[Travnik]]u, obilježen je u [[Prijedor]]u malom svečanošću. Oko tridesetak građana sačekalo ih je i pozdravilo na željezničkoj stanici. Austrougarske vlasti planirale su da Mladena, odmah po dolasku, mobilišu i upute na front. Na zdravstvenom pregledu bio je oslobođen zbog operacije, koja je nad njim izvršena tokom boravka u zatvoru u [[Zenica (gradsko naselje)|Zenici]]. Godine [[1918]]. Mladen je otišao u [[Zagreb]], gdje je kao talac radio u [[Klinički bolnički centar Sestre milosrdnice|Bolnici milosrdnih sestara]], a ujedno se i spremao za studije.{{sfn|Bašić|1969|pp=100—107}} Odlučio se za studije [[Medicina|medicine]], za koju se zainteresovao još kao srednjoškolac, kada je izučavao probleme zdravstvenog prosvjećivanja naroda. Slom [[Austrougarska|Austrougarske]] i završetak [[Prvi svetski rat|Prvog svjetskog rata]] nije prošao bez Mladenovog učešća. Sa grupom drugova učestvovao je u razoružavanju austrougarskih jedinica u [[Sremska Mitrovica|Sremskoj Mitrovici]], početkom novembra 1918. godine.{{sfn|Bašić|1969|pp=58—65}} [[Datoteka:Pravni fakultet Zg 0707.JPG|mini|Zgrada Sveučilišta u Zagrebu, u kojoj se 1918. nalazio Medicinski fakultet]] Nakon završetka rata, Mladen je upisao [[Medicinski fakultet Sveučilišta u Zagrebu|Medicinski fakultet]] na [[Sveučilište u Zagrebu|Zagrebačkom sveučilištu]]. Pošto je odbio kraljevsku stipendiju, najprije je stanovao u zgradi fakulteta, a potom u jednoj maloj sobici u Vlaškoj ulici. U Zagrebu se družio sa svojim drugovima bivšim „mladobosancima” – Tošom Ilićem, Vidom Gakovićem i dr. Poseban uticaj na Mladena ostavio je njegov prijatelj [[Nikola Nikolić (revolucionar)|Nikola Nikolić]], koji je bio učesnik [[Oktobarska revolucija|Oktobarske revolucije]].{{efn|[[Nikola Nikolić (revolucionar)|Dr Nikola Nikolić]] (1896—1986), kao član „Mlade Bosne” septembra 1915. godine bio je osuđen na vremensku kaznu zatvora. Nakon amnestije i puštanja iz zatvora, u jesen 1917. godine bio je mobilisan i upućen na [[Istočni front u Prvom svetskom ratu|Istočni front]], gdje se predao Rusima. Potom se pridružio [[boljševici]]ma i učestvovao u [[Oktobarska revolucija|Oktobarskoj revoluciji]].{{sfn|Bašić|1969|pp=88}}}} Mladen je od njega slušao priče o Oktobarskoj revoluciji, [[Ruska Sovjetska Federativna Socijalistička Republika|Sovjetskoj Rusiji]], [[Vladimir Lenjin|Lenjinu]] i dr. Kao i većina mladobosanaca, Mladen je bio veliki [[Rusofilstvo|rusofil]], koji je posebno bio oduševljen [[Mihail Bakunjin|Bakunjinom]]. Obožavao je i [[Ruska književnost|rusku literaturu]], a posebno [[Ivan Turgenjev|Turgenjeva]] i njegov roman „Ruđin”. Razočaran novom državom – [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevinom Srba, Hrvata i Slovenaca]], Mladen je polako odbacivao [[romantični nacionalizam|nacionalni romantizam]] i polako počeo da orijentiše ulijevo. Tokom studija u Zagrebu, posjećivao je razne studentske skupove na kojima su istupali studenti različitih političkih opredjeljenja od lijevih zemljoradnika do komunista. Takođe, sve više se interesovao za lijevu literaturu, a posebno za [[Miroslav Krleža|Krležu]] i [[Maksim Gorki|Gorkog]].{{sfn|Bašić|1969|pp=84—93}} Kao dobar student, veoma brzo je privukao simpatije prof. dr [[Drago Perović|Drage Perovića]], osnivača Anatomskog zavoda i jednog od osnivača Medicinskog fakulteta u Zagrebu. On je Mladena izabrao za studenta-demonstratora sa kojim je studentima prikazivao vježbe. Slao ga je nekoliko puta u [[Beč]], sa ovlašćenjem da može posjećivati Anatomski institut čuvenog bečkog profesora [[Ferdinand fon Hohšteter|Ferdinanda fon Hohštetera]], koji je nekada predavao dr Peroviću. Mladen se potom odlučio da studije medicine nastavi u Beču. Tu se ponovo sreo sa nekoliko svojih drugova bivših „mladobosanaca”. Najprije sa [[Mustafa Golubić|Mustafom Golubićem]], preko koga je stupio u ilegalno udruženje studenata Jugoslovena, u kome su bili – [[Grgur Vujović]], [[Salomon Levi]], Miloš Aralicki, Živka Vujović, Dimitrije Stanisavljević i dr. Ova ilegalna grupa je svoje sastanke održavala u podrumu jedne bečke kafane, a posjećivali su je često i poznati komunisti i funkcioneri [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ). Jedno predavanje članovima ove grupe održao je i [[Antonio Gramši]], jedan od osnivača [[Italijanska komunistička partija|Komunističke partije Italije]]. Godine [[1922]]. ova ilegalna grupa je dobila status ćelije KPJ.{{sfn|Bašić|1969|pp=84—93}} Jedan od Mladenovih prijatelja iz studentskih dana bio je i dr [[Miroslav Feldman]], sa kojim je učestvovao u mnogim akcijama koje su jugoslovenski studenti u Beču organizovali u dogovoru sa KPJ. Jedna od tih akcija bio je i protestni miting povodom donošenja smrtne presude [[Alija Alijagić|Aliji Alijagiću]], koji je nakon donošenja „[[Obznana|Obznane]]” izvršio atentat na ministra [[Milorad Drašković|Draškovića]]. Jedan od govornika na ovom mitingu bio je i Mladen.{{sfn|Bašić|1969|pp=100—107}} Uporedo sa studijama medicine, Mladen se bavio i literaturom, jer je poeziju počeo da piše još u ranoj mladosti. Godine [[1925]], po povratku u Zagreb, zajedno sa Miroslavom Feldmanom i [[Gustav Krklec|Gustavom Krklecom]] radio je na pisanju Antologije jugoslovenske lirike. Ova antologija nikada nije bila objavljena, jer je knjižar iz Zagreba, kome su predali rukopis, isti izgubio.{{sfn|Bašić|1969|pp=100—107}} Nakon diplomiranja, 1925. godine, Mladen je počeo da stažira u Zakladnoj bolnici u Zagrebu. Tu je ostao oko godinu dana, a potom je prešao u [[Sarajevo]], gdje je stažirao u [[Klinički centar Univerziteta u Sarajevu|bolnici]] na [[Koševo (Sarajevo)|Koševu]]. U istoj bolnici se tada njegov prijatelj dr Miroslav Feldman nalazio na specijalizaciji. Tokom jednogodišnjeg boravka u Sarajevu, Mladen se i ovdje družio sa ljevičarima i komunistima, a najčešće sa [[Ognjen Prica|Ognjenom Pricom]]. U Sarajevu je tada živjela i Mladenova najstarija sestra Georgina, koja je bila udata za političara [[Vasilj Grđić|Vasilja Grđića]].{{sfn|Bašić|1969|pp=100—107}} === Narodni ljekar === [[Datoteka:Mladen Stojanović 2.jpg|mini|Mladen Stojanović u svojoj ordinaciji u Prijedoru]] Nakon završetka dvogodišnje prakse, [[1927]]. godine Mladen je dobio svoju prvu ljekarsku službu u mjestu [[Pučišća]], na ostrvu [[Brač]]u. Kao mladi i poletni ljekar brzo je stekao simpatije mještana. Ipak, ovdje se nije dugo zadržao, jer se već početkom 1929. godine vratio u rodni [[Prijedor]]. Mladen je nakon očeve smrti želio da bude blizu majke pa je odlučio da u prizemlju porodične kuće otvori privatnu ordinaciju.{{sfn|Bašić|1969|pp=31—35; 107—118}} Nedugo po otvaranju ordinacije, Mladen je postao poznat u Prijedoru i okolini, ali i čitavoj [[Bosanska Krajina|Bosanskoj Krajini]] kao narodni ljekar koji sirotinju liječi besplatno. Pred njegovom kućom stajali su čitavi redovi kola, od [[Bihać]]a, [[Bosanski Petrovac|Bosanskog Petrovca]], [[Ključ (Unsko-sanski kanton)|Ključa]], a dolazili su i iz [[Sunja|Sunje]], [[Hrvatska Kostajnica|Kostajnice]], [[Glina (grad)|Gline]], [[Petrinja|Petrinje]] i dr. Često je siromašnim bolesnicima davao i novac za put. Uvijek je odbijao bilo kakvu nagradu govoreći – „Najveća mi je nagrada zahvalne oči bolesnika, koje se pridižu i u život vraćaju”.{{sfn|Bašić|1969|pp=93—95; 107—118}} O Mladenovom dobročinstvu svjedoči i pohvala objavljena u listu „[[Politika (novine)|Politika]]” jula [[1937]]. godine:{{sfn|Bašić|1969|pp=107—118}} {{citat|Zahvaljujem g. dr Mladenu Stojanoviću u Prijedoru, koji me osam godina lečio besplatno, kad sam došla da mu platim odbio je nagradu. Njemu zahvaljujem što sam u sedamdesetoj godini zdrava. Živeo dr Mladen Stojanović sa porodicom.|Đuka Karapetrović}} Početkom [[1930e|1930-ih]] godina Mladen je učenicima [[Gimnazija Sveti Sava (Prijedor)|Realne gimnazije]] u Prijedoru predavao higijenu.{{sfn|Bašić|1969|pp=13—17}} Od 1936. godine, pored privatne prakse, počeo je da radi i kao ljekar rudnika u [[Ljubija (Prijedor)|Ljubiji]], pa je dva puta sedmično, a po potrebi češće, odlazio tamo. Pored liječenja rudara, liječio je i njihove porodice. Znajući da su slabijeg materijalnog stanja nije im naplaćivao liječenje, pa je veoma brzo postao veoma popularan i voljen među rudarima i njihovim porodicama. Pored zdravstvenog rada, Mladen se u Ljubiji angažovao i na društvenom i kulturno-prosvjetnom radu. Često je posjećivao Radnički dom u Ljubiji i družio se sa rudarima. Dao je i poveći prilog domu za kupovinu radio-aparata, a pokretao je i niz akcija u domu, od kojih su posebno bile posjećene tribine, na temu „Postanak zemlje”, „Razvoj živih bića na zemlji”, „Postanak i razvitak ljudskog društva” i dr, kao i poseban ciklus predavanja na temu higijensko-tehničke zaštite radnika na poslu, zaštiti žena i djece i dr.{{sfn|Bašić|1969|pp=65—79}} Mladen je bio veliki ljubitelj sporta, posebno [[tenis]]a. Godine [[1932]]. u Prijedoru je osnovao Tenis sekciju Prijedor, koji je tada bio jedan od prvih tenis klubova u [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevini Jugoslaviji]].{{sfn|Bašić|1969|pp=107—118}}<ref>{{Cite web |url=http://www.tenis-prijedor.com/new/index.php/o-klubu/istorijat-kluba |title=Istorijat tenis kluba Mladen Stojanović Prijedor |access-date=6. 12. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220090134/http://www.tenis-prijedor.com/new/index.php/o-klubu/istorijat-kluba |archive-date=20. 12. 2016 |url-status=dead |df= }}</ref> Takođe, iz vlastitih sredstava nabavio je kompletnu opremu za fudbalski klub „[[FK Rudar Prijedor|Rudar]]”, koji je od [[1928]]. godine postojao u Ljubiji.{{sfn|Bašić|1969|pp=79—84}} Učio je strane jezike, pa je pored [[Nemački jezik|njemačkog]] i [[Francuski jezik|francuskog]], koje je naučio u srednjoj školi, kasnije je naučio [[Engleski jezik|engleski]], [[Italijanski jezik|italijanski]] i [[Ruski jezik|ruski]]. Kao veliki ljubitelj književnosti, zajedno sa Duškom Četićem, bio je aktivan član i rukovodilac Kulturno-umjetničkog društva „Zmijanje”. Volio je društvo, pa je često znao da organizuje izlete u bližoj i daljoj okolini Prijedora – na Pašincu, u Ljubiji, na [[Mrakovica|Mrakovici]]. Odlazio je i u [[Zagreb]], gdje se susretao sa svojim kolegama iz studentskih dana. Preko svoga brata, [[Sreten Stojanović|Sretena]] upoznao se i družio se sa mladim umjetnicima, koje je on dovodio u Prijedor, a najčešće sa [[Kosta Hakman|Kostom Hakmanom]] i [[Milo Milunović|Milom Milunovićem]].{{sfn|Bašić|1969|pp=107—118}} Svojim ljudskim odnosom prema narodu Mladen je stekao velike simpatije, poštovanje i autoritet, među narodom [[Kozara|Kozare]] i [[Potkozarje|Potkozarja]]. Zbog velikog ugleda, ušao je u pjesmu naroda [[Bosanska Krajina|Bosanske Krajine]] još i prije ustanka [[1941]]. godine. Po selima u okolini Prijedora pjevalo se – „Udri baja nek’ palija ječi, ima Mladen što delije liječi”.{{sfn|Bašić|1969|pp=107—118}} === Rudarski štrajk === Od 1937. godine u [[Ljubija (Prijedor)|Ljubiji]] je počeo da se osjeća i uticaj tada ilegalne [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ). Ovaj uticaj je ostvarivan preko Kulturno-umjetničkog društva „Pelagić” iz [[Banja Luka|Banje Luke]], a u Ljubiju su dolazili i banjalučki revolucionari [[Kasim Hadžić]] i Slobodan Kokanović. Iako se Mladen tada osjećao [[Komunizam|komunistom]] – gotovo javno je istupao sa prokomunističkim stavovima, zalagao se za radnička prava i bolje uslove života radnika i dr – on nije bio član Komunističke partije. Često se sretao sa sindikalnim radnicima Ljubije – Šimom Brečevićem, Jozom Grgićem, Simom Ljubanićem i dr. Sa njima je razgovarao o položaju radnika, a prije svega – o iscrpljenosti kod rudara, o njihovom materijalnom stanju jer su im djeca bila bolešljiva i neuhranjena, kao i o lošim uslovima života u dotrajalim barakama.{{sfn|Bašić|1969|pp=65—79}} Mladenova otvorena prokomunistička istupanja nisu prošla neopaženo ni od vlasti. Godine [[1938]]. načelnik Prijedorskog sreza je Mladena je pozvao na saslušanje, a potom izvršio pretres njegove kuće. Pored rada u rudniku u Ljubiji, Mladen je uoči [[Drugi svetski rat|Drugog svjetskog rata]] radio i u ambulanti željezničke sekcije u [[Prijedor]]u, ali je aprila [[1939]]. godine dobio otkaz. Ovo je izazvalo veliki revolt željezničkih radnika, koji su Mladena izuzetno voljeli i cijenili, jer je njih i njihove porodice liječio besplatno. Obustavili su rad i protestovali na željezničkoj stanici, a intervenisala je i policija. Na kraju su napisali protestno pismo Oblasnoj upravi bolničkog željezničkog fonda u [[Zagreb]]u, pa je Mladen vraćen na posao.{{sfn|Bašić|1969|pp=107—118}} Januara 1940. godine u Ljubiji je bila formirana prva partijska ćelija KPJ, koja je imala pet članova.{{sfn|Bašić|1969|pp=79—84}} Aktivnost ove partijske ćelije među rudarima bila je velika, pa je u avgustu bio organizovan štrajk rudara, koji je bio jedna od najvećih akcija borbe za radnička prava u [[Bosanska Krajina|Bosanskoj Krajini]]. Zahtijevajući bolje uslove rada i veće zarade, rudari i radnici rudnika željezne rude u Ljubiji su [[2. avgust]]a 1940. godine otpočeli štrajk. Obustavili su rad i okupili se ispred zgrade Radničkog doma, gdje su izabrali Štrajkački odbor. Vlast je, kako bi suzbila štrajk, na štrajkače poslala žandarmeriju, pa je prvih dana štrajka u sukobima bilo povrijeđeno desetak radnika. Sve ovo je izazvalo radnički revolt pa su zaposjeli radionice, elektranu i Radnički dom. Žandari su bezuspješno pokušali da spriječe zauzimanje elektrane, a potom je Direkcija rudnika pokušala da pokrene voz od Ljubije ka Prijedoru, pa je grupa radnika u Donjoj Ljubiji rasturila skretnicu i pokidala prugu.{{sfn|Bašić|1969|pp=65—79}} Pošto su organizatori štrajka bili članovi KPJ i aktivisti [[Ujedinjeni radnički sindikalni savez Jugoslavije|Ujedinjenih radničkih sindikata]], u Ljubiju je od strane Mjesnog komiteta KPJ za Banju Luku, kao pomoć štrajkačima bio upućen [[Branko Babič]].{{sfn|Bašić|1969|pp=65—79}} Iako se Mladen tokom štrajka javno držao po strani, on je davao veliku podršku štrajkačima. Zajedno sa ostalim članovima KPJ, učestvovao je u pripremanju i organizovanju štrajka.{{sfn|Bašić|1969|pp=79—84}} Branko Babić je po dolasku u Ljubiju nekoliko dana boravio u kući Mladena Stojanovića u Prijedoru. Kako bi što prije slomili štrajk, vlasti su proglasile opsadno stanje u Ljubiji, a nekoliko sindikalnih funkcionera protjerali iz Ljubije. Rudari su na ove represalije odgovorili time što su se svi povukli u selo [[Briševo (Prijedor)|Briševo]]. Tada se pojavio problem ishrane štrajkača, pa su im u pomoć pružile sindikalne organizacije iz [[Drvar]]a i [[Lješljani|Lješljana]]. Ubrzo su se u akciju pomoći rudarima uključili i seljaci Prijedorskog sreza, koji su donosili hranu štrajkačima. Ovo je bila direktno Mladenova zasluga, jer je on imao najveći uticaj na narod Prijedorskog sreza, koji je podršku štrajkačima dao kada je čuo da ih podržava Mladen.{{sfn|Bašić|1969|pp=65—79}} Početkom septembra, nakon 37 dana, štrajk je bio sa uspjehom okončan. Odmah potom u Radetića gaju, u blizini Prijedora, bio je održan sastanak partijske ćelije KPJ. Na ovom sastanku, kome je prisustvovao i Branko Babič, analiziran je štrajk rudara i odlučeno da se dr Mladen Stojanović primi u članstvo Komunističke partije Jugoslavije. Ovu odluku Mladenu su saopštili Branko Babič i sekretar partijske ćelije Tone Vikić.{{sfn|Bašić|1969|pp=79—84; 93—95}} Nakon završetka štrajka, Mladen se, kao i ostali komunisti, našao pod prismotrom policije. Postojali su planovi i da bude interniran u neki od koncentracionih logora za političke zatvorenike, koje je formirala [[Druga vlada Dragiše Cvetkovića|Vlada Cvetković—Maček]]. Bio je uhapšen i odveden u [[Beograd]], odakle je ubrzo vraćen u Prijedor, jer su vlasti shvatile da bi im to naškodilo, zbog velike popularnosti i poštovanja, koju je Mladen uživao među narodom [[Kozara|Kozare]], ali i čitave [[Bosanska Krajina|Bosanske Krajine]].{{sfn|Bašić|1969|pp=79—84}} === U ustaškom zatvoru === Uoči napada [[Sile Osovine|Sila osovine]] na [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevinu Jugoslaviju]], aprila 1941. godine, Mladen Stojanović je dobio svoj ratni raspored – bio je kao ljekar raspoređen u jedan pješadijski bataljon, stacioniran u [[Banja Luka|Banjoj Luci]]. U toku kratkotrajnog [[Aprilski rat|Aprilskog rata]], sa ovim bataljonom je proveo nekoliko dana u odstupanju ka [[Dalmacija|Dalmaciji]]. Usljed opšte neorganizovanosti [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]], bataljon je bio razoružan bez ijednog ispaljenog metka. Nakon kapitulacije, Mladen je savjetovao vojnike da se ne predaju, već da uzimaju oružje i odlaze kućama.{{sfn|Bašić|1969|pp=42—44}} Uspjevši da izbjegne zarobljavanje, Mladen se vratio u [[Prijedor]], u kome je ubrzo bila formirana okupaciono-kvislinška vlast. [[Ustaše]] su znale da je doktor Mladen izuzetno poznat i poštovan među građanima Prijedora i okoline, pa ga nisu odmah uhapsile, ali su ga odmah po povratku iz rata stavile pod danonoćnu prismotru. Da ga ne bi uhapsili sa ostalim taocima, ucijenili su ga sa 100.000 dinara, koje im je morao dati. Uprkos tome, sloboda nije dugo trajala. Nakon [[Operacija Barbarosa|napada na Sovjetski Savez]], [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe jun 1941.#22. jun|22. juna 1941.]] godine, otpočela su masovna hapšenja – najprije svih za koje se znalo ili sumnjalo da su članovi ilegalne [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije]] ili njihovi simpatizeri. Zajedno sa grupom prijedorskih komunista, bio je uhapšen i Mladen. Njih oko četrdesetak uhapšenih bilo je smješteno u zgradi bivše Stručne škole – na spratu u jednoj omanjoj prostoriji su bili smješteni Mladen i gostioničar Brane Vujasinović, a u drugoj većoj prostoriji ostali taoci.{{sfn|Bašić|1969|pp=42—44}} Zatvorski režim u bivšoj zgradi škole nije bio previše strog. Stražu su čuvali [[Hrvatsko domobranstvo (NDH)|domobrani]] – uglavnom prisilno mobilisani mladići iz [[Hrvatsko Zagorje|Zagorja]], koji nisu puno marili za politiku. Zatvorenici su obilno koristili ove mogućnosti pa su Mladen i Brane slobodno odlazili u grupnu sobu, gdje su bili ostali taoci. Uža grupa zatvorenika okupljala se kod Mladena u sobi i tamo su diskutovali o političkoj situaciji, a Mladen je povremeno držao i predavanja o [[Marksizam|marksizmu]]. Skoro svi zatvorenici su bili vezani za Mladena i njegov autoritet i očekivali da će im on pomoći da pobjegnu iz zatvora. Mladen je uspio i da pridobije simpatije stražara-domobrana, kojima je govorio o namjerama ustaškog režima. Tokom vremena uspjeli su da se povežu i sa partijskom organizacijom KPJ u Prijedoru, od koje su saznali da je većina članova KPJ i SKOJ-a iz Banje Luke, Prijedora, [[Novi Grad (grad)|Bosanskog Novog]], [[Kozarska Dubica|Bosanske Dubice]] i [[Gradiška|Bosanske Gradiške]] uspjela da izbjegne hapšenje i da se sklonila u [[Potkozarje]]. Bili su obaviješteni i da partijska organizacija priprema njihovo oslobađanje iz zatvora, ali da pripreme idu teško, jer je zgrada bila dobro čuvana spolja.{{sfn|Bašić|1969|pp=53—58}} U zatvoru su primili i prve vijesti o [[Zločini ustaša u Drugom svetskom ratu|ustaškim pokoljima nad srpskim stanovništvom]] u Prijedoru i okolini. Noću su čuli i pucnje, koji su dopirali sa [[Kozara|Kozare]]. Kroz prozore je sa Kozare dopirao miris paljevine, a noću su vidjeli i plamen popaljenih sela koji se dizao u nebo. Sve ovo je u Mladenu budilo želju da što prije pobjegne iz zatvora i pokrene otpor ustašama. Jedne večeri, [[17. jul]]a, Mladen je zapalio slamu u svojoj ćeliji i tako izazvao požar. Kada je dim počeo da izlazi u hodnik stražari su se uspaničili i otvorili vrata ćelije. Usljed zabune koje je zavladala, među uplašenim stražarima, Mladen je uspio da pobjegne sa sprata i potom iskoči kroz prozor u prizemlju. Nakon bjekstva, došao je do obale [[Sana (rijeka)|Sane]], a potom se uputio ka [[Gomjenica (Prijedor)|Gomjenici]]. Tu je zakucao na vrata jedne kuće, gdje ga je domaćin Mirko Sredić primio, a u zoru ga poveo ka selu [[Orlovača (Prijedor)|Orlovači]]. Tamo se povezao sa partijskom organizacijom, pa je u pratnji Vaskrsije Marića{{efn|Vaskrsija Marić bio je jedan od vojnika koji se u toku Aprilskog rata nalazio u istoj jedinici sa Mladenom. Nakon kapitulacije, po Mladenovom savjetu izbjegao je zarobljavanje i sa puškom se vratio kući. Nakon prvih ustaških pokolja otisnuo se na Kozaru, a potom se pridružio partizanima. Bio je jedan od najhrabrijih ustanika, a poginuo je 15. avgusta 1941. odmah na početku neprijateljske ofanzive.{{sfn|Bašić|1969|p=44}}}} i [[Rade Bašić|Radeta Bašića]], pošao na Kozaru.{{sfn|Bašić|1969|pp=53—58}} === Ustanak na Kozari === {{main|Ustanak u NDH|Kozara u Narodnooslobodilačkoj borbi}} {{Quote box |title = |width = 20em |bgcolor = #c6dbf7 |halign = center |quote = <poem>Ide Mladen, vodi partizane, razveo ih na sve četiri strane. Koliko je na Kozari grana, još je više mladih partizana. Oj, Kozaro, oj zelena pločo, u tebi je Mladen borbu poč’o… On nam, braćo, umro nije, ime mu se pjesmom vije. Vedro nebo, zora plava, sad u slavi Mladen spava…</poem> |author = — dio iz pjesme „Ide Mladen, vodi partizane” |source = {{sfn|Kozara|1980|pp=454—455}} }} Nakon bjekstva iz zatvora, Mladen Stojanović je [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe jul 1941.#19. jul|19. jula 1941.]] godine stigao na [[Kozara|Kozaru]]. Vijest o njegovom dolasku se brzo pronijela planinom, pa su u partizanski logor na Rajlića kosi počele da pristižu grupe seljaka iz [[Palančište|Palančišta]], [[Božići (Prijedor)|Božića]], [[Donji Jelovac|Jelovca]] i [[Knešpolje|Knežpolja]]. Mladen je seljacima objašnjavao ciljeve borbe i pozvao ih da pomognu ustanak i ustanicima daju oružje ukoliko ga imaju. U isto vrijeme, [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe jul 1941.#21. jul|21. jula]] Ustaški stožer za Bosansku Hrvatsku iz [[Banja Luka|Banje Luke]] je svim potčinjenim kotarskim oblastima uputio poternicu za doktorom Mladenom.{{sfn|Bašić|1969|pp=17—20}} U selu [[Gornji Orlovci|Gornji]] i [[Donji Orlovci]], kod [[Prijedor]]a, [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe jul 1941.#25. jul|25. jula 1941.]] održano je partijsko savjetovanje, na kome su pripreme za ustanak ušle u završnu fazu. Savjetovanjem je rukovodio [[Đuro Pucar Stari]], sekretar Oblasnog komiteta KPJ za Bosansku Krajinu i on je povjerenicima za Prijedor, [[Novi Grad (grad)|Bosanski Novi]] i [[Bosanska Krupa|Bosansku Krupu]] prenio direktivu [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK KPJ]] za dizanje ustanka i razradio plan prvih akcija. Na kraju savjetovanja su imenovani sreski vojni štabovi, a formiran je i regionalni štab za čitavu Kozaru, na čije su čelo imenovani Mladen Stojanović i [[Osman Karabegović]].{{sfn|Bašić|1969|pp=17—20}} Nakon savjetovanja, Mladen i Osman su svoj Štab smjestili u zaseoku Banovići, u selu [[Malo Palančište]]. Odatle su održavali vezu sa svim okolnim mjestima. Ubrzo je bio izvršen i napad na opštinu u [[Veliko Palančište|Velikom Palančištu]] i oslobođeni zatvoreni taoci. Ustaničke snage na Kozari bile su slabo naoružane, pa je samo dio boraca imao oružje, dok su ostali ustanici u napad išli „naoružani” – roguljama, sjekirama i dr. Prvi uspjesi ustanika na Kozari brzo su se pročuli po cijeloj [[Bosanska Krajina|Bosanskoj Krajini]].{{sfn|Bašić|1969|pp=17—20}} U selu [[Marini (Prijedor)|Marinima]], kod Prijedora, [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe avgust 1941.#3. avgust|3. avgusta 1941.]] godine održan je veliki narodni zbor, kome su prisustvovali i borci sa prijedorskog sektora. Na zboru su govorili Mladen i Osman i narodu objašnjavali ciljeve i politiku [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog pokreta]] (NOP) i posebno naglašavali značaj [[Bratstvo i jedinstvo|bratstva i jedinstva]]. Potom je Mladen obišao selo [[Gornja Dragotinja|Gornju Dragotinju]]. Ljudi su mu beskrajno vjerovali, cijenili ga i poštovali, masovno su se odazivali njegovom pozivu i bez oklijevanja prihvatali liniju Narodnooslobodilačkog pokreta. Svi događaji koji su se odvijali pod Kozarom, nikako se ne mogu odvojiti od Mladenovog imena.{{sfn|Bašić|1969|pp=31—35}} U selu [[Međuvođe|Međuvođu]], kod [[Kozarska Dubica|Bosanske Dubice]], [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe avgust 1941.#15. avgust|15. avgusta 1941.]] pod Mladenovim rukovodstvom je bilo održano savjetovanje dvadesetak rukovodilaca ustanka u srezovima Prijedor, Bosanski Novi i Bosanska Dubica. Na savjetovanju je pretreseno stanje u odredima i rezultati prvih borbi; kritikovana je taktika frontova i nevršenje diverzija, a na kraju je formirano jedinstveno rukovodstvo – Štab Druge (kozarske) partizanske čete za Bosansku Krajinu. Za komandanta ove jedinice bio je imenovan Mladen, a za [[Politički komesar|političkog komesara]] Osman Karabegović.{{sfn|Bašić|1969|pp=31—35}} Svega nekoliko dana nakon savjetovanja, otpočela je prva okupatorsko-kvislinška ofanziva na Kozaru. Tada je došlo do prvih problema među ustaničkim snagama, jer se dio kolebljivih seljaka iz Palančišta, Božića i Garevaca poslije prvih granata uplašio i razbježao. Mladen se tada sa grupom naoružanih boraca povukao dublje u Kozaru i preko Vitlovske i [[Mrakovica|Mrakovice]] došao do vrha Lisine. Tamo su se ulogorili u šumskoj kolibi Rade Vučkovca, gdje su izvjesno vrijeme boravili i uglavnom radili na vojničkoj i političkoj obuci. Neprijateljske snage, uglavnom sačinjene od [[Hrvatsko domobranstvo (NDH)|domobrana]], zazirale su od šume, pa su ofanzivu usmjerili prema putu Prijedor–Dubica, a zatim se povukle u pravcu [[Knežica (Kozarska Dubica)|Knežice]].{{sfn|Bašić|1969|pp=31—35}} === Borbe na Kozari === {{main|2. krajiški (kozarački) partizanski odred}} {{citiranje|On je najopasniji vođa pobunjenika, jer je najinteligentniji (od svih ostalih), predvodi najveću i najjaču grupu pobunjenika, vrlo je oprezan, a napadaje priprema i izvodi sa puno sistema.<ref>[https://potkozarje.net/2024/05/05/ljudi-ce-tek-biti-kao-sto-je-bio-on-prica-o-kratkom-zivotu-i-dugom-umiranju-doktora-mladena/ Priča o kratkom životu i dugom umiranju doktora Mladena]</ref>|Iz Ustaške poternice za vođom partizanskih ustanika na Kozari, Doktorom Mladenom}} [[File:Kozarčani na smotri.jpg|thumb|Borci [[2. krajiški (kozarački) partizanski odred|Kozarskog NOP odreda]] 1942. godine]] Nakon ofanzive, [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe septembar 1941.#10. septembar|10. septembra]] je na vrhu Lisini, na [[Kozara|Kozari]], održano vojno-političko savjetovanje, na kome je razmotrena situacija i izvršena reorganizacija partizanskih snaga. Pošto je napuštena taktika držanja frontova, reorganizovani su tadašnji odredi i umjesto pet odreda formiran je jedan [[Drugi krajiški partizanski odred|Kozarački partizanski odred]],{{efn|Kozarački partizanski odred je polovinom oktobra preimenovan u Drugi krajiški narodnooslobodilački partizanski odred. Nakon pogibije doktora Mladena, aprila 1942. godine odred je ponio njegovo ime. Septembra [[1972]]. godine, povodom obilježavanja tridesetogodišnjice [[Bitka na Kozari|ofanzive na Kozaru]], odred je za svoje zasluge u toku Narodnooslobodilačkog rata odlikovan [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]].{{sfn|Narodni heroji 2|1982|pp=424—425}}}} koji su sačinjavale tri čete – Prijedorska, Dubička i Novsko-lješljanska. U toku oktobra i novembra bile su formirane još četiri čete. Komandu nad odredom zadržao je raniji Štab na čelu sa Mladenom Stojanovićem i [[Osman Karabegović|Osmanom Karabegovićem]]. Na ovaj način se u potpunosti prešlo na [[Partizanski rat|partizanski način ratovanja]].{{sfn|Bašić|1969|pp=41—44}} Nakon reorganizacije, [[Kozara u Narodnooslobodilačkoj borbi|partizanske snage na Kozari]] su pod Mladenovom komandom izvele niz uspješnih akcija. Sa borcima Prve prijedorske čete, 23. oktobra uništio je neprijateljsku posadu u selu [[Gornji Podgradci]]. Tom prilikom bilo je zapaljeno i skladište rezane građe, od koje su pravljeni željeznički pragovi, koji je trebalo da služe okupatoru. U borbi je bilo zarobljeno dosta ustaša i domobrana. Sve zarobljene ustaše su bile izvedene pred narodni sud i strijeljane, a zarobljenim domobranima je Mladen održao govor o ciljevima [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog pokreta]] i [[Bratstvo i jedinstvo|bratstvu i jedinstvu]], a zatim su ih partizanske patrole ispratile preko Kozare, sve do rijeke [[Una|Une]], odakle su se prebacili u Hrvatsku. Nekoliko dana kasnije, 1. novembra 1941. godine, Kotarska oblast iz [[Gradiška|Bosanske Gradiške]] je o ovom napadu izvijestila Ustaško redarstvo u [[Zagreb]]u, u kome se između ostalog navodi – „U ovoj bandi koja je izvršila napad na Gornje Podgradce bio je zapovjednik dr Stojanović iz Prijedora”.{{sfn|Bašić|1969|pp=84—93}} Uspjeh u Podgradicama bio je partizanima podstrek za nove akcije koje su izveli u narednom periodu. Polovinom novembra je bila razoružana posada željezničke stanice [[Brezičani (Prijedor)|Brezičani]], na pruzi [[Prijedor]]–[[Novi Grad (grad)|Bosanski Novi]], a nekoliko dana kasnije spaljena pilana kod [[Kozarac (Prijedor)|Kozarca]] i porušeno pet mostova na putu Kozarac–[[Mrakovica]].{{sfn|Hronologija NOB|1963|pp=147—151}} Sve češće akcije partizana na Kozari i okolini, bile su povod okupatoru i vlastima [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]] (NDH) da krajem novembra pokrenu novu ofanzivu na Kozaru. Radi „čišćenja Kozare” bile su angažovane znatne okupatorsko–kvislinške snage – ojačani domobranski Peti i Jedanaesti pješadijski puk, njemački 269. legionarski puk i manji dijelovi ustaške [[Crna legija|Crne legije]], žandarma i njemačke [[118. lovačka divizija (Nemačka)|718. pešadijske divizije]] ukupne jačine oko 19.000 vojnika.{{sfn|Kozara|1980|pp=133—160}} Pošto su partizanske snage, zahvaljujući pokretljivosti i dobrom poznavanju terena, uspjele da se neprijatelju prebace iza leđa, okupator je prokrstario čitavu Kozaru bez uspjeha. Nakon tri dana, akcija je bila obustavljena, a na Kozari je ostavljeno nekoliko manjih posada. Tokom ove operacije, okupatorsko-kvislinške snage su vršile represalije nad stanovništvom i pobile oko 200 seljaka.{{sfnm|1a1=Hronologija NOB|1y=1963|1pp=147—151|2a1=Bašić|2y=1969|2pp=95—100}} Tokom ofanzive, a i neposredno nakon njenog neuspjelog završetka, neprijateljska propaganda je širila lažnu vijest „kako je tokom ofanzive uhvaćen i ubijen Mladen Stojanović i kako su partizani pretrpjeli teške gubitke”. Neprijatelj je bio svjestan činjenice da je narodu Kozare Mladenovo ime simbol borbe i otpora, pa se odlučio za ovakav potez kako bih pokolebao ljude da pomažu partizane. Kako bih suzbio neprijateljsku propagandu o uništenju partizana Mladen se odlučio da izvrši napad na neprijateljsku posadu koja se nakon ofanzive zadržala na Mrakovici. Posada iz sastava Druge bojne 11. pješadijske domobranske pukovnije bila je jačine oko 800 vojnika i razmjestila se po planinskim vilama, koje su prije rata pripadale dobrostojećim Prijedorčanima. Na vrhu Mrakovice su utvrdili kružnu odbranu, a preko dana su kontrolisali teren, naročito pravce prema pruzi Kozarac–Prijedor.{{sfnm|1a1=Bašić|1y=1969|1pp=95—100|2a1=Kozara|2y=1980|2pp=133—160}} Mladen je smatrao da „na Kozari ne mogu da budu dva gospodara, već samo partizani” i pripremio je akciju napada na posadu na Mrakovici. U rano jutro [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe decembar 1941.#5. decembar|5. decembra 1941.]] godine, pet četa Drugog krajiškog partizanskog odreda, pod komandom Mladena Stojanovića i njegovog zamjenika [[Josip Mažar Šoša|Josipa Mažara Šoše]], otpočele su silovit napad. Najprije su bez pucnjave likvidirali isturene straže, a potom je otpočeo sinhronizovani juriš svih četa. Nakon nekoliko časova teške borbe, neprijateljska posada je bila u potpunosti likvidirana. Bila je ovo velika partizanska pobjeda u kojoj je poginulo 78, ranjeno preko 100, a zarobljeno 92 neprijateljskih vojnika. Zaplijenjena je i znatna količina naoružanja – 155 pušaka, 12 puškomitraljeza, šest teških mitraljeza, četiri teška minobacača, 120 granata za minobacače, dosta municije i druge opreme. U borbi je poginulo svega nekoliko partizana, među kojima i [[Dragoje Miljatović]].{{sfnm|1a1=Bašić|1y=1969|1pp=119—122|2a1=Kozara|2y=1980|2pp=133—160}} Pobjeda na Mrakovici brzo je odjeknula čitavom [[Bosanska Krajina|Bosanskom Krajinom]], ali i drugim ustaničkim krajevima – [[Banija u Narodnooslobodilačkoj borbi|Baniji]], [[Kordun u Narodnooslobodilačkoj borbi|Kordunu]], [[Slavonija u Narodnooslobodilačkoj borbi|Slavoniji]], [[Istočna Bosna u Narodnooslobodilačkoj borbi|istočnoj Bosni]] i dr. Kozara je tada postala simbol nepobjedivosti, a priče o herojstvu kozaračkih partizana prenosili su i zarobljeni, pa pušteni, domobranski vojnici, koji su na taj način nesvjesno vršili demoralizaciju [[Hrvatske oružane snage|oružanih snaga NDH]].{{efn|[[Ustaška nadzorna služba]] je u cilju suzbijanja demoralizacije domobranskih snaga sve zarobljene pa puštene domobrane i žandare stavljala pod prismotru i na taj način ih onemogućavala da šire glasine o borbama sa partizanima.{{sfn|Kozara|1980|pp=133—160}}}} Ubrzo nakon borbe na Mrakovici, Zapovedništvo Banjalučkog zdruga je raspisalo nagradu za „najistaknutijim i najsposobnijim vođama partizana” na terenu Bosanske Krajine, među kojima se ime dr Mladena Stojanovića nalazilo na prvom mjestu.{{sfn|Kozara|1980|pp=133—160}} Jedna od posljednjih akcija u kojoj je Drugi krajiški partizanski odred predvodio doktor Mladen bio je napad na neprijateljsko uporište u školi u [[Turjak (Gradiška)|Turjaku]], [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe decembar 1941.#16. decembar|16. decembra 1941.]] godine. Četiri čete Drugog krajiškog odreda su u silnom jurišu potpuno razbili neprijatelja – domobransko-žandarske snage, koje su pružile jak otpor. U ovoj borbi je bilo zarobljeno 40 vojnika i oficira, a zaplijenjena je i znatna količina naoružanja. Ova pobjeda je snažno odjeknula među narodom bosanskogradiškog sreza i naglo je porastao priliv boraca iz ovog kraja. Nakon Turjaka, partizani su krenuli na područje ka [[Orahova (Gradiška)|Orahovi]] i [[Bistrica (Gradiška)|Bistrici]], koji se prostiru na obroncima Kozare uz desnu obalu [[Sava|Save]]. Oslobođenje opštine Orahova, u kojoj je živjelo pretežno muslimansko stanovništvo bilo je politički veoma značajno. Do dirljivog susreta partizana i muslimanskih seljaka u Orahovi došlo je [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe decembar 1941.#28. decembar|28. decembra 1941.]] godine.{{sfnm|1a1=Bašić|1y=1969|1pp=122—130|2a1=Kozara|2y=1980|2pp=133—160}} Na vrhu Lisini na Kozari, [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe decembar 1941.#21. decembar|21. decembra 1941.]] godine održano je partijsko savjetovanje kome su prisustvovali članovi Okružnog komiteta KPJ i Okružnog komiteta SKOJ-a za Kozaru, komandanti i politički komesari partizanskih četa i politički aktivisti sa terena. Savjetovanjem je rukovodio [[Đuro Pucar Stari]], član Pokrajinskog komiteta KPJ za Bosnu i Hercegovinu. Mladen Stojanović je na ovom savjetovanju podnio Referat o dotadašnjim borbama na Kozari, a nakon diskusije Đuro Pucar je konstatovao da je Kozarački partizanski odred najorganizovaniji i najsređeniji partizanski odred u Bosanskoj Krajini. Odred je u to vrijeme imao preko 1.000 boraca i raspolagao je znatnim naoružanjem.{{sfn|Bašić|1969|pp=122—130}} Da je Mladen Stojanović bio jedan od najsposobnijih partizanskih komandanata znale su dobro i [[ustaše]], što se može vidjeti iz izvještaja glavnostožernog bojnika izvjesnog Petrovića Zapovjedništvu Drugog domobranskog zbornog područja: {{citat|Dr Mladen Stojanović, liječnik iz Prijedora, koji je vođa pobunjenika u Kozari pl. — istaknuti je komunista i cijeli njegov pokret je na komunističkoj bazi, iako je privukao k sebi i priličan broj seljaka iz okolnih mjesta. Organizovao je oružanu snagu od oko 5.000 pušaka sa oko 100 strojnica i 4 bacača mina. Kad vrši napadaj na neki dio naših snaga, prikupi najveći dio svojih snaga na tom mjestu i pred zoru iznenada napadaju sa svih strana. Kada zarobe izvjestan broj domobrana, redovno im drži komunističko-propagandistički govor, ponudi ih hranom i cigaretama, previje im rane (ako ih imadu) i potom pusti kućama. Ubijenima uzmu dokumente i novac, sve spakuju i pošalju njihovim kućama. Na taj način toliko utiču na moral vojnika, da su ovi neupotrebljivi i ubuduće za akciju protiv pobunjenika. On je najopasniji vođa pobunjenika, jer je najinteligentnije (od svih ostalih), predvodi najveću i najjaču grupu pobunjenika, vrlo je oprezan, a napadaje priprema i izvodi sa puno sistema.{{sfn|Bašić|1969|pp=129}}}} === Politički rad u Podgrmeču === [[File:Politički čas u 2. kozaračkom odredu na Kozari 1942.jpg|thumb|Politički čas u 2. kozaračkom odredu 1942]] [[Datoteka:Spomenik Mladen Stojanovic, Backo Dobro Polje.jpg|mini|Spomenik Mladenu Stojanoviću u selu [[Bačko Dobro Polje]], kod [[Vrbas (grad)|Vrbasa]]]] Ubrzo nakon partijskog savjetovanja na [[Kozara|Kozari]], [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe januar 1942.|januara 1942.]] godine, Mladen Stojanović je po naređenju [[Glavni štab NOP odreda Bosne i Hercegovine|Glavnog štaba NOP odreda Bosne i Hercegovine]] raspoređen na novu dužnost i premješten u [[Podgrmeč]]. Njegov zadatak kao delegata Glavnog štaba bio je da pomogne savjetima, da ispravi greške koje su učinjene u borbama, da podigne moral i poveže čvršće jedinice [[Prvi krajiški partizanski odred|Prvog]] i [[Drugi krajiški partizanski odred|Drugog krajiškog partizanskog odreda]]. Odmah po dolasku na novi teren, Mladen je obišao jedinice Prvog krajiškog odreda, u kojima se osjećao četnički uticaj. Mladen je borcima prenosio iskustva sa Kozare, ali je i istupao oštro kritikujući slabi moral. U nekim četama ovog odreda bilo je vrlo malo boraca sa [[Petokraka zvezda|zvijezdom petokrakom]] na kapi, pa se dešavalo da borci u toku Mladenovog govora skidaju sa kapa razna obilježja i potom prišivaju zvijezde.{{sfn|Bašić|1969|pp=130—135}} Pored obilaska partizanskih četa, Mladen je istovremeno obilazio i sela po [[Grmeč]]u i organizovao zborove – u [[Lušci Palanka|Lušci Palanci]], [[Majkić Japra Gornja|Majkić Japri]], [[Velika Rujiška|Velikoj Rujiškoj]], [[Čađavica Srednja (Novi Grad)|Čađavici]], [[Gornji Petrovići|Gornjim Petrovićima]], [[Velika Jasenica|Velikoj Jasenici]], [[Gornja Suvaja (Bosanska Krupa)|Gornjoj Suvaji]], [[Veliki Radić|Velikom Radiću]], [[Jelašinovci]]ma, [[Hašani (Krupa na Uni)|Hašanima]], [[Srednji Dubovik (Bosanska Krupa)|Dubrovik]] i dr. Ovi zborovi bili su velika narodna slavlja, a narod je sa velikom pažnjom i oduševljenjem slušao riječi doktora Mladena.{{sfn|Bašić|1969|pp=130—135}} Dolaskom u Podgrmeč doktor Mladen je tada upoznao mladog pjesnika i borca [[Branko Ćopić|Branka Ćopića]], koga je savjetovao da kada piše borbenu poeziju, piše i o seljačkoj borbi.<ref>[http://www.yugopapir.com/2013/01/majstori-pisane-reci-branko-copic-kroz.html Yugopapir:Branko Ćopić − Kroz život se ide pomalo zaneseno, 1975.]</ref> O dolasku Mladena Stojanovića u Podgrmeč, Ćopić je kasnije zapisao – „čim je prešao Sanu i stupio u Podgrmečko tlo dočekala ga je šuma barjaka i nepregledna masa seljaka i omladine”. Takođe, dolaskom u Podgrmeč sreo je i svog starog poznanika sa studija iz [[Beč]]a [[Salomon Levi|Monija Levija]], koji je bio zamjenik [[Politički komesar|političkog komesara]] Prvog krajiškog odreda.{{sfn|Bašić|1969|pp=84—93}} Nakon obilaska partizanskih jedinica u Podgrmeču, Mladen je [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe januar 1942.#22. januar|22. januara]] u Štabu prvog krajiškog odreda održao vojno-političku konferenciju za sve rukovodioce partizanskih četa i partijske radnike sa terena, na kome je pretresen cjelokupan rad, razjašnjena mnoga nejasna pitanja i izvršena reorganizacija odreda. Dolaskom na ovaj teren, Mladen je tijesno sarađivao sa [[Šefket Maglajlić|Šefketom Maglajlićem]], koji je bio sekretar Okružnog komiteta KPJ za Podgrmeč. Nakon savjetovanja, Mladen je nastavio sa obilaženjem naroda i držanjem zborova u okolini [[Bihać]]a i [[Bosanski Petrovac|Bosanskog Petrovca]]. U selu [[Veliki Radić]] obišao je Treći bataljon i održao konferenciju, kojoj je prisustvovala i omladina iz [[Lika|Like]]. Potom je obišao sela [[Lipa (Bihać)|Lipu]] i [[Prkosi|Prkose]], gdje je izvršena smotra partizanskih jedinica. Posljednji zbor održao je u selu [[Bjelaj]]u, gdje je izvršena smotra Vrtočko-bjelajske partizanske čete i potom održan narodni zbor. Ovom zboru prisustvovalo je oko 600 ljudi, a naročito omladine, koja je došla iz [[Medeno Polje (Bosanski Petrovac)|Medenog Polja]].{{sfn|Bašić|1969|pp=130—135}} Početkom 1942. godine, teren [[Bosanska Krupa|Krupe]], [[Sana (grad)|Sane]] i [[Novska|Novske]] bio je posebno izložen italijanskom propagandom, koja se širila iz Like, preko [[Srb (Gračac)|Srba]] i [[Donji Lapac|Donjeg Lapca]], jer su tamo Italijani uspjeli da oko sebe okupe veliki dio ustanika i stvore četničke pukove – „Gavrilo Princip” i „Kralj Petar -{II}-”. Veliku ulogu u sprečavanju italijanske propagande imao je doktor Mladen, koji je obilazio narod i tumačio mu ciljeve [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog pokreta]] (NOP). Tokom njegovog boravka na terenu Podgrmeča, posjetila ga je i grupa rukovodilaca NOP-a iz Like i tražila od njega da pređe [[Una|Unu]] da bi ga tamo vidio narod Like, koji je još ranije čuo legende o njemu.{{sfn|Bašić|1969|pp=130—135}} U oslobođenom [[Kneževo|Skender Vakufu]], od [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe februar 1942.#21. februar|21. do 23. februara 1942.]] godine održana je Prva oblasna konferencija KPJ za Bosansku Krajinu, koju je organizovao [[Đuro Pucar Stari]], sekretar OK KPJ za Bosansku Krajinu i član PK KPJ za Bosnu i Hercegovinu. Konferenciji su prisustvovali predstavnici okružnih, sreskih i mjesnih partijskih organizacija, komandanti i politički komesari partizanskih odreda, bataljona, četa, partijski radnici sa terena i dr. Konferencija je imala veliki značaj jer je na njoj analiziran cjelokupan rad KPJ i SKOJ-a od početka [[Bosanska krajina u Narodnooslobodilačkoj borbi|ustanka u Bosanskoj Krajini]], a tokom Konferencije su date i direktive za dalje jačanje i učvršćivanje partizanskih jedinica, za proširivanje baze ustanka masovnim uključivanjem muslimanskih masa u NOP, pooštrena je borba protiv šovinizma i četničke izdaje i dr. Na Konferenciji su prenijeti zaključci sa Pokrajinskog savetovanja u Ivančićima i formiran novi Operativni štab NOP i DV za Bosansku Krajinu. Mladen je na Konferenciji, zajedno sa Đurom Pucarom i Osmanom Karabegovićem, bio izabran u Predsjedništvo, a potom je imenovan za načelnika novoformiranog Operativnog štaba,{{efn|Sve do Skendervakufske konferencije Operativni štab NOP i DV za Bosansku Krajinu je bio u sastavu — komandant Mladen Stojanović, zamjenik komandanta [[Slavko Rodić]], [[politički komesar]] [[Obren Stišović|Obrad Stišović]] i [[Osman Karabegović]] zamjenik političkog komesara. Nakon Konferencije, 24. februara iz [[Foča u Narodnooslobodilačkoj borbi|oslobođene Foče]] je došao [[Kosta Nađ]] i preuzeo komadu nad Operativnim štabom.{{sfn|Trikić|Repajić|1982|p=36}}}} čiji je komandant bio [[Kosta Nađ]]. Učesnicima Konferencije Mladen se obratio i govorio im o nepobjedivosti Sovjetskog Saveza, o [[Borodinska bitka|Borodinskoj bitki]] i [[Mihail Kutuzov|Kutuzovu]], o [[Oktobarska revolucija|Oktobarskoj revoluciji]] i proslavljenim junacima [[Aleksandar Parhomenko|Parhomenku]] i [[Vasilij Čapajev|Čapajevu]].{{sfnm|1a1=Hronologija NOB|1y=1963|1pp=207—221|2a1=Bašić|2y=1969|2pp=141—156}} === Izdaja Lazara Tešanovića i ranjavanje === {{main|Četnički pučevi u Bosni|Lazar Tešanović}} Ubrzo nakon Konferencije, Mladen je sa Kozarskom proleterskom četom krenuo u pravcu srednje [[Bosna|Bosne]], sa ciljem da pomogne [[Četvrti krajiški partizanski odred|Četvrtom krajiškom partizanskom odredu]]. Ovaj odred nalazio se u teškom stanju, jer su njegove čete preživljavale ozbiljnu krizu – stalno su se osipale i tokom [[Četnički pučevi u Bosni|učestalih pučeva]] preuzimane od četnika. U pratnji kozaračkih proletera, Mladen je sa Kostom Nađem i [[Danko Mitrov|Dankom Mitrovim]] [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe mart 1942.#5. mart|5. marta]] stigao u selo [[Lipovac (Čelinac)|Lipovac]], kod [[Čelinac|Čelinca]], gdje se nalazila četa predratnog učitelja [[Lazar Tešanović|Laze Tešanovića]], tada još uvek u sastavu partizanskih snaga. Računajući da ne idu na neprijateljsku teritoriju, kozarački borci su marševali u koloni s pjesmom sve do osnovne škole, gdje se nalazio Tešanovićev štab. Kada su se približili školi, Tešanović je iz zasjede naredio paljbu. Uhvaćeni na snježnoj prtini i obasuti snažnom puščanom vatrom partizani su bili teško pogođeni. Na licu mjesta je stradalo dvanaest boraca, a još dvojica su kasnije preminula od zadobijenih rana.{{efn|Na putu ka bolnici u Gornjoj Jošavki, preminuo je i Simo Ivanović (1915—1942), prvi komandir Kozaračke proleterske čete, predratni rudar i član KPJ.{{sfn|Trikić|Repajić|1982|p=291}}}} Među ranjenim borcima bio je i doktor Mladen, koji je bio teže ranjen u glavu. Poslije prvotnog iznenađenja, partizani su u višečasovnoj borbi uspjeli da odbiju četnički napad. Nakon borbe, partizani su pokupili svoje mrtve i odnijeli ih u selo [[Lipovac (Čelinac)|Lipovac]], gdje su ih sahranili, dok su ranjene prenijeli u [[Jošavka Gornja|Gornju Jošavku]], gdje se nalazila [[Bolnice u Narodnooslobodilačkom ratu|partizanska bolnica]]. Vijest o Mladenovom ranjavanju brzo se pronjela po čitavoj Bosanskoj Krajini, a posebno na [[Kozara|Kozari]], gdje je izazvala ogorčenje naroda.{{sfn|Bašić|1969|pp=141—156}} [[Datoteka:Stara vodenica u Mlinskoj rijeci.JPG|mini|Stara vodenica i potok Mlinska Rijeka, pritoka rijeke [[Jošavka (rijeka)|Jošavke]], kod sela [[Jošavka Gornja|Jošavka]]]] Selo Gornja Jošavka, kod [[Čelinac|Čelinca]], bilo je tada centar partizanske teritorije u srednjoj Bosni. Tu se nalazio Štab Četvrtog krajiškog odreda, dio Operativnog štaba NOV i DV za Bosansku Krajinu, Okružni komitet KPJ za srednju Bosnu i partizanska bolnica, kojom je rukovodila dr [[Danica Perović]], ljekarka iz Banje Luke. Bolnica je bila smještena u zgradi osnovne škole i tu su se nalazili ranjeni borci četa Četvrtog krajiškog odreda, kao i nekoliko ranjenika iz Krajiškog proleterskog bataljona.{{sfn|Bašić|1969|pp=156—169}} Ranjeni Mladen Stojanović je u bolnicu donesen u veoma teškom stanju. Doktorka Perović se za hiruršku intervenciju odlučila tek idućeg dana, kada je vidjela da ranjenik pokazuje znake života i da ima dovoljno snage da izdrži operaciju.{{sfn|Bašić|1969|pp=170—176}} Nakon pružene medicinske pomoći, doktor Mladen se nalazio u bolnici, a kada se malo oporavio, sredinom marta, radi sigurnosti je bio prebačen u kuću Danila Vukovića, u [[Jošavka Donja|Donjoj Jošavki]]. Svakodnevu brigu o Mladenu vodila je doktorka Danica. Nekoliko dana prije ubistva, Mladena su posjetili Kosta Nađ i [[Lepa Perović]], koja je bila Daničina rođena sestra.{{sfn|Bašić|1969|pp=156—169}} Situacija na području [[Manjača|Manjače]] i srednje Bosne bila je veoma teška za [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilački pokret]], jer u to vreme dolazi do niza četničkih pučeva unutra partizanskih jedinica. Partizanske čete u sastavu Četvrtog krajiškog odreda posebno su bile pogođene ovom krizom. Tokom februara i marta, četnici su uspjeli da ostvare uticaj na sve čete Četvrtog odreda, izuzev Crnovrške čete. Za to vrijeme Štab Četvrtog odreda i Okružni komitet KPJ su se oslanjali na [[Proleterski bataljon Bosanske krajine|Krajiški proleterski bataljon]], s kojim su pokušali da spasu situaciju. Oni su u partizanske čete, koje su potpale pod četničku propagandu, slali pouzdane borce koji su preuzimali dužnosti [[Politički komesar|političkih komesara]] da ožive politički rad i suzbiju četničku propagandu. Ovo se pokazalo kao nedovoljno jer je većina ovih boraca bila pobijena, uglavnom na spavanju.{{sfn|Bašić|1969|pp=141—156}} === Izdaja Rada Radića i smrt === {{main|Rade Radić|Zločin u Jošavki}} [[File:Izdajnik Radislav Radić Rade (u sredini, u civilu) s grupom četnika u Jošavci (1942).jpg|thumb|Vođa zaverenika [[Rade Radić]] (u sredini, u civilu) s grupom četnika u Jošavki 1942.]] Glavni četnički zaverenici u ovom kraju bili su se [[Lazar Tešanović]], [[Uroš Drenović]] i [[Rade Radić]], koji su imali komandne položaje unutar jedinica [[NOVJ]]. Na Radeta Radića, niko od partizana nije sumnjao, posebno jer mu je sin Braco poginuo u partizanima.{{efn|Milorad Radić Braco bio je predratni član SKOJ-a i poginuo je kao komandir partizanske čete u borbi za [[Kotor Varoš]], 19. februara 1942. godine.{{sfn|Odić|Komarica|1988|p=298}}}} Radić je bio član Štaba Četvrtog krajiškog odreda, a istovremeno je održavao kontakt sa Tešanovićem i pripremao četnički puč.{{sfn|Bašić|1969|pp=141—156}} Puč u Četvrtom krajiškom odredu, odnosno njegovoj Jošavskoj četi, Radić je pripremao duže vrijeme, okupljajući oko sebe pročetnički raspoložene ljude. Za izvršenje puča odabrao je pogodan trenutak – noć između [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe mart 1942.|31. marta i 1. aprila]], jer je glavnina odreda zajedno sa Krajiškim proleterskim bataljonom otišla na položaj u pravcu [[Teslić]]a. Na sastanku Štaba odreda, održanom 30. marta u [[Jošavka Gornja|Gornjoj Jošavki]], Rade Radić je od komandanta odreda Danka Mitrova dobio zadatak da ostane u selu i sa Jošavskom četom brani oslobođenu teritoriju i bolnicu, u slučaju osovinskog napada iz pravca Banje Luke.{{sfn|Bašić|1969|pp=156—169}} Na dan 31. marta Rade Radić je prema unaprijed pripremljenom planu, odmah po odlasku glavnine Odreda, počeo da okuplja svoje poverljive ljude. Uveče se ispred njegove kuće okupilo njih oko 60 i Rade im je održao govor u kome ih je pozvao da napuste partizane i pridruže se četnicima. Potom su se razdijelili u nekoliko grupa – prva grupa je imala zadatak da likvidira bolnicu, druga da razoruža zaštitnicu Štaba odreda, a treća je bila upućena u Donju Jošavku, u kuću gdje je ležao doktor Mladen.{{sfn|Bašić|1969|pp=156—169}} U partizanskoj bolnici, četnici-pučisti su ubili oko 20 ranjenika, dok su njih nekoliko pustili da pobjegnu. U toku puča je bio ubijen i [[Rajko Bosnić]], sekretar Okružnog komiteta KPJ za srednju Bosnu, kao i još nekoliko partizanskih boraca.{{sfnm|1a1=Bašić|1y=1969|1pp=141—169|2a1=Hronologija NOB|2y=1963|2p=230}} Grupa od pet četnika-pučista koju su predvodili Ljubo Vasilić i Dragutin Antonić Dragica upala je u kuću Danila Vukovića, u Donjoj Jošavki, i razoružala ranjenog doktora Mladena. Oduzeli su mu pištolj i pušku iako Mladen, koji je bio teško ranjen, nije ni mogao upotrijebiti to oružje. Dok su se oni nalazili u kući, prema Donjoj Jošavci se uputio [[Milan Ličina]], sekretar Operativnog štaba za Bosansku Krajinu. On je odmah po dolasku ispred kuće pripucao, ali ga je ubila četnička straža, koja se nalazila u zasjedi. U međuvremenu su ispred kuće stigle saonice na koje je trebalo da bude stavljen doktor Mladen i odveden u šumu iznad kuće Danila Vukovića. Zbog velike popularnosti koju je Mladen Stojanović imao u narodu Bosanske Krajine, Dragica Antonić se pokolebao i odbio da ubije Mladena, nakon čega su se ostali četnici razišli, a on je u kući Vukovića ostao do jutra, a potom i on otišao.{{sfn|Bašić|1969|pp=156—169}} Sljedeće noći, između [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe april 1942.#2. april|1. i 2. aprila 1942.]] godine, u kuću Danila Vukovića je upala nova grupa četnika koju je predvodio Stanko Vrhovac, iz sela [[Kokori (Prnjavor)|Kokora]]. Saopštili su da Mladena moraju da vode u komandu i naredili doktorki Perović da ga spremi. Ona se tome usprotivila jer je Mladen bio teški ranjenik, pa su Mladena u ćebetu odneli do potoka Mlinska Rijeka, gdje su ga ubili. Potom su se vratili po doktorku Danicu Perović i poveli je u selo [[Milosavci|Milosavce]], gdje se zajedno sa Nadom Mažar nalazila u zarobljeništvu.{{sfn|Bašić|1969|pp=156—169}} == Nasleđe == [[Datoteka:Partisans' Cemetery, Prijedor.JPG|mini|Partizansko-spomen groblje u [[Prijedor]]u, gdje su 1961. preneseni posmrtni ostaci Mladena Stojanovića]] Smrt Mladena Stojanovića tužno je odjeknula čitavom [[Bosanska Krajina|Bosanskom Krajinom]], a posebno njegovom [[Kozara|Kozarom]]. [[Drugi krajiški partizanski odred]], koji je formirao septembra 1941, tada je imao oko 3.500 ljudi pod oružjem i bio je jedan od najjačih partizanskih odreda u čitavoj Jugoslaviji. U znak sjećanja na legendarnog doktora Mladena, pokretača ustanka na Kozari, 19. aprila 1942. ovaj Odred dobio je naziv Drugi krajiški partizanski odred „Dr Mladen Stojanović”.{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=224}} Za zasluge tokom Narodnooslobodilačkog rata, ovaj Odred je [[predsednik SFRJ|predsjednik SFRJ]] [[Josip Broz Tito]] [[10. septembar|10. septembra]] 1972. odlikovao [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]. Istog dana predsjednik Tito je na [[Mrakovica|Mrakovici]], na Kozari, otkrio monumentalni [[Spomenik Revoluciji (Kozara)|spomenik Revoluciji]], rad vajara [[Dušan Džamonja|Dušana Džamonje]], koji je posvećen [[Kozara u Narodnooslobodilačkoj borbi|borbi naroda Kozare]].{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=424}} Svega nekoliko mjeseci nakon pogibije, [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe avgust 1942.#7. avgust|7. avgusta 1942]]. godine, [[Vrhovni štab NOV i POJ|Vrhovni štab NOP i DVJ]] je, na prijedlog Operativnog štaba NOP i DV za Bosansku Krajinu, proglasio doktora Mladena za [[narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]].{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=224}} U „[[Bilten Vrhovnog štaba NOVJ|Biltenu Vrhovnog štaba]]” br. 17–19 o proglašenju Mladena Stojanovića za narodnog heroja piše: {{citat|Na predlog Operativnog štaba NOP i DV za Bosansku Krajinu, Vrhovni štab NOP i DVJ dodjeljuje naziv narodnog heroja drugu Mladenu Stojanoviću, načelniku Operativnog štaba za Bosansku Krajinu, koji je od izdajničke četničke ruke zaklan u selu Jošavci, gdje je ranjen ležao. Drug Mladen je od prvog dana ustanka vrijedno radio na organizovanju partizanskih odreda, a posebno Kozare. Njegovo ime je poznato širom Krajine kao ime vrijednog i neustrašivog borca za narodno oslobođenje.{{sfn|Zbornik NOR|1949|p=173}}}} Doktor Mladen Stojanović bio je i ostao legendarna ličnost za Kozarčane, Prijedorčane i Krajišnike – kao simbol ljubavi i brige za čovjeka, heroj snage epa. Među narodnim herojima Bosanske Krajine Mladen Stojanović zauzima posebno mjesto, jer je on legendarni junak ne samo u Bosanskoj Krajini nego i u čitavoj bivšoj Jugoslaviji. U vrijeme kolonizacije Vojvodine, 1946. u selo Bukin, kod [[Bačka Palanka|Bačke Palanke]] naseljeni su kolonisti iz Bosanske Krajine, a ovo mjesto je tim povodom preimenovano u [[Mladenovo]]. Mladenov saborac [[general]] [[Rade Bašić]] je 1969. napisao knjigu o njegovom životu, a potom i scenario za film ''[[Doktor Mladen]]'', snimljen 1975. godine u režiji [[Midhat Mutapdžić|Midhata Mutapdžića]]. Lik Mladena Stojanovića u filmu tumačio je glumac [[Ljuba Tadić]], koji je za ovu ulogu dobio [[Zlatna arena za najbolju glavnu mušku ulogu|Zlatnu arenu]] na [[Filmski festival u Puli|festivalu u Puli]]. Mnoge ulice, škole, domovi zdravlja i druge ustanove širom [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|bivše Jugoslavije]] nosile su ime Mladena Stojanovića. U [[Srbija|Srbiji]] čak 41 ulica nosi njegovo ime. Među mjestima sa ulicom doktora Mladena uglavnom dominiraju mjesta iz [[Vojvodina|Vojvodine]], a neka od njih su – [[Beograd]], [[Novi Sad]], [[Niš]], [[Kragujevac]], [[Apatin]], [[Vrbas (grad)|Vrbas]], [[Zrenjanin]], [[Kikinda]], [[Kula (grad)|Kula]], [[Ruma]], [[Požarevac]], [[Smederevska Palanka]] i dr.<ref>[https://www.planplus.rs/#!pretraga/Mladena+Stojanovica planplus.rs]</ref> Takođe, ulice sa imenom Mladena Stojanovića postoje i u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], uglavnom u [[Republika Srpska|Republici Srpskoj]], a neka od mjesta sa ovom ulicom su – [[Banja Luka]], [[Prijedor]], [[Gradiška]], [[Čelinac]] i dr. Takođe, ime Mladena Stojanovića nose: * osnovne škole u [[Ljubija (Prijedor)|Ljubiji]];<ref>{{Cite web |url=http://juosmladenstojanovic.com/ |title=OŠ Mladen Stojanović, Ljubija |access-date=08. 01. 2017 |archive-date=09. 01. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170109025608/http://juosmladenstojanovic.com/ |url-status= }}</ref> i [[Laktaši]]ma<ref>[http://osmladenstojanovic.com/category/o-nama/ OŠ Mladen Stojanović, Laktaši]</ref> * bolnica u Prijedoru;<ref>[http://www.prijedordanas.com/?p=1966 prijedordanas.com]</ref> * domovi zdravlja u Bačkoj Palanci<ref>[http://www.dzbacpal.org.rs/ Dom zdravlja Bačka Palanka]</ref> i u Laktašima;<ref>{{Cite web |url=http://www.nadji.info/ba/dom-zdravlja-dr-mladen-stojanovic-nemanjina-laktasi/ve6532/ |title=Dom zdravlja Laktaši |access-date=8. 1. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170109021748/http://www.nadji.info/ba/dom-zdravlja-dr-mladen-stojanovic-nemanjina-laktasi/ve6532/ |archive-date=9. 1. 2017 |url-status=dead |df= }}</ref> * [[Park Mladen Stojanović|park u Banja Luci]]. Godine [[2007]]. u Prijedoru je u porodičnoj kući porodice Stojanović otvorena [[Spomen kuća porodice Stojanović]], koja se nalazi u okviru [[Muzej Kozare u Prijedoru|Muzeja Kozare]].<ref>{{cite web |url=http://muzejkozareprijedor.com/index.php/spomen-kua-stojanovi |title=Spomen-kuća |last= |first= |website=Muzej Kozare |date= |accessdate= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160910222106/http://www.muzejkozareprijedor.com/index.php/spomen-kua-stojanovi |archivedate=10. 09. 2016 |url-status=dead }}</ref> == Napomene == {{notelist|2}} == Reference == {{izvori|25em}} == Literatura == * {{Cite book|ref={{harvid|Zbornik NOR|1949}}|title=[[Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda]], tom -{II}-, knjiga -{I}- — Bilten Vrhovnog štaba Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije 1941—1945.|year=1949|publisher=Vojno-istorijski institut Jugoslovenske armije|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=58734343}} * {{Cite book|ref={{harvid|Hronologija NOB|1963}}|title=Hronologija oslobodilačke borbe naroda Jugoslavije 1941—1945.|year=1963|publisher=Vojnoistorijski institut|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=50018311}} * {{Cite book|ref=harv|last=Bašić|first=Rade|authorlink=Rade Bašić|year=1969|title=Doktor Mladen|publisher=Narodna armija|location=Beograd|isbn=}} {{COBISS|ID=84887303}} * {{cite book|ref={{harvid|Kozara|1980}}|title=Kozara u narodnooslobodilačkoj borbi i socijalističkoj revoluciji 1941—1945 — radovi sa naučnog skupa održanog na Kozari (Mrakovica) 27. i 28. oktobra 1977. godine u okviru proslave Titovih jubileja i 35. godišnjice kozarske epopeje|year=1980|publisher=Nacionalni park „Kozara”|location=Prijedor|isbn=}} {{COBISS|ID=40308748}} * {{Cite book|ref={{harvid|Leksikon NOR 1|1980}}|title=[[Leksikon Narodnooslobodilačkog rata|Leksikon Narodnooslobodilačkog rata i revolucije u Jugoslaviji 1941—1945.]] tom -{I}-|year=1980|publisher=Narodna knjiga—Partizanska knjiga|location=Beograd—Ljubljana|id=}} {{COBISS|ID=49291527}} * {{Cite book|ref={{harvid|Leksikon NOR 2|1980}}|title=[[Leksikon Narodnooslobodilačkog rata|Leksikon Narodnooslobodilačkog rata i revolucije u Jugoslaviji 1941—1945.]] tom -{II}-|year=1980|publisher=Narodna knjiga—Partizanska knjiga|location=Beograd—Ljubljana|id=}} {{COBISS|ID=49300743}} * {{Cite book |ref= harv|last1=Trikić|first1=Savo|last2=Repajić|first2=Dušan|year=1982|title=Proleterski bataljon Bosanske krajine|publisher=Vojnoizdavački zavod|location=Beograd|isbn=}} {{COBISS|ID=19505927}} * {{Cite book|ref={{harvid|Narodni heroji 1|1982}}|title=[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]] tom -{I}-|year=1982|publisher=Narodna knjiga|location=Beograd|isbn=}} {{COBISS|ID=48700167}} * {{Cite book|ref={{harvid|Narodni heroji 2|1982}}|title=[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]] tom -{II}-|year=1982|publisher=Narodna knjiga|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=48703239}} * {{cite book|ref=harv|last1=Odić|first1=Slavko|last2=Komarica|first2=Slavko|year=1988|title=Partizanska obaveštajna služba 1941—1942. Šta se stvarno događalo tom -{II}-|publisher=Centar za informacije i publicitet|location=Zagreb|isbn=}} {{COBISS|ID=512422749}} * {{Cite book |ref= harv|last=Stojanović|first=Sreten|authorlink=Sreten Stojanović|year=1997|title=Sećanja na mladost 1904—1922|publisher=BIGZ|location=Beograd|isbn=}} {{COBISS|ID=54836748}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Mladen Stojanović}} * [https://potkozarje.net/2024/05/05/ljudi-ce-tek-biti-kao-sto-je-bio-on-prica-o-kratkom-zivotu-i-dugom-umiranju-doktora-mladena/ Priča o kratkom životu i dugom umiranju doktora Mladena] * [https://potkozarje.net/2024/07/19/cetnici-ubili-narodnog-heroja-dr-mladena-stojanovica/ ČETNICI UBILI NARODNOG HEROJA DR. MLADENA STOJANOVIĆA] {{Narodni heroji-Kozara}} {{Lifetime|1896|1942|Stojanović, Mladen}} [[Kategorija:Biografije, Prijedor]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački liječnici]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Partizanski ljekari]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Kozara u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Poginuli partizanski komandanti]] [[Kategorija:Četnički pučevi u Bosni]] [[Kategorija:Četnički zločini u Drugom svjetskom ratu]] sormbfzcnbwg1ydpe01rq0fomjbxn1i 42716635 42716565 2026-11-05T22:26:59Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716635 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=MLADEN STOJANOVIĆ |slika=Dr Mladen Stojanović.jpg |opis slike=dr. Mladen Stojanović |datum rođenja=[[7. 4.|7. april]] [[1896]]. |mesto rođenja=[[Prijedor]] |država rođenja=<br />{{zastava|Austrougarska}} |datum smrti=[[2. 4.|2. april]] [[1942]]. ('''46''' god.) |mesto smrti=[[Jošavka]], kod [[Čelinac|Čelinca]] |država smrti=<br />{{zas|Hrvatska|1941}} [[Nezavisna Država Hrvatska|ND Hrvatska]] |profesija=lekar |KPJ=septembra [[1940]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[7. 8.|7. avgusta]] [[1942]]. }} '''Mladen Stojanović''' ([[Prijedor]], [[7. april]] [[1896]] – [[Jošavka Donja|Jošavka]], kod [[Čelinac|Čelinca]], [[2. april]] [[1942]]) bio je [[ljekar]], humanista i revolucionar, učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|narodnooslobodilačke borbe]], jedan od vođa [[Kozara u Narodnooslobodilačkoj borbi|ustanka na Kozari 1941.]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. Ubijen je u [[Četnički pučevi u Bosni|četničkom puču]] dotadašnjeg saborca [[Rade Radić|Rada Radića]], početkom aprila 1942. godine. Narod Kozare, zaplašen ustaškim zločinima, brzo se odazvao pozivu na ustanak i već u avgustu je formiran [[Drugi krajiški partizanski odred|Kozarski partizanski odred]], čiji je Mladen bio komandant. Ovaj Odred izvodio je borbene akcije protiv okupatora i ustaša, zbog čega je protiv njega bilo pokrenuto nekoliko akcija i ofanziva. Uprkos tome, Odred je uspio da se održi na Kozari i dalje izvodi akcije. Mladen, koji je u toku ustanka postao gotovo legendarna ličnost na [[Kozara|Kozari]] i [[Potkozarje|Potkozarju]], obilazio je sela i pozivao ljude u borbu protiv okupatora, pa je veliki broj ljudi ovog kraja uključio u [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilački pokret]] (NOP). Pošto je Mladenova popularnost rasla i širila se [[Bosanska Krajina|Bosanskom krajinom]], on je januara 1942. godine prešao u Podgrmeč, gdje je bio u Štabu [[Prvi krajiški partizanski odred|Prvog krajiškog odreda]], a u februaru je na Skendervakufskoj konferenciji bio izabran za načelnika Operativnog štaba NOP odreda Bosanske krajine. Početkom marta 1942. godine, usled izdaje [[Lazar Tešanović|Lazara Tešanovića]], kod [[Lipovac (Čelinac)|Lipovca]], teško je ranjen u glavu. Nakon toga oporavljao se u partizanskoj bolnici u selu Jošavka, gde je, nakon izdaje i [[Zločin u Jošavki|puča]] [[Rade Radić]]a, ubijen zajedno sa ostalim ranjenicima. U njegovu čast selo Bukin, kod [[Bačka Palanka|Bačke Palanke]], [[1946]]. je ponelo naziv [[Mladenovo]], a [[1975]]. snimljen je film „[[Doktor Mladen]]”. == Biografija == Mladen Stojanović je rođen [[7. april]]a 1896. godine u [[Prijedor]]u.{{sfnm|1a1=Bašić|1y=1969|1p=10—16|2a1=Narodni heroji 2|2y=1982|2p=223}} Njegovi roditelji – otac Simeon Simo (1861–1926) i majka Jovanka (1865–1939) imali su devetoro djece, pet kćeri – Georginu (1891–1956), Persidu (1894–1959), Jelisavetu (1899–1988), Milicu (1900–1985) i Draginju (1903–1981) i četiri sina – Mladena, [[Sreten Stojanović|Sretena]] (1898–1960), Dragutina (1905–1917){{efn|Dragutin Stojanović je preminuo nesrećnim slučajem sa svega 12 godina.<ref name="O porodici Stojanović" />}} i Velimira (1908–1982).<ref name="O porodici Stojanović">{{cite web |url=http://muzejkozareprijedor.com/index.php/spomen-kua-stojanovi/o-porodici-stojanovi |title=O porodici Stojanović |last= |first= |website=Muzej Kozare |date= |accessdate= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160921053316/http://muzejkozareprijedor.com/index.php/spomen-kua-stojanovi/o-porodici-stojanovi |archivedate=21. 09. 2016 |url-status=dead }}</ref> Porodica Mladena Stojanovića potiče iz [[Hercegovina|Hercegovine]], iz [[Nevesinjsko polje|Nevesinjskog polja]]. Krajem [[17. vek|17.]] i početkom [[18. vek|18. vijeka]], porodica Jakšić se pod vođstvom kneza Vukoja Jakšića preselila na [[Kozara|Kozaru]], u sela poviše Prijedora. Jedan Vukojev sin bio je knez Petar, po kome su se njegovi potomci prozvani Kneževići (u [[Miska Glava|Miskoj Glavi]]), dok je drugi Vukojev sin imao sina Milana i unuka Stojana, po kome su prozvani Stojanovići. Stojanovići su bili sveštenička porodica, prvi sveštenik u njihovoj porodici je bio Pavao Stojanović, a nasljednici Stojanovog sina Nikole u naredna tri koljena bili su sveštenici – Ilija, Gavro i Simo.<ref name="O porodici Stojanović" /> Mladenov djed, Gavro Stojanović, bio je dugi niz godina sveštenik u [[Kozarac (Prijedor)|Kozarcu]], a sredinom [[19. vek|19. vijeka]] je započeo izgradnju porodične kuće u Prijedoru.{{sfn|Bašić|1969|pp=10—16}} Mladenov otac Simo završio je [[1885]]. godine [[Bogoslovija u Zadru|bogosloviju]] u [[Zadar|Zadru]] i bio prvi školovani sveštenik u svojoj porodici. Od [[1901]]. do [[1911]]. godine nalazio se na mjestu sveštenika u Kozarcu, a po potrebi je opsluživao i crkvu u [[Ljubija (Prijedor)|Ljubiji]].<ref name="O porodici Stojanović" /> Simo je bio vrlo obrazovan čovjek koji je pratio štampu, nove knjige i časopise, a ponekad je i sam objavljivao u listu „[[Bosanska vila]]”. Bavio se [[Etnologija|etnologijom]], ispitivao je naselja i migracije u Bosanskoj Krajini i porijekla krajiških prezimena. Takođe je bio veoma aktivan u akciji za srpsku crkvenoškolsku autonomiju, za podizanje škola i crkvi i u propagiranju prosvjetnih ideja.{{sfn|Bašić|1969|pp=10—16}} Majka Jovanka takođe je poticala iz svešteničke porodice Vujasinovića, iz [[Kozarska Dubica|Bosanske Dubice]]. Njen otac, prota Teodor Vujasinović, bio je učesnik [[Pecijina buna|Pecijine bune]] protiv [[Osmansko carstvo|Turaka]], [[1858]]. godine, zbog čega je bio zatvaran u Bihaćkoj kuli. Jovanka je bila velika dobročiniteljka, koja je za vrijeme [[Prvi svetski rat|Prvog svjetskog rata]] pomagala nezbrinutu djecu, a svoj humanitarni rad je nastavila i poslije rata kao dobrotvor i član raznih humanitarnih društava.<ref>{{Citation| date=15. jun 1939.| script-title=Jovanka Stojanović| trans-title=| newspaper=[[Politika (novine)|Politika]]| issue=11147| publisher=Politika| place=Beograd| url=http://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1939/06/15#page/10/mode/1up| issn=0350-4395| page=11| mode=cs1| title=Arhivirana kopija| accessdate=02. 09. 2016| archiveurl=https://web.archive.org/web/20160329024953/http://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1939/06/15#page/10/mode/1up| archivedate=29. 03. 2016| url-status=dead}}</ref> Simi i Jovanki je u podizanju svoje sedmoro djece prioritetno bilo njihovo školovanje, pa iako porodica nije bila previše bogata, sva njihova djeca su se školovala i kasnije studirala – ćerke Georgina, Persida i Jelisaveta su završile učiteljsku školu, Mladen i Draginja su studirali medicinu, Sreten likovne umjetnosti, Milica filozofiju i Velimir pravo.<ref name="O porodici Stojanović" /> === Školovanje i revolucionarni rad === Početkom [[20. vek|20. vijeka]] u [[Prijedor]]u su postojale dve osnovne škole – Državna škola i [[Srpska škola u Prijedoru|Srpska škola]], u kojoj su učitelji bili [[Srbi]], a djeca pretežno iz srpskih porodica. Ova škola je bila osnovana još [[1834]]. godine, a njena zgrada je stradala [[1882]]. godine u velikom požaru u kome je stradao dio Prijedora. U novu zgradu Srpske škole,{{efn|Zgrada Srpske škole nalazila se svega par metara od kuće porodice Stojanović i postojala je sve do [[1960e|1960-ih]] godina, kada je na njenom mestu izgrađen Dom za penzionere i stara lica. Nakon [[Drugi svetski rat u Jugoslaviji|Drugog svjetskog rata]] ova škola je ponela ime dr Mladena Stojanovića.{{sfn|Bašić|1969|pp=10—16}}}} izgrađenu [[1884]]. godine, Mladen je pošao [[1902]]. godine.{{sfn|Bašić|1969|pp=10—16}} Nakon završetka osnovne škole, Mladen je [[1906]]. godine upisao [[Prva gimnazija (Sarajevo)|Veliku gimnaziju]] u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Nakon završenog prvog razreda, [[1907]]. godine je prešao u [[Tuzla|Tuzlu]] i tu je u [[Gimnazija Meša Selimović|Velikoj gimnaziji]] nastavio dalje školovanje. Naredne godine, u Tuzlu je došao i Mladenov mlađi brat [[Sreten Stojanović]], koji se ovdje upisao u prvi razred gimnazije.{{sfn|Bašić|1969|pp=10—16}} Vrijeme početka Mladenovog školovanja bilo je veoma politički burno u odnosima između [[Austrougarska|Austrougarske]] i [[Kraljevina Srbija|Kraljevine Srbije]] – godine 1906. je izbio „[[Srpsko-austrougarski carinski rat|Carinski rat]]”, a [[1908]]. godine Austrougarska je izvršila [[Bosna i Hercegovina (1878—1918)|aneksiju Bosne i Hercegovine]], što je bio povod izbijanja „[[Aneksiona kriza|Aneksione krize]]”. Ovi politički događaji su imali velikog uticaja na [[Srbi u Bosni i Hercegovini|Srbe u Bosni i Hercegovini]], ali i na druge narode – [[Muslimani (narod)|Muslimane]] i [[Hrvati|Hrvate]] i kod njih stvaralo sve veće nezadovoljstvo austrougarskom okupacijom. Posebno nezadovoljstvo političkom situacijom u Bosni i Hercegovini javljalo se kod mladih, a prije svega kod učenika i studenata.{{sfn|Bašić|1969|pp=10—16}} [[Datoteka:Tuzla Stara Gimnazija.jpg|mini|Stara zgrada [[Gimnazija Meša Selimović|gimnazije]] u [[Tuzla|Tuzli]]]] Godine 1911. Mladen se u gimnaziji u Tuzli uključio u „Tajnu đačku organizaciju”. Ova organizacija je u početku bila više literarno udruženje, nego politička organizacija, ali je tokom vremena doživjela nekoliko preobražaja. Pored literarnih, njeni članovi su unosili političke i socijalne teme i često su raspravljali o aktuelnim pitanjima koja su mučila nacionalni život Srba u Bosni i Hercegovini. Svi članovi ove organizacije su puno čitali, a na temelju pročitanih djela su potom održavali predavanja (Mladen je jednom prilikom držao predavanje „O zdravlju naroda”). Poseban uticaj na učenike Tuzlanske gimnazije, a prije svega na Mladena i njegovog druga Tošu Ilića, imao je profesor [[Veljko Vujasinović]], koji je bio istaknuti član [[Sokolski gimnastički sistem|Sokolskog društva]].{{sfn|Bašić|1969|pp=10—16}} U proljeće 1912. godine, Mladen i Toša su kao učenici šestog razreda gimnazije, preko Radeta Đuranovića Čemernog, koji je bio autor tada zabranjene zbirke pjesama „Iza rešetaka”, stupili u tajnu nacionalističku organizaciju „[[Narodna odbrana]]”.<ref name="Mladen Stojanović">{{cite web |url=http://muzejkozareprijedor.com/index.php/spomen-kua-stojanovi/mladen-stojanovi |title=Mladen Stojanović |last= |first= |website=Muzej Kozare |date= |accessdate= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160214154330/http://muzejkozareprijedor.com/index.php/spomen-kua-stojanovi/mladen-stojanovi |archivedate=14. 02. 2016 |url-status=dead }}</ref> Pošto je ova organizacija bila organizovana po sistemu trojki, Mladen i Toša su imali kontakt samo sa Radetom, ali i pored toga za njih je članstvo u ovoj organizaciji imalo veliki značaj. Odmah nakon završetka školske godine, oni su iz Tuzle krenuli u Srbiju. Preko [[Brčko]]g i [[Sremska Mitrovica|Sremske Mitrovice]], stigli su u [[Šabac]], gdje su se povezali sa majorom Dimitrijem Pavlovićem, kod koga su položili zakletvu i postali članovi organizacije „[[Crna ruka|Ujedinjenje ili smrt]]”. Nakon nekoliko dana došli su u [[Beograd]], gdje su se u [[Kafana Zlatna moruna|kafani „Zlatna moruna”]] na [[Zeleni venac|Zelenom vencu]] susreli sa članovima „[[Mlada Bosna|Mlade Bosne]]” – [[Gavrilo Princip|Gavrilom Principom]], [[Mustafa Golubić|Mustafom Golubićem]], [[Nedeljko Čabrinović|Nedeljkom Čabrinovićem]] i dr.{{sfn|Bašić|1969|pp=20—31}}<ref name="Mladen Stojanović" /> Iz Beograda su zajedno sa grupom omladinaca, među kojima su bili Mustafa Golubić, Hasan Rebac, Đula Bukovac i dr, otišli u [[Vranje]]. Tu su se povezali sa [[Vojin Popović|vojvodom Vukom]] i potom su oko mjesec dana proveli u jednoj kasarni, gdje su pohađali vojnu obuku, vježbajući se u rukovanju oružjem. Nakon završene obuke, vratili su se u Beograd, a potom u Šabac, gdje su boravili Ljuba Mijatović i [[Vladimir Gaćinović]], koji se tih dana vratio iz [[Švajcarska|Švajcarske]].{{sfn|Bašić|1969|pp=20—31}} Nakon skoro dva mjeseca provedena u Srbiji, Mladen i Toša su se vratili u Bosnu. Ljetne raspuste Mladen je provodio u Prijedoru, ali te godine nakon završetka školske godine nije došao, što je u porodici izazvalo veliku zabrinutost, posebno jer o njemu nisu ništa znali skoro dva mjeseca. Nakon povratka, Mladen je ocu detaljno ispričao o svom boravku u Srbiji.{{sfn|Bašić|1969|pp=20—31}} Na početku nove školske godine, Mladen i Toša su otpočeli sa intenzivnim radom u „Tajnoj đačkoj organizaciji”, a jedan od glavnih zadataka im je bio okupiti što veći broj omladinaca koji su bili protivnici austrougarske vlasti. Posebnu pažnju su posvjećivali uključivanju omladinaca Muslimana u organizaciju, jer je ona bila sačinjena isključivo od Srba. U tom cilju, članovi organizacije su otpočeli sukob sa pojedinim profesorima, koji su progonili đake Muslimane, koji su bili srpski orijentisani. U ovome se posebno isticao neki profesor Hadžikadić. U jednom od sukoba sa profesorima-režimlijama, omladinac [[Trifko Grabež]] je u afektu ošamario jednog profesora, nakon čega je zajedno sa grupom učenika bio isključen iz škole. U znak protesta, tajna organizacija je organizovala štrajk solidarnosti u koji su stupili uglavnom učenici srpske nacionalnosti. Mladen i Toša su bili označeni kao vođe ovog štrajka, zbog čega su bili kažnjeni, a Toša je i izgubio stipendiju.{{sfn|Bašić|1969|pp=20—31}} Oktobra 1912. godine izbio je [[Prvi balkanski rat]], koji su balkanske države – [[Kraljevina Srbija]], [[Kraljevina Crna Gora]], [[Kraljevina Bugarska]] i [[Kraljevina Grčka]] povele za oslobođenje svojih teritorija od [[Osmansko carstvo|Osmanskog carstva]]. U strahu da se ovaj oslobodilački pohod ne proširi i na teritorije koje su se nalazile pod njenom okupacijom, [[Austrougarska]] je izvršila mobilizaciju i pojačala svoje snage prema granicama Srbije i Crne Gore. Pošto su sve škole bile zatvorene, puštene, radi smještaja vojske, Mladen se vratio u Prijedor. Prekid nastave je trajao oko dva-tri mjeseca, a nakon toga, početkom [[1913]]. godine, došlo je do promjena u „Tajnoj đačkoj organizaciji” – za novog predsjednika je bio izabran Petar Guteša, a za sekretara Tošo Ilić, Mladenov bliski drug. Za vrijeme raspusta, svi članovi organizacije imali su zadatak da u svojim sredinama politički rade sa narodom, a prije svega omladinom. Ovo je vršeno preko legalnih organizacija, a najčešće preko Sokolskih društava i dr.{{sfn|Bašić|1969|pp=20—31}} Krajem 1913. godine došlo je do novih promjena u rukovodstvu „Tajne đačke organizacije”, za predsjednika je izabran Toša Ilić, za potpredsjednika Mladen, a za sekretara Božo Tomić. Pošto su Toša i Mladen bili članovi organizacije „Ujedinjenje ili smrt” oni su uspjeli da organizaciji nametnu platformu borbe svih [[Južni Sloveni|Južnih Slovena]] za oslobođenje i stvaranje samostalne države. Promjene u shvatanjima su sve više bile vidljive i u organizaciji, pa je su se u nju polako počeli uključivati Muslimani i Hrvati.{{efn|Od 34 člana Tajne đačke organizacije, početkom 1914. godine, bilo je 26 Srba, 4 Hrvata i 4 Muslimana.{{sfn|Bašić|1969|p=36}}}} U to vrijeme tuzlanska tajna organizacija je bila jedna najjačih i najbolje organizovanih organizacija [[Mlada Bosna|Mlade Bosne]].{{sfn|Bašić|1969|pp=35—42}} === Hapšenje i robija === Krajem juna 1914. godine Mladen i njegovi drugovi bili su zaokupljeni završavanjem osmog razreda gimnazije i pripremom mature. U međuvremenu, u posjetu [[Sarajevo|Sarajevu]] je [[28. jun]]a došao austrougarski prestolonasljednik nadvojvoda [[Franc Ferdinand]]. Pripadnici [[Mlada Bosna|Mlade Bosne]] – [[Gavrilo Princip]], [[Nedeljko Čabrinović]], [[Vaso Čubrilović]], [[Trifko Grabež]] i dr, iskoristili su ovu priliku i izvršili „[[Sarajevski atentat]]” u kome su ubijeni prestolonasljednik i njegova supruga [[Sofija Hotek|Sofija]]. Ovaj događaj uzburkao je političku situaciju u čitavoj [[Evropa|Evropi]] i posebno poremetio ionako loše odnose [[Austrougarska|Austrougarske]] i [[Kraljevina Srbija|Kraljevine Srbije]]. Ubrzo nakon toga došlo je do [[Srbija u Prvom svetskom ratu|objave rata Srbiji]], [[28. jul]]a i početka [[Prvi svetski rat|Prvog svjetskog rata]].{{sfn|Bašić|1969|pp=35—42}} [[Datoteka:L'assassinat de l'Archiduc héritier d'Autriche et de la Duchesse sa femme à Sarajevo supplément illustré du Petit Journal du 12 juillet 1914.jpg|mini|[[Sarajevski atentat|Ubistvo nadvojvode i prijestolonasljednika Austrije i njegove supruge vojvotkinje u Sarajevu]], ilustrovani dodatak ''-{[[Le Petit Journal]]}-'', 12. jula 1914. godine.]] Na sam dan atentata, 28. juna, članovi „Tajne đačke organizacije” su u [[Tuzla|Tuzli]] održali svečani sastanak, koji je ujedno bio i njihov poslednji sastanak. Kada su se razišli u gradu su vidjeli crne zastave i tako dobili potvrdu o uspješnosti atentata. Mladen i Toša su tada odlučili da napišu „Proglas jugoslovenskoj omladini”, pa su isto veče obojica napisali nekoliko prijedloga.{{efn|Sutradan je počinjalo polaganje mature, pa su planirali da Proglas dovrše nakon polaganja mature, ali su u međuvremenu bili uhapšeni. Prilikom pretresa njihove sobe policija je pronašla prijedloge proglasa i zaplijenila ih.{{sfn|Bašić|1969|pp=39}}}} U dijelovima iz jednog od Mladenovih prijedloga Proglasa stajalo je:{{sfn|Bašić|1969|pp=35—42}} {{citat|Ljubimo heroje naše: Jukića, Žerajića, Dojčića, Čabrinju, Planinšćaka, Principa, jer su oni proroci nacije, jer su oni nacija! Sinovi jedne Jugoslavije! Jeli zamro u vama osjećaj da osjetite Boga u času kada nacija hoće da progovori na usta jednog čoveka? … Zar ne osećate sinovi jedne Jugoslavije, da u krvi leži naš život i da je atentat bog bogova Nacije, jer on dokazuje da živi Mlada Bosna, Da živi elemenat, kojeg pritišće nesnosni balast imperijalistički, da živi elemenat, koji je gotov da gine! … Dolaze proroci Nacije, dolaze proroci Jugoslavije. Prislušnite svi kako vam jače kucaju žile i kako vam jače struji krv, to je govor Slobode! Budite svi proroci Nacije i ona će srećna biti, jer je vrijeme da proroštvo sreće Nacije bude istinito! Proroci dolaze! Nastavite stazu njihovu, da ne zamre krv u žilama naroda ovog. O svijetli, o veliki, sinovi proroci Jugoslavije!}} Već sutradan, [[29. jun]]a počinjalo je polaganje mature, pa su narednih nekoliko dana najveću pažnju posvjetili tome. I dok su oni pisali pismene zadatke, otpočela su prva hapšenja, a [[3. jul]]a policija je uhapsila sve članove „Tajne đačke organizacije”. Istraga nad „Todorom Ilićem i drugovima”{{efn|Tošo Ilić, kao predsjednik organizacije bio je glavni osumnjičeni, dok je Mladen kao potpredsjednik bio drugoosumnjičeni.{{sfn|Bašić|1969|pp=45}}}} otpočela je [[9. jul]]a u Tuzli. Istražni organi teretili su ih za – osnivanje tajne organizacije, održavanje tajnih sastanaka i predavanja, dopisivanje sa atentatorima Čabrinovićem, Čubrilovićem i Grabežom, kao i njihovo skrivanje u Tuzli u periodu od 31. maja do 6. juna i dr. U početku, istraga je bila bazirana na osnovu pisama, koja su bila zaplijenjena u toku pretresa njihovih stanova. U ovim pismima omladinci su izlivali svoja osjećanja i ogorčenje protiv austrougarske okupacije.{{sfn|Bašić|1969|pp=44—53}}<ref name="Mladen Stojanović" /> Tokom [[Cerska bitka|napada na Srbiju]], austrougarski vojnici su [[12. avgust]]a zauzeli [[Loznica|Loznicu]], gdje se nalazio Štab [[major]]a [[Kosta Todorović (major)|Koste Todorovića]], koji je bio zadužen za organizovanje „[[Narodna omladina|Narodne omladine]]” u [[Bosna i Hercegovina (1878—1918)|Bosni i Hercegovini]]. Austrijanci su tu uspjeli da zaplijene njegovu arhivu u kojoj su se nalazili razni podaci o članovima „Narodne omladine”, kao i o njihovim odlascima u Srbiju. Ovi podaci bili su veoma korisni austrougarskim istražnim organima, a posebno u istrazi protiv omladinaca iz Tuzle, jer su Toša i Mladen bili među onima koji su odlazili u Srbiju na pohađanje vojnog kursa.{{sfn|Bašić|1969|pp=35—42}}<ref name="Mladen Stojanović" /> Tokom ljeta, uhapšenima se u tuzlanskom zatvoru priključio i Mladenov mlađi brat [[Sreten Stojanović]], koji je takođe bio član tajnih organizacija. On je početkom 1913. bio isključen iz [[Gimnazija Meša Selimović|Tuzlanske gimnazije]] i školovanje je nastavio u [[Beograd]]u, gdje je postao član „Narodne omladine”. Kada je otpočeo Prvi svjetski rat, on je, završivši šesti razred gimnazije, odlučio da se vrati u [[Prijedor]], kako bi tamo politički radio sa omladinom, ali je odmah po prelasku granice u [[Zemun]]u bio uhapšen.{{sfn|Bašić|1969|pp=44—53}} U toku rata, policija je često pretresala kuću Stojanovića u Prijedoru, najprije zbog Mladena i Sretena, potom zbog Georgine, koja je takođe bila član „Narodne odbrane” i na kraju zbog Perse, koja je bila pod sumnjom jer je dobijala pisma od [[Vladimir Gaćinović|Vladimira Gaćinovića]] iz [[Švajcarska|Švajcarske]], iako su ova pisma bila ljubavne prirode. Dok je Simo Stojanović bio određen za taoca i držan u kućnom pritvoru.{{sfn|Bašić|1969|pp=58—65}} Članovi „Tajne đačke organizacije” su u zatvoru u Tuzli ostali oko pet mjeseci. Decembra 1914. godine, kada se u [[Kolubarska bitka|Kolubarskoj bici]] okrenula ratna sreća i kada je [[Vojska Kraljevine Srbije (1914—1918)|srpska vojska]] počela da napreduje prema [[Drina|Drini]], austrougarske vlasti su čitavu grupu uhapšenih omladinaca prebacili u [[Banja Luka|Banju Luku]], gdje su bili zatvoreni u zloglasnom zatvoru „[[Crna kuća]]”.{{efn|„Crna kuća” je bio poznati zatvor u [[Banja Luka|Banjoj Luci]] koga su [[Austrougarska|Austrougari]] izgradili [[1889]]. godine. Bila je nepopularna među Banjalučanima i po toj nepopularnosti je bila omražena u čitavoj [[Bosanska Krajina|Bosanskoj Krajini]]. Posebno je bila omražena za vrijeme Prvog i Drugog svjetskog rata, kada su u njoj bili zatvarani mnogi rodoljubi. U toku [[Prva banjalučka operacija NOVJ|prvog oslobođenja Banje Luke]], januara [[1944]]. godine [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanske snage]] su spalile zgradu zatvora, ali je ona obnovljena nakon završetka rata i korišćena je sve do [[1969]]. godine kada je uništena u [[Zemljotres u Banjaluci 1969.|banjalučkom zemljotresu]].<ref>{{cite web |url=http://pressrs.ba/info/banja-luka/crnu-kucu-sravnio-zemljotres-23-08-2013 |title=Crnu kuću sravnio zemljotres |last= |first= |website=pressrs.ba |date=23. 8. 2013 |accessdate= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160913231339/http://pressrs.ba/info/banja-luka/crnu-kucu-sravnio-zemljotres-23-08-2013 |archivedate=13. 9. 2016 |url-status=dead |df= }}</ref>}} Tokom čitavog boravka u tuzlanskom zatvoru, Toša i Mladen su bili zatvoreni u samicama i na taj način odvojeni od ostatka grupe, dok su u banjalučkom zatvoru svi bili zajedno u zajedničkoj sobi. Nakon izvjesnog vremena, bili su prebačeni u [[Bihać]], u čuveni zatvor [[Kapetanova kula|Kulu]], koji su izgradili [[Osmansko carstvo|Turci]]. Tako su se braća Stojanović našla u istom zatvoru u kome je sredinom 19. vijeka tamnovao njihov djed po majci, prota Teodor Vujasinović.{{sfn|Bašić|1969|pp=44—53}} Istraga nad uhapšenim tuzlanskim omladincima trajala je punih trinaest mjeseci.{{sfn|Bašić|1969|pp=44—53}} Potom je od [[13. septembar|13.]] do [[30. septembar|30. septembra]] [[1915]]. godine u Bihaću održan proces protiv „Todora Ilića i drugova” na kome je prvooptuženi Toša Ilić osuđen na smrtnu kaznu, a ostali na vremenske – Mladen na 16 godina, Stevan Botić na 15 godina, Vojo Vasiljević na 14 godina, Božidar Tomić na 11 godina, Sreten na 10 godina i dr.{{efn|Na procesu protiv „Todora Ilića i drugova” održanom septembra 1915. godine u [[Bihać]]u, članovi „Tajne đačke organizacije” iz [[Tuzla|Tuzle]] bili su osuđeni na sljedeće kazne — Todor Ilić na smrt (kazna kasnije preinačena u 20 godina zatvora), Mladen Stojanović na 16 godina, Stevan Botić na 15 godina zatvora, Vojo Vasiljević na 14 godina, Marko Ilić na 12 godina, Božidar Tomić na 11 godina, [[Sreten Stojanović]] na 10 godina, Vid Gaković na 4,5 godina, [[Jezdimir Dangić]] na 2,5 godine, a ostali na tamnicu od pet i po do ispod 10 mjeseci zatvora.{{sfn|Bašić|1969|p=59}}}} Zajedno sa njima, na ovom procesu su bila osuđena i četiri profesora tuzlanske gimnazije – Milutin Popović, Veljko Vujasinović, Adem Bise i Petar Miletić.{{sfn|Bašić|1969|pp=58—65}} Nakon suđenja, proveli su još tri mjeseca u Bihaćkoj kuli, čekajući da Vrhovni sud u [[Beč]]u potvrdi kazne, a onda su bili prebačeni u zatvor u [[Zenica (gradsko naselje)|Zenicu]]. U Bihaću je tada ostao jedino Toša Ilić koji je čekao još tri mjeseca da mu se uvaži molba o pomilovanju, kada mu je smrtna kazna zamijenjena vremenskom u trajanju od 20 godina teške tamnice.{{sfnm|1a1=Bašić|1y=1969|1pp=58—65|2a1=Stojanović|2y=1997|2p=}} Po dolasku u [[zenički zatvor]], svi osuđenici su morali provesti tri mjeseca u samici, „staklenoj kući” jer joj je krov djelimično bio od stakla. Nakon toga, bili su u obavezi da izučavaju neki zanat. U početku su svi učili tkanje na razboju i radili kao tkači, a kasnije su mogli birati neki od ponuđenih zanata, pa je Mladen učio obućarski zanat, a njegov brat Sreten rezbarski zanat.{{efn|Tokom izučavanja rezbarskog zanata [[Sreten Stojanović]] je otkrio svoje vajarske sposobnosti. Njegov talenat i smisao za plastiku došli su do izražaja na duvanskim kutijama koje je pravio iz drveta.{{sfn|Bašić|1969|p=63}}}} Boravak u zeničkoj samici je veoma teško pao Mladenu pa je upao u [[Klinička depresija|depresiju]], zbog čega se razbolio. U oporavku mu je dosta pomogao zatvorski ljekar koji je bio [[Česi|Čeh]].{{sfn|Bašić|1969|pp=58—65}} Godine 1917. izvršena je prekvalifikacija krivičnog djela za koje su bili osuđeni, pa su umjesto statusa „ubica i kriminalaca” dobili status „političkih krivaca”. U jesen iste godine bili su amnestirani i pušteni na slobodu svi iz tuzlanske grupe, izuzev prvooptuženog Toše Ilića, koji je prebačen u zatvor u [[Travnik]]u.{{sfn|Bašić|1969|pp=58—65}} === Studije === Povratak braće Stojanović, iz zatvora u [[Travnik]]u, obilježen je u [[Prijedor]]u malom svečanošću. Oko tridesetak građana sačekalo ih je i pozdravilo na željezničkoj stanici. Austrougarske vlasti planirale su da Mladena, odmah po dolasku, mobilišu i upute na front. Na zdravstvenom pregledu bio je oslobođen zbog operacije, koja je nad njim izvršena tokom boravka u zatvoru u [[Zenica (gradsko naselje)|Zenici]]. Godine [[1918]]. Mladen je otišao u [[Zagreb]], gdje je kao talac radio u [[Klinički bolnički centar Sestre milosrdnice|Bolnici milosrdnih sestara]], a ujedno se i spremao za studije.{{sfn|Bašić|1969|pp=100—107}} Odlučio se za studije [[Medicina|medicine]], za koju se zainteresovao još kao srednjoškolac, kada je izučavao probleme zdravstvenog prosvjećivanja naroda. Slom [[Austrougarska|Austrougarske]] i završetak [[Prvi svetski rat|Prvog svjetskog rata]] nije prošao bez Mladenovog učešća. Sa grupom drugova učestvovao je u razoružavanju austrougarskih jedinica u [[Sremska Mitrovica|Sremskoj Mitrovici]], početkom novembra 1918. godine.{{sfn|Bašić|1969|pp=58—65}} [[Datoteka:Pravni fakultet Zg 0707.JPG|mini|Zgrada Sveučilišta u Zagrebu, u kojoj se 1918. nalazio Medicinski fakultet]] Nakon završetka rata, Mladen je upisao [[Medicinski fakultet Sveučilišta u Zagrebu|Medicinski fakultet]] na [[Sveučilište u Zagrebu|Zagrebačkom sveučilištu]]. Pošto je odbio kraljevsku stipendiju, najprije je stanovao u zgradi fakulteta, a potom u jednoj maloj sobici u Vlaškoj ulici. U Zagrebu se družio sa svojim drugovima bivšim „mladobosancima” – Tošom Ilićem, Vidom Gakovićem i dr. Poseban uticaj na Mladena ostavio je njegov prijatelj [[Nikola Nikolić (revolucionar)|Nikola Nikolić]], koji je bio učesnik [[Oktobarska revolucija|Oktobarske revolucije]].{{efn|[[Nikola Nikolić (revolucionar)|Dr Nikola Nikolić]] (1896—1986), kao član „Mlade Bosne” septembra 1915. godine bio je osuđen na vremensku kaznu zatvora. Nakon amnestije i puštanja iz zatvora, u jesen 1917. godine bio je mobilisan i upućen na [[Istočni front u Prvom svetskom ratu|Istočni front]], gdje se predao Rusima. Potom se pridružio [[boljševici]]ma i učestvovao u [[Oktobarska revolucija|Oktobarskoj revoluciji]].{{sfn|Bašić|1969|pp=88}}}} Mladen je od njega slušao priče o Oktobarskoj revoluciji, [[Ruska Sovjetska Federativna Socijalistička Republika|Sovjetskoj Rusiji]], [[Vladimir Lenjin|Lenjinu]] i dr. Kao i većina mladobosanaca, Mladen je bio veliki [[Rusofilstvo|rusofil]], koji je posebno bio oduševljen [[Mihail Bakunjin|Bakunjinom]]. Obožavao je i [[Ruska književnost|rusku literaturu]], a posebno [[Ivan Turgenjev|Turgenjeva]] i njegov roman „Ruđin”. Razočaran novom državom – [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevinom Srba, Hrvata i Slovenaca]], Mladen je polako odbacivao [[romantični nacionalizam|nacionalni romantizam]] i polako počeo da orijentiše ulijevo. Tokom studija u Zagrebu, posjećivao je razne studentske skupove na kojima su istupali studenti različitih političkih opredjeljenja od lijevih zemljoradnika do komunista. Takođe, sve više se interesovao za lijevu literaturu, a posebno za [[Miroslav Krleža|Krležu]] i [[Maksim Gorki|Gorkog]].{{sfn|Bašić|1969|pp=84—93}} Kao dobar student, veoma brzo je privukao simpatije prof. dr [[Drago Perović|Drage Perovića]], osnivača Anatomskog zavoda i jednog od osnivača Medicinskog fakulteta u Zagrebu. On je Mladena izabrao za studenta-demonstratora sa kojim je studentima prikazivao vježbe. Slao ga je nekoliko puta u [[Beč]], sa ovlašćenjem da može posjećivati Anatomski institut čuvenog bečkog profesora [[Ferdinand fon Hohšteter|Ferdinanda fon Hohštetera]], koji je nekada predavao dr Peroviću. Mladen se potom odlučio da studije medicine nastavi u Beču. Tu se ponovo sreo sa nekoliko svojih drugova bivših „mladobosanaca”. Najprije sa [[Mustafa Golubić|Mustafom Golubićem]], preko koga je stupio u ilegalno udruženje studenata Jugoslovena, u kome su bili – [[Grgur Vujović]], [[Salomon Levi]], Miloš Aralicki, Živka Vujović, Dimitrije Stanisavljević i dr. Ova ilegalna grupa je svoje sastanke održavala u podrumu jedne bečke kafane, a posjećivali su je često i poznati komunisti i funkcioneri [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ). Jedno predavanje članovima ove grupe održao je i [[Antonio Gramši]], jedan od osnivača [[Italijanska komunistička partija|Komunističke partije Italije]]. Godine [[1922]]. ova ilegalna grupa je dobila status ćelije KPJ.{{sfn|Bašić|1969|pp=84—93}} Jedan od Mladenovih prijatelja iz studentskih dana bio je i dr [[Miroslav Feldman]], sa kojim je učestvovao u mnogim akcijama koje su jugoslovenski studenti u Beču organizovali u dogovoru sa KPJ. Jedna od tih akcija bio je i protestni miting povodom donošenja smrtne presude [[Alija Alijagić|Aliji Alijagiću]], koji je nakon donošenja „[[Obznana|Obznane]]” izvršio atentat na ministra [[Milorad Drašković|Draškovića]]. Jedan od govornika na ovom mitingu bio je i Mladen.{{sfn|Bašić|1969|pp=100—107}} Uporedo sa studijama medicine, Mladen se bavio i literaturom, jer je poeziju počeo da piše još u ranoj mladosti. Godine [[1925]], po povratku u Zagreb, zajedno sa Miroslavom Feldmanom i [[Gustav Krklec|Gustavom Krklecom]] radio je na pisanju Antologije jugoslovenske lirike. Ova antologija nikada nije bila objavljena, jer je knjižar iz Zagreba, kome su predali rukopis, isti izgubio.{{sfn|Bašić|1969|pp=100—107}} Nakon diplomiranja, 1925. godine, Mladen je počeo da stažira u Zakladnoj bolnici u Zagrebu. Tu je ostao oko godinu dana, a potom je prešao u [[Sarajevo]], gdje je stažirao u [[Klinički centar Univerziteta u Sarajevu|bolnici]] na [[Koševo (Sarajevo)|Koševu]]. U istoj bolnici se tada njegov prijatelj dr Miroslav Feldman nalazio na specijalizaciji. Tokom jednogodišnjeg boravka u Sarajevu, Mladen se i ovdje družio sa ljevičarima i komunistima, a najčešće sa [[Ognjen Prica|Ognjenom Pricom]]. U Sarajevu je tada živjela i Mladenova najstarija sestra Georgina, koja je bila udata za političara [[Vasilj Grđić|Vasilja Grđića]].{{sfn|Bašić|1969|pp=100—107}} === Narodni ljekar === [[Datoteka:Mladen Stojanović 2.jpg|mini|Mladen Stojanović u svojoj ordinaciji u Prijedoru]] Nakon završetka dvogodišnje prakse, [[1927]]. godine Mladen je dobio svoju prvu ljekarsku službu u mjestu [[Pučišća]], na ostrvu [[Brač]]u. Kao mladi i poletni ljekar brzo je stekao simpatije mještana. Ipak, ovdje se nije dugo zadržao, jer se već početkom 1929. godine vratio u rodni [[Prijedor]]. Mladen je nakon očeve smrti želio da bude blizu majke pa je odlučio da u prizemlju porodične kuće otvori privatnu ordinaciju.{{sfn|Bašić|1969|pp=31—35; 107—118}} Nedugo po otvaranju ordinacije, Mladen je postao poznat u Prijedoru i okolini, ali i čitavoj [[Bosanska Krajina|Bosanskoj Krajini]] kao narodni ljekar koji sirotinju liječi besplatno. Pred njegovom kućom stajali su čitavi redovi kola, od [[Bihać]]a, [[Bosanski Petrovac|Bosanskog Petrovca]], [[Ključ (Unsko-sanski kanton)|Ključa]], a dolazili su i iz [[Sunja|Sunje]], [[Hrvatska Kostajnica|Kostajnice]], [[Glina (grad)|Gline]], [[Petrinja|Petrinje]] i dr. Često je siromašnim bolesnicima davao i novac za put. Uvijek je odbijao bilo kakvu nagradu govoreći – „Najveća mi je nagrada zahvalne oči bolesnika, koje se pridižu i u život vraćaju”.{{sfn|Bašić|1969|pp=93—95; 107—118}} O Mladenovom dobročinstvu svjedoči i pohvala objavljena u listu „[[Politika (novine)|Politika]]” jula [[1937]]. godine:{{sfn|Bašić|1969|pp=107—118}} {{citat|Zahvaljujem g. dr Mladenu Stojanoviću u Prijedoru, koji me osam godina lečio besplatno, kad sam došla da mu platim odbio je nagradu. Njemu zahvaljujem što sam u sedamdesetoj godini zdrava. Živeo dr Mladen Stojanović sa porodicom.|Đuka Karapetrović}} Početkom [[1930e|1930-ih]] godina Mladen je učenicima [[Gimnazija Sveti Sava (Prijedor)|Realne gimnazije]] u Prijedoru predavao higijenu.{{sfn|Bašić|1969|pp=13—17}} Od 1936. godine, pored privatne prakse, počeo je da radi i kao ljekar rudnika u [[Ljubija (Prijedor)|Ljubiji]], pa je dva puta sedmično, a po potrebi češće, odlazio tamo. Pored liječenja rudara, liječio je i njihove porodice. Znajući da su slabijeg materijalnog stanja nije im naplaćivao liječenje, pa je veoma brzo postao veoma popularan i voljen među rudarima i njihovim porodicama. Pored zdravstvenog rada, Mladen se u Ljubiji angažovao i na društvenom i kulturno-prosvjetnom radu. Često je posjećivao Radnički dom u Ljubiji i družio se sa rudarima. Dao je i poveći prilog domu za kupovinu radio-aparata, a pokretao je i niz akcija u domu, od kojih su posebno bile posjećene tribine, na temu „Postanak zemlje”, „Razvoj živih bića na zemlji”, „Postanak i razvitak ljudskog društva” i dr, kao i poseban ciklus predavanja na temu higijensko-tehničke zaštite radnika na poslu, zaštiti žena i djece i dr.{{sfn|Bašić|1969|pp=65—79}} Mladen je bio veliki ljubitelj sporta, posebno [[tenis]]a. Godine [[1932]]. u Prijedoru je osnovao Tenis sekciju Prijedor, koji je tada bio jedan od prvih tenis klubova u [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevini Jugoslaviji]].{{sfn|Bašić|1969|pp=107—118}}<ref>{{Cite web |url=http://www.tenis-prijedor.com/new/index.php/o-klubu/istorijat-kluba |title=Istorijat tenis kluba Mladen Stojanović Prijedor |access-date=6. 12. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220090134/http://www.tenis-prijedor.com/new/index.php/o-klubu/istorijat-kluba |archive-date=20. 12. 2016 |url-status=dead |df= }}</ref> Takođe, iz vlastitih sredstava nabavio je kompletnu opremu za fudbalski klub „[[FK Rudar Prijedor|Rudar]]”, koji je od [[1928]]. godine postojao u Ljubiji.{{sfn|Bašić|1969|pp=79—84}} Učio je strane jezike, pa je pored [[Nemački jezik|njemačkog]] i [[Francuski jezik|francuskog]], koje je naučio u srednjoj školi, kasnije je naučio [[Engleski jezik|engleski]], [[Italijanski jezik|italijanski]] i [[Ruski jezik|ruski]]. Kao veliki ljubitelj književnosti, zajedno sa Duškom Četićem, bio je aktivan član i rukovodilac Kulturno-umjetničkog društva „Zmijanje”. Volio je društvo, pa je često znao da organizuje izlete u bližoj i daljoj okolini Prijedora – na Pašincu, u Ljubiji, na [[Mrakovica|Mrakovici]]. Odlazio je i u [[Zagreb]], gdje se susretao sa svojim kolegama iz studentskih dana. Preko svoga brata, [[Sreten Stojanović|Sretena]] upoznao se i družio se sa mladim umjetnicima, koje je on dovodio u Prijedor, a najčešće sa [[Kosta Hakman|Kostom Hakmanom]] i [[Milo Milunović|Milom Milunovićem]].{{sfn|Bašić|1969|pp=107—118}} Svojim ljudskim odnosom prema narodu Mladen je stekao velike simpatije, poštovanje i autoritet, među narodom [[Kozara|Kozare]] i [[Potkozarje|Potkozarja]]. Zbog velikog ugleda, ušao je u pjesmu naroda [[Bosanska Krajina|Bosanske Krajine]] još i prije ustanka [[1941]]. godine. Po selima u okolini Prijedora pjevalo se – „Udri baja nek’ palija ječi, ima Mladen što delije liječi”.{{sfn|Bašić|1969|pp=107—118}} === Rudarski štrajk === Od 1937. godine u [[Ljubija (Prijedor)|Ljubiji]] je počeo da se osjeća i uticaj tada ilegalne [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ). Ovaj uticaj je ostvarivan preko Kulturno-umjetničkog društva „Pelagić” iz [[Banja Luka|Banje Luke]], a u Ljubiju su dolazili i banjalučki revolucionari [[Kasim Hadžić]] i Slobodan Kokanović. Iako se Mladen tada osjećao [[Komunizam|komunistom]] – gotovo javno je istupao sa prokomunističkim stavovima, zalagao se za radnička prava i bolje uslove života radnika i dr – on nije bio član Komunističke partije. Često se sretao sa sindikalnim radnicima Ljubije – Šimom Brečevićem, Jozom Grgićem, Simom Ljubanićem i dr. Sa njima je razgovarao o položaju radnika, a prije svega – o iscrpljenosti kod rudara, o njihovom materijalnom stanju jer su im djeca bila bolešljiva i neuhranjena, kao i o lošim uslovima života u dotrajalim barakama.{{sfn|Bašić|1969|pp=65—79}} Mladenova otvorena prokomunistička istupanja nisu prošla neopaženo ni od vlasti. Godine [[1938]]. načelnik Prijedorskog sreza je Mladena je pozvao na saslušanje, a potom izvršio pretres njegove kuće. Pored rada u rudniku u Ljubiji, Mladen je uoči [[Drugi svetski rat|Drugog svjetskog rata]] radio i u ambulanti željezničke sekcije u [[Prijedor]]u, ali je aprila [[1939]]. godine dobio otkaz. Ovo je izazvalo veliki revolt željezničkih radnika, koji su Mladena izuzetno voljeli i cijenili, jer je njih i njihove porodice liječio besplatno. Obustavili su rad i protestovali na željezničkoj stanici, a intervenisala je i policija. Na kraju su napisali protestno pismo Oblasnoj upravi bolničkog željezničkog fonda u [[Zagreb]]u, pa je Mladen vraćen na posao.{{sfn|Bašić|1969|pp=107—118}} Januara 1940. godine u Ljubiji je bila formirana prva partijska ćelija KPJ, koja je imala pet članova.{{sfn|Bašić|1969|pp=79—84}} Aktivnost ove partijske ćelije među rudarima bila je velika, pa je u avgustu bio organizovan štrajk rudara, koji je bio jedna od najvećih akcija borbe za radnička prava u [[Bosanska Krajina|Bosanskoj Krajini]]. Zahtijevajući bolje uslove rada i veće zarade, rudari i radnici rudnika željezne rude u Ljubiji su [[2. avgust]]a 1940. godine otpočeli štrajk. Obustavili su rad i okupili se ispred zgrade Radničkog doma, gdje su izabrali Štrajkački odbor. Vlast je, kako bi suzbila štrajk, na štrajkače poslala žandarmeriju, pa je prvih dana štrajka u sukobima bilo povrijeđeno desetak radnika. Sve ovo je izazvalo radnički revolt pa su zaposjeli radionice, elektranu i Radnički dom. Žandari su bezuspješno pokušali da spriječe zauzimanje elektrane, a potom je Direkcija rudnika pokušala da pokrene voz od Ljubije ka Prijedoru, pa je grupa radnika u Donjoj Ljubiji rasturila skretnicu i pokidala prugu.{{sfn|Bašić|1969|pp=65—79}} Pošto su organizatori štrajka bili članovi KPJ i aktivisti [[Ujedinjeni radnički sindikalni savez Jugoslavije|Ujedinjenih radničkih sindikata]], u Ljubiju je od strane Mjesnog komiteta KPJ za Banju Luku, kao pomoć štrajkačima bio upućen [[Branko Babič]].{{sfn|Bašić|1969|pp=65—79}} Iako se Mladen tokom štrajka javno držao po strani, on je davao veliku podršku štrajkačima. Zajedno sa ostalim članovima KPJ, učestvovao je u pripremanju i organizovanju štrajka.{{sfn|Bašić|1969|pp=79—84}} Branko Babić je po dolasku u Ljubiju nekoliko dana boravio u kući Mladena Stojanovića u Prijedoru. Kako bi što prije slomili štrajk, vlasti su proglasile opsadno stanje u Ljubiji, a nekoliko sindikalnih funkcionera protjerali iz Ljubije. Rudari su na ove represalije odgovorili time što su se svi povukli u selo [[Briševo (Prijedor)|Briševo]]. Tada se pojavio problem ishrane štrajkača, pa su im u pomoć pružile sindikalne organizacije iz [[Drvar]]a i [[Lješljani|Lješljana]]. Ubrzo su se u akciju pomoći rudarima uključili i seljaci Prijedorskog sreza, koji su donosili hranu štrajkačima. Ovo je bila direktno Mladenova zasluga, jer je on imao najveći uticaj na narod Prijedorskog sreza, koji je podršku štrajkačima dao kada je čuo da ih podržava Mladen.{{sfn|Bašić|1969|pp=65—79}} Početkom septembra, nakon 37 dana, štrajk je bio sa uspjehom okončan. Odmah potom u Radetića gaju, u blizini Prijedora, bio je održan sastanak partijske ćelije KPJ. Na ovom sastanku, kome je prisustvovao i Branko Babič, analiziran je štrajk rudara i odlučeno da se dr Mladen Stojanović primi u članstvo Komunističke partije Jugoslavije. Ovu odluku Mladenu su saopštili Branko Babič i sekretar partijske ćelije Tone Vikić.{{sfn|Bašić|1969|pp=79—84; 93—95}} Nakon završetka štrajka, Mladen se, kao i ostali komunisti, našao pod prismotrom policije. Postojali su planovi i da bude interniran u neki od koncentracionih logora za političke zatvorenike, koje je formirala [[Druga vlada Dragiše Cvetkovića|Vlada Cvetković—Maček]]. Bio je uhapšen i odveden u [[Beograd]], odakle je ubrzo vraćen u Prijedor, jer su vlasti shvatile da bi im to naškodilo, zbog velike popularnosti i poštovanja, koju je Mladen uživao među narodom [[Kozara|Kozare]], ali i čitave [[Bosanska Krajina|Bosanske Krajine]].{{sfn|Bašić|1969|pp=79—84}} === U ustaškom zatvoru === Uoči napada [[Sile Osovine|Sila osovine]] na [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevinu Jugoslaviju]], aprila 1941. godine, Mladen Stojanović je dobio svoj ratni raspored – bio je kao ljekar raspoređen u jedan pješadijski bataljon, stacioniran u [[Banja Luka|Banjoj Luci]]. U toku kratkotrajnog [[Aprilski rat|Aprilskog rata]], sa ovim bataljonom je proveo nekoliko dana u odstupanju ka [[Dalmacija|Dalmaciji]]. Usljed opšte neorganizovanosti [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]], bataljon je bio razoružan bez ijednog ispaljenog metka. Nakon kapitulacije, Mladen je savjetovao vojnike da se ne predaju, već da uzimaju oružje i odlaze kućama.{{sfn|Bašić|1969|pp=42—44}} Uspjevši da izbjegne zarobljavanje, Mladen se vratio u [[Prijedor]], u kome je ubrzo bila formirana okupaciono-kvislinška vlast. [[Ustaše]] su znale da je doktor Mladen izuzetno poznat i poštovan među građanima Prijedora i okoline, pa ga nisu odmah uhapsile, ali su ga odmah po povratku iz rata stavile pod danonoćnu prismotru. Da ga ne bi uhapsili sa ostalim taocima, ucijenili su ga sa 100.000 dinara, koje im je morao dati. Uprkos tome, sloboda nije dugo trajala. Nakon [[Operacija Barbarosa|napada na Sovjetski Savez]], [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe jun 1941.#22. jun|22. juna 1941.]] godine, otpočela su masovna hapšenja – najprije svih za koje se znalo ili sumnjalo da su članovi ilegalne [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije]] ili njihovi simpatizeri. Zajedno sa grupom prijedorskih komunista, bio je uhapšen i Mladen. Njih oko četrdesetak uhapšenih bilo je smješteno u zgradi bivše Stručne škole – na spratu u jednoj omanjoj prostoriji su bili smješteni Mladen i gostioničar Brane Vujasinović, a u drugoj većoj prostoriji ostali taoci.{{sfn|Bašić|1969|pp=42—44}} Zatvorski režim u bivšoj zgradi škole nije bio previše strog. Stražu su čuvali [[Hrvatsko domobranstvo (NDH)|domobrani]] – uglavnom prisilno mobilisani mladići iz [[Hrvatsko Zagorje|Zagorja]], koji nisu puno marili za politiku. Zatvorenici su obilno koristili ove mogućnosti pa su Mladen i Brane slobodno odlazili u grupnu sobu, gdje su bili ostali taoci. Uža grupa zatvorenika okupljala se kod Mladena u sobi i tamo su diskutovali o političkoj situaciji, a Mladen je povremeno držao i predavanja o [[Marksizam|marksizmu]]. Skoro svi zatvorenici su bili vezani za Mladena i njegov autoritet i očekivali da će im on pomoći da pobjegnu iz zatvora. Mladen je uspio i da pridobije simpatije stražara-domobrana, kojima je govorio o namjerama ustaškog režima. Tokom vremena uspjeli su da se povežu i sa partijskom organizacijom KPJ u Prijedoru, od koje su saznali da je većina članova KPJ i SKOJ-a iz Banje Luke, Prijedora, [[Novi Grad (grad)|Bosanskog Novog]], [[Kozarska Dubica|Bosanske Dubice]] i [[Gradiška|Bosanske Gradiške]] uspjela da izbjegne hapšenje i da se sklonila u [[Potkozarje]]. Bili su obaviješteni i da partijska organizacija priprema njihovo oslobađanje iz zatvora, ali da pripreme idu teško, jer je zgrada bila dobro čuvana spolja.{{sfn|Bašić|1969|pp=53—58}} U zatvoru su primili i prve vijesti o [[Zločini ustaša u Drugom svetskom ratu|ustaškim pokoljima nad srpskim stanovništvom]] u Prijedoru i okolini. Noću su čuli i pucnje, koji su dopirali sa [[Kozara|Kozare]]. Kroz prozore je sa Kozare dopirao miris paljevine, a noću su vidjeli i plamen popaljenih sela koji se dizao u nebo. Sve ovo je u Mladenu budilo želju da što prije pobjegne iz zatvora i pokrene otpor ustašama. Jedne večeri, [[17. jul]]a, Mladen je zapalio slamu u svojoj ćeliji i tako izazvao požar. Kada je dim počeo da izlazi u hodnik stražari su se uspaničili i otvorili vrata ćelije. Usljed zabune koje je zavladala, među uplašenim stražarima, Mladen je uspio da pobjegne sa sprata i potom iskoči kroz prozor u prizemlju. Nakon bjekstva, došao je do obale [[Sana (rijeka)|Sane]], a potom se uputio ka [[Gomjenica (Prijedor)|Gomjenici]]. Tu je zakucao na vrata jedne kuće, gdje ga je domaćin Mirko Sredić primio, a u zoru ga poveo ka selu [[Orlovača (Prijedor)|Orlovači]]. Tamo se povezao sa partijskom organizacijom, pa je u pratnji Vaskrsije Marića{{efn|Vaskrsija Marić bio je jedan od vojnika koji se u toku Aprilskog rata nalazio u istoj jedinici sa Mladenom. Nakon kapitulacije, po Mladenovom savjetu izbjegao je zarobljavanje i sa puškom se vratio kući. Nakon prvih ustaških pokolja otisnuo se na Kozaru, a potom se pridružio partizanima. Bio je jedan od najhrabrijih ustanika, a poginuo je 15. avgusta 1941. odmah na početku neprijateljske ofanzive.{{sfn|Bašić|1969|p=44}}}} i [[Rade Bašić|Radeta Bašića]], pošao na Kozaru.{{sfn|Bašić|1969|pp=53—58}} === Ustanak na Kozari === {{main|Ustanak u NDH|Kozara u Narodnooslobodilačkoj borbi}} {{Quote box |title = |width = 20em |bgcolor = #c6dbf7 |halign = center |quote = <poem>Ide Mladen, vodi partizane, razveo ih na sve četiri strane. Koliko je na Kozari grana, još je više mladih partizana. Oj, Kozaro, oj zelena pločo, u tebi je Mladen borbu poč’o… On nam, braćo, umro nije, ime mu se pjesmom vije. Vedro nebo, zora plava, sad u slavi Mladen spava…</poem> |author = — dio iz pjesme „Ide Mladen, vodi partizane” |source = {{sfn|Kozara|1980|pp=454—455}} }} Nakon bjekstva iz zatvora, Mladen Stojanović je [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe jul 1941.#19. jul|19. jula 1941.]] godine stigao na [[Kozara|Kozaru]]. Vijest o njegovom dolasku se brzo pronijela planinom, pa su u partizanski logor na Rajlića kosi počele da pristižu grupe seljaka iz [[Palančište|Palančišta]], [[Božići (Prijedor)|Božića]], [[Donji Jelovac|Jelovca]] i [[Knešpolje|Knežpolja]]. Mladen je seljacima objašnjavao ciljeve borbe i pozvao ih da pomognu ustanak i ustanicima daju oružje ukoliko ga imaju. U isto vrijeme, [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe jul 1941.#21. jul|21. jula]] Ustaški stožer za Bosansku Hrvatsku iz [[Banja Luka|Banje Luke]] je svim potčinjenim kotarskim oblastima uputio poternicu za doktorom Mladenom.{{sfn|Bašić|1969|pp=17—20}} U selu [[Gornji Orlovci|Gornji]] i [[Donji Orlovci]], kod [[Prijedor]]a, [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe jul 1941.#25. jul|25. jula 1941.]] održano je partijsko savjetovanje, na kome su pripreme za ustanak ušle u završnu fazu. Savjetovanjem je rukovodio [[Đuro Pucar Stari]], sekretar Oblasnog komiteta KPJ za Bosansku Krajinu i on je povjerenicima za Prijedor, [[Novi Grad (grad)|Bosanski Novi]] i [[Bosanska Krupa|Bosansku Krupu]] prenio direktivu [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK KPJ]] za dizanje ustanka i razradio plan prvih akcija. Na kraju savjetovanja su imenovani sreski vojni štabovi, a formiran je i regionalni štab za čitavu Kozaru, na čije su čelo imenovani Mladen Stojanović i [[Osman Karabegović]].{{sfn|Bašić|1969|pp=17—20}} Nakon savjetovanja, Mladen i Osman su svoj Štab smjestili u zaseoku Banovići, u selu [[Malo Palančište]]. Odatle su održavali vezu sa svim okolnim mjestima. Ubrzo je bio izvršen i napad na opštinu u [[Veliko Palančište|Velikom Palančištu]] i oslobođeni zatvoreni taoci. Ustaničke snage na Kozari bile su slabo naoružane, pa je samo dio boraca imao oružje, dok su ostali ustanici u napad išli „naoružani” – roguljama, sjekirama i dr. Prvi uspjesi ustanika na Kozari brzo su se pročuli po cijeloj [[Bosanska Krajina|Bosanskoj Krajini]].{{sfn|Bašić|1969|pp=17—20}} U selu [[Marini (Prijedor)|Marinima]], kod Prijedora, [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe avgust 1941.#3. avgust|3. avgusta 1941.]] godine održan je veliki narodni zbor, kome su prisustvovali i borci sa prijedorskog sektora. Na zboru su govorili Mladen i Osman i narodu objašnjavali ciljeve i politiku [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog pokreta]] (NOP) i posebno naglašavali značaj [[Bratstvo i jedinstvo|bratstva i jedinstva]]. Potom je Mladen obišao selo [[Gornja Dragotinja|Gornju Dragotinju]]. Ljudi su mu beskrajno vjerovali, cijenili ga i poštovali, masovno su se odazivali njegovom pozivu i bez oklijevanja prihvatali liniju Narodnooslobodilačkog pokreta. Svi događaji koji su se odvijali pod Kozarom, nikako se ne mogu odvojiti od Mladenovog imena.{{sfn|Bašić|1969|pp=31—35}} U selu [[Međuvođe|Međuvođu]], kod [[Kozarska Dubica|Bosanske Dubice]], [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe avgust 1941.#15. avgust|15. avgusta 1941.]] pod Mladenovim rukovodstvom je bilo održano savjetovanje dvadesetak rukovodilaca ustanka u srezovima Prijedor, Bosanski Novi i Bosanska Dubica. Na savjetovanju je pretreseno stanje u odredima i rezultati prvih borbi; kritikovana je taktika frontova i nevršenje diverzija, a na kraju je formirano jedinstveno rukovodstvo – Štab Druge (kozarske) partizanske čete za Bosansku Krajinu. Za komandanta ove jedinice bio je imenovan Mladen, a za [[Politički komesar|političkog komesara]] Osman Karabegović.{{sfn|Bašić|1969|pp=31—35}} Svega nekoliko dana nakon savjetovanja, otpočela je prva okupatorsko-kvislinška ofanziva na Kozaru. Tada je došlo do prvih problema među ustaničkim snagama, jer se dio kolebljivih seljaka iz Palančišta, Božića i Garevaca poslije prvih granata uplašio i razbježao. Mladen se tada sa grupom naoružanih boraca povukao dublje u Kozaru i preko Vitlovske i [[Mrakovica|Mrakovice]] došao do vrha Lisine. Tamo su se ulogorili u šumskoj kolibi Rade Vučkovca, gdje su izvjesno vrijeme boravili i uglavnom radili na vojničkoj i političkoj obuci. Neprijateljske snage, uglavnom sačinjene od [[Hrvatsko domobranstvo (NDH)|domobrana]], zazirale su od šume, pa su ofanzivu usmjerili prema putu Prijedor–Dubica, a zatim se povukle u pravcu [[Knežica (Kozarska Dubica)|Knežice]].{{sfn|Bašić|1969|pp=31—35}} === Borbe na Kozari === {{main|2. krajiški (kozarački) partizanski odred}} {{citiranje|On je najopasniji vođa pobunjenika, jer je najinteligentniji (od svih ostalih), predvodi najveću i najjaču grupu pobunjenika, vrlo je oprezan, a napadaje priprema i izvodi sa puno sistema.<ref>[https://potkozarje.net/2024/05/05/ljudi-ce-tek-biti-kao-sto-je-bio-on-prica-o-kratkom-zivotu-i-dugom-umiranju-doktora-mladena/ Priča o kratkom životu i dugom umiranju doktora Mladena]</ref>|Iz Ustaške poternice za vođom partizanskih ustanika na Kozari, Doktorom Mladenom}} [[File:Kozarčani na smotri.jpg|thumb|Borci [[2. krajiški (kozarački) partizanski odred|Kozarskog NOP odreda]] 1942. godine]] Nakon ofanzive, [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe septembar 1941.#10. septembar|10. septembra]] je na vrhu Lisini, na [[Kozara|Kozari]], održano vojno-političko savjetovanje, na kome je razmotrena situacija i izvršena reorganizacija partizanskih snaga. Pošto je napuštena taktika držanja frontova, reorganizovani su tadašnji odredi i umjesto pet odreda formiran je jedan [[Drugi krajiški partizanski odred|Kozarački partizanski odred]],{{efn|Kozarački partizanski odred je polovinom oktobra preimenovan u Drugi krajiški narodnooslobodilački partizanski odred. Nakon pogibije doktora Mladena, aprila 1942. godine odred je ponio njegovo ime. Septembra [[1972]]. godine, povodom obilježavanja tridesetogodišnjice [[Bitka na Kozari|ofanzive na Kozaru]], odred je za svoje zasluge u toku Narodnooslobodilačkog rata odlikovan [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]].{{sfn|Narodni heroji 2|1982|pp=424—425}}}} koji su sačinjavale tri čete – Prijedorska, Dubička i Novsko-lješljanska. U toku oktobra i novembra bile su formirane još četiri čete. Komandu nad odredom zadržao je raniji Štab na čelu sa Mladenom Stojanovićem i [[Osman Karabegović|Osmanom Karabegovićem]]. Na ovaj način se u potpunosti prešlo na [[Partizanski rat|partizanski način ratovanja]].{{sfn|Bašić|1969|pp=41—44}} Nakon reorganizacije, [[Kozara u Narodnooslobodilačkoj borbi|partizanske snage na Kozari]] su pod Mladenovom komandom izvele niz uspješnih akcija. Sa borcima Prve prijedorske čete, 23. oktobra uništio je neprijateljsku posadu u selu [[Gornji Podgradci]]. Tom prilikom bilo je zapaljeno i skladište rezane građe, od koje su pravljeni željeznički pragovi, koji je trebalo da služe okupatoru. U borbi je bilo zarobljeno dosta ustaša i domobrana. Sve zarobljene ustaše su bile izvedene pred narodni sud i strijeljane, a zarobljenim domobranima je Mladen održao govor o ciljevima [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog pokreta]] i [[Bratstvo i jedinstvo|bratstvu i jedinstvu]], a zatim su ih partizanske patrole ispratile preko Kozare, sve do rijeke [[Una|Une]], odakle su se prebacili u Hrvatsku. Nekoliko dana kasnije, 1. novembra 1941. godine, Kotarska oblast iz [[Gradiška|Bosanske Gradiške]] je o ovom napadu izvijestila Ustaško redarstvo u [[Zagreb]]u, u kome se između ostalog navodi – „U ovoj bandi koja je izvršila napad na Gornje Podgradce bio je zapovjednik dr Stojanović iz Prijedora”.{{sfn|Bašić|1969|pp=84—93}} Uspjeh u Podgradicama bio je partizanima podstrek za nove akcije koje su izveli u narednom periodu. Polovinom novembra je bila razoružana posada željezničke stanice [[Brezičani (Prijedor)|Brezičani]], na pruzi [[Prijedor]]–[[Novi Grad (grad)|Bosanski Novi]], a nekoliko dana kasnije spaljena pilana kod [[Kozarac (Prijedor)|Kozarca]] i porušeno pet mostova na putu Kozarac–[[Mrakovica]].{{sfn|Hronologija NOB|1963|pp=147—151}} Sve češće akcije partizana na Kozari i okolini, bile su povod okupatoru i vlastima [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]] (NDH) da krajem novembra pokrenu novu ofanzivu na Kozaru. Radi „čišćenja Kozare” bile su angažovane znatne okupatorsko–kvislinške snage – ojačani domobranski Peti i Jedanaesti pješadijski puk, njemački 269. legionarski puk i manji dijelovi ustaške [[Crna legija|Crne legije]], žandarma i njemačke [[118. lovačka divizija (Nemačka)|718. pešadijske divizije]] ukupne jačine oko 19.000 vojnika.{{sfn|Kozara|1980|pp=133—160}} Pošto su partizanske snage, zahvaljujući pokretljivosti i dobrom poznavanju terena, uspjele da se neprijatelju prebace iza leđa, okupator je prokrstario čitavu Kozaru bez uspjeha. Nakon tri dana, akcija je bila obustavljena, a na Kozari je ostavljeno nekoliko manjih posada. Tokom ove operacije, okupatorsko-kvislinške snage su vršile represalije nad stanovništvom i pobile oko 200 seljaka.{{sfnm|1a1=Hronologija NOB|1y=1963|1pp=147—151|2a1=Bašić|2y=1969|2pp=95—100}} Tokom ofanzive, a i neposredno nakon njenog neuspjelog završetka, neprijateljska propaganda je širila lažnu vijest „kako je tokom ofanzive uhvaćen i ubijen Mladen Stojanović i kako su partizani pretrpjeli teške gubitke”. Neprijatelj je bio svjestan činjenice da je narodu Kozare Mladenovo ime simbol borbe i otpora, pa se odlučio za ovakav potez kako bih pokolebao ljude da pomažu partizane. Kako bih suzbio neprijateljsku propagandu o uništenju partizana Mladen se odlučio da izvrši napad na neprijateljsku posadu koja se nakon ofanzive zadržala na Mrakovici. Posada iz sastava Druge bojne 11. pješadijske domobranske pukovnije bila je jačine oko 800 vojnika i razmjestila se po planinskim vilama, koje su prije rata pripadale dobrostojećim Prijedorčanima. Na vrhu Mrakovice su utvrdili kružnu odbranu, a preko dana su kontrolisali teren, naročito pravce prema pruzi Kozarac–Prijedor.{{sfnm|1a1=Bašić|1y=1969|1pp=95—100|2a1=Kozara|2y=1980|2pp=133—160}} Mladen je smatrao da „na Kozari ne mogu da budu dva gospodara, već samo partizani” i pripremio je akciju napada na posadu na Mrakovici. U rano jutro [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe decembar 1941.#5. decembar|5. decembra 1941.]] godine, pet četa Drugog krajiškog partizanskog odreda, pod komandom Mladena Stojanovića i njegovog zamjenika [[Josip Mažar Šoša|Josipa Mažara Šoše]], otpočele su silovit napad. Najprije su bez pucnjave likvidirali isturene straže, a potom je otpočeo sinhronizovani juriš svih četa. Nakon nekoliko časova teške borbe, neprijateljska posada je bila u potpunosti likvidirana. Bila je ovo velika partizanska pobjeda u kojoj je poginulo 78, ranjeno preko 100, a zarobljeno 92 neprijateljskih vojnika. Zaplijenjena je i znatna količina naoružanja – 155 pušaka, 12 puškomitraljeza, šest teških mitraljeza, četiri teška minobacača, 120 granata za minobacače, dosta municije i druge opreme. U borbi je poginulo svega nekoliko partizana, među kojima i [[Dragoje Miljatović]].{{sfnm|1a1=Bašić|1y=1969|1pp=119—122|2a1=Kozara|2y=1980|2pp=133—160}} Pobjeda na Mrakovici brzo je odjeknula čitavom [[Bosanska Krajina|Bosanskom Krajinom]], ali i drugim ustaničkim krajevima – [[Banija u Narodnooslobodilačkoj borbi|Baniji]], [[Kordun u Narodnooslobodilačkoj borbi|Kordunu]], [[Slavonija u Narodnooslobodilačkoj borbi|Slavoniji]], [[Istočna Bosna u Narodnooslobodilačkoj borbi|istočnoj Bosni]] i dr. Kozara je tada postala simbol nepobjedivosti, a priče o herojstvu kozaračkih partizana prenosili su i zarobljeni, pa pušteni, domobranski vojnici, koji su na taj način nesvjesno vršili demoralizaciju [[Hrvatske oružane snage|oružanih snaga NDH]].{{efn|[[Ustaška nadzorna služba]] je u cilju suzbijanja demoralizacije domobranskih snaga sve zarobljene pa puštene domobrane i žandare stavljala pod prismotru i na taj način ih onemogućavala da šire glasine o borbama sa partizanima.{{sfn|Kozara|1980|pp=133—160}}}} Ubrzo nakon borbe na Mrakovici, Zapovedništvo Banjalučkog zdruga je raspisalo nagradu za „najistaknutijim i najsposobnijim vođama partizana” na terenu Bosanske Krajine, među kojima se ime dr Mladena Stojanovića nalazilo na prvom mjestu.{{sfn|Kozara|1980|pp=133—160}} Jedna od posljednjih akcija u kojoj je Drugi krajiški partizanski odred predvodio doktor Mladen bio je napad na neprijateljsko uporište u školi u [[Turjak (Gradiška)|Turjaku]], [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe decembar 1941.#16. decembar|16. decembra 1941.]] godine. Četiri čete Drugog krajiškog odreda su u silnom jurišu potpuno razbili neprijatelja – domobransko-žandarske snage, koje su pružile jak otpor. U ovoj borbi je bilo zarobljeno 40 vojnika i oficira, a zaplijenjena je i znatna količina naoružanja. Ova pobjeda je snažno odjeknula među narodom bosanskogradiškog sreza i naglo je porastao priliv boraca iz ovog kraja. Nakon Turjaka, partizani su krenuli na područje ka [[Orahova (Gradiška)|Orahovi]] i [[Bistrica (Gradiška)|Bistrici]], koji se prostiru na obroncima Kozare uz desnu obalu [[Sava|Save]]. Oslobođenje opštine Orahova, u kojoj je živjelo pretežno muslimansko stanovništvo bilo je politički veoma značajno. Do dirljivog susreta partizana i muslimanskih seljaka u Orahovi došlo je [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe decembar 1941.#28. decembar|28. decembra 1941.]] godine.{{sfnm|1a1=Bašić|1y=1969|1pp=122—130|2a1=Kozara|2y=1980|2pp=133—160}} Na vrhu Lisini na Kozari, [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe decembar 1941.#21. decembar|21. decembra 1941.]] godine održano je partijsko savjetovanje kome su prisustvovali članovi Okružnog komiteta KPJ i Okružnog komiteta SKOJ-a za Kozaru, komandanti i politički komesari partizanskih četa i politički aktivisti sa terena. Savjetovanjem je rukovodio [[Đuro Pucar Stari]], član Pokrajinskog komiteta KPJ za Bosnu i Hercegovinu. Mladen Stojanović je na ovom savjetovanju podnio Referat o dotadašnjim borbama na Kozari, a nakon diskusije Đuro Pucar je konstatovao da je Kozarački partizanski odred najorganizovaniji i najsređeniji partizanski odred u Bosanskoj Krajini. Odred je u to vrijeme imao preko 1.000 boraca i raspolagao je znatnim naoružanjem.{{sfn|Bašić|1969|pp=122—130}} Da je Mladen Stojanović bio jedan od najsposobnijih partizanskih komandanata znale su dobro i [[ustaše]], što se može vidjeti iz izvještaja glavnostožernog bojnika izvjesnog Petrovića Zapovjedništvu Drugog domobranskog zbornog područja: {{citat|Dr Mladen Stojanović, liječnik iz Prijedora, koji je vođa pobunjenika u Kozari pl. — istaknuti je komunista i cijeli njegov pokret je na komunističkoj bazi, iako je privukao k sebi i priličan broj seljaka iz okolnih mjesta. Organizovao je oružanu snagu od oko 5.000 pušaka sa oko 100 strojnica i 4 bacača mina. Kad vrši napadaj na neki dio naših snaga, prikupi najveći dio svojih snaga na tom mjestu i pred zoru iznenada napadaju sa svih strana. Kada zarobe izvjestan broj domobrana, redovno im drži komunističko-propagandistički govor, ponudi ih hranom i cigaretama, previje im rane (ako ih imadu) i potom pusti kućama. Ubijenima uzmu dokumente i novac, sve spakuju i pošalju njihovim kućama. Na taj način toliko utiču na moral vojnika, da su ovi neupotrebljivi i ubuduće za akciju protiv pobunjenika. On je najopasniji vođa pobunjenika, jer je najinteligentnije (od svih ostalih), predvodi najveću i najjaču grupu pobunjenika, vrlo je oprezan, a napadaje priprema i izvodi sa puno sistema.{{sfn|Bašić|1969|pp=129}}}} === Politički rad u Podgrmeču === [[File:Politički čas u 2. kozaračkom odredu na Kozari 1942.jpg|thumb|Politički čas u 2. kozaračkom odredu 1942]] [[Datoteka:Spomenik Mladen Stojanovic, Backo Dobro Polje.jpg|mini|Spomenik Mladenu Stojanoviću u selu [[Bačko Dobro Polje]], kod [[Vrbas (grad)|Vrbasa]]]] Ubrzo nakon partijskog savjetovanja na [[Kozara|Kozari]], [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe januar 1942.|januara 1942.]] godine, Mladen Stojanović je po naređenju [[Glavni štab NOP odreda Bosne i Hercegovine|Glavnog štaba NOP odreda Bosne i Hercegovine]] raspoređen na novu dužnost i premješten u [[Podgrmeč]]. Njegov zadatak kao delegata Glavnog štaba bio je da pomogne savjetima, da ispravi greške koje su učinjene u borbama, da podigne moral i poveže čvršće jedinice [[Prvi krajiški partizanski odred|Prvog]] i [[Drugi krajiški partizanski odred|Drugog krajiškog partizanskog odreda]]. Odmah po dolasku na novi teren, Mladen je obišao jedinice Prvog krajiškog odreda, u kojima se osjećao četnički uticaj. Mladen je borcima prenosio iskustva sa Kozare, ali je i istupao oštro kritikujući slabi moral. U nekim četama ovog odreda bilo je vrlo malo boraca sa [[Petokraka zvezda|zvijezdom petokrakom]] na kapi, pa se dešavalo da borci u toku Mladenovog govora skidaju sa kapa razna obilježja i potom prišivaju zvijezde.{{sfn|Bašić|1969|pp=130—135}} Pored obilaska partizanskih četa, Mladen je istovremeno obilazio i sela po [[Grmeč]]u i organizovao zborove – u [[Lušci Palanka|Lušci Palanci]], [[Majkić Japra Gornja|Majkić Japri]], [[Velika Rujiška|Velikoj Rujiškoj]], [[Čađavica Srednja (Novi Grad)|Čađavici]], [[Gornji Petrovići|Gornjim Petrovićima]], [[Velika Jasenica|Velikoj Jasenici]], [[Gornja Suvaja (Bosanska Krupa)|Gornjoj Suvaji]], [[Veliki Radić|Velikom Radiću]], [[Jelašinovci]]ma, [[Hašani (Krupa na Uni)|Hašanima]], [[Srednji Dubovik (Bosanska Krupa)|Dubrovik]] i dr. Ovi zborovi bili su velika narodna slavlja, a narod je sa velikom pažnjom i oduševljenjem slušao riječi doktora Mladena.{{sfn|Bašić|1969|pp=130—135}} Dolaskom u Podgrmeč doktor Mladen je tada upoznao mladog pjesnika i borca [[Branko Ćopić|Branka Ćopića]], koga je savjetovao da kada piše borbenu poeziju, piše i o seljačkoj borbi.<ref>[http://www.yugopapir.com/2013/01/majstori-pisane-reci-branko-copic-kroz.html Yugopapir:Branko Ćopić − Kroz život se ide pomalo zaneseno, 1975.]</ref> O dolasku Mladena Stojanovića u Podgrmeč, Ćopić je kasnije zapisao – „čim je prešao Sanu i stupio u Podgrmečko tlo dočekala ga je šuma barjaka i nepregledna masa seljaka i omladine”. Takođe, dolaskom u Podgrmeč sreo je i svog starog poznanika sa studija iz [[Beč]]a [[Salomon Levi|Monija Levija]], koji je bio zamjenik [[Politički komesar|političkog komesara]] Prvog krajiškog odreda.{{sfn|Bašić|1969|pp=84—93}} Nakon obilaska partizanskih jedinica u Podgrmeču, Mladen je [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe januar 1942.#22. januar|22. januara]] u Štabu prvog krajiškog odreda održao vojno-političku konferenciju za sve rukovodioce partizanskih četa i partijske radnike sa terena, na kome je pretresen cjelokupan rad, razjašnjena mnoga nejasna pitanja i izvršena reorganizacija odreda. Dolaskom na ovaj teren, Mladen je tijesno sarađivao sa [[Šefket Maglajlić|Šefketom Maglajlićem]], koji je bio sekretar Okružnog komiteta KPJ za Podgrmeč. Nakon savjetovanja, Mladen je nastavio sa obilaženjem naroda i držanjem zborova u okolini [[Bihać]]a i [[Bosanski Petrovac|Bosanskog Petrovca]]. U selu [[Veliki Radić]] obišao je Treći bataljon i održao konferenciju, kojoj je prisustvovala i omladina iz [[Lika|Like]]. Potom je obišao sela [[Lipa (Bihać)|Lipu]] i [[Prkosi|Prkose]], gdje je izvršena smotra partizanskih jedinica. Posljednji zbor održao je u selu [[Bjelaj]]u, gdje je izvršena smotra Vrtočko-bjelajske partizanske čete i potom održan narodni zbor. Ovom zboru prisustvovalo je oko 600 ljudi, a naročito omladine, koja je došla iz [[Medeno Polje (Bosanski Petrovac)|Medenog Polja]].{{sfn|Bašić|1969|pp=130—135}} Početkom 1942. godine, teren [[Bosanska Krupa|Krupe]], [[Sana (grad)|Sane]] i [[Novska|Novske]] bio je posebno izložen italijanskom propagandom, koja se širila iz Like, preko [[Srb (Gračac)|Srba]] i [[Donji Lapac|Donjeg Lapca]], jer su tamo Italijani uspjeli da oko sebe okupe veliki dio ustanika i stvore četničke pukove – „Gavrilo Princip” i „Kralj Petar -{II}-”. Veliku ulogu u sprečavanju italijanske propagande imao je doktor Mladen, koji je obilazio narod i tumačio mu ciljeve [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog pokreta]] (NOP). Tokom njegovog boravka na terenu Podgrmeča, posjetila ga je i grupa rukovodilaca NOP-a iz Like i tražila od njega da pređe [[Una|Unu]] da bi ga tamo vidio narod Like, koji je još ranije čuo legende o njemu.{{sfn|Bašić|1969|pp=130—135}} U oslobođenom [[Kneževo|Skender Vakufu]], od [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe februar 1942.#21. februar|21. do 23. februara 1942.]] godine održana je Prva oblasna konferencija KPJ za Bosansku Krajinu, koju je organizovao [[Đuro Pucar Stari]], sekretar OK KPJ za Bosansku Krajinu i član PK KPJ za Bosnu i Hercegovinu. Konferenciji su prisustvovali predstavnici okružnih, sreskih i mjesnih partijskih organizacija, komandanti i politički komesari partizanskih odreda, bataljona, četa, partijski radnici sa terena i dr. Konferencija je imala veliki značaj jer je na njoj analiziran cjelokupan rad KPJ i SKOJ-a od početka [[Bosanska krajina u Narodnooslobodilačkoj borbi|ustanka u Bosanskoj Krajini]], a tokom Konferencije su date i direktive za dalje jačanje i učvršćivanje partizanskih jedinica, za proširivanje baze ustanka masovnim uključivanjem muslimanskih masa u NOP, pooštrena je borba protiv šovinizma i četničke izdaje i dr. Na Konferenciji su prenijeti zaključci sa Pokrajinskog savetovanja u Ivančićima i formiran novi Operativni štab NOP i DV za Bosansku Krajinu. Mladen je na Konferenciji, zajedno sa Đurom Pucarom i Osmanom Karabegovićem, bio izabran u Predsjedništvo, a potom je imenovan za načelnika novoformiranog Operativnog štaba,{{efn|Sve do Skendervakufske konferencije Operativni štab NOP i DV za Bosansku Krajinu je bio u sastavu — komandant Mladen Stojanović, zamjenik komandanta [[Slavko Rodić]], [[politički komesar]] [[Obren Stišović|Obrad Stišović]] i [[Osman Karabegović]] zamjenik političkog komesara. Nakon Konferencije, 24. februara iz [[Foča u Narodnooslobodilačkoj borbi|oslobođene Foče]] je došao [[Kosta Nađ]] i preuzeo komadu nad Operativnim štabom.{{sfn|Trikić|Repajić|1982|p=36}}}} čiji je komandant bio [[Kosta Nađ]]. Učesnicima Konferencije Mladen se obratio i govorio im o nepobjedivosti Sovjetskog Saveza, o [[Borodinska bitka|Borodinskoj bitki]] i [[Mihail Kutuzov|Kutuzovu]], o [[Oktobarska revolucija|Oktobarskoj revoluciji]] i proslavljenim junacima [[Aleksandar Parhomenko|Parhomenku]] i [[Vasilij Čapajev|Čapajevu]].{{sfnm|1a1=Hronologija NOB|1y=1963|1pp=207—221|2a1=Bašić|2y=1969|2pp=141—156}} === Izdaja Lazara Tešanovića i ranjavanje === {{main|Četnički pučevi u Bosni|Lazar Tešanović}} Ubrzo nakon Konferencije, Mladen je sa Kozarskom proleterskom četom krenuo u pravcu srednje [[Bosna|Bosne]], sa ciljem da pomogne [[Četvrti krajiški partizanski odred|Četvrtom krajiškom partizanskom odredu]]. Ovaj odred nalazio se u teškom stanju, jer su njegove čete preživljavale ozbiljnu krizu – stalno su se osipale i tokom [[Četnički pučevi u Bosni|učestalih pučeva]] preuzimane od četnika. U pratnji kozaračkih proletera, Mladen je sa Kostom Nađem i [[Danko Mitrov|Dankom Mitrovim]] [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe mart 1942.#5. mart|5. marta]] stigao u selo [[Lipovac (Čelinac)|Lipovac]], kod [[Čelinac|Čelinca]], gdje se nalazila četa predratnog učitelja [[Lazar Tešanović|Laze Tešanovića]], tada još uvek u sastavu partizanskih snaga. Računajući da ne idu na neprijateljsku teritoriju, kozarački borci su marševali u koloni s pjesmom sve do osnovne škole, gdje se nalazio Tešanovićev štab. Kada su se približili školi, Tešanović je iz zasjede naredio paljbu. Uhvaćeni na snježnoj prtini i obasuti snažnom puščanom vatrom partizani su bili teško pogođeni. Na licu mjesta je stradalo dvanaest boraca, a još dvojica su kasnije preminula od zadobijenih rana.{{efn|Na putu ka bolnici u Gornjoj Jošavki, preminuo je i Simo Ivanović (1915—1942), prvi komandir Kozaračke proleterske čete, predratni rudar i član KPJ.{{sfn|Trikić|Repajić|1982|p=291}}}} Među ranjenim borcima bio je i doktor Mladen, koji je bio teže ranjen u glavu. Poslije prvotnog iznenađenja, partizani su u višečasovnoj borbi uspjeli da odbiju četnički napad. Nakon borbe, partizani su pokupili svoje mrtve i odnijeli ih u selo [[Lipovac (Čelinac)|Lipovac]], gdje su ih sahranili, dok su ranjene prenijeli u [[Jošavka Gornja|Gornju Jošavku]], gdje se nalazila [[Bolnice u Narodnooslobodilačkom ratu|partizanska bolnica]]. Vijest o Mladenovom ranjavanju brzo se pronjela po čitavoj Bosanskoj Krajini, a posebno na [[Kozara|Kozari]], gdje je izazvala ogorčenje naroda.{{sfn|Bašić|1969|pp=141—156}} [[Datoteka:Stara vodenica u Mlinskoj rijeci.JPG|mini|Stara vodenica i potok Mlinska Rijeka, pritoka rijeke [[Jošavka (rijeka)|Jošavke]], kod sela [[Jošavka Gornja|Jošavka]]]] Selo Gornja Jošavka, kod [[Čelinac|Čelinca]], bilo je tada centar partizanske teritorije u srednjoj Bosni. Tu se nalazio Štab Četvrtog krajiškog odreda, dio Operativnog štaba NOV i DV za Bosansku Krajinu, Okružni komitet KPJ za srednju Bosnu i partizanska bolnica, kojom je rukovodila dr [[Danica Perović]], ljekarka iz Banje Luke. Bolnica je bila smještena u zgradi osnovne škole i tu su se nalazili ranjeni borci četa Četvrtog krajiškog odreda, kao i nekoliko ranjenika iz Krajiškog proleterskog bataljona.{{sfn|Bašić|1969|pp=156—169}} Ranjeni Mladen Stojanović je u bolnicu donesen u veoma teškom stanju. Doktorka Perović se za hiruršku intervenciju odlučila tek idućeg dana, kada je vidjela da ranjenik pokazuje znake života i da ima dovoljno snage da izdrži operaciju.{{sfn|Bašić|1969|pp=170—176}} Nakon pružene medicinske pomoći, doktor Mladen se nalazio u bolnici, a kada se malo oporavio, sredinom marta, radi sigurnosti je bio prebačen u kuću Danila Vukovića, u [[Jošavka Donja|Donjoj Jošavki]]. Svakodnevu brigu o Mladenu vodila je doktorka Danica. Nekoliko dana prije ubistva, Mladena su posjetili Kosta Nađ i [[Lepa Perović]], koja je bila Daničina rođena sestra.{{sfn|Bašić|1969|pp=156—169}} Situacija na području [[Manjača|Manjače]] i srednje Bosne bila je veoma teška za [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilački pokret]], jer u to vreme dolazi do niza četničkih pučeva unutra partizanskih jedinica. Partizanske čete u sastavu Četvrtog krajiškog odreda posebno su bile pogođene ovom krizom. Tokom februara i marta, četnici su uspjeli da ostvare uticaj na sve čete Četvrtog odreda, izuzev Crnovrške čete. Za to vrijeme Štab Četvrtog odreda i Okružni komitet KPJ su se oslanjali na [[Proleterski bataljon Bosanske krajine|Krajiški proleterski bataljon]], s kojim su pokušali da spasu situaciju. Oni su u partizanske čete, koje su potpale pod četničku propagandu, slali pouzdane borce koji su preuzimali dužnosti [[Politički komesar|političkih komesara]] da ožive politički rad i suzbiju četničku propagandu. Ovo se pokazalo kao nedovoljno jer je većina ovih boraca bila pobijena, uglavnom na spavanju.{{sfn|Bašić|1969|pp=141—156}} === Izdaja Rada Radića i smrt === {{main|Rade Radić|Zločin u Jošavki}} [[File:Izdajnik Radislav Radić Rade (u sredini, u civilu) s grupom četnika u Jošavci (1942).jpg|thumb|Vođa zaverenika [[Rade Radić]] (u sredini, u civilu) s grupom četnika u Jošavki 1942.]] Glavni četnički zaverenici u ovom kraju bili su se [[Lazar Tešanović]], [[Uroš Drenović]] i [[Rade Radić]], koji su imali komandne položaje unutar jedinica [[NOVJ]]. Na Radeta Radića, niko od partizana nije sumnjao, posebno jer mu je sin Braco poginuo u partizanima.{{efn|Milorad Radić Braco bio je predratni član SKOJ-a i poginuo je kao komandir partizanske čete u borbi za [[Kotor Varoš]], 19. februara 1942. godine.{{sfn|Odić|Komarica|1988|p=298}}}} Radić je bio član Štaba Četvrtog krajiškog odreda, a istovremeno je održavao kontakt sa Tešanovićem i pripremao četnički puč.{{sfn|Bašić|1969|pp=141—156}} Puč u Četvrtom krajiškom odredu, odnosno njegovoj Jošavskoj četi, Radić je pripremao duže vrijeme, okupljajući oko sebe pročetnički raspoložene ljude. Za izvršenje puča odabrao je pogodan trenutak – noć između [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe mart 1942.|31. marta i 1. aprila]], jer je glavnina odreda zajedno sa Krajiškim proleterskim bataljonom otišla na položaj u pravcu [[Teslić]]a. Na sastanku Štaba odreda, održanom 30. marta u [[Jošavka Gornja|Gornjoj Jošavki]], Rade Radić je od komandanta odreda Danka Mitrova dobio zadatak da ostane u selu i sa Jošavskom četom brani oslobođenu teritoriju i bolnicu, u slučaju osovinskog napada iz pravca Banje Luke.{{sfn|Bašić|1969|pp=156—169}} Na dan 31. marta Rade Radić je prema unaprijed pripremljenom planu, odmah po odlasku glavnine Odreda, počeo da okuplja svoje poverljive ljude. Uveče se ispred njegove kuće okupilo njih oko 60 i Rade im je održao govor u kome ih je pozvao da napuste partizane i pridruže se četnicima. Potom su se razdijelili u nekoliko grupa – prva grupa je imala zadatak da likvidira bolnicu, druga da razoruža zaštitnicu Štaba odreda, a treća je bila upućena u Donju Jošavku, u kuću gdje je ležao doktor Mladen.{{sfn|Bašić|1969|pp=156—169}} U partizanskoj bolnici, četnici-pučisti su ubili oko 20 ranjenika, dok su njih nekoliko pustili da pobjegnu. U toku puča je bio ubijen i [[Rajko Bosnić]], sekretar Okružnog komiteta KPJ za srednju Bosnu, kao i još nekoliko partizanskih boraca.{{sfnm|1a1=Bašić|1y=1969|1pp=141—169|2a1=Hronologija NOB|2y=1963|2p=230}} Grupa od pet četnika-pučista koju su predvodili Ljubo Vasilić i Dragutin Antonić Dragica upala je u kuću Danila Vukovića, u Donjoj Jošavki, i razoružala ranjenog doktora Mladena. Oduzeli su mu pištolj i pušku iako Mladen, koji je bio teško ranjen, nije ni mogao upotrijebiti to oružje. Dok su se oni nalazili u kući, prema Donjoj Jošavci se uputio [[Milan Ličina]], sekretar Operativnog štaba za Bosansku Krajinu. On je odmah po dolasku ispred kuće pripucao, ali ga je ubila četnička straža, koja se nalazila u zasjedi. U međuvremenu su ispred kuće stigle saonice na koje je trebalo da bude stavljen doktor Mladen i odveden u šumu iznad kuće Danila Vukovića. Zbog velike popularnosti koju je Mladen Stojanović imao u narodu Bosanske Krajine, Dragica Antonić se pokolebao i odbio da ubije Mladena, nakon čega su se ostali četnici razišli, a on je u kući Vukovića ostao do jutra, a potom i on otišao.{{sfn|Bašić|1969|pp=156—169}} Sljedeće noći, između [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe april 1942.#2. april|1. i 2. aprila 1942.]] godine, u kuću Danila Vukovića je upala nova grupa četnika koju je predvodio Stanko Vrhovac, iz sela [[Kokori (Prnjavor)|Kokora]]. Saopštili su da Mladena moraju da vode u komandu i naredili doktorki Perović da ga spremi. Ona se tome usprotivila jer je Mladen bio teški ranjenik, pa su Mladena u ćebetu odneli do potoka Mlinska Rijeka, gdje su ga ubili. Potom su se vratili po doktorku Danicu Perović i poveli je u selo [[Milosavci|Milosavce]], gdje se zajedno sa Nadom Mažar nalazila u zarobljeništvu.{{sfn|Bašić|1969|pp=156—169}} == Nasleđe == [[Datoteka:Partisans' Cemetery, Prijedor.JPG|mini|Partizansko-spomen groblje u [[Prijedor]]u, gdje su 1961. preneseni posmrtni ostaci Mladena Stojanovića]] Smrt Mladena Stojanovića tužno je odjeknula čitavom [[Bosanska Krajina|Bosanskom Krajinom]], a posebno njegovom [[Kozara|Kozarom]]. [[Drugi krajiški partizanski odred]], koji je formirao septembra 1941, tada je imao oko 3.500 ljudi pod oružjem i bio je jedan od najjačih partizanskih odreda u čitavoj Jugoslaviji. U znak sjećanja na legendarnog doktora Mladena, pokretača ustanka na Kozari, 19. aprila 1942. ovaj Odred dobio je naziv Drugi krajiški partizanski odred „Dr Mladen Stojanović”.{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=224}} Za zasluge tokom Narodnooslobodilačkog rata, ovaj Odred je [[predsednik SFRJ|predsjednik SFRJ]] [[Josip Broz Tito]] [[10. septembar|10. septembra]] 1972. odlikovao [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]. Istog dana predsjednik Tito je na [[Mrakovica|Mrakovici]], na Kozari, otkrio monumentalni [[Spomenik Revoluciji (Kozara)|spomenik Revoluciji]], rad vajara [[Dušan Džamonja|Dušana Džamonje]], koji je posvećen [[Kozara u Narodnooslobodilačkoj borbi|borbi naroda Kozare]].{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=424}} Svega nekoliko mjeseci nakon pogibije, [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe avgust 1942.#7. avgust|7. avgusta 1942]]. godine, [[Vrhovni štab NOV i POJ|Vrhovni štab NOP i DVJ]] je, na prijedlog Operativnog štaba NOP i DV za Bosansku Krajinu, proglasio doktora Mladena za [[narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]].{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=224}} U „[[Bilten Vrhovnog štaba NOVJ|Biltenu Vrhovnog štaba]]” br. 17–19 o proglašenju Mladena Stojanovića za narodnog heroja piše: {{citat|Na predlog Operativnog štaba NOP i DV za Bosansku Krajinu, Vrhovni štab NOP i DVJ dodjeljuje naziv narodnog heroja drugu Mladenu Stojanoviću, načelniku Operativnog štaba za Bosansku Krajinu, koji je od izdajničke četničke ruke zaklan u selu Jošavci, gdje je ranjen ležao. Drug Mladen je od prvog dana ustanka vrijedno radio na organizovanju partizanskih odreda, a posebno Kozare. Njegovo ime je poznato širom Krajine kao ime vrijednog i neustrašivog borca za narodno oslobođenje.{{sfn|Zbornik NOR|1949|p=173}}}} Doktor Mladen Stojanović bio je i ostao legendarna ličnost za Kozarčane, Prijedorčane i Krajišnike – kao simbol ljubavi i brige za čovjeka, heroj snage epa. Među narodnim herojima Bosanske Krajine Mladen Stojanović zauzima posebno mjesto, jer je on legendarni junak ne samo u Bosanskoj Krajini nego i u čitavoj bivšoj Jugoslaviji. U vrijeme kolonizacije Vojvodine, 1946. u selo Bukin, kod [[Bačka Palanka|Bačke Palanke]] naseljeni su kolonisti iz Bosanske Krajine, a ovo mjesto je tim povodom preimenovano u [[Mladenovo]]. Mladenov saborac [[general]] [[Rade Bašić]] je 1969. napisao knjigu o njegovom životu, a potom i scenario za film ''[[Doktor Mladen]]'', snimljen 1975. godine u režiji [[Midhat Mutapdžić|Midhata Mutapdžića]]. Lik Mladena Stojanovića u filmu tumačio je glumac [[Ljuba Tadić]], koji je za ovu ulogu dobio [[Zlatna arena za najbolju glavnu mušku ulogu|Zlatnu arenu]] na [[Filmski festival u Puli|festivalu u Puli]]. Mnoge ulice, škole, domovi zdravlja i druge ustanove širom [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|bivše Jugoslavije]] nosile su ime Mladena Stojanovića. U [[Srbija|Srbiji]] čak 41 ulica nosi njegovo ime. Među mjestima sa ulicom doktora Mladena uglavnom dominiraju mjesta iz [[Vojvodina|Vojvodine]], a neka od njih su – [[Beograd]], [[Novi Sad]], [[Niš]], [[Kragujevac]], [[Apatin]], [[Vrbas (grad)|Vrbas]], [[Zrenjanin]], [[Kikinda]], [[Kula (grad)|Kula]], [[Ruma]], [[Požarevac]], [[Smederevska Palanka]] i dr.<ref>[https://www.planplus.rs/#!pretraga/Mladena+Stojanovica planplus.rs]</ref> Takođe, ulice sa imenom Mladena Stojanovića postoje i u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], uglavnom u [[Republika Srpska|Republici Srpskoj]], a neka od mjesta sa ovom ulicom su – [[Banja Luka]], [[Prijedor]], [[Gradiška]], [[Čelinac]] i dr. Takođe, ime Mladena Stojanovića nose: * osnovne škole u [[Ljubija (Prijedor)|Ljubiji]];<ref>{{Cite web |url=http://juosmladenstojanovic.com/ |title=OŠ Mladen Stojanović, Ljubija |access-date=08. 01. 2017 |archive-date=09. 01. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170109025608/http://juosmladenstojanovic.com/ |url-status= }}</ref> i [[Laktaši]]ma<ref>{{Cite web |url=http://osmladenstojanovic.com/category/o-nama/ |title=OŠ Mladen Stojanović, Laktaši |access-date=2017-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170109203840/http://osmladenstojanovic.com/category/o-nama/ |archive-date=2017-01-09 |url-status=dead}}</ref> * bolnica u Prijedoru;<ref>[http://www.prijedordanas.com/?p=1966 prijedordanas.com]</ref> * domovi zdravlja u Bačkoj Palanci<ref>[http://www.dzbacpal.org.rs/ Dom zdravlja Bačka Palanka]</ref> i u Laktašima;<ref>{{Cite web |url=http://www.nadji.info/ba/dom-zdravlja-dr-mladen-stojanovic-nemanjina-laktasi/ve6532/ |title=Dom zdravlja Laktaši |access-date=8. 1. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170109021748/http://www.nadji.info/ba/dom-zdravlja-dr-mladen-stojanovic-nemanjina-laktasi/ve6532/ |archive-date=9. 1. 2017 |url-status=dead |df= }}</ref> * [[Park Mladen Stojanović|park u Banja Luci]]. Godine [[2007]]. u Prijedoru je u porodičnoj kući porodice Stojanović otvorena [[Spomen kuća porodice Stojanović]], koja se nalazi u okviru [[Muzej Kozare u Prijedoru|Muzeja Kozare]].<ref>{{cite web |url=http://muzejkozareprijedor.com/index.php/spomen-kua-stojanovi |title=Spomen-kuća |last= |first= |website=Muzej Kozare |date= |accessdate= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160910222106/http://www.muzejkozareprijedor.com/index.php/spomen-kua-stojanovi |archivedate=10. 09. 2016 |url-status=dead }}</ref> == Napomene == {{notelist|2}} == Reference == {{izvori|25em}} == Literatura == * {{Cite book|ref={{harvid|Zbornik NOR|1949}}|title=[[Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda]], tom -{II}-, knjiga -{I}- — Bilten Vrhovnog štaba Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije 1941—1945.|year=1949|publisher=Vojno-istorijski institut Jugoslovenske armije|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=58734343}} * {{Cite book|ref={{harvid|Hronologija NOB|1963}}|title=Hronologija oslobodilačke borbe naroda Jugoslavije 1941—1945.|year=1963|publisher=Vojnoistorijski institut|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=50018311}} * {{Cite book|ref=harv|last=Bašić|first=Rade|authorlink=Rade Bašić|year=1969|title=Doktor Mladen|publisher=Narodna armija|location=Beograd|isbn=}} {{COBISS|ID=84887303}} * {{cite book|ref={{harvid|Kozara|1980}}|title=Kozara u narodnooslobodilačkoj borbi i socijalističkoj revoluciji 1941—1945 — radovi sa naučnog skupa održanog na Kozari (Mrakovica) 27. i 28. oktobra 1977. godine u okviru proslave Titovih jubileja i 35. godišnjice kozarske epopeje|year=1980|publisher=Nacionalni park „Kozara”|location=Prijedor|isbn=}} {{COBISS|ID=40308748}} * {{Cite book|ref={{harvid|Leksikon NOR 1|1980}}|title=[[Leksikon Narodnooslobodilačkog rata|Leksikon Narodnooslobodilačkog rata i revolucije u Jugoslaviji 1941—1945.]] tom -{I}-|year=1980|publisher=Narodna knjiga—Partizanska knjiga|location=Beograd—Ljubljana|id=}} {{COBISS|ID=49291527}} * {{Cite book|ref={{harvid|Leksikon NOR 2|1980}}|title=[[Leksikon Narodnooslobodilačkog rata|Leksikon Narodnooslobodilačkog rata i revolucije u Jugoslaviji 1941—1945.]] tom -{II}-|year=1980|publisher=Narodna knjiga—Partizanska knjiga|location=Beograd—Ljubljana|id=}} {{COBISS|ID=49300743}} * {{Cite book |ref= harv|last1=Trikić|first1=Savo|last2=Repajić|first2=Dušan|year=1982|title=Proleterski bataljon Bosanske krajine|publisher=Vojnoizdavački zavod|location=Beograd|isbn=}} {{COBISS|ID=19505927}} * {{Cite book|ref={{harvid|Narodni heroji 1|1982}}|title=[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]] tom -{I}-|year=1982|publisher=Narodna knjiga|location=Beograd|isbn=}} {{COBISS|ID=48700167}} * {{Cite book|ref={{harvid|Narodni heroji 2|1982}}|title=[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]] tom -{II}-|year=1982|publisher=Narodna knjiga|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=48703239}} * {{cite book|ref=harv|last1=Odić|first1=Slavko|last2=Komarica|first2=Slavko|year=1988|title=Partizanska obaveštajna služba 1941—1942. Šta se stvarno događalo tom -{II}-|publisher=Centar za informacije i publicitet|location=Zagreb|isbn=}} {{COBISS|ID=512422749}} * {{Cite book |ref= harv|last=Stojanović|first=Sreten|authorlink=Sreten Stojanović|year=1997|title=Sećanja na mladost 1904—1922|publisher=BIGZ|location=Beograd|isbn=}} {{COBISS|ID=54836748}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Mladen Stojanović}} * [https://potkozarje.net/2024/05/05/ljudi-ce-tek-biti-kao-sto-je-bio-on-prica-o-kratkom-zivotu-i-dugom-umiranju-doktora-mladena/ Priča o kratkom životu i dugom umiranju doktora Mladena] * [https://potkozarje.net/2024/07/19/cetnici-ubili-narodnog-heroja-dr-mladena-stojanovica/ ČETNICI UBILI NARODNOG HEROJA DR. MLADENA STOJANOVIĆA] {{Narodni heroji-Kozara}} {{Lifetime|1896|1942|Stojanović, Mladen}} [[Kategorija:Biografije, Prijedor]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački liječnici]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Partizanski ljekari]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Kozara u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Poginuli partizanski komandanti]] [[Kategorija:Četnički pučevi u Bosni]] [[Kategorija:Četnički zločini u Drugom svjetskom ratu]] joaggu3rx9nl3gpu9ilmligk86f1kfc 0 170668 42716719 41818438 2026-11-06T02:20:22Z ~2026-58780-31 408547 42716719 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Političar | ime = Dragomir "Dragiša" Vasić | slika = | opis_slike = ''Dragiša Vasić, advokat, pripovedač i četnički ideolog'' | datum_rođenja = [[2. 10.|2. oktobar]] [[1885]]. | mesto_rođenja= [[Gornji Milanovac]] | država_rođenja = [[Kraljevina Srbija]] | datum_smrti = [[jun]] [[1945]]. | mesto_smrti = [[Banja Luka]] | država_smrti = [[Demokratska Federativna Jugoslavija|DFJ]] | državljanstvo = | narodnost = | veroispovest = | partija = | supružnik = | deca = | univerzitet = | profesija = | funkcija 1 = | izbori 1 = | početak funkcije 1 = | kraj funkcije 1 = | prethodnik 1 = | naslednik 1 = }} '''Dragomir "Dragiša" Vasić''' ([[Gornji Milanovac]], [[2. 11.|2. novembar]] [[1885]] — [[Banja Luka]], [[jun]] [[1945]]) je bio srpski i jugoslovenski [[književnost|književnik]], [[advokat]] i [[srpska akademija nauka i umetnosti|akademik]]. Bio je potpredsednik Srpskog kulturnog kluba u Beogradu. U Štab Draže Mihailovića došao u leto 1941, gde je smatran zamenikom Draže Mihailovića i važio kao ideolog četničkog pokreta. Nakon što je tu ulogu postepeno preuzimao [[Stevan Moljević]], 1943. se donekle pasivizirao. Na kongresu u selu Ba (Valjevo) izabran za člana CNK u kom je bio predsednik pravnog i zakonodavnog odbora. Sve do sredine marta 1945. ostao u Štabu D. Mihailovića. Dragiša Vasić je, zajedno sa grupom istaknutih četničkih vođa koji su krajem aprila 1945. napustili Dražu Mihailovića, zarobljen od [[ustaše|ustaša]] nakon [[bitka na Lijevča polju|bitke na Lijevča polju]] i ubijen u Staroj Gradišci.<ref name="znaci.org">https://www.znaci.org/00001/4_14_1_35.htm</ref><ref name="Kosta Nikolić 1999">Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta, knjiga III, Beograd 1999., str. 341.</ref> U [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] je smatran narodnim neprijateljem, od čega je [[2009]]. godine [[Sudska rehabilitacija|rehabilitovan]] u [[Beograd]]u. == Biografija == === Predratna biografija === Dragiša Vasić je u mladosti bio republikanac. Na [[Vidovdanski proces|Vidovdanskom procesu]] [[1922]]. godine bio je advokat [[Spasoje Stejić|Spasoja Stejića]], atentatora na regenta Aleksandra Karađorđevića.<ref>[https://books.google.rs/books?id=7SVKAAAAYAAJ&q=Spasoje+Steji%C4%87&dq=Spasoje+Steji%C4%87&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwipqaX32t_NAhUD0RQKHUqQCH8Q6AEIpQEwFQ Miroslav Krleža, Andelko Malinar, Panorama pogleda, pojava i pojmova, Volume 5]</ref> === Sukob sa Mihailovićem === Do prvih sukoba između Mihailovića i Vasića došlo je još sredinom 1943. godine. Ovi sukobi bili su, u početku, proizvod netrpeljivosti koja je vladala između Vasića i [[Stevan Moljević|Stevana Moljevića]], takođe člana [[CNK]], koji je u to vreme počeo da stiče sve veće Mihailovićeve simpatije. Vremenom su sukobi zaoštravani usled Vasićeve kritike da Mihailović vodi unutrašnju politiku u četničkoj organizaciji po sugestijama Moljevića, bez konsultovanja ostalih članova CNK. No, i pored toga, Vasić je sve do sredine 1944. godine igrao značajnu ulogu u četničkom pokretu.<ref name="ReferenceA">https://www.znaci.org/00001/11_78.htm</ref> U vreme kongresa u selu Ba, Vasić je govorio kako se "komandant" ohladio prema njemu zbog iznošenja istine: {{izdvojeni citat|[[Jevrem Simić|Simić zvani 'Drška']] je, po mome dubokom ubeđenju, skroz amoralan tip, od koga naša organizacija ima samo štete. Od seljaka o njemu ne možete čuti ništa pohvalno i lepo... Pored ovih istina koje sam mu izložio u pismima i mnogih drugih, i ovo su ne malo važni razlozi zbog kojih se komandant prema meni ohladio potpuno... Od prvog dana bio sam protiv uvlačenja političkih stranaka u pokret... Ne znam šta je komandantu trebao ovakav kongres. Kada sam mu nabacio potrebu održavanja kongresa, mislio sam na kongres ravnogoraca, a ne propalih političara i još stvaranja neke koalicije s njima. Moram priznati da je ovaj kongres za mene bio formalni cirkus.<ref>https://www.znaci.org/00001/11_51.htm</ref>}} Nekoliko meseci posle "svetosavskog kongresa", lični sukobi razvili su se do te mere da je Vasić, iako član, otkazao svaku saradnju sa CNK. Vasićeva apstinencija znatno je doprinela sve većem zaoštravanju odnosa sa Mihailovićem. Vasić piše komandantu Srbije Miroslavu Trifunoviću [[4. jun]]a 1944. godine: {{izdvojeni citat|Vidim da je g. đeneral uvređen nečim u mome pismu u kome se nije nalazilo ništa sem istine. Meni je to žao. Ali ja mogu da kažem da sam sto puta više i od srca uvređen od njega, za koga me je sudbina tesno i čvrsto vezivala...<ref name="ReferenceA">https://www.znaci.org/00001/11_78.htm</ref>}} Tek posle povlačenja u Bosnu, Vasić se pismom, 10. februara 1945. godine obraća Mihailoviću iznoseći svoje zasluge za četnički pokret i težinu položaja u kojem se našao, i zahteva da ga rehabilituje i da mu dodeli odgovarajuću funkciju. Ovom Vasićevom zahtevu Mihailović nije pridavao značaj. Duboko uvređen, Vasić je doneo odluku da, zajedno sa Đurišićem, napusti Mihailovića. === Smrt === {{main|Bitka na Lijevča polju}} Dragiša Vasić je, zajedno sa grupom istaknutih četničkih vođa koji su krajem aprila 1945. napustili Dražu Mihailovića, zarobljen od [[ustaše|ustaša]] nakon [[bitka na Lijevča polju|bitke na Lijevča polju]] i ubijen u Staroj Gradišci.<ref name="znaci.org"/> {{izdvojeni citat|Oko dva sata posle podne kapija se otvorila i unutra je ušao ustaški tenk, a za njim i odred ustaša. Naredili su obezglavljenoj vojsci da položi oružje. Odvojili su oficire od boraca. Ovde sam poslednji put video Dragišu Vasića, čika Branka Ostojića, Petra Baćevića, majora Ivana Ružića, Bećira Tomovića, Mana Pekovića i mnoge toliko drage i dobre prijatelje. Plakao sam.<ref name="Kosta Nikolić 1999">Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta, knjiga III, Beograd 1999., str. 341.</ref>|Svedočenje Predraga Cemovića, bliskog rođaka Pavla Đurišića koji je preživeo Staru Gradišku}} Postoje i teorije da je juna [[1945]]. godine streljan od partizana u Banja Luci.<ref>[http://www.blic.rs/drustvo.php?id=2600 Блиц - ''Драгиша Васић погубљен тајно'']</ref> == Ideologija etničkog čišćenja == {{main|Etničko čišćenje|Četnička ideologija}} U drugoj polovini decembra 1941. [[Stevan Moljević]] šalje pismo Dragiši Vasiću sa priloženom kartom o razgraničenju velike Srbije i sa uputstvima za [[etničko čišćenje]]: {{izdvojeni citat|2.) Što se tiče našeg unutrašnjeg pitanja, razgraničenja sa Hrvatima, tu držimo da treba odmah, čim se ukaže prilika, prikupiti sve snage i stvoriti svršen čin: a) zaposesti na karti označenu teritoriju; b) očistiti je pre nego li se iko pribere. Zaposedanje bi se, mislimo, moglo izvesti samo tako ako bi se jakim odredima zaposela glavna čvorišta i to: Osijek, Vinkovci, Slav. Brod, Sunja, Karlovac, Knin i Šibenik, te Mostar i Metković, a onda iznutra pristupiti čišćenju zemlje od svih nesrpskih elemenata. Krivci bi imali da budu na mestu kažnjavani, a ostalima bi valjalo otvoriti put — Hrvatima u Hrvatsku, a muslimanima u Tursku (ili Albaniju<ref name="ReferenceB">U zagradi dopisao olovkom Z. Ostojić.</ref>). U pogledu muslimana valjalo bi da naša vlada u Londonu odmah reši pitanje s Turskom, u čemu će nas i Englezi pomoći. (Pitanje je!<ref name="ReferenceB">U zagradi dopisao olovkom Z. Ostojić.</ref>) Organizaciju za unutrašnje čišćenje valjalo bi odmah pripremiti, a moglo bi se, jer u Srbiji ima mnogo izbeglica iz svih srpskih krajeva, samo nama iz Beograda poručuju da tamo ne idemo. (...) Javite nam vaše mišljenje čim pre i primite naše tople pozdrave sa željom da sretno provedete božične praznike i čim pre dočekate čas oslobođenja.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_35.htm Pismo Stevana Moljevića iz druge polovine decembra 1941. Dragiši Vasiću o granicama i društvenom uređenju posleratne "Velike Srbije"]</ref>|Pismo Stevana Moljevića Dragiši Vasiću sa uputstvima za etničko čišćenje (decembra 1941.)}} Početkom maja 1942. Dragiš Vasić je Draži Mihailoviću poslao komentare Moljevićevog programa. On upozorava generala Mihailovića da "vladina vojska", koju očekuju, a koja bi bila sastavljena od Srba, Hrvata i Slovenaca regrutovanih po Evropi i Americi, može pomrsiti njihove planove posedanja teritorija i odmazdi: {{izdvojeni citat|Nije isključeno da će se oni truditi da nam pokvare mnoge račune prilikom posedanja teritorije i odmazde koja bi imala na njoj da se preduzme.<ref name="ReferenceC">https://www.znaci.org/00001/4_14_1_85.htm</ref>}} U nastavku pisma, on se slaže da nakon rata druge zemlje biti zauzete svojim problemima, i niko neće brinuti zbog njihovog istrebljenja "neželjenog stanovništva": {{izdvojeni citat|U pogledu tačke pod II b), gde se govori o tome da je potrebno zaposednuti teritoriju odmah, i pre nego se iko pribere iščistiti od stranog elementa, mislim da nam ovo pitanje ne mora zadavati mnogo brige. Pamtim vrlo dobro stanje u kome se Evropa nalazila posle prošlog rata. Ratujuće države bile su toliko zauzete svojim brigama, da nijedna takoreći nije mogla voditi računa o tome šta druge u svojim granicama rade i preduzimaju. U prvoj godini iza prošlog rata moglo se prosto istrebiti jedan dobar deo svoga neželjenog stanovništva a da niko zbog toga i ne okrene glave. Dakle, ako budemo pametni, ovo pitanje čišćenja odnosno preseljavanja i izmene stanovništva, neće nam biti naročito teško.<ref name="ReferenceC">https://www.znaci.org/00001/4_14_1_85.htm</ref><ref>https://www.znaci.org/00001/11_28.htm SMERNICE POLITIČKOG PROGRAMA I CILJEVI RAVNOGORSKOG POKRETA</ref>}} == Književna dela == * ''Karakter i mentalitet jednog pokolenja'', publicistika, [[1919]]. * ''Dva meseca u jugoslovenskom Sibiru'', publicistika, [[1927]]. * ''Utopljena kandila'', pripovetke, [[1922]]. * ''Crvene magle'', roman, [[1922]]. * ''Utisci iz današnje Nemačke'', publicistika, [[1923]]. * ''Vitlo i druge priče'', [[1924]]. * ''Devetsto treća'', proza, [[1925]]. * ''Utisci iz Rusije'', putopis, [[1928]]. * ''Pripovetke'', [[1929]]. * ''Pad sa građevine'', [[1932]]. == Izvori == {{reflist|2}} == Vanjske veze == * {{ASK|Sabrane pripovetke|19|2|Crvene magle|23|1}} * [http://www.sanu.ac.rs/Clanstvo/IstClan.aspx?arg=73, Biografija na sajtu SANU] * [http://www.politika.rs/rubrike/Drustvo/Enigma-Dragishe-Vasica.sr.html Enigma Dragiše Vasića („Politika“, 21. decembar 2009.)] {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Vasić, Dragiša}} [[Kategorija:Rođeni 1885.]] [[Kategorija:Umrli 1945.]] [[Kategorija:Biografije, Gornji Milanovac]] [[Kategorija:Srpski pisci]] [[Kategorija:Srpski političari]] [[Kategorija:Srpski pravnici]] [[Kategorija:Dopisni članovi SANU]] [[Kategorija:Crna ruka]] [[Kategorija:Četnici]] [[Kategorija:Jugoslovenska vojska u otadžbini]] [[Kategorija:Etničko čišćenje]] [[Kategorija:Srpski iredentizam]] [[Kategorija:Četnički zločini u Drugom svjetskom ratu]] gj3fxu4sxs1gyykvktxvrgegfv5mzja 0 170932 42716653 42676694 2026-11-05T23:03:02Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716653 wikitext text/x-wiki {{vojnik (SR) |name=Momčilo Gavrić |born=[[1. 5.|1. maj]] [[1906]]. |died=[[28. 4.|28. april]] [[1993]]. |placeofburial=[[Novo groblje (Beograd)|Novo groblje]] ([[Beograd]]) |placeofbirth=[[Trbušnica (Loznica)|Trbušnica]] ([[Kraljevina Srbija]]) |placeofdeath=[[Beograd]] ([[Savezna Republika Jugoslavija|SR Jugoslavija]]) |image=[[Datoteka:Момчило Гаврић.JPG|200px]] |caption=Momčilo Gavrić |nickname= |allegiance= |branch=[[Vojska Kraljevine Srbije (1914—1918)|Vojska Kraljevine Srbije]] |serviceyears= |rank=[[podnarednik]] |commands= |unit=[[Šesti artiljerijski puk Drinske divizije]] |battles=[[Prvi svjetski rat|Prvi svetski rat]]<br />*[[Solunski front]] |awards= [[Albanska spomenica]] <br /> [[Orden zasluga za narod]]<br /> [[Spomenica I svetskog rata]] |laterwork=}} '''Momčilo Gavrić''' ([[Trbušnica (Loznica)|Trbušnica]], [[1. maj]] [[1906]] – [[Beograd]], [[28. april]] [[1993]])<ref name="urlZaboravljen najmlađi kaplar Momčilo Gavrić (quote)">{{cite web |url=http://www.politika.rs/rubrike/Srbija/Zaboravljen-najmladji-kaplar-Momchilo-Gavric.sr.html |title=Zaboravljen najmlađi kaplar Momčilo Gavrić|author= |authorlink= |date= |format= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate = 19. 8. 2011.}}</ref> je bio [[podnarednik]] [[Šesti artiljerisjki puk|Šestog artiljerskog puka]] [[Drinska divizija|Drinske divizije]] i najmlađi [[podoficir]] na svetu u toku [[Prvi svetski rat|Prvog svetskog rata]].<ref name="urlZapušteno mesto golgote (quote)">{{cite web|url=http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2002/07/11/srpski/R02071001.shtml|title=Zapušteno mesto golgote|author=|authorlink=|date=|format=|work=|publisher=|pages=|language=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190911172110/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2002/07/11/srpski/R02071001.shtml|archivedate=2019-09-11|quote=|accessdate=20. 8. 2011.}}</ref> Bio je učesnik [[Solunski front|Solunskog fronta]] gde je i ranjen.<ref name="urlZaboravljen najmlađi kaplar Momčilo Gavrić (quote)" /> Posle cerske bitke, 1914. godine, sa osam godina je stekao čin [[kaplar]]a<ref name="urlNajmlađi kaplar na svetu (quote)">{{cite web |url=http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/09/27/srpski/R00092602.shtm |title=Najmlađi kaplar na svetu |author= |authorlink= |date= |format= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140112140636/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/09/27/srpski/R00092602.shtm |archivedate=2014-01-12 |quote= |accessdate=20. 8. 2011. }}</ref>, a [[Vojvoda (vojni čin)|vojvoda]] [[Živojin Mišić]] ga je na [[Bitka na Kajmakčalanu|Kajmakčalanu]], 1916. godine, u desetoj godini unapredio u čin podnarednika.<ref name="urlZaboravljen najmlađi kaplar Momčilo Gavrić (quote)" /> == Biografija == [[Datoteka:Momčilo Gavrić i major Stevan Tucović.jpg|thumbnail|left|Momčilo Gavrić i major Stevan Tucović]] Rođen je [[1. maj]]a [[1906]]. godine u [[Trbušnica (Loznica)|Trbušnici]] kod [[Loznica|Loznice]] kao osmo dete Alimpija i Jelene Gavrić.<ref name="urlZaboravljen najmlađi kaplar Momčilo Gavrić (quote)" /> U početku [[Prvi svetski rat|Prvog svetskog rata]] imao je nepunih osam godina.<ref name="urlZaboravljen najmlađi kaplar Momčilo Gavrić (quote)" /> Početkom avgusta [[1914]]. godine [[Austrougarska|austrougarski]] vojnici iz [[Hrvatska domobranska 42. divizija|Hrvatske domobranske 42. divizije]] (poznata i kao „Vražja divizija“) <ref name="urlNajmlađi vojnik u Prvom svetskom ratu bio Srbin" >{{cite web |url= http://dverisrpske.com/sr-CS/vesti/2013/avgust/najmladji-vojnik-u-prvom-svetskom-ratu-srbin.php |title= Najmlađi vojnik u Prvom svetskom ratu bio Srbin |author= Dveri |authorlink= |date= |format= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl= https://web.archive.org/web/20131020110250/http://www.dverisrpske.com/sr-CS/vesti/2013/avgust/najmladji-vojnik-u-prvom-svetskom-ratu-srbin.php |archivedate= 2013-10-20 |quote= |accessdate= 3. 9. 2013. |url-status= dead }}</ref> su mu ubili oca, majku, tri sestre, četiri brata i babu, a kuću zapalili.<ref name="urlZaboravljen najmlađi kaplar Momčilo Gavrić (quote)" /> On je preživeo zahvaljujući ocu koji ga je poslao kod strica da nađe [[zaprega|zapregu]].<ref name="urlZaboravljen najmlađi kaplar Momčilo Gavrić (quote)" /> Ostavši i bez porodice i bez doma, pošao je na [[Gučevo (planina)|Gučevo]] da traži [[Vojska Kraljevine Srbije (1914—1918)|srpsku vojsku]].<ref name="urlZaboravljen najmlađi kaplar Momčilo Gavrić (quote)" /> Pronašao je Šesti artiljerijski puk Drinske divizije<ref name="urlZaboravljen najmlađi kaplar Momčilo Gavrić (quote)" /> kojim je komandovao major [[Stevan Tucović]], brat [[Dimitrije Tucović|Dimitrija Tucovića]].<ref name="urlNajmlađi kaplar na svetu (quote)" /> Kada im je ispričao šta se dogodilo vojnici su istog dana osvetili Gavrićevu porodicu, a on je postao vojnik u njihovim redovima.<ref name="urlNajmlađi kaplar na svetu (quote)" /> Major Tucović je naredio vojnicima da svakog dana daju Gavriću da opali tri puta iz [[top]]a da bi na taj način osvetio svoju porodicu.<ref name="urlNajmlađi kaplar na svetu (quote)" /> Posle rata pohađao je gimnaziju „Henri Rajt“ u [[Faveršam]]u, a zatim je završio grafičarski zanat i obuku za vozača u Beogradu. Oženio se Kosarom sa kojom je radio u fabrici hartije „Vapa“ u Beogradu.<ref name="novosti">[http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/drustvo/aktuelno.290.html:451827-Momcilo-Gavric---najmladji-vojnik-Prvog-svetskog-rata Momčilo Gavrić - najmlađi vojnik Prvog svetskog rata („Večernje novosti“, 31. avgust 2013)]</ref> === Zanimljivosti === Dok je bio na odsluženju vojnog roka u [[Požega (Slavonska)|Slavonskoj Požegi]], 1929. godine, Momčilo je doživeo neprijatnosti i hapšenje od oficira [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske kraljevske vojske]], inače bivših austrijskih oficira, jer mu nisu verovali da on ima već četiri ratne godine iza sebe i da je nosilac [[Albanska spomenica|Albanske spomenice]].<ref name="urlNajmlađi vojnik u Prvom svetskom ratu bio Srbin" /> Za vreme [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]] nemački okupatori su ga dva puta zatvarali u logor, a pred streljački stroj izvodili su ga i [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizani]]. Nakon rata, u vreme političkog prijateljstva jugoslovenskog predsednika [[Josip Broz Tito|Josipa Broza]] sa albanskim predsednikom [[Enver Hodža|Enverom Hodžom]], Momčilo je bio hapšen i od [[Odeljenje za zaštitu naroda|OZNE]],<ref name="urlNajmlađi vojnik u Prvom svetskom ratu bio Srbin" /> zbog javno izrečenog stava „da nam [[Albanci]] nisu braća“. Velika dobrotvorka [[Lejdi Pedžet]] zvala ga je srpski vitez, a [[Grci]] su mu postavili zlatnu ploču na [[Krf]]u. Francuski predsednik [[Fransoa Miteran|Miteran]] mu je 1985. godine dodelio orden, a general [[Lepardije]] rekao: „Šteta što niste bili francuski vojnik, imali biste spomenik na [[Jelisejska polja (Pariz)|Jelisejskim poljima]]“.<ref name="novosti" /> Po najmlađem savezničkom vojniku u [[Prvi svetski rat|Prvom svetskom ratu]] Momčilu Gavriću dobila je ime ulica u Beogradu, u naselju Stepa Stepanović. Umro je u Beogradu, [[28. april]]a [[1993]]. godine. == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.blic.rs/Vesti/Srbija/216004/Zaboravili-znamenite-licnosti-Jadra Zaboravili znamenite ličnosti Jadra („Blic“, 8. novembar 2010)] {{Lifetime|1906|1993|Gavrić, Momčilo}} [[Kategorija:Srpski vojnici]] [[Kategorija:Nosioci Albanske spomenice]] [[Kategorija:Solunski borci]] [[Kategorija:Djeca vojnici]] [[Kategorija:Biografije, Loznica]] gyvnne02nzimse9mnq06kn1iwbei0yw 0 174001 42716723 42710122 2026-11-06T02:44:21Z ~2026-58780-31 408547 42716723 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica = <span style="font-size: medium;">'''Crnogorski dobrovoljački korpus''' |deo = [[Wehrmacht]]a |slika = |o slici = |vreme = [[jun]] [[1944]]. |mesto = [[Crna Gora]] i [[Sandžak]] |formacija = * Šesti puk CDK * Sedmi puk CDK * Osmi puk CDK ("Gvozdeni") |jačina= 5.649 |komandant=potpukovnik [[Pavle Đurišić]] |oficir2= |oficir3= |oficir4= |bitke= [[Operacija Draufgenger jula 1944]].<br />[[Operacija Ribecal]] |odlikovanja= }} '''Crnogorski dobrovoljački korpus''' je bila [[Kvisling|kvislinška]] formacija sastavljena od [[Crna Gora|crnogorskih]] i [[Sandžak|sandžačkih]] [[četnik]]a, stvorena po ugledu na Ljotićev [[Srpski dobrovoljački korpus (Drugi svetski rat)|Srpski dobrovoljački korpus]]. Potpukovnik [[Pavle Đurišić]], komandant CDK, ujedno je bio i zamjenik komandanta SDK generala [[Koste Mušickog]]. CDK je nastao juna i jula [[1944]]. u saradnji crnogorske četničke komande [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], srpskog fašiste [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]], [[Milan Nedić|Nedićeve]] vlade, koja je naoružavala, snabdevala i finansirala ovu formaciju i [[Vermaht]]a. {{izdvojeni citat|Nemci su naoružali 5.649 crnogorskih dobrovoljaca, ali je [[Hitler]] zabranio da se oni stave pod zajedničku komandu Srpskog dobrovoljačkog korpusa.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2012-11-13 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>}} Crnogorski dobrovoljački korpus se sastojao od tri puka, koji su numerisani kao Šesti, Sedmi i Osmi, nadovezujući se tako na pet postojećih pukova Ljotićevog [[Srpski dobrovoljački korpus (Drugi svetski rat)|SDK]]. Stvaranje i opremanje CDK odobrili su nemačka Komanda Jugoistoka i ministarstvo spoljnih poslova Rajha preko izaslanika [[Herman Nojbaher|Nojbahera]]. == Stvaranje korpusa == {{izdvojeni citat|2. bataljon 363. grenadirs. puka, te 1. i 2. puk Crnogorskog dobrovoljačkog korpusa javili su se rano ujutro 31. avgusta diviziji preko komande Crne Gore, i po prispjeću joj bili potčinjeni.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=664&broj=665 National Archives and Records Administration, T314, Roll 664, frame no. 000658.] <br /> ({{jez-njem|"II./Gren.Rgt.363. 1. und 2.Rgt.M.F.K. werden der Division durch Hoh.Kdo. Montenegro am 31.8. früh aus Raum Plevlja – Prije Polje [sic] antretend im Fußmarsch nach Matesevo zugeführt und mit Eintreffen unterstellt."}})</ref>|Dnevni izvještaj 21. brdskog armijskog korpusa (31. VIII 1944.).}} {{izdvojeni citat|C. D. K. od 3 puka, pod komandom potpukovnika [[Pavle Đurišić|Đurišića]], formiran neposredno od strane K-de 2. OkA ([[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]]), bio je do sada u službenom pogledu potčinjen K-di 2. OkA a u snabdevačkom i taktičkom pogledu 181. peš. div., koja je trebalo da se obimno uključi u obuku.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=825&rec=314&roll=664 Izvještaj Komande 21. brdskog korpusa Komandi grupe armija "E" od 23.09.1944., Vojnoistorijski institut; NAW, T314, Roll 664, frame 000817.] <br /> ({{jez-njem|"M.F.K. zu 3 Rgt. unter Führung Oberstleutnant Djurisic, wurde von Pz.AOK 2 unmittelbar aufgestellt, unterstand bisher truppendienstlich Pz.AOK, versorgungsmässig und taktisch 181.Inf.Div., die sich ausbildungsmässig weitgehend einzuschalten hatte."}})</ref>|Izvještaj komande [[21. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|21. brdskog korpusa]] komandi [[Armijska grupa E|Armijske grupe "E"]] od 23. septembra 1944.}} Nakon jesenjeg boravka [[1943]], [[Pavle Đurišić|Đurišić]] je ponovo boravio u [[Beograd]]u sredinom maja [[1944]]. Tu se, osim sa [[Milan Nedić|Nedićem]], sastao i sa [[Herman Nojbaher|Nojbaherom]] i Komandantom Jugoistoka [[Maksimilijan fon Vajhs|fon Vajhsom]]. Na tim sastancima doneta je odluka o preformiranju crnogorskih četnika u formaciju nalik na [[Dimitrije Ljotić|Ljotićev]] [[Srpski dobrovoljački korpus (Drugi svetski rat)|SDK]], radi poboljšanja organizacije i povećanja njihove borbene vrednosti. Formacija je trebala da broji oko 5.000 ljudi, a za komandanta je predviđen Đurišić. Đurišićevom boravku u [[Beograd]]u „nedićevska štampa je dala veliki publicitet, ističući njegove zasluge u borbi protiv narodnooslobadilačkog pokreta, objavivši i njegove fotografije s njemačkim i nedićevskim oficirima.”<ref name="pajovic">Radoje Pajović: Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945, Istorijski institut SR Crne Gore u Titogradu, Obod, Cetinje, 1977, str. 472.</ref> Tom prilikom [[Milan Nedić|Nedić]] je unapredio Đurišića u čin potpukovnika. Mesec dana kasnije, u čin potpukovnika unapredio ga je i kralj [[Petar II Karađorđević|Petar II]] na predlog [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]]. Po povratku, Đurišić je radi preciziranja detalja dogovora oko [[20. maj]]a poslao u Beograd delegaciju koju su sačinjavali: Dušan Arsović, načelnik Đurišićevog štaba, Veljko Tomović, Đurišićev ađutant, i potporučnik Hojs, nemački oficir za vezu pri Đurišićevom štabu. Delegacija se vratila početkom juna sa vestima da su odobrena tri vagona ratne opreme (oko 3.000 pušaka, 150 automata, oko 80 teških mitraljeza, 38 minobacača, šest topova, 2.000 pari cipela, 300 litara nafte, odeća), 20 kamiona koji će opremu iz [[Raška|Raške]] prebaciti do Đurišićevog štaba u [[Prijepolje|Prijepolju]], a najavljena je pošiljka i druge opreme.<ref name="pismo">Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Beograd, ČA, CG—X—444, Pismo P. Đurišića M. Nediću od 12. juna 1944.</ref> Nemačka komanda iz Banata dodelila je sa svoje strane 900 konja.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Beograd, ČA, CG—H-454 i CG—X—455, Pisma Boža Joksimovića i dr. i Milivoja Zonjića Đurišiću od 11. jula 1944.</ref> U prvoj polovini juna Đurišić je imenovao komandno osoblje CDK i njegovih pukova. CDK su sačinjavala tri puka: * Šesti sa sedištem u [[Prijepolje|Prijepolju]], sastavljen od četnika Starog Rasa, kao i delova snaga iz beranskog i andrijevičkog sreza koje su se povukle nakon [[Operacija Frilingservahen aprila 1944|operacije Frilingservahen]], pod komandom Vuksana Cimbaljevića, * Sedmi sa sedištem u [[Pljevlja|Pljevljima]], sastavljen od četnika iz [[Sandžak]]a, pod komandom Radomana Railića, * Osmi puk, nazvan ''Gvozdeni'', sačinjavali su četnici iz podgoričkog, danilovgradskog i nikšićkog sreza. Za sedište Osmog puka određena je [[Podgorica]], a za komandanta postavljen kapetan Miloš Pavićević.<ref name="pajovic"/><ref>[http://www.srpskarec.rs/arhiva/337/dajstranu.php?a=21 Srpska reč br. 337]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> U izvodu iz ratnog dnevnika komande [[Armijska grupa F|Grupe armija »F«]] od [[2. jul]]a 1944, navodi se da je načelnik štaba komandanta Jugoistoka zatražio da se odredi oficir za vezu koji će, po [[Führer]]ovom odobrenju, biti upućen u Crnogorski dobrovoljački korpus: {{izdvojeni citat|''Nemački oficir za vezu za Crnogorski dobrovoljački korpus'' <br /> U jednom telegramu (Op. od. pov. br. 3041/44.) načelnik štaba komandanta Jugoistoka moli zamenika načelnika Generalštaba Vermahta, generala artiljerije Varlimonta [Warliemont] da izdejstvuje kod komande KoV (Generalštab KoV), Organizacijsko odeljenje, i Personalne uprave KoV izdavanje naređenja za upućivanje nemačkog oficira za vezu koji je hitno potreban za Crnogorski dobrovoljački korpus, odobrenog od strane firera.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=907&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000769.] <br /> ({{jez-njem|"Dt.Verb.Offz. für das montenegr.Frw.Korps. <br /> In einem FS (Ia Nr. 3041/44 geh.) bittet Chef Gen.Stab OB.Südost den stellvertr.Chef des Wehrm. Führungsstabes, Gen.d.Art. Warlimont, beim OKH/GenStdH/Org.Abt. u.HPA einen Befehl zur Zuführung der für das vom Führer genehmigte montenegr.Frw.Korps dringend benötigten dt.Verb.Offz. zu erwirken."}})</ref>}} O ustanovljenju Crnogorskog dobrovoljačkog korpusa, kao i o njegovoj svrsi i namjeni iz perspektive njemačkog okupatora, govori se i u izvještaju koji je iz komande Jugoistoka 5. jula 1944. poslat Vrhovnoj komandi Wehrmachta a koji je sastavio general-major [[August Winter]], načelnik štaba Armijske grupe »F«: {{izdvojeni citat|Ustanovljenje Crnogorskog dobrovoljačkog korpusa imalo je za cilj da poveća borbenu snagu crnogorskih četnika, oštro protivkomunistički orijentisanih i, usled višestruke krvne osvete, sigurno protiv komunizma neprijateljski raspoloženih, kao i da se izbegnu neuspesi do kojih je došlo u majskim operacijama u crnogorskom području. Istovremeno trebalo je da se raskinu i poslednje veze Đurišićevih ljudi sa D. M., sa kojim su u izvesnom smislu vladali zategnuti odnosi. Ujednačavanje po organizacionoj formi sa SDK i ravnanje prema Nediću trebalo je da, u za nas neobaveznoj formi, podstakne nadu srpskih i crnogorskih nacionalista na uže zbliženje Crne Gore i Srbije. Jedno privremeno rešenje, koje pri nerešenoj političkoj problematici prostora, ne treba da ima nikakav uticaj na konačno, tj. političko rešenje.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frames no. 000770—000773.] <br /> ({{jez-njem|"Die Aufstellung des Montenegrinischen Freiwilligen Korps hatte zum Ziel, die Schlagkraft der schraff antikommunistisch eingestellten und durch vielfache Blutrachen zuverlässig auf Feindschaft gegen den Kommunismus festgelegten montenegrinischen Cetniks zu erhöhen und Misserfolge, wie sie bei den Mai – Operationen im montenegrinischen Raum eingetreten waren, zu vermeiden. <br /> Gleichzeitig sollten letzte Bindungen der Djurisic–Leute an D.M., gegen den nachgewiesenermaßen erhebliche Spannungen bestanden, geldet worden. <br /> Die Angleichung an die Organisationsform des SFK und die Ausrichtung auf Nedić sollte in für uns unverbindlicher Form den Hoffnungen der serbischer und montenegrinischen Nationalisten auf engere Bindung Montenegros an Serbien Nahrung geben. Eine Optik, die bei der ungelösten politischen Problematik des Raumes keinerlei Wechsel auf die endgültige, d.h. spätere politische Lösung darzustellen braucht."}})</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_87.htm Izveštaj komandanta Jugoistoka od 5. jula 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o vojno-političkoj situaciji u Srbiji i mogućnostima saradnje sa četnicima]</ref>}} Pri formiranju se došlo do ukupnog brojnog sastava od 5.649 ljudi, pa je Đurišić u pismu molio Nedića da uvaži razliku preko 5.000.<ref name="pismo"/> U izvještaju iz komande [[21. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|21. brdskog armijskog korpusa]] Wehrmachta od 13. avgusta 1944. navodi se da je CDK formalno odvojen od drugih četničkih formacija pod Đurišićevom komandom, te da je pridodat njemačkim okupacionim snagama: {{izdvojeni citat|Najjača nacionalna grupa u Crnoj Gori i Sandžaku sastoji se od četnika koji stoje pod Đurišićevim rukovodstvom. Jednu liniju sačinjava kapetan Jovović koji je pod Đurišićem i takođe održava vezu sa D.M. Pored toga, odnedavno postoji Crnogorski dobrovoljački korpus, koji svojom strogo vojničkom organizacijom stoji u suprotnosti sa navedenim četničkim jedinicama, i koji je pridodat nemačkom Vermahtu i od njega opremljen (vođa Pavisevic) [sic!].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=516&rec=314&roll=664 NARA, T314, Roll 664, frame no. 000509.] <br /> ({{jez-njem|"Die staerkste nationale Gruppe, der die Cetnik–Verbaende in Montenegro und im Sandzak angehoeren, stehen unter der Führung des Djurisic. Die Leitung hat Hptm. Jovovic, ueber den Djurisic mit DM in Verbindung steht. Daneben existiert seit kurzen das montenegrinischen Freiwilligen–Korps (MFK), das im Gegensatz zu den oben erwaehnten Cetnik–Verbaende straff militaerisch organisiert, der deutschen Wehrmacht angegliedert und von ihr ausgeruestet wird; (Fuehrer Pavisevic)."}})</ref>|Dnevni izvještaj o stanju Komande 21. brdskog korpusa od 13. avgusta 1944. godine}} == Učešće u borbama == Crnogorski dobrovoljački korpus učestvovao je u sastavu nemačkih snaga prilikom napada na delove [[Drugi udarni korpus NOVJ|Drugog udarnog korpusa NOVJ]] u dolini [[Lim (reka)|Lima]] pred i tokom [[Operacija Draufgenger|operacije Draufgenger]]. Korpus je posebno intenzivno angažovan tokom presudne nemačke operacije Ribecal. Sva tri puka učestvovala su u oštrim borbama, a Osmi "gvozdeni" puk učestvovao je sa delovima [[7. SS divizija|7. SS]] i [[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. divizije]] u napadima na uzletište Brezna tokom savezničke evakuacije ranjenika [[NOVJ]]. U tim borbama puk je [[25. avgust]]a na [[Ćeranića gora|Ćeranića gori]] teško poražen i razbijen od [[Sedma crnogorska brigada NOVJ|Sedme crnogorske omladinske brigade NOVJ]], pretrpevši gubitke od oko 350 poginulih i oko 180 zarobljenih.<ref>Mitar Đurišić: '''SEDMA OMLADINSKA''' - Vojnoizdavački zavod, Beograd 1973, str 139-151.</ref> {{izdvojeni citat|181. peš. divizija: U oblasti Danilovgrada desna borbena grupa (3 ojačane čete) zauzela uporno branjene visove sa obe strane Frutka... Leva borbena grupa (2 ojačane čete, Đurišić sa 700 Crnogoraca) osvojila je pored velikih teškoća i jakog neprijatelja visove 6 [km] z. od Orje Luke... Namera: ostaviti obezbeđenje (četnike) na osvojenim visovima i desnom borbenom grupom nastaviti nastupanje putem prema Nikšiću...<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&broj=472&roll=664 NARA, T314, Roll 664, frame no. 000465.] <br /> ({{jez-njem|"181.Inf.Div. : Im Raum NW Danilovgrad nahm rechte Kampfgr. (1 verst.Komp.) zäh verteidigte Höhen beiderseits Frutak und erreichte auf Strasse nach Niksic vorgehend Zagorak. Linke Kampfgr. (2 verst.Komp., dabei Djurisic mit 700 Montenegrinern) nahm unter Überwindung grosser Geländeschwierigkeiten gegen starken Feind Höhen Raum 6 W Orja Luka und erreichte abends Bogmilovci. Beabsichtigter mot.–Vorstoss durch grössere Strassenzerstörungen verhindert. Feindverluste: 8 gez. Tote, 150 Tote und Verw. gesch., 1 M.G. vernichtet. Eig. Verluste: 1 Toter, 4 Verw., 2 Vermisste. Absicht: Unter Belassung von Sicherungen (Cetniks) auf Höhen beiderseits Frutak Vorstoss mit rechter Gruppe längs der Strasse auf Niksic, mit linker Gruppe über Höhengelände W der Strasse auf Drenovstica."}})</ref>|Dnevni izvještaj komande 21. brdskog korpusa za 8. avgust 1944.}} {{izdvojeni citat|Napad borbene grupe Harrendorf i Crnogorskog dobrovoljačkog korpusa [četnici] na Berane protiv upornog neprijateljskog otpora dosegao 14 km istočno od Kolašina.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=664&broj=21 NARA, T314, Roll 664, frame no. 000015.] <br /> ({{jez-njem|"Angriff der Kampfgruppe Harrendorf und M.F.K. auf Berane gegen hartnäckigen Feindwiderstand bis 14 O Kolasin vorgetragen."}})</ref>|Ratni dnevnik komande 21. brdskog armijskog korpusa od 6. septembra 1944. godine}} Jezgrovita ocjena o Crnogorskom dobrovoljačkom korpusu i njegovom vodstvu zapisana je u izvještaju koji je iz [[21. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|21. brdskog korpusa]] upućen 23. septembra 1944. godine komandi [[Armijska grupa E|Armijske grupe »E«]]: {{izdvojeni citat|C.D.K. se do sada dokazao u borbi protiv komunista, ali je upitna njegova pouzdanost prema njemačkom Wehrmachtu zbog Đurišićevog kontradiktornog stava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=825&rec=314&roll=664 NARA, T314, Roll 664, frame no. 000817.] <br /> ({{jez-njem|"M.F.K. im Kampf gegen Kommunisten bisher bewährt, jedoch in seiner Zuverlässigskeit gegenüber der deutschen Wehrmacht durch widerspruchsvolle Haltung Djurisic fragwürdig."}})</ref>|Izvještaj komande [[21. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|21. brdskog korpusa]] komandi [[Armijska grupa E|Armijske grupe "E"]] od 23. septembra 1944.}} Nakon [[Operacija Ribecal|operacije Ribecal]] formacija crnogorskih četnika se više puta menjala, ali je ostala taktički integrisana u nemačke snage, kako tokom borbi za nemački prodor prema [[Mostar]]u, bitke za [[Cetinje]], tako i tokom proboja prema [[Kolašin]]u. Komandant Jugoistoka je u svom pregledu snaga od [[16. novembra]] [[1944]]. ubrojao formaciju crnogorskih četnika (oko 10.000 ljudi) u sopstvene snage.<ref>{{Cite web |title=Pregled brojnog stanja jedinica potčinjenih Grupi armija E na dan 16. 11. 1944, u: Zbornik dokumenata i podataka NOR-a tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4 (dokument 174), Vojnoistorijski institut Beograd 1975. |url=http://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm |access-date=2023-07-30 |archive-date=2023-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230730221456/https://znaci.org/00001/4_12_4_174.htm }}</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frames no. 000376–000377.] <br /> ({{jez-njem|"c) Straße Scutari–Sarajevo: <br /> Montenegriner 10.000 Mann"}})</ref> == Reference == {{izvori|2}} {{Kolaboracija u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Jugoslovenska vojska u otadžbini| ]] [[Kategorija:Jugoslavija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Crna Gora u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] j524lw2lfwkn6afu6e0unmt9y7cb69x 0 176929 42716553 42605871 2026-11-05T18:58:14Z ~2026-58780-31 408547 42716553 wikitext text/x-wiki {{Heroj M | slika =Žikica Jovanović iz mlađih dana.jpg |didaskalija=ŽIKICA JOVANOVIĆ ŠPANAC | opis_slike=Žikica Jovanović Španac | datum_rođenja =[[1914]]. | mesto_rođenja =[[Valjevo]] | država_rođenja ={{zas|Srbija|1882}} [[Kraljevina Srbija]] | datum_smrti =[[13. mart]] [[1942]]. ('''28''' god.) | mesto_smrti =[[Radanovci (Kosjerić)|Radanovci]], kod [[Kosjerić]]a | država_smrti =<br />{{zas|Srbija|1941}} [[Srbija]] |profesija=student |KPJ=[[1935]]. |rat= [[Španski građanski rat]]<br />[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[6. jul]]a [[1945]]. }} '''Žikica Jovanović Španac''' ([[1914]] — [[1942]]) je bio student Filozofskog fakulteta i [[španski borac|dobrovoljac u španskom građanskom ratu]], najpoznatiji po tome što je digao [[ustanak u Srbiji 1941.]] godine. Poginuo je [[13. mart]]a [[1942]]. godine u 27-oj godini života, u borbi protiv [[legalizovani četnici|legalizovanih četnika]] i nedićevaca u selu [[Radanovci (Kosjerić)|Radanovcu]], kod [[Kosjerić]]a. Za [[narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]] proglašen je 6. jula 1945. godine. == Rana biografija == Rođen je [[1914]]. godine u [[Valjevo|Valjevu]]. Posle završene osnovne škole upisao se u [[Valjevska gimnazija|valjevsku gimnaziju]], iz koje je kasnije izbačen jer je došao u dodir sa [[Radnički pokret|radničkim pokretom]] i širio [[Marksizam|marksističke]] ideje. Dalje školovanje je nastavio u [[Beograd]]u, gde je kasnije počeo da studira jugoslovensku književnost na [[Filozofski fakultet u Beogradu|Filozofskom fakultetu]]. Tokom studentskih dana još aktivnije učestvuje u akcijama studenata [[Beogradski univerzitet|Beogradskog univerziteta]]. Zbog svoje političke aktivnosti i opredeljenosti za radnički pokret primljen je u članstvo [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] [[1935]]. godine. Jedno vreme je radio i kao novinar „[[Politika (novine)|Politike]]“, odakle je izbačen [[1936]]. godine. == Rat u Španiji == Imao je 22 godine kada se [[1937]]. godine, pred diplomski ispit, uputio u [[Španija|Španiju]] da pomogne radnicima [[Madrid]]a i Andaluzije u njihovoj borbi protiv [[fašizam|fašizma]]. Borio se na strani Narodne republike Španije. Pred polazak u Španiju, rekao je svojim roditeljima da ide na studije u Francusku. Iz Španije je svojoj majci to u jednom pismu objasnio sledećim rečima: „''Majko, ja nisam mogao ostati slep i gluv za bolove i dozive čovečanstva. Ja to nisam mogao. Ja volim čoveka. Ti si mi udahnula tu ljubav. Razumi to i, molim te, oprosti mi što sam ti naneo bol. Tebi i ocu...''“ Posle sloma Španske republike, [[1939]]. godine, zajedno sa ostalim borcima Internacionalnih brigada prešao je u [[Francuska|Francusku]], gde je oko godinu dana proveo u logorima. Septembra [[1940]]. godine, s jednom grupom jugoslovenskih dobrovoljaca vratio su u [[Jugoslavija|Jugoslaviju]]. Odmah po dolasku u [[Kraljevina Jugoslavije|Kraljevinu Jugoslaviju]] je uhapšen i ispitivan od strane specijalne policije. Ali ga to nije zaustavilo da nastavi svoje revolucionarno-pobunjeničke aktivnosti. Učestvovao je u demonstracijama u [[Beograd]]u [[27. mart]]a [[1941]]. godine. Kada je počeo [[Aprilski rat]] u Jugoslaviji, prijavio se kao dobrovoljac, ali ga [[Vojska Kraljevine Jugoslavije|Kraljevska vojska]] nije primila. == Ustanak u Srbiji == Posle kapitulacije i okupacije [[Kraljevina Jugoslavije|Kraljevine Jugoslavije]], zajedno sa drugim komunistima radio je na organizovanju ustanka u zapadnoj Srbiji. Okružni komitet KPJ za Valjevo doneo je [[25. jun]]a [[1941]]. godine odluku o formiranju [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog partizanskog odreda]] i odred je formiran [[11. jul]]a. Ali je Žikica još ranije, zajedno sa [[Miša Pantić|dr. Mišom Pantićem]] i [[Čeda Milosavljević|Čedom Milosavljevićem]], formirao Rađevsku partizansku četu i postao njen [[politički komesar]]. {{Quote box | citat = »Kada smo stigli na vašar, do lipe, žandarmi su počeli da pucaju. Žikica je odgovorio. Kad je kleknuo, kad je pucao, kad pre, prosto ne znam, to je bila brzina... Kad sam ja kleknuo, nisam stigao ni pušku da repetiram, a sve je bilo gotovo.«<ref>[http://www.rosalux.rs/userfiles/files/Antifasizam_pred_izazovima_savremenosti.pdf Antifašizam pred izazovima savremenosti]</ref> | izvor = [[Vjekoslav Spoja]], borac Rađevske čete | width = 40% | align = right}} Sa svojom četom on je izveo [[Dan ustanka naroda Srbije|prvu ustaničku akciju u Srbiji]], [[7. jul]]a [[1941]]. godine u selu [[Bela Crkva (Krupanj)|Bela Crkva]], kod [[Krupanj|Krupnja]]. Tada je [[pištolj]]em (''nosio je dva pištolja na bokovima, kao i svi komesari iz španskog rata'') ubio dva žandarma - narednika [[Bogdan Lončar|Bogdana Lončara]] i kaplara [[Milenko Braković|Milenka Brakovića]] koji su došli da rasture narodni zbor na kome je Žikica održao [[Antifašizam|antifašistički]] govor. Žikica se kasnije sa svojom četom priključio [[Valjevski partizanski odred|Valjevskom partizanskom odredu]] u kom je najpre obavljao dužnost komandanta, a potom političkog komesara bataljona. Žikica Jovanović je imao posebno istaknutu ulogu tokom [[Bitka za Krupanj 1941.|bitke za Krupanj]], septembra 1941. godine. On je predvodio akciju bombaša koji su pod zaštitom vatre ubacivali eksploziv u zgradu bolnice u kojoj se utvrdio nemački garnizon. Svi bombaši su bili omladinci koji su se dobrovoljno javili za ovaj težak i opasan zadatak.<ref name="znaci.net">https://www.znaci.org/00001/9_5.htm</ref> Nakon napada partizanskih bombaša, Nemci su istakli belu zastavu, prvu otkako su počeli da porobljavaju druge narode i zemlje.<ref name="znaci.net"/> == Slom ustanka i nastavak borbi == [[File:Partizanske vođe na vrhu Rior na Maljenu, februara 1942.jpg|thumb|Članovi štaba Grupe partizanskih odreda na Maljenu, februara 1942. Pozadi sa ravnim kačketom Žikica Jovanović Španac.]] Posle [[Prva neprijateljska ofanziva|Prve neprijateljske ofanzive]] i [[Partizanske jedinice u Sandžaku 1941.|povlačenja partizanskih jedinica u Sandžak]], novembra [[1941]]. godine, ostao je u zapadnoj Srbiji. Sa preostalim borcima učestvovao je u borbama sa daleko nadmoćnijim [[Treći rajh|Nemačkim]] i [[Milan Nedić|Nedićevim]] jedinicama. Januara [[1942]]. godine postao je član štaba Grupe partizanskih odreda zapadne Srbije i učestvovao u mnogim borbama: kod sela [[Ba]] i [[Planinica (Mionica)|Planinca]], kod [[Mionica|Mionice]], u selu [[Komirić]]u, kod [[Krupanj|Krupnja]] i okolini [[Valjevo|Valjeva]]. Tokom februara učestvovao je u borbama južno od Valjeva, na planinama [[Maljen]]u i [[Povlen]]u. Suvoborski partizanski odred se našao u prostoru blokiranom neprijateljskim snagama, svakodnevno gonjen i bez municije i hrane, ponovo je odlučeno da se pokuša prelazak preko Zapadne Morave između Čačka i Užica, u nameri da se pređe u [[Toplica (oblast)|Toplicu]] ili [[Sandžak (oblast)|Sandžak]]. Jake neprijateljske snage, koncentrisane na ovom terenu sprečile su Odred u njegovoj nameri. Na teritoriji užičkog okruga, Odred je napadnut koncentrisanim snagama [[Vermaht|Nemaca]], [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]], [[Srpski dobrovoljački korpus (Drugi svetski rat)|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]] i [[legalizovani četnici|legalizovanih četničkih odreda]]. Pošto su uspeli da se probiju sve do [[Gornja Gorevnica|Gornje Gorevnice]], partizani su se ovde našli opkoljeni.{{sfn|Mitrović|1975|p=310}} Nemci su iz [[Čačak|Čačka]] uputili tenkove s ciljem da unište partizane, ali pre njihovog dolaska, partizani su izveli juriš i probili obruč, čime su izbegli opkoljavanje i uništenje. Potom su se pod borbom preko sela [[Rošci]] prebacili u [[Tometino Polje]], gde su ih napali četnici, s kojima su vođene teške borbe u kojima je poginuo komandant Crnogorskog četničkog odreda kapetan Mladenović. Odred je potom krenuo ka [[Divčibare|Divčibarama]], ali je, uvidevši da upadaju u neprijateljsku klopku, odlučeno da se preko južnih padina Bukova prebace na [[Magleš]]. == Pogibija == [[Datoteka:Zikica Jovanovic Spanac Radanovci.jpg|mini|Spomenik Žikici Jovanoviću na mestu njegove pogibije, kod sela [[Radanovci (Kosjerić)|Radanovci]]]] Dana [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe mart 1942.#12. mart|12. marta 1942.]] stigli su u Radanovce, u blizini [[Ražana|Ražane]], na putu Užice—Valjevo. Oko podneva, Odred su napale snage dva [[legalizovani četnici|legalizovana četnička odreda]] iz užičke grupe i jedan bataljon pripadnika [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]]. U kratkoj borbi, poginulo je nekoliko partizanskih boraca, među kojim i član Komande Grupe odreda zapadne Srbije Žikica Jovanović Španac, tada već proslavljeni partizanski komandant i komesar.{{sfn|Mitrović|1975|p=310}}{{sfn|Narodni heroji 1|1982|p=348}}{{sfn|Hasanagić|1982|p=33}} {{citat|Iznenada je otpočela borba. Žikica je rekao: ''Odoh ja na položaj!'' I otišao je. Uskoro su i članovi Grupne komade otišli za njim, dok se na udaljenosti od pola do jednog kilometra video četnički stroj. Prišli su do Žikice da ga pitaju kako ocenjuje situaciju. Slabo zaklonjen jednim žbunom, on je klečeći osmatrao raspored neprijatelja. Obratio se jednom od drugova kraj sebe i nešto zatražio. I dok se ovaj okrenuo, Žikica je već ležao na zemlji, metak mu je prošao kroz glavu.{{sfn|Hasanagić|1982|p=33}}{{sfn|Narodni muzej Valjevo|1989|p=13}}|Mića Jeremić, Žikicin drug i saborac opisuje trenutak njegove pogibije}} Komandant Komande Grupe odreda [[Radivoje Jovanović Bradonja]] je takođe bio očevidac Žikicine pogibije: {{citat|Žikica je poginuo baš u trenutku kada sam ja došao do njega. Pre toga smo izmenili par rečenica, a njega je pogodio metak pravo u glavu.{{sfn|Hasanagić|1982|p=33}}|[[Radivoje Jovanović Bradonja]]}} Žikicina pogibija izazvala je veliku potištenost kod boraca u Odredu, koji se tada nalazio u teškom položaju. Vest o njegovoj pogibiji prenela je i kvislinška štampa. U listu „[[Novo vreme]]” od [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe mart 1942.#20. mart|20. marta 1942.]] objavljeno je da je poginuo „Živa Jovanović zvani Španjolac”, a sutradan 21. marta objavljen je opširniji članak pod naslovom „Ubijen poznati komunista Žikica Jovanović”.{{sfn|Narodni muzej Valjevo|1989|p=163}} Prema jednoj od kasnijih teorija zavere, optužen je za "[[trockizam]]" i likvidiran u partizanima po [[Tito]]vom naređenju.<ref>Žan-Žak Mari i Pavluško Imširović – Predgovor srpskohrvatskom izdanju knjige „''Trockizam i trockisti''“. Polinom, Beograd 2011.</ref> == Nasleđe == Ukazom [[Predsedništvo AVNOJ-a|Predsedništva]] [[Antifašističko veće narodnog oslobođenja Jugoslavije|Antifašističkog veća narodnog oslobođenja Jugoslavije]] (AVNOJ), a na predlog Vrhovnog komandanta [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenske armije]] [[Maršal Jugoslavije|maršala]] [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]], progašen je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]] [[6. jul]]a [[1945]]. godine. Spomenik Žikici Jovanoviću Špancu nalazi se na mestu njegove pogibije, kod sela [[Radanovci (Kosjerić)|Radanovci]]. Srpski rok pesnik [[Bora Đorđević|Bora Čorba]] je 1990. godine snimio pesmu "Žikica Jovanović Španac", koja ima sledeće stihove: :Opaliću kad mi pukne živac :to je prosto k'o pasulj prebranac :potreban je neki novi :Žikica Jovanović Španac<ref>https://riblja-corba.com/Pages/Tekstovi/pages/Zikica%20Jovanovic%20Spanac.htm</ref> == Savremena tumačenja == Dan kada je Žikica započeo oružanu borbu se u [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] smatrao početkom ustanka naroda Srbije protiv okupatora i slavio se kao [[Dan ustanka naroda Srbije|Dan ustanka]]. Nakon raspada SFRJ, okružni sud u Šapcu doneo je 2009. godine presudu o rehabilitaciji dvojice ubijenih žandarma, koji su vršili svoju dužnost u službi okupatora. == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“, Beograd 1975. godina. == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == {{commonscat|Žikica Jovanović Španac}} * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] {{Narodni heroji-Zapadna Srbija1}} {{DEFAULTSORT:Jovanović, Žikica Španac}} [[Kategorija:Rođeni 1914.]] [[Kategorija:Umrli 1942.]] [[Kategorija:Biografije, Valjevo]] [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Španski borci]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Politički komesari NOVJ]] [[Kategorija:Poginuli partizanski komandanti]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Valjevo u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Četnički zločini u Drugom svjetskom ratu]] f9xbj2dest7c8ycxeiv7m2ifoqeag4p 0 183999 42716655 42677335 2026-11-05T23:10:46Z Salek67 137815 42716655 wikitext text/x-wiki {{Infokutija glumac | ime = Tomo Kuruzović | slika = Toma-Kuruzovic-2003-decembar-wiki.jpg | opis_slike = | ime_po_rođenju = Tomo Kuruzović | datum_rođenja = [[18. 10.|18. oktobar]] [[1930]]. | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]] | država_rođenja = [[Kraljevina Jugoslavija]] | datum_smrti = [[2. 9.|2. avgust]] [[2017]]. | mjesto_smrti = [[Beograd]] | država_smrti = [[Srbija]] | alias = | aktivnost = | zanimanje = [[glumac]] | supružnik = | partner = | djeca = | znamenite uloge = | website = | potpis = | imdb = 0476105 | oskar = | emi = | zlatni globus = | gremi = | nagrade = <!-- Ostale nagrade --> }} '''Tomo Kuruzović''' ([[Sarajevo]], [[18. 10.|18. oktobar]] [[1930]]<ref name="Vremeplov (18. oktobar 2011)">{{cite web |url=http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/124/%D0%94%D1%80%D1%83%D1%88%D1%82%D0%B2%D0%BE/974386/%D0%92%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%B2+(18.+%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%80+2011).html |title=Vremeplov (18. oktobar 2011) |author= |authorlink= |date=18. 10. 2011. |format= |work= |publisher=Radio-televizija Srbije |pages= |language=sr |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate=6. 3. 2012. }}</ref>) je [[Srbi|srpski]] pozorišni, filmski, TV glumac, režiser i književnik. == Život == Rođen je 1930. na Bistriku iznad Principovog mosta u Sarajevu.<ref name="Balkanskom ulicom: Toma Kuruzović">{{cite web |url=http://www.rts.rs/page/tv/ci/story/17/%D0%A0%D0%A2%D0%A1+1/32379/%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC+%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BE%D0%BC%3A+%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D0%B0+%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B.html |title=Balkanskom ulicom: Toma Kuruzović |author= |authorlink= |date=18. 1. 2009. |format= |work= |publisher=Radio-televizija Srbije |pages= |language=sr |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate=6. 3. 2012. }}</ref> Oba roditelja su mu iz [[Banja Luka|Banje Luke]].<ref name="Balkanskom ulicom: Toma Kuruzović"/> I otac i majka su radili u pozorištu, otac kao pozorišni frizer, vlasuljar i šminker, a majka kao krojačica.<ref name="Pozorišne i TV drame">''Pozorišne i TV drame'', Radomir Putnik, Festival monodrame i pantomime Zemun, Makri Komerc Zemun, Beograd (2006)</ref><ref name="Tomo Kuruzović svedok glume">{{cite web |url=http://www.ilustrovana.com/2006/2485/2.htm |title=Tomo Kuruzović svedok glume |author= |authorlink= |date= |format= |work= |publisher=Ilustrovana Politika |pages= |language=sr |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120501175209/http://www.ilustrovana.com/2006/2485/2.htm |archivedate=2012-05-01 |quote= |accessdate=6. 3. 2012. |dead-url=yes }}</ref> Po završetku rata je 1948. završio Učiteljsku školu, nakon čega se zapošljava kao učitelj i upravnik škole u [[Čarakovo|Čarakovu]] kod Prijedora.<ref name="Pozorišne i TV drame"/> U [[Beograd]] je stigao 1949.<ref name="Balkanskom ulicom: Toma Kuruzović"/> Iste godine se upisuje na Akademiju za pozorište i film (FDU) u klasi prof. Joze Laurenčića.<ref name="Pozorišne i TV drame"/> Akademiju za pozorište i film je završio 1953, a diplomirao 1957.<ref name="Pozorišne i TV drame"/> U periodu od 1953. do 1957. vanredno je studirao jugoslovensku književnost na Filozofskom fakultetu u Sarajevu.<ref name="Pozorišne i TV drame"/> Od 1961. do 1966. je vanredno studirao režiju na Fakultetu dramskih umetnosti u Beogradu, prvo u klasi Vjekoslava Afrića (1961), a zatim u klasi prof. dr Huga Klajna (1962-1966).<ref name="Pozorišne i TV drame"/> Kako su mu majka i otac radili u pozorištu, od svoje pete godine je igrao dječije uloge.<ref name="Pozorišne i TV drame"/> U [[Jugoslovensko dramsko pozorište|Jugoslovenskom dramskom pozorištu]] je počeo da nastupa dok je studirao glumu.<ref name="Pozorišne i TV drame"/> Prvi glumački angažman je dobio u Sarajevu (1953-1961).<ref name="Pozorišne i TV drame"/> Jedan je od osnivača Malog pozorišta u Sarajevu (Teatar 55).<ref name="Pozorišne i TV drame"/> U Beograd ponovo dolazi 1961, gdje dobija angažman u Savremenom dramskom pozorištu ([[Beogradsko dramsko pozorište]]).<ref name="Pozorišne i TV drame"/> Osnivač je alternativnog pozorišta „Sunce“ u novobeogradskom bloku 45, gdje je radio kao upravnik.<ref name="Pozorišne i TV drame"/> Osnivač je studija „Tajne glume“ pri „Đuro Salaj“ AD u Beogradu, gdje je radio kao profesor.<ref name="Pozorišne i TV drame"/> Član je [[Udruženje dramskih umetnika Srbije|Udruženja dramskih umetnika Srbije]], [[Udruženje dramskih pisaca Srbije|Udruženja dramskih pisaca Srbije]] i [[Udruženje filmskih glumaca Srbije|Udruženja filmskih glumaca Srbije]].<ref name="Pozorišne i TV drame"/> Nastupao je u [[Beogradsko dramsko pozorište|Beogradskom dramskom pozorištu]] sve dok nije penzionisan.<ref name="Tomo Kuruzović svedok glume"/> Ženio se dva puta.<ref name="Tomo Kuruzović svedok glume"/> Iz prvog braka ima ćerku Sanju, a iz drugog braka sa kostimografkinjom [[Mirjana Čiplić Kuruzović|Mirjanom Čiplić]] sina [[:sr:Александар Курузовић|Aleksandra Kuruzovića]] koji se bavi slikarstvom.<ref name="Tomo Kuruzović svedok glume"/> Živi u Beogradu. == Priznanja == * Zlatni beočug, za trajni doprinos kulturi Beograda (2009) * Zlatna plaketa grada Beograda (1984) * Glumac godine, Zmajeve dečije igre (1984) * Ordena rada sa zlatnim vijencem (1984) * „Mermer i zvuci”, priznanje za režiju i glumačku kreaciju predstave „Petorica pod barjakom”. Aranđelovac (1976) * Srebrna kolajna, Drugi festivalu monodrame i pantomime u Zemunu (1974) * Šestoaprilska nagrada za umjetnost, Sarajevo (1957) == Djela == * ''Roman bez romana'' (drama), Vršac (1984) * ''Svedok Glume'' (roman), Beograd (2003) {{ISBN|86-83465-02-0}} * ''On meni - Ja njemu'' (poema), Beograd (2008) {{ISBN|978-86-82273-14-1}} * ''Dvopev'' (zbirka pesama - Toma Kuruzović, Dragan Despot Đorđeviđ), Kučevo (2008) {{ISBN|978-86-910187-2-6}} * ''Kroz priče i razgovore'' (biografija, Mirjana Čiplić Kuruzović), Beograd (2018) {{ISBN|978-86-81316-01-6}} * ''Branko po Tomi'' (roman), Beograd (2019) {{ISBN|978-86-81316-03-0}} == Režija == Napravio je preko 40 režija i veći broj pozorišnih komada.<ref name="Pozorišne i TV drame"/> Dramatizirao je i adaptirao djela Petra Kočića, Branka Ćopića, Koste Trifkovića, Meše Selimovića, Jovana Sterije Popovića.<ref name="Pozorišne i TV drame"/> == Pozorišne uloge == Jedna od njegovih najzapaženijih adaptacija i dramatizacija je monodrama [[Petar Pepo Bandić]] ([[Branko Ćopić]]), koju je sam tumačio.<ref name="Pozorišne i TV drame"/> * [[Petar Pepo Bandić]] (Petar Pepo Bandić) * [[Nikoletina Bursać]] (Nikoletina Bursać) * [[Dundo Maroje]] (Pomet) * Bećarac (Seljo) == Uloge na filmu == {{Filmografija-domaći|glumca=Tome Kuruzovića}} |- bgcolor="Lavender" align=center | colspan="4" | 1940-te |- | 1948. || [[Život je naš]] || |- bgcolor="Lavender" align=center | colspan="4" | 1950-te |- | 1955. || [[Šolaja|Šolaja (film)]] || |- | 1956. || [[Under Suspicion|Pod sumnjom]] || |- | 1957. || [[Tuđa zemlja]] || |- | 1957. || [[Samo ljudi]] || Miško |- | 1957. || [[Vrnil se bom]] || |- | 1959. || [[Vrata ostaju otvorena]] || |- bgcolor="Lavender" align=center | colspan="4" | 1960-te |- | 1961. || [[Parče plavog neba]] || |- | 1961. || [[Veliko suđenje]] || |- | 1963. || [[Neobične delije]] || |- | 1963. || [[Vikend u nebo]] || |- | 1963. || [[Jazavac pred sudom (film)]] || |- | 1963. || [[Muzej voštanih figura (serija)]] || |- | 1964. || [[Na mesto, građanine Pokorni!]] || |- | 1965. || [[Inspektor]] || službenik |- | 1965. || [[Sudanija]] || |- | 1965. || [[Licem u naličje]] || |- | 1966. || [[Orlovi rano lete (film)]] || Knez Valjuško |- | 1966. || [[Ljudi i papagaji]] || novinar lista „Sumrak“ |- | 1967. || [[Zlatna praćka]] || mladoženja |- | 1967. || [[Dežurna ulica]] || |- | 1967. || [[Naše priredbe]] || |- | 1968. || [[Spavaj mirno]] || |- | 1968. || [[Maksim našeg doba]] || |- | 1969. || [[Neprijatelj naroda]] || |- | 1969. || [[Veli Jože]] || |- | 1969. || [[Veli Jože]] || |- | 1969. || [[Horoskop (film)]] || |- bgcolor="Lavender" align=center | colspan="4" | 1970-te |- | 1971. || [[Čudo (TV drama)]] (TV) || Ćora |- | 1971. || [[Don Kihot i Sančo Pansa]] || |- | 1971. || [[Levaci]] || |- | 1971. || [[Bubašinter]] || kapetan |- | 1971. || [[Diplomci]] || Lule vepar |- | 1972. || [[Kupanje]] || |- | 1972. || [[Majstori (TV serija)|Majstori]] || bolničar Pera |- | 1973. || [[Devičanska svirka]] || kočijaš |- | 1973. || [[Štićenik (film iz 1973)|Štićenik]] || |- | 1973. || [[Naše priredbe]] || |- | 1973. || [[Leptirica]] || Vule vodeničar |- | 1974. || [[SB zatvara krug]] || Pižon |- | 1975. || [[Poznajete li Pavla Pleša?]] || |- | 1975. || [[Ruke (film)]] || |- | 1975. || [[Zimovanje u Jakobsfeldu]] || veterinar Fanka |- | 1976. || [[Aranđelov udes]] || šnajder |- | 1976. || [[Morava 76]] || |- | 1976. || [[Salaš u malom ritu (film)]] || Fanka |- | 1976. || [[Povratak otpisanih (film)]] || Misirac |- | 1977. || [[Više od igre]] || |- | 1978. || [[Tamo i natrag]] || |- | 1978. || [[Povratak otpisanih (TV serija)]] || Misirac |- | 1979. || [[Slom]] || Dragiša Svetković |- | 1979. || [[Joakim (film)]] || |- | 1979. || [[Osma ofanziva]] || ujak Rožljika |- bgcolor="Lavender" align=center | colspan="4" | 1980-te |- | 1980. || [[Tren (serija)]] || |- | 1981. || [[Kraljevski voz]] || |- | 1981. || [[Sok od šljiva]] || šofer Đura |- | 1981. || [[Mi smo smešna porodica]] || majstor Cane |- | 1982. || [[Moj tata na određeno vreme]] || roditelj na zabavi |- | 1982. || [[Španac (TV serija)]] || |- | 1982. || [[Variola vera (film)]] || bolnički šofer |- | 1983. || [[Karađorđeva smrt]] || pisar Jovan |- | 1983. || [[Majka Vukosava piše govor]] || |- | 1985. || [[Davitelj protiv davitelja]] || oficir |- | 1985. || [[Tajvanska kanasta]] || policajac sa mašinom |- | 1985. || [[Šest dana juna]] || poštar |- | 1985. || [[Priče iz fabrike]] || kafedžija Njunjo |- | 1986. || [[Odlazak ratnika, povratak maršala]] || |- | 1987. || [[Poslednje leto detinjstva]] || |- | 1988. || [[Neka čudna zemlja]] || starac sa odlikovanjima |- | 1988. || [[Vuk Karadžić (TV serija)|Vuk Karadžić (serija)]] || trgovac Kujundžić |- bgcolor="Lavender" align=center | colspan="4" | 1990-te |- | 1991. || [[Smrt gospođe ministarke]] || bombondžija |- | 1992. || [[Aleksa Šantić (TV serija)]] || Zorka |- | 1994. || [[Goli život]] || Miladin |- | 1995. || [[Kraj dinastije Obrenović]] || Aleksa Jovanović |- | 1996. || [[To se samo svici igraju]] || |- | 1996. || [[Srećni ljudi]] || Velja |- | 1996. || [[Gore-Dole (TV serija)|Gore dole]] || Boškov pacijent Dotić |- bgcolor="Lavender" align=center | colspan="4" | 2000-te |- | 2000. || [[Dorćol-Menhetn]] || čika Vasa |- | 2002. || [[Država mrtvih]] || mladoženjin otac |- | 2003. || [[Il papa buono]] || |- | 2004. || [[Jelena (serija)]] || |- | 2004. || [[Karađorđe i pozorište]] || Fočić |- | 2004. || [[Sivi kamion crvene boje]] || Starac 1 |- | 2006. || [[Drugo stanje (serija)]] || Bora samostalac |- | 2006. || [[Fade to Black]] || seljak |- | 2007. || [[Vratiće se rode]] || gazda |- | 2008. || [[Nije kraj]] || portir |- | 2008. || [[Poslednja audijencija]] || načelnik ruminske policije |- | 2009. || [[Neki čudni ljudi]] || gazda kafane |- | 2009. || [[Greh njene majke]] || poštar |- bgcolor="Lavender" align=center | colspan="4" | 2010-te |- | 2010. || [[Beli anđeo (film)]] || direktor |- | 2010. || [[Bela lađa]] || predsednik mesne zajednice |- | 2010. || [[Ma nije on takav]] || Boškov otac |- | 2011. || [[Moj rođak sa sela]] || obaveštajac Enver |- | 2011. || [[Milun(ka)]] || komšija |- | 2011. || [[Grandpa Kovacs]] || Grandpa Kovacs |- | 2012. || [[Ustanička ulica]] || |- | 2012. || [[Montevideo, Bog te video: Priča druga]] || |} == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.ilustrovana.com/2006/2485/2.htm Ilustrovana Politika: Tomo Kuruzović svedok glume] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120501175209/http://www.ilustrovana.com/2006/2485/2.htm |date=2012-05-01 }} {{sr}} * {{IMDb ime|id=0476105|name=Tomo Kuruzović}} {{Lifetime|1930||Kuruzović, Tomo}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Srpski glumci]] [[Kategorija:Jugoslavenski glumci]] [[Kategorija:Srpski režiseri]] [[Kategorija:Srpski pisci]] [[Kategorija:Glumci i glumice Beogradskog dramskog pozorišta]] [[Kategorija:Glumci i glumice Jugoslovenskog dramskog pozorišta]] [[Kategorija:Članovi Udruženja dramskih pisaca Srbije]] 7vpydx35z5yfq0rtkdfkchbp5ff4nsw 0 186614 42716538 42604933 2026-11-05T18:28:46Z ~2026-58780-31 408547 42716538 wikitext text/x-wiki {{Narodni heroj M |slika=[[Datoteka:Robert Domani.jpg]] |didaskalija=Robert Domani |datum rođenja={{birth date|1908|3|16|df=y}} |mesto rođenja=[[Orahovica|Slavonska Orahovica]], [[Austro-Ugarska|Austro-Ugarska Monarhija]] |datum smrti={{death date and age|1942|3|3|1908|3|8|df=y}} |mesto smrti= Balinka Peć, [[Lika]], [[Kraljevina Jugoslavija]] |profesija=student |član KPJ od=[[1937]] |za narodnog heroja proglašen=[[24. 7.]] [[1953]] }} '''Robert Domani''' ([[16. 3.]] [[1908]] – [[3. 3.]] [[1942]]), [[Komunistička partija Jugoslavije|jugoslavenski komunist]], [[narodni heroj Jugoslavije]], učesnik [[Španski borci|španskog građanskog rata]] i [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]]. == Biografija == Rođen je 16. 3. 1908 godine u [[Orahovica|Slavonskoj Orahovici]], kod [[Osijek]]a, u [[Židovi u Hrvatskoj|jevrejskoj]] obitelji.<ref>Snješka Knežević, 2011, str. 114</ref><ref name="jr">Jaša Romano, 1980, str. 353</ref> Pre rata studirao je na Tehničkom fakultetu u [[Zagreb]]u. Još na studijama je pristupio revolucionarnom omladinskom pokretu. Godine [[1937]] je primljen u članstvo [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]]. Iste godine otišao je u [[Španija|Španiju]], gde se u redovima internacionalnih brigada borio protiv [[Fašizam|fašizma]]. Već od prvog dana pokazao je na ratištima Španije izuzetnu hrabrost i vojničku spremnost, i napredovao do čina artiljerijskog [[kapetan]]a Republikanske armije. Krajem 1937 godine postaje komandir baterije u Drugom divizionu teške artiljerije „[[Škoda]]“, koji je bio u sastavu 21. korpusa, a početkom [[1938]] u sastavu je 45. divizije. U proleće 1938 godine, prebačen je s divizionom na [[Aragona|Aragonski]] front, gde je neprijatelj koncentrisao znatno veće snage zbog nastupanja prema morskoj obali. U ogorčenim borbama neprijatelj je, zahvaljujući velikoj nadmoćnosti svoje artiljerije i avijacije, uspeo da potisne republikanske snage, uz obostrano velike gubitke. Drugi divizion se istakao u borbama pod Moskitom de Harku, kada je baterija, pod komandom Roberta Domania, vatrom zaustavila napad fašističkog bataljona i nanela mu osetne gubitke. U nastupanju prema [[Valensija|Valenciji]] i uz morsku obalu od Vinarosa do Kasteljona de la Plate, u ogorčenim borbama koje su vođene naročito na komunikaciji Teruel-Valensija, fašističke snage su dolazile tako blizu da ga je artiljerija diviziona mogla tući neposrednim gađanjem. [[Datoteka:Jugoslovenski artiljerci u Španiji.jpg|mini|300px|Jugosloveni iz baterije “Karl Libkneht” 1937 u Španiji. U prvom redu stoje: treći s leva (sa hartijom u ruci) Robert Domany, komandant baterije i peti s leva [[Koča Popović]].]] U maju 1938 godine, za komandanta Drugog diviziona „Škoda“ bio je postavljen [[Koča Popović]], a posle njegovog ranjavanja, u julu 1938, komandant diviziona je postao Robert Domani, koji se proslavio kao komandir baterije „Liebknecht“, i stekao slavu kao artiljerijski stručnjak. Kao komandant diviziona je ostao do povlačenja pripadnika internacionalnih brigada iz Španije. Posle dolaska u [[Francuska|Francusku]], interniran je u logor Verne, gde ostaje do 1940 godine, kada se s ostalim [[Jugosloveni]]ma javlja za rad u [[Nemačka|Nemačku]], nadajući se da će se tako lakše prebaciti u domovinu. U Nemačkoj se Robert zaposlio u gradu [[Desa]]u, u fabrici aviona „[[Junkers]]“. Neopreznošću jednog druga, [[Gestapo]] je otkrio grupu od dvadeset [[Jugoslovenski španci|jugoslovenskih španskih dobrovoljaca]], među kojima su, pored Roberta, bili - [[Kosta Nađ]], [[Danilo Lekić Španac|Danilo Lekić]], [[Otmar Kreačić]] i [[Dušan Kveder]]. Oni su, u proleće 1941, odvedeni u [[koncentracioni logor]] Braunšvig, gde su bili mesec dana podvrgnuti nacističkoj torturi. Posle toga, bili su vraćeni na rad u fabriku, s obrazloženjem „da Nemci poštuju ugovor o radu“, ali da su bili u logoru zato da vide „šta ih čeka ako se budu bavili politikom“. Preko tada već uspostavljenog kanala za povratak Španskih dobrovoljaca u [[Jugoslavija|Jugoslaviju]], Robert se vraća u [[Zagreb]], i odmah se uključuje u pripreme za podizanje ustanka. U avgustu 1941 godine je radio na organizovanju partizanskih jedinica na [[Kordun]]u, koristeći iskustvo koje je stekao u Španiji. Ubrzo je postavljen za komandanta Drugog kordunaškog partizanskog odreda. Sa svojim odredom se istakao u mnogim borbama, a naročito kod [[Slunj]]a, [[Vojnić]]a, [[Veljun]]a i [[Plaški|Plaškog]]. Robert Domani je poginuo kao žrtva izdaje. Jedan vod Treće čete Trećeg bataljona Drugog odreda je prišao [[Četnici u Drugom svjetskom ratu|četnicima]], pa su je tada na prevaru razoružali. Tada se s Trećom četom nalazio i komandant Odreda Robert, kojeg su četnici iste noći, zajedno s političkim komesarom Trećeg bataljona [[Branko Latas|Brankom Latasom]], komandirom i političkim komesarom Treće čete [[Stevan Čuturilo|Stevom Čuturilom]] i [[Adolf Štajnberger Drago|Adolfom Štajnbergerom]], ubili kod Balinka Peći, u [[Lika|Lici]], 3. 3. 1942 godine. Da se ne bi pronašla njihova tela, bačeni su u jamu Balinka, duboku oko 360 metara. Tek [[1966]] godine [[engleska]] speleološka ekipa je pronašla njihove ostatke pa su sahranjeni u zajedničkoj grobnici u [[Plaški|Plaškom]].<ref name="eg">Eva Grlić, 1997, str. 60</ref> Uz Roberta, cijela porodica Domani je stradala za vrijeme [[Holokaust]]a. U rano [[proljeće]] [[1942]] godine, Robertove roditelje Josipu i Deboru Domani, te baku Tereziju su uhapsile [[ustaše]] i deportirali ih sa [[Zagrebački Glavni kolodvor|Zagrebačkog Glavnog kolodvora]] u [[Auschwitz (koncentracioni logor)|koncentracijski logor Auschwitz]] gdje su ubijeni. Robertovog mlađeg brata [[Rudolf Domani|Rudolfa]] su strijelale ustaše [[9. 9.]] 1941 u [[Rakov Potok|Rakovom potoku]] sa grupom od 89 "[[Srbi u Hrvatskoj|Srba]], Židova i [[Komunizam|komunista]]".<ref name="eg"/> Ukazom [[Predsednik Jugoslavije|predsednika Federativne Narodne Republike Jugoslavije]] [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]], [[24. 7.]] [[1953]] godine, proglašen je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]]. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{Portal NOB}} * {{Cite book|last=Snješka Knežević|first=Aleksander Laslo|title=Židovski Zagreb|year=2011|publisher=AGM, Židovska općina Zagreb|location=Zagreb|isbn=978-953-174-393-8|ref=harv}} * {{Cite book|last=Romano|first=Jaša|title=Jevreji Jugoslavije 1941-1945: žrtve genocida i učesnici narodnooslobodilačkog rata|year=1980|publisher=Jevrejski Istorijski Muzej, Saveza jevrejskih opština Jugoslavije|location=Beograd|isbn=|ref=harv}} * {{Cite book|last=Grlić|first=Eva|title=Sjećanja|year=1997|publisher=Durieux|location=Zagreb|isbn=953-188-078-6|ref=harv}} * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“, Beograd 1975. godina. {{Narodni heroji-Slavonija}} {{Lifetime|1908|1942|Domani, Robert}} [[Kategorija:Biografije, Osijek]] [[Kategorija:Jugoslavenski Jevreji]] [[Kategorija:Austrougarski Jevreji]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Španski borci]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Poginuli partizanski komandanti]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Četnički zločini u Drugom svjetskom ratu]] swis6yjj5d8b8k5fu47gbvnz67uwjch 0 187348 42716505 42337661 2026-11-05T17:29:26Z Dr. Thomas Liptak 299886 /* Historija */ photo updated (2026) 42716505 wikitext text/x-wiki {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta =Kompleks palače Changdeokgung |datoteka = Injeongjeon,_Changdeok_Palace.jpg |godina = [[1997]]. <small>(21. zasjedanje) |vrst baštine = Kulturno dobro |mjerilo = ii, iii, iv |ugroženost = ne |poveznica = http://whc.unesco.org/en/list/816 |država = {{flagicon|Južna Koreja}} [[Južna Koreja|Republika Koreja]] <br /> <center>{{Lokacijska karta|Južna Koreja|width=200|float=center |caption=|mark=Maailmanperintökohde 772b tunnusosa.svg|marksize=10 |label=Changdeokgung|position=bottom |lat_deg=37|lat_min=34|lat_sec=46|lat_dir=N |lon_deg=126|lon_min=59|lon_sec=30|lon_dir=E }}<small>Lokacija Seula u Južnoj Koreji</small></center> }} '''Changdeokgung''' ([[hangul]]: 창덕궁; [[hanja]]: 昌德宮; što znači "palača prosperirajućih vrlina"), ili '''Palača Changdeok''', je jedna od "pet [[palata|palača]] dinastije [[Joseon]]" u [[Seoul|Seulu]]. Zbog njezina položaja istočno od palače [[Gyeongbok]], zajedno s palačom [[Changgyeonggung]] su je zvali "Istočnom palačom" (동궐, 東闕, ''Donggwol''). Ona je bila najdražom palačom mnogih vladara dinastije Joseon i u njoj su zadržani mnogi elementi iz još ranijeg razdoblja [[Tri kraljevstva Koreje]] (57. pr. Kr.-668.). Jedna od tih njezinih odlika je uklapanje u krajolik, za razliku od novije palače Gyeongbokgung koja se nameće okolišu. Zbog toga je Changdeokgung upisan kao Nacionalno blago Koreje br. 122., a 1997. godine i na [[UNESCO]]-v [[popis mjesta svjetske baštine u Aziji i Oceaniji|popis mjesta svjetske baštine u Aziji]] kao "izvanredan primjer dizajna i arhitekture [[Daleki istok|dalekoistočne]] palače uklopljen u izvornu topografiju i šumu". [[Datoteka:Korean_art-Donggwoldo-Changdeokgung_and_Changgyeonggung-Dong-A_University-01.jpg|mini|400px|lijevo|''Donggwoldo'', panorama Changdeokgunga prije 1830. god.]] Zajedno sa drugih četiri palače u Seulu, i Changdeokgung je stradao u vrijeme [[Japansko Carstvo|japanske okupacije Koreje]] (1932.-45.), te danas stoji tek 30% njegovih građevina<ref>[http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=20090227022009 Prvi planovi palače] na seoul.co.kr (kor.) Preuzeto 1. listopada 2011.</ref>. == Historija == [[Datoteka:Juhamnu,_Changdeokgung_-_Seoul,_Korea.JPG|mini|lijevo|''Juhamnu'']] [[Datoteka:Changdeokgung Buyongjeong.jpg|mini|lijevo|Paviljon Buyongjeong u stražnjem parku Huwon]] [[Datoteka:Seoul, Jongno District, Changdeokgung Palace (Throne in Injeongjeon).jpg|mini|Kraljevsko prijestolje u ''Injeongjeonu'']] [[Datoteka:Daejojeon,_Changdeokgung_-_Seoul,_Korea.JPG|mini|lijevo|''Daejojeon'']] [[Datoteka:Seonjeongjeon,_Changdeokgung_-_Seoul,_Korea.JPG|mini|''Seonjeongjeon'']] God. 1395. autoritet Gyeongbokgunga, kao primarne palače, bio je ugrožen zbog svađe za prijestolje između prinčeva i vazala. Zbog toga je kralj [[Jeongjong]], kojeg je na prijestolje postavio princ Jeong (kasnije kralj [[Taejong]]), preselio prijestolnicu 1400. godine u [[Kaesong|Gaegyeong]], staru prijestolnicu dinastije [[Goguryeo]]. Kralj Taejong je uskoro preuzeo prijestolje koje je vratio u Hanseong (današnji [[Seoul|Seul]]) i dao je izgraditi novu palaču Changdeokgung, jer je gradnju Gyeongbokgunga predvodio Jeong Do-Jeon, raniji rival njegovog oca. Izgradnja palače Changdeok je počela 1405., a dovršena je 1412. godine. Kralj [[Seonjo]] proširio je izvornu palaču za oko 500.000 m², uključujući stražnji park (''Huwon''). Palača je bila spaljena do temelja tijekom japanske invazije 1592., a obnovili su je kralj Seonjo i kralj [[Gwanghaegun]] 1609. godine. Sljedeći požar ju je uništio 1623. godine kada je kralj [[Injo]] poveo političku bunu protiv Gwanghaeguna. Palaču je također napali i [[Mandžurci]] [[narodna Republika Kina|kineske]] dinastije [[Dinastija Qing|Qing]], ali je uvijek obnavljana vjerna svom izvornom planu. Changdeokgung je bila mjesto kraljevskog dvora i sjedište vlade sve do 1872. godine, kada je obnovljena susjedna palača Gyeongbokgung. Korejski posljednji car, [[Sunjong od Koreje|Sunjong]], je ovdje živio sve do svoje smrti 1926. godine. == Odlike == Cijela palača je podignuta po načelu ''baesanimsu'' (배산임수) iz [[Feng shui]]ja: između vrhova planine Bugaksan u pozadini i rijekom Geumcheon ispred, ali ne u geometrijskom nizu poput palače Gyeongbokgung, već u skladu s okolnom prirodom. Arhitektura samih građevina prati načela jednostavnosti i štedljivosti, po uzoru na [[konfucijanizam]]. Danas u kompleksu palače stoji 13 građevina i 28 paviljona u vrtovima, koji sve u svemu pokrivaju oko 110 jutara (45 ha). Značajne zgrade su: * [[Portal]] ''Donhwamun''; izgrađen 1412. i obnovljen 1607. godine, s bakrenim zvonom težine 8 tona. * ''Injeongjeon'' ("glavna dvorana"), koja se koristila za glavne državne poslove poput kraljevske krunidbe i primanja poslanika. Izgrađena je 1405., a obnovljena je nakon požara 1610. i 1804. godine. * ''Seongjeongjeon'' ("pomoćni ured u glavnoj dvorani") je mjesto gdje se kralj svakodnevno susretao sa svojim ministrima o važnim državničkim poslovima. * ''Huijeongdang'' ("kraljevska privatna rezidencija"); kasnije se koristila kao konferencijska dvorana kada je ocijenjeno da je Seongjeongjeon postao premalen za to. Nakon požara 1917. godine obnovljen je potpuno drugačije, uglavnom pod utjecajem [[zapadna umjetnost|zapadne umjetnosti]]. * ''Daejojeon'' ("stambena četvrt") je bila službena rezidencija kraljice, a nakon požara 1917. obnovljen je dijelovima Gyeongbokgunga. * ''Nakseon-Jae'', bivša rezidencija korejske carske obitelji, uključujući princezu Bangja. * Paviljon ''Juhamnu'' (''Kyujanggak'') je bila kraljevska knjižnica ispred koje su se održavali državni ispiti u prisustvi samog kralja. * Rezidencija ''Yeon-gyeongdang'' je izgrađena 1827. godine kao dvorana za prijeme u stilu pjesničke kuće. <ref>[http://www.orientalarchitecture.com/koreasouth/seoul/jongmyo.php Changdeokgung] na "Povijest azijske arhitekture" {{en icon}} Preuzeto 30. rujna 2011.</ref> == Povezano == * [[Zabranjeni grad]], [[Peking]] == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Changdeokgung}} * [http://www.cha.go.kr/english/royal_palaces/Changdeokgung.jsp?catmenu=ES_04_01 Službeni vodič palače] {{en icon}} * [http://www.visitseoul.net/en/article/article.do?_method=view&art_id=10817&lang=en&m=0004003002001&p=03 Changdeokgung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612140610/http://www.visitseoul.net/en/article/article.do?_method=view&m=0004003002001&p=03&art_id=10817&lang=en |date=2010-06-12 }} na stranicama turističkog ureda Seula {{en icon}} * [http://www.world-heritage-tour.org/asia/northeast-asia/korea/seoul/changdeokgung/map.html Panografije 360°] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120527221125/http://www.world-heritage-tour.org/asia/northeast-asia/korea/seoul/changdeokgung/map.html |date=2012-05-27 }} na Patrimonium-mundi.org {{Svjetska baština u Južnoj Koreji}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Palače u Seulu]] [[Kategorija:Svjetska baština u Južnoj Koreji]] gg3fpopg1rsouhrunv818vlxz6g6u77 0 189461 42716485 41149807 2026-11-05T16:27:51Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716485 wikitext text/x-wiki [[File:1967-01 1966年阿尔巴尼亚穆罕默德·谢胡 Mehmet Ismail Shehu.jpg|thumb|210px|right|Mehmet Shehu (1967)]] '''Mehmet Šehu''' je rođen 10. januara 1913. u Korušu, južna Albanija. Od [[1937]]. do [[1939]]. učestvovao je u [[Španski građanski rat|Španskom građanskom ratu]] kao borac Garibaldijeve međunarodne brigade. Od [[1944]]. do [[1945]]. bio je član Antifašističkog veća narodnog oslobođenja (privremena vlada). Nakon oslobođenja Šehu je smatran desnom rukom [[Enver Hodža|Envera Hodže]] i 'drugim čovekom' Albanije. Postoje tvrdnje da se Šehu 1981. suprotstavio Enver Hodžinoj politici izolacije, zbog čega je proglašen jugoslovenskim špijunom. Pronađen je mrtav u svojoj spavaćoj sobi, s metkom u glavi, 17. decembra [[1981]]. Nakon njegove smrti, pričalo se da Šehu nije bio samo agent Jugoslovenske tajne službe nego i agent [[CIA]] i [[KGB]]-a.<ref name="Čitanka">{{Cite web |url=http://cdsee.org/jhp/pdf/workbook4_srb_ed2.pdf |title=Istorijska čitanka, Drugi svetski rat |access-date=2012-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220119161149/http://cdsee.org/jhp/pdf/workbook4_srb_ed2.pdf |archive-date=2022-01-19 |url-status=dead}}</ref> == Izvori == {{Izvori}} {{Lifetime|1913|1981|Shehu, Mehmet}} [[Kategorija:Biografije, Albanija]] [[Kategorija:Albanija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Albanski političari]] [[Kategorija:Španski borci]] i1dkfrpobiqxawxj8g2lrjngcfwnbp9 0 200445 42716664 42675561 2026-11-05T23:50:00Z نوفاك اتشمان 11942 dodana kategorija [[:Kategorija:Rat u Hrvatskoj|Rat u Hrvatskoj]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42716664 wikitext text/x-wiki {{Infookvir vojna osoba |ime=Antun Tus |slika=20 obljetnica osnivanja OS RH Anton Tus 26052011 2.jpg |opis= |veličina=200px |datum rođenja={{birth date and age|1931|11|22|df=y}} |mjesto rođenja={{zas|Kraljevina Jugoslavija}} [[Bribir (Vinodol)]],<br />[[Kraljevina Jugoslavija]] |datum smrti= |mjesto smrti= |nacionalnost=[[Hrvati|Hrvat]] |puno ime= |nadimak= |supruga= |suprug= |titule = |knjige= |služba= |čin= [[Datoteka:General-pukovnik JNA.jpg|35px]] [[General-pukovnik]]<br />[[Datoteka:StoBEerni general.jpg|20px]] [[Stožerni general]] |ratovi=[[Rat u Hrvatskoj]] |bitke=[[Bitka za vojarne]] |vojska=[[Datoteka:Partizanska zvijezda.png|19px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]<br />[[Datoteka:Logo of the JNA.svg|19px]] [[Jugoslavenska narodna armija]]<br />[[Datoteka:Seal of Armed Forces of Croatia.png|19px]] [[Oružane snage Republike Hrvatske|Hrvatska vojska]] |rod= |jedinice= |zapovijedao=[[Datoteka:Jrvpvo.jpg|19px]] [[Jugoslavensko ratno zrakoplovstvo i protuzračna obrana]]<br />[[Datoteka:Osrh.jpg|19px]] [[načelnik Glavnog stožera Oružanih snaga Republike Hrvatske|Glavni stožer Oružanih snaga Republike Hrvatske]] |odlikovanja=SFR Jugoslavija<br />[[Orden jugoslavenske zastave]]<br />Hrvatska<br />[[Velered kralja Petra Krešimira IV. s lentom i Danicom]] [[Red kneza Domagoja]] [[Red Nikole Šubića Zrinskoga]]<br />[[Red hrvatskoga trolista]] }} '''Antun Tus''' ([[Bribir (Vinodol)|Bribir]], 22. studenoga 1931. – 4. rujna 2023.), jugoslavenski i hrvatski [[general]]. Prvi je [[načelnik Glavnog stožera Oružanih snaga Republike Hrvatske|načelnik Glavnoga stožera Oružanih snaga Republike Hrvatske]] i savjetnik za vojna pitanja predsjednika Hrvatske. == Biografija == === Jugoslavenska narodna armija === Antun Tus je rođen [[22. novembra]] [[1931.]] godine u Bribiru kod [[Crikvenica|Crikvenice]]. U [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|Narodnooslobodilačku vojsku i partizanske odrede Jugoslavije]] stupio je [[1944.]] godine,<ref name="Nova Hrvatska"/> s navršenih trinaest godina.<ref name="Nova Hrvatska">[http://books.google.hr/books?id=O0rjAAAAMAAJ&q=Anton+Tus&dq=Anton+Tus&hl=hr&sa=X&ei=heBdUYC9OOif7AaOi4CoAw&ved=0CCsQ6AEwAA Nova Hrvatska (London, 1985., god. 27.). Pristupljeno: 27. novembra 2013.]</ref> Završio je Zrakoplovnu vojnu akademiju i Ratnu školu. Upravljao je svim tipovima ratnih zrakoplova bivše [[Jugoslavenska narodna armija|Jugoslavenske narodne armije]] (JNA), a bio je jedini pilot [[Jugoslavensko ratno zrakoplovstvo i protuzračna obrana|Jugoslavenskog ratnog zrakoplovstva i protuzračne obrane]] (JRZ) koji je pilotirao na [[Sjedinjene Američke Države|američkim]] i [[Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika|sovjetskim]] nadzvučnim avionima. Od [[1985.]] do juna [[1991.]] godine general Tus je bio zapovjednik JRZ-a. U JNA je imao čin [[general-pukovnik]]a. U maju 1991. godine savezni premijer SFRJ [[Ante Marković]] je htio smjeniti generala-armije [[Veljko Kadijević|Veljka Kadijevića]], te za novog saveznog ministra obrane postaviti generala Tusa, koji je tada još bio aktivan u [[Beograd]]u u JNA. Plan je bio da se, sa generalom Tusom na čelu JNA, [[Stjepan Mesić|Stjepanom Mesićem]] na čelu [[Predsjedništvo SFRJ|Predsjedništva]] i Markovićem na čelu [[Savezno izvršno vijeće|Saveznog izvršnog vijeća]] (SIV), neutraliziraju promiloševićevske snage u JNA. General Tus se složio sa planom, a Marković je po dolasku u Zagreb o tome razgovarao sa predsjednikom Hrvatske [[Franjo Tuđman|Franjom Tuđmanom]]. Iako je Tuđman rekao da će razmisliti plan je propao nakon što je general Tus imenovan prvim načelnikom Glavnoga stožera Oružanih snaga Republike Hrvatske (GS).<ref name="danas8">[[Gordan Malić]], »Ante Marković, Posle 12 godina ćutanja: Moja istina o smrti Jugoslavije«, feljton 8., »Život bez dokumenata«, ''Dnevni list Danas'', Beograd, 13. - 28. novembra 2003.</ref> === Hrvatska vojska i Rat u Hrvatskoj === U septembru [[1991.]] general Tus je pristupio [[Hrvatska vojska|Hrvatskoj vojsci]], nakon čega je postao prvi načelnik GS-a. Na toj je dužnosti ostao do novembra [[1992.]] General Tus je konstantno, sa profesionalnim vojnicima koji su došli u HV iz JNA, vršio pritisak na Tuđmana da se ne može dobiti rat, odnosno voditi ofenzivne operacije, ako će se oslanjati isključivo na "policijsku vojsku" jer to nisu snage koje mogu efikasno vršiti zadaće obrane zemlje, a kamoli biti osposobljene za napad. Predsjednik Tuđman je do kraja, kada su već počeli ozbiljni oružani sukobi na teritoriju Hrvatske, vjerovao da će se rat izbjeći, te nije žurio s ustrojavanjem vojske. General Tus je po tom pitanju sa njime vodio teške i žučne rasprave, jer je Tuđman želio izbjeći rat tj. nije želio da se sukobi razbuktaju. Prema svjedočanstvu generala Tusa Tuđman je bio uvjeren da će se međunarodna zjednica umiješati i spriječiti eskalaciju sukoba.<ref name="jl1">{{Cite web|title=Anton Tus: Izjava Borisa Tadića o Oluji je strašna (1. dio)|url=http://www.jutarnji.hr/anton-tus--izjava-borisa-tadica-o-oluji-je-strasna/875373/?pageNumber=1#page_1|author=Vlado Vurušić|authorlink=|first=|editor=|publisher=Jutarnji list|format=|work=|pages=|year=7. 8. 2010.|access-date=27. novembra 2013.|archive-url=|archive-date=|quote=}}</ref> General Tus je u tom periodu uvjeravao Tuđmana da više nema vremena za čekanje, da su izgubljena dva mjeseca, da srpske snage i JNA u Hrvatsku ulaze iz [[Srbija|Srbije]] i [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]].<ref name="jl2">{{Cite web|title=Tus, Stipetić, Špegelj i Agotić: Dan prije opsade Vukovara Tuđman je Imri Agotiću rekao: Rata neće biti!|url=http://www.jutarnji.hr/antun-tus--petar-stipetic--martin-spegelj-i-imra-agotic--ljudi-koji-su-stvorili-hrvatsku-vojsku/949293/|author=Krešimir Žabec |authorlink=|first=|editor=|publisher=Jutarnji list|format=|work=|pages=|year=28. 5. 2011.|access-date=27. novembra 2013.|archive-url=|archive-date=|quote=}}</ref> General Tus kao ključ za hrvatsko naoružavanje, stabilnost i vjeru u vlastite snage, označava osvajanje vojarne JNA u [[Varaždin]]u. Tuđman je odobrio tu akciju na pritisak generala Tusa i ostalih časnika pristiglih iz JNA.<ref name="jl1"/> Isto tako po generalu Tusu prva prava operacija HV-a su bili napadi i osvajanje vojarni u [[Bjelovar]]u i luci [[Ploče]] 1991. godine. U tih desetak dana napada na vojarne JNA, HV je uspio pribaviti oko 150 oklopnih transportera, 220 tenkova, 400 topova od preko 100&nbsp;mm., 200 tisuća komada automatskih jurišnih pušaka i više milijuna komada streljiva.<ref name="jl2"/> General Tus tvrdi da su školovani časnici udarili temelje HV-a, ojačali Hrvatsku vojsku, a oslabili JNA. JRZ i Jugoslavenska ratna mornarica (JRM) gotovo da nisu mogli funkcionirati nakon odlaska Hrvata i Slovenaca iz JNA.<ref name="jl1"/> General Tus je zajedno sa ostalim časnicima HV-a već u zimu 1991. - 1992. godine razradio plan frontalnog napada i oslobađanja što većeg dijela okupiranog teritorija Hrvatske. Prema generalu Tusu [[Operacija Bljesak]] se trebala dogoditi već u zimu 1991. - 1992. godine, no primirje od 2. januara je sve to zaustavilo. General Tus je kao načelnik GS-a bio u sukobu sa ministrom obrane Hrvatske [[Gojko Šušak|Gojkom Šuškom]], kojeg je smatrao vođom "[[Ustaše|neoustaške]]" linije u zemlji. Šušak se počeo miješati u rad vojske tj. izadavati zapovijedi mimo GS-a. General Tus se žalio Tuđmanu, tvrdeći da ministar obrane može imati utjecaj na vojsku, ali nikako direktan, nego samo ili u dogovoru sa načelnikom GS-a ili preko predsjednika kao vrhovnog zapovjednika. General Tus tvrdi da su tokom [[Domovinski rat|Domovinskog rata]] postojale dvije linije zapovijedanja, jedna vođena GS-om, a druga ministrom Šuškom. Kao najdrastičniji primjer "duple linije zapovijedanja" general Tus navodi dogovor o [[Bosanska Posavina|Bosanskoj Posavini]]. Prema generalu Tusu HV je pokušavao održati Posavinu, ali se Šušak već u svibnju [[1992.]] bio nagodio s [[Radovan Karadžić|Radovanom Karadžićem]] o prepuštanju Posavine. General Tus je na jednom sastanku pokrenuo pitanje pada [[Bosanski Brod|Bosanskog Broda]] izravnim pitanjem Tuđmanu, zašto je srušen most preko kojeg je GS htio poslati snage za obranu grada, te po čijoj su se odluci izvlačile snage HV-a. General Tus nije znao niti za jednu od tih odluka. Generalu Tusu je kratko odgovoreno da su snage HV-a srušile most, a Tuđman je rekao da ni on nije bio upoznat sa svime.<ref name="jl3">{{Cite web|title=Anton Tus: Izjava Borisa Tadića o Oluji je strašna (2. dio)|url=http://www.jutarnji.hr/anton-tus--izjava-borisa-tadica-o-oluji-je-strasna/875373/?pageNumber=2#page_2|author=Vlado Vurušić|authorlink=|first=|editor=|publisher=Jutarnji list|format=|work=|pages=|year=7. 8, 2010.|access-date=27. novembra 2013.|archive-url=|archive-date=|quote=}}</ref> Godine 1995. Tus se zalagao za provođenje [[Operacija Una|Operacije Una]]. Tus je bio glavni vojni savjetnik predsjednika Tuđmana. Od 2001. do 2005. bio je i šef Misije Republike Hrvatske pri sjedištu [[NATO|Organizacije Sjevernoatlantskoga ugovora (NATO)]]. General Tus, zajedno sa generalom [[Petar Stipetić|Petrom Stipetićem]], je jedini bivši zapovjednik JNA kojemu je u Beogradu suđeno, u odsutnosti, zbog veleizdaje i dezerterstva.<ref name="jl4">{{Cite web|title='Nisam pozvan u Knin, no pobjedu mi ne mogu uzeti'|url=http://www.jutarnji.hr/-nisam-pozvan-u-knin--no-pobjedu-mi-ne-mogu-uzeti-/190184/|author=|authorlink=|first=|editor=|publisher=Jutarnji list|format=|work=|pages=|year=2. 8. 2008.|access-date=27. novembra 2013.|archive-url=|archive-date=|quote=}}</ref> == Odlikovanja == * [[Velered kralja Petra Krešimira IV. s lentom i Danicom]] * [[Red kneza Domagoja]] * [[Red Nikole Šubića Zrinskog]]a * [[Red hrvatskog trolista]] * [[Orden jugoslavenske zastave]]<ref>Dragoljub Petrović: [http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/1999/07/19/srpski/R99071801.shtm »Za hrabrost, ali i zbog mira u kući«] // ''Internetsko izdanje Glasa javnosti'', NIP „Glas javnosti” a.d. – „Glas javnosti“ d.d.; 18. 7. 1999. 16:47. Pristupljeno: 27. novembra 2013.</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [http://www.vojska.net/hrv/zivotopis/t/tus/anton/ Biografija na Vojska.net] {{Životni vijek|1931|2023|Tus, Antun}} {{Authority control}} [[Kategorija:Hrvatski vojskovođe]] [[Kategorija:Hrvatski generali]] [[Kategorija:Hrvatski diplomati]] [[Kategorija:Generali JNA]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Rat u Hrvatskoj]] 4ca4yaib2nd8hnl35mr9vjgv0sy28lx 0 205185 42716667 42701269 2026-11-05T23:51:48Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716667 wikitext text/x-wiki {{Infokutija film | tip = nijemi | naslov = Mormonens offer | slika = A Victim Of The Mormons 1.jpg | opis = Propagandni pamflet Nordisk Filma korišten u Engleskoj | režija = [[August Blom]] | producent = [[Ole Olsen (sineast)|Ole Olsen]] | scenario = Alfred Kjerulf | uloge = [[Valdemar Psilander]]<br />[[Clara Pontoppidan|Clara Wieth]] | fotografija = [[Axel Graatkjær]] | distributer = [[Nordisk Film]] | premijera = {{Filmdate|1911|10|2|df=y}} | zemlja = {{flag|Danska}} | jezik = [[nijemi film|nijemi]] }} '''''Mormonens offer''''' ([[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatski]]: ''Žrtva mormona''), u svijetu distribuiran i pod engleskim naslovom '''''A Victim of the Mormons''''', je [[Danska|danski]] crno-bijeli nijemi film snimljen 1911. u režiji [[August Blom|Augusta Bloma]]. Po žanru je mješavina drame i trilera, a naslovna protagonistica, čiji lik tumači [[Clara Pontoppidan|Clara Wieth]], je danska djevojka koju zavede slatkorječivi [[crkva Isusa Krista svetaca posljednjih dana|mormonski]] propovjednik, čiji lik tumači [[Valdemar Psilander]], prije nego što shvati da će mu služiti kao robinja u [[harem]]u. Film je doživio ogroman komercijalan uspjeh, i od Valdemara Psilandera učinio jednu od prvih međunarodnih filmskih zvijezda; s druge strane je u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] postao predmetom sudskih tužbi i kritika od strane pripadnika Mormonske crkve, koji su autore optuživali da potpiruju anti-mormonske predrasude, kao i neuspjelog pokušaja [[William Spry|Williama Spryja]] da zabrani njegovo prikazivanje u državi [[Utah]]. Od originalnog filma je do danas očuvano oko 30 minuta, dok se ostatak smatra [[izgubljeni film|izgubljenim]]. == Izvori == {{reflist|2}} ; Literatura {{refbegin}} * {{cite book |last=Astle |first=Randy |title=A Victim of the Mormons |publisher=Mormon Literature & Creative Arts, Brigham Young University |year=2003 |ref=harv |url=http://mormonlit.byu.edu/lit_work.php?w_id=19418 |access-date=2013-01-22 |archive-date=2016-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161022101514/http://mormonlit.byu.edu/lit_work.php?w_id=19418 |deadurl=yes }}<!-- --> * {{cite journal |last=Larsen |first=Lisbeth Richter |year=2004 |title=Valdemar Psilander&nbsp;– A World Star in Danish Film |journal=Cinegrafie |issue=17 |issn=1723-3534 |ref=harv |url=http://www.dfi.dk/bibliotekogarkiver/Filmarkivet/filmarchive/dvd/valdemarpsilander/psilanderarticle/psilanderarticle.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080927080707/http://www.dfi.dk/bibliotekogarkiver/Filmarkivet/filmarchive/dvd/valdemarpsilander/psilanderarticle/psilanderarticle.htm |archive-date=2008-09-27 |access-date=2013-01-22 |url-status=dead}}<!-- --> * {{cite journal |last=Olmstead |first=Jacob W. |year=2004 |title=Images from Early Anti-Mormon Silent Films |journal=Mormon Historical Studies |volume=5 |issue=1 |pages=203–221 |issn=1535-1750 |ref=harv |url=http://www.mormonhistoricsitesfoundation.org/publications/studies_spring2004/MHS_Spring_2004%20Images%20of%20Early%20Anti%20Mormon%20Silent%20Films.pdf}}<!-- --> * {{cite web |last=Reeve |first=W. Paul |date=August 1995 |url=http://historytogo.utah.gov/utah_chapters/from_war_to_war/silentfilmsintriguedandoccasionallyoffended.html |title=Silent Films Intrigued & Occasionally Offended |work=History Blazer |ref=harv}}<!-- --> * {{cite journal |last=Wollheim |first=Peter |year=2006 |title=Latter-day screens: a history of Mormons and the movies |journal=[[Afterimage (magazine)|Afterimage]] |issue=33 |pages=26–29 |issn=0300-7472 |ref=harv |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m2479/is_6_33/ai_n16701829 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080927095505/http://findarticles.com/p/articles/mi_m2479/is_6_33/ai_n16701829 |archive-date=2008-09-27 |access-date=2018-06-09 |url-status=dead}}<!-- --> * {{cite web |last=Wollstein |first=Hans J. |year=2008 |title=Mormonens Offer (1911) |url=http://movies.nytimes.com/movie/175524/Mormonens-Offer/overview |work=The New York Times |ref=harv}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|A Victim of the Mormons}} * [http://www.danskefilm.dk/stumfilm/358.html ''Mormonens offer''] Den Danske Film Database {{da icon}} * [http://dnfx.dfi.dk/pls/dnf/pwt.page_setup?p_pagename=dnffuldvis&p_parmlist=filmid=20932 ''Mormonens offer''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080927082014/http://dnfx.dfi.dk/pls/dnf/pwt.page_setup?p_pagename=dnffuldvis&p_parmlist=filmid=20932 |date=2008-09-27 }} Det Danske Filminstitut {{da icon}} * {{IMDb title|0361094|A Victim of the Mormons}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Danski filmovi]] [[Kategorija:Nijemi filmovi]] [[Kategorija:August Blom]] [[Kategorija:Izgubljeni filmovi]] hxxtr6wak17x8k6tbywz4f9jje36xfo 0 208500 42716552 42452460 2026-11-05T18:56:22Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716552 wikitext text/x-wiki '''{{nihongo|Mii-dera|三井寺,御井寺|}}''', formalno '''{{nihongo|Onjō-ji|園城寺|}}''', je [[budistički hram (Japan)|budistički hram]] smješten u podnožju [[Planina Hiei|Planine Hiei]] u [[japan]]skom gradu [[Otsu (Shiga)|Ōtsu]], u [[prefektura Shiga|prefekturi Shiga]].<ref>Iwao, Seiichi ''et al.'' (2002). [http://books.google.com/books?id=fW9v37poqcQC&printsec=frontcover&client=firefox-a&source=gbs_summary_r&cad=0#PPA2189,M1 ''Dictionnaire historique du Japon,'' p. 2134.]</ref> Nalazi se u relativnoj blizini grada [[Kjoto|Kyoto]] i [[Jezero Biwa|Jezera Biwa]], najvećeg Japanu. Predstavlja sjedište [[Tendai]] sekte [[Jimon i Sammon|Jimon]], jednog od glavnih pravaca japanske škole [[Tendai]]. Predstavlja svojevrstan sestrinski hram [[Enryaku-ji|Enryakujija]], koji se nalazi na vrhu iste planine i predstavlja jedan od četiri najveća hrama u [[Japan]]u. Mii-deru je godine 672. osnovao [[car Temmu]] u počast svog umrlog brata [[car Tenji|cara Tenjija]]. Svoje je današnje ime dobio dva vijeka pod vodstvom [[Enchin]]a, jednog od vođa sekte Tendai. Između Mii-dere i Enryakuja je nastalo suparništvo koje je oko 970. dovelo do toga da Enryakuji postane prvi budistički hram sa stajaćom vojskom. Suparništvo između dva hrama i njihovih [[sohei]]ja (redovnika-ratnika) je često eskaliralo u oružane sukobe, a samo u 11. vijeku je Mii-dera spaljivana čak četiri puta. Redovnici su nakon toga sudjelovali u [[Genpei rat]]u krajem 12. vijeka, kao i u ratovima [[Sengoku period]]a. Godine 1571. je hram posljednji put spalio gospodar rata [[Nobunaga Oda|Oda Nobunaga]], a nakon čega je obnovljen. == Izvori == {{Reflist|2}} == Literatura == * Iwao, Seiichi, Teizō Iyanaga, Susumu Ishii, Shōichirō Yoshida, ''et al.'' (2002). [http://books.google.com/books?id=fW9v37poqcQC&client=firefox-a ''Dictionnaire historique du Japon.''] Paris: Maisonneuve & Larose. {{ISBN|978-2-7068-1632-1}}; [http://www.worldcat.org/wcpa/isbn/2706816325 OCLC 51096469] * Ponsonby-Fane, Richard Arthur Brabazon. (1956). [http://books.google.com/books?id=OpOdHQAACAAJ&dq=Kyoto:+The+Old+Capital+of+Japan,+794-1869&client=firefox-a ''Kyoto: The Old Capital of Japan, 794-1869.'']{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Kyoto: The Ponsonby Memorial Society. * [[George Bailey Sansom|Sansom]], George Bailey. (1958). [http://books.google.com/books?id=QjfOHgAACAAJ&dq=A+History+of+Japan+to+1334&client=firefox-a ''A History of Japan to 1334.'']{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Stanford: Stanford University Press. {{ISBN|978-0-8047-0523-3}} * [[Stephen Turnbull|Turnbull]], Stephen and Wayne Reynolds. (2003). [http://books.google.com/books?id=usxT83j7mt0C&client=firefox-a ''Japanese Warrior Monks AD 949-1603.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140108020504/http://books.google.com/books?id=usxT83j7mt0C&client=firefox-a |date=2014-01-08 }} Oxford: [[Osprey Publishing]]. {{ISBN|978-1-84176-573-0}} * ____________. (1998). [http://books.google.com/books?id=fg3wHAAACAAJ&dq=The+Samurai+Sourcebook&client=firefox-a&source=gbs_book_other_versions_r&cad=0_1 ''The Samurai Sourcebook.''] London: Arms & Armour Press. {{ISBN|978-1-85409-371-4}}; [http://www.worldcat.org/wcpa/oclc/60220867 OCLC 60220867] [reprinted by [[Orion Publishing Group|Cassell]], London, 2000. {{ISBN|978-1-85409-523-7}}; [http://www.worldcat.org/wcpa/oclc/59400034 OCLC 59400034] == Vanjske veze == * [http://www.shiga-miidera.or.jp/ Mii-dera official web site {{ja}}] * [https://web.archive.org/web/20120211145513/http://digitalgallery.nypl.org/nypldigital/dgkeysearchdetail.cfm?trg=1&strucID=138539&imageID=119527&word=japan&s=1&notword=&d=&c=&f=&lWord=&lField=&sScope=&sLevel=&sLabel=&total=1807&num=84&imgs=12&pNum=&pos=93New York Public Library Digital Gallery, early photograph view of Lake Biwa from Mii-dera] {{Commonscat|Mii-dera}} {{Coord|35|00|48|N|135|51|10|E|region:JP_type:landmark_source:dewiki|display=title}} [[Kategorija:Budistička zdanja u Japanu]] [[Kategorija:Asuka period]] rgqt4hdvp12n2flfihru7z1sydzx0uh 0 211011 42716698 42266636 2026-11-06T01:19:59Z Kent Wang 396758 Koristi sliku s Wikidate; Second floor, Cloister of D. Dinis 72.jpg; Nave of Igreja abacial, Mosteiro de Alcobaça 74.jpg; Facade of Igreja abacial, Mosteiro de Alcobaça 29.jpg; Lavabo do Mosteiro de Alcobaça 33.jpg; Second floor, Cloister of D. Dinis 66.jpg 42716698 wikitext text/x-wiki {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta = Samostan Alcobaça |image = {{#property:P18}} |godina = [[1989.]] <small>(13. zasjedanje)</small> |vrst baštine = Kulturno dobro |mjerilo = i, iv |ugroženost = ne |poveznica = http://whc.unesco.org/en/list/505 |država = {{flagcountry|POR}} <br /> <center>{{Lokacijska karta|Portugal|width=150|float=center |caption=|mark=Maailmanperintökohde 772b tunnusosa.svg|marksize=10 |label=Samostan Alcobaça|position=right |lat_deg=39|lat_min=32|lat_sec=54|lat_dir=N |lon_deg=8|lon_min=58|lon_sec=48|lon_dir=W }}<small>Lokacija samostana Alcobaça u Portugalu</small></center> }} '''Samostan Djevice Marije u Alcobaçi''' ([[portugalski]]: ''Monasterio de Santa Maria de Alcobaça'') je [[srednji vijek|srednjovjekovni]] [[rimokatoličanstvo|rimokatolički]] [[samostan]] u gradu [[Alcobaça]], u centralnom [[Portugal]]u. Osnovao ga je prvi [[Popis kraljeva Portugala|Portugalski kralj]] [[Afonso I od Portugala|Afonso I]] - [[1153]]. godine. Za svoje duge [[historija|historije]] bio je [[institucija]] koju je snažno podržavao portugalski dvor. [[Datoteka:Alcobaça.mosteiro.view.castello.jpg|mini|lijevo|400px|Panorama samostana Alcobaça]] Samostanska [[crkva]] je bila prva [[Gotička arhitektura|gotička]] građevina u Portugalu, a zajedno sa Samostanom Svetog Križa (''Mosteiro de Santa Cruz'') u [[Coimbra|Coimbri]], on je jedan od najvažnijih samostana u Portugalu. Zbog njegove umjetničke i historijske važnosti, uvršten [[1989]] na [[UNESCO]]-v [[popis mjesta svjetske baštine u Europi]]. == Historija == [[Datoteka:Mosteiro de Alcobaca Planta.svg|mini|lijevo|Plan samostana: <small>1) Crkva, 2) Srednja sakristija, 3) Dvorana stupova, 4) Oratorij, 5) Stubište dormitorija, 6) Redovnička dvorana, 7) Nova kuhinja, 8) Refektorij, 9) Kupatilo, 10) Klaustar tišine, 11) Klaustar Afonsa VI., 12) Vijećnica, 13) Kraljevska dvorana, 14) Južno krilo, 15) Kraljevski panteon, 16) Kapela Senhor Passos, 17) Sakristija, 18) Kapela senhora do Desterro, 19) Samostanska Levada, 20) Rachadoiro, 21) Knjižnica</small>]] [[Datoteka:Second floor, Cloister of D. Dinis 66.jpg|mini|Klaustar iznutra]] Kralj [[Afonso I od Portugala]] je u [[mart]]u [[1147]]. godine oduzeo grad [[Santarém]] od [[Mauri|Maura]], a kako bi obilježio ovu veliku pobjedu obećao je [[Cisterciti]]ma da će im izgraditi veličanstveni samostan. Trebalo je 76 godina kako bi se izgradio ovaj kompleks. Na kraju je kralj [[Dinis od Portugala|Dinis]] podigao glavni [[klaustar]], te je [[1252]]. godine samostan posvećen, u vihoru gradnje. Tek su [[1269]]. godine monasi počeli držati javne službe, a isti su monasi i zapisali prvu [[Historija Portugala|Historiju Portugala]]. Samostan je brzo postao jako utjecajan u [[srednji vijek|srednjovjekovnom]] Portugalu, jer je imao velik [[feud]]. Javna škola je otvorena 1269. godine, a članovi kraljevskih [[porodica]] su pokapani u njemu u 13. i [[14. vijek]]u. Pored [[grobnica]] [[Afonso II od Portugala|Afonso II]], [[Afonso III od Portugala|Afonso III]] i njihovih kraljica, najveličanstveniji su gotički sarkofazi nesretnih [[ljubavnik]]a, kralja [[Pedro I od Portugala|Pedra I]] i njegove ljubavnice [[Inês de Castro]] koju je dao ubiti Pedrov otac, [[Afonso IV od Portugala|Afonso IV]]<ref>Pedro je nakon očeve smrti, 1361. godine, dao izložiti balzamirano tijelo svoje ljubavnice s kraljevskom krunom na čelu i natjerao je očeve dvorjane da joj se poklone kao kraljici. Potom je pokopao u [[mauzolej]]u u samostanu Alcobaça, nasuprot crkve, kako bi za Sudnjeg dana bila prvo što bi ugledao.</ref> Za vladavine [[Manuel I od Portugala|Manuela I]] klaustar je dobio drugi kat i izgrađena je nova [[sakristija]] u originalnom portugalskom kasno-gotičkom stilu koji je postao poznat kao "[[manuelinski stil]]". [[Fasada]] je obnovljena u [[18. vijek]]u u [[barok]]nom stilu s dva tornja, a 1810. godine [[Francuzi]] su je potpuno opustošili, osobito srednjovjekovnu [[Biblioteka|biblioteku]] koja je bila najveća u Portugalu. Ono malo što je preživjelo ukradeno je nakon bune 1834. godine nakon koje su ukinuti antiklerikalni vjerski redovi u Portugalu. == Karakteristike == [[Datoteka:Aljubarrota.pelourinho.green.jpg|mini|Svečani stup [[Jurisdikcija|jurisdikcije]] samostana Alcobaça (1514.)]] Samostan svojom formom nalikuje na [[Opatija Clairvaux|Opatiju Clairvaux]] u [[Francuska|Francuskoj]], a na fasadi su sačuvani orginalni [[portal]] i [[rozeta]]. Glavni [[brod (arhitektura)|brod]] je dug 106 metara i iznenađujuće je gol, ispunjen samo mističnim svjetlom, što je karakteristika cistercitske arhitekture. U [[transept]]u se nalaze dvije monumentalne kraljevske grobnice, kapela sv. Bernarda i Kraljevski panteon. U Panteonu iz [[13. vijek]]a sahranjene su kraljice Portugala te neidentificirani kraljevići. Najljepša od njih je grobnica kraljice Urraca od Kastilje (žena Afonsa II) čiji je romanički sarkofag ukrašen ležećim portretom kraljice na poklopcu i reljefima apostola ispod lučne galerije, ožalošćenog kralja s djecom i Krista sa simbolima četiri evanđelista. Kapela sv. Bernarda ([[17. vijek]]) u južnom transeptu je ukrašena reljefima "Smrti sv. Bernarda" koji se smatraju najboljim djelom monaha Alcobaça. Na suprotnim krajevima kapele nalaze se grobovi Afonsa I i Afonsa II. Od ostalih znamenitosti ističu se manuelinska sakristija ([[16. vijek]]), soba kraljeva s bistama portugalskih kraljeva (17.-[[18. vijek]]), te klaustar tišine koji je jedan od najvećih u Europi s gotičkom natkrivenom fontanom u kojoj je [[renesansa|renesansni]] bazen ([[16. vijek]]). <gallery> file:Facade of Igreja abacial, Mosteiro de Alcobaça 29.jpg|<center>Fasada crkve Datoteka:Nave of Igreja abacial, Mosteiro de Alcobaça 74.jpg|<center>Glavni brod crkve prema oltaru file:Second floor, Cloister of D. Dinis 72.jpg|<center>Klaustar tišine file:Lavabo do Mosteiro de Alcobaça 33.jpg|<center>Renesansni bazen u klaustarskoj fontani </gallery> == Izvori == {{commonscat|Mosteiro de Alcobaça}} {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.monumentos.pt/Monumentos/usercontrols/Pdf.aspx?Ipas=4719&Type=FICHAIPA Real Abadia de Santa Maria de Alcobaça]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} na stranicama Portugalskog ureda za nacionalnu baštinu (''Direcção Geral dos Edifícios e Monumentos Nacionais'') {{pt}} * [http://www.pbase.com/joseelias/mosteiro_de_alcobaca Fotografije samostana Alcobaça] {{en icon}} * [http://www.paradoxplace.com/Photo%20Pages/Portugal/Alcobaca/Alcobaca.htm Adrian Fletcher’s ''Paradoxplace'' Alcobaça Pages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070121173639/http://www.paradoxplace.com/Photo%20Pages/Portugal/Alcobaca/Alcobaca.htm |date=2007-01-21 }} {{en icon}} * [http://www.alcobaca.no.sapo.pt Alcobaça (fotografije)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160326114710/http://alcobaca.no.sapo.pt/ |date=2016-03-26 }} {{Svjetska baština u Portugalu}} {{coord|39|32|54|N|8|58|48|W|region:PT_type:landmark|display=title}} [[Kategorija:Cistercitski samostani]] [[Kategorija:Crkve u Portugalu]] [[Kategorija:Gotički samostani]] [[Kategorija:Svjetska baština u Portugalu]] mt103elv9ngk9diptdh6w26pj5wgodx 0 211357 42716450 42716321 2026-11-05T13:42:08Z Zavičajac 76707 42716450 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:394 baul-singers-sml.jpg|mini|Pjevanje [[Bauli|Baula]], [[Bangladeš]]]] '''Popis nematerijalne svjetske baštine u Aziji i Oceaniji''' čini [[UNESCO]]-va [[nematerijalna svjetska baština]] država [[Azija|Azije]] i [[Oceanija|Oceanije]], prema abecednom redu i godini upisa. === [[Lista nematerijalne svjetske baštine u arapskim zemljama Azije]] === === {{flag|Afganistan}} === * 2022. - [[Svila|Tradicionalna proizvodnja svile]] * 2022. - [[Proslava sunca i topline života]] * 2024. - [[Rubab]] * 2024. - [[Novruz]] * 2025. - [[Behzadov stil minijaturne umetnosti]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/afghanistan-AF UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Afganistanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flag|Australija}}<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/australia-AU UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Australiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === === {{flag|Bahrein}} === * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2021. - [[Fjiri]] * 2022. - [[Datulja]] * 2024. - [[Hena]] * 2024. - [[Bisht]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/bahrain-BH UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Bahrein - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|BAN}} === * 2013. - [[Baulske pjesme]] * 2016. - [[Mangal Shobhajatra]] * 2017. - [[Shital Pati]] * 2023. - [[Jamdani]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/bangladesh-BD UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Bangladešu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flag|Brunej}} === * 2024. - [[Kebaja]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/brunei-darussalam-BN UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Bruneju - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|BUT}} === * 2008. - [[Ples s maskama]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/bhutan-BT UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Butanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> [[Datoteka:The Rustavi Choir performs Gurian songs.JPG|mini|[[Gruzijsko polifonijsko pjevanje]]]] === {{flagcountry|FIL}} === * 2008. - [[Darangen]] * 2008. - [[Hudhud]] * 2015. - [[Rituali i igre povlačenja]] * 2019. - [[Buklog]] * 2021. - [[Škola živih tradicija]] * 2023. - [[Pina]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/philippines-PH UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Filipinima - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|IND}} === [[Datoteka:An Ramlila Actor In The Role of Ravana.jpg|mini|Izvedba epa [[Ramajana]], [[Ramlila]], [[Indija]]]] * 2008. - [[Ramlila]] * 2008. - [[Vede]] * 2008. - [[Kutijatam]] * 2009. - [[Raman]] * 2010. - [[Mudijetu]] * 2010. - [[Kalbelia]] * 2010. - [[Chhau]] * 2012. - [[Ladakh]] * 2013. - [[Sankirtana]] * 2014. - [[Pomagala od kositra i bakra]] * 2016. - [[Joga]] * 2017. - [[Kumb mela]] * 2021. - [[Durga Puja]] * 2021. - [[Garba]] * 2024. - [[Novruz]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/india-IN UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Indiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> [[Datoteka:COLLECTIE TROPENMUSEUM Portret van Si Boendri voor een wand met een collectie krissen en klewangs Atjeh TMnr 60022756.jpg|mini|Kolekcija [[kris]]ova na fotografiji iz [[Indonezija|Indonezije]] iz 1893. god.]] === {{flagcountry|INDN}} === * 2008. - [[Vajang]] * 2008. - [[Kris]] * 2009. - [[Batik]] * 2010. - [[Angklung]] * 2011. - [[Saman]] * 2012. - [[Noken]] * 2015. - [[Balijski ples]] * 2017. - [[Pinisi]] * 2019. - [[Pencak Silat]] * 2020. - [[Pantun]] * 2021. - [[Gamelan]] * 2023. - [[Jamu]] * 2024. - [[Reog Ponorogo]] * 2024. - [[Balafon i kolingtan]] * 2024. - [[Kebaja]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/indonesia-ID UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Indoneziji - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> [[File:Karbala 2017 (6).jpg|mini|Iračko gostoprimstvo - Karbala 2017.]] === {{flag|Irak}} === * 2008. - [[Makam]] * 2016. - [[Kidr Elias]] * 2019. - [[Iračko gostoprimstvo]] * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2021. - [[Al-Naoor]] * 2022. - [[Datulja]] * 2023. - [[Graviranje|Graviranje na metalima]] * 2023. - [[Al Mudhif]] * 2024. - [[Hena]] * 2024. - [[Novruz]] * 2025. - [[Zafa|Zafa u tradicionalnom venčanju]] * 2025. - [[Kajal (kozmetika)|Arapski kohl]] * 2025. - [Al-Muhaibis]] * 2025. - [[Bisht]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/iraq-IQ UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Iraku - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|IRN}} === * 2009. - [[Radif]] * 2009. - [[Novruz]] * 2010. - [[Bakšijska muzika]] * 2010. - [[Pahlevani]] i [[Zurhanei]] * 2010. - [[Tazīje]] * 2010. - [[Vezenje tepiha u Farsu]] * 2010. - [[Vezenje tepiha u Kašanu]] * 2011. - [[Naqali]] * 2011. - [[Izgradnja i jedrenje lendž brodovima]] * 2012. - [[Kališujanski rituali]] * 2016. - [[Lavaš]] * 2017. - [[Kamancha]] * 2017. - [[Chogān]] * 2019. - [[Dotār]] * 2020. - [[Minijaturna umjetnost]] * 2020. - [[Samostan svetog Tadeja|Hodočašće u manastir Svetog Apostola Tadeja]] * 2020. - [[Očuvanje kaligrafije u Iranu]] * 2022. - [[Svila|Tradicionalna proizvodnja svile]] * 2022. - [[Proslava sunca i topline života]] * 2022. - [[Ručna umjetnost u turkmenskom stilu]] * 2022. - [[Oud]] * 2022. - [[Iftar]] * 2023. - [[Tezhib]] * 2023. - [[Sadeh]] * 2024. - [[Mehregan]] * 2024. - [[Rubab]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/iran-islamic-republic-of-IR UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Iranu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> [[Datoteka:Kabuki Doll Muikamachi Hyuga Honjo 2009.JPG|mini|[[Kabuki]] kazalište, [[Japan]]]] [[Datoteka:Woman playing traditional Ainu instrument.jpg|mini|[[Ainu]] glazbenica na sjeveru [[Japan]]a]] === {{flagcountry|JAP}} === * 2008. - [[Kabuki]] * 2008. - [[Bunraku]] * 2008. - [[Nogaku]] * 2009. - [[Ainu|Tradicionalna igra Ainu naroda]] * 2009. - [[Daimokutate]] * 2009. - [[Dainihido Bugaku]] * 2009. - [[Žetvena molitva u Akiu]] * 2009. - [[Hajahine Kagura]] * 2009. - [[Oku-noto no Aenokoto]] * 2009. - [[Ojija-čijimi, Ekigo-jofu]] * 2009. - [[Gagaku]] * 2010. - [[Yuki-tsumugi]] * 2010. - [[Kumiodori]] * 2011. - [[Sada šin noh]] * 2011. - [[Presađivanje riže u Mibu]] * 2012. - [[Nachi no Dengaku]] * 2013. - [[Vahoku]] * 2014. - [[Vahi]] * 2016. - [[Jama Hoko Jatai]] * 2018. - [[Raiho-shin]] * 2020. - [[Očuvanje drvene arhitekture u Japanu]] * 2022. - [[Furju-odor]] * 2024. - [[Sake sa koji kalupom u Japanu]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/japan-JP UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Japanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|JEM}} === * 2008. – [[Pjesma Sana]] * 2021. – [[Arapska kaligrafija]] * 2022. – [[Datulja]] * 2023. – [[Graviranje|Graviranje na metalu]] * 2024. – [[Hena]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/yemen-YE UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Jemenu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|JOR}} === * 2008. - [[Petra|Kulturni prostor Beduina u Petri i Wadi Rum]] * 2088. - [[As-Samer in Jordan]] * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2022. - [[Datulja]] * 2022. - [[Al-masnaf]] * 2024. - [[Hena]] * 2024. - [[Arapska kafa]] * 2025. - [[Zafa|Zafa u tradicionalnom venčanju]] * 2025. - [[Stablo Al-Mihrass]] * 2025. - [[Kajal (kozmetika)|Arapski kohl]] * 2025. - [[Bisht]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/jordan-JO UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Jordanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.septembar 2026.]</ref> [[Datoteka:Petra via delle facciate HPIM3588.JPG|mini|[[Beduini]] u [[Petra|Petri]], [[Jordan]]]] [[File:Muhammad ibn Pir Ahmad al-shahir bi-Ibn Arghun al-Shirazi - Text Page with Dedication to the Ottoman Sultan Selim I - Walters W5912A - Full Page.jpg|mini|Arapska kaligrafija]] === {{flag|Južna Koreja}} === [[Datoteka:Korean Royal Ancestral Ritual Music-Jongmyo Jeryeak-01.jpg|mini|Izvedba ceremonije [[Jongmyo Jerye]] u [[Jongmyo]]u]] * 2008. - [[Gangneung Danoje]] * 2008. - [[Pansori]] * 2008. - [[Jongmyo ritual]] * 2009. - [[Yeongsanjae]] * 2009. - [[Namsadang Nori]] * 2009. - [[Jeju Chilmeoridang Yeongdeunggut]] * 2009. - [[Ganggangsullae]] * 2009. - [[Keojongmu]] * 2010. - [[Sokolarstvo]] * 2010. - [[Daemokjang]] * 2010. - [[Gagok]] * 2011. - [[Jultagi|hodanje preko užeta]], * 2011. - [[Taekyeon]] * 2011. - [[Tkanje Mosi]] * 2012. - [[Arirang]] * 2013. - [[Kimjang]] * 2014. - [[Nongak]] * 2015. - [[Rituali i igre povlačenja]] * 2016. - [[Jeju haenyeo]] * 2018. - [[Ssirum]] * 2020. - [[Jeondeunghoe]] * 2022. - [[Talchum]] * 2022. - [[Džang kultura]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/republic-of-korea-KR UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Južnoj Koreji - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|KMB}} === [[Datoteka:Blessing Dance 7.jpg|mini|[[Kambodžanski kraljevski balet]]]] * 2008. - [[Kambodžanski kraljevski balet]] * 2008. - [[Kmerski teatar sjena]] * 2015. - [[Rituali i igre povlačenja]] * 2016. - [[Čapei dang veng]] * 2018. - [[Lon Kol Vat Svay Andet]] * 2022. - [[Kun Lbokator]] * 2022. - [[Krama]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/cambodia-KH UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Kambodži - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|KAT}} === * 2015. - [[Medžlis]] * 2021. - [[Sokolarstvo]] * 2022. - [[Datulja]] * 2024. - [[Hena]] * 2024. - [[Arapska kafa]] * 2024. - [[Bisht]] * 2025. - [[Tradicionalno tkanje Al Sadu]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/qatar-QA UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Kataru - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|KAZ}} === * 2014. - [[Jurta|Jurta]] * 2014. - [[Dombra kuj]] * 2015. - [[Ajtiš]] * 2016. - [[Lavaš]] * 2016. - [[Kureši]] * 2017. - [[Asik]] * 2018. - [[Proljetni obredi uzgajivača konja]] * 2018. - [[Dede Korkut Kitabı]] * 2020. - [[Togizqumalak]] * 2021. - [[Sokolarstvo]] * 2022. - [[Nasredin-hodža|Usmena tradicija o Nasrudin hodži]] * 2022. - [[Orteke]] * 2024. - [[Novruz]] * 2024. - [[Betashar]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/kazakhstan-KZ UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Kazahstanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|KIN}} === [[Datoteka:Kunqu Mudanting Scene.jpg|mini|[[Kunku opera]], [[Kina]]]] [[Datoteka:Calligrapher Yiheyuan.jpg|mini|[[Kineska kaligrafija]]]] [[File:Acupuncture, figure showing points for application of needles Wellcome M0014704.jpg|mini|Akupunktura, prikaz tačaka]] * 2008. - [[Urtiin Duu]] * 2008. - [[Uyghur Muqam]] * 2008. - [[Gukuin]] * 2008. - [[Kunku]] * 2009. - [[Jueju]] * 2009. - [[Ksian]] * 2009. - [[Xuan papir]] * 2009. - [[Pečenje okamina]] * 2009. - [[Mazu]] * 2009. - [[Festival zmajevskog broda]] * 2009. - [[Nanjing Junjin]] * 2009. - [[Kineski pečat]] * 2009. - [[Svilarstvo u Kini]] * 2009. - [[Regong]] * 2009. - [[Nanyin]] * 2009. - [[Khoomei]] * 2009. - [[Manas]] * 2009. - [[Huaer]] * 2009. - [[Velika pjesma etničke skupine Dong]] * 2009. - [[Gesar]] * 2009. - [[Farmerski ples kineskih Koreanaca]] * 2009. - [[Kineska arhitektura od drveta]] * 2009. - [[Kineska umjetnost rezanja papira]] * 2009. - [[Kineska kaligrafija]] * 2009. - [[Kineski drvorez]] * 2009. - [[Li tkanina]] * 2009. - [[Kineska tradicionalna lučna mostogradnja]] * 2009. - [[Qiang]] * 2010. - [[Meshrep]] * 2010. - [[Kineska džunka]] * 2010. - [[Kinesko tiskanje pomičnim drvenim slovima]] * 2010. - [[Akupunktura]] * 2010. - [[Pekinška opera]] * 2011. - [[Hezhen Yimakan]] * 2011. - [[Kinesko kazalište sjenki]] * 2013. - [[Zhusuan]] * 2016. - [[Dvadeset četiri solarna pojma]] * 2018. - [[Sova rigpe]] * 2020. - [[Taijikuan]] * 2020. - [[Ong kun]] * 2022. - [[Prerada čaja u Kini]] * 2024. - [[Kineski drveni lučni mostovi]] * 2024. - [[Kiang]] * 2024. - [[Li tehnika tekstila]] * 2024. - [[Proljetni festival u Kini]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/china-CN UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Kini - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flag|Kirgistan}} === * 2008. - [[Akini]] * 2012. - [[Kirgistanski tepisi]], umješnost proizvodnje kirgiških vezenih tepiha * 2013. - [[Kirgistanska epska trilogija]] * 2014. - [[Jurta]] * 2015. - [[Aitiš]] * 2016. - [[Lavaš]] * 2017. - [[Kok boru]] * 2019. - [[Al kalpak]] * 2020. - [[Toguz Korgul]] * 2021. - [[Sokolarstvo]] * 2021. - [[Nomadske igre]] * 2022. - [[Nasredin-hodža|Usmena tradicija o Nasrudin hodži]] * 2023. - [[Eleček]] * 2023. - [[Porodiljska njega]] * 2024. - [[Novruz]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/kyrgyzstan-KG UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Kirgistanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|Kuvajt}} === * 2020. - [[Al Sadu]] * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2022. - [[Al Sadu edukativni program]] * 2022. - [[Datulja]] * 2024. - [[Hena]] * 2025. - [[Divanija]] * 2025. - [[Bisht]] * 2025. - [[Tradicionalno tkanje Al Sadu]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/kuwait-KW UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Kuvajtu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> [[File:Khenesarong.jpg|mini|Sviranje na [[ken]]]] === {{flag|Laos}} === * 2017. - [[Ken]] * 2023. - [[Naga]] * 2024. - [[Fonelamvonglao]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/lao-people-s-democratic-republic-LA UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Laosu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|LBN}} === * 2014. - [[Al Zadžal]] * 2014. - [[Arapska kaligrafija]] * 2014. - [[Al Manuke]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/lebanon-LB UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Libanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> [[File:Arabic coffee on a session.jpg|mini|Svečano pripremanje arapske kafe]] === {{flagcountry|MALE}} === * 2008. - [[Mak Jong]] * 2018. - [[Dondang Sayang]] * 2019. - [[Silat]] * 2020. - [[Pantun]] * 2020. - [[Ong Čun]] * 2021. - [[Songket]] * 2023. - [[Mek Mulung]] * 2024. - [[Kultura doručka u Maleziji]] * 2024. - [[Kebaja]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/malaysia-MY UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Maleziji - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flag|Mikronezija}} === * 2021. - [[Karolinska navigacija]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/micronesia-federated-states-of-FM UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Mikroneziji - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|MNG}} === * 2008. - [[Urtiin Du]] * 2008. - [[Morin khur]] * 2009. - [[Tsuur]] * 2009. - [[Mongol Tuli]] * 2009. - [[Mongol Bijelge]] * 2010. - [[Sokolarstvo]] * 2010. - [[Khemei]] * 2010. - [[Nadam]] * 2011. - [[Limbe]] * 2013. - [[Mongolska kaligrafija]] * 2013. - [[Mongol ger]] * 2015. - [[Ritual navođenja deva]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/mongolia-MN UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Mongoliji - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flag|Novi Zeland}}<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/new-zealand-NZ UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Novom Zelandu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === === {{flagcountry|OMA}} === * 2010. - [[Al barah]] * 2012. - [[Al azi]] * 2012. - [[Al-Taghrooda]] * 2014. - [[Al Ajala]] * 2015. - [[Al Razfa]] * 2015. - [[Medžlis]] * 2018. - [[Konj i kamila Ardhah]] * 2020. - [[Deva|Trke kamila]] * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2022. - [[Alheda]] * 2022. - [[Datulja]] * 2022. - [[Al kanjar]] * 2023. - [[Hares]] * 2024. - [[Hena]] * 2024. - [[Arapska kafa]] * 2024. - [[Brod za obuku jedara]] * 2025. - [[Bisht]] * 2025. - [[Kajal (kozmetika)|Arapski kohl]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/oman-OM UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Omanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|PAL}} === * 2008. - [[Hikaye]] * 2021. - [[Palestinski vez]] * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2022. - [[Datulja]] * 2023. - [[Graviranje|Graviranje na metalima]] * 2023. - [[Dabkeh]] * 2024. - [[Hena]] * 2024. - [[Nabulsi]] * 2025. - [[Kajal (kozmetika)|Arapski kohl]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/state-of-palestine-PS UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Palestini - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flag|Papua Nova Gvineja}}<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/papua-new-guinea-PG UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Papui Novoj Gvineji - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === === {{flagcountry|RUS}} === Vidi [[Lista nematerijalne svjetske baštine u Evropi]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/russian-federation-RU UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Rusiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. 11. 2022.]</ref> === {{flagcountry|SAU}} === * 2015. - [[Alardah Alnadždija]] * 2015. - [[Medžlis]] * 2016. - [[Almezmar]] * 2017. - [[Al kat Al Asiri]] * 2020. - [[Al Sadua]] * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2021. - [[Sokolarstvo]] * 2022. - [[Alheda]] * 2022. - [[Datulja]] * 2022. - [[Kavlani kafa]] * 2023. – [[Graviranje|Graviranje na metalu]] * 2023. - [[Hares]] * 2024. - [[Semsemia]] * 2024. - [[Hena]] * 2024. - [[Arapska kafa]] * 2024. - [[Taif ruže]] * 2025. - [[Zafa|Zafa u tradicionalnom venčanju]] * 2025. - [[Bisht]] * 2025. - [[Tradicionalno tkanje Al Sadu]] * 2025. - [[Kajal (kozmetika)|Arapski kohl]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/saudi-arabia-SA UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Saudijskoj Arabiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|SIN}} === * 2020. - [[Houker kultura]] * 2024. - [[Kebaja]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/singapore-SG UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Singapuru - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|SIR}} === * 2018. - [[Igra sjenki]] * 2019. - [[Damaska ruža u Al mrahu]] * 2021. - [[Sokolarstvo]] * 2021. - [[Al-Kudud al-Halabija]] * 2022. - [[Oud]] * 2023. - [[Sirijsko puhanje stakla]] * 2024. - [[Izrada sapuna u Alepu]] * 2025. - [[Bisht]] * 2025. - [[Kajal (kozmetika)|Arapski kohl]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/syrian-arab-republic-SY UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Siriji - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> * 2025. - [[Bisht]] === {{flagcountry|SJKOR}} === * 2014. - [[Arirang]] * 2015. - [[Kimči]]ja * 2018. - [[Sirum|Tradicionalno korejsko rvanje]] * 2022. - [[Rengmion]] * 2024. - [[Korejski kostim]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/democratic-people-s-republic-of-korea-KP UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Sjevernoj Koreji - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flag|Tadžikistan}} === * 2008. - [[Šašmakom muzika]] * 2016. - [[Oši palav]] * 2018. - [[Kakan]] * 2022. - [[Nasredin-hodža|Usmena tradicija o Nasrudin hodži]] * 2022. - [[Svila|Tradicionalna proizvodnja svile]] * 2023. - [[Tezhib]] * 2023. - [[Sadeh]] * 2023. - [[Izrade atlasa i adraskih tkanina]] * 2024. - [[Mehregan]] * 2024. - [[Rubab]] * 2024. - [[Novruz]] * 2025. - [[Kultura Sumanak kuhinje]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/tajikistan-TJ UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Tadžikistanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flag|Tajland}} === * 2018. - [[Kon]] * 2019. - [[Nuad tai]] * 2021. - [[Plesni teatar Nora]] * 2023. - [[Songkran]] * 2024. - [[Tomium kung]] * 2024. - [[Kebaja]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/thailand-TH UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Tajlandu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|TON}} === * 2008. - [[Lakalaka]] === {{flag|Turkmenistan}} === * 2015. - [[Gorogli]]ja * 2017. - [[Kuštdepdi]] * 2019. - [[Turkmenski tepih]] * 2021. - [[Dutar]] * 2022. - [[Nasredin-hodža|Usmena tradicija o Nasrudin hodži]] * 2022. - [[Svila|Tradicionalna proizvodnja svile]] * 2022. - [[Ručna umjetnost u turkmenskom stilu]] * 2023. - [[Akhal-Teke]] * 2024. - [[Novruz]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/turkmenistan-TM UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Turkmenistanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|TUR}} === Vidi [[Lista nematerijalne svjetske baštine u Evropi]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/trkiye-TR Nematerijalna svjetska baština u Turskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. 11. 2024.]</ref> === {{flagcountry|UAE}} === * 2011. - [[Al Sadu]] * 2012. - [[Al Tagruda]] * 2014. - [[Al Ajala]] * 2015. - [[Al Razfa]] * 2015. - [[Medžlis]] * 2017. - [[Al Azi]] * 2020. - [[Al Aflaj]] * 2020. - [[Deva|Trke kamila]] * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2021. - [[Sokolarstvo]] * 2022. - [[Alheda]] * 2022. - [[Al tali]] * 2022. - [[Datulja]] * 2023. - [[Hares]] * 2024. - [[Arapska kafa]] * 2024. - [[Hena]] * 2025. - [[Tradicionalno tkanje Al Sadua]] * 2025. - [[Bisht]] * 2025. - [[Kajal (kozmetika)|Arapski kohl]] * 2025. - [[Al Ahalla]] * 2025. - [[Zafa|Zafa u tradicionalnom venčanju]] * 2025. - [[Program zaštite za Al Sadu]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/united-arab-emirates-AE UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u UAE - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|UZB}} === * 2008. - [[Šašmakom]] * 2008. - [[Kulturni prostor distrikta Boysun]] * 2009. - [[Katta Ashula]] * 2014. - [[Askiya]] * 2016. - [[Palov]] * 2017. - [[Margilan]] * 2019. - [[Korazm]] * 2020. - [[Minijaturna umjetnost]] * 2021. - [[Bakši]] * 2022. - [[Nasredin-hodža|Usmena tradicija o Nasrudin hodži]] * 2022. - [[Svila|Tradicionalna proizvodnja svile]] * 2023. - [[Iftar]] * 2023. - [[Tezhib]] * 2023. - [[Umjetnosz keramike u Uzbekistanu]] * 2023. - [[Rubab]] * 2024. - [[Novruz]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/uzbekistan-UZ UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Uzbekistanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|VAN}} === [[Datoteka:Sand drawing, Vanuatu.jpg|mini|[[Vanuatu]] crtež u pijesku]] * 2008. - Crtanje u pijesku naroda [[Vanuatu]] === {{flagcountry|VIJ}} === * 2008. - [[Gong|Gong kulture]] * 2008. - [[Na Nak]] * 2009. - [[Kuan Họ Bac Nin]] * 2009. - [[Ca tru]] * 2010. - [[Gióng]] * 2011. - [[Xoan]] * 2012. - [[Hung kraljevi]] * 2012. - [[Muzika i pjevanje iz južnog Vijetnama]] * 2014. - [[Vi i Giam]] * 2015. - [[Rituali i igre povlačenja]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/viet-nam-VN UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Vijetnamu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{commonscat|Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity}} * [http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&pg=00011 UNESCO-v reprezentativni popis nematerijalne svjetske baštine] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Okeaniji|Oceanija i Azija]] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Aziji|Azija i Oceanija]] [[Kategorija:Liste svjetske baštine]] hjdml1m8bgyssq0a0wwivjxi4cuft5u 0 212720 42716469 42681214 2026-11-05T15:16:29Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716469 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Mayer Amschel Rothschild | slika = Amschel Mayer Rothschild.jpg|260px | opis_slike= Portret ''Mayera Amschela Rothschilda'' | ime_po_rođenju = | datum_rođenja = [[23. 2.|23. februar]], [[1744]]. | mjesto_rođenja = [[Frankfurt na Majni]], [[Kneževina Hessen-Kassel]] | datum_smrti = [[19. 9.|19. septembar]] [[1812]]. | mjesto_smrti = [[Frankfurt na Majni]], [[Kneževina Hessen-Kassel]] }} '''Mayer Amschel Rothschild''' ([[Frankfurt na Majni]], [[23. 2.|23. februar]] [[1744]]. - [[Frankfurt na Majni]], [[19. 9.|19. septembar]] [[1812]].) osnivač je [[Dinastija|dinastije]] [[Rothschild (porodica)|Rothschild]] koja je postala jedna od najmoćnijih [[bankarstvo|bankarskih]] porodica.<ref name=brit/> [[Sjedinjene Američke Države|Američki]] poslovni magazin ''Forbes'' ga je [[2005]]. postavio na 7 mjesto u svojoj anketi o 20 najutjecajnijih poslovnih ljudi svih vremena, usput su ga nazvali ''osnivačem međunarodnog bankarstva''. ''[[Rothschild (porodica)|Rothschildi]]'' već nekih 200 godina vrše velik utjecaj na [[Ekonomija|ekonomsku]], a posredno i [[Politika|političku]] [[historija|historiju]] - [[Evropa|Evrope]] i [[svijet]]a.<ref name=brit/> == Biografija == Njegovi preci, [[nemačka|njemački]] [[jevreji|židovi]] živjeli su po danas znanim podatcima, barem od sredine [[16. vijek]]a. u [[jevreji|židovskom]] getu u [[Frankfurt na Majni|Frankfurtu]], u ulici ''Judengasse''. Kuće u ''Judengasseu'' tada nisu imale kućne brojeve, već razne oznake ( štitove - ''Schild''). Porodica ''Mayer'' živjela je generacijama u kući ''Haus zum Roten Schild'' (Kuća kod crvenog štita) po njoj su dobili ime ''Rothschild''.<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/510613/Rothschild-family |title = ''Rothschild family'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 20. 02. 2013}}</ref> [[1664]]. porodica se preselila u ''Haus zur Hinterpfann'' (u Judengasse) u kojoj je otac Amschela Mayera, ''Amschel Moses Rothschild'' imao dućan (zalogajnicu) i trgovinu kovanicama. Roditelji su Mayera namjeravali odškolovati za [[rabin]]a, ali kako su nenadano umrli Mayer je prekinuo školovanje i prihvatio se porodičnog posla.<ref name=brit/> Bankarstvu se učio kod ''Wolfa Jakoba Oppenheima'' u [[Hamburg]]u, u Frankfurt se vratio [[1763]]. i obnovio očevu mjenjačnicu i trgovinu kovanicama (u to doba u opticaju su bili vrlo različiti zlatnici i kovani novci), uspio je steći povjerenje [[princ]]a [[Wilhelm I., od Hessen-Kassela|Wilhelma od Hessena]], koji mu je postao pokrovitelj. ''Mayerov'' posao se povećao, kad se počeo baviti čisto bankarskim poslovima za 'princa Wilhelma, koji je [[1785]]. postao [[Wilhelm I., od Hessen-Kassela|Wilhelma I.]] [[grof]] vladar [[Kneževina Hessen-Kassel|Kneževine Hessen-Kassel]]. Poslovno je osobito ojačao nakon [[Francuska revolucija|Francuske revolucije]], kada su preko njegove banke, išle isplate iz [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Britanije]] za plaće [[Hessen|hesenske]] vojske. Na početku [[19. vijek]]a ''Mayer Rothschild Amschel'' je toliko ojačao svoju poziciju glavnog međunarodnodnog bankara, vladarske kuće ''Wilhelma I.'' , da je počeo izdavati vlastite međunarodne zajmove, koristivši pritom kapital od grofa [[Wilhelm I., od Hessen-Kassela|Wilhelma I.]] [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] je [[1806]]. zauzeo [[Hessen]], kao protumjeru zbog ''Wilhelmove'' podrške [[Pruska|Prusiji]]. ''Grof Wilhelm'' pobjegao je u [[Schleswig-Holstein]], ali to nije nimalo utjecalo na ''Rothschildove'' poslove, on je nastavio poslovati kao njegov bankar, proširivši posao na investiranje u financijske fondove u [[London]]u. Ratne prilike su mu čak išle na ruku, jer je profitirao od (ilegalnog) uvoza kolonijalne robe (preko Engleske) i tako ušao u rizični posao kršenja [[Napoleon Bonaparte|Napoleonove]] kontinentalne blokade.<ref name=brit/> === Osnivanje [[dinastija|Dinastije]] Rothschild === [[Datoteka:Haus der Rothschilds in der Frankfurter Judengasse.jpg|mini|220px|left|Kuća Rotschild u Judengasse]] ''Mayer Amschel Rothschild'' najpoznatiji je po tome što je svojih pet sinova, rasporedio u pet različitih država, i time omogućio porodici [[Rothschild]] nesmetano poslovanje u tadašnjoj vrlo podjeljenoj i zaraćenoj [[Evropa|Evropi]]. Sve je počelo sa trećim sinom [[Nathan Mayer Rothschild|Nathanom Mayererom Rothschildom]] kojeg je [[1798]]. poslao je u [[Engleska|Englesku]], da radi na uvozu tekstila, sa 20 000 [[Britanska funta|£]] kapitala. Tim je novcem on osnovao prvu inozemnu filijalu [[Rothaschild (porodica)|Porodice Rothaschild]]. ''Nathan'' je dobio britansko državljanstvo [[1804]]., i osnovao banku u [[london]]skom Cityu, koja je vrlo brzo postala jedna od najmoćnijih financijskih institucija Evrope - [[N. M. Rothschild & Sons]]. [[1810]]. ''Mayer Amschel Rothschild'', sklopio je formalni partnerski ugovor s svoja tri najstarija sina. Najmlađeg sina [[Jakob Mayer Rothschild|Jakoba Mayera]] poslao je u [[Pariz]] [[1811]]., da tako ojača sposobnost porodice da rade po cijeloj [[Evropa|Evropi]], bez obzira na političke prilike. To im je omogućilo da kreditiraju britansku [[Arthur Wellesley, vojvoda od Wellingtona|Wellingtononovu]] vojsku u [[Portugal]]u (za [[Napoleonski ratovi|Napoleonskih ratova]]), na ime toga domogli su se velike količina zlata u ime britanske vlade. Najstariji sin [[Amschel Mayer Rothschild|Amschel Mayer]], ostao je u [[Frankfurt na Majni|Frankfurtu]], u kojem je preuzeo ''Frankfurtsku banku''. Sina [[Salomon Mayer Rothschild|Salomona]] poslao je u [[Beč]], da osigura poslovanje po [[Austro-Ugarska|Austro-Ugarskoj]], a [[Carl Mayer Rothschild|Carla Mayera]] u [[Napulj]] (tada bogatiji i utjecajniji grad od sjeverno talijanskih gradova) da pokrije poslove po talijanskim državama. ''Mayer Amschel Rothschild'', umro je 19. septembra, [[1812]]. u Frankfurtu, [[1817]]. posthumno je dobio [[plemstvo|plemićku]] [[titula|titulu]] od [[Austrijsko Carstvo|austrijskog]] [[car]]a.<ref>Amos Elon (1996). Founder: Meyer Amschel Rothschild and His Time. HarperCollins. {{ISBN|0002557061}}. str.153.</ref> === Djeca === ''Mayer Amschel Rothschild'', oženio se sa ''Guttle Schnapper'' [[29. 8.|29. augusta]] [[1770]].<ref>Amos Elon (1996). Founder: Meyer Amschel Rothschild and His Time. HarperCollins. {{ISBN|0002557061}}.str.66.</ref> U braku su imali devetoro djece: # ''Schönche Jeannette Rothschild'' ([[1771]]. - [[1859]]) - udana za ''Benedikta Mosesa Wormsa'' (1772.-1824.) # [[Amschel Mayer Rothschild]] ([[1773]]. - [[1855]].) <ref name=brit/> # [[Salomon Mayer Rothschild]] ([[1774]]. - [[1855]].) - osnivač [[Austro-Ugarska|austrijskog]] ogranka porodice Rothschild. # [[Nathan Mayer Rothschild]] ([[1777]]. - [[1836]].) - osnivač [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanskog]] ogranka porodice Rothschild. # ''Isabella Rothschild'' (2. jun 1781. - 1861.) # ''Babette Rothschild'' (29. august 1784. -16. mart 1869.) # [[Carl Mayer Rothschild]] ([[1788]]. - [[1855]].) - osnivač [[Italija|talijanskog]] ogranka Rothschild iz Napulja. # Julie Rothschild (1790. - 1815.) # ''Henriette Rothschild'' (1791.-1866.) udana za ''Abrahama Montefiorea'' (1788.-1824.) # [[Jakob Mayer Rothschild]] ([[1792]]. - [[1868]].) - osnivač [[Francuska|francuskog]] ogranka porodice Rothschild. == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/510613/Rothschild-family ''Rothschild family'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} * [http://www.rothschildarchive.org/ Arhiva porodice Rothschild] {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{en icon}} {{Lifetime|1744|1812|Mayer Amschel Rothschild}} [[Kategorija:Porodica Rothschild]] [[Kategorija:Biografije, Njemačka]] clxs1014uasbz56702txwnrjcrzzv0u 0 214184 42716537 42689380 2026-11-05T18:27:23Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716537 wikitext text/x-wiki '''Microsoft Word''' (skr. '''MS Word''') je [[tekstualni procesor]] kojeg je razvio [[Microsoft]]. Prvenstveno je izdat 1983. pod imenom ''Multi-Tool Word'' za [[Xenix]] sisteme.<ref name="PCHistory">{{Cite book|first=Roy|last=A. Allen|title=A History of the Personal Computer: The People and the Technology|date=October 2001|publisher=Allan Publishing|edition=1st edition|isbn=978-0-9689108-0-1|url=http://www.archive.org/details/A_History_of_the_Personal_Computer|chapter=Chapter 12: Microsoft in the 1980's|chapterurl=http://www.archive.org/download/A_History_of_the_Personal_Computer/eBook12.pdf|pages=12/25–12/26|accessdate=2010-11-07}}</ref><ref>{{cite web|url=http://office.microsoft.com/en-us/help/HA101996251033.aspx|title=Microsoft Office online, Getting to know you...again: The Ribbon}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.historyofbranding.com/microsoft.html|title=The history of branding, Microsoft history|access-date=2015-05-17|archive-date=2009-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20090528002301/http://www.historyofbranding.com/microsoft.html}}</ref> Naknadne verzije su kasnije napisane za nekoliko ostalih platformi uključujući [[IBM PC]]-eve koji su pokretali [[DOS]] (1983), [[Apple Macintosh]] koji je pokretao [[Mac OS]] (1985), [[AT&T Unix PC]] (1985), [[Atari ST]] (1988), [[SCO Unix]] (1994), [[OS/2]] (1989), te [[Microsoft Windows]] (1989). Komercijalne verzije Worda su licencirane kao samostalan proizvod ili kao komponenta [[Microsoft Office]]a, [[Windows RT]]a ili prekinutog [[Microsoft Works]]a. Freeware izdanja Worda su [[Microsoft Word Viewer]] i [[Office Online]], od kojih oba imaju ograničene mogućnosti. == Historija == {{Glavni|Historija Microsoft Worda}} === Porijeklo i rast === Godine 1981. Microsoft je zaposlio [[Charles Simnnyi|Charlesa Simonyia]], prvobitnog razvojnika [[Bravo (softver)|Bravo]]a, prvog [[GUI]] [[tekstualni procesor|tekstualnog procesora]], koji je razvijen u [[PARC (kompanija)|Xerox PARC]].<ref name="pcworld_word25">{{cite news | url=http://www.pcworld.com/article/152585/microsoft_word_turns_25.html | title=Microsoft Word Turns 25 | last=Edwards | first=Benj | work=PC World | date=October 22, 2008 | accessdate=November 7, 2010 | archive-date=2012-07-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120704162738/http://www.pcworld.com/article/152585/microsoft_word_turns_25.html | dead-url=yes }}</ref> Simonyi je počeo rad na tekstualnom procesoru nazvanom ''Multi-Tool Word'' te je uskoro zaposlio [[Richard Brodie (programer)|Richard Brodie]]a, bivšeg Xeroxovog stažistu, koji je postao prvobitni softverski inženjer.<ref name="pcworld_word25"/><ref>{{Cite book| title=Microsoft First Generation | url=https://archive.org/details/microsoftfirstge00cher |first=Cheryl|last=Tsang | year=1999 | publisher=John Wiley & Sons | isbn=978-0-471-33206-0}}</ref><ref>{{cite web| url=http://blogs.msdn.com/rick_schaut/archive/2004/05/19/135315.aspx | title=Anatomy of a Software Bug |first=Rick|last=Schaut | date=May 19, 2004 | work=MSDN Blogs | accessdate=2. decembar 2006}}</ref> Microsoft je Multi-Tool Word za [[Xenix]]<ref name="pcworld_word25"/> i MS-DOS godine 1983.<ref name="infoworld_multi-tool_word">{{cite news | url=http://books.google.com/books?id=4S8EAAAAMBAJ&pg=PA10 | title=Mouse and new WP program join Microsoft product lineup | last=Markoff | first=John | work=InfoWorld | date=May 30, 1983 | page=10 | accessdate=November 7, 2010}}</ref> Its name was soon simplified to ''Microsoft Word''.<ref name="PCHistory"/> Besplatne demonstrativne kopije aplikacije su zapakovane sa novembarskim (1983) izdanjem ''[[PC World (magazin)|PC World]]'' magazina, bivajući prvi distribuirani disk sa [[magazin]]om.<ref name="PCHistory" /><ref name="NYTimes19930825">{{cite news | url=http://www.nytimes.com/1983/08/25/business/technologyandrew-pollack-computerizing-magazines.html | title=Computerizing Magazines | work=The New York Times | date=August 25, 1983 | accessdate=April 24, 2013 | last=Pollack | first=Andrew}}</ref> te godine, Microsoft je predstavio Word pokrenut na [[Windows]]u.<ref name="lemmons198312">{{cite news | url=http://archive.org/stream/byte-magazine-1983-12/1983_12_BYTE_08-12_Easy_Software#page/n49/mode/2up | title=Microsoft Windows | work=BYTE | date=December 1983 | accessdate=20 October 2013 | author=Lemmons, Phil | pages=48}}</ref> Za razliku od mnogih MS-DOS programa tog vremena, Microsoft Word je bio dizajniran da se koristi sa mišem.<ref name="infoworld_multi-tool_word"/> Reklame su prikazivale [[Microsoft Mouse]], prikazivale Word kao [[WYSIWYG]], prozorski procesor teksta sa mogućnoti vraćanja izmjena i prizkazivanja podebljanog, nakošenog i podvučenog teksta,<ref name="byte198312">{{cite news | url=http://archive.org/stream/byte-magazine-1983-12/1983_12_BYTE_08-12_Easy_Software#page/n89/mode/2up | title=Undo. Windows. Mouse. Finally. | work=BYTE | date=December 1983 | accessdate=20 October 2013 | author=Advertisement | pages=88–89}}</ref> iako nije mogao prikazivati [[font]]ove.<ref name="PCHistory"/> U početku nije bio popularan, zbog svog korisničkog interfejsa koji je bio različit u odnosu na procesor teksta tog vremena, [[WordStar]].<ref>{{cite book|last=Peterson|first=W.E. Pete|title=Almost Perfect: How a Bunch of Regular Guys Built Wordperfect Corporation|year=1994|publisher=Prima Publishing|isbn=0-7881-9991-9|url=http://www.amazon.com/Almost-Perfect-Regular-Wordperfect-Corporation/dp/0788199919/ref=sr_1_2?ie=UTF8&qid=1320973142&sr=8-2}}</ref> Ipak, Microsoft je stalno poboljšavao proizvod, izdajući verzije 2.0 do 5.0 sljedećih šest godina. Godine 1985, Microsoft je proveo Word na [[Mac OS]]. Ovo je napravljeno jednostavnijim jer je Word za DOS bio dizajniran za korištenje sa visoko-rezolucionim ekranima i laserskim printerima, iako ipak nijedan nije bio još dostupan za širu javnost.<ref name="lowendmac_history">{{cite news | url=http://lowendmac.com/software/microsoft/word-for-macintosh.html | title=Microsoft Word for Mac History | last=Knight | first=Dan | work=Low End Mac | date=May 22, 2008 | accessdate=November 7, 2010 | archive-date=2014-07-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140708064431/http://lowendmac.com/software/microsoft/word-for-macintosh.html | url-status=dead }}</ref> Prateći prezhodnike, LisaWrite i MacWrite, Word za Mac OS je dodao istiniti WYSIWYG modul. Nakon ovog izdanja, prodaja Worda za Mac OSove su bile veće nego njegove MS-DOS verzije za najmanje četiri godine.<ref name="pcworld_word25"/> Drugo izdanje Worda za Mac OS, izdato 1987, zvalo se Word 3.0 da sinhronizira svoj verzijski broj sa Wordom za DOS; ovo je bio Microsoftov prvi pokušaj da sinhronizira verzijske broje širom platformi. Word 3.0 je sadržavao mnogobrojne interne popravke i nove mogućnosti, uključujući prvu implementaciju [[Rich Text Format]] (RTF) formata, ali je bio inficiran kvarovima. Za nekoliko mjeseci, Word 3.0 je bio naslijeđen staiblnijim Wordom 3.01, koji je poslat mailom besplatno svim registriranim korisnicima verzije 3.0.<ref name="lowendmac_history"/> Nakon [[MacWrite]], Word za Mac OS nije nikad imao bilo kojih ozbiljnijih rivala. Word 5.1 za Mac OS, izdat 1992, bio je veoma popularan procesor teksta zbog svoje elegancije, relativno lahkog korištenja i skupa mogućnosti. Većina korisnika je izjavila da je to najbolja verzija Worda za Mac OS ikad napravljena.<ref name="lowendmac_history"/><ref name="msdn_macword6">{{cite web | url=http://blogs.msdn.com/rick_schaut/archive/2004/02/26/80193.aspx | title=Mac Word 6.0 | work=Buggin' My Life Away | publisher=MSDN Blogs | last=Schaut | first=Rick | date=February 26, 2004 | accessdate=2010-06-21}}</ref> Godine 1986, sporazum između [[Atari]] i Microsofta uveo je Word na [[Atari ST]]<ref name="Microsoft Write for Atari ST">{{cite web |url=http://www.atarimagazines.com/compute/issue77/News_Products.php?tag= |title=Atari announces agreement with Microsoft |publisher=Atarimagazines.com |date=2008-04-25 |accessdate=2010-06-21 |archive-date=2010-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100618010538/http://www.atarimagazines.com/compute/issue77/News_Products.php?tag= |url-status=dead }}</ref> pod imenom ''Microsoft Write''. Atari ST verzija je bila ulaz Worda 1.05 za Mac OS<ref name="Microsoft Write for Atari ST review">{{cite web |url=http://www.atarimagazines.com/startv3n1/microsoftwrite.html?tag= |title=Feature Review: Microsoft Write |publisher=Atarimagazines.com |date=2008-04-25 |accessdate=2010-06-21 |archive-date=2010-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100618015652/http://www.atarimagazines.com/startv3n1/microsoftwrite.html?tag= |url-status=dead }}</ref><ref name="Microsoft Word for Atari ST">{{cite web |url=http://www.atarimagazines.com/v5n11/ataricorp.html?tag= |title=Today's Atari Corp.: A close up look inside |publisher=Atarimagazines.com |date=2008-04-25 |accessdate=2010-06-21 |archive-date=2010-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100618015727/http://www.atarimagazines.com/v5n11/ataricorp.html?tag= |url-status=dead }}</ref> i nikad nije nadograđena zbog velikog stepena [[softversko piratstvo|softverskog piratstva]] Atari platforme. Prva verzija Worda za Windows je izdata 1989. Sa izdanjem sistema [[Windows 3.0]] naredne godine, prodaja je počela rasti i Microsoft je ubrzo postao lider na tržištu za procesiranje teksta za IBM PC-kompatibilne računare.<ref name="pcworld_word25"/> Godine 1991, Microsoft je kapitalizirao na rastu popularnosti Worda Windows izdavanjem verzije Worda za DOS, verzije 5.5, koja je zamijenila svoj unikatni korisnički interfejs sa interfejsom jednakim za Windows aplikaciju.<ref>{{cite news | url=http://books.google.com/books?id=tDwEAAAAMBAJ&pg=PA151 | title=First Look: Microsoft Updates Look of And Adds Pull-Down Menus to Character-Based Word 5.5 | last=Miller | first=Michael J. | work=InfoWorld | date=November 12, 1990 | page=151 | accessdate=November 7, 2010}}</ref><ref>{{cite news | url=http://books.google.com/books?id=wFAEAAAAMBAJ&pg=PA108 | title=Microsoft Word 5.5: Should You Fight or Switch? | last=Needleman | first=Raphael | work=InfoWorld | date=November 19, 1990 | page=106 | accessdate=November 7, 2010}}</ref> Kada je Microsoft postao svjestan problema iz 2000. godine, napravio je Microsoft Word 5.5 za DOS dostupan za preuzimanje besplatno. Od marta 2014, i dalje je dostupan za preuzimanje sa Microsoftovog web-sajta.<ref>{{cite web | url=http://download.microsoft.com/download/word97win/Wd55_be/97/WIN98/EN-US/Wd55_ben.exe | title=Microsoft Word 5.5 for MS-DOS (EXE format) | work=Microsoft Download Center | accessdate=2011-08-19}}</ref> Godine 1991, Microsoft je krenuo u projekat pod kodnim nazivom Pyramid za kompletno ponovno ispisivanje Microsoft Worda iz temelja. Obje verzije, i za Windows i Mac OS, bi počinjale sa iste kodne baze. Prekinuto je kada je shvaćeno da bi razvojnom timu uzelo puno vremena za ponovno ispisivanje i hvatanje svih novih mogućnosti koje bi se mogle dodati u istom vremenu bez ponovnog pisanja. Umjesto toga, sljedeće verzije Worda za Windows i Mac OS, nazvane verzija 6.0, obje su započete od kodne baze Worda za Windows 2.0.<ref name="msdn_macword6"/> Sa izdavanjem Worda 6.0 godine 1993, Microsoft je opet pokušao sinhronizirati brojeve verzija i koordinirati ime projekta širom platformi, ovaj put širom DOSa, Mac OSa i Windowsa (ovo je bila zadnja verzija Worda za DOS). Predstavljen je AutoCorrect, koji automatski ispravlja određene tipografske greške, te AutoFormat, koji može reformatirati dosta dijelova dokumenta odjednom. Dok je Windows verzija primila povoljne ocjene (npr.,<ref name="infoworld_word6">{{cite news | url=http://books.google.com/books?id=6DoEAAAAMBAJ&pg=PA66 | title=War of the Words | work=InfoWorld | date=February 7, 1994 | pages=66–79 | accessdate=November 7, 2010}}</ref>), Mac OS verzija je bila naširoko ismijavana. Većina se žalila na sporost, nespretnost i memorijsku intenizvnost, kao i korisnički interfejs koji je znatno promijenjen od Worda 5.1.<ref name="msdn_macword6"/> U odgovoru na korisničke zahtjeve, Microsoft je nudio Word 5 ponovo, nakon što je bio zaustavljen.<ref name="ugeek_97">{{cite web | url=http://www.geek.com/hwswrev/off98mac.htm | title=UGeek Software Review: Microsoft Office 98 Gold for Macintosh | last=Lockman | first=James T.W. | date=May 15, 1998 | accessdate=November 7, 2010 | archivedate=2010-12-03 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20101203220342/http://www.geek.com/hwswrev/off98mac.htm | deadurl=yes }}</ref> Naknadne verzije Worda za Mac OS X nisu dalje direktni ulazi Worda za Windows, umjesto toga istiću miješanost ulaznog i autohtonog koda. === Word za Windows === Potpuni program za procesiranje teksta za Windows i Mac OS X od Microsofta. Dostupan kao samostalan ili kao dio Microsoft Officea, Word sadrži osnovne desktop izdavačke mogućnosti i najšire je korišten program za obradu teksta na tržištu. Datoteke Worda su često korištene kao format za slanje testualnih dokumenata preko e-maila jer skoro svaki korisnik sa računarom može čitati Word dokument korištenjem Word aplikacije, Word preglednikom ili tekstualnim procesorom koji podržava Wordove formate (pogledati [[Microsoft Word Viewer]]). Word 95 za Windows je bila prva 32-bitna verzija proizvoda, izdata sa Officeom 95 skoro u isto vrijeme kao [[Windows 95]]. Bio je to jednostavan ulaz Worda 6.0 i predstavio je nekoliko novih mogućnosti, od kojih je jedan crveni cik-cak podvučena linija za provjeru pravopisa.<ref name="officeui_history2">{{cite web | url=http://blogs.msdn.com/b/jensenh/archive/2006/03/29/563938.aspx | title=Ye Olde Museum Of Office Past (Why the UI, Part 2) | last=Harris | first=Jensen | work=An Office User Interface Blog | publisher=Microsoft | date=March 29, 2006 | accessdate=November 7, 2010}}</ref> Počinjući sa Wordom 95, izdanja Worda su zvana po godinama svog izdavanja, umjesto broja verzije.<ref>{{cite web | url=http://www.computerworld.com/s/article/9003994/Final_Review_The_Lowdown_on_Office_2007?taxonomyId=18&pageNumber=2 | title=Final Review: The Lowdown on Office 2007 | work=Computerworld | first=Richard | last=Ericson | date=October 11, 2006 | accessdate=November 8, 2010 | archive-date=2011-06-29 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110629200448/http://www.computerworld.com/s/article/9003994/Final_Review_The_Lowdown_on_Office_2007?taxonomyId=18&pageNumber=2 }}</ref> === Word za Mac === Godine 1997, Microsoft je oformio Macintosh Business Unit kao nezavisnu grupu unutar Microsofta fokusiranu na pisanju softvera za [[Mac OS 9|Mac OS]]. Prva verzija Worda, Word 98, izdan je sa Office 98 Macintosh Edition. Mogućnosti dokumenta dostigle su paritet sa Wordom 97,<ref name="ugeek_97"/> i sadržavale su mogućnosti iz Worda 97 za Windows, uključujući pravopisnu i gramatičku provjeru sa cik-cak linijama.<ref name="appleinsider_history">{{cite news | url=http://www.appleinsider.com/articles/07/11/12/road_to_mac_office_2008_an_introduction.html%26page%3D3 | title=Road to Mac Office 2008: an introduction (Page 3) | last=McLean | first=Prince | work=AppleInsider | date=November 12, 2007 | accessdate=November 7, 2010 | archive-date=2011-07-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110707153946/http://www.appleinsider.com/articles/07/11/12/road_to_mac_office_2008_an_introduction.html%26page%3D3 | dead-url=yes }}</ref> Korisnici mogu izabrati izbornike i prečice na tastaturi da budu jednake bilo Wordu 97 za Windows, bilo za Word 5 za Mac OS. Word 2001, izdat 2000, dodao je nekoliko novih mogućnosti, uključujući [[Office Clipboard]], koji je dopuštao korisnicima kopiranje i lijepljenje višestrukih stavki.<ref name="atpm">{{cite web | url=http://www.atpm.com/7.01/office.shtml | title=Review: Microsoft Office 2001 | work=ATPM: About This Particular Macintosh | last=Tetrault | first=Gregory |date = January 2001| accessdate=November 7, 2010}}</ref> Bila je to zadnja verzija koja se pokretala na klasičnom [[Mac OS]]u i, na [[Mac OS X]], jedino se moglo pokrenuti unutar [[Classic Environment]]. Word X, izdan 2001, bio je prva verzija koja se prirodno pokretala na, i zahtjevala, Mac OS X,<ref name="appleinsider_history"/> te predstavila nepovezani odabir teksta.<ref name="macworld_wordx">{{cite news | url=http://www.macworld.com/reviews/product/407306/review/microsoft_office_overall_rating.html | title=Review: Microsoft Office v. X | first=Tom | last=Negrino | work=Macworld | date=February 1, 2002 | accessdate=November 7, 2010 | archive-date=2010-08-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100818084538/http://www.macworld.com/reviews/product/407306/review/microsoft_office_overall_rating.html | dead-url=yes }}</ref> Word 2004 je izdan u maju 2004. Sadržavao je novi Notebook Layout prikaz za pisanje napomena bilo kucanjem, bilo govorom.<ref name="macworld_2004">{{cite news | url=http://www.macworld.com/article/29728/2004/03/office2004firstlook.html | title=Office 2004: First Look | work=Macworld | first1=Kelly | last1=Lunsford | first2=Philip | last2=Michaels | first3=Jason | last3=Snell | date=March 3, 2004 | accessdate=November 7, 2010 | archive-date=2010-06-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100625001248/http://www.macworld.com/article/29728/2004/03/office2004firstlook.html | dead-url=yes }}</ref> Ostale mogućnosti, poput praćenja izmjena, su napravljene više slične sa Officeom za Windows.<ref name="macnn_2004">{{cite web | url=http://www.macnn.com/reviews/microsoft-office.html | title=Review: Microsoft Office | work=MacNN | first=Steve | last=Friedberg | date=May 25, 2004 | accessdate=November 7, 2010 | archive-date=2010-04-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100405220059/http://www.macnn.com/reviews/microsoft-office.html }}</ref> Word 2008, izdat 15. januara 2008, sadržavao je Ribbon mogućnost, zvanu Elements Gallery, koja može biti korištena za odabir straničnog prikaza i ubacivanja po želji dijagrama i slika. Također je sadržavao novi prikaz fokusiran na prikazu objavljivanja, integrirano bibliografsko upravljanje,<ref name="appleinsider_word2008_1">{{cite news | url=http://www.appleinsider.com/articles/07/11/14/road_to_mac_office_2008_word_08_vs_pages_3_0.html | title=Road to Mac Office 2008: Word '08 vs Pages 3.0 | last=McLean | first=Prince | work=AppleInsider | date=November 14, 2007 | accessdate=November 7, 2010 | archive-date=2010-12-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101206164346/http://www.appleinsider.com/articles/07/11/14/road_to_mac_office_2008_word_08_vs_pages_3_0.html }}</ref> autohtonu podršku za novi Office Open XML format. Bila je to prva verzija koja se pokretala autohtono na Intel-baziranim Macovima.<ref name="appleinsider_2008">{{cite news | url=http://www.appleinsider.com/articles/07/11/12/road_to_mac_office_2008_an_introduction.html%26page%3D4 | title=Road to Mac Office 2008: an introduction (Page 4) | last=McLean | first=Prince | work=AppleInsider | date=November 12, 2007 | accessdate=November 7, 2010 | archive-date=2011-07-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110707153958/http://www.appleinsider.com/articles/07/11/12/road_to_mac_office_2008_an_introduction.html%26page%3D4 | dead-url=yes }}</ref> Word 2010 dopušta više podešavanja Ribbona,<ref name="pcmag_office2010">{{cite news | url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2362921,00.asp | title=Microsoft Office 2010 | work=PC Magazine | first=Edward | last=Mendelson | date=May 11, 2010 | accessdate=November 8, 2010}}</ref> dodaje Backstage prikaz za upravljanje datotekama,<ref name="pcmag_backstage">{{cite news | url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2362923,00.asp | title=Microsoft Office 2010: Office 2010's Backstage View | work=PC Magazine | first=Edward | last=Mendelson | date=May 11, 2010 | accessdate=November 8, 2010 | archivedate=2010-12-02 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20101202043605/http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2362923,00.asp | deadurl=yes }}</ref> poboljšava navigaciju dokumenta, dopušta kreiranje i ugrađivanje snimaka ekrana,<ref name="pcmag_word2010">{{cite news | url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2362925,00.asp | title=Microsoft Office 2010: The Word on Word | work=PC Magazine | first=Edward | last=Mendelson | date=May 11, 2010 | accessdate=November 8, 2010 | archivedate=2011-05-11 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511163555/http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2362925,00.asp | deadurl=yes }}</ref> i integrira se sa [[Office Web Apps|Word Web App]]om.<ref>{{cite web | url=http://office.microsoft.com/en-us/web-apps-help/introduction-to-word-web-app-HA010378341.aspx | title=Introduction to Word Web App | publisher=Microsoft | accessdate=November 8, 2010}}</ref> Word 2011, izdat u oktobru 2010, zamijenio je Elements Gallery u korist Ribbon korisničkog interfejsa koji je dosta sličniji Officeu za Windows,<ref name="appleinsider_ribbon">{{cite news | url=http://www.appleinsider.com/articles/10/03/29/new_office_11_for_mac_sports_dense_ribbons_of_buttons.html | title=New Office 11 for Mac sports dense ribbons of buttons | last=McLean | first=Prince | work=AppleInsider | date=March 29, 2010 | accessdate=November 7, 2010 | archive-date=2010-11-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101124085400/http://www.appleinsider.com/articles/10/03/29/new_office_11_for_mac_sports_dense_ribbons_of_buttons.html }}</ref> i uključuje način punog prikaza koji dopušta korisnicima da se usredotoče na čitanje i pisanje dokumenata i podršku za [[Office Web Apps]].<ref name="appleinsider_2011_2">{{cite news | url=http://www.appleinsider.com/articles/10/10/25/review_microsofts_office_2011_for_mac.html%26page%3D2 | title=Review: Microsoft's Office 2011 for Mac (Page 2) | work=Apple Insider | date=October 25, 2010 | accessdate=November 7, 2010 | last=Dilger | first=Daniel Eran | archive-date=2010-10-28 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101028082955/http://www.appleinsider.com/articles/10/10/25/review_microsofts_office_2011_for_mac.html%26page%3D2 | dead-url=yes }}</ref> == Formati datoteka == === Ekstenzije datoteka === Autohtoni Microsoft Word formati datoteka su označeni sa <code>.doc</code> ili <code>.docx</code> ekstenzijama datoteka. Iako je [[Doc (računarstvo)|<code>.doc</code>]] ekstenzija bila korištena u većini različitih verzija Worda, ona ustvari obuhvata četiri zasebna formata datoteka: # Word za DOS # Word za Windows 1 i 2; Word 4 i 5 za Mac OS # Word 6 i Word 95 za Windows; Word 6 za Mac OS # Word 97 i kasniji za Windows; Word 98 i kasniji za Mac OS Nova <code>.docx</code> ekstenzija potpisuje [[Office Open XML]] [[internacionalni standard]] za Office dokumente i koriste ga Word 2007, 2010 i 2013 za Windows, Word 2008 i 2011 za Mac OS X, kao i rastući broj aplikacija od drugih vendora, uključujući [[OpenOffice.org Writer]], [[open source]] uređivač teksta.<ref>{{cite web| url = http://www.openoffice.org/dev_docs/features/3.0/#Microsoft_Office_2007_Import_Filters | title = OpenOffice.org 3.0 New Features — Microsoft Office 2007 Import Filters | accessdate = 2010-04-26}}</ref> === Binarni formati (Word 97–2003)=== Tokom kasnih 1990tih i ranih 2000tih, principijelni Word format dokumenta ([[Doc (računarstvo)|.DOC]]) postaje ''[[de fakto]]'' standard za datotečne formate dokumenata za Microsoft Office korisnike. Iako se samo obično nazivaju "Word Document Format", ovaj pojam se odnosi primarno na opseg formata korištenih po preporuci u Wordu, verziji 97–2003. Word dokument datoteke koriste Word 97–2003 Binary File Format implementaciju [[Object Linking and Embedding|OLE]] (Object Linking and Embedding) [[COM Structured Storage|struktuirano skladištenje]] za upravljanje strukturom njihovog formata datoteke. OLE se ponaša radije kao konvencionalni hard drive sistem datoteka i napravljen je od nekoliko ključnih komponenti. Svaki Word dokument je sastavljen od "velikih blokova" koji su skoro uvijek (ali ne moraju biti) 512-bajtni komadi; stoga veličina datoteke Word dokumenta će u većini slučajeva biti veća od 512. "Skladišta" su analogna direktorijima na diskovnom pogonu i tačka prema ostalim skladištima ili "protoci" koji su slični datotekama na disku. Tekst u Word dokumentu je uvijek sadržan u "WordDocument" streamu (protoku). Prvi veliki blok u Word dokumentu, poznat kao "header" (zaglavlje) blok, omogućava važne informacije kao što je lokacija glavne podatkovne strukture u dokumentu. "Property storages" omogućuje metapodatke o skladištima i protocima u .doc datoteci, kao npr. gdje počinje i njeno ime i tako dalje. "File information block" sadrži informacije o tome gdje tekst u dokumentu počinje, završava, koja verzija Worda je kreirala dokument i ostale atribute. Microsoft je objavio pojedinosti za Word 97–2003 Binary File Format.<ref>{{cite web|url=http://www.microsoft.com/interop/docs/OfficeBinaryFormats.mspx|title=Microsoft Office Binary (doc, xls, ppt) File Formats|date=February 15, 2008|accessdate=2008-02-21|publisher=Microsoft}}</ref> Ipak, ove pojedinosti su kriticizirane zbog nedokumentovanja svih mogućnosti korištenih od strane Word binarnog formata datoteka.<ref>{{cite web |url=http://www.joelonsoftware.com/items/2008/02/19.html |title=Why are the Microsoft Office file formats so complicated? (And some workarounds) |author=Joel Spolsky |accessdate=2011-05-23}}</ref> Word 2007 i kasniji nastavljaju podršku za DOC format datoteke, iako nije predložena kao prije. === XML Document (Word 2003) === {{Glavni|Microsoft Office XML formati}} ''XML '' format predstavljen u Wordu 2003<ref>{{cite web|url=http://msdn.microsoft.com/en-us/library/aa223584(office.11).aspx |title=What You Can Do with Word XML [Word 2003 XML Reference] |publisher=MSDN |year=2004}}</ref> je bio jednostavan, [[XML]]-bazirani format nazvan WordprocessingML. === Međuverzijska kompatibilnost === Otvaranje Wordovog dokumenta u verziji Worda različitoj od one kojom je kreiran može uzrokovati pogrešan prikaz dokumenta. Formati dokumenta raznih verzija mijenjaju se suptilno i ponekad ne tako suptilno (poput mijenjanja fonta ili upravljanjem kompleksnijim zadacima npr. fusnote). Formatiranje kreirano u novijim verzijama ne preživi uvijek kada se prikazuje u starijim verzijama programa, skoro uvijek jer ta mogućnost ne postoji u prethodnim verzijama.<ref name="casson_ryan"/> [[Rich Text Format]] (RTF), rani napor da se kreira format za razmjenu formatiranog teksta među aplikacijama, je opcionalni format za Word koji zadržava najviše formatiranja i sav sadržaj originalnog dokumenta. === Formati treće strane === [[Dodatak (računarstvo)|Dodaci]] koji dozvoljavaju Windows verziji Worda da čita i piše formate koje ne podržava autohtono, kao što je [[međunarodni standard]]ni [[OpenDocument]] format (ODF) (ISO/IEC 26300:2006), su dostupni. Sve do izdanja [[Windows XP#Service packs|Service Pack 2]] (SP2) za Office 2007, Word nije autohtono podržavao čitanje ili pisanje ODF dokumenata bez dodatka, imena [https://web.archive.org/web/20090918171648/http://www.sun.com/software/star/odf_plugin/get.jsp SUN ODF Plugin] ili [http://odf-converter.sourceforge.net/download.html OpenXML/ODF Translator]. Sa SP2 instaliranim, ODF format 1.1 dokumenti mogu se čitati i sačuvavati kao bilo koji drugi podržani format u dodatku onih koji su već dostupni u Wordu 2007.<ref name="casson_ryan">{{cite book | last1=Casson | first1=Tony | last2=Ryan | first2=Patrick S. | url=http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1656616 | chapter=Open Standards, Open Source Adoption in the Public Sector, and Their Relationship to Microsoft's Market Dominance | title=Standards Edge: Unifier or Divider? | editor-last=Bolin | editor-first=Sherrie | date=May 1, 2006 | page=87 | publisher=Sheridan Books}}</ref><ref>{{Cite web |title=Microsoft Expands List of Formats Supported in Microsoft Office, May 21, 2008 |url=http://www.microsoft.com/en-us/news/press/2008/may08/05-21ExpandedFormatsPR.aspx|work=News Center |publisher=Microsoft |date=May 21, 2008 |accessdate=April 24, 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=Next Office 2007 service pack will include ODF, PDF support options |date=May 21, 2008 |url=http://www.betanews.com/article/Next_Office_2007_service_pack_will_include_ODF_PDF_support_options/1211343807 |work=Betanews |first=Scott M. III |last=Fulton}}</ref><ref>{{cite web |author=Andy Updegrove |url=http://consortiuminfo.org/standardsblog/article.php?story=20080521092930864 |title=Microsoft Office 2007 to Support ODF – and not OOXML, May 21, 2008 |publisher=Consortiuminfo.org |date= |accessdate=2010-06-21 |archive-date=2008-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080523233233/http://www.consortiuminfo.org/standardsblog/article.php?story=20080521092930864 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://software.silicon.com/applications/0,39024653,39230395,00.htm |title=Microsoft: Why we chose ODF support over OOXML, 23 May 2008 |publisher=Software.silicon.com |date= |accessdate=2010-06-21 |archive-date=2009-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090721062335/http://software.silicon.com/applications/0%2C39024653%2C39230395%2C00.htm |dead-url=yes }}</ref> Implementacija je doživjela značakne kritike, te su [[ODF Alliance]] i ostali tvrdili da dodaci treće strane omogućavaju bolju podršku.<ref name="sp2-fact-sheet">{{cite web |url=http://www.odfalliance.org/resources/fact-sheet-Microsoft-ODF-support.pdf |title=Fact-sheet Microsoft ODF support |accessdate=2009-05-24 |quote=''Microsoft Excel 2007 will process ODF spreadsheet documents when loaded via the Sun Plug-In 3.0 for Microsoft Office or the SourceForge "OpenXML/ODF Translator Add-in for Office," but will fail when using the "built-in" support provided by Office 2007 SP2.'' |publisher=odfalliance |archivedate=2009-06-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090611181719/http://www.odfalliance.org/resources/fact-sheet-Microsoft-ODF-support.pdf |deadurl=yes }}</ref> Microsoft je kasnije izjavio da ODF podrška ima neka ograničenja.<ref>{{cite web|url=http://office.microsoft.com/en-us/word/HA102835631033.aspx |title=What happens when I save a Word 2007 document in the OpenDocument Text format? |author=Microsoft |accessdate=2010-04-05}}</ref> U oktobru 2005, godinu prije nego je Microsoft Office 2007 izdat, Microsoft je izjavio da je bila nedovoljna podražnja od strane Microsoftovih korisnika za podršku za međunarodni standard OpenDocument i da tada neće biti ubačen u Microsoft Office 2007. Ova izjava je ponavljana u narednim mjesecima.<ref name="office12-pdf">{{cite web |last=Goodwins |first=Rupert |url=http://news.zdnet.co.uk/software/0,1000000121,39225406,00.htm |title=Office 12 to support PDF creation, 3 October 2005 |publisher=News.zdnet.co.uk |date=2005-10-03 |accessdate=2010-06-21 |archive-date=2009-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090723224815/http://news.zdnet.co.uk/software/0,1000000121,39225406,00.htm |dead-url=yes }}</ref><ref name="odf-must">{{cite web |last=Marson |first=Ingrid |url=http://news.zdnet.co.uk/software/0,1000000121,39226547,00.htm |title=Microsoft 'must support OpenDocument', 6 October 2005 |publisher=News.zdnet.co.uk |date=2005-10-06 |accessdate=2010-06-21 |archive-date=2009-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090725100911/http://news.zdnet.co.uk/software/0,1000000121,39226547,00.htm |dead-url=yes }}</ref><ref name="gates-odf">23 March 2006, Gates: Office 2007 will enable a new class of application [http://news.zdnet.com/2100-3513_22-148675.html Mass. holding tight to OpenDocument - ZDNet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090721020009/http://news.zdnet.com/2100-3513_22-148675.html |date=2009-07-21 }}</ref><ref name="odf">{{cite web |url=http://www.zdnet.com.au/news/software/soa/Microsoft_Office_to_get_a_dose_of_OpenDocument/0,130061733,139255766,00.htm |title=May 08, 2006 – Microsoft Office to get a dose of OpenDocument |publisher=Zdnet.com.au |date= |accessdate=2010-06-21 |archive-date=2009-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090722000632/http://www.zdnet.com.au/news/software/soa/Microsoft_Office_to_get_a_dose_of_OpenDocument/0,130061733,139255766,00.htm |dead-url=yes }}</ref> Kao odgovor, 20. oktobra 2005. internetska peticija je kreirana radi potražnje ODF podrške od Microsofta.<ref name="petition">{{cite web |author=OpenDocument Fellowship |url=http://opendocumentfellowship.com/press/2005-10-20 |title=OpenDocument Support: Tell Microsoft You Want It!, 20 October 2005 |publisher=Opendocumentfellowship.com |date=2005-10-20 |accessdate=2010-06-21 |archive-date=2008-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080323060829/http://opendocumentfellowship.com/press/2005-10-20 |dead-url=yes }}</ref> U maju 2006, ODF dodatak zaa Microsoft Office je izdat od strane OpenDocument Foundation.<ref name="mso-odf-plugin">{{cite web |url=http://www.linux-watch.com/news/NS5139606687.html |title=Coming soon: ODF for MS Office, May 04, 2006 |publisher=Linux-watch.com |date=2006-05-04 |accessdate=2010-06-21 }}{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Microsoft je izjavio da to nema veze sa razvojnicima dodatka.<ref name="odf-plugin-no-cooperating">{{cite web |first=Martin |last=LaMonica |url=http://news.cnet.com/Microsoft-Office-to-get-a-dose-of-OpenDocument/2100-1013_3-6069188.html |title=Microsoft Office to get a dose of OpenDocument |date=May 5, 2006 |work=[[CNET News]] |publisher=[[CBS Interactive]] |accessdate=2010-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025051455/http://news.cnet.com/Microsoft-Office-to-get-a-dose-of-OpenDocument/2100-1013_3-6069188.html |archive-date=2012-10-25 |url-status=dead}}</ref> U julu 2006, Microsoft je objelodanio kreiranje Open XML Translator projekta– alate za kreiranje tehničkog mosta između Microsoft Office Open XML Formata i OpenDocument Format (ODF). Ovaj je rad počeo kao odgovor na zahtjeve vlade za međuoperativnost sa ODF-om. Cilj projekta nije bio dodati ODF podršku za Microsoft Office, nego kreirati dodatak kao vanjski skup alata.<ref name="ms-odf-plugin">{{cite web|url=http://www.microsoft.com/presspass/press/2006/jul06/07-06OpenSourceProjectPR.mspx |title=Microsoft Expands Document Interoperability, July 5, 2006 |publisher=Microsoft.com |date=2006-07-05 |accessdate=2010-06-21}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://blogs.msdn.com/brian_jones/archive/2006/07/05/657510.aspx |title=Open XML Translator project announced (ODF support for Office) |first=Brian |last=Jones |first2=Zeyad |last2=Rajabi |work=Brian Jones: Office Solutions |publisher=Microsoft |date=July 6, 2006 |accessdate=April 24, 2013}}</ref> U februaru 2007, ovaj projekat je izdao prvu verziju ODF dodatka za Microsoft Word.<ref>{{cite web | url=http://news.cnet.com/Microsoft-to-release-ODF-document-converter/2100-1046_3-6155585.html | title=Microsoft to release ODF document converter | publisher=[[CBS Interactive]] | work=[[CNet News]] | date=February 1, 2007 | accessdate=April 24, 2013 | last=LaMonica | first=Martin | archive-url=https://web.archive.org/web/20131012044009/http://news.cnet.com/Microsoft-to-release-ODF-document-converter/2100-1046_3-6155585.html | archive-date=2013-10-12 | url-status=dead}}</ref> U februaru 2007, Sun je izdao početnu verziju svog ODF dodatka za Microsoft Office.<ref>{{cite web |last=Lombardi |first=Candace |url=http://news.cnet.com/Sun-to-release-ODF-translator-for-Microsoft-Office/2100-1012_3-6157189.html |title=Sun to release ODF translator for Microsoft Office |publisher=News.cnet.com |date=2007-02-07 |accessdate=2010-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110510085757/http://news.cnet.com/Sun-to-release-ODF-translator-for-Microsoft-Office/2100-1012_3-6157189.html |archive-date=2011-05-10 |url-status=dead}}</ref> Verzija 1.0 je izdata u julu 2007.<ref>{{cite web|last=Paul |first=Ryan |url=http://arstechnica.com/journals/linux.ars/2007/07/07/sun-releases-odf-plugin-1-0-for-microsoft-office |title=Sun releases ODF Plugin 1.0 for Microsoft Office, July 07, 2007 |publisher=Arstechnica.com |date=2007-07-07 |accessdate=2010-06-21}}</ref> Microsoft Word 2007 (Service Pack 1) podržava (samo kao izlaz) [[Portable Document Format|PDF]] i [[XML Paper Specification|XPS]] formate, ali samo nakon ručne instalacije dodatka 'Save as PDF or XPS'.<ref>{{cite web|url=http://www.microsoft.com/downloads/details.aspx?displaylang=en&FamilyID=4d951911-3e7e-4ae6-b059-a2e79ed87041 |title=Download details: 2007 Microsoft Office Add-in: Microsoft Save as PDF or XPS |publisher=Microsoft.com |date=2006-11-08 |accessdate=2010-06-21}}</ref><ref>Microsoft to remove PDF support from Office 2007 in wake of Adobe dispute, Friday, June 02, 2006 [http://www.tgdaily.com/content/view/26786/118/ Microsoft to remove PDF support from Office 2007 in wake of Adobe dispute | TG Daily] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090201042942/http://www.tgdaily.com/content/view/26786/118/ |date=2009-02-01 }}</ref> Na kasnijim izdanjima, ovo je automatski omogućeno. === Formati slika === Word može uvoziti i prikazati slike u generalnim bitmap formatika kao [[JPEG|JPG]] i [[GIF]]. Također može biti korišten za kreiranje i prikazivanje jednostavnih linijskih oblika. Nijedna verzija Microsoft Worda nema podršku za česti [[SVG]] vektorski format slike. == Prednosti i mane == Između ostalog, Word sadrži ugrađenu provjeru pravopisa, thesaurus, rječnik, te alate za manipulaciju i izmjenu teksta. Slijede neki od aspekata iz skupa funkcija. === WordArt === {{Main|WordArt}} [[Datoteka:WordArt.png|thumb|164x164px|Primjer teksta izrađenog WordArt funkcijom]] WordArt dopušta crtanje teksta u Microsoft Wordovom dokumentu kao što je naslov, vodeni žig ili drugi tekst, sa grafičkim efektima zakošavanje, sjenčenje, rotiranje, razvlačenje u različitim oblicima i bojama čak uključujući trodimenzionalne efekte. Korisnici mogu primijeniti efekte formata kao sjenčenje, košenje, sjaj i refleksiju na tekst iz dokumenta lahko kao dodavanje podebljanih slova ili podvlačenje. Korisnici mogu koristiti provjeru pravopisa teksta koje koristi vizuelni efekat, i dodati tekstovne efekte kod stilova paragrafiranja. === Makroi === Makro je zakon obrasca koji specificira kako određeni ulazni redoslijed (često redoslijed slova) treba biti mapiran prema vanjskom redoslijedu u skladu sa prethodno definisanim procesom. Često korišteni ili ponavljajući redoslijedi ulaznih podataka i pomicaja miša mogu biti automatizirani. Kao ostali [[Microsoft Office]] dokumenti, Word datoteke mogu sadržavati napredne [[Macro (računarstvo)|makroe]] pa čak i ugrađene programe. Jezik je bio originalno [[WordBasic]], ali je izmjenjen u [[Visual Basic for Applications]] od Worda 97. Ova ekstenzivna funkcionalnost može također biti korištena za pokretanje i raširivanje [[Virus (računarstvo)|virusa]] u dokumentima. Težnja da ljudi dijele Word dokumente preko emaila, [[USB flash uređaj]]a i [[floppy disk]]ova je učinio ovo atraktivnim vektorom godine 1999. Poznat primjer je bio [[Melissa virus]], ali je i bezbroj ostalih postojao. == Istorija izdanja == {| class="wikitable" |+ Historija izdanja Microsoft Worda za [[Windows]] ! Godina izdavanja ! Naziv ! Verzija ! Komentari |- | 1989 | Word za Windows 1.0 | | |- | 1990 | Word za Windows 1.1 | 1.1 | Kodno nazvan Bill the Cat |- | 1990 | Word za Windows 1.1a | 1.1a | Za Windows 3.1. 25. marta 2014 Microsoft je napravio izvorni kod za Word za Windows 1.1a dostupan javnosti preko Computer History Museum.<ref>{{cite web|url = http://www.computerhistory.org/_static/atchm/microsoft-word-for-windows-1-1a-source-code/|title = Microsoft Word for Windows Version 1.1a Source Code|first = Len|last = Shustek|date = 2014-03-24|accessdate = 2014-03-29}} </ref><ref>{{cite web |url = http://blogs.technet.com/b/microsoft_blog/archive/2014/03/25/microsoft-makes-source-code-for-ms-dos-and-word-for-windows-available-to-public.aspx|title = Microsoft makes source code for MS-DOS and Word for Windows available to public|date = 2014-03-25|first = Roy|last = Levin|work = Official Microsoft Blog|accessdate = 2014-03-29}} </ref> |- | 1991 | Word za Windows 2.0 | 2.0 | Kodno nazvan Spaceman Spiff |- | 1993 | Word za Windows 6.0 | 6.0 | Kodno nazvan T3 (preimenovan kao 6 da donese Windowsovim brojanje u liniji sa onim iz DOS verzije, Mac OS verzije i također WordPerfect, glavni rivalski uređivač teksta tog vremena; također 32-bitna verzija za [[Windows NT]] samo) |- | 1995 | Word 95 | 7.0 | Sadržan u [[Office 95]] |- | 1997 | Word 97 | 8.0 | Sadržan u [[Office 97]] |- | 1998 | Word 98 | 8.5 | Prodavat samo kao dio [[Office 97]] Powered By Word 98, koji je bio jedino dostupan u Japanu i Koreji. |- | 1999 | Word 2000 | 9.0 | Sadržan u [[Office 2000]] |- | 2001 | Word 2002 | 10.0 | Sadržan u [[Office XP]] |- | 2003 | Office Word 2003 | 11.0 | Sadržan u Office 2003 |- | 2006 | Office Word 2007 | 12.0 |Sadržan u [[Office 2007]]; izdat za bisnise 30. novembra 2006, izdat šriom svijeta za korisnike 30. januara 2007. |- | 2010 | Word 2010 | 14.0 | Sadržan u [[Office 2010]] |- | 2013 | Word 2013 | 15.0 | Sadržan u [[Office 2013]] |} : ''Napomena: Broj verzije 13 je preskočen zbog [[praznovjerje|praznovjerja]].''<ref name="Office13Avoid">[[Microsoft Mouse|For the sake of superstition the next version of Office won't be called '13']], Office Watch News. </ref> {| class="wikitable" |+ Historija izdanja Microsoft Worda za Mac OS i Mac OS X ! Year Released ! Name ! Comments |- | 1985 | Word 1 | |- | 1987 | Word 3 | |- | 1989 | Word 4 | Dio Officea 1.0 i 1.5 |- | 1991 | Word 5 | * Dio Officea 3.0 * Zahtjeva System 6.0.2, 512 KB RAMa (1 MB za 5.1, 2 MB da koristi provjeru pravopisa i thesaurus), 6.5 MB dostupnog kapaciteta HDD<ref name="lowendmac_history2">{{cite news|url = http://lowendmac.com/software/microsoft/word-for-macintosh.html|title = Microsoft Word for Mac History|last = Knight|first = Dan|work = Low End Mac|date = May 22, 2008|accessdate = November 7, 2010|archive-date = 2014-07-08|archive-url = https://web.archive.org/web/20140708064431/http://lowendmac.com/software/microsoft/word-for-macintosh.html|url-status = dead}}</ref> |- | 1992 | Word 5.1 | * Dio Officea 3.0 * Zadnja verzija koja podržava 68000-bazirane Macove<ref name="lowendmac_history2" /> |- | 1993 | Word 6 | * Dio Officea 4.2 * Dijeli kod i korisnički interfejs sa Wordom za Windows 6 * Zahtjeva System 7.0, 4 MB RAMa (8 MB preporuka), najmanje 10 MB dostupnog kapaciteta HDD, 68020 CPU<ref name="lowendmac_history2" /> |- | 1998 | Word 98 | * Dio Officea 98 Macintosh Edition * Zahtjeva PowerPC-bazirane Macintosh |- | 2000 | Word 2001 | * Dio [[Microsoft Office 2001]] * Zadnja verzija kompatibilna sa Classic (OS 9 ili ranijim) [[Mac OS]]-om |- | 2001 | Word v. X | * Dio [[Office v. X]] * Prva verzija za [[Mac OS X]] jedino |- | 2004 | Word 2004 | Dio [[Office 2004]] |- | 2008 | Word 2008 | Dio [[Office 2008]] |- | 2010 | Word 2011 | Dio [[Office 2011]] |} {| class="wikitable" |+ Historija izdanja Worda za [[MS-DOS]] ! Godina izdavanja ! Naziv ! Kometari |- | 1983 | Word 1 | |- | 1985 | Word 2 | |- | 1986 | Word 3 | |- | 1987 | Word 4 | |- | 1989 | Word 5 | |- | 1991 | Word 5.1 | |- | 1991 | Word 5.5 | Prva DOS verzija koja koristi korisnički interfejs sličan Windowsovom |- | 1993 | Word 6.0 | |} {| class="wikitable" |+ Historija izdanja Worda za ostale platforme ! Platforma ! Godina ! Naziv ! Komentari |- | [[Atari ST]] | 1988 | Microsoft Write | Baziran na Microsoft Wordu 1.05 za Mac OS |- | [[OS/2]] | 1989 | Microsoft Word 5.0 | Word 5.0 se pokreće i pod DOSom i pod OS/2 dualnim načinom kao autohtona OS/2 aplikacija |- | OS/2 | 1991 | Microsoft Word 5.5 | Word 5.0 se pokreće i pod DOSom i pod OS/2 dualnim načinom kao autohtona OS/2 aplikacija |- | OS/2 | 1990 | Microsoft Word for OS/2 Presentation Manager v1.1 | |- | OS/2 | 1991 | Microsoft Word for OS/2 Presentation Manager v1.2 | |- | [[SCO Unix]] | 1994-1995 | Microsoft Word za Unix v5.1 | |} == Povezano == * [[MatheGrafix]] == Reference == {{Refspisak|2}} == Literatura == * Tsang, Cheryl. ''Microsoft: First Generation''. New York: John Wiley & Sons, Inc. {{ISBN|978-0-471-33206-0}}. * Liebowitz, Stan J. & Margolis, Stephen E. ''Winners, Losers & Microsoft: Competition and Antitrust in High Technology'' Oakland: Independent Institute. {{ISBN|978-0-945999-80-5}}. == Vanjske veze == * [http://office.microsoft.com/word/ Službena stranica Microsoft Worda] * [http://www.knubbelmac.de/bildschau.html?basis=ms-word-1 Microsoft Word 1.0 for Macintosh screenshots] [[Kategorija:Microsoft|Word]] [[Kategorija:Softver]] 24qpg853upq838x0ahkj4pa5gu8ppo1 0 214363 42716518 42603712 2026-11-05T17:46:55Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716518 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:247px; font-size:88%; text-align:left;" cellspacing="3" |- | colspan="2" style="text-align:center;"| '''<span style="font-size:125%;">Međunarodna ateistička alijansa</span>''' |- | colspan="2" style="text-align:center"| [[Datoteka:AAI.png|179px]] |- ! Izvorni&nbsp;naziv | Atheist Alliance International |- ! Kratica | AAI |- ! Geslo | Za sekularan svijet |- ! Osnutak | 1991. |- ! Vrsta | [[neprofitna organizacija]] |- ! Svrha/fokus | [[ateizam]] |- ! Sjedište | [[Washington D.C.|Washington, D.C.]], Sjedinjene Države |- ! Uslužena&nbsp;regija | širom svijeta |- ! Službeni jezici | engleski, španjolski |- ! Mrežno&nbsp;mjesto | [http://www.atheistalliance.org/ atheistalliance.org] |- |} [[Datoteka:Atheismsymbol endorsed by AAI.svg|thumb|237px|Generički ateistički simbol, rezultat natječaja AAI-ja iz 2007., autorice Diane Reed.<ref>{{cite web |url=http://www.atheistalliance.org/secular/articles/v12n3_conventionpt5.pdf |title=PDF of the Secular Nation article "A Conventioneer's Delight! Pt 5 of 5" |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081121031350/http://atheistalliance.org//secular/articles/v12n3_conventionpt5.pdf |archivedate=2008-11-21 |access-date=2013-04-05 |deadurl=yes }}</ref>]] '''Međunarodna ateistička alijansa''' ('''AAI''', [[engleski jezik|engl]]. ''Atheist Alliance International'') globalna je federacija [[ateizam|ateističkih]] organizacija i pojedinaca posvećena obrazovanju javnosti o ateizmu, sekularizmu i srodnim pitanjima. AAI je osnovan 1991. godine. == Historija == AAI je osnovan 1991. godine kao Ateistička alijansa, alijansa četiriju lokalnih ateističkih skupina iz SAD-a. Tijekom vremena Ateistička se alijansa proširila pridodavši među svoje članove lokalne i regionalne američke skupine te međunarodne skupine, a 2001. godine promijenila je svoj naziv u Međunarodnu ateističku alijansu. Godine 2010. i 2011. članovi su odobrili odvajanje američkih i međunarodnih segmenata AAI-ja u zasebne organizacije radi prilagodbe različitim strateškim ciljevima pojedine skupine. Američka skupina AAI-ja preimenovana je u [[Ateistička alijansa Amerike|Ateističku alijansu Amerike]] dok je međunarodna skupina zadržala izvorni naziv AAI-ja, usvojila nove pravilnike i novu organizacijsku strukturu. Pokretanje novo restrukturiranog AAI-ja zbilo se na Svjetskoj ateističkoj konvenciji u Dublinu u Irskoj 3. lipnja 2011. godine.<ref>{{Cite web |url=http://atheistalliance.org/news-a-articles/aai-news/310-new-atheist-alliance-international-launched-in-dublin-ireland-3-june-2011 |title=New Atheist Alliance International Launched in Dublin, Ireland 3 June 2011 |work=Atheist Alliance International |date=3. lipnja 2011. |accessdate=15. studenoga 2012. |archivedate=2016-03-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160330075649/https://atheistalliance.org/news-a-articles/aai-news/310-new-atheist-alliance-international-launched-in-dublin-ireland-3-june-2011 |deadurl=yes }}</ref> == Organizacijska struktura == Odbor AAI-ja sastoji se od 4 do 13 direktora izabranih na dvije godine ne u istovremenim mandatima. Najviše tri direktora smije dolaziti iz jedne zemlje, a svaki pridruženi ili dopisni član ograničen je na jednog kandidata za Odbor u bilo koje vrijeme.<ref>{{cite web |url=http://www.atheistalliance.org/about-aai/directors |title=Directors |author= |date= |work=Atheist Alliance International |publisher= |accessdate=14. studenoga 2012.}}</ref> Službenici AAI-ja su direktori, a Odbor ih izabire na jednogodišnji mandat nakon svakog godišnjeg općeg sastanka. Trenutačni predsjednik AAI-a je Carlos A. Diaz<ref>{{cite web |url=http://www.rawstory.com/rs/2012/06/14/indonesian-man-jailed-for-posting-god-does-not-exist-on-facebook/ |title=Indonesian man jailed for posting ‘God does not exist’ on Facebook |author=Dolan, Eric |date=14. lipnja 2012. |work=[[The Raw Story]] |publisher= |accessdate=14. studenoga 2012. |archivedate=2012-08-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120820035528/http://www.rawstory.com/rs/2012/06/14/indonesian-man-jailed-for-posting-god-does-not-exist-on-facebook/ |deadurl=yes }}</ref> iz Buenos Airesa u Argentini. AAI ima tri razreda članstva: pridružene članove, dopisne članove i članove pojedince. Pridruženi i dopisni članovi su ateističke/slobodoumne skupine koje imaju vlastite članove pojedince, dok pridruženi članovi moraju biti demokratske prirode. Članovi pojedinci su ljudi koji žele poduprijeti rad AAI-ja. Svi članovi stječu pravo prisustvovanja sastancima članova, no samo pridruženi članovi imaju pravo glasa.<ref>{{cite web |url=http://www.atheistalliance.org/about-aai/bylaws |title=AAI Bylaws |author= |date= |work=Atheist Alliance International |publisher= |accessdate=13. studenoga 2012.}}</ref> Vizija AAI-ja jest "sekularan svijet gdje javna politika, znanstveno istraživanje i obrazovanje nisu pod utjecajem religijskih vjerovanja već su zasnovani na smislenu rasuđivanju, racionalnosti i dokazu." Misija je AAI-ja "izazvati i suprotstaviti religijsku vjeru, jačati globalni ateizam promicanjem rasta i interakcije ateističkih/slobodoumnih organizacija diljem svijeta i poduzimati međunarodne obrazovne i zagovaračke projekte."<ref>{{Cite web|url=http://www.atheistalliance.org/about-aai/1-about-us/355-vision-a-mission|title=Vision & Mission|publisher=Atheist Alliance International.|accessdate=18. lipnja 2012.}}</ref> Aktivnosti AAI-ja uključuju: * omogućavanje i ugošćivanje ateističkih konvencija i konferencija diljem svijeta.<ref name=about>{{cite web |url=http://www.atheistalliance.org/about-aai |title=About AAI |author= |date= |work=Atheist Alliance International |publisher= |accessdate=13. studenoga 2012.}}</ref> * poticanje Kaseseske humanističke osnovne škole u Ugandi omogućavanjem učeničkih stipendija i prikupljanjem novčane potpore. * objavljivanje časopisa ''Secular Worlda'' i proizvodnja podcasta ''Secular Worlda'' voditelja Jake-Farra Whartona i Hana Hillsa.<ref name=about/> * podupiranje razvoja novih ateističkih skupina navlastito u zemljama u razvoju. * međunarodno lobiranje radi potpore slobodi izražavanja i savjesti navlastito ateista koji su ugnjetavani religijskom diskriminacijom. == Konvencije == Prva godišnja konvencija AAI-ja održala se 1995. godine u [[Los Angeles]]u.<ref name=about/> Prva međunarodna konvencija AAI-ja održala se 2006. godine u Reykjaviku na Islandu. Godine 2010. AAI je započeo svoj tekući program suugošćivanja konvencija s pridruženim i dopisnim članovima.<ref name=about/> AAI je suugošćivao / podupirao konferencije od 2010. godine: * 2010.: Melbourne, Australija;<ref>{{cite web |url=http://www.guardian.co.uk/commentisfree/belief/2010/mar/15/global-atheist-convention-melbourne |title=The rise and rise of atheism |author=Holkner, Rachel |date=15. ožujka 2010. |work=[[Guardian.co.uk]] |publisher= |accessdate=13. studenoga 2012.}}</ref> Montréal, Kanada; Kopenhagen, Danska; Grad Mexico, Meksiko.{{citation needed}} * 2011.: Dublin, Irska;<ref>{{cite web |url=http://www.irishtimes.com/newspaper/ireland/2011/0601/1224298206528.html |title=Dublin hosts first atheist congress |author= |date=6. lipnja 2011. |work=[[The Irish Times]] |publisher= |accessdate=13. studenoga 2012.}}</ref> Kamloops, Britanska Kolumbija (Kanada);<ref>{{cite web |url=http://www.kamloopsnews.ca/article/20110504/KAMLOOPS0101/110509875/0/kamloops/centre-hosts-bcs-first-non-believers-conference |title=Centre hosts B.C.'s first non-believers conference |author=4. svibnja 2011 |date= |work=kamloopsnews.ca |publisher= |accessdate=13. studenoga 2012. |archive-date=2013-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513181624/http://www.kamloopsnews.ca/article/20110504/KAMLOOPS0101/110509875/0/kamloops/centre-hosts-bcs-first-non-believers-conference |dead-url=yes }}</ref> Gambija; Kenija. * 2012.: Manila, Filipini;<ref>{{cite web |url=http://patas.co/2012/06/patas-convention-from-the-eyes-of-the-chairperson/ |title=PATAS Convention – From The Eyes of the Chairperson |author=Langseth, Melissa |date=6. lipnja 2012. |work=patas.co |publisher= |accessdate=13. studenoga 2012. |archive-url=https://web.archive.org/web/20241223084921/http://patas.co/2012/06/patas-convention-from-the-eyes-of-the-chairperson/ |archive-date=2024-12-23 |url-status=dead }}</ref> Kamloops, Britanska Kolumbija (Kanada);<ref>{{cite web |url=http://www.christianpost.com/news/imagine-no-religion-canadian-atheist-convention-sells-out-75124/ |title='Imagine No Religion' Canadian Atheist Convention Sells Out |author=Gryboski, Michael |date=17. svibnja 2012. |work=[[The Christian Post]] |publisher= |accessdate=14. studenoga 2012.}}</ref> Köln, Njemačka. == Ostali projekti == Godine 2009. AAI je pokrenuo Zakladu AAI-ja, dugoročan projekt posvećen pokroviteljstvu volonterskih obrazovnih projekata u zemljama u razvoju. Njezin prvi projekt osigurao je fondove i volontere za Kasesesku osnovnu humanističku školu u Kaseseu u Ugandi 2010. godine kada je AAI izabrao i ugostio četiri volontera iz Sjeverne Amerike i Azije koji su služili kao učiteljski pomoćnici u školi tijekom triju mjeseca. {{citation needed}} Godine 2012. AAI je lobirao za oslobađanje [[Alexander Aan|Alexandera Aana]],<ref name=post>{{cite web |url=http://www.washingtonpost.com/national/on-faith/atheists-rally-for-persecuted-unbeliever-in-indonesia/2012/07/19/gJQAfg2JwW_story.html |title=Atheists rally for persecuted unbeliever in Indonesia |author=Winston, Kimberly |date=20. srpnja 2012. |work=[[The Washington Post]] |publisher= |accessdate=13. studenoga 2012.}}</ref><ref name=dailuy>{{cite web |url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2159530/Indonesian-man-jailed-half-years-writing-God-doesn-t-exist-Facebook-page.html |title=Indonesian man jailed for two-and-a-half years for writing 'God doesn’t exist' on his Facebook page |author=Sara Malm |date=14. lipnja 2012. |work=The Daily Mail |accessdate=25. lipnja 2012.}}</ref> indonezijskoj civilnog službenika koji je dobio otkaz na poslu, bio napadnut i pretrpio od lokalnih imama prijetnje o obezglavljenju, te ga je uhitila indonezijska policija nakon što je objavio na Facebooku da "Bog ne postoji". AAI upravlja fondom za pravnu obranu i stipendijskim fondom u Aanovo ime.<ref name=post/> Dana 14. lipnja 2012. godine Aan je osuđen na dvije godine i šest mjeseci zatvora i globom od 100 milijuna Rp (o. 10.000 USD).<ref name=post/> U studenome 2012. godine presuda je poništena. == Izvori == {{izvori|2}} == Vanjske veze == * [http://www.atheistalliance.org/ Međunarodna ateistička alijansa] * [http://www.atheistalliance.org/secular-world Časopis Sekularni svijet] * [http://www.atheistalliance.org/activities/aai-foundation Zaklada AAI-ja] {{ireligija}} [[Kategorija:Organizacije]] [[Kategorija:Ateizam]] [[Kategorija:Politika Sjedinjenih Američkih Država]] [[Kategorija:Međunarodne nevladine organizacije]] 13nejy9aul1z123agacgjo8mqvzbi5a 0 217197 42716475 42477166 2026-11-05T15:39:52Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716475 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:RobotStencil.jpg|desno|mini|150px|Nacrtani robot]] '''Mecha''' je uvriježeni naziv za divovske [[robot]]e, koji potječu iz [[manga|japanskih stripova]] i [[anime|crtanih filmova]], ali su se proširili po cijelom svijetu u raznim komercijalnim oblicima (npr. poznate su lutke "[[Transformers]]"). Naziv je potekao od riječi ''mechanic'' (mehanički). Prvi divovski robot u japanskoj kulturi rodio se [[1972]]. godine. Zvao se [[Mazinger Z]], a osmislio ga je crtač stripova [[Go Nagai]]. Čudovišta napadaju iz svemira, branitelji imaju tajnu bazu, u divovskom robotu sjedi [[adolescencija|tinejdžer]] i kontrolira ga, te u svakoj epizodi te crtane serije uništi po jedno čudovište. Ta formula, koja je po jednostavnosti i genijalnosti ravna američkom izumu [[superjunak]]a u [[tajice|tajicama]], bit će nepresušan izvor nadahnuća stotinama japanskih animatora tijekom sljedećih dvadeset godina. Dakle, isprva je ''mecha'' prikazivala robote kako se bore protiv čudovišta. Zatim se pojavila glasovita serija ''[[Mobile Suit Gundam]]'' ([[1979]].), gdje su prvi put roboti korišteni u ratu ljudi protiv ljudi, što znači da robot sam po sebi više nije bio junak, nego oruđe. Još od [[Richard Wagner|Wagnera]] nije bilo umjetničkog oblika koji bi toliko zasluživao laskavu titulu ''[[Gesamtkunstwerk]]''. To nije umjetnost za nepripremljene. Japanski ljubitelj ''mecha'', kao i europski ljubitelj [[opera|opere]], neće pratiti samo radnju. On će proučavati dizajn robota i procjenjivati uvjerljivost njihovih mehanizama, jer postoje animatori koji su se specijalizirali isključivo za to područje. On sluša kako likovi govore i prepoznaje svoje omiljene [[sinkronizator]]e, od kojih neki imaju status ravan najvećim zvijezdama igranog filma. Specijalni efekti, koreografija bitaka, glazba i songovi, dizajn uniforme pilota i njegova frizura – sve je bitno, sve se strogo ocjenjuje. Primjeri ''mecha'' animea su ''[[Space Runaway Ideon]]'', ''[[Voltron]]'', ''[[Neon Genesis Evangelion]]'', ''[[Mazinger]]'' i ''[[Tengen Toppa Gurren Lagann]]''. == Vanjske veze == * [https://web.archive.org/web/20200925063628/http://www.mahq.net/ Opširno pokrivanje mecha robota] [[Kategorija:Manga]] [[Kategorija:Anime]] [[Kategorija:SF]] [[Kategorija:Roboti]] hky8mgrmhrbyfx7pbzwt9ghkwko5k0z 0 218081 42716541 42486877 2026-11-05T18:32:25Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716541 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Političar | slika = Zmajlovic.jpg | širina_slike = 250p | ime = Mihael Zmajlović | datum_rođenja = {{bda|1978|1|19|df=y}} | datum_smrti = | mesto_rođenja = [[Zagreb]] | država_rođenja = | mesto_smrti = | država_smrti = | državljanstvo = {{zastava|Hrvatska}} | narodnost = | veroispovest = | partija = [[Socijaldemokratska partija Hrvatske]] | profesija = | funkcija 1 = Ministar žaštite okoline i prirode | predsednik vlade 1= [[Zoran Milanović (političar)|Zoran Milanović]] | prethodnik 1 = [[Mirela Holy|Mirela Holi]] | naslednik 1 = | supružnik = | početak funkcije 1 = [[13. 6.|13. jun]] [[2012]]. | kraj funkcije 1 = | funkcija 2 = | prethodnik 2 = | naslednik 2 = | supružnik = | početak funkcije 2 = | kraj funkcije 2 = | potpis = }} '''Mihael Zmajlović''' ([[Zagreb]], [[19. 1.|19. januar]] [[1978]]) je hrvatski političar. Najmlađi ministar je u [[Dvanaesta Vlada Republike Hrvatske|Vladi Zorana Milanovića]] i bivši je gradonačelnik [[Jastrebarsko]]g. == Biografija == Osnovnu školu je završio u [[Jastrebarsko]]m a gimnaziju u [[Zagreb]]u 1996. godine. Diplomirao je na [[Sveučilište u Zagrebu|Ekonomskom fakultetu u Zagrebu]] [[2001]]. godine. Iste godine postao je direktor preduzeća „Komunalno Jastrebarsko“ iz Jastrebarskog. Direktor preduzeća je bio do [[2009]]. godine. Magistrirao je [[2008]]. godine Ekonomskom fakultetu u Zagrebu. Od [[2010]]. godine član je predsedništva Udruženja gradova [[Hrvatska|Republike Hrvatske]] i predsednik lokalne akcione grupe „Jana“. Tokom [[2012]]. godine kratko je bio član upravnog odbora Fonda za zaštitu okoliša i energetsku efikasnost. Oženjen je Marijom i otac je dvoje dece. Hobiji su mu enologija, gastronomija, badminton i fotografija. Govori engleski jezik, a služi se talijanskim i nemačkim. === Politička karijera === Član je [[Socijaldemokratska partija Hrvatske|Socijaldemokratske partije (SDP)]] od [[2005]]. godine. Iste godine izabran je za predsednika gradske organizacije Stranke. Pet godine kasnije postaje i predsednik stranačke organizacije [[Zagrebačka županija|Zagrebačke županije]]. Na lokalnim izborima [[2009]]. godine izabran je za gradonačelnika [[Jastrebarsko|Grada Jastrebarsko]]. Gradonačelnik je bio tri godine. Nasledio ga je njegov zamenik Zvonimir Novosel.<ref>[http://www.jastrebarsko.hr/gradska_uprava/gradonacelnik/ Grad Jastrebarsko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130510074212/http://www.jastrebarsko.hr/gradska_uprava/gradonacelnik/ |date=2013-05-10 }}, Pristupljeno 13. 4. 2013.</ref> Na [[Izbori za zastupnike u Hrvatski sabor 2011.|parlamentarnim izborima 2011.]] godine izabran je prvi put za poslanika u [[Hrvatski sabor|Hrvatskom saboru]] sa liste [[Kukuriku koalicija|Kukuriku koalicije]]. U ovom mandatu bio je predsednik Odbora za prostorno uređenje i građevinarstov i član odbora za finansije i državni budžet.<ref>[http://www.sabor.hr/Default.aspx?sec=5127 Hrvatski sabor - Mihael Zmajlović] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305175959/http://www.sabor.hr/Default.aspx?sec=5127 |date=2016-03-05 }}, Pristupljeno 13. 4. 2013.</ref> Postao je član predsedništva SDP-a na konvenciji u junu [[2012]]. godine.<ref>[http://www.index.hr/vijesti/clanak/sdpovci-za-potpredsjednike-stranke-izabrali-komadinu-marasa-opacic-i-rajka-ostojica/618430.aspx SDP-ovci za potpredsjednike stranke izabrali Komadinu, Marasa, Opačić i Rajka Ostojića - Vijesti.net - Index.hr], Pristupljeno 13. 4. 2013.</ref> Posle ostavke [[Mirela Holy|Mirele Holi]] na funkciji ministra žaštite okoliša i prirode u [[Vlada Republike Hrvatske|Vladi Republike Hrvatske]], a na predlog [[Predsednik Vlade Republike Hrvatske|premijera]] [[Zoran Milanović (političar)|Zorana Milanovića]], izabran je ministra [[13. 6.|13. juna]] [[2012]]. godine.<ref>[http://www.vlada.hr/hr/naslovnica/novosti_i_najave/2012/lipanj/sabor_izglasao_povjerenje_novom_ministru_zastite_okolisa_i_prirode_mihaelu_zmajlovicu Sabor izglasao povjerenje novom ministru zaštite okoliša i prirode Mihaelu Zmajloviću / Lipanj / 2012 / Novosti i najave / Naslovnica / Vlada Republike Hrvatske - službeni web...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120618041906/http://www.vlada.hr/hr/naslovnica/novosti_i_najave/2012/lipanj/sabor_izglasao_povjerenje_novom_ministru_zastite_okolisa_i_prirode_mihaelu_zmajlovicu |date=2012-06-18 }}, Pristupljeno 13. 4. 2013.</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [https://web.archive.org/web/20121024024848/http://www.sdp.hr/nasi-ljudi/predsjednistvo/mihael-zmajlovic/ Biografija na sajtu SDP-a] * [http://www.vlada.hr/hr/naslovnica/o_vladi_rh/clanovi_vlade/mihael_zmajlovic Biografija na sajtu hrvatske Vlade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120619031417/http://www.vlada.hr/hr/naslovnica/o_vladi_rh/clanovi_vlade/mihael_zmajlovic |date=2012-06-19 }} {{Kutijica za sled |prethodnik = Boris Klemenić |kao1= |titula= Gradonačelnik [[Jastrebarsko|Grada Jastrebarsko]] |period= 2009. — 2012. |sledbenik= Zvonimir Novosel |kao2= }} {{Lifetime|1978||Zmajlović, Mihael}} [[Kategorija:Hrvatski političari]] [[Kategorija:Članovi Socijaldemokratske partije Hrvatske]] [[Kategorija:Biografije, Zagreb]] 7cirowqtrhrvxftsnwhuobjzyava21n 0 227441 42716597 42716103 2026-11-05T20:38:28Z نوفاك اتشمان 11942 + 42716597 wikitext text/x-wiki {{Infokvir vojna osoba |ime = Janko Bobetko |slika = Janko Bobetko.jpg |opis = |veličina = 200px |datum rođenja = {{birth date|1919|1|10|df=y}} |mjesto rođenja = {{zas|Kraljevina Jugoslavija}} Crnac kraj [[Sisak|Siska]], [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevina SHS]] |datum smrti = {{death date and age|2003|4|29|1919|1|10|df=y}} |mjesto smrti = {{zas|Hrvatska}} [[Zagreb]], [[Hrvatska]] |nacionalnost =[[Hrvati|Hrvat]] |puno ime = Janko Bobetko |nadimak = |supruga = |suprug = |titule = |knjige = |služba = |čin = [[Datoteka:General-major JNA.jpg|35px]] [[General-major]]<br />[[Datoteka:StoBEerni general.jpg|19px]] [[Stožerni general]] |ratovi = [[Drugi svjetski rat]]<br />[[Rat u Hrvatskoj]] |bitke = |vojska = [[Datoteka:Partizanska zvijezda.png|19px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]<br />[[Datoteka:Logo of the JNA.svg|19px]] [[Jugoslovenska narodna armija]]<br />[[Datoteka:Seal of Armed Forces of Croatia.png|19px]] [[Oružane snage Republike Hrvatske|Hrvatska vojska]] |rod = [[Datoteka:KoV JNA.JPG|19px]] [[Kopnena vojska JNA]]<br />[[Datoteka:Hkov.jpg|19px]] [[Hrvatska kopnena vojska]] |jedinice = |zapovijedao = |nagrade = }} '''Janko Bobetko''' ([[Negroidi|Crnac]] kraj [[Sisak|Siska]], [[10. 1.|10. siječnja]] [[1919]]. - [[Zagreb]], [[29. 4.|29. travnja]] [[2003]].), bio je general [[Oružane snage Republike Hrvatske|Hrvatske vojske]] i [[načelnik Glavnog stožera Oružanih snaga Republike Hrvatske]] od [[1992]]. do [[1995]]. godine. == Biografija == General Janko Bobetko je rođen 10. siječnja [[1919]]. godine u Crncu kraj Siska. U Sisku je pohađao gimnaziju, a nakon toga je upisao [[Veterinarski fakultet u Zagrebu]]. [[1938]]. godine postaje član [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]], a [[1941]]. godine je sudjelovao u pripremi ustanka u svom kraju. === Drugi svj. rat i poslije drugoga svj rata === Dana [[11. 7.|11. srpnja]] [[1941]]. godine, nakon što su mu [[ustaše]] ubili oca i tri brata Janko Bobetko se pridružio prvoj partizanskoj antifašističkoj postrojbi okupirane [[Jugoslavija|Jugoslavije]] i Hrvatske, [[sisački partizanski odred|prvom sisačkom partizanskom odredu]], osnovane [[22. 6.|22. lipnja]] 1941. godine u šumi Žabno pored Siska<ref name="Anić">[[Nikola Anić]], ''Antifašistička Hrvatska: Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Hrvatske 1941.-1945.'', Multigraf marketing-Savez antifašističkih boraca i antifašista Republike Hrvatske, Zagreb, 2005., {{ISBN|953-7254-00-3}}, str. 34.</ref>. Za vrijeme [[Drugi svjetski rat|Drugoga svjetskog rata]], u [[Slovenija|slovenskom]] gradu [[Dravograd]]u bio je teško ranjen ali je preživio i postao časnik [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslavenske narodne armije]]. Poslije rata završio je Visoku vojnu akademiju JNA i stekao čin [[general-bojnik|general-majora]] JNA. Godine [[1966]]. dobio čin generala pukovnika i vodio 5. vojnu oblast JNA (Slovenija i Hrvatska). Za vrijeme [[Hrvatsko proljeće|hrvatskog proljeća]] [[1971]]. godine priključio se hrvatskim reformistima pa je odlukom [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]] isključen iz JNA zajedno sa još 19 hrvatskih generala. Do osamostaljenja Republike Hrvatske nije mogao javno govoriti niti djelovati. === Rat u Hrvatskoj === Tijekom [[Rat u Hrvatskoj|Rata u Hrvatskoj]] Janko Bobetko odbija ponuđeno mjesto ministra obrane [[Hrvatska|Republike Hrvatske]], ali se ipak vraća iz mirovine te se uključuje u ratu u Hrvatskoj,<ref name="profile"/> a [[10. 4.|10. travnja]] [[1992]]. godine predsjednik [[Franjo Tuđman]] mu dodjeluje čin generala zbora Hrvatske vojske. Iste godine preuzima zapovjedništvo na [[Južno bojište (rat u Hrvatskoj)|Južnom bojištu]] tijekom kojeg uspješno vodi akciju [[Opsada Dubrovnika|deblokade Dubrovnika]] i operacije u [[Dubrovnik|dubrovačkom]] zaleđu: [[Operacija Tigar|Tigar]], [[Operacija Konavle|Konavle]] i [[Operacija Vlaštica|Vlaštica]]. Nakon toga [[20. 11.|20. studenoga]] [[1992]]. godine general Janko Bobetko postaje načelnik Glavnog stožera Oružanih snaga RH i na tom mjestu zamijenjuje generala [[Anton Tus|Antona Tusa]]. Nakon deblokade Dubrovnika i okolice Janko Bobetko vodi operacije [[Operacija Maslenica|Maslenica]] i [[Operacija Medački džep|Medački džep]]. Predsjednik Tuđman [[15. 7.|15. srpnja]] [[1995]]. giodine razriješio ga je dužnosti Načelnika stožera neposredno prije [[Operacija Oluja|operacije Oluja]]. Od tada, pa do [[1999]]. godine bio je zastupnik [[Hrvatska demokratska zajednica|HDZ]]-a u [[Hrvatski sabor|Hrvatskom saboru]]. [[1996]]. godine general Bobetko je objavio knjigu ''Sve moje bitke'' u kojoj je opisao sve svoje pobjede u [[Domovinski rat|Domovinskom ratu]]. U njoj je prikazao vojne zemljovide u [[Operacija Čagalj|operacijama Čagalj]], [[Operacija Tigar|Tigar]], [[Operacija Maslenica|Maslenica]], [[Operacija Medački džep|Medački Džep]], [[Operacija Bljesak|Bljesak]] i [[Operacija Oluja|Oluja]]. U toj knjizi je napisao i: {{izdvojeni citat|Imam čist obraz koji mi dopušta da iza sebe ostavim pisani trag o svemu što sam radio i dovršio kroz svoj više od pet desetljeća dug vojni i politički život}} 2002. [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju]] (MKSJ) ga je optužio za ratne zločine počinjene [[1993]]. godine u operaciji Medački Džep: progone, ubojstvo 100 Srba, pljačku javne ili privatne imovine, bezobzirno razaranje gradova, naselja ili sela. Bobetko je tada izjavio da u [[Hag|Haag]] neće otići živ i nije htio primiti optužnicu.<ref name="profile">{{cite web| publisher=BBC News| author=Gabriel Patros| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2985951.stm| date=29. travnja 2003| title=Profile: General Janko Bobetko| accessdate=11. lipnja 2013}}</ref> Kasnije je spominjan i u kontekstu ratnih zločina protiv Bošnjaka u Bosni i Hercegovini, tijekom [[Bošnjačko-hrvatski sukob|Hrvatsko-bošnjačkog sukoba]], kada ga tužitelji MKSJ-a često spominju kao sudionika u planu pripajanja dijela Hercegovine Hrvatskoj.<ref>{{cite web| publisher=Dnevno.hr| author=| url=http://www.dnevno.hr/vijesti/hrvatska/87878-zlocinacki-pothvat-u-herceg-bosni-hrvatska-sestorica-kriva-za-agresiju-na-bih-dobili-111-godina-zatvora.html| date=29. svibnja 2013| title='Zločinački pothvat' u Herceg Bosni: Hrvatska šestorica kriva za agresiju na BiH, dobili 111 godina zatvora| accessdate=11. lipnja 2013| archivedate=2013-06-07| archiveurl=https://web.archive.org/web/20130607221736/http://dnevno.hr/vijesti/hrvatska/87878-zlocinacki-pothvat-u-herceg-bosni-hrvatska-sestorica-kriva-za-agresiju-na-bih-dobili-111-godina-zatvora.html| deadurl=yes}}</ref> Ipak, zbog narušenog zdravlja, nije izručen sudu.<ref name="profile"/> Bio je supotpisnikom Otvorenog pisma dvanaestorice hrvatskih ratnih zapovjednika hrvatskoj javnosti od [[28. 9.|28. rujna]] [[2000]]. godine,<ref>[http://arhiv.slobodnadalmacija.hr/20000929/novosti.htm Slobodna Dalmacija] Ne sudite Domovinskom ratu, 29. rujna 2000., pristupljeno 20. kolovoza 2012.</ref> zbog kojeg je ondašnji predsjednik RH [[Stjepan Mesić]] prisilno umirovio sedmoricu hrvatskih generala.<ref>[http://arhiv.slobodnadalmacija.hr/20000930/novosti.htm Slobodna Dalmacija] Mesić umirovio sedam generala, 30. rujna 2000., pristupljeno 20. kolovoza 2012.</ref> [[2000]]. godine Janko Bobetko se povukao iz javnog života, umro je [[29. 4.|29. travnja]] [[2003]]. u Zagrebu, a pokopan je na Gradskom groblju u [[Sisak|Sisku]].<ref name="profile"/> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [http://www.icty.org/x/cases/bobetko/cis/bcs/cis_bobetko_bcs.pdf Sažetak o optužnici protiv Janka Bobetka] MKSJ {{DEFAULTSORT:Bobetko, Janko}} [[Kategorija:Rođeni 1919.]] [[Kategorija:Umrli 2003.]] [[Kategorija:Hrvatski generali]] [[Kategorija:Biografije, Sisak]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Generali JNA]] [[Kategorija:Hrvatsko proljeće]] [[Kategorija:Jugoslavenski disidenti]] [[Kategorija:Članovi Hrvatske demokratske zajednice]] nvmtsc725i2fb7zzajf16fzxhtxfrn8 42716600 42716597 2026-11-05T20:42:25Z نوفاك اتشمان 11942 dodana kategorija [[:Kategorija:Optuženi za ratne zločine|Optuženi za ratne zločine]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42716600 wikitext text/x-wiki {{Infokvir vojna osoba |ime = Janko Bobetko |slika = Janko Bobetko.jpg |opis = |veličina = 200px |datum rođenja = {{birth date|1919|1|10|df=y}} |mjesto rođenja = {{zas|Kraljevina Jugoslavija}} Crnac kraj [[Sisak|Siska]], [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevina SHS]] |datum smrti = {{death date and age|2003|4|29|1919|1|10|df=y}} |mjesto smrti = {{zas|Hrvatska}} [[Zagreb]], [[Hrvatska]] |nacionalnost =[[Hrvati|Hrvat]] |puno ime = Janko Bobetko |nadimak = |supruga = |suprug = |titule = |knjige = |služba = |čin = [[Datoteka:General-major JNA.jpg|35px]] [[General-major]]<br />[[Datoteka:StoBEerni general.jpg|19px]] [[Stožerni general]] |ratovi = [[Drugi svjetski rat]]<br />[[Rat u Hrvatskoj]] |bitke = |vojska = [[Datoteka:Partizanska zvijezda.png|19px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]<br />[[Datoteka:Logo of the JNA.svg|19px]] [[Jugoslovenska narodna armija]]<br />[[Datoteka:Seal of Armed Forces of Croatia.png|19px]] [[Oružane snage Republike Hrvatske|Hrvatska vojska]] |rod = [[Datoteka:KoV JNA.JPG|19px]] [[Kopnena vojska JNA]]<br />[[Datoteka:Hkov.jpg|19px]] [[Hrvatska kopnena vojska]] |jedinice = |zapovijedao = |nagrade = }} '''Janko Bobetko''' ([[Negroidi|Crnac]] kraj [[Sisak|Siska]], [[10. 1.|10. siječnja]] [[1919]]. - [[Zagreb]], [[29. 4.|29. travnja]] [[2003]].), bio je general [[Oružane snage Republike Hrvatske|Hrvatske vojske]] i [[načelnik Glavnog stožera Oružanih snaga Republike Hrvatske]] od [[1992]]. do [[1995]]. godine. == Biografija == General Janko Bobetko je rođen 10. siječnja [[1919]]. godine u Crncu kraj Siska. U Sisku je pohađao gimnaziju, a nakon toga je upisao [[Veterinarski fakultet u Zagrebu]]. [[1938]]. godine postaje član [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]], a [[1941]]. godine je sudjelovao u pripremi ustanka u svom kraju. === Drugi svj. rat i poslije drugoga svj rata === Dana [[11. 7.|11. srpnja]] [[1941]]. godine, nakon što su mu [[ustaše]] ubili oca i tri brata Janko Bobetko se pridružio prvoj partizanskoj antifašističkoj postrojbi okupirane [[Jugoslavija|Jugoslavije]] i Hrvatske, [[sisački partizanski odred|prvom sisačkom partizanskom odredu]], osnovane [[22. 6.|22. lipnja]] 1941. godine u šumi Žabno pored Siska<ref name="Anić">[[Nikola Anić]], ''Antifašistička Hrvatska: Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Hrvatske 1941.-1945.'', Multigraf marketing-Savez antifašističkih boraca i antifašista Republike Hrvatske, Zagreb, 2005., {{ISBN|953-7254-00-3}}, str. 34.</ref>. Za vrijeme [[Drugi svjetski rat|Drugoga svjetskog rata]], u [[Slovenija|slovenskom]] gradu [[Dravograd]]u bio je teško ranjen ali je preživio i postao časnik [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslavenske narodne armije]]. Poslije rata završio je Visoku vojnu akademiju JNA i stekao čin [[general-bojnik|general-majora]] JNA. Godine [[1966]]. dobio čin generala pukovnika i vodio 5. vojnu oblast JNA (Slovenija i Hrvatska). Za vrijeme [[Hrvatsko proljeće|hrvatskog proljeća]] [[1971]]. godine priključio se hrvatskim reformistima pa je odlukom [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]] isključen iz JNA zajedno sa još 19 hrvatskih generala. Do osamostaljenja Republike Hrvatske nije mogao javno govoriti niti djelovati. === Rat u Hrvatskoj === Tijekom [[Rat u Hrvatskoj|Rata u Hrvatskoj]] Janko Bobetko odbija ponuđeno mjesto ministra obrane [[Hrvatska|Republike Hrvatske]], ali se ipak vraća iz mirovine te se uključuje u ratu u Hrvatskoj,<ref name="profile"/> a [[10. 4.|10. travnja]] [[1992]]. godine predsjednik [[Franjo Tuđman]] mu dodjeluje čin generala zbora Hrvatske vojske. Iste godine preuzima zapovjedništvo na [[Južno bojište (rat u Hrvatskoj)|Južnom bojištu]] tijekom kojeg uspješno vodi akciju [[Opsada Dubrovnika|deblokade Dubrovnika]] i operacije u [[Dubrovnik|dubrovačkom]] zaleđu: [[Operacija Tigar|Tigar]], [[Operacija Konavle|Konavle]] i [[Operacija Vlaštica|Vlaštica]]. Nakon toga [[20. 11.|20. studenoga]] [[1992]]. godine general Janko Bobetko postaje načelnik Glavnog stožera Oružanih snaga RH i na tom mjestu zamijenjuje generala [[Anton Tus|Antona Tusa]]. Nakon deblokade Dubrovnika i okolice Janko Bobetko vodi operacije [[Operacija Maslenica|Maslenica]] i [[Operacija Medački džep|Medački džep]]. Predsjednik Tuđman [[15. 7.|15. srpnja]] [[1995]]. giodine razriješio ga je dužnosti Načelnika stožera neposredno prije [[Operacija Oluja|operacije Oluja]]. Od tada, pa do [[1999]]. godine bio je zastupnik [[Hrvatska demokratska zajednica|HDZ]]-a u [[Hrvatski sabor|Hrvatskom saboru]]. [[1996]]. godine general Bobetko je objavio knjigu ''Sve moje bitke'' u kojoj je opisao sve svoje pobjede u [[Domovinski rat|Domovinskom ratu]]. U njoj je prikazao vojne zemljovide u [[Operacija Čagalj|operacijama Čagalj]], [[Operacija Tigar|Tigar]], [[Operacija Maslenica|Maslenica]], [[Operacija Medački džep|Medački Džep]], [[Operacija Bljesak|Bljesak]] i [[Operacija Oluja|Oluja]]. U toj knjizi je napisao i: {{izdvojeni citat|Imam čist obraz koji mi dopušta da iza sebe ostavim pisani trag o svemu što sam radio i dovršio kroz svoj više od pet desetljeća dug vojni i politički život}} 2002. [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju]] (MKSJ) ga je optužio za ratne zločine počinjene [[1993]]. godine u operaciji Medački Džep: progone, ubojstvo 100 Srba, pljačku javne ili privatne imovine, bezobzirno razaranje gradova, naselja ili sela. Bobetko je tada izjavio da u [[Hag|Haag]] neće otići živ i nije htio primiti optužnicu.<ref name="profile">{{cite web| publisher=BBC News| author=Gabriel Patros| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2985951.stm| date=29. travnja 2003| title=Profile: General Janko Bobetko| accessdate=11. lipnja 2013}}</ref> Kasnije je spominjan i u kontekstu ratnih zločina protiv Bošnjaka u Bosni i Hercegovini, tijekom [[Bošnjačko-hrvatski sukob|Hrvatsko-bošnjačkog sukoba]], kada ga tužitelji MKSJ-a često spominju kao sudionika u planu pripajanja dijela Hercegovine Hrvatskoj.<ref>{{cite web| publisher=Dnevno.hr| author=| url=http://www.dnevno.hr/vijesti/hrvatska/87878-zlocinacki-pothvat-u-herceg-bosni-hrvatska-sestorica-kriva-za-agresiju-na-bih-dobili-111-godina-zatvora.html| date=29. svibnja 2013| title='Zločinački pothvat' u Herceg Bosni: Hrvatska šestorica kriva za agresiju na BiH, dobili 111 godina zatvora| accessdate=11. lipnja 2013| archivedate=2013-06-07| archiveurl=https://web.archive.org/web/20130607221736/http://dnevno.hr/vijesti/hrvatska/87878-zlocinacki-pothvat-u-herceg-bosni-hrvatska-sestorica-kriva-za-agresiju-na-bih-dobili-111-godina-zatvora.html| deadurl=yes}}</ref> Ipak, zbog narušenog zdravlja, nije izručen sudu.<ref name="profile"/> Bio je supotpisnikom Otvorenog pisma dvanaestorice hrvatskih ratnih zapovjednika hrvatskoj javnosti od [[28. 9.|28. rujna]] [[2000]]. godine,<ref>[http://arhiv.slobodnadalmacija.hr/20000929/novosti.htm Slobodna Dalmacija] Ne sudite Domovinskom ratu, 29. rujna 2000., pristupljeno 20. kolovoza 2012.</ref> zbog kojeg je ondašnji predsjednik RH [[Stjepan Mesić]] prisilno umirovio sedmoricu hrvatskih generala.<ref>[http://arhiv.slobodnadalmacija.hr/20000930/novosti.htm Slobodna Dalmacija] Mesić umirovio sedam generala, 30. rujna 2000., pristupljeno 20. kolovoza 2012.</ref> [[2000]]. godine Janko Bobetko se povukao iz javnog života, umro je [[29. 4.|29. travnja]] [[2003]]. u Zagrebu, a pokopan je na Gradskom groblju u [[Sisak|Sisku]].<ref name="profile"/> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [http://www.icty.org/x/cases/bobetko/cis/bcs/cis_bobetko_bcs.pdf Sažetak o optužnici protiv Janka Bobetka] MKSJ {{DEFAULTSORT:Bobetko, Janko}} [[Kategorija:Rođeni 1919.]] [[Kategorija:Umrli 2003.]] [[Kategorija:Hrvatski generali]] [[Kategorija:Biografije, Sisak]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Generali JNA]] [[Kategorija:Hrvatsko proljeće]] [[Kategorija:Jugoslavenski disidenti]] [[Kategorija:Članovi Hrvatske demokratske zajednice]] [[Kategorija:Optuženi za ratne zločine]] 08d62smiuwa1bnj8fzoqo4ssklus7kt 42716628 42716600 2026-11-05T22:05:13Z نوفاك اتشمان 11942 + 42716628 wikitext text/x-wiki {{Infokvir vojna osoba |ime = Janko Bobetko |slika = Janko Bobetko.jpg |opis = |veličina = 200px |datum rođenja = {{birth date|1919|1|10|df=y}} |mjesto rođenja = {{zas|Kraljevina Jugoslavija}} Crnac kraj [[Sisak|Siska]], [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevina SHS]] |datum smrti = {{death date and age|2003|4|29|1919|1|10|df=y}} |mjesto smrti = {{zas|Hrvatska}} [[Zagreb]], [[Hrvatska]] |nacionalnost =[[Hrvati|Hrvat]] |puno ime = Janko Bobetko |nadimak = |supruga = |suprug = |titule = |knjige = |služba = |čin = [[Datoteka:General-major JNA.jpg|35px]] [[General-major]]<br />[[Datoteka:StoBEerni general.jpg|19px]] [[Stožerni general]] |ratovi = [[Drugi svjetski rat]]<br />[[Rat u Hrvatskoj]] |bitke = |vojska = [[Datoteka:Partizanska zvijezda.png|19px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]<br />[[Datoteka:Logo of the JNA.svg|19px]] [[Jugoslovenska narodna armija]]<br />[[Datoteka:Seal of Armed Forces of Croatia.png|19px]] [[Oružane snage Republike Hrvatske|Hrvatska vojska]] |rod = [[Datoteka:KoV JNA.JPG|19px]] [[Kopnena vojska JNA]]<br />[[Datoteka:Hkov.jpg|19px]] [[Hrvatska kopnena vojska]] |jedinice = |zapovijedao = |nagrade = }} '''Janko Bobetko''' ([[Negroidi|Crnac]] kraj [[Sisak|Siska]], [[10. 1.|10. siječnja]] [[1919]]. - [[Zagreb]], [[29. 4.|29. travnja]] [[2003]].), bio je general [[Oružane snage Republike Hrvatske|Hrvatske vojske]] i [[načelnik Glavnog stožera Oružanih snaga Republike Hrvatske]] od [[1992]]. do [[1995]]. godine. == Biografija == General Janko Bobetko je rođen 10. siječnja [[1919]]. godine u Crncu kraj Siska. U Sisku je pohađao gimnaziju, a nakon toga je upisao [[Veterinarski fakultet u Zagrebu]]. [[1938]]. godine postaje član [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]], a [[1941]]. godine je sudjelovao u pripremi ustanka u svom kraju. === Drugi svj. rat i poslije drugoga svj rata === Dana [[11. 7.|11. srpnja]] [[1941]]. godine, nakon što su mu [[ustaše]] ubili oca i tri brata Janko Bobetko se pridružio prvoj partizanskoj antifašističkoj postrojbi okupirane [[Jugoslavija|Jugoslavije]] i Hrvatske, [[sisački partizanski odred|prvom sisačkom partizanskom odredu]], osnovane [[22. 6.|22. lipnja]] 1941. godine u šumi Žabno pored Siska<ref name="Anić">[[Nikola Anić]], ''Antifašistička Hrvatska: Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Hrvatske 1941.-1945.'', Multigraf marketing-Savez antifašističkih boraca i antifašista Republike Hrvatske, Zagreb, 2005., {{ISBN|953-7254-00-3}}, str. 34.</ref>. Za vrijeme [[Drugi svjetski rat|Drugoga svjetskog rata]], u [[Slovenija|slovenskom]] gradu [[Dravograd]]u bio je teško ranjen ali je preživio i postao časnik [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslavenske narodne armije]]. Poslije rata završio je Visoku vojnu akademiju JNA i stekao čin [[general-bojnik|general-majora]] JNA. Godine [[1966]]. dobio čin generala pukovnika i vodio 5. vojnu oblast JNA (Slovenija i Hrvatska). Za vrijeme [[Hrvatsko proljeće|hrvatskog proljeća]] [[1971]]. godine priključio se hrvatskim reformistima pa je odlukom [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]] isključen iz JNA zajedno sa još 19 hrvatskih generala. Do osamostaljenja Republike Hrvatske nije mogao javno govoriti niti djelovati. === Rat u Hrvatskoj === Tijekom [[Rat u Hrvatskoj|Rata u Hrvatskoj]] Janko Bobetko odbija ponuđeno mjesto ministra obrane [[Hrvatska|Republike Hrvatske]], ali se ipak vraća iz mirovine te se uključuje u ratu u Hrvatskoj,<ref name="profile"/> a [[10. 4.|10. travnja]] [[1992]]. godine predsjednik [[Franjo Tuđman]] mu dodjeluje čin generala zbora Hrvatske vojske. Iste godine preuzima zapovjedništvo na [[Južno bojište (rat u Hrvatskoj)|Južnom bojištu]] tijekom kojeg uspješno vodi akciju [[Opsada Dubrovnika|deblokade Dubrovnika]] i operacije u [[Dubrovnik|dubrovačkom]] zaleđu: [[Operacija Tigar|Tigar]], [[Operacija Konavle|Konavle]] i [[Operacija Vlaštica|Vlaštica]]. Nakon toga [[20. 11.|20. studenoga]] [[1992]]. godine general Janko Bobetko postaje načelnik Glavnog stožera Oružanih snaga RH i na tom mjestu zamijenjuje generala [[Anton Tus|Antona Tusa]]. Nakon deblokade Dubrovnika i okolice Janko Bobetko vodi operacije [[Operacija Maslenica|Maslenica]] i [[Operacija Medački džep|Medački džep]]. Predsjednik Tuđman [[15. 7.|15. srpnja]] [[1995]]. giodine razriješio ga je dužnosti Načelnika stožera neposredno prije [[Operacija Oluja|operacije Oluja]]. Od tada, pa do [[1999]]. godine bio je zastupnik [[Hrvatska demokratska zajednica|HDZ]]-a u [[Hrvatski sabor|Hrvatskom saboru]]. [[1996]]. godine general Bobetko je objavio knjigu ''Sve moje bitke'' u kojoj je opisao sve svoje pobjede u [[Domovinski rat|Domovinskom ratu]]. U njoj je prikazao vojne zemljovide u [[Operacija Čagalj|operacijama Čagalj]], [[Operacija Tigar|Tigar]], [[Operacija Maslenica|Maslenica]], [[Operacija Medački džep|Medački Džep]], [[Operacija Bljesak|Bljesak]] i [[Operacija Oluja|Oluja]]. U toj knjizi je napisao i: {{izdvojeni citat|Imam čist obraz koji mi dopušta da iza sebe ostavim pisani trag o svemu što sam radio i dovršio kroz svoj više od pet desetljeća dug vojni i politički život}} 2002. [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju]] (MKSJ) ga je optužio za ratne zločine počinjene [[1993]]. godine u operaciji Medački Džep: progone, ubojstvo 100 Srba, pljačku javne ili privatne imovine, bezobzirno razaranje gradova, naselja ili sela. Bobetko je tada izjavio da u [[Hag|Haag]] neće otići živ i nije htio primiti optužnicu.<ref name="profile">{{cite web| publisher=BBC News| author=Gabriel Patros| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2985951.stm| date=29. travnja 2003| title=Profile: General Janko Bobetko| accessdate=11. lipnja 2013}}</ref> Kasnije je spominjan i u kontekstu ratnih zločina protiv Bošnjaka u Bosni i Hercegovini, tijekom [[Bošnjačko-hrvatski sukob|Hrvatsko-bošnjačkog sukoba]], kada ga tužitelji MKSJ-a često spominju kao sudionika u planu pripajanja dijela Hercegovine Hrvatskoj.<ref>{{cite web| publisher=Dnevno.hr| author=| url=http://www.dnevno.hr/vijesti/hrvatska/87878-zlocinacki-pothvat-u-herceg-bosni-hrvatska-sestorica-kriva-za-agresiju-na-bih-dobili-111-godina-zatvora.html| date=29. svibnja 2013| title='Zločinački pothvat' u Herceg Bosni: Hrvatska šestorica kriva za agresiju na BiH, dobili 111 godina zatvora| accessdate=11. lipnja 2013| archivedate=2013-06-07| archiveurl=https://web.archive.org/web/20130607221736/http://dnevno.hr/vijesti/hrvatska/87878-zlocinacki-pothvat-u-herceg-bosni-hrvatska-sestorica-kriva-za-agresiju-na-bih-dobili-111-godina-zatvora.html| deadurl=yes}}</ref> Ipak, zbog narušenog zdravlja, nije izručen sudu.<ref name="profile"/> Bio je supotpisnikom Otvorenog pisma dvanaestorice hrvatskih ratnih zapovjednika hrvatskoj javnosti od [[28. 9.|28. rujna]] [[2000]]. godine,<ref>[http://arhiv.slobodnadalmacija.hr/20000929/novosti.htm Slobodna Dalmacija] Ne sudite Domovinskom ratu, 29. rujna 2000., pristupljeno 20. kolovoza 2012.</ref> zbog kojeg je ondašnji predsjednik RH [[Stjepan Mesić]] prisilno umirovio sedmoricu hrvatskih generala.<ref>[http://arhiv.slobodnadalmacija.hr/20000930/novosti.htm Slobodna Dalmacija] Mesić umirovio sedam generala, 30. rujna 2000., pristupljeno 20. kolovoza 2012.</ref> [[2000]]. godine Janko Bobetko se povukao iz javnog života, umro je [[29. 4.|29. travnja]] [[2003]]. u Zagrebu, a pokopan je na Gradskom groblju u [[Sisak|Sisku]].<ref name="profile"/> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [http://www.icty.org/x/cases/bobetko/cis/bcs/cis_bobetko_bcs.pdf Sažetak o optužnici protiv Janka Bobetka] MKSJ {{DEFAULTSORT:Bobetko, Janko}} [[Kategorija:Rođeni 1919.]] [[Kategorija:Umrli 2003.]] [[Kategorija:Hrvatski generali]] [[Kategorija:Biografije, Sisak]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Generali JNA]] [[Kategorija:Hrvatsko proljeće]] [[Kategorija:Jugoslavenski disidenti]] [[Kategorija:Članovi Hrvatske demokratske zajednice]] [[Kategorija:Optuženi za ratne zločine]] [[Kategorija:Rat u Hrvatskoj]] f53dhznlv4hqaq30j96w7htpotigwj3 0 233673 42716643 42332954 2026-11-05T22:38:57Z نوفاك اتشمان 11942 + 42716643 wikitext text/x-wiki {{Infokvir vojna osoba |ime=Blago Zadro |slika=Blago Zadro spomenik 221208.jpg |opis=Spomen-ploča Blagu Zadri |veličina=200px |datum rođenja=[[31. ožujka]] [[1944]]. |mjesto rođenja=[[Donji Mamići]], [[Bosna i Hercegovina]] |datum smrti=[[16. listopada]] [[1991]]. |mjesto smrti=[[Vukovar]], [[Hrvatska]] |nacionalnost={{flagcountry|HRV}} |puno ime= |nadimak=Šljuka |supruga= |suprug= |titule = |knjige= |služba=[[1991.]] |čin=[[General bojnik]] (posthumno) |ratovi=[[Rat u Hrvatskoj]] |bitke=[[Bitka za Vukovar]] |vojska=[[Hrvatska vojska]] |rod=[[Hrvatska kopnena vojska]] |jedinice= |zapovijedao=3. bojna [[204. brigada HV|204. brigade]] |nagrade= }} '''Blago Zadro''' ([[Donji Mamići]]-[[Ledinac]] kraj [[Grude|Gruda]], [[31.3.]] [[1944]]. - [[Vukovar]], [[16.10.]] [[1991]].) bio je vojnik i branitelj [[Vukovar]]a tijekom [[Bitka za Vukovar|bitke za grad 1991.]] == Biografija == Rođen u [[BiH|Bosni i Hercegovini]], kao desetogodišnjak doselio se iz rodne Hercegovine zajedno s obitelji u [[Borovo Naselje]], gdje je završio školu, zaposlio se u tvornici "Borovo" i osnovao obitelj. 1990-ih aktivno se uključio u politički život toga kraja i postao prvi dopredsjednik [[HDZ]]-a u [[Vukovar]]u te se aktivno uključuje u organiziranje obrane. Po izbijanju [[Bitka za Vukovar|Bitke za Vukovar]] zbog svojih izuzetnih organizacijskih sposobnosti i hrabrosti preuzima zapovijedanje obranom čitavog Borova Naselja. Iako nije bio vojno školovan, kao zapovjednik 3. bojne legendarne [[204. brigada|204. vukovarske brigade]] pokazao se izvrsnim organizatorom obrane Borova Naselja. Pod njegovim vodstvom na [[Trpinjska cesta|Trpinjskoj cesti]], koja je zbog toga i prozvana "Groblje tenkova", zaustavljena je oklopna sila [[JNA]] i uništeno na desetke srpskih [[tenk]]ova i [[oklopni transporter|oklopnih transportera]]. Bio je odlučan zapovjednik koji je u borbu kretao prvi, no iz jedne se nije vratio. Poginuo je [[16. listopada]] [[1991.]] godine blizu Trpinjske ceste, pokošen rafalom iz puškostrojnice dok je junački vodio svoje suborce u akciju. Od trojice sinova dvojica najstarijih također su se uključili u obranu, najstariji Robert (1969.) kasnije je poginuo u borbama kod [[Kupres]]a, upavši sa suborcima u tenkovsku zamku. Kasnije je kod Kupresa podignut spomenik "petorici Vukovaraca". Blago Zadro pokopan je na vukovarskom Novom groblju 16.10. 1998. nakon što su njegovi posmrtni ostaci ekshumirani u ljeto '98. Njegov sin Robert godinu dana poslije, identificiran je iz zajedničke grobnice u Zagrebu nakon što je godinama njegova sudbina bila nepoznata. Otac i sin Zadro počivaju na vukovarskom Memorijalnom groblju žrtava iz Domovinskog rata, u Aleji hrvatskih branitelja. == Naslijeđe == Ime Blage Zadre nosi Zapovjedno stožerna škola 'Blago Zadro' te Osnovna škola 'Blago Zadro' u Borovom naselju. Po njemu je imenovana i jedna ulica u Grudama, Splitu i Zagrebu. == Dužnosti == * [[1991.]] - Predsjednik MZ "Bratstvo i jedinstvo" * [[1991.]] - Zapovjednik obrane Borovog Naselja * [[1991.]] - Zapovjednik 3. bojne [[204. brigada|204. brigade]] HV za Borovo Naselje i Trpinjsku cestu === Činovi === * [[General bojnik]], posmrtno == Vanjske veze == * [http://www.jutarnji.hr/predrag-matic-u-vukovaru--blago-zadro-bio-je-heroj--najbolji-od-najboljih/1060348/www.jutarnji.hr/1060349 Prije 21 godinu poginuo je Blago Zadro] Jutarnji list * [http://www.vojska.net/hrv/zivotopis/z/zadro/blago/ Blago Zadro] na Vojska.net {{commonscat|Blago Zadro}} {{DEFAULTSORT:Zadro, Blago}} [[Kategorija:Rođeni 1944.]] [[Kategorija:Umrli 1991.]] [[Kategorija:Rat u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Hrvatski generali]] [[Kategorija:Biografije, Vukovar]] [[Kategorija:Biografije, Grude]] [[Kategorija:Članovi Hrvatske demokratske zajednice]] ehesuf71m7ngb007jqpttnkq9dhsi3r 0 238629 42716644 42681983 2026-11-05T22:43:25Z Katin pusku 407323 Datoteka 42716644 wikitext text/x-wiki {{Infokutija filmska biografija | ime = David Lynch | profesija = redatelj | slika = David Lynch (1990).jpg | veličina = 200px | opis = David Lynch na 42. dodjeli nagrade [[Emmy]], [[rujan]] [[1990.]] godine | ime_po_rođenju = David Keith Lynch | datum_rođenja = {{Birth date|1946|01|20|df=y}} | mjesto_rođenja = {{flagicon|SAD}} [[Missoula, Montana|Missoula]] | datum_smrti = {{Death date and age|2025|01|15|1946|01|20|df=y}} | mjesto_smrti = {{flagicon|SAD}} [[Los Angeles]] | počivalište = | pseudonim = | nacionalnost = | državljanstvo = | supružnik = Peggy Lentz {{small|(1967–1974)}}<br />Mary Fisk {{small|(1977–1987)}}<br />Mary Sweeney {{small|(2006-2007)}}<br />Emily Stofle {{small|(2009-2023)}} | partner = [[Isabella Rossellini]] {{small|(1986–1991)}} | roditelji = | djeca = četvero | rodbina = | religija = | obrazovanje = George Washington University | javna_funkcija = | period = | žanr = | znameniti_filmovi = | znamenite_serije = | uticaj_od = | uticaj_na = | nagrade = <div> [[1993.]] '''Nagrada za životno djelo'''<br /> [[1990.]] '''[[Zlatna palma]]''' – ''[[Divlji u srcu]]''<br /> [[2001.]] '''[[Kanski filmski festival|Nagrada Filmskog festivala u Cannesu za najboljeg redatelja]]''' – ''[[Mulholland Drive (film)|Mulholland Drive]]''<br /> [[2006.]] '''[[Venecijanski filmski festival]]''' – ''Zlatni lav za životno djelo''<br /> [[2007.]] '''[[Independent Spirit Awards]]''' – ''Nagrada za posebna dostignuća''</div> | potpis = David Lynch signature.svg }} [[File:Isabella Rossellini David Lynch Cannes.jpg|thumb|[[Isabella Rossellini]] & David Lynch (1990)]] '''David Keith Lynch''' ([[Missoula, Montana|Missoula]], [[20. siječnja]] [[1946.]] – [[15. 1.|15. siječnja]] [[2025.|2025]]), bio je [[SAD|američki]] filmaš, televizijski redatelj, vizualni umjetnik, glazbenik i glumac. Poznat po svojim nadrealnim filmovima, Lynch je razvio svoj jedinstveni vizualni stil, popularni nazivan "Linčevski stil", a kojeg karakteriziraju snene scene i specijalni dizajn zvuka. Nadrealni i u mnogim slučajevima nasilni elementi njegovih filmova na reputaciji su da "zastrašuju, vrijeđaju i mistificiraju" svoje gledatelje.<ref name="lynch245">[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 245.</ref> Rođen u obitelji srednje klase u Missouli, država [[Montana]], Lynch je djetinjstvo proveo putujući SAD-om prije nego je upisao studij slikarstva na ''Pennsylvania Academy of Fine Arts'' u [[Philadelphia|Philadelphiji]] gdje se i započeo baviti produkcijom kratkih [[film]]ova. Odlučivši se u potpunosti posvetiti tom mediju, preselio se u [[Los Angeles]] gdje je producirao svoj prvi film, nadrealni horor [[Eraserhead]] ([[1977]]. godine). Nakon što je film postigao kultni status, Lynchu je ponuđena režija filma [[Čovjek-slon (1980.)|Čovjek-slon]] ([[1980.]]) koji mu je donio veliki uspjeh i proboj. Nakon toga je snimio dva filma za produkciju kuću De Laurentiis Entertainment Group: znanstveno-fantastični ep [[Dune (film)|Dina]] ([[1984]]) koji je bio kritički i komercijalni neuspjeh, te [[Film noir|neo-noir]] kriminalistički film [[Blue Velvet (film)|Plavi baršun]] ([[1986]]) koji je pobrao hvalospjeve filmske kritike. Početkom 90-tih godina prošlog stoljeća, zajedno s [[Mark Frost|Markom Frostom]], kreirao je iznimno popularnu, misterioznu televizijsku seriju [[Twin Peaks]] ([[1990.]] - [[1991.]]), a nakon nje je snimio i ''prequel'' u obliku filma [[Twin Peaks: Fire Walk with Me|Twin Peaks: Vatro hodaj sa mnom]] (1992.); zatim [[film ceste]] [[Divlji u srcu]] (1990) i obiteljski film [[The Straight Story|Prava priča]] ([[1999]]). Ipak, nije odustao od snimanja nadrealnih filmova pa je tako snimio [[Lost Highway (film)|Izgubljenu autocestu]] ([[1997.]]), [[Mulholland Drive (film)|Mulholland Drive]] ([[2001.]]) i [[Inland Empire (film)|Unutarnje carstvo]] ([[2006]]). U međuvremenu je objeručke prihvatio [[Internet]] kao novi medij, pa je producirao nekoliko web serija, kao što su animirani ''Dumbland'' ([[2002]]) i nadrealni ''sitcom'' ''Rabbits'' (2002). Tijekom svoje karijere, Lynch je zaradio tri nominacije za prestižnu nagradu [[Oscari|Oscar]] u [[Oscar za najboljeg redatelja|kategoriji najboljeg redatelja]],<ref>{{cite web| url=http://awardsdatabase.oscars.org/ampas_awards/DisplayMain.jsp?curTime=1202300031690| title= 1980 Academy Awards Nominations}}</ref><ref>{{cite web| url=http://awardsdatabase.oscars.org/ampas_awards/DisplayMain.jsp?curTime=1202300217934| title= 1986 Academy Awards Nominations}}</ref><ref>{{cite web| url=http://awardsdatabase.oscars.org/ampas_awards/DisplayMain.jsp?curTime=1202300255441| title= 2001 Academy Awards Nominations}}</ref> te jednu u [[Oscar za najbolji adaptirani scenarij|kategoriji najboljeg scenarija]]. Dva puta je osvojio francuskog Césara za najbolji strani film, kao i [[Zlatna palma|Zlatnu palmu]] na [[Filmski festival u Cannesu|filmskom festivalu u Cannesu]] te počasnu nagradu za životno postignuće na [[Venecijanski filmski festival|filmskom festivalu u Veneciji]]. Francuska vlada dodijelila mu je Legion of Honor, najveće priznanje koje jedan civil može dobiti,<ref>{{Cite news |url=http://www.cbsnews.com/stories/2007/10/01/entertainment/main3315542.shtml |title=The Police Knighted In France: Filmmaker David Lynch Promoted to Officer in France's Legion of Honor |publisher=CBS News Online |date=1 October 2007 |accessdate=29 November 2010 |archivedate=2013-07-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130725073226/http://www.cbsnews.com/stories/2007/10/01/entertainment/main3315542.shtml |deadurl=yes }}</ref> a te iste godine ([[2007.]]) [[The Guardian]] ga je opisao kao "najvažnijeg redatelja ove ere".<ref>{{cite web |url=http://film.guardian.co.uk/features/page/0,11456,1082823,00.html |title=40 best directors |publisher=The Guardian Online |year=2007 |accessdate=29 November 2010 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5Qeh0Qrlu?url=http://film.guardian.co.uk/features/page/0,11456,1082823,00.html |archivedate=2007-07-27 |deadurl=no }}</ref> Allmovie proglasio ga je "renesansnim čovjekom modernog američkog filmskog stvaralaštva",<ref>{{cite web| last = Ankeny | first = Jason | url=http://www.allmovie.com/artist/david-lynch-100454 |title=David Lynch: Biography |publisher=Allmovie |accessdate=29 November 2010}}</ref> a uspjesi njegovih filmova označili su ga kao "prvog popularnog nadrealista".<ref>[[#Lyn05|Pauline Kael, quoted in Lynch and Rodley 2005]]. str. xi.</ref> == Život i karijera == === Rani život (1946. - 1965.) === David Lynch rođen je u [[Missoula, Montana|Missouli]], država [[Montana]] [[20. siječnja]] [[1946.]]<ref name="imdb">[http://www.imdb.com/name/nm0000186/ David Lynch] na [[IMDb]]u</ref><ref name="ReferenceA">[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 1.</ref> Njegov otac, Donald Walton Lynch bio je znanstveni istraživač, a radio je za američki odjel za poljoprivredu dok je njegova majka, Edwina "Sunny" Lynch (djevojački Sundholm) bila učiteljica engleskog jezika<ref name="imdb" /> čiji su preci imigrirali u [[SAD]] iz [[Finska|Finske]] u 19. stoljeću. Lynch je odgajan kao [[Prezbiter]]ijanac.<ref>{{Cite news|last=Williams|first=Alex|url=http://www.rickross.com/reference/tm/tm150.html|title=David Lynch's Shockingly Peaceful Inner Life|publisher=New York Times|date=31 December 2007|accessdate=29 November 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110514031800/http://www.rickross.com/reference/tm/tm150.html|archivedate=2011-05-14|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite news | last = Sadighian | first = David |url=http://www.globalgoodnews.com/education-news-a.html?art=1128100751793764 |title=David Lynch thinks we're all lightbulbs. What? |publisher=Yale Daily News |date=1 October 2005 | accessdate=29 November 2010}}</ref> Zbog Donaldovog posla, obitelj Lynch konstantno se selila na razna područja SAD-a. Upravo zbog toga se Lynch u dobi od samo dva mjeseca preselio u [[Sandpoint]], država [[Idaho]], a samo dvije godine kasnije, nakon rođenja njegovog brata Johna, obitelj se ponovno preselila, ovaj put u [[Spokane]], država [[Washington (savezna država)|Washington]]. Upravo je tamo rođena Davidova sestra Martha prije nego su se ponovno preselili u [[Durham]], država [[Sjeverna Karolina]], a nakon toga u [[Boise]], država Idaho i u [[Alexandria|Alexandriju]], država [[Virginia]].<ref name="ReferenceA"/> Iako su se konstantno selili, Lynch nije imao problema s prilagođavanjem - vrlo lako upoznavao je nove prijatelje čim je započeo pohađati neku novu školu.<ref>[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 2–3.</ref> Komentirajući svoj rani život, Lynch je izjavio: "Svijet je za mene kao djetetu bio fantastičan. Naravno, tu su bili uobičajeni strahovi, kao odlazak u školu... Za mene je tada škola bila zločin protiv mladih ljudi. Uništavala je same temelje slobode. Učitelji nisu bili dovoljno pozitivnog stava."<ref>[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 14.</ref> Uz školu, otac ga je natjerao da bude u mladim izviđačima, ali Lynch je kasnije rekao: "Postao sam dijelom izviđača samo da bih kasnije mogao odustati i ostaviti sve to iza sebe." Upravo zahvaljujući sudjelovanju u izviđačkoj grupi, Lynch je bio jedan od sudionika inauguracije Predsjednika [[John F. Kennedy|Johna. F. Kennedyja]] ispred [[Bijela kuća|Bijele kuće]] koja se događala upravo na njegov rođendan, [[1961.]] godine.<ref>[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 05.</ref> [[Datoteka:David Lynch (1964 yearbook portrait).jpg|thumb|left|175px|Mladi Lynch u slici iz 1964.]] Lynch se za slikanje i crtanje zainteresirao zahvaljujući ocu svog prijatelja dok je živio u Virginiji koji je i sam bio profesionalni slikar i razmišljao o tome da mu karijera krene u tom pravcu.<ref>[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 8–9.</ref> U srednjoj školi Francis C. Hammond u Alexandriji nije se najbolje snašao, ali za školski rad ionako nije bio previše zainteresiran. Međutim, bio je popularan kod drugih kolega i nakon što je otišao odlučio je studirati [[slikarstvo]] te je upisao ''School of the Museum of Fine Arts'' u [[Boston]]u, 1964. godine gdje mu je cimer bio [[Peter Wolf]].<ref>{{Cite web |title=Peter Wolf – Biography |url=http://www.peterwolf.com/bio/index2.html |access-date=2013-08-12 |archive-date=2012-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120615152715/http://www.peterwolf.com/bio/index2.html |dead-url=yes }}</ref> Ipak, napustio je studij nakon godinu dana, izjavivši: "UOPĆE NISAM bio inspiriran tim mjestom", te je isplanirao proputovanje [[Europa|Europom]] sljedeće tri godine s prijateljem [[Jack Fisk|Jackom Fiskom]] koji je također bio razočaran svojim studijem na Cooper Unionu. Obojica su gajili iste nade da će vježbati s ekspresionističkim slikarom [[Oskar Kokoschka|Oskarom Kokoschkom]] u njegovoj školi, ali nakon što su došli u [[Salzburg]] i otkrili da on nije slobodan, vratili su se u SAD nakon samo 15 provedenih dana svog putovanja od planirane tri godine.<ref>[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 31–34.</ref> === Philadelphia i kratki filmovi (1966. - 1970.) === Vrativši se u [[SAD]], Lynch je otišao u [[Virginia|Virginiju]], ali budući su se njegovi roditelji preselili u [[Walnut Creek]] (država [[Kalifornija]]) on je neko vrijeme bio prisiljen živjeti sa svojim prijateljem Tonyjem Keelerom prije nego je odlučio otići u [[Philadelphia|Philadelphiju]] gdje, nakon savjeta Jacka Fiska koji ju je već pohađao, upisuje ''Pennsylvania Academy of Fine Arts'', a koju je puno više preferirao od prijašnjeg koledža za umjetnost u [[Boston]]u tvrdeći: "U Philadelphiji je bilo mnogo velikih i ozbiljnih slikara; svi su inspirirali jedni druge i to je bilo zbilja prekrasno razdoblje."<ref>[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 36–37.</ref> Upravo tamo je započeo svoju vezu s kolegicom Peggy Reavey koju je oženio [[1967.]] godine. Sljedeće godine Peggy je rodila njihovo dijete, curicu Jennifer. Kasnije opisujući ovu situaciju Peggy je izjavila da "Lynch definitivno nije bio dobar otac, ali je svejedno volio kćerku. Bila sam trudna kad smo se vjenčali. Oboma nam se nije sviđala ta ideja."<ref>[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 31.</ref> Kao obitelj preselili su se u kvart Fairmount u Philadelphiji gdje su kupili veliku kuću od 12 soba za relativno malu cijenu (3.500 [[dolar]]a) zbog toga što je susjedstvo bilo poznato po čestim pljačkama i siromaštvu. Kasnije opisujući svoj život ovdje, Lynch je izjavio: "Živjeli smo jeftino, ali grad je bio pun straha. Malo niže u ulici netko je ubio klinca... Opljačkali su nas dva puta, razbili prozore i ukrali auto. Prvi put su nam provalili u kuću samo tri dana nakon useljenja... Ispunjavao nas je osjećaj da se nalazimo blizu ekstremne opasnosti, a strah je bio izrazito intenzivan. Sve je bilo prepuno nasilja i mržnje i prljavštine. Ali najveći utjecaj na moj život imao je upravo taj grad."<ref>[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 42–43.</ref> U međuvremenu, kako bi financijski podupirao svoju obitelj, pored studiranja se i zaposlio.<ref>[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 43.</ref> Upravo je na Akademiji u Philadephiji Lynch kreirao svoj prvi kratki film naslova ''Six Men Getting Sick'' [[1966.]] godine. Ideju za film dobio je zbog svojih slika koje je rado želio vidjeti kako se miču, ali je kasnije razmišljao o ideji kreacije animacije s umjetnikom Bruceom Samuelsonom. Nakon što od tog projekta ništa nije bilo, Lynch je odlučio raditi na filmu sam te je kupio najjeftiniju 16mm kameru koju si je mogao priuštiti. Kao radni prostor zauzeo je jednu od napuštenih soba Akademije i potrošio sveukupno 200 dolara (koje je tada smatrao pravim bogatstvom) kako bi producirao film ''Six Men Getting Sick''.<ref>[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 37–38.</ref> Opisujući ga kao "57 sekundi razvoja i vatre i tri sekunde povraćotine" Lynch je film neprestano vrtio tijekom izložbe Akademije koja se održava svake godine gdje je podijelio prvu nagradu sa slikom autora [[Noel Mahaffey|Noela Mahaffeyja]].<ref>[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 38.</ref><ref name="ReferenceB">[[#LeB00|Le Blanc and Odell 2000]]. str. 15–16.</ref> Ovo je dovelo do toga da ga je unajmio bogati kolega, H. Barton Wasserman, koji mu je ponudio tisuću dolara da mu snimi nešto novo. Potrošivši 478.28 dolara od toga na rabljenu Bolex kameru "njegovih snova", Lynch je producirao novi animirani kratki film, ali prilikom razvijanja istoga shvatio da je rezultat tek zamagljeni pozitiv bez okvira. Kasnije će reći: "I tako, nazvao sam Barta Wassermana i rekao mu: 'Bart, film je katastrofa. Kamera se pokvarila i nisam uspio napraviti to što sam morao.' A on je odgovorio: 'Ne brini, Davide, uzmi ostatak novca i napravi nešto drugo za mene. Samo mi daj nešto.' Kraj priče."<ref>[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 39.</ref> Uzevši ostatak novca, Lynch je odlučio eksperimentirati između animacije i igranog filma te producirao četverominutni kratki film imena ''The Alphabet'' [[1968.]] godine. U filmu je glumila Lynchova žena Peggy kao lik ''Djevojke'' koja izgovara abecedu uz seriju slika [[konj]]a prije nego što umre iskrvarivši po krevetu. Kao zvučni efekt, Lynch je koristio pokvareni kasetofon kojim je snimio plač svoje bebe Jennifer i na taj način stvorio deformiran zvuk za kojeg je smatrao da je izuzetno efektan. Kasnije opisavši gdje je našao inspiraciju za ovaj uradak, Lynch je izjavio: "Peggyna nećakinja jedne je noći imala noćnu moru i u snu počela izgovarati abecedu na zastrašujuć način. I tako je nastao film ''The Alphabet''. Sve ostalo bilo je podsvjesno."<ref name="ReferenceB"/><ref>[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 39–40</ref> Saznavši za novo osnovani [[Američki filmski institut]] koji je davao stipendije filmašima koji su za njih mogli producirati stare, ali i nove projekte, Lynch je odlučio poslati im kopiju filma ''The Alphabet'' zajedno sa scenarijem kojeg je napisao za svoj novi kratki film i koji bi u potpunosti trebao biti igrani, naziva ''The Grandmother''.<ref>[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 42.</ref> Institut je pristao financirati njegov rad, u početku mu ponudivši pet tisuća dolara od zatraženog budžeta koji je iznosio 7.200 dolara, ali kasnije se predomislivši i odobrivši dodatne 2.200 dolara koje su mu bile potrebne. Snimivši film u vlastitoj kući s glumcima koji su se sastojali od njegovih kolega s posla i studija,<ref>[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 44–47.</ref> film ''The Grandmother'' je priča o zanemarenom dječaku koji "uzgaja" baku iz sjemena kako bi se ona brinula o njemu. Filmski kritičari [[Michelle Le Blanc]] i [[Colin Odell]] kasnije su istaknuli: "Ovaj film je istinska nastranost, ali sadrži mnoge teme i ideje koje će kasnije biti vidljive u njegovom radu te prikazuje fantastično shvaćanje filma kao medija."<ref>[[#LeB00|Le Blanc and Odell 2000]]. str. 18.</ref> === Los Angeles i ''Eraserhead'' (1971. - 1979.) === [[Datoteka:David Lynch - Nuart Theatre trailer for Eraserhead.ogg|thumb|right|Glas Davida Lynch u uvodnom govoru filma ''[[Eraserhead]]''.]] [[1971.]] godine Lynch se sa suprugom i kćerkom preselio u [[Los Angeles]] gdje je započeo studij filma na Konzervatoriju Američkog filmskog instituta, mjesto za koje će kasnije reći da je bilo "totalno kaotično i neorganizirano, što je bilo odlično... Vrlo brzo si naučio da ako želiš nešto napraviti moraš to napraviti sam. Puštali su ljude da rade po svome."<ref>[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 57–58.</ref> Započeo je rad na scenariju radnog naslova ''Gardenback'', a koji se razvio iz "slike koju sam upravo završio". Tijekom tog pothvata podupiralo ga je nekoliko kolega sa studija koji su ga ohrabrivali da produži scenarij i doda više dijaloga na što je on nevoljko pristao. Ipak, uz takav način uplitanja u projekt ''Gardenback'', dosadilo mu je pohađanje [[fakultet]]a pa je najavio svoj odlazak. Kako bi ga spriječili u tome, mnogi profesori su ga molili da se predomisli vjerujući da je upravo on jedan od njihovih najboljih studenata. On je na kraju pristao, ali samo pod uvjetom da razvije vlastiti projekt u koji se nitko neće uplitati. Osjećajući da je ''Gardenback'' uništen, on je svoje misli usmjerio prema novom filmu kojeg je nazvao "''[[Eraserhead]]''".<ref>[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 58–59.</ref> [[Datoteka:Eraserhead.jpg|thumb|right|250px|Filmski poster ''[[Eraserhead]]a''.]] Unatoč činjenici što je planirano da film traje 42 minute (na kraju je trajao 89 minuta), scenarij za ''Eraserheada'' je imao tek 21 stranicu pa su se neki profesori na fakultetu zabrinuli da film neće biti uspješan s toliko malo dijaloga i akcije. Ipak, pridržavali su se danog obećanja i nisu se miješali u projekt kao što su to učinili s ''Gardenbackom'' pa je Lynch imao potpunu kreativnu slobodu. Snimanje filma započelo je [[1972.]] godine uglavnom po noći u napuštenim stajama kako bi se na taj način omogućilo produkcijskom timu (koji je uključivao uglavnom Lyncha i neke njegove prijatelje kao što su [[Sissy Spacek]], [[Jack Fisk]], kamerman [[Frederick Elmes]] i montažer zvuka [[Alan Splet]]) da postave sobu za kameru, sobu za montažu, sobu za hranu i kupaonicu.<ref>[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 59–60.</ref> Projekt je financirao [[Američki filmski institut]] koji je Lynchu dao deset tisuća [[dolar]]a, ali za koje se ispostavilo da neće biti dovoljni da se film završi. Međutim, zbog pritiska drugih studija nakon uspjeha relativno jeftinog filma [[Goli u sedlu]], institut nije mogao dati više novaca Lynchu i njegovoj ekipi. Zbog toga je Lynch posudio novac od svog oca, a također je uzeo svu ušteđevinu koju je imao kad je radio kao dostavljač novina.<ref>[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 76 i 60.</ref> Nedugo nakon što je produkcija filma ''Eraserhead'' započela, Lynch i njegova supruga su se rastali (bez većih poteškoća) pa je redatelj praktički počeo živjeti na setu. [[1977.]] godine Lynch će se ponovno oženiti, ovaj put s Mary Fisk.<ref>[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 60, 80, 110.</ref> Snimljen u crno-bijeloj tehnologiji, ''Eraserhead'' je priča o povučenom mladiću imena Henry ([[Jack Nance]]) koji živi u nimalo maštovitoj industrijskoj pustoši, a čija djevojka rađa deformiranu bebu koju mu ostavlja na brigu. Beba konstantno plače što dovodi do njezine slučajne smrti nakon čega se cijeli svijet počinje raspadati. Lynch je oduvijek odbijao potvrditi ili negirati bilo kakvu interpretaciju filma ili "priznati vlastito razmišljanje u vezi mnogih apstrakcija u filmu".<ref name="ReferenceC">[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 54.</ref> Ipak, priznao je da je veliki utjecaj na film imao njegov život u [[Philadelphia|Philadelphiji]] te je o filmu izjavio da je to u biti njegova "[[The Philadelphia Story (film)|Philadelphijska priča]]".<ref>[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 56.</ref><ref name = "cehwte">[http://www.davidlynch.de/tiplynchtrans.html David Lynch interview 1985], www.davidlynch.de.</ref> Upravo je zbog financijskih problema s produkcijom snimanje filma ''Eraserhead'' bilo hektično s konstantnim prekidanjem i ponovnim startanjem. Upravo za vrijeme jedne takve pauze u snimanju [[1974.]] godine Lynch je kreirao kratki film naziva ''The Amputee'' čija se radnja vrtila oko žene kojoj su amputirane dvije noge (glumi ju supruga Jacka Nancea - Catherine Coulson), a koja na glas čita pismo dok joj doktor pere njezine drvene noge (doktora glumi sam Lynch).<ref>[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 66.</ref><ref>[[#LeB00|Le Blanc and Odell 2000]]. str. 17.</ref> Film ''Eraserhead'' napokon je završen [[1976.]] godine nakon pet godina produkcije. Lynch je naknadno želio film prijaviti na [[filmski festival u Cannesu]], ali unatoč činjenici što se film nekim kritičarima sviđao, drugi su ga smatrali odvratnim pa nije izabran za projekciju. Zbog sličnog razloga film su odbili i kritičari s festivala u [[New York]]u, ali je film dobio projekciju na filmskom festivalu u Los Angelesu nakon što je Ben Barenholtz, distributer kina Elgin, čuo za njega.<ref>[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 82–83.</ref> Ben je izrazito podržavao film, pomažući u njegovoj kino distribuciji u [[SAD|SAD-u]] tijekom [[1977.]] godine pa je ''Eraserhead'' na kraju postao popularan među ponoćnom ''underground'' publikom<ref name="ReferenceC"/> te kasnije opisan kao jedan od najvažnijih takvih filmova 70-tih godina prošlog stoljeća uz filmove ''El Topo'', ''Pink Flamingos'', ''[[Rocky Horror Picture Show]]'', ''The Harder They Come'' i ''[[Night of the Living Dead|Noć živih mrtvaca]]''.<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0457414/?ref_=fn_al_tt_1 Midnight Movies: From the Margin to the Mainstream], [[IMDB]].</ref> Priznati redatelj [[Stanley Kubrick]] izjavio je da mu je ''Eraserhead'' jedan od najdražih filmova svih vremena.<ref name="lynch77">[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 77.</ref> === ''Čovjek-slon'' i početak uspjeha (1980. - 1982.) === {{Glavni|Čovjek-slon (1980.)}} Nakon kultnog uspjeha filma ''Eraserhead'' među ''underground'' publikom, Stuart Confeld - izvršni producent [[Mel Brooks|Mela Brooksa]] - pogledao je film i kasnije izjavio: "Bio sam totalno oboren s nogu... Mislio sam da se radi o najboljoj stvari koju sam ikad vidio. Bilo je to zbilja iskustvo koje me je pročistilo."<ref>[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 88.</ref> Kontaktirao je Lyncha i pristao mu pomoći oko njegovog sljedećeg projekta - filma zvanog ''Ronnie Rocket'' za koji je Lynch već napisao scenarij. Ipak, Lynch je ubrzo shvatio da ''Ronnie Rocket'' - film čiju je radnju opisao kao "elektricitet s trometarskim tipom crvene kose" - neće biti prihvaćen od niti jednog financijera pa je zamolio Cornfelda da mu pronađe scenarij kojeg je napisao netko drugi, a koji bi Lynch mogao režirati. Cornfeld se dao u potragu i našao mu četiri scenarija, ali nakon što je samo čuo naslov - [[Čovjek-slon (1980.)|Čovjek-slon]] - Lynch je već bio siguran da je to prava stvar za njega.<ref>[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 90–92.</ref> Scenarij za film ''Čovjek-slon'' kojeg su napisali [[Chris de Vore]] i [[Eric Bergren]] temeljen je na istinitoj priči o [[Joseph Merrick|Josephu Merricku]], deformiranom čovjeku koji živi u viktorijanskom [[London]]u, a za kojeg se počinje brinuti kirurg Frederick Treves. Lynch je želio snimiti film, ali prije toga je morao napraviti par izmjena u priči kako bi se odmaknuo od istinitih događaja, ali koje je smatrao zanimljivijim zapletom.<ref>[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 95.</ref> Za to mu je trebalo službeno odobrenje Mela Brooksa čija je kompanija ''BrookFilms'' bila odgovorna za produkciju; Brooks je naknadno pogledao film ''Eraserhead'' i nakon izlaska s projekcije zagrlio Lyncha i izjavio: "Ti si luđak, volim te! Primljen si!"<ref>[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 92–93.</ref> U filmu ''Čovjek-slon'' glavne uloge tumače [[John Hurt]] (kao John Merrick) i [[Anthony Hopkins]] kao Frederick Treves. Snimanje filma odvijalo se u Londonu i premda mu je Lynch dao svoj vlastiti nadrealni ton (uključujući i crno-bijelu tehnologiju) svejedno ga se smatra "njegovim najkonvencionalnijim filmom".<ref>[[#LeB00|Le Blanc and Odell 2000]]. str. 29–30.</ref> ''Čovjek-slon'' bio je veliki kritički i komercijalni uspjeh koji je na kraju dobio čak 8 nominacija za prestižnu filmsku nagradu [[Oscari|Oscar]], uključujući i one u kategorijama [[Oscar za najboljeg redatelja|najboljeg redatelja]] i [[Oscar za najbolji adaptirani scenarij|adaptiranog scenarija]] (osobno za Lyncha).<ref>[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 104.</ref> === ''Dina - pješčani planet'' i ''Plavi baršun'' (1983. - 1986.) === {{Glavni|Dune (film)}} {{Glavni|Plavi baršun (1986)}} Nakon uspjeha filma ''Čovjek-slon'' redatelj [[George Lucas]] koji je i sam bio obožavatelj ''Eraserheada'' ponudio je Lynchu mogućnost da režira posljednji dio iz originalne trilogije [[Ratovi zvijezda|Ratova zvijezda]] - [[Povratak Jedija]]. Međutim, Lynch je odbio argumentiravši svoju odluku mišlju da bi Lucas sam trebao režirati film kako bi on reflektirao njegovu viziju, a ne Lynchovu.<ref name = "cehwte" /><ref name="lynch113">[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 113.</ref> Nedugo potom otvorila se druga mogućnost za režiju velikog skupog [[znanstvena fantastika|znanstveno-fantastičnog]] [[ep]]a nakon što mu je [[Dino de Laurentiis]] iz ''De Laurentiis Entertainment Group'' ponudio filmsku adaptaciju SF romana autora [[Frank Herbert|Franka Herberta]] [[Dina (roman)|Dina]].<ref name="lynch113"/> Lynch je pristao, a zbog toga se obvezao na produkciju još dva filma za kompaniju. Uslijedio je rad na scenariju temeljen na romanu. U početku je Lynch radio sa Chrisom de Voreom i Ericom Bergrenom, ali nakon što se De Laurentiisu prvotne verzije nisu svidjele, Lynch je odlučio sam završiti scenarij.<ref name="lynch115">[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 115.</ref> Lynch je također pomogao graditi neke filmske setove kako bi na taj način kreirao "određeni izgled" za film, a pogotovo mu se svidio rad na planetu nafte ''Giedi Primeu'' za koji je "upotrijebio čelik, vijke i porculan kako bi ga konstruirao".<ref>[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 118.</ref> Radnja filma [[Dune (film)|Dina - pješčani planet]] smještena je u dalekoj budućnosti u kojoj ljudi žive u međuzvjezdanom feudalnom carstvu. Glavni lik, Paul Atreides (glumi ga [[Kyle MacLachlan]]) je sin plemenite obitelji koji preuzima kontrolu nad pješčanim planetom ''Arrakisom'' koji uzgaja rijetku mješavinu začina, a koju se smatra najvrjednijom robom u carstvu. Međutim, Lynch nije bio zadovoljan filmom kasnije izjavivši: "''Dina'' je bio studijski film. Nisam mogao napraviti završnu verziju. I, malo po malo, pristajao sam na razne kompromise vlastite vizije".<ref>[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 120.</ref> Producirao je veliki dio filma koji je ostao na montažnom stolu pa se završna verzija filma dramatično razlikuje od Lynchove originalno zamišljene.<ref>[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 116–117.</ref> Iako je De Laurentiis mislio da će film u najmanju ruku biti uspješan kao ''Ratovi zvijezda'', Lynchov film bio je kritički i komercijalni promašaj; koštao je 45 milijuna dolara, a na domaćem tržištu utržio je tek 27.4 milijuna. Kasnije je studio [[Universal Pictures]] distribuirao "produljenu verziju" filma za [[televizija|televiziju]] koja je sadržavala skoro sat vremena više materijala i novu naraciju. Iako to nije bilo u skladu s Lynchovim namjerama, studio je drugu verziju filma smatrao puno razumljivijom nego originalni dvosatni film. Lynch je protestirao zbog te druge verzije i izborio se da ne bude potpisan kao redatelj produžene verzije filma pa su na njoj potpisani "Alan Smithee" kao redatelj i "Judas Booth" kao scenarist (pseudonimi koje je Lynch sam izmislio, a koji asociraju na njegove osjećaje izdaje od strane studija).<ref>{{cite book |url=http://books.google.com/books?id=l5JwyKjpH2QC&pg=PA41&lpg=PA41 |title=The cinema of David Lynch: American dreams, nightmare visions |author1=Erica Sheen |author2=Annette Davison |publisher=Wallflower Press |year=2004 |isbn=978-1-903364-85-7}}</ref> U međuvremenu je još [[1983.]] godine Lynch započeo pisanje i crtanje stripa ''The Angriest Dog in the World'' koji je sadržavao nepromijenjene grafike psa koji je bio toliko ljut da se nije mogao micati te kriptične [[filozofija|filozofske]] reference. Strip se objavljivao od 1983. do [[1992.]] godine u ''Village Voiceu'', ''Creative Loafingu'' i ostalim tabloidima i sličnim publikacijama.<ref>[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 109.</ref> U ovom se razdoblju Lynch također zainteresirao za fotografiju kao oblik umjetnosti pa je putovao u sjevernu [[Engleska|Englesku]] kako bi fotografirao raspadajući industrijski pejzaž koji mu je naročito bio zanimljiv.<ref>[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 109–111.</ref> Nakon filma ''Dina - pješčani planet'' Lynch se nalazio u ugovornoj obvezi za snimanjem još dva projekta za De Laurentiisa: prvi je bio planirani nastavak, ali zbog neuspjeha filma nikad nije otišao dalje od kostura scenarija.<ref name="lynch115"/> Drugi projekt je bio puno osobnije djelo, temeljeno na scenariju na kojem je Lynch već neko vrijeme radio. Razvijajući ideje koje je imao još od [[1973.]] godine, rezultat je bio [[Plavi baršun (1986)|Plavi baršun]], čija je radnja smještena u izmišljenom gradiću Lumberton, a koja se vrti oko studenta Jeffreyja Beaumonta (Kyle MacLachlan) koji pronađe odsječeno ljudsko uho u polju. Naknadna istraga uz pomoć prijateljice Sandy ([[Laura Dern]]) odvede ga u kriminalno podzemlje kojeg predvodi psihopat Frank Booth ([[Dennis Hopper]]) koji je oteo muža i dijete pjevačice Dorothy Vallens ([[Isabella Rossellini]]) koju konstantno siluje. Sam Lynch opisao je priču kao "san čudnih požuda zamotanih u misterioznu priču".<ref>[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 138.</ref> [[Datoteka:Blue Velvet Logo.png|200px|right]] Lynch je u film odlučio staviti [[pop]] pjesme 50-tih godina prošlog stoljeća, uključujući "In Dreams" autora [[Roy Orbison|Roya Orbisona]] i "Blue Velvet" [[Bobby Vinton|Bobbyja Vintona]] od kojih je potonja imala snažnu inspiraciju na film, a za koju je Lynch izjavio: "Bila je to pjesma koja je bacila svjetlo na film... Postojalo je nešto tajanstveno u njoj. Nagnala me na razmišljanje. I prva stvar o kojoj sam razmišljao bili su travnjaci - travnjaci u susjedstvu."<ref>[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 134.</ref> Ostalu glazbu koja se pojavljuje u filmu komponirao je [[Angelo Badalamenti]] koji će kasnije producirati glazbu za veliku većinu Lynchovih filmova.<ref>[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 130–132.</ref> Film se svidio Dini de Laurentiisu, a također je hvaljen na specijalno organiziranim internim projekcijama. Međutim, rane projekcije za širu publiku nisu dobro prošle, jer se većini publike film nije svidio.<ref>[[#Lyn05|Lynch and Rodley 2005]]. str. 148–149.</ref> Iako je Lynch već bio uspješan zbog rada na filmu ''Čovjek-slon'', kontroverze ''Plavog baršuna'' su bile ono što je Lyncha izbacilo u orbitu kod publike i kritike; film je postigao veliki kritičarski uspjeh i skromni komercijalni. Lynch je za rad na filmu zaradio drugu nominaciju za prestižnu filmsku nagradu [[Oscari|Oscar]] u kategoriji najboljeg redatelja. Redatelj [[Woody Allen]], čiji je film [[Hannah i njezine sestre]] bio iste godine nominiran u kategoriji [[Oscar za najbolji film|najboljeg filma]] na Oscarima, izjavio je da mu je ''Plavi baršun'' najdraži film [[1986.]] godine.<ref name="Peary">{{cite book | title = Cult Movies 3 | url = https://archive.org/details/cultmovies350mor0000pear | first = Danny | last = Peary | year = 1988 | publisher = Simon & Schuster Inc. | location = New York | pages = [https://archive.org/details/cultmovies350mor0000pear/page/38 38]–42 | isbn = 0-671-64810-1}}</ref> {{sekcija}} == Zadnje godine == [[Datoteka:David Lynch 2016.jpg|thumb|right|175px|D. Lynch u slici iz 2016.]] Lynch je [[2000-e|2000-ih]] radio vremenska izvješća na svojoj sada nepostojećoj web stranici.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=By9d_0wBvLM&list=PLLqW44EeDnAs4FZDcDa0DMszVYGtYVjOK&index=1| archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/By9d_0wBvLM?url=https://www.youtube.com/watch?v=By9d_0wBvLM| archive-date= 2021-09-11|title=David Lynch weather report|via = YouTube| date=april 2008 }}{{cbignore}}</ref> Vratio se pisanju vremenskih izvješća iz svog stana u [[Los Angeles]]u, zajedno s dvjema novim serijama, "Na čemu danas radi David Lynch?",{{efn|{{jez-en|What is David Lynch Working on Today?}}}} u kojoj detaljno piše kako izrađuje kolaže, i "Današnji broj je...",{{efn|{{jez-en|Today's Number Is...}}}} u kojoj nasumično bira broj iz 1 do 10 svaki dan iz staklenke koja sadrži deset numeriranih ping-pong loptica. U jednom od svojih vremenskih izvještaja, Lynch je detaljno opisao san koji je sanjao o tome kako je bio njemački vojnik kojeg je ustrijelio američki vojnik na [[Bitka za Normandiju|danu D]].<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/channel/UCDLD_zxiuyh1IMasq9nbjrA|title=David Lynch Theater |via=YouTube|access-date=11. juna 2020|archive-date= 2020-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611145918/https://www.youtube.com/channel/UCDLD_zxiuyh1IMasq9nbjrA|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|title=David Lynch ends daily weather report by recalling dream about being a dying German soldier on D-Day|url=https://www.avclub.com/david-lynch-ends-daily-weather-report-by-recalling-drea-1843952285|last=McCarter|first=Reid|date=8. juna 2020|access-date= 2020-06-11|work=AV Club|archive-date=June 9, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609163354/https://news.avclub.com/david-lynch-ends-daily-weather-report-by-recalling-drea-1843952285|url-status=live}}</ref> Nakon svog posljednjeg vremenskog izvješća iz 16. prosinca 2022., Lynch je rekao da se serija neće vratiti, dodavši: "Sada mogu dulje spavati ujutro. Morao sam ustajati vrlo rano da pogledam pravi meteorološki bilten a u dvije godine nisam propustio niti jedan."<ref>{{Cite news |last=Pulver |first=Andrew |date=24. aprila 2023 |title='It's all in the damn history books': David Lynch rails against the death of cinemas |url=https://www.theguardian.com/film/2023/apr/24/its-all-in-the-damn-history-books-david-lynch-rails-against-the-death-of-cinemas |access-date=9. juna 2024 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Godine 2018. objavljen je njegov novi [[album]] neobjavljenih pjesama, snimljen u suradnji s produkcijom Fire Walk with Me. Album je ostao neobjavljen dvadeset i šest godina i njegov konačni naslov je ''Thought Gang''. Djelo odražava postavu iz tog vremena: Lynch na vokalu i Badalamenti na klaviru. Rezultat je prilično uspješna mješavina jazz-industrial glazbe. Godine 2019., u dobi od sedamdeset i tri godine, Lynch je otvorio [[YouTube]] kanal pod nazivom David Lynch Theatre,<ref>{{en}} {{cite web |url= https://www.youtube.com/channel/UCDLD_zxiuyh1IMasq9nbjrA |title= DAVID LYNCH THEATER |last= Lynch |first= David |date= |website= |publisher= [[Youtube]] |accessdate= 21. 1. 2025 |quote=}} </ref> gdje je nastavio svoju staru jutarnju kolumnu o vremenu u Los Angelesu i istovremeno objavljivao kratke filmove i tutorijale. U lipnju 2020. ponovno je objavio svoju web-seriju "''Rabbits''" iz 2002. na YouTubeu.<ref>{{cite web|title=David Lynch Shares 2002-Era Web Series 'Rabbits' to YouTube|url=https://hypebeast.com/2020/6/david-lynch-shares-2002-era-web-series-rabbits-to-youtube|last=Zhang|first=Charlie|date=9. juna 2020|access-date=11. juna 2020|website= Hypebeast|archive-date=2020-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611200514/https://hypebeast.com/2020/6/david-lynch-shares-2002-era-web-series-rabbits-to-youtube|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|title=David Lynch's creepy web series 'Rabbits' is back online|url=https://www.engadget.com/david-lynchs-creepy-web-series-rabbits-is-back-online-100002786.html|last=England|first=Rachel|date=10. juna 2020|access-date=11. juna 2020|work=Engadget|archive-date= 2020-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611101511/https://www.engadget.com/david-lynchs-creepy-web-series-rabbits-is-back-online-100002786.html|url-status=live}}</ref> Dana 17. srpnja 2020., njegova prodavaonica robe izdala je set maski za lice s Lynchovim umjetničkim prikazom za [[Pandemija COVID-a 19|pandemiju COVID-19]].<ref>{{Cite news|title= David Lynch Now Has Line of Face Masks|url= https://www.dreadcentral.com/news/333752/studio-david-lynch-now-has-line-of-face-masks/|last=Millican|first=Josh|date=17. jula 2020|access-date=20. jula 2020|work=Dread Central|archive-date=2020-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200719110403/https://www.dreadcentral.com/news/333752/studio-david-lynch-now-has-line-of-face-masks/|url-status=live}}</ref> U veljači 2022. objavljeno je da je Lynch dobio ulogu u filmu [[Steven Spielberg|Stevena Spielberga]] ''The Fabelmans'' u ulozi koju je časopis [[Variety]] nazvao "strogo čuvanom tajnom", te je kasnije otkriveno da se radi o ulozi redatelja [[John Ford|Johna Forda]], čiji je susret sa Spielbergom dramatiziran u filmu u posljednjim trenucima, s protagonistom filma Sammyjem Fabelmanom (glumi ga [[Gabriel LaBelle|Gabriel LaBelle]]) na Spielbergovom mjestu. Lynch i glumci bili su nominirani za [[Nagrada SAG za najbolju filmsku postavu|nagradu Ceha filmskih glumaca za izvanrednu glumačku postavu]] u filmu. [[New York Times]] je napisao: "Gospodin Lynch nikada nije snimio konvencionalan holivudski film koji se sviđa publici, ali je 2022. pristao na epizodnu ulogu u jednom: u autobiografskom filmu g. Spielberga ''The Fabelmans'', gdje je zagonetni, ako ne i jezoviti, g. Lynch dobio ulogu Johna Forda, tvorca [[Western|vesterna]] i velikog starog kretena američke kinematografije, sentimentalna gesta koju se može nazvati samo Lynchijevom."<ref name="Hoberman">{{Cite news |last=Hoberman |first=James |author-link= |date=16. januara 2025 |title=David Lynch Dead: 'Twin Peaks' and 'Mulholland Drive' Director Was 78 |url=https://www.nytimes.com/2025/01/16/movies/david-lynch-dead.html |access-date=16. januara 2025 |work=[[The New York Times]] |language= |issn=0362-4331}}</ref> U kolovozu 2024. Lynch je javno objavio da mu je dijagnosticiran [[emfizem]], što je pripisao godinama [[Pušenje|pušenja]], te da više ne može izlaziti iz kuće, što znači da će moći režirati samo na daljinu. Rekao je da su dva njegova projekta za [[Netflix]] – s radnim naslovima ''Wisteria'' i ''Unrecorded Night'' – propali, ali da bi volio vidjeti svoje neproducirane projekte "''Antelope Don't Run No More''" i "''Snootworld''" realizirane.<ref>{{Cite news |last=Petri |first=Alexandra E. |date=5. augusta 2024 |title=David Lynch Says He Has Emphysema |url=https://www.nytimes.com/2024/08/05/arts/television/david-lynch-emphysema-twin-peaks.html |access-date=16. januara 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{cite news |last1=Harrison |first1=Scoop|title=David Lynch Suffers from Emphysema, No Longer Able to Direct |url=https://consequence.net/2024/08/david-lynch-emphysema-directing/ |access-date=5. augusta 2024 |date=5. augusta 2024}}</ref> Lynch je tog mjeseca rekao da radi na postojećim projektima koliko god je mogao, i da je dobrog zdravlja, osim emfizema, te da ne planira otići u mirovinu.<ref>{{cite news|url = https://deadline.com/2024/08/david-lynch-health-covid-1236031810/|title = David Lynch Says 'I Will Never Retire' In Response To Health Reports|last = D'Alessandro|first = Anthony|date = 5. augusta 2024|accessdate = 5. augusta 2024|work = Deadline Hollywood}}</ref> Dana 16. siječnja 2025. Lyncheva [[Facebook]] stranica objavila je da je autor umro, tek pet dana prije svog 79. rođendana.<ref name="Variety">{{cite magazine|last=Morris |first=Chris |date=16. januara 2025 |title=David Lynch, Visionary Director of 'Twin Peaks' and 'Blue Velvet,' Dies at 78 |url=https://variety.com/2025/film/news/david-lynch-dead-director-blue-velvet-twin-peaks-1236276106/ |access-date=16. januara 2025 |magazine=[[Variety]]}}</ref> ==Filmografija== ===Cjelovečernji filmovi<ref name="allrovi">{{cite web|url=https://www.allmovie.com/artist/david-lynch-p100454/ |title=David Lynch movies, photos, movie reviews, filmography, and biography |publisher=AllMovie |first=Jason |last=Ankeny |access-date=13. augusta 2012 |archive-date= 2012-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120627101313/http://www.allmovie.com/artist/david-lynch-p100454/ |url-status=live }}</ref>=== {| class="wikitable" ! scope="col" | Godina ! scope="col" | Naslov ! scope="col" | Distributer |- | 1977 | ''[[Eraserhead]]'' | Libra Films |- | 1980 | ''[[The Elephant Man (film)|Čovjek-slon]]'' | [[Paramount Pictures]] |- | 1984 | ''[[Dune (film)|Dina: pješčani planet]]'' | [[Universal Studios|Universal Pictures]] |- | 1986 | ''[[Blue Velvet (film)|Plavi baršun]]'' | De Laurentiis Ent. G. |- | 1990 | ''[[Wild at Heart (film)|Divlji u srcu]]'' | The Samuel Goldwyn Company |- | 1992 | ''[[Twin Peaks: Fire Walk with Me|Twin Peaks: Vatro hodaj sa mnom]]'' | New Line Cinema |- | 1997 | ''[[Lost Highway (film)|Izgubljena autocesta]]'' | October Films |- | 1999 | ''[[The Straight Story|Prava priča]]'' | Buena Vista Pictures/[[Walt Disney Pictures]]<ref name=AFI>{{cite web|title=The Straight Story (1999)|website=AFI Catalog of Feature Films|access-date=6. februara 2022|url=https://catalog.afi.com/Film/61718-THE-STRAIGHTSTORY?sid=b9d2126e-1539-4e1c-ba73-6a0c6e1c1296&sr=7.913997&cp=1&pos=0}}</ref> |- | 2001 | ''[[Mulholland Drive (film)|Mulholland Drive]]'' | [[Universal Studios|Universal Pictures]] |- | 2006 | ''[[Inland Empire (film)|Unutarnje carstvo]]'' | Absurda, 518 Media<ref>{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/business/business-news/lynch-set-release-empire-143369/ |title=Lynch set to self-release 'Empire' |work=The Hollywood Reporter |last=Goldstein |first=Gregg |agency=Associated Press |date=16. novembra 2006 |access-date=23. decembra 2021}}</ref> |} ===Filmovi za TV=== {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" | Godina ! scope="col" | Naslov ! scope="col" | Kanal ! scope="col" | Bilješke |- | 1990–1991 | ''[[Twin Peaks]]'' | rowspan=2| [[American Broadcasting Company|ABC]] | 30 epizoda |- | 1992 | ''On the Air'' | epizoda: "The Lester Guy Show" |- | 1993 | ''[[Hotel Room]]'' | [[HBO]] | 2 epizode |- | 2017 | ''[[Twin Peaks]]'' | Showtime | 18 epizoda |- |} ===Kratki Filmovi=== * ''[[Kratki filmovi Davida Lyncha#Six Men Getting Sick|Six Men Getting Sick]]'' (1966.) * ''[[Absurd Encounter with Fear]]'' (1967.) * ''[[Fictitious Anacin Commercial]]'' (1967.) * ''[[Kratki filmovi Davida Lyncha#The Alphabet|The Alphabet]]'' (1968.) * ''[[Kratki filmovi Davida Lyncha#The Grandmother|The Grandmother]]'' (1970.) * ''[[Kratki filmovi Davida Lyncha#The Amputee|The Amputee]]'' (1974.) * ''[[Kratki filmovi Davida Lyncha#The Cowboy and the Frenchman|The Cowboy and the Frenchman]]'' (1988.) * ''[[Industrial Symphony No. 1|Industrial Symphony No. 1: The Dream of the Broken Hearted]]'' (1990.) * ''[[Kratki filmovi Davida Lyncha#Premonitions Following an Evil Deed|Premonitions Following an Evil Deed]]'' (1995.) * ''[[Darkened Room]]'' * ''[[Ballerina]]'' (2006.) * ''[[Boat (film)|Boat]]'' * ''[[Bug Crawls]]'' (2007.) * ''[[Scissors (D. Lynch, 2008)|Scissors]]'' (2008.) ==Samostalne umjetničke izložbe== {{columns-list|colwidth=30em| * 1967.: Vanderlip Gallery, Philadelphia<ref name="artnet">{{cite web |url=http://www.artnet.com/artists/david-lynch/biography |title=David Lynch Biography |website=Artnet |access-date=16. marta 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313234539/http://www.artnet.com/artists/david-lynch/biography |archive-date= 2016-03-13}}</ref> * 1983.: Puerto Vallarta, Meksiko<ref name="artnet" /> * 1987.: James Corcoran Gallery, Los Angeles<ref name="artnet" /> * 1989.: Leo Castelli Gallery, New York<ref name="artnet" /> * 1990.: Tavelli Gallery, Aspen<ref name="artnet" /> * 1991.: Muzej suvremene umjetnosti u Tokyou, Tokyo<ref name="artnet" /> * 1992.: Sala Parpallo, Valencia<ref name="artnet" /> * 1993.: James Corcoran Gallery, Los Angeles<ref name="artnet" /> * 1995.: Painting Pavilion, Open Air Museum, Hakone<ref name="artnet" /> * 1996.: Park Tower Hall, Tokyo<ref name="artnet" /> * 1997.: Galerie Piltzer, Pariz<ref name="artnet" /> * 2007.: Fondation Cartier pour l'Art Contemporain, Pariz<ref>{{cite web |url=https://www.fondationcartier.com/en/exhibitions/david-lynch-the-air-is-on-fire |title=David Lynch, The Air is on Fire |website=Fondation Cartier pour l'Art Contemporain|access-date=10. oktobra 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181010051613/https://www.fondationcartier.com/en/exhibitions/david-lynch-the-air-is-on-fire |archive-date= 2018-10-10}}</ref> * 2007/08. : ''The Air is on Fire'', Triennale di Milano, Milano<ref>{{cite web |url=https://www.exibart.com/milano/fino-al-13-i-2008-david-lynch-milano-triennale/ |title=David Lynch Milano, Triennale |website=Fondation Cartier pour l'Art Contemporain|access-date=21. januara 2025}}</ref> * 2008.: Epson Kunstbetrieb, Düsseldorf<ref name="artnet" /> * 2009.: Max-Ernst-Museum, Brühl<ref name="artnet" /> * 2010.: Mönchehaus Museum, Goslar<ref name="artnet" /> * 2010.: GL Strand, Kopenhagen<ref>{{cite web|title=Review: David Lynch Art Exhibit in Copenhagen|url=http://www.elephantjournal.com/2011/01/review-david-lynch-art-exhibit-in-copenhagen-tanya-lee-markul/|website=Elephantjournal.com|date=13. januara 2011|access-date=December 1, 2014|archive-date= 2014-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20141204103501/http://www.elephantjournal.com/2011/01/review-david-lynch-art-exhibit-in-copenhagen-tanya-lee-markul/|url-status=live}}</ref> * 2012.: Galerie Chelsea, Sylt<ref>{{Cite web|url=https://www.shz.de/lokales/sylt/artikel/galerie-chelsea-zeigt-drucke-von-david-lynch-40813761|title=Galerie Chelsea zeigt Drucke von David Lynch |date=26. maja 2012|publisher=Schleswig-Holsteinischer Zeitungsverlag}}</ref> * 2012.: Galerie Pfefferle, München<ref>{{cite magazine |url=https://www.fresko-magazin.de/wp-content/uploads/2016/02/Fresko_3-2012-low.pdf |title=Münchener Kunstherbst: Highlights in 2-D |magazine=Fresko |date=mart 2012 |page=3}}</ref> * 2013.: Galerie Barbara von Stechow, Frankfurt<ref>{{Cite web|url=https://press.epson.eu/de_DE/newsroom/david-lynch-foto-ausstellung-in-frankfurt/|title=David Lynch Foto-Ausstellung in Frankfurt|publisher=Epson|date=9. novembra 2013|access-date=2025-01-17|language=de|archive-date=2025-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250117041736/https://press.epson.eu/de_DE/newsroom/david-lynch-foto-ausstellung-in-frankfurt/|url-status=dead}}</ref> * 2014.: The Photographers' Gallery, London<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2014/3/25/5546110/david-lynch-the-factory-photographs-exhibit|title=David Lynch is fascinated by abandoned factories|first=Valentina|last=Palladino|date=25. marta 2014|website=The Verge}}</ref> * 2014.: Middlesbrough Institute of Modern Art<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/film/2014/dec/12/david-lynch-middlesbrough-painting-exhibition-twin-peaks|title=Damn fine coffee and an individual slice of visual art – two sides of David Lynch|first1=Mark|last1=Brown|date=12. decembra 2014|work=The Guardian|access-date=16. januara 2025}}</ref> * 2014/15.: Pennsylvania Academy of the Fine Arts, Philadelphia<ref>{{Cite web |last=Crimmins |first=Peter |date=14. septembra 2014 |title=PAFA celebrates alum David Lynch with 'Unified Field' |url=https://whyy.org/articles/pafa-celebrates-alum-david-lynch-with-unified-field/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180517205327/https://whyy.org/articles/pafa-celebrates-alum-david-lynch-with-unified-field/ |archive-date=2018-05-17 |access-date=17. januara 2025 |website=WHYY.org |language=en-US}}</ref> * 2015.: Queensland Gallery of Modern Art, Brisbane<ref>{{Cite web|url=https://www.vice.com/en/article/between-two-worlds-we-saw-david-lynch-in-brisbane/|title=Between Two Worlds: We Saw David Lynch in Brisbane|work=Vice|first=Lee|last=Zachariah|date=16. marta 2015|access-date=16. januara 2025}}</ref> * 2017.: Centar suvremene umjetnosti Znaki Czasu, [[Toruń]]<ref>{{Cite web|url=https://www.indiewire.com/features/general/david-lynch-art-exhibition-camerimage-festival-1201878659/|title=The Ultimate David Lynch Art Exhibition Opens in November, Featuring 400 Original Works|work=Indiewire|first=Zack|last=Sharf|date=21. septembra 2017|access-date=16. januara 2025}}</ref> * 2018.: Kayne Griffin Corcoran, Los Angeles<ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/entertainment/arts/museums/la-et-cm-david-lynch-corcoran-review-20181026-htmlstory.html|title=Review: David Lynch's paintings reveal insecurities of adolescence and maligned misfits|first=David|last=Pagel|date=26. oktobar 2018|website=Los Angeles Times}}</ref> * 2018/19.: Bonnefantenmuseum, Maastricht<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2019/03/14/arts/david-lynch-art-drawings-retrospective-netherlands-.html|title=David Lynch's Art Peers Behind the Facade|first=Nina|last=Siegal|date=14. marta 2019|work=The New York Times|access-date=16. januara 2025}}</ref> * 2019.: HOME, Manchester<ref>{{cite web |url=https://www.anothermanmag.com/life-culture/10737/a-major-david-lynch-exhibition-is-coming-to-the-uk |title=A Major David Lynch Exhibition Is Coming to the UK |website=Another Man |date=11. marta 2019 |access-date=12. marta 2020 |archive-date= 2020-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729034821/https://www.anothermanmag.com/life-culture/10737/a-major-david-lynch-exhibition-is-coming-to-the-uk |url-status=live }}</ref> * 2019.: Sperone Westwater Gallery, New York<ref>{{cite web |url=https://www.speronewestwater.com/exhibitions/david-lynch/installations#press-release |title=Installations – David Lynch – Squeaky Flies in the Mud – 1 November – 21 December 2019 – Exhibitions |publisher=Sperone Westwater Gallery |access-date=12. marta 2020 |archive-date= 2020-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200212071459/https://www.speronewestwater.com/exhibitions/david-lynch/installations#press-release |url-status=live }}</ref> * 2021/22.: Kunsthallen Nikolaj, Kopenhagen<ref>{{cite web |url=https://cphpost.dk/?p=126334 |title=David Lynch to display photos at Nikolaj Kunsthal in September |last=Grandetoft |first=Kasper |date=12. jula 2021 |website=The Copenhagen Post |access-date=8. augusta 2021}}</ref> }} ==Diskografija== ;Studijski albumi {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" | Godina ! scope="col" | Naslov ! scope="col" | [[Diskografska kuća|Kuća]] ! scope="col" | Bilješke |- | 2011. | ''Crazy Clown Time'' | Sunday Best Recordings | |- | 2013. | ''The Big Dream'' | Sacred Bones Records | |- |} ;Suradnički albumi {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" | Godina ! scope="col" | Naslov ! scope="col" | Kanal ! scope="col" | Bilješke |- | 1998. | ''Lux Vivens'' | Mammoth Records | zajedno s Jocelynom Montgomery |- | 2001. | ''BlueBOB'' | Soulitude Records | zajedno s Johnom Neff |- | 2007. | ''The Air Is On Fire'' | Sacred Bones Records | zajedno s Deanom Hurley |- | 2007. | ''Polish Night Music'' | Sacred Bones Records | |- | 2011. | ''This Train'' | La Rose Noire | zajedno s [[Chrystabell]] |- | 2016. | ''Somewhere in the Nowhere'' | Meta Hari | zajedno s [[Chrystabell]] |- | 2018. | ''Thought Gang'' | Sacred Bones Records | zajedno s [[Angelo Badalamenti|Angelom Badalamenti]]; sniman 1992/93., obljaven 2018. |- | 2024. | ''Cellophane Memories'' | Sacred Bones Records | zajedno s [[Chrystabell]]<ref>{{Cite web |date=5. juna 2024 |title=David Lynch, Chrystabell Conjure 'Cellophane Memories' |url=https://www.spin.com/2024/06/david-lynch-chrystabell-new-album/ |access-date=16. januara 2025 |website=Spin}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2024/film/news/david-lynch-new-album-chrystabell-1236017914/|title=David Lynch's New Project Is an Album and Music Video With Chrystabell From 'Twin Peaks: The Return'|first=Pat|last=Saperstein|date=5. juna 2024}}</ref> |- |} == Nagrade i nominacije == '''[[Oscari|Oscar]]: * 1980: [[Oscar za najboljeg redatelja|Najbolji redatelj]] i [[Oscar za najbolji adaptirani scenarij|Najbolji adaptirani scenarij]] (''Čovjek-slon'', imenovan) * 1986: [[Oscar za najboljeg redatelja|Najbolji redatelj]] (''Plavi baršun'', imenovan) * 2001: [[Oscar za najboljeg redatelja|Najbolji redatelj]] (''Mulholland Drive'', imenovan) '''[[BAFTA]]: * 1980: Najbolji redatelj (''Čovjek-slon'', imenovan) * 1980: [[BAFTA za najbolji scenarij|Najbolji scenarij]] (''Čovjek-slon'', imenovan) '''[[Filmski festival u Cannesu]]: * 1990: [[Zlatna palma]] (''Divlji u srcu'', '''pobjeda''') * 1992: [[Zlatna palma]] (''Twin Peaks: Vatro, hodaj sa mnom'', imenovan) * 1999: [[Zlatna palma]] (''Prava priča'', imenovan) * 2001: Najbolji redatelj (''Mulholland Drive'', '''pobjeda''' - podijelio nagradu s redateljem [[Joel Coen|Joelom Coenom]] za film [[Čovjek kojeg nije bilo]]) * 2001: [[Zlatna palma]] (''Mulholland Drive'', imenovan) '''Nagrada Ceha američkih redatelja: * 1980: za zapažena redateljska postignuća na filmu (''Čovjek-slon'', imenovan) '''[[Nagrada Emmy]]: * 1990: Najbolja glazbena naslovna tema (''Twin Peaks'', imenovan) * 1990: Najbolja glazba i tekst (''Twin Peaks'' za pjesmu "Into the Night", imenovan) * 1990: Najbolji redatelj za dramsku seriju (''Twin Peaks'' za pilot epizodu, imenovan) * 1990: Najbolji scenario za dramsku seriju (''Twin Peaks'' za pilot epizodu, imenovan) * 1990: Najbolja dramska serija (''Twin Peaks'', imenovan) '''[[Zlatni globus]]: * 1980: [[Zlatni globus za najboljeg redatelja|Najbolji redatelj]] (''Čovjek-slon'', imenovan) * 1986: [[Zlatni globus za najbolji scenarij|Najbolji scenarij]] (''Plavi baršun'', imenovan) * 2001: [[Zlatni globus za najboljeg redatelja|Najbolji redatelj]] (''Mulholland Drive'', imenovan) * 2001: [[Zlatni globus za najbolji scenarij|Najbolji scenarij]] (''Mulholland Drive'', imenovan) '''[[Independent Spirit Awards]]: * 1986: Najbolji redatelj (''Plavi baršun'', imenovan) * 1986: Najbolji scenarij (''Plavi baršun'', imenovan) * 1999: Najbolji redatelj (''Prava priča'', imenovan) * 2007: Nagrada za posebna dostignuća (zajedno s [[Laura Dern|Laurom Dern]], '''pobjeda''') '''[[Nagrada Saturn]]: * 1992: Najbolji scenarij (''Twin Peaks: Fire Walk with Me'', imenovan) * 1992: Nagrada za životno djelo ('''pobjeda''') * 2001: Najbolji redatelj (''Mulholland Drive'', imenovan) '''[[Venecijanski filmski festival]]: * 2006: Future Film Festival Digital Award (''Unutarnje carstvo'' '''pobjeda''') * 2006: Zlatni lav za životno djelo ('''pobjeda''') '''Nagrada Ceha američkih scenarista: * 1980: Najbolja drama adaptirana s drugog medija (''Čovjek-slon'', imenovan) * 1986: Najbolji originalni scenarij (''Plavi baršun'', imenovan) == Bilješke == {{notelist}} == Reference == {{Izvori|3}} == Literatura == {{refbegin}} * {{Cite book |title= David Lynch |url= https://archive.org/details/davidlynchpocket0000mich |last= Le Blanc |first= Michelle and Odell, Colin |year= 2000 |publisher= Pocket Essentials |location= Harpenden, Hertfordshire |isbn=1903047064|nopp=|ref=LeB00}} * {{Cite book |title= Lynch on Lynch (revised edition) |url= https://archive.org/details/lynchonlynch0000lync_h8g0 |last= Lynch |first= David and Rodley, Chris |year= 2005 |publisher= Faber and Faber |location= New York |isbn=978-0571220182|nopp=|ref=Lyn05}} <!-- split column end --> * ''David Lynch: Interviews'', kolekcija intervjua s Lynchom u razdoblju od 1977. do 2008. godine, urednika Richarda A. Barneyja za seriju ''Conversations with Filmmakers'' (University Press of Mississippi, 2009, {{ISBN|978-1-60473-237-5}} [knjiga s mekim koricama], {{ISBN|9781604732368}} [knjiga s tvrdim koricama]). Ovo izdanje odnosi se na teme koje uključuju Lynchovo stvaralaštvo, dizajn namještaja, slike i glazbenu karijeru. * ''[[Lynch on Lynch]]'', knjiga intervjua s Lynchom koje je radio, uredio i predgovor napisao filmaš Chris Rodley (Faber & Faber Ltd., 1997, {{ISBN|0-571-19548-2}}; revised edition published by Farrar Straus & Giroux, 2005, {{ISBN|0-571-22018-5}}). * ''The Passion of David Lynch: Wild at Heart in Hollywood'' autorice Marthe Nochimson (University of Texas Press, 1997, {{ISBN|0-292-75565-1}}). * ''The Complete Lynch'' autora Davida Hughesa (Virgin Virgin, 2002, {{ISBN|0-7535-0598-3}}). * ''Weirdsville U.S.A.: The Obsessive Universe of David Lynch'' autora Paula A. Woodsa (Plexus Publishing. UK, Reprint edition, 2000, {{ISBN|0-85965-291-2}}). * ''David Lynch'' (Twayne's Filmmakers Series) autora Kennetha C. Kaleta (Twayne Publishers, 1992, {{ISBN|0-8057-9323-2}}). * ''Pervert in the Pulpit: Morality in the Works of David Lynch'' autora Jeffa Johnsona (McFarland & Company, 2004, {{ISBN|0-7864-1753-6}}). * ''Catching the Big Fish: Meditation, Consciousness, and Creativity'' autora Davida Lyncha (Jeremy P. Tarcher, 2006, {{ISBN|978-1-58542-540-2}} / 978–1585425402). * ''Snowmen'' autora Davida Lyncha (Foundation Cartier pour l'art contemporain, Paris, 2008, {{ISBN|978-3-86521-467-6}}). * ''David Lynch: Beautiful Dark'' autora Grega Olsona (Scarecrow Press, 2008, {{ISBN|0-8108-5917-3}}). * ''The Film Paintings of David Lynch: Challenging Film Theory'' autorice Allister Mactaggart (Intellect, 2010, {{ISBN|978-1-84150-332-5}}). * ''David Lynch – Un cinéma du maléfique'', autora Enriquea Seknadjea, Editions Camion Noir, 2010. {{ISBN|978-2-35779-086-5}} * [http://litteraria.ff.cuni.cz/books/lynch.html ''David Lynch in Theory''], kolekcija eseja koje je uredio Francois-Xavier Gleyzon (Charles University Press, 2010) {{ISBN|978-80-7308-317-5}}. {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat}} * [http://www.davidlynch.com/ Službena stranica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080303234450/http://www.davidlynch.com/ |date=2008-03-03 }} * [http://www.imdb.com/name/nm0000186/ David Lynch] na [[IMDb]]u * [http://www.moviefone.com/celebrity/david-lynch/1031718/main David Lynch] na [[Moviefone]]u * [http://www.rottentomatoes.com/celebrity/david_lynch/ David Lynch] na [[Rotten Tomatoes]]u * [http://www.lib.berkeley.edu/MRC/lynch.html Bibliography of books and articles about Lynch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180815141223/http://www.lib.berkeley.edu/MRC/lynch.html |date=2018-08-15 }} na [[University of California, Berkeley Library System|UC Berkeley Media Resources Center]] * [http://www.davidlynchfoundation.org/ David Lynch Foundation : Education : Transcendental Meditation] {{David Lynch}} {{Cannes - nagrada za režiju}} {{Saturn za najbolju gostujuću ulogu na televiziji}} {{Oscar za životno djelo}} {{Authority control}} {{Lifetime|1946|2025|Lynch, David}} [[Kategorija:Američki filmski režiseri]] [[Kategorija:Američki filmski producenti]] [[Kategorija:Američki filmski scenaristi]] [[Kategorija:Dobitnici Zlatne palme]] [[Kategorija:Dobitnici počasnog Oscara]] qy59tyi4r4ksigbtm1im5enujug9ul1 0 242985 42716717 42666407 2026-11-06T02:08:02Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716717 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Galaksija | Naziv = [[Novi opći katalog (NGC)|NGC]] 2115B | Opis slike = NGC 2115B ([[Sloan Digital Sky Survey|SDSS]]) | Epoha = J2000.0 | Sazviježđe = [[Slikarski stalak (sazviježđe)|Slikarski stalak]]<ref name="seds" /> | Rektascenzija = {{RA|5|51|21,3}} <ref name="klima" /> | Deklinacija = {{DEC|-50|35|32}} <ref name="klima" /> | Crveni pomak = 0,023323<ref name="klima" /> | Radijalna brzina = 6992 km/s {{Ref label|A|a}} | Grupa ili klaster = | Udaljenost = 98,5 [[Parsek|Mpc]], 321,3 [[Svjetlosna godina|Msg]]<br />(baz. na [[crveni pomak]]) <ref name="klima" /> | Tip = [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S0-a]]) <ref name="klima" /> | Masa = | Odnos masa svijetlo = | Broj zvijezda = | Prividne dimenzije = Najveći prečnik: 0,60 [[Uglovna minuta|arcmin]] (56 [[Svjetlosna godina|Ksg]] {{Ref label|B|b}})<br />Najmanji prečnik: 0,50 [[Uglovna minuta|arcmin]] (47 [[Svjetlosna godina|Ksg]] {{Ref label|B|b}}) <ref name="ned" /> | Prividna magnituda = 15,1 (vidljivo)<br />16,0 (B-Band) <ref name="klima" /> | Površinska svjetlost = 13,7 [[Magnituda|mag]]/[[Uglovna minuta|arcmin]]² <ref name="klima" /> | Apsolutna magnituda = -19.87 [[Magnituda|mag]] (vidljivo)<br />-18.97 [[Magnituda|mag]] (B-band) {{Ref label|A|a}} | Uglovna pozicija = 56[[Stepen (ugao)|°]] <ref name="klima" /> | Značajnosti = | Imena = {{nowrap|PGC 18002}}{{•}}{{nowrap|ESO 205-6A}}<ref name="klima"/><ref name="ned"/> }} '''NGC 2115B''' (također poznat kao '''ESO 205-6A''' i '''PGC 18002''') je [[spiralna galaksija]] koja je udaljena oko 321 miliona [[svjetlosna godina|sg]] od [[Zemlja (planeta)|Zemlje]] i nalazi se u [[sazviježđe|sazviježđu]] [[Slikarski stalak (sazviježđe)|Slikarski stalak]]. Najveći prečnik je 0,60 (56 hiljada sg) a najmanji 0,5 [[uglovna minuta|uglovnih minuta]] (47 hiljada sg).{{Ref label|B|b}} == Povezano == * [[Novi opći katalog]] * [[Spisak NGC objekata]] * [[Spisak galaksija]] == Vanjske veze == === NGC 2115B === {{WikiSky}} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?-c=5+51+21.3+-50+35+32&button=RGB NGC 2115B na Aladin pregledaču]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === NGC katalog === * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/ngc.html Interaktivni NGC Online Katalog] * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/ Astronomska baza podataka SIMBAD] * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC NGC katalog na Messier45.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180923235222/http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC |date=2018-09-23 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.ngcicproject.org/ NGC/IC projekt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115035321/http://ngcicproject.org/ |date=2013-01-15 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html NGC2000 na NASA sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626095857/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html |date=2019-06-26 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp NGC na ''The Night Sky Atlas'' sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306033417/http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp |date=2016-03-06 }} == Napomene == * {{Note label|A|a}} [[Prividna magnituda]] od 15,1 – [[Apsolutna magnituda]]: ''M = m - 5 ((log₁₀ D_L) - 1)'', gdje je ''m=15,1'' i ''D_L=98,5 * 10⁶''. * {{Note label|B|b}} 0,60 [[Uglovna minuta|uglovnih minuta]] – ''S = A * D * 0,000291 * P'', gdje je ''A=0,60'', ''D=98,5'' i ''P = 3,2616''. * {{Note label|C|c}} Bazirano na [[euklidska udaljenost|euklidsku udaljenost]]. == Reference == <references> <ref name="klima"> {{simboli jezika|en|Engleski}}{{simboli jezika|de|Njemački}} {{cite web | title=Wolfgang Steinicke-ov revizirani NGC i IC katalog | url=http://www.klima-luft.de/steinicke/ngcic/ngcic_e.htm | access-date=11. 4. 2013 }} </ref> <ref name="ned">{{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite web | title=NASA/IPAC Extragalactic Database | url=http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+2115B&img_stamp=yes&extend=no | access-date=11. 4. 2013 }} </ref> <ref name="seds">{{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC2115B seds.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211128212245/http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC2115B |date=2021-11-28 }}</ref> </references> == Literatura == * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{citation | last = Steinicke | first = Wolfgang | editor-last = Jakiel | editor-first = Richard | publisher = Springer | year = 2007 | title = Galaxies and How to Observe Them | isbn = 978-1852337520 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book | author=R. J. Buta, H. G. Corwin, Jr., S. C. Odewahn | year=2007. | title=The de Vaucouleurs Atlas of Galaxies | url=https://archive.org/details/devaucouleursatl0000buta | publisher=Cambridge University | location=Cambridge | isbn=978-0521820486 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book | last=Sinnott | first=R. W. | year=1988 | title=NGC 2000.0: The Complete New General Catalogue and Index Catalogues of Nebulae and Star Clusters | url=https://archive.org/details/ngc20000complete0000drey | publisher=[[Sky Publishing]] | isbn=978-0-933346-51-2 }} {{Stub-svemir}} {{Nebo|5|51|21.3|-|50|35|32}} {{NGC25}} [[Kategorija:ESO objekti]] [[Kategorija:NGC objekti]] [[Kategorija:PGC objekti]] [[Kategorija:Slikarski stalak (zviježđe)]] [[Kategorija:Spiralne galaktike]] scsbx3vfd5sqsuxot7yajo3ozptrvze 0 244165 42716657 42671168 2026-11-05T23:19:19Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716657 wikitext text/x-wiki '''Montagnais''', zbirno ime [[Algonquian|algonkvinskim]] indijanskim bandama nastanjenih na poluotoku [[Labrador]]u u [[Kanada|Kanadi]], veoma srodni sa [[Naskapi]]ma. [[Evan T. Pritchard]], ekspert za Algonkinska plemena, navodi da im pripadaju bande Tadoussacien ([[Tadousac]] kod Swantona i Hodgea), Kakouchak ([[Kakouchaki]]; Hodge), Chekoutimien ([[Chicoutimi]] kod Swantona), [[Nekoubaniste]], [[Chomonchouaniste]], [[Oumatachinrini]] i možda Oupapinachiouek (kod Swantona [[Papinachois]]). Prema Sultzmanu populacija labradorskih plemena Montagnais, [[Naskapi]] i [[Atikamekw]] mogla je iznositi oko 10 000 u domorodačko doba, dok ih danas svih zajedno ima 20 000, od čega 13 000 Montagnaisa. == Ime == Ime Montagnais dolazi od francuske riječi u značenju "''Mountain People''", pisana na razne načine, kao ''Montagnar'', ''Moatagne'', ''Montagnie'' i ''Montainier''. Čest naziv kojim su oslovljavani je i ''Kebik'', što je došlo možda po riječi Quebec, a u irokeškom (po nekima algonkinskom) označava 'uski prolaz' ili "''where the waters narrow''" kod [[Cape Diamond]]a ([https://web.archive.org/web/20070928041509/http://pre1900prints.com/Foreign/capediamond1798.htm vidi slike]) blizu današnjeg grada Quebeca. ostali nazivi su ''Shoudamunk'', ili "''good Indians''", kako su ih zvali Indijanci [[Beothuk]], ''Ussaghenick'', kod plemena [[Malecite]] ili ''Ussagene'wi'', kod [[Penobscot]]a, što znači "''people of the outlet''". Sami sebe Montagnaisi su nazivali i ''Tshe-tsi-uetin-euerno'', "''people of the north-northeast''" i ''Ne-e-no-il-no'', ili "''perfect people''". Danas se i Naskapi i Montagnaisi izjašnjavaju pod imenom ''Innu'' ili (''ljudi'') u njihovom jeziku. == Etnografija == Montagnaise nalazi još 1603 [[Samuel de Champlain]] u prostranstvima sjeverno od rijeke St. Lawrence i razni autori opisuju ih redovito zajedno sa Naskapima, koji se od njih razlikuju upravo svojim kulturnim etnografskim osobenostima. Populacija obiju grupa je malena na golemom labradorskom području, a Montagnaisi su locirani uz sjevernu obalu [[zaljev sv. Lovre|zaljeva St. Lawrencea]], u šumovitim krajevima čiji je dom [[wigwam]] od [[Breze|brezove]] kore. [[Los]], [[losos]], [[jegulja]] i [[tuljan]] njihova su glavna lovina. Susjedi im Naskapi naprotiv žive u [[tundra|tundri]], mnogo sjevernije. Kultura Naskapija je kultura karibua, od kojega dobivaju hranu, obuću, odjeću i šatore. Odjeća Montagnaisa su pregače, '' 'leggings' ''-i (nogavice), i [[mokasine]], i mnogo su sličniji svojim južnim susjedima, Indijancima [[Iroquois]] i [[Micmac Indijanci|Micmac]]. U suprotnosti njima Naskapi -odjeća krojena je kao i kod njihovih susjeda Eskima, njihovih jedinih tradicionalnih neprijatelja. Karakteristike koje su značajne kod obje grupe su izazvane tek geografsko-klimatskim uslovima, to je [[kanu]], transportno sredstvo kojima se Indijanci kreću riječnim vodenim tokovima preko ljeta, dok se zimi služe [[krplje|krpljama]] i [[toboggan]]om. Vjera u Manitua postoji i kod Montagnaisa, a tipična je za Algonquian plemena koja žive južno od njih. Montagnaisi nemaju prave plemenske organizacije, nego su podijeljeni po malenim bandama srodnih obitelji, koje lutaju svojim lovnim područjima. U novije vrijeme Montagnaisi su i dalje uglavnom nastavili lutati šumama i vrijeme provoditi u lovu tokom zime, dolazeći u ljetno doba na obalne trgovačke postaje radi trgovine krznom i nabavke vatrenog oružja. Kod Montagnaisa, kaže [[Eva Lips]], [[skalp]]ove koje bi muškarci donesli sa ratnog pohoda, predavali bi ženama kao dar, a nešto slično bilo je i kod južnoameričkih plemena [[Toba]] i [[Pilaga]], plemena koja su pripadala porodici [[Guaycuruan]]. == Suvremene bande == Hodge navodi popis sela i skupina Montagnaisa ranog 20. stoljeća: [[Appeelatat]], [[Assuapmushan]], [[Atikamekw|Attikamegue]], [[Bonne Espérance]], [[Chicoutimi]], [[Esquimaux Point]], [[Godbout]], [[Ile Percee]] (misija), [[Itamameou]] (misija), [[Islets de Jeremie]] (misija), [[Kapiminakouetiik]], [[Mauthaepi]], [[Mingan]], [[Moisie]], [[Mushkoniatawee]], [[Musquarro]], [[Nabisippi]], [[Natashquan]], [[Pashasheebo]], [[Romaine]] i [[St Augustine]]. == Literatura == * Armitage, Peter. ''The Innu (The Montagnais Naskapi).'' New York: Chelsea House, 1991. * Leacock, Eleanor Burke. ''The Montagnais "hunting territory" and the fur trade.'' Menasha, Wisconsin: American Anthropological Association, Memoirs of the American Anthropological Association, no. 78. 1954. == Vanjske veze == * [http://www.native-languages.org/montagnais.htm Native Languages of the Americas: Montagnais Innu (Innu-Aimun, Innu Aionun)] * [http://www.fourdir.com/montagnais_naskapi.htm Innu Montagnais-Naskapi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121115100550/http://www.fourdir.com/montagnais_naskapi.htm |date=2012-11-15 }} * [http://www.dickshovel.com/mon.html Lee Sultzman, ''Montagnais History''] * [http://www.accessgenealogy.com/native/tribes/montagnais/montagnais_indianhist.htm Frederick W. Hodge, ''Montagnais Indian Tribe History''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120724163936/http://www.accessgenealogy.com/native/tribes/montagnais/montagnais_indianhist.htm |date=2012-07-24 }} [[Kategorija:Montagnais| ]] [[Kategorija:Algonquian]] [[Kategorija:Kanadski Indijanci]] [[Kategorija:Subarktički Indijanci]] [[Kategorija:Indijanska plemena]] r646qvzi01mg2axfc45ef6opyipqbl3 0 246559 42716439 42546418 2026-11-05T13:14:44Z ~2026-58511-79 408703 42716439 wikitext text/x-wiki {{Ostale upotrebe}} [[Datoteka:Centro Historico info post on Calle Madero, Mexico City.jpg|mini|desno|225px|Pješaci u gradu [[Ciudad de México|Meksiku]]]] [[Datoteka:Padre e hijo 14082006byCme.JPG|mini]] '''Pješak''' ([[ijekavski izgovor|ijek.]]) ili '''pešak''' ([[ekavski izgovor|ek.]]), osoba koja sudjeluje u [[promet]]u, a ne upravlja [[vozilo]]m, niti se prevozi u vozilu ili na vozilu, osoba koja vlastitom snagom gura ili vuče ručna kolica, [[zaprežno vozilo]] ili [[motorno vozilo]], dječje prijevozno sredstvo, [[bicikl]] ili prijevozno sredstvo na osobni ili motorni pogon za osobe s invaliditetom ili starije osobe, ako se pritom kreće brzinom [[Čovjek|čovječjeg]] hoda, te osoba koja klizi [[Klizaljke|klizaljkama]], [[Skije|skijama]] ili [[Saonice|saonicama]] ili se vozi na [[Koturaljke|koturaljkama]], [[skateboard]]u i sl. {{Commonscat|Pedestrians}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Kopneni saobraćaj]] [[Kategorija:Putnički saobraćaj]] 1zhwjwsn4jwcnhvrngkgtt09osv2ney 42716440 42716439 2026-11-05T13:18:56Z ~2026-58511-79 408703 42716440 wikitext text/x-wiki {{Ostale upotrebe}} [[Datoteka:Centro Historico info post on Calle Madero, Mexico City.jpg|mini|desno|225px|Pješaci u gradu [[Ciudad de México|Meksiku]]]] '''Pješak''' ([[ijekavski izgovor|ijek.]]) ili '''pešak''' ([[ekavski izgovor|ek.]]), osoba koja sudjeluje u [[promet]]u, a ne upravlja [[vozilo]]m, niti se prevozi u vozilu ili na vozilu, osoba koja vlastitom snagom gura ili vuče ručna kolica, [[zaprežno vozilo]] ili [[motorno vozilo]], dječje prijevozno sredstvo, [[bicikl]] ili prijevozno sredstvo na osobni ili motorni pogon za osobe s invaliditetom ili starije osobe, ako se pritom kreće brzinom [[Čovjek|čovječjeg]] hoda, te osoba koja klizi [[Klizaljke|klizaljkama]], [[Skije|skijama]] ili [[Saonice|saonicama]] ili se vozi na [[Koturaljke|koturaljkama]], [[skateboard]]u i sl. {{Commonscat|Pedestrians}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Kopneni saobraćaj]] [[Kategorija:Putnički saobraćaj]] qaixtvzqrcb58i1qha3st5t9tfunoo3 0 250789 42716692 42680929 2026-11-06T01:11:59Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716692 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 film | naslov filma = Mulholland Drive | naslov = Mulholland Dr. | slika = Mulholland Drive.A.jpg | opis = kino poster | širina slike = 230px | režija = [[David Lynch]] | producent = [[Neal Edelstein]]<br />[[Tony Krantz]]<br />[[Michael Polaire]]<br />[[Alain Sarde]]<br />[[Mary Sweeney]] | scenarij = [[David Lynch]] | pripovjedač = | uloge = [[Justin Theroux]]<br />[[Naomi Watts]]<br />[[Laura Elena Harring]]<br />[[Ann Miller]]<br />[[Robert Forster]] | glazba = [[Angelo Badalamenti]]<br />[[David Lynch]] | fotografija = [[Peter Deming]] | montaža = [[Mary Sweeney]] | distributer = [[StudioCanal]] | premijera = [[2001.]] | trajanje = 147 min. | država = {{flag|Sjedinjene Države}} | jezik = [[engleski]] | budžet = $15.000,000 | žanr = [[triler (žanr)|triler]], [[drama]] | prethodni = | sljedeći = | web stranica = | imdb_id = 0166924 }} '''Mulholland Drive''' (eng. ''Mulholland Dr.'') [[SAD|američki]] je [[Art film|art-]][[neo-noir]] psihološki [[triler (žanr)|triler]] iz [[2001.]] godine kojeg je napisao i režirao [[David Lynch]], a u kojem su glavne uloge ostvarili [[Justin Theroux]], [[Naomi Watts]] i [[Laura Elena Harring]]. Ovaj [[nadrealizam|nadrealni film]] bio je izrazito hvaljen od strane kritičara. Lynch je na [[Filmski festival u Cannesu|filmskom festivalu u Cannesu]] 2001. godine proglašen najboljim redateljem, a također je bio nominiran za prestižnu nagradu [[Oscar]] u [[Oscar za najboljeg redatelja|kategoriji najboljeg redatelja]]. ''Mulholland Drive'' lansirao je filmske karijere glumica Watts i Harring dok je istodobno bio posljednji u kojem je glumila [[Hollywood|holivudska]] veteranka [[Ann Miller]]. Među filmskim kritičarima i filmofilima prevladava mišljenje da se radi o Lynchovom najboljem filmu (uz [[Eraserhead (1977.)|Eraserhead]] iz [[1977.]] godine i [[Plavi baršun (1986)|Plavi baršun]] iz [[1986.]] godine), a mnogi kritičari izdvojili su ga kao jednog od filmova koji predstavljaju jedinstvenu perspektivu 2000-tih godina. Film je originalno zamišljen kao Pilot epizoda [[televizijska serija|televizijske serije]] pa je Lynch njegov veliki dio snimio kako bi ostavio mogućnost za potencijalne nastavke (epizode). Međutim, nakon što su televizijski producenti vidjeli Lynchovu verziju, odbili su projekt pa je redatelj dodatno snimio kraj i tako sve upakirao u cjelovečernji film. Takva ''polu-pilot, polu-film'' verzija uz Lynchov karakteristični stil snimanja ostavili su sve događaje u istome otvorenim za nagađanje, diskusije i razne teorije. Sam Lynch odbio je ponuditi objašnjenje filma, ostavljajući publici, kritičarima i filmskoj ekipi da spekuliraju o tome što film zapravo želi reći. Radnja filma vrti se oko mlade glumice Betty Elms koja upravo dolazi u [[Los Angeles]] ([[Kalifornija]]) gdje se susreće i sprijateljuje sa ženom koja se skriva u stanu Bettyine tete i pati od [[amnezija|amnezije]]. Priča također uključuje i nekoliko zasebnih, na prvi pogled nepovezanih epizoda koje se kasnije spajaju na različite načine, kao i poneke nadrealne scene i slike koje se odnose na zagonetnu naraciju samog filma. Kritičar [[New York Times]]a, [[A. O. Scott]] o filmu je napisao: "Premda bi neki mogli pomisliti da je radnja filma uvreda protiv narativnog reda... Film je zapravo opojno oslobođenje osjećaja s trenucima u kojima nam se čini da smo u potpunosti nadmoćni zbog vlastite mogućnosti izlaska iz tog mračnog svijeta nesvjesnog."<ref>{{Cite news | first=A.O | last=Scott | url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D04EEDE133AF934A25756C0A9679C8B63&sec=&spon=&pagewanted=2 | title=Critic's Notebook; Shoving Through the Crowd To Taste Lyrical Nostalgia | work=[[The New York Times]] | date=May 17, 2001 | page=E1 | accessdate=2008-05-29}} </ref> == Radnja == Priča [[film]]a nije linearna i vrijeme radnje ne prati kronološki. Misteriozna žena tamne kose ([[Laura Elena Harring]]) uspijeva pobjeći od vlastitog ubojstva preživjevši [[prometna nesreća|prometnu nesreću]] na Mulholland Driveu. Ozlijeđena i u šoku, spušta se u [[Los Angeles]] i kriomice ulazi u stan kojeg upravo napušta ostarjela, crvenokosa žena. Sljedećeg dana u isti stan dolazi vedra, optimistična i puna nade glumica Betty Elms ([[Naomi Watts]]) i pronalazi zbunjenu crnokosu ženu koja se ne može sjetiti niti vlastitog imena. Crnokosa žena kaže da se zova "Rita", nakon što je u kupaonici vidjela poster filma [[Gilda (1946.)|Gilda]] iz [[1946.]] godine u kojem naslovnu ulogu igra [[Rita Hayworth]]. Kako bi joj pomogle u razotkrivanju njezinog identiteta, obje djevojke pogledaju u Ritinu torbicu gdje pronalaze poveliku količinu [[novac|novca]] i neobičan plavi ključ. [[Datoteka:2004-04-02 - 31 - Mulholland Drive.jpg|mini|200px|[[Mulholland Drive]] - stvarna ulica u [[Los Angeles]]u prema kojoj film nosi ime; ujedno i glavno mjesto radnje.]] U zalogajnici imena [[Winkies]], muškarac priča svom prijatelju noćnu moru u kojoj je vidio užasavajuće lice upravo iza zalogajnice u kojoj se nalaze. Nakon što odu istražiti mjesto iza [[restoran]]a, lice se nakratko pojavljuje, a muškarac koji je noćnu moru sanjao ruši se u šoku. [[Hollywood|Holivudski]] [[redatelj]] Adam Kesher ([[Justin Theroux]]) izgubio je kreativnu slobodu na svom novom filmu zbog očiglednih [[mafija]]ša koji od njega zahtijevaju da za glavnu ulogu uzme nepoznatu glumicu Camillu Rhodes ([[Melissa George]]). Nakon što ih odbije, vraća se kući gdje zatječe svoju ženu u krevetu s drugim te biva izbačen iz nje. Kasnije saznaje da mu je [[banka]] blokirala sve račune i da je trenutno švorc. Uskoro pristaje naći se s misterioznim likom Kaubojem koji mu još jedanput savjetuje da za svoje vlastito dobro u svoj film uzme glumicu Camillu Rhodes. U isto vrijeme nespretni ubojica ([[Mark Pellegrino]]) pokušava ukrasti knjižicu punu telefonskih brojeva, a pritom ubija troje ljudi. Pokušavajući saznati što više informacija o Ritinoj nesreći, Betty i Rita odlaze u Winkies gdje ih poslužuje konobarica imena Diane nakon čega se Rita sjeti imena "Diane Selwyn". Uskoro pronađu Diane Selwyn u [[telefonski imenik|telefonskom imeniku]] i nazovu je, ali se ona ne javlja. Betty odlazi na audiciju gdje sve prisutne obara s nogu. Agentica za glumce odvede ju na set filma imena ''The Sylvia North Story'' kojeg režira Adam, upravo u trenutku kada se na audiciji pojavljuje Camilla Rhodes, a Adam samo izgovara rečenicu "Ovo je ta djevojka." Betty pobjegne prije nego što upozna Adama, opravdavajući se da mora posjetiti prijateljicu. Betty i Rita odlaze u stan Diane Selwyn te provaljuju u njega kroz prozor, nakon što im nitko ne otvori vrata. U spavaćoj sobi pronalaze leš žene koja je mrtva nekoliko dana. Užasnute, vraćaju se u svoj stan gdje se Rita maskira, stavljajući na sebe plavu vlasulju. Dvije djevojke spavaju zajedno i probude se u dva sata ujutro nakon što Rita počne inzistirati da odu u jezivo [[kazalište]] imena klub ''Silencio''. Na pozornici čovjek na nekoliko jezika objašnjava da je sve iluzija; žena započne pjevati pa se onda ruši, iako se glas još uvijek čuje. Betty u svojoj torbici pronalazi plavu kutiju koja odgovara Ritinom plavom ključu. Nakon povratka u stan, Rita pronalazi ključ, a Betty misteriozno nestaje. Rita otključava kutiju nakon čega kutija pada na pod uz tupi udarac. Starija crvenokosa žena odluči istražiti zvuk, ali ne pronalazi ništa. Kauboj se pojavljuje na ulaznim vratima spavaće sobe Diane Selwyn i kaže: "Hej, ljepotice. Vrijeme je za buđenje." Diane Selwyn (glumi ju Naomi Watts) budi se u svom krevetu. Izgleda baš poput Betty, ali vidimo ju kao usamljenu, depresivnu i propalu glumicu koja je zaljubljena u Camillu Rhodes (koju sad glumi Harring) koja ju muči i odbija. Na Camillin poziv, Diane dolazi na zabavu u Adamovoj kući na Mulholland Driveu. Njezina limuzina stane prije nego što dođu do kuće, a Camilla ju otprati do zabave putem prečaca. Čini se da je Adam zaljubljen u Camillu. Tijekom večere, Diane priča kako je došla u Hollywood nakon što joj je teta umrla i kako je upoznala Camillu na audiciji za film ''The Sylvia North Story''. Još jedna žena (koju glumi Melissa George) poljubi Camillu nakon čega se obje okrenu i nasmiješe Diane. Adam i Camilla pripremaju se za važnu obavijest gostima zabave te se nasmiju i poljube dok Diane gleda i plače. Diane se susreće s nespretnim ubojicom u zalogajnici Winkies gdje mu daje Camillinu fotografiju i veliku svotu novca dok ih poslužuje konobarica imena Betty. Ubojica kaže Diane da će, kada posao bude završen, naći plavi ključ. Diane ga upita što ključ otvara (ako uopće išta otvara), na što se ubojica samo nasmije. Diane podigne pogled i na šanku vidi čovjeka koji je sanjao noćnu moru. U svome stanu, gledajući ključ na stoliću ispred nje, Diane počnu terorizirati halucinacije. Ona vrišteći potrči do svojeg kreveta gdje se ubija. U posljednjem kadru vidimo ženu iz kluba koja šapne "''Silencio''". == Produkcija == === Razvoj projekta === Originalno zamišljen kao [[televizijska serija]], projekt ''Mulholland Drive'' započeo je kao dvo-i-pol satna Pilot epizoda u produkciji [[Touchstone Television]] s namjerom prikazivanja na [[ABC|ABC-u]]. [[David Lynch]] uspio je prodati ideju izvršnim direktorima ABC-a koju je tada temeljio samo na priči o liku Rite koja nakon automobilske nesreće izlazi iz [[automobil|auta]] s torbom u kojoj se nalazi 125 tisuća [[dolar]]a i plavim ključem dok joj Betty pomaže u otkrivanju njezinog identiteta. Jedan od direktora ABC-a se prisjeća: "Sjećam se jezivosti te žene u toj strašnoj prometnoj nesreći i Davida kako nam nagađa da je neki ljudi slijede. Ona nije samo u nevolji - ona ''jest'' nevolja. Naravno, pitali smo što se događa dalje, a David je samo odgovorio da ćemo prvo morati kupiti ideju kako bi nam rekao nastavak priče."<ref name="Woods, p. 206">Woods, p.&nbsp;206.</ref> Lynch je opisao atraktivnost ideje Pilot epizode, unatoč tome što je bio svjestan da bi ga medij kao što je televizija mogla suziti: "Slab sam na priče koje se događaju u kontinuitetu... Teoretski možeš dobiti dobru priču i otići jako duboko te otvoriti potpuno novi svijet, ali do toga treba proći dosta vremena".<ref name="divine"/> Priča je uključivala normalne, ali i nadrealne elemente poput prethodne Lynchove televizijske serije [[Twin Peaks]]. Postavljeni su temelji za razvoj različitih priča poput Ritinog identiteta, Bettyne karijere i filmskog projekta Adama Keshera.<ref>Woods, p.&nbsp;205–214.</ref> === Glumačka postava === Lynch je dodijelio uloge [[Naomi Watts]] i [[Laura Elena Harring|Lauri Eleni Harring]] na temelju njihovih fotografija. Nazvao ih je i pozvao na polu-satni intervju te im rekao da se nikad prije nije susreo s njihovim radovima na [[film]]u ili [[televizija|televiziji]].<ref name="david"/> Harring je smatrala kobnom činjenicu što je doživjela manju prometnu nesreću na putu za prvi intervju, ali je tek kasnije saznala da upravo njezin lik u filmu doživljava automobilsku nesreću.<ref>Newman, Bruce (October 10, 2001). "How pair got to intersection of Lynch and 'Mulholland'", ''[[The San Diego Union-Tribune]]'', p.&nbsp;F-6.</ref> Watts je na prvi intervju došla u trapericama, direktno iz aviona koji je letio iz [[New York]]a. Lynch ju je zamolio da se vrati sljedeći dan, "malo urednija". Uloga joj je ponuđena dva tjedna kasnije. Lynch je svoj odabir glumice Watts objasnio: "Vidio sam nekoga za koga sam smatrao da ima fantastičan talent, nekoga tko ima predivnu dušu i inteligentne mogućnosti za mnoge različite uloge... Bio je to prekrasan puni paket".<ref name="cheng"/> [[Justin Theroux]] također se susreo s Lynchom direktno nakon dolaska s [[aerodrom]]a. Nakon dugog leta uz malo sna, Theroux je došao na intervju obučen sav u crno, neuredne frizure. Lynchu se izgled svidio i odlučio je lik Adama obući u sličnu odjeću i dati mu sličnu frizuru.<ref name="neman" /> === Snimanje filma === Snimanje televizijske Pilot epizode započelo je na lokacijama u [[Los Angeles]]u u [[veljača|veljači]] [[1999.]] godine i trajalo šest tjedana. Na kraju televizijska mreža nije bila zadovoljna epizodom i odlučila ju je ne prikazati na svom programu.<ref>Woods 2000, p.&nbsp;213–214.</ref><ref>Romney, Jonathan. "Film: Lynch opens up his box of tricks; Mulholland Drive David Lynch," ''Independent'' (London), January 6, 2002, p.&nbsp;11.</ref> Ono što im se nije svidjelo je bila nelinearna priča, starost glumica Harring i Watts (smatrali su ih prestarima), pušenje cigarete lika kojeg je glumila [[Ann Miller]] te krupni plan [[pas|psećih]] fekalija u jednoj sceni. Lynch se prisjeća: "Sve što znam je to da sam uživao snimajući Pilot epizodu, ABC ju je mrzio, a meni se nije svidjela verzija koju sam im poslao. Složio sam se s ABC-jem da je duža verzija prespora, ali sam bio prisiljen unakaziti je zbog rokova pa nije bilo vremena za dodatne finese. Falilo je teksture, velikih scena i priče, a više od 300 kopija loše verzije kružilo je okolo. Mnogo ljudi je vidjelo tu verziju, što je neugodno, jer se, između ostalog, radilo i o lošoj kvaliteti same snimke. Ne želim više niti razmišljati o tome."<ref>Woods, p.&nbsp;214.</ref> Scenarij je kasnije ponovno napisan i produžen, nakon što je Lynch odlučio pretvoriti Pilot epizodu u cjelovečernji film. Objašnjavajući kako je uspio transformirati otvoreni kraj Pilot epizode u kompletni film Lynch kaže: "Jedne noći sam sjeo, ideje su samo počele dolaziti i to je bilo jedno predivno iskustvo. Sve sam vidio iz drugog kuta... Sada kad se prisjećam shvaćam da je film oduvijek želio biti baš takav. Trebao je samo ovakav čudan početak da dovede do završnog proizvoda".<ref name="macaulay"/> Konačan rezultat bilo je 18 stranica više materijala koje su uključivale romantičnu vezu između Rite i Betty te događaje koji su uslijedili nakon otvaranja plave kutije. Glumica Watts bila je sretna što je ABC odbio Pilot epizodu. Smatrala je da je lik Betty previše jedno-dimenzionalan bez mračnog dijela filma koji je kasnije snimljen i montiran.<ref name="fuller"/> Većina novih scena snimana je u [[listopad]]u [[2000.]] godine, uz budžet od 7 milijuna dolara francuske produkcijske kompanije [[StudioCanal]].<ref name="david">David, Anna (November, 2001). "Twin Piques", ''Premiere Magazine'', '''15''' (3), p.&nbsp;80–81.</ref> Theroux se prisjeća da je dolazio na snimanje bez da je u potpunosti shvaćao radnju filma: "Dobiješ potpuno novi scenarij, ali bez scena u kojima nisi, jer bi cijela priča mogla ispasti puno mističnija nego dijelovi. David dobro reagira na pitanja, ali ne želi odgovoriti na niti jedno... Radiš kao da imaš povez preko očiju. Da mu je ovo bio prvi film i da ranije već nije demonstrirao način ovakvih metoda, vjerojatno bih imao svoje rezervacije prema filmu. Ali to je očigledno način na koji on radi".<ref name="timestheroux">{{Cite news | last = Arnold | first = Gary | title = Smoke and mirrors; Director Lynch keeps actor Theroux guessing | page = B5 | publisher = The Washington Times | date = October 12, 2001}}</ref> Theroux je rekao da je jedini odgovor na pitanje koje je postavio Lynchu bio onaj da lik holivudskog redatelja kojeg Theroux tumači u filmu nije autobiografija Lyncha. Glumica Watts rekla je da je pokušala blefirati Lynchu i reći da je shvatila kompletnu radnju filma, ali Lynch je uživao u tim malim frustracijama glumačke ekipe.<ref name="david"/> == Interpretacije i aluzije == [[Datoteka:DAVID LYNCH (CannesPhotocall).jpg|mini|200px|[[David Lynch]] - scenarist i redatelj filma ''Mulholland Drive''; iako je izjavio da [[film]] ima razumljivu priču, odbio je komentirati značenje i simbolizam istoga]] Davši filmu samo jednostavan ''tagline'' "Ljubavna priča u gradu snova",<ref name="macaulay">Macaulay, Scott (October, 2001)."The dream factory", ''FilmMaker'', '''10''' (1), p.&nbsp;64–67.</ref> redatelj [[David Lynch]] odbio je komentirati značenje ili simbolizam filma ''Mulholland Drive'', ostavljajući mjesta za diskusije i mnoge različite interpretacije. Filmski kritičar [[Christian Science Monitor]]a [[David Sterritt]] razgovarao je s Lynchom nakon projekcije u [[Cannes]]u i napisao da redatelj "inzisitra na tome da ''Mulholland Drive'' ima koherentnu, razumljivu priču" za razliku od nekih njegovih ranijih filmova.<ref>{{Cite news | first=David | last=Sterritt | title=Lynch's twisty map to 'Mulholland Drive' | date=2001-10-12 | work =[[The Christian Science Monitor]] | page =15 | accessdate = 2008-04-02}}</ref> S druge strane, [[Justin Theroux]] je o različitim teorijama o kojima ljudi raspravljaju u vezi filma rekao: "Mislim da je Lynch sretan što film znači ono što bilo tko želi da film znači. Voli kad ljudi dolaze do totalno bizarnih interpretacija. David radi iz svoje podsvjesti."<ref name="timestheroux"/> === Snovi i alternativne stvarnosti === Jedna od najranijih interpretacija bila je ona da film koristi [[Tumačenje snova|analizu snova]] te objašnjava da je prvi dio filma san prave Diane Selwyn koja samu sebe sanja kao nevinu i punu nade "Betty Elms", rekonstruirajući vlastitu povijest i personu u nešto nalik starom [[Hollywood|holivudskom]] [[film]]u. U snu, Betty je uspješna, šarmantna i živi u nadi kako će jednog dana postati slavna glumica. U posljednjoj trećini filma, međutim, vidimo Dianu u pravom životu u kojem je osobno i profesionalno propala. Naručila je ubojstvo Camille, svoje bivše ljubavnice, a zbog nemogućnosti da se nosi s grižnjom savjesti u snu doživljava Ritu kao ovisnu, povodljivu ženu koja uz to pati i od amnezije. Indicije o njezinoj neizbježnoj propasti prisutne su tijekom cijelog trajanja njezinog sna.<ref name="tang">{{Cite web | last = Tang | first = Jean | title = All you have to do is dream | date = 2001-11-07 | publisher = Salon.com | url = http://archive.salon.com/ent/movies/feature/2001/11/07/mulholland_dream/ | accessdate = 2008-04-08 | archive-date = 2008-12-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081229232151/http://archive.salon.com/ent/movies/feature/2001/11/07/mulholland_dream/ | dead-url = yes }}</ref> Ova interpretacija slična je mišljenju glumice [[Naomi Watts]] koja je izjavila: "Oduvijek sam mislila da je Diane pravi lik, a da je Betty osoba koja je ona željela biti i o kojoj je sanjala. Rita je djevojka u nevolji i ona apsolutno treba Betty, a Betty ju kontrolira kao lutku. Rita je Bettyna fantazija onoga što ona želi da bude Camilla."<ref name="fuller">Fuller, Graham (November 2001). "Naomi Watts: Three Continents Later, An Outsider Actress Finds her Place," ''Interview'', Vol. 11, p.&nbsp;132–137.</ref> Rana iskustva glumice Watts slična su onima od Diane. Prolazila je kroz razne profesionalne frustracije prije nego je postala slavna, pojavljivala se na audicijama za uloge u koje nije vjerovala i susretala ljude koji nisu iskorištavali prave prilike. Prisjeća se: "Bilo je tu mnogo obećanja, ali ništa se zapravo nije događalo. Ostala sam bez novca i bila poprilično usamljena".<ref name="pearce">Pearce, Gareth (January 6, 2002). "Why Naomi is a girl's best friend", ''The Sunday Times'', p.&nbsp;14.</ref> Časopis [[The Guardian]] upitao je šest dobro poznatih filmskih kritičara za njihove vlastite interpretacije oko općenitog značenja filma ''Mulholland Drive''. [[Neil Roberts]] iz [[The Sun]]a i [[Tom Charity]] iz [[Time Out]]a složili su se oko teorije da je Betty Dianina projekcija sretnijeg života. [[Roger Ebert]] i [[Jonathan Ross]] također su prihvatili ovu interpretaciju, ali obojica se ustručavaju previše analizirati film. Ebert nadodaje: "Ne postoji objašnjenje. Možda čak ne postoji niti misterija". Ross je napisao da postoje dijelovi priče koji ne vode nigdje: "Možda su to bili ostaci Pilot epizode koja je trebala biti snimljena ili su to možda pogrešni zaključci i podsvjest samih snova".<ref name="lewis"> {{Cite news | last = Lewis | first = Robin | title = Nice film if you can get it: Understanding ''Mulholland Drive'' | publisher = The Guardian | date = January 17, 2007 | url = http://film.guardian.co.uk/features/featurepages/0,,634856,00.html#article_continue | accessdate = 2008-04-05}}</ref> [[Philip French]] iz [[The Observer]]a sve to gleda kao na aluziju za holivudsku tragediju, dok [[Jane Douglas]] iz [[BBC|BBC-a]] odbacije teorije Bettynog života i Dianinog sna, ali također upozorava da film ne treba pretjerano analizirati.<ref name="lewis"/> {{Quote box|width=40%|align=right|bgcolor=#c6dbf7|quote='''Originalno DVD izdanje filma ''Mulholland Drive'' sadržavalo je karticu imena "10 tragova Davida Lyncha za shvaćanje ovog trilera". Tragovi su:''' # Posebnu pozornost obratiti na sami početak filma: Barem su dva traga otkrivena prije uvodne špice. # Primijetiti pojavu crvenog šešira za lampu. # Znate li naslov filma za koji Adam Kesher održava audicije za glumice? Spominje li se to ime ponovno? # Prometna nesreća stravičan je događaj - obratiti pozornost na lokaciju nesreće. # Tko daje ključ i zašto? # Primijetiti haljinu, pepeljaru i šalicu za kavu. # Što se osjeća, shvaća i obuhvaća u klubu ''Silencio''? # Da li je samo talent pomogao Camilli? # Promotriti pojave koje opkoljavaju čovjeka iza Winkiesa. # Gdje je teta Ruth? : ''DVD izdanje filma iz 2002. godine''<ref>(2004) "David Lynch's 10 Clues to Unlocking This Thriller", ''Mulholland Drive'' DVD (insert), Universal Focus.</ref> }} Jedna od ponuđenih interpretacija je i ona da likovi Betty i Rite te Diane i Camille postoje u paralelnim svjetovima koji se ponekad međusobno isprepleću. Također je jedna od teorija i ona da je kompletan film zapravo san, ali ne zna se čiji.<ref name="lapote">Lapote, Philip (September–October, 2001). "Welcome to L.A." ''Film Comment'', '''37''' (5), p.&nbsp;44–49.</ref> Opetovane reference na krevete, spavaće sobe i spavanje simboliziraju jak utjecaj snova. Rita zaspe nekoliko puta; između tih epizoda događaju se nepovezane scene kao što su ljudi koji razgovaraju u [[Winkies]]u, Bettyn dolazak u [[Los Angeles]] i nespretni ubojica što aludira na to da ih Rita možda sanja. Važna je i prva scena filma u kojoj se, prema mišljenju filmske povjesničarke [[Ruth Perlmutter]], ulijeva sumnja o tome da li je sve ono što slijedi stvarnost.<ref name="perlmutter">Permutter, Ruth (April 2005). "Memories, Dreams, Screens", ''Quarterly Review of Film and Video'', '''22''' (2), p. 125–134.</ref> Profesorica studija za snove [[Kelly Bulkeley]] smatra da scena za večerom, kao jedina u kojoj se snovi i snivanje eksplicitno spominju, ilustrira "otkrivenje istine i [[Epistemologija|epistemološku]] nesigurnost Lynchovog filma".<ref name=Dreams>Bulkeley, Kelly (March 2003). "Dreaming and the Cinema of David Lynch", ''Dreaming'', '''13''' (1), p. 57.</ref> Lice čudovišta iz sna o kojem dvojica muškaraca pričaju u Winkiesu ponovno se pojavljuje na kraju filma netom prije i nakon Dianeinog samoubojstva. Bulkeley napominje da ta scena prezentira "potpuno nov način shvaćanja svega što se do tada dogodilo u filmu".<ref name=Dreams/> [[Filozofija|Filozof]] i filmski teoretičar [[Robert Sinnerbrink]] na sličan način spekulira o tome da scene koje slijede nakon Dianeinog navodnog samoubojstva umanjuju točnost teorije "snova i stvarnosti". Nakon što Diane počini samoubojstvo, krevet proguta dim, a Betty i Rita su prikazane zajedno nakon čega žena iz kluba ''Silencio'' na balkonu samo šapne "Silencio". Sinnerbrink piše da ove "završne scene lebde u neodređenoj zoni između fantazije i stvarnosti, što vjerojatno označava metafizičku dimenziju filmske slike", a također nagađa i da je moguće da "posljednja sekvenca obuhvaća fantaziju Dianeine umiruće svijesti, završivši s pravim trenutkom njezine smrti: pravim ''Silenciom''".<ref name="sinnerbrink">Sinnerbrink, Robert (2005). [http://www.film-philosophy.com/vol9-2005/n34sinnerbrink "Cinematic Ideas: David Lynch's ''Mulholland Drive''"], ''Film-Philosophy'', '''9''' (34). Retrieved on June 7, 2010.</ref> Referirajući se na iste trenutke filma, filmski teoretičar [[Andrew Hageman]] ističe da "90-sekundni završetak koji slijedi nakon Bettynog/Dianeinog samoubojstva predstavlja filmski prostor koji ostaje nakon što se zastori njezine svijesti zatvore, a taj izdržljiv prostor je ono kazalište u kojem se neprestano otkrivaju iluzije iluzija".<ref name="hageman">Hageman, Andrew (June 2008). [http://www.scope.nottingham.ac.uk/article.php?issue=11&id=1022 "The Uncanny Ecology of ''Mulholland Drive''"], ''Scope: An Online Journal of Film & TV Studies'', '''11'''. Retrieved on June 7, 2010.</ref> Filmski teoretičar [[David Roche]] piše da Lynchovi filmovi ne pričaju jednostavne detektivne priče, nego tjeraju publiku da ona sama postane [[detektiv]] kako bi shvatila o čemu je riječ te da ''Mulholland Drive'', kao i ostali Lynchovi filmovi, frustrira "gledateljevu potrebu za logičnim igrajući na kartu gledateljeve pogreške u mišljenju da je naracija sinonim za logičnost". U Lynchovim filmovima gledatelj je "uvijek jedan korak iza naracije" pa samim time "naracija uvijek pobjeđuje logičnost".<ref name=Roche>Roche, David (2004). [http://erea.revues.org/index432.html "The Death of the Subject in David Lynch's ''Lost Highway'' and ''Mulholland Drive''"], ''E-rea: Revue électronique d’études sur le monde anglophone'', '''2.2''', p. 43.</ref> Roche također ističe da postoje višestruke misterije u filmu koje na kraju ostaju neobjašnjene od strane likova koji se susretnu s vlastitom sudbinom, poput Betty i Rite, ili jednostavno popuštaju pod pritiskom kao Adam. Iako se publika još uvijek bori shvatiti priču, likovi više ne pokušavaju riješiti svoje misterije. Roche zaključuje da je ''Mulholland Drive'' mističan film ne zbog toga što publici omogućuje da nađe odgovore na pitanja, nego zbog toga što je sam film misterij koji čvrsto drži "gledateljeva detektivska želja da ga shvati".<ref name=Roche/> === Otrovna strelica Hollywoodu === [[Datoteka:Sunset Boulevard 23.jpg|mini|200px|''Mulholland Drive'' često se uspoređuje s klasikom [[Bulevar sumraka]] redatelja [[Billy Wilder|Billyja Wildera]] prvenstveno stoga što se oba filma dodiruju iste teme: rušenjem snova u [[Hollywood]]u]] Bez obzira na proliferacije teorija, filmski kritičari slažu se da niti jedno objašnjenje ne zadovoljava sve aspekte i pitanja koja proizlaze iz [[film]]a. [[Stephen Holden]] iz [[New York Times]]a piše: "''Mulholland Drive'' ima vrlo malo veze s ljubavnim životom likova ili njihovom profesionalnom ambicijom. Film je prikaz vječnog, dubokog odraza primamljivosti [[Hollywood]]a... Postoji li veća moć od one za ulaskom i programiranjem života iz snova?"<ref name="holden">{{Cite news | first=Stephen | last=Holden | date=October 6, 2001 | url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9901E2DA143CF935A35753C1A9679C8B63&sec=&spon=&pagewanted=all | title=Film Festival Review: Hollywood, a funhouse of fantasy | work=The New York Times | page=A13 | accessdate=2008-05-29}}</ref> [[J. Hoberman]] iz [[The Village Voice]]a ističe ovaj sentiment nazivajući ga "otrovnom strelicom usmjerenom prema Hollywoodu".<ref name="hoberman">{{Cite news | last = Hoberman | first = J. | title = Points of No Return | publisher = [[The Village Voice]] | date = October 2, 2001 | url = http://www.villagevoice.com/film/0140,hoberman,28631,20.html | accessdate = 2008-04-10 | archivedate = 2008-07-19 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080719172617/http://www.villagevoice.com/film/0140%2Choberman%2C28631%2C20.html | deadurl = yes }}</ref> ''Mulholland Drive'' često se uspoređuje s klasikom [[Bulevar sumraka]] redatelja [[Billy Wilder|Billya Wildera]] u kojem se snovi u Hollywoodu također ruše.<ref name="macaulay"/><ref>Sheen, p.&nbsp;170.</ref><ref name="vass"/> Uz to što oba naslova filma aludiraju na poznate ulice [[Los Angeles]]a, ''Mulholland Drive'' je "Lynchov jedinstveni pogled na ono što je i Wilderu privuklo pažnju: ljudsko truljenje (termin kojeg je Lynch nekoliko puta upotrijebio tijekom konferencije za [[novinar]]e na filmskom festivalu u [[New York]]u [[2001.]] godine) u gradu ubojitih iluzija".<ref name="nochimson">Nochimson, Martha (Autumn 2002). [http://caliber.ucpress.net/doi/pdf/10.1525/fq.2002.56.1.37 "''Mulholland Drive'' by David Lynch"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120311193600/http://caliber.ucpress.net/doi/pdf/10.1525/fq.2002.56.1.37 |date=2012-03-11 }}, ''Film Quarterly'', '''56''' (1), p.&nbsp;37–45.</ref> Naslov filma referenca je na ikonografiju holivudske kulture. David Lynch živi blizu Mulholland Drivea, a u intervjuu je istaknuo: "Po noći imate osjećaj kao da se vozite na vrh svijeta. Po danu imate isti takav osjećaj, ali on je misteriozan s prisutnošću određenog straha. U toj ulici osjećate povijest Hollywooda".<ref name="macaulay"/> Glumica Watts također je imala iskustvo s cestom prije nego je njezina karijera postala uspješna: "Sjećam se da sam se vozila ulicom mnogo puta, plačući i pitajući se što uopće radim ovdje?".<ref name="cheng">Cheng, Scarlet (October 12, 2001). "It's a Road She Knows Well; 'Mulholland Dr.' star Naomi Watts has lived the Hollywood metaphor behind the fabled highway", ''[[Los Angeles Times]]''. p.&nbsp;F.20.</ref> Jedan kritičar posebno upozorava gledatelje na ciničnu interpretaciju događaja u filmu, ističući da Lynch prezentira više "od puke fasade i da on zbilja vjeruje da samo zlo i prevara stoje iza svega".<ref name="weight">Weight, Gregory (2002). "Film Reviews: Mulholland Drive", ''Film & History'', '''32''' (1), p.&nbsp;83–84.</ref> Koliko god Lynch prikazivao film kao prevaru, manipulaciju i lažne preteznije u holivudskoj kulturi, on filmom također ulijeva nostalgiju i priznaje da prava umjetnost dolazi iz klasičnog filmskog stvaralaštva pa otuda u glumačkoj ekipi i holivudski veterani poput [[Ann Miller]], [[Lee Grant|Leeja Granta]] i [[Chad Everett|Chada Everetta]]. On također portretira Betty kao izuzetno talentiranu glumicu čijih sposobnosti postaju svjesni moćni ljudi u industriji zabave.<ref name="weight"/> Komentirajući taj kontrast između filma kao nostalgije i filma kao prikaza truljenja Hollywooda, [[Steven Dillon]] piše da je ''Mulholland Drive'' kritika kulture Hollywooda jednako kao i osuda ''cinephilije'' (fascinacije filmskim stvaralaštvom i fantazija uzrokovanih istim).<ref name="Dillon, p. 94">Dillon, p. 94.</ref> Glumica [[Laura Elena Harring]] opisala je svoju interpretaciju filma nakon što ga je pogledala: "Kada sam film pogledala prvi put pomislila sam da se radi o priči o holivudskim snovima, iluzijama i opsesiji. Dodiruje se one ideje da ništa nije onakvim kakvim se čini, pogotovo onoga što je vezano za slavu u Hollywoodu. Nakon što sam film pogledala drugi i treći put, pomislila sam da je glavna tema potraga za identitetom. Znamo li mi uopće tko smo? I onda sam počela zapažati druge stvari... Nema ispravnog ili pogrešnog zaključka o filmu. To je film koji vas tjera na neprestano razmišljanje, natjerava vas da postavljate pitanja. Mnogo puta do sada sam čula ljude kako govore da je upravo ovo film kojeg će morati još jedanput pogledati ili da je ovo film koji se mora još jedanput pogledati. Intrigantan je. Želite ga shvatiti, ali ne vjerujem u to da je on snimljen da bude shvaćen. Postigao je svoj cilj ako vas natjerava da postavljate pitanja".<ref> {{Cite news | last= Spelling | first= Ian | title= Laura Elena Harring Explores The World of David Lynch | work = New York Times Syndicate/LesbiaNation |date=November 2001}} Retrieved from [http://www.davidlynch.de/harringnyle.html davidlynch.de] on 2008-04-01.</ref> === Romantični sadržaj === Mišljenja o vezi između Betty i Rite te Diane i Camille variraju od onih koji su bili istinski dirnuti njihovom iskrenošću i onih kojima je mašta tek bila zagolicana. Kritika filma objavljena u časopisu [[Premiere]] ističe da je veza između Betty i Rite "vjerojatno najzdravija, najpozitivnija ikad opisana u bilo kojem Lynchovom filmu",<ref name="kenny">{{Cite news | last = Kenny | first = Glenn | title = Mulholland Drive | publisher = Premiere Magazine | date = October 12, 2002 | url = http://www.premiere.com/Review/Movies/Mulholland-Drive | accessdate = 2008-04-01 }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> dok [[Thierry Jousse]] u svojoj kritici za ''Cahiers du cinéma'' piše da je ljubav između ove dvije žene "čisti liricizam kojem gotovo nema premca u suvremenoj kinematografiji".<ref>Thierry Jousse, "L’amour à mort" in ''Pendant les travaux, le cinéma reste ouvert'' (Paris: Cahiers du cinéma, 2003), 200.</ref> Drugi kritičari ističu da je središnji romantični trenutak između Betty i Rite toliko nježan i dirljiv da Bettyno "razumijevanje situacije prvi put na vlastito iznenađenje ju dovodi do zaključka da cijela ta njezina bespomoćnost i znatiželja u vezi druge žene dobiva smisao: strast... To je prekrasan trenutak kojeg ta nježnost uzdiže do nebesa i odmiče od bilo kakvog oblika jezivosti."<ref name="lopate">Lopate, Philip (September–October 2001). "Welcome to L.A.", ''Film Comment'', '''37''' (5), p.&nbsp;44–45.</ref> Još jedna kritika ističe da je "erotika koja je prisutna u sceni toliko potentna da prekriva kompletan film, stavljajući u drugi plan sve one scene koje su prethodile prije i uslijedile nakon nje."<ref name="zacharek">{{Cite web | last = Stephanie | first = Zacharek | title = David Lynch's latest tour de force | publisher = Salon.com | date = 2001-10-12 | url = http://archive.salon.com/ent/movies/review/2001/10/12/mulholland_drive/index.html?source=search&aim=/ent/movies/review | accessdate = 2008-04-07 | archive-date = 2008-12-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081229222207/http://archive.salon.com/ent/movies/review/2001/10/12/mulholland_drive/index.html?source=search&aim=%2Fent%2Fmovies%2Freview | dead-url = yes }}</ref> Betty i Rita odabrane su od strane [[Independent Film Channel]]a kao amblemski romantični par 2000-tih. Pisac Charles Taylor ističe: "Betty i Rita su često odvojene od tame posebnim okvirom tako nježno i baršunasto poput lebdećeg nimbusa koji je spreman progutati ih ako se probude iz sna filma. A nakon što ih proguta, nakon što dim ispuni taj okvir kojim su odvojene poput sumpora iz pakla koji nam zamagljuje vid, osjećamo kao da nije nestala samo njihova romansa nego da je cijela ljepota svijeta prokleta."<ref>Taylor, Charles (December 9, 2009). [http://www.ifc.com/news/2009/12/naughts-romantic-pair.php The Naughts: The Romantic Pair of the '00s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100826044257/http://www.ifc.com/news/2009/12/naughts-romantic-pair.php |date=2010-08-26 }}. Independent Film Channel website. Retrieved on December 22, 2009.</ref> Kada se film gleda iz perspektive [[lezbijka|lezbijke]] kao tragične figure, analiza od strane medija donosi sljedeće: "Kritičari su naveliko i naširoko raspravljali o scenama seksa u filmu kao da se radi o natjecanju iz kojeg će biti vidljivo tko je više uživao u ovoj prezentaciji istospolne ženske žudnje".<ref name="love">Love, Heather (Winter, 2004). "Spectacular failure: the figure of the lesbian in ''Mulholland Drive''", ''New Literary History'', '''35''' (1), p.&nbsp;117–132.</ref> Autorica [[Heather Love]] piše kako film koristi klasičnu temu iz literatura i filmova prilikom opisivanja lezbijske veze: Camilla kao bolno lijepa i slobodna odbija Diane zbog Adama. Jedna od popularnih reakcija na film predlaže tezu da se kontrast veza između Betty i Rite odnosno Diane i Camille "može istovremeno shvatiti kao jedna od najseksi stvari na svijetu, ali i kao nešto izrazito tužno i nimalo erotično".<ref name="love"/> Izjave u medijima glavnih glumica Naomi Watts i Laure Elene Harring u vezi njihove filmske romanse varirale su i često bile u suprotnostima s prethodnim izjavama. Watts je za snimanje scene prvo izjavila: "Ne vidim ju kao erotičnu, iako je moguće da ona tako izgleda. Kada sam je posljednji put vidjela, zapravo su mi zasuzile oči zbog toga što sam znala u kojem će pravcu priča nakon toga krenuti. Pomalo mi je slomila srce."<ref>Hensley, Dennis (February 2002). "Lust Highway", ''Total Film'', Issue 61, p.&nbsp;72–74.</ref> Međutim, u drugom intervjuu Watts je izjavila: "Iznenadila sam se kako sve to realno i iskreno izgleda na ekranu. Te djevojke zbilja izgledaju zaljubljeno i sve skupa bilo je vrlo erotično".<ref name="pearce"/> Harring je, s druge strane, izjavila: "U mojim očima ljubavna scena je nešto što se naprosto dogodi. Rita je vrlo zahvalna za svu pomoć koju joj je Betty pružila i ja se od nje opraštam, želim joj laku noć, zahvaljujem još jedanput iz dubine svog srca, poljubim je i onda nas energija samo ponese. Naravno, patim od [[amnezija|amnezije]] pa nemam pojma jesam li takvo što prije radila, ali mislim da niti jedna niti druga nisu lezbijke".<ref name="ferber">Ferber, Lawrence (October 11–24, 2001). "Sapphic Strangeness", ''Watermark'', p.&nbsp;31.</ref> Autorica Heather Love donekle se složila s mišljenjem glumice Harring kad je ova izjavila da ne misli da je identitet osoba u ''Mulholland Driveu'' toliko važan koliko je važna strast: "Nije pretjerano važno tko smo, važno je ono što namjeravamo učiniti, ono što želimo učiniti".<ref name="love"/> == Likovi == [[Datoteka:NaomiWatts2Oct07.jpg|mini|200px|[[Naomi Watts]] - glumica koja u filmu ''Mulholland Drive'' tumači ulogu Betty Elms/Diane Selwyn]] '''Betty Elms''' je bistra i talentirana novo pridošlica u [[Los Angeles]], opisana kao "dobra, optimistična i odlučna u potpunosti osvojiti grad"<ref name="lopate"/> te kao "totalno naivna".<ref name="taubin"/> Njezin neustrašiv pristup u pomaganju Riti samo zbog toga što smatra da je to ispravno filmske kritičare podsjeća na postupke [[Nancy Drew]].<ref name="taubin"/><ref name="ebert"/><ref>Johnson, p.&nbsp;155.</ref> Iz početka njezina kompletna osobnost očiti je klišej malograđanske naivnosti. Ali čini se da je Bettyn identitet, odnosno manjak istoga, glavni fokus filma. Prema mislima jednog kritičara, Betty je odigrala ulogu samog filma u svjesnom i nesvjesnom.<ref name="taubin"/> [[Naomi Watts]], koja je bazirala ulogu na [[Doris Day]], [[Tippi Hedren]] i [[Kim Novak]] izjavila je da Betty traži uzbuđenje, da je ona netko "tko se nađe u svijetu kojem ne pripada i u kojem je spremna preuzeti novi identitet, čak i ako on pripada nekome drugome".<ref name="fuller"/> Ova izjava jednog filmskog teoretičara navela je na zaključak da, iako je Betty naivno, ali objeručke ušla u [[Hollywood|holivudski]] sistem, postala je "aktivni glumac" koji je "prihvatio kompletnu strukturu koja će ju na kraju uništiti".<ref name="hageman"/> Filmska kritičarka [[Amy Taubin]] iznosi teoriju da je Betty reinkarnacija lika Sandy iz [[David Lynch|Lynchovog]] filma [[Plavi baršun (1986)|Plavi baršun]]: Bettyn rodni gradić, [[Deep River]] ([[Ontario]]) dijeli isto ime kao i zgrada u kojem živi ''femme fatale'' Dorothy iz ''Plavog baršuna''. Nakon što se oslobodila okova malog grada, Sandy je ponovno rođena kao Betty koju privlači tamnokosa misteriozna žena poput Dorothy i koja se u nju zaljubi i potpuno izgubi.<ref name="taubin">Taubin, Amy (September–October 2001). "In Dreams", ''Film Comment'', '''37''' (5), p.&nbsp;51–55.</ref> Međutim, iako je to teško za povjerovati zbog dotadašnjeg razvoja njezinog lika, Betty prikazuje nevjerojatnu performansu i dubinu lika na audiciji.<ref name="vass"/><ref name="toles">Toles, George (2004). "Auditioning Betty in Mulholland Drive", ''Film Quarterly'', '''58''' (1), p.&nbsp;2–13.</ref> Prije audicije vježbala je scenu s Ritom u svom stanu gdje Rita izgovara svoje rečenice poput drvene lutke, "loše"<ref name=lapote/> i "plitko: svaka izgovorena rečenica nije vrijedna prave glumice" dok je Betty na probi jednako loša kao što je loš i sam [[scenarij]].<ref name="toles"/> Nervozna, ali i hrabra kao nikad prije na audiciji, Betty ulazi u skučenu sobu gdje joj se partner s audicije ([[Chad Everett]]) fizički i mentalno približava na tek nekoliko centimetara razmaka nakon čega ona cijelu scenu pretvara u snažnu seksualnu tenziju kojoj u potpunosti dominira te takvim činom privlači sve u prostoriji. Ta seksualnost u potpunosti nestaje istoga trenutka nakon što scena završava te Betty ispred svih stoji, posramljeno čekajući njihovo odobravanje. Jedan filmski analitičar ističe kako je upravo ta Bettyna ranije nepoznata sposobnost ukrala [[film]], odnosno Betty je u potpunosti prebacila mračnu misteriju s Rite na sebe, a sam redatelj Lynch je ovu scenu iskoristio kako bi ilustrirao korištenje obmane svojih likova.<ref name="toles"/> Bettyna glumačka sposobnost tjera [[Ruth Perlmutter]] na spekuliranje o tome da li Betty igra ulogu Diane u snu ili u parodiji filma koji će se u konačnici okrenuti protiv nje.<ref name="perlmutter"/> '''Rita''' je misteriozna i bespomoćna žrtva, klasična ''femme fatale'' mračnog, prekrasnog izgleda. Kritičar [[Roger Ebert]] bio je toliko impresioniran glumicom Harring da je rekao: "Sve što ona treba raditi je samo mirno stajati i već kao takva izgleda kao prvi pravi argument za ''remake'' filma [[Gilda (1946.)|Gilda]] nakon 55 godina".<ref name="ebert"/> Ona predstavlja objekt požude koji je u potpunoj suprotnosti s Bettynim bistrim samopouzdanjem. Ona je također i prvi lik s kojim se publika poistovjećuje, jer zbog svoje zbunjenosti i uplašenosti, nepoznavanja tko je i kamo ide predstavlja želju publike da shvate smisao filma kroz njezin identitet.<ref>McGowan, p.&nbsp;198</ref> Umjesto prijetnji, ona inspirira Betty na njegovanje, utjehu i pomoć. Njezina amnezija čini je praznom, a jedan kritičar to uspoređuje s "ispraznosti koja dolazi s tom nevjerojatnom ljepotom i njezinom željom da projicira bilo kakvu kombinaciju anđeoskog i demonskog u sebi".<ref name="lopate"/> Analiza lika Rite tvrdi da su sve njezine akcije u prvom dijelu filma prave i iskrene budući da se ne sjeća ničega i ne zna kako bi se trebala ponašati.<ref name="hudson">Hudson, Jennifer (Spring 2004). "'No Hay Banda, and yet We Hear a Band': David Lynch's Reversal of Coherence in ''Mulholland Drive''". ''Journal of Film and Video'', '''56''' (1), p.&nbsp;17–24.</ref> Međutim, autor knjige o temama Lynchovih filmova [[Todd McGowan]] ističe da bi se prvi dio filma ''Mulholland Drive'' mogao gledati kao konstrukcija Ritine fantazije, sve dok se u njemu ne pojavi Diane Selwyn; Betty je objekt koji nadilazi Ritinu anksioznost o njezinom gubitku identiteta.<ref>McGowan, p.&nbsp;199.</ref> Prema filmskom povjesničaru [[Steven Dillon|Stevenu Dillonu]], Diane se transformira u bivšu cimericu Ritu: nakon napete scene u kojoj cimerica uzima ostatak svojih stvari, Rita se pojavljuje u stanu, smiješeći se Diane.<ref name="Dillon, p. 94"/> Nakon što Betty i Rita pronađu tijelo koje se raspada, pobjegnu iz stana te se njihove scene razdvajaju i reintegriraju. [[David Roche]] ističe kako Ritin nedostatak identiteta uzrokuje slom koji "se događa ne samo na nivou likova, već na nivou kompletne scene; kadar sadrži specijalne efekte, njihovi glasovi su izmijenjeni, a kamera kao da pokušava sama opisati mentalno stanje njihovog uma".<ref name=Roche/> Gotovo istog trenutka vraćaju se u stan Bettyne tete gdje Rita na sebe stavlja plavu vlasulju kako bi se prerušila, ali zapravo izrazito počne ličiti na Betty. Upravo ova transformacija, po mišljenju jednog filmskog analitičara, nagovještava spajanje obaju karaktera u jedan. Ovo mišljenje ima potporu u nekim vizualnim tragovima, kao na primjer kut kamere iz kojeg je snimana scena u kojoj se vide njihova lica kako se spajaju u jedno. Potpora je tim veća što već u sljedećoj sceni njih dvije doživljavaju seksualnu intimu nakon čega Ritin lik postaje sve više dominantan uslijed njezinog inzistiranja na posjeti kluba ''Silencio'' u dva sata ujutro koji će u konačnici dovesti u potpunu dominaciju lika Camille.<ref name="nochimson"/> [[Datoteka:Laura Harring Cannes 2008.jpg|mini|lijevo|200px|[[Laura Elena Harring]] - glumica koja u filmu ''Mulholland Drive'' tumači ulogu Rite/Camille Rhodes]] '''Diane Selwyn''' (Naomi Watts) je očigledno frustrirana i depresivna žena koja se divi i obožava Camillu, ali joj ova ne uzvraća istom mjerom. Za nju se smatra da je realnost ''predobre-da-bi-bila-stvarna'' Betty ili kasnije verzije Betty nakon predugačkog života u Hollywoodu.<ref name="holden"/> Prema mišljenju Stevena Dillona, zaplet filma "čini Ritu savršenom empatijskom posudom za Dianine fantazije", ali zbog toga što je Rita "tek isprazna djevojka s naslovnice" Diane je "ušla u tu ispraznost" koja ju je odvela u [[depresija|depresiju]] i, konačno, [[samoubojstvo]].<ref>Dillon, p. 95.</ref> Prema tome, Diane je personifikacija nezadovoljstva, bolno prikazanog u sceni u kojoj [[Masturbacija|masturbira]] bez mogućnosti dosezanja klimaksa, a koja ukazuje "kroz zamagljene, grčevite kadrove kamenog zida ne samo njezine suze i poniženje nego i raspadanje njezine fantazije te rastuću želju za osvetom".<ref name="sinnerbrink"/> Jedna od analiza lika Diane ističe da je njezina odanost liku Camille temeljena na manifestaciji [[narcizam|narcisoidnosti]] pogotovo stoga što Camilla preuzima sve ono što Diane želi i želi biti.<ref name="ridgway"/> Premda je prikazana kao slabić i ultimativni gubitnik, za [[Jeff Johnson|Jeffa Johnsona]] - autora knjige o moralu u Lynchovim filmovima - Diane je jedini lik u drugoj polovici filma čiji moralni kod ostaje nedirnut. Ona je "pristojna osoba iskvarena raznim čudovištima koji se nalaze u filmskoj industriji".<ref>Johnson, p.&nbsp;137.</ref> Njezina krivnja i žaljenje evidentni su u njezinom samoubojstvu na kraju te u tragovima koji su prisutni u prvom dijelu filma. Ritin strah, mrtvo tijelo i iluzija u klubu ''Silencio'' upućuju na nešto mračno i pogrešno u svijetu Betty i Rite. Tijekom oslobođenja same sebe od Camille, njezino moralno stanje ju doslovno ubija.<ref>Johnson, p.&nbsp;137–138.</ref> [[Datoteka:Justin Theroux at the 2008 Tribeca Film Festival.JPG|mini|200px|[[Justin Theroux]] - glumac koji u filmu ''Mulholland Drive'' tumači ulogu Adama Keshera]] '''Camilla Rhodes''' ([[Melissa George]], [[Laura Elena Harring]]) je tek nešto više od lica s fotografije i ime koje je nadahnulo predstavnike maglovite, ali opake moći koji joj žele dati ulogu u Adamovom filmu s čim se ovaj nikako ne slaže. Opisana kao "bljutavi prišt" od strane jednog kritičara,<ref name="fullerbabes">Fuller, Graham (December 2001). "Babes in Babylon", ''Sight and Sound'', '''11''' (12), p.&nbsp;14–17.</ref> ona jedva da ostavlja bilo kakav utisak o sebi u prvom dijelu filma, ali nakon otvaranja plave kutije i nakon što ju portretira glumica Laura Elena Harring, ona postaje puna persona koja simbolizira "izdaju, poniženje i napuštanje"<ref name="lapote"/> te objekt Dianine frustracije. Diane je oštri kontrast Camille koja je puno pohotnija i za koju se čini da je "isisala život iz Diane".<ref name="love"/> Odmah nakon što kaže Diane da ju izluđuje, Camilla joj govori da moraju okončati svoju aferu. Na filmskom setu gdje režira scenu s Camille, Adam naredi da svi osim Diane odu sa seta - na Camillin zahtjev - nakon čega pokazuje glumcu kako ispravno poljubiti Camillu u sceni. Umjesto da kazni Camillu zbog takvog javnog poniženja, kako je i sugerirano u Dianeinom razgovoru s nespretnim ubojicom, jedan kritičar vidi Ritu kao ranjivu prezentaciju Dianeine želje za Camillom.<ref name="wyman">{{Cite web | last = Wyman | first = Bill | coauthors = Max Garrone, Andy Klein | title = Everything you were afraid to ask about "Mulholland Drive" | publisher = Salon.com | date = 2001-10-23 | url = http://archive.salon.com/ent/movies/feature/2001/10/23/mulholland_drive_analysis/index.html | accessdate = 2008-04-08 | archive-date = 2009-05-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090522071207/http://archive.salon.com/ent/movies/feature/2001/10/23/mulholland_drive_analysis/index.html | dead-url = yes }}</ref> '''Adam Kesher''' ([[Justin Theroux]]) je u prvoj polovici filma opisan kao "maglovito arogantan",<ref>Woods 2000, p. 208.</ref> ali naizgled uspješan [[redatelj]] koji doživljava jedno poniženje za drugim. Theroux je o ulozi izjavio: "Čini se da je on jedini lik u cijelom filmu koji nema pojma o tome što se događa. Mislim da je on jedini lik za kojeg publika može reći ''Da, baš se osjećam poput tebe upravo sad. Nemam pojma zbog čega prolaziš svu tu bol.''".<ref name="neman">Neman, Daniel (October 19, 2001). "Indie Actor Theroux Puts in 'Drive' Time". ''Richmond Times Dispatch'' (Virginia), p.&nbsp;C1A.</ref> Nakon što mu je oduzeta kreativna sloboda na njegovom filmu, prilikom povratka kući nađe ženu u zagrljaju s čistačem bazena ([[Billy Ray Cyrus]]) te bude izbačen iz svoje bogate kuće iznad Hollywooda. Uskoro se prijavljuje u jeftini [[motel]] i plaća gotovinom; ubrzo dolazi menadžer hotela koji mu govori da njegova kartica više ne vrijedi. Prema Dianeinom svjedočenju, Adam je pompozan i sam sebi najvažniji. On je također jedini lik čiji se karakter ne mijenja u potpunosti u prvom i drugom dijelu filma.<ref>McGowan, p.&nbsp;205–206.</ref> Jedna od analiza Adamovog lika sugerira da je upravo zbog toga što je odabrao Camillu Rhodes za svoj film označio kraj Bettyne radosti i sposobnosti u pomaganju Riti, stavljajući krivnju za njezinu tragediju na šefove studija.<ref name="nochimson"/> Sporedni likovi u filmu uključuju '''Kauboja''' ([[Monty Montgomery]]), '''braću Castigliani''' ([[Dan Hedaya]], [[Angelo Badalamenti]]) i '''Gospodina Roquea''' ([[Michael J. Anderson]]), a svi se pojavljuju u ulogama likova koji natjeravaju Adama da ulogu u svom filmu da Camilli Rhodes. Svi ovi likovi za filmske teoretičare simboliziraju smrt kreativnosti<ref name="ridgway"/><ref>Sheen, p. 171.</ref> i potretiraju "viziju industrije kao zatvoreni hijerarhijski sistem u kojem ultimativni izvor moći ostaje skriven iza cijelog niza predstavnika".<ref name="taubin"/> Glumica [[Ann Miller]] glumi lik '''Coco''', gazdarice koja pozdravlja Betty prilikom njezinog dolaska u tetin stan. U prvom dijelu filma Coco predstavlja staru klasu u Hollywoodu koja pozdravlja i želi dobrodošlicu mladoj Betty. Međutim, u drugom dijelu filma ona predstavlja Adamovu majku koja nestrpljivo grdi Diane koja kasni na zabavu i jedva da obraća pozornost na Dianeinu neugodnu priču o tome kako je postala glumica.<ref name="ridgway"/> == Stil == Naveliko se pisalo o filmskom stvaralaštvu [[David Lynch|Davida Lyncha]], a opisi koji su se pritom dodjeljivali varirali su od "ultra čudnog"<ref name="zacharek"/>, "mračnog"<ref name="nochimson"/> pa sve do "otkačenog".<ref>Johnson, p.&nbsp;6</ref> [[Todd McGowan]] piše: "Lynchovi filmovi ne mogu se gledati na isti način na koji se gledaju standardni [[Hollywood|holivudski]] [[film noir]] [[žanr]]ovi ili na način na koji se gledaju radikalni filmovi".<ref>McGowan, p.&nbsp;2.</ref> Kroz svoj položaj klišeja i [[nadrealizam|nadrealizma]], noćnih mora i fantazija, nelinearne priče, kamere, zvuka i osvijetljenja Lynchov film izaziva gledatelja da u potpunosti zanemari mišljenje o tome što misli da će gledati.<ref name="vass">Vass, Michael (June 22, 2005). "Cinematic meaning in the work of David Lynch: Revisiting ''Twin Peaks: Fire Walk With Me'', ''Lost Highway'', and ''Mulholland Drive''", ''CineAction'', Issue 67, p.&nbsp;12–25.</ref> Mnogi likovi u filmu ''Mulholland Drive'' su prototipovi koji se jedino mogu gledati kao klišej: nova holivudska nada, ''femme fatale'', disidentan [[redatelj]] i upitni moćnici koje Lynch ne objašnjava u potpunosti.<ref name="love"/> Lynch ovakve otrcane likove postavlja u kobne situacije, stvarajući na taj način sanjivu kvalitetu. Upotrebljavajući ovakve likove u scenariju koji sadržava komponente i reference na [[snovi|snove]], fantazije i noćne more, na gledateljima ostavlja da odluče o onome što je zapravo stvarno. Jedan filmski analitičar piše o Lynchu: "Poput mnogih nadrealista, Lynchov jezik neobjašnjenog je tečan jezik snova."<ref name="hudson"/> [[Datoteka:Michael J Anderson 1.jpg|mini|200px|[[Michael J. Anderson]] - glumac koji u filmu ''Mulholland Drive'' tumači ulogu zagonetnog Mr. Roquea. Premda njegov lik izgovori tek dvije rečenice, predstavlja jednog od najzagonetnijih i najmračnijih likova kompletnog filma.]] David Lynch koristi različite metode obmane u filmu ''Mulholland Drive''. Upitnu figuru imena Mr. Roque, za kojeg se čini da kontrolira filmskim studijima, glumi [[Michael J. Anderson]] (također glumio i u seriji [[Twin Peaks]]). Anderson, koji u filmu kaže tek dvije rečenice i smješten je u ogromnom drvenom stolcu, za potrebe snimanja filma morao je nositi ogromne prostetske ruke i noge kako bi njegova glava izgledala što manja.<ref>Woods, p.&nbsp;209.</ref> Tijekom zabave Adama i Camille, Diane promatra Camillu (koju glumi [[Laura Elena Harring|Harring]]) koja se, držeći Adama pod jednom rukom, naginje i ljubi istu ženu koja se pojavljivala kao Camilla ([[Melissa George]]) prije nego što je otvorena plava kutija. Obje se zatim okrenu i zajedljivo smiješe Diane. Filmski kritičar [[Franklin Rigdway]] piše da je zbog ovakvog "okrutnog i manipulativnog" čina nemoguće odrediti da li je Camilla baš toliko hirovita koliko nam se čini ili da li Dianeina paranoja omogućava publici da vidi samo ono što ona osjeća.<ref name="ridgway"/> U sceni koja slijedi odmah nakon Bettyne audicije, film pravi rez na ženu koja pjeva, a za koju se čini da je u početku sama. Međutim, nakon što se kamera povuče natrag, publika vidi da se radi o studiju za snimanje. U stvarnosti to je set na koji je Betty upravo došla kako bi upoznala Adama Keshera, što publika doznaje nakon što se kamera još više povuče natrag. Kritičar Ridgway mišljenja je da ovakva vrsta obmane kroz umjetnički rad kamerom ispunjava gledatelja sumnjom o onome što se zapravo prezentira: "Čini se kao da nas kamera, u svojoj fluidnosti pokreta, uvjerava (misli) da vidi sve, da ima sve pod kontrolom, čak i ako mi (a i Betty) to ne mislimo."<ref name="ridgway">Ridgway, Franklin (Fall 2006). "You Came Back!; Or Mulholland Treib", ''Post Script: Essays in Film and the Humanities'', '''26''' (1), p.&nbsp;43–61.</ref> Prema mišljenju [[Stephen Dillon|Stephena Dillona]], Lynchova upotreba različitih pozicija kamere kroz film - kao na primjer subjektivna upotreba kamere iz ruke - natjerava gledatelja da se "identificira s napetošću likova u raznim situacijama", ali da na trenutke Lynch također i "prekida subjektivni rad kamere, na taj način dajući nam jedinstvenu, čak i ljudsku perspektivu" kako bi tako odvojio različite perspektive konteksta od eventualnog spajanja i značajno zabrinuo "naš osjećaj za individualno i ljudsko".<ref>Dillon, p. 100.</ref> [[Andrew Hageman]] također iznosi sličnu teoriju o radu kamere u filmu: "Kamera izražava vrlo zabrinjavajući osjećaj za prostor i prisutnost" poput scene u zalogajnici [[Winkies]] gdje "kamera neregularno lebdi tijekom dijaloga" zbog čega "gledatelj postaje svjestan da je set normalnih objektivnih kadrova upravo postao zabrinjavajuće subjektivan".<ref name="hageman"/> Filmski teoretičar [[Curt Hersey]] priznaje nekoliko [[avangarda|avangardnih]] tehnika koje su iskorištene u filmu uključujući nedostatak tranzicije, odsječenih prijelaza, brzinu kadrova, netradicionalnih pokreta kamere, kompjuterski generiranih slika, nelinearne naracije i intertekstualnosti.<ref>Hersey, Curt (2002). "Diegetic Breaks and the Avant-Garde", ''The Journal of Moving Image Studies'', '''1'''. Retrieved on June 7, 2010.</ref> Prvi dio filma koji opisuje likove Betty, Rite i Adama predstavlja vjerojatno najlogičniji dio filma u kompletnoj Lynchovoj karijeri.<ref name="hudson"/><ref name="mccarthy"/> Kasniji dio filma koji, prema mišljenju mnogih gledatelja, predstavlja stvarnost pokazuje promjenu u filmskom efektu koja mu daje kvalitetu nadrealizma kao i u prvom dijelu. Dianeine scene imaju oštriju montažu i "prljavije" osvijetljenje koji simboliziraju njezino fizičko i duhovno osiromašenje<ref name="nochimson"/> koje je u potpunom kontrastu s prvim dijelom filma gdje "za čak i najobičniji dekor imamo osjećaj da svijetli", Betty i Rita sjaje pod svjetlom, a tranzicije između scena su glatke.<ref name="mcgowan">McGowan, Todd (2004). "Lost on Mulholland Drive: Navigating David Lynch's Panegyric to Hollywood", ''Cinema Journal'' 43 (2), p.&nbsp;67–89.</ref> U prvom dijelu filma Lynch se između scena kreće koristeći panoramske kadrove brda, [[Palma|palminog drveća]] i zgrada [[Los Angeles]]a. U mračnijem dijelu filma više se koristi zvukovnim tranzicijama između scena nego vizualnim. Na Camillinoj zabavi, gdje će Diane biti najviše ponižena, zvuk razbijajućeg posuđa čuje se gotovo istog trenutka kad se scena naglo reže na zalogajnicu Winkies u kojoj Diane razgovara s ubojicom. Sinnerbrink također ističe da nekoliko scena u filmu, kao na primjer one u kojoj Diane halucinira Camillu nakon što se probudi, slika lica čudovišta iza zalogajnice Winkies nakon Dianeinog samoubojstva ili "ponavljanje, preokret i premještanje elemenata koji su bili drugačije konfigurirani" u prvom dijelu filma stvaraju neprirodan efekt kojem se gledateljima predstavljaju poznati likovi ili situacije u alternativnom vremenu ili lokacijama.<ref name="sinnerbrink"/> Na sličan način Hageman identificira ranu scenu u zalogajnici Winkies kao "ekstremno neprirodnu" budući se radi o sceni gdje "granice koje razdvajaju fizičku realnost od imaginacije nesvjesnog naprosto nestaju".<ref name="hageman"/> Autor [[Valtteri Kokko]] definirao je tri grupe "neprirodnih metafora": doplgenger nekoliko likova koje igraju isti glumci, snovi i svakodnevna pojava - kao npr. plava kutija - koja pokreće Ritin nestanak i Dianein pravi život.<ref>Kokko, Valtteri (2004). "[http://www.widerscreen.fi/2004/1/psychological_horror_in_the_films_of_lynch.htm Psychological Horror in the Films of David Lynch]", ''Wider Screen'', '''1'''. Retrieved on June 7, 2010.</ref> Još jedan element koji se ponavlja u Lynchovim filmovima je njegovo eksperimentiranje sa zvukom. U jednom intervjuu istaknuo je: "Gledate sliku i kompletnu scenu bez zvuka i one rade što bi trebale raditi, ali posao još nije gotov. Kad započnete raditi na zvuku morate raditi sve dok ne osjetite da je to to. Postoji mnogo pogrešnih zvukova koje odmah osjetite. Ponekad je takvo nešto poput magije."<ref name="divine">Divine, Christine (November–December 2001). "David Lynch", ''Creative Screenwriting'', '''8''' (6), p.&nbsp;8–12.</ref> U uvodnoj sceni filma, crnokosa žena tetura Mulholland Driveom, potiho sugerirajući da je nespretna. Međutim, nakon što je Lynch dodao "zvuk pare (iz olupine automobila) i vrištanje klinaca" kompletna scena transformira lik Laure Elene Harring iz nespretne u prestravljenu.<ref name="Woods, p. 206"/> Lynch je također upotrijebio suptilne tutnjave tijekom cijelog filma koje se gledateljima čine uznemirujućima i jezivima.<ref name="horan"/> Hageman također ističe da "je zvuk filma trajan i neprirodan", te tvrdi da u sceni u kojoj se muškarac ruši iza zalogajnice Winkiesa normalan zvuk uronjen u huku koja zuji, definiravši istu kao "kreaciju disonance i napetosti koja privlači gledatelja u ulogu detektiva koji mora uspostaviti red".<ref name="hageman"/> Prema mišljenju [[Ruth Perlmutter]], kraj filma ''Mulholland Drive'' sa ženom u klubu ''Silencio'' koja šapće je primjer Lynchove slušne obmane i nadrealizma, a također ističe: "Gluma, snovi, potraga za identitetom, strahovi i terori vlastite neobjašnjivosti su gotovi nakon što je film gotov pa uslijed toga nastaje tišina i enigma."<ref name="perlmutter"/> == Glazba iz filma == [[Soundtrack|Glazbu iz filma]] ''Mulholland Drive'' nadgledao je [[Angelo Badalamenti]] koji je i ranije surađivao na projektima [[David Lynch|Davida Lyncha]] kao što su [[Plavi baršun (1986)|Plavi Baršun]] i serija [[Twin Peaks]].<ref name="jolin">Jolin, Dan (February 2002). "Angelo Badalamenti", ''Total Film'', 61, p.&nbsp;113.</ref> Uz to što je zaradio nominacije u kategoriji najbolje originalne glazbe za nagrade Američkog filmskog instituta, [[BAFTA|BAFTA-e]] i [[Zlatni Globus]],<ref name="afi"> {{Cite web | title = AFI Awards for Motion Pictures 2001 | publisher = [[American Film Institute]] | year = 2001 | url = http://www.afi.com/tvevents/afiawards01/mpawards.aspx | accessdate = 2008-04-07}}</ref><ref name="bafta"> {{Cite web | title = Film Anthony Asquith Award for the achievement in Film Music, The 2001 | publisher = [[BAFTA]] | year = 2001 | url = http://www.bafta.org/search.html?q=angelo%20badalamenti&w=true | accessdate = 2008-04-07}}</ref> Badalamenti je također odglumio malu ''cameo'' ulogu u filmu - kušača kave i mafijaša. Kritičari su istaknuli da Badalamentijeva zlosutna glazba - ujedno opisana i kao njegova "najmračnija do tada" -<ref name=Norelli>Norelli, Clare Nina (2009). "Suburban Dread: The music of Angelo Badalamenti in the films of David Lynch", ''Sound Scripts'', '''2''', p. 41.</ref> pridonosi osjećaju misterije u uvodnoj špici u kojoj pratimo [[limuzina|limuzinu]] crnokose žene,<ref>McGowan, p.&nbsp;197.</ref> te da je u direktnom kontrastu sa svijetlim, veselim tonovima glazbe prilikom Bettynog dolaska u [[Los Angeles]]<ref name="jolin"/> gdje se čini "da glazba predstavlja emotivni vodič za gledatelja".<ref name=Norelli/> [[Novinar]] koji piše o filmskoj glazbi, [[Daniel Schweiger]] ističe da se Badalamentijev doprinos glazbi mijenja od "gotovo nepokretnog užasa do noirovskog [[jazz]]a" sa "ritmovima koji se dižu do eksplozije beskonačne tame".<ref name=Schweiger>Schweiger, Daniel (September 2001). [http://www.filmscoremonthly.com/daily/article.cfm?articleID=3498 "The Mad Man and His Muse"]. ''Film Score''. Retrieved 15 February 2010.</ref> Sam Badalamenti opisao je jedinstvenu tehniku dizajna zvuka koja je upotrebljena u filmu, a pomoću koje je Lyncha mogao opskrbiti s višeminutnim temama laganog tema (koje su zvali "ogrjev")<ref name=Schweiger/> od kojih je u konačnici Lynch mogao "uzeti dijelove i eksperimentirati s njima što je rezultiralo mnogobrojnim jezivim glazbenim temama".<ref name=Norelli/> Lynch je za ''soundtrack'' upotrijebio dvije [[pop]] pjesme iz 60-tih godina prošlog stoljeća, direktno jednu iza druge koje pjevaju dvije glumice na audiciji. Prema mišljenju analitičara glazbe u Lynchovim filmovima, ženski likovi u njegovim filmovima često su nesposobni komunicirati normalnim kanalima pa su im uloge svedene na sinkronizaciju usana.<ref name="mazullo"/> Prva pjesma koja se koristi je "Sixteen Reasons" u izvedbi [[Connie Stevens]], a koju čujemo u filmu dok kamera otkriva nekoliko iluzija. Druga je pjesma "I've Told Ev'ry Little Star" u izvedbi [[Linda Scott|Linde Scott]] koja se pojavljuje u sceni audicije za ulogu Camille Rhodes, a za koju filmski teoretičar [[Eric Gans]] smatra da osnažuje lik Betty.<ref name="gans">{{Cite web | last = Gans | first = Eric | title = Chronicles of Love and Resentment: Mulholland Drive | work = | publisher = University of California Los Angeles | date = August 31, 2002 | url = http://www.anthropoetics.ucla.edu/views/vw269.htm | accessdate = 2008-04-05 | archive-date = 2012-03-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120313125129/http://www.anthropoetics.ucla.edu/views/vw269.htm | url-status = dead }}</ref> Također misli da, iako je u originalu pjesma napisana za duet (autor je [[Jerome Kern]]), činjenica što je izabrana baš ova verzija koju pjeva Linda Scott pojačava dojam homoseksualnog tonaliteta kompletnog ''Mulholland Drivea''.<ref name="gans"/> Međutim, za razliku od pjesme "Sixteen Reasons", dijelovi pjesme "I've Told Ev'ry Little Star" su iskrivljeni pa na taj način sugeriraju "zvučni podijeljeni identitet" Camille.<ref name="mazullo">Mazullo, Mark (Winter, 2005). "Remembering Pop: David Lynch and the Sound of the '60s", ''American Music'', '''23''' (4) p.&nbsp;493–513.</ref> U trenutku kad čujemo pjesmu, Betty taman dolazi na filmski set gdje Adam održava audiciju za svoj film. Ona ga vidi i njihovi se pogledi sretnu, a nakon što Adam kaže poznatu rečenicu "Ovo je ta djevojka" (za Camillu), Betty naglo pobjegne, jer se ne može suočiti s njegovim odbijanjem. Vrhunac filma predstavlja scena u neobičnom noćnom kazalištu klubu ''Silencio'' gdje izvođač miješajući engleski, španjolski i francuski jezik najavljuje "No hay banda" (Nema benda) "But yet we hear a band" (Ali ga ipak čujemo). Opisana kao "najoriginalnija i najdivnija sekvenca u originalnom i divnom filmu",<ref name="nochimson"/> španjolska ''a cappella'' verzija pjesme "Crying" [[Rebekah del Rio|Rebekahe del Rio]] (nazvana "Llorando") hvaljena je kao "scena koja zaustavlja film" u rijetko posjećenom klubu ''Silencio''.<ref name="taubin"/> Lynch je prvi put htio iskoristiti pjesmu u svom filmu ''Plavi baršun'', ali u izvedbi [[Roy Orbison|Roya Orbisona]]; međutim promijenio je mišljenje nakon što je čuo njegovu stvar "In Dreams" koju je kasnije i iskoristio u istom filmu.<ref name="macaulay"/> Pjevačica Del Rio, koja je popularizirala španjolsku verziju pjesme i koja je upravo zahvaljujući njoj dobila svoj prvi ugovor za snimanje albuma, izjavila je da je Lynch došao do nje u [[Nashville]] gdje je živjela i tražio da mu otpjeva pjesmu ne znajući da ju on snima. Lynch je samo za nju napisao malu ulogu u filmu te iskoristio verziju pjesme koju mu je otpjevala u Nashvilleu za tu scenu.<ref>{{Cite web | title=The story behind Llorando | date= | publisher=Rebekah del Rio's website | url=http://www.rebekahdelrio.com/llorando.html | accessdate=2008-04-03 | archivedate=2012-09-14 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120914201524/http://www.rebekahdelrio.com/llorando.html | deadurl=yes }}</ref> Pjesma na tragičan način opisuje Betty i Ritu, koje ju slušaju i sjede opčinjene i u plaču, nekoliko trenutaka prije nego što njihova veza nestane i bude zamijenjena s disfunkcionalnošću Diane i Camille. Prema mišljenju jednog filmskog teoretičara, pjesma kao i kompletna scena kazališta označava raspadanje likova Betty i Rite, kao i njihove veze.<ref name="nochimson"/> Uz upotrebu više jezika i pjesme koja portretira takve osnovne emocije, jedan filmski analitičar ističe da Lynch prikazuje njegovo nepovjerenje intelektualnog diskursa i bira objašnjenje kroz slike i zvukove.<ref name="hudson"/> Dezorijentirana pjesma koju pjeva del Rio, premda ona više nije na pozornici, opisana je kao "glazbena verzija Magritteine slike ''Ceci n'est pas une pipe''".<ref>Odell, Colin, Le Blanc, Michelle, p. 162.</ref> == Distribucija i kritike == === Kino distribucija === [[Datoteka:Mulholland drive(lynch)--.jpg|mini|200px|[[Naomi Watts]], [[David Lynch]], [[Laura Elena Harring]] i [[Justin Theroux]] - zajedno predstavljaju film ''Mulholland Drive'' na [[Filmski festival u Cannesu|filmskom festivalu u Cannesu]] [[2001.]] godine]] Svoju premijeru ''Mulholland Drive'' imao je na [[Filmski festival u Cannesu|filmskom festivalu u Cannesu]] u [[svibanj|svibnju]] [[2001.]] godine uz hvalospjeve filmske kritike. Na samom festivalu [[David Lynch]] je osvojio nagradu za najboljeg redatelja, koju je podijelio s [[Joel Coen|Joelom Coenom]] za film [[Čovjek kojeg nije bilo]].<ref name="cannes">{{Cite web | title = Awards Edition 2001 | publisher = Festival de Cannes | year = 2001 | url = http://www.festival-cannes.fr/en/archives/2001/awardCompetition.html | accessdate = 2008-04-10 | archivedate = 2013-05-14 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130514140251/http://www.festival-cannes.fr/en/archives/2001/awardCompetition.html | deadurl = yes }}</ref> Mnogi kritičari pozitivno su ga ocijenili, a sam film postao je jedan od najhvaljenijih od strane publike u Lynchovoj karijeri. [[Universal Pictures]] započeo je s kino distribucijom filma u 66 kino dvorana u [[SAD|SAD-u]] od [[12. listopada]] 2001. godine. Film je u prvom vikendu prikazivanja zaradio 587.591 tisuća [[dolar]]a. Kasnije se distribucija proširila na 247 kino dvorana, na kraju utrživši 7.220,243 milijuna dolara samo u SAD-u. Distributerska tvrtka TVA Films krenula je u kino distribuciju filma u [[Kanada|Kanadi]] [[26. listopada]] 2001. godine. U ostalim državama van SAD-a film je zaradio dodatnih 12.892,096 milijuna dolara pa mu ukupni box-office rezultat na kraju iznosi 20.112,339 milijuna dolara.<ref> {{Cite web | title = Mulholland Drive (2001) | date = | publisher = Box Office Mojo | url = http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=mulhollanddrive.htm | accessdate = 2008-04-10}}</ref> David Lynch bio je nominiran za prestižnu nagradu [[Oscar]] u [[Oscar za najboljeg redatelja|kategoriji najboljeg redatelja]].<ref name="oscars">{{Cite web | title = Nominees & Winners for the 74th Academy Awards | publisher = Academy of Motion Picture Arts and Sciences | year = 2001 | url = http://www.oscars.org/awards/academyawards/oscarlegacy/2000-present/74nominees.html | accessdate = 2010-07-22 | archive-date = 2014-09-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140907043052/http://www.oscars.org/awards/academyawards/oscarlegacy/2000-present/74nominees.html | dead-url = yes }}</ref> Sam film zaradio je četiri nominacije za nagradu [[Zlatni Globus]]: [[Zlatni globus za najbolji film - drama|najbolji film (drama)]], [[Zlatni globus za najbolju režiju|najbolji redatelj]], [[Zlatni globus za najbolji scenarij|najbolji scenarij]] i [[Zlatni globus za najbolju originalnu glazbu|najbolja originalna glazba]].<ref name="goldenglobes">{{Cite web | title = The 59th Annual Golden Globe Awards | work = | publisher = Golden Globes Online | year = 2001 | url = http://thegoldenglobes.com/welcome.html?yearz%2FG-2001.html | accessdate = 2008-04-10 | archive-date = 2012-02-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120226043245/http://thegoldenglobes.com/welcome.html?yearz%2FG-2001.html | dead-url = yes }}</ref> Udruženje kritičara [[New York]]a i udruženje ''Online Film Critics Society'' proglasilo ga je najboljim filmom 2001. godine.<ref name="nyfcc">{{Cite web | title = 2001 Awards | publisher = New York Film Critics Circle | year = 2001 | url = http://www.nyfcc.com/awards.php?year=2001 | accessdate = 2008-04-05 | archivedate = 2010-03-26 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100326074123/http://nyfcc.com/awards.php?year=2001 | deadurl = yes }}</ref><ref name="ofcs"/> === Kritike === Od samog početka svog prikazivanja, film ''Mulholland Drive'' je prema mišljenju dvoje filmskih teoretičara "istovremeno skupio najoštrije epitete i dobio neke od najatraktivnijih pohvala u suvremenoj povijesti [[kinematografija|kinematografije]]".<ref>Lentzner, Jay R. and Ross, Donald R. (Spring 2005). "The Dreams That Blister Sleep: Latent Content and Cinematic Form in Mulholland Drive", ''American Imago'', '''62''' (1), pp. 101–123.</ref> Mnogi kritičari na film su izrazito pozitivno reagirali, uključujući i [[Roger Ebert|Rogera Eberta]] iz [[Chicago Sun-Times]]a koji je do tada uglavnom davao negativne ili pomiješane kritike Lynchovim ranijim filmovima, ali koji je ''Mulholland Drive'' ocijenio s četiri zvjezdice i napisao: "David Lynch je cijelu svoju karijeru gradio za ovaj film i sada kada je napokon stigao na odredište spreman sam mu oprostiti filmove [[Divlji u srcu (1990.)|Divlji u srcu]], pa čak i [[Izgubljena autocesta (1997.)|Izgubljenu autocestu]]. Napokon je jedan njegov eksperiment uspio. Film je [[nadrealizam|nadrealni]] san u formi [[Hollywood|holivudskog]] [[film noir]]a i što manje ima smisla to ga više ne možemo prestati gledati."<ref name="ebert">{{Cite web | last = Ebert | first = Roger | title = Mulholland Dr. | publisher = ''Chicago Sun-Times'' |date=June 2001 | url = http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20011012/REVIEWS/110120304/1023 | accessdate = 2008-04-07 | archivedate = 2012-10-02 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20121002081444/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20011012%2FREVIEWS%2F110120304%2F1023 | deadurl = yes }}</ref> U [[New York Times]]u, kritičar [[Stephen Holden]] je napisao da film "postavlja uz bok [[Federico Fellini|Fellinijevom]] [[8 1/2]] i ostalim autorskim fantazijama kao monumentalni prikaz samo-odraza" te nadodao: "Ako film promatramo iz laganije perspektive radi se o najvećem i najluckastijem kinematografskom karnevalu u posljednjih nekoliko godina: dinamično putovanje kroz zabavnu kuću jednog filmaša. Ako ga, pak, promatramo iz ozbiljnijeg kuta njegovo zadiranje u moć filma ulazi u onu prazninu iz koje možete čuti vriske proždrljivog [[demon]]a čiji apetit nikad ne može biti zadovoljen".<ref name="holden"/> Kritičar [[Edward Guthmann]] iz [[San Franciso Chronicle|San Francisco Chroniclea]] nazvao je film "stimulirajućim... zbog svojih snenih scena i snažne, česte nemarne imaginacije" te nadodao: "Postoji ta očaravajuća kvaliteta njegovog slabog tempa, njegovog osjećaja zle slutnje i njegove atmosfere izgubljene u vremenu... Drži nas, opčinjene i zabavljene, svojih čitavih luckastih, preslatkih i razdražujućih 146 minuta trajanja i dokazuje da je Lynch u solidnoj formi koji nas još uvijek može držati na rubu živaca."<ref>{{Cite news | last = Guthmann | first = Edward | title = Lynch's Hollyweird: 'Mulholland Drive' fantasia shows director's bizarre humor, originality | publisher = The San Francisco Chronicle | date = October 12, 2001 | url = http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2001/10/12/DD230587.DTL | accessdate = 2008-04-10 | archive-date = 2012-03-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120321161144/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2001%2F10%2F12%2FDD230587.DTL | url-status = dead }}</ref> U časopisu [[Rolling Stone]] [[Peter Travers]] je istakao: "''Mulholland Drive'' oživljava filmove. Ovo grešno iskustvo je svježi trijumf za Lyncha i jedan od najboljih filmova ove jadne filmske godine. Ovakvo smiono vizionarstvo, eroticizam za pasti u nesvijest i boje koje blješte poput ruža za usne neke prostitutke nisu bili prisutni u niti jednom filmu do sada."<ref>{{Cite news | last = Travers | first = Peter | title = Mulholland Drive | publisher = Rolling Stone | date = October 11, 2001 | url = http://www.rollingstone.com/reviews/movie/5947635/review/5947636/mulholland_drive | accessdate = 2008-04-10 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20071104172013/http://www.rollingstone.com/reviews/movie/5947635/review/5947636/mulholland_drive | archivedate = 2007-11-04 | deadurl = yes }}</ref> [[J. Hoberman]] iz [[The Village Voice]]a piše: "Ova pohotna fantazmagorija... je svakako Lynchov najjači film još od [[Plavi baršun (1986)|Plavog baršuna]] i, možda, [[Eraserhead (1977.)|Eraserheada]]. Sve one stvari koje nije uspio prikazati u debaklu zvanom ''Izgubljena autocesta'' - atmosfera samostojeće prijetnje, besmislene seobe duša, provokativnost radnje, alternativni svjetovi - ovdje su briljantno rehabilitirane."<ref name="hoberman"/> Iako su većina kritika bile pozitivne (na popularnoj [[internet]] stranici [[Rotten Tomatoes]] film ima 81% pozitivnih kritika),<ref>{{Cite web |url=http://www.rottentomatoes.com/m/mulholland_dr/ |title=Mulholland Dr. (2001) |accessdate=2008-04-02 |publisher=[[Rotten Tomatoes]]}}</ref> ''Mulholland Drive'' nije bio ispunjen samim hvalospjevima. [[Rex Reed]] iz [[New York Observer]]a izjavio je da je to najgori film kojeg je gledao u [[2001.]] godini, nazivajući ga "moronskim, neshvatljivim smećem".<ref>{{Cite news | first=Rex | last=Reed | title=A Festival of Flops | date=2001-10-14 | url =http://www.observer.com/node/45088 | work =[[The New York Observer]] | accessdate = 2008-04-02}}</ref> U [[New York]]u kritičar [[Peter Rainer]] istaknuo je: "Iako mi se sviđa više od nekih drugih njegovih sanjivo-nakaznih uradaka, svejedno se radi o morbidnom filmu... Lynch se treba obnoviti s navalom dubokih osjećaja koje ima prema ljudima i neshvaćenima te se ostaviti kretenoidnosti, hobogoblina i zombija na neko vrijeme."<ref> {{Cite web | last = Ranier | first = Peter | title = You Don't Know Jack | publisher = ''New York'' (magazine) | date = 2001-10-15 | url = http://nymag.com/nymetro/movies/reviews/5277/ | accessdate = 2008-04-08}}</ref> U [[Washington Post]]u [[Desson Howe]] je film nazvao "produženom operom, ako želite staviti umjetničku naljepnicu na nepovezanost".<ref>Howe, Desson (October 12, 2001). "'Mulholland': A Dead-End Street", ''The Washington Post'', p.&nbsp;T43.</ref> [[Todd McCarthy]] iz [[Variety]]ja neke dijelove je hvalio ("Lynch savija nivoe bizarnog humora, dramatičnog incidenta i stvarne misterije s nezaboravnim scenama od kojih neke spadaju među najboljima njegove karijere..."), ali je također istaknuo da "film skače iz solidnog stanja relativno narativne koherencije u Lynchovu zemlju potpune fantazije... u posljednjih 45 minuta Lynch se nalazi u modu u kojem savija svijest gledatelja i predstavlja formu alternativne stvarnosti bez imalo smisla i logike s onim što se dogodilo prije. Iako takve njegove taktike već poznajemo od vremena [[Twin Peaks]]a naovamo, ovakav nagli preokret je razočaravajući prvenstveno zbog toga što je do tog trenutka Lynch uspješno stvorio više nego uvjerljivu priču."<ref name="mccarthy"> {{Cite news | last=McCarthy | first=Todd | title=''Mulholland Drive'' | date=2001-05-16 | url = http://www.variety.com/review/VE1117798101.html?categoryid=31&cs=1&query=Mulholland+Drive | work =[[Variety (magazine)|Variety]] | accessdate = 2008-04-08}}</ref> [[James Berardinelli]] također je kritizirao film, napisavši: "Lynch vara svoju publiku, izmiče nam tepih pod nogama. U jednom trenutku miješa kompletnu priču s jednim jedinim ciljem: da nas zbuni. Ništa nema smisla zbog toga što niti ne treba imati smisla. Ne postoji razlog ili logika događaja. Lynch se šali sa svima nama."<ref>Berardinelli, James (2001). [http://www.reelviews.net/movies/m/mulholland_drive.html Mulholland Drive], reelviews.net. Retrieved on May 12, 2009.</ref> Filmski teoretičar [[Ray Carney]] ističe: "Ne bi trebao toliko promjena emocija i narativnih zamka ako imaš što za reći. Ne bi trebao toliko dvojnika i mračnih figura ako tvoji likovi imaju dušu."<ref>Carney, Ray [http://people.bu.edu/rcarney/newsevents/movsked.shtml Ray Carney's News and Events], Boston University website. Retrieved on July 28, 2009.</ref> ''Mulholland Drive'' proglašen je najboljim filmom [[desetljeće|desetljeća]] od strane udruženja filmskih kritičara [[Los Angeles]]a,<ref>Kay, Jeremy (January 12, 2010). [http://www.screendaily.com/awards/other-awards/la-critics-name-mulholland-dr-film-of-the-decade/5009576.article "LA critics name Mulholland Dr. Film Of The Decade"]. ''Screen Daily''. Retrieved on January 19, 2010.</ref> [[Chaiers du Cinéma]],<ref>Staff (2010). [http://www.cahiersducinema.net/PALMARES-2000.html "Palmares 2000"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426001455/http://www.cahiersducinema.net/PALMARES-2000.html |date=2012-04-26 }}. ''[[Cahiers du cinéma]]''. Retrieved January 19, 2010.</ref> [[indieWIRE]],<ref>Hernandez, Eugene (January 22, 2010). [http://www.indiewire.com/article/2009/12/22/summer_hours_wins_indiewire_09_critics_poll_mulholland_dr._is_best_of_decad/ "Summer Hours" Wins indieWIRE ‘09 Critics Poll; "Mulholland Dr." is Best of Decade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111005015208/http://www.indiewire.com/article/2009/12/22/summer_hours_wins_indiewire_09_critics_poll_mulholland_dr._is_best_of_decad/ |date=2011-10-05 }}. ''[[indieWIRE]]''. Retrieved January 25, 2010.</ref> [[Slant Magazine]]a,<ref>Staff (February 7, 2010). [http://www.slantmagazine.com/film/feature/best-of-the-aughts-film/216/page_10 "Best of the Aughts: Film"]. ''[[Slant Magazine]]''. Retrieved February 12, 2010.</ref> [[Reverse Shot]]a,<ref>Staff. [http://www.reverseshot.com/article/1_mulholland_drive "Best of the Decade #1: Mulholland Drive"]. ''Reverse Shot''. Retrieved February 12, 2010.</ref> [[The Village Voice]]a<ref>Staff (2010). [http://www.villagevoice.com/filmpoll/index/best_of_decade/2009 "Best of Decade"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121020161911/http://www.villagevoice.com/filmpoll/index/best_of_decade/2009/ |date=2012-10-20 }}. ''[[The Village Voice]]''. Retrieved April 14, 2010.</ref> i [[Time Out New York]]a od kojih su se potonji, uz referencu na [[Napad 11. rujna|napade 11. rujna u SAD-u]], retorički zapitali: "Postoji li još neki film koji na tako rezonantan, nenamjeran način priča o strašnom događaju koji je obilježio ovo desetljeće?... ''Mulholland Drive'' je lice čudovišta iza zalogajnice; to je samo-sumanuti san pretvoren u noćnu moru."<ref>[http://newyork.timeout.com/articles/film/80947/the-tony-top-50-movies-of-the-decade/6.html The TONY top 50 movies of the decade], ''[[Time Out New York]]'', '''739''' (November 26–December 2, 2009. Retrieved on December 2, 1009.</ref> Također je proglašen filmom desetljeća u anketi [[Film Comment]]a u kojoj su sudjelovali "kritičari, programeri, akademici, filmaši i ostali"<ref>Staff (2010). [http://www.filmlinc.com/fcm/jf10/best00s.htm "Film Comment's End-of-Decade Critics' Poll"]. ''[[Film Comment]]''. Retrieved January 19, 2010.</ref> te čitatelji samog časopisa.<ref>Staff (2010). [http://www.filmlinc.com/fcm/ma10/readersbest09.htm "Extended Readers' Poll Results"]. ''[[Film Comment]]''. Retrieved April 14, 2010.</ref> Pojavljuje se na mnogim raznim listama kao najbolji film desetljeća; na trećem mjestu časopisa [[The Guardian]],<ref>[http://www.guardian.co.uk/film/filmblog/2009/dec/30/best-films-noughties-mulholland-drive Best films of the noughties No 3: Mulholland Drive], ''The Guardian'' (December 30, 2009). Retrieved on January 7, 2010.</ref> kritičara časopisa Rolling Stonea Petera Traversa,<ref>{{Cite web |author=Travers, Peters |url=http://www.rollingstone.com/movies/lists/8602/49002/49030 |title=Mulholland Drive - Rolling Stone Movies - Lists |work=Rolling Stone |date=December 9, 2009 |accessdate=2010-07-22 |archivedate=2010-12-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101208160024/http://www.rollingstone.com/movies/lists/8602/49002/49030 |deadurl=yes }}</ref> časopisa [[the Canadian Press]],<ref>{{Cite web |url=http://www.journalpioneer.com/Living/Technologies/2009-12-21/article-1395020/Memento,-Mulholland-Drive-among-Canadian-Press-film-favourites-of-2000s/1 |title='Memento,' 'Mulholland Drive' among Canadian Press film favourites of 2000 |work=Canadian Press |date=December 20, 2009 |accessdate=January 7, 2010 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5rQ6pBQRt?url=http://www.journalpioneer.com/Living/Technologies/2009-12-21/article-1395020/Memento,-Mulholland-Drive-among-Canadian-Press-film-favourites-of-2000s/1 |archivedate=2010-07-22 |deadurl=no }}</ref> kritičara [[Scott Mantz|Scotta Mantza]] iz [[Access Hollywood]]a<ref>[http://www.accesshollywood.com/moviemantz-best-movies-of-the-decade_article_27327 MovieMantz: Best Movies Of The Decade ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121001190420/http://www.accesshollywood.com/moviemantz-best-movies-of-the-decade_article_27327 |date=2012-10-01 }}, Access Hollywood (January 5, 2010). Retrieved on January 7, 2010.</ref> te na osmom mjestu liste kritičara [[Michael Phillips|Michaela Phillipsa]].<ref>{{Cite web | title = Best of the Decade Top Ten | year = 2002 | publisher = At the Movies | url = http://bventertainment.go.com/tv/buenavista/atm/specials/bestofthedecade/ | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100414062922/http://bventertainment.go.com/tv/buenavista/atm/specials/bestofthedecade/ | archivedate = 2010-04-14 | accessdate = 2011-11-03 | deadurl = no }}</ref> [[2010.]] godine proglašen je drugim najboljim art filmom svih vremena u časopisu The Guardian.<ref>{{cite web|url=http://www.guardian.co.uk/film/2010/oct/20/drama-arthouse-25?intcmp=239|title=The 25 best arthouse films of all time: the full list|date=2010-10-20|publisher=The Guardian|language=English|accessdate=30 March 2011}}</ref> Nalazi se na jedanaestom mjestu najboljih filmova čija se radnja događa u Los Angelesu u posljednjih 25 godina koju je sastavila grupa pisaca i montažera iz Los Angeles Timesa uz kriterij da film mora komunicirati stvarnu priču o tom gradu.<ref>Boucher, Geoff (August 31, 2008). [http://www.latimes.com/entertainment/news/movies/la-ca-25films31-2008aug31,0,70218.htmlstory The 25 best L.A. films of the last 25 years], ''[[Los Angeles Times]]''. Retrieved on August 31, 2008.</ref> Magazin [[Empire]] smjestio je film ja 391 mjesto (od sveukupno 500) najboljih filmova svih vremena.<ref>[http://www.empireonline.com/500/21.asp The 500 Greatest Movies of All Time] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151007225138/http://www.empireonline.com/500/21.asp |date=2015-10-07 }}, ''Empire''. Retrieved on November 10, 2009.</ref> Film se također nalazi na 38 mjestu liste ''50 filmova koje morate pogledati prije smrti'' [[Channel 4|Channela 4]].<ref> [http://www.channel4.com/film/reviews/feature.jsp?id=161521&page=2 Film4's 50 Films To See Before You Die], Film 4. Retrieved on April 11, 2008.</ref> [[2011.]] godine magazin [[Slate]] u svojem tekstu o novim filmskim klasicima proglasio je film ''Mulholland Drive'' najtrajnijim od [[2000.]] godine naovamo.<ref>Slate Staff (2011-11-07). [http://www.slate.com/articles/arts/new_classics/2011/10/the_new_classics_the_most_enduring_books_shows_movies_and_ideas_since_2000_.single.html "The New Classics: The most enduring books, shows, movies, and ideas since 2000."]. ''[[Slate]]''. Retrieved 2011-11-19.</ref> === DVD i Blu-ray distribucija === Originalno [[DVD]] izdanje filma ''Mulholland Drive'' pušteno je u prodaju u [[travanj|travnju]] [[2002.]] godine u [[SAD|SAD-u]] i [[Kanada|Kanadi]] uz par posebnih dodataka. Izdanje nije sadržavalo popis scena, jer prema Lynchovom mišljenju takav dodatak "demistificira" sam film.<ref>{{Cite web | last = Rafferty | first = Terrence | authorlink = Terrence Rafferty | title = Everybody Gets a Cut | date = 2003-05-04 | publisher = The New York Times | url = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C00E5D9133DF937A35756C0A9659C8B63&pagewanted=4 | quote = [Lynch] has in recent years refused to allow voice-over commentary or scene access on the DVD's of his movies. "The film is the thing," he tells me. "For me, the world you go into in a film is so delicate — it can be broken so easily. It's so tender. And it's essential to hold that world together, to keep it safe." He says he thinks "it's crazy to go in and fiddle with the film," considers [[audio commentary|voice-overs]] "theater of the absurd" and is concerned that too many DVD extras can "demystify" a film. "Do not demystify," he declares, with ardor. "When you know too much, you can never see the film the same way again. It's ruined for you for good. All the magic leaks out, and it's putrefied." | accessdate = 2008-07-01 }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Unatoč Lynchovoj zabrinutosti, DVD izdanje filma sadržavalo je insert na kojem je izlistano "10 tragova Davida Lyncha za shvaćanje ovog trilera", premda je jedan DVD kritičar napisao da tragovi mogu biti samo "velike antipatične varke",<ref name="horan">{{Cite web | last = Horan | first = Anthony | title = Mulholland Drive | publisher = dvd.net.au | url = http://www.dvd.net.au/review.cgi?review_id=1526 | accessdate = 2008-04-11 | archive-date = 2002-08-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20020811224446/http://www.dvd.net.au/review.cgi?review_id=1526 }}</ref> a drugi ih je opisao kao "nejasne i kriptične te pomalo razočaravajuće".<ref>{{Cite web | last = Zyber | first = Joshua | title = Mulholland Drive | date = April 9, 2002 | publisher = DVDFILE.com | url = http://www.dvdfile.com/reviews/dvdreviews/33595-mulholland-drive | accessdate = 2008-04-11 | archivedate = 2012-03-04 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120304012601/http://www.dvdfile.com/reviews/dvdreviews/33595-mulholland-drive | deadurl = yes }}</ref> Posebni dodaci na kasnijim DVD izdanjima sadržavaju i Lynchov intervju s [[Filmski festival u Cannesu|filmskog festivala u Cannesu]] te najbolje trenutke s premijere filma. Distributer ''Optimum Home Entertainment'' izdao je film ''Mulholland Drive'' za europsko tržište na [[Blu-ray]]u kao dio njihove StudioCanal kolekcije [[13. rujna]] [[2010.]] godine.<ref>{{Cite web|url=http://www.studiocanalcollection.com/en/collection/show/19-Mulholland_Drive|title=Mulholland Drive - StudioCanal Collection|accessdate=2010-08-01|archivedate=2012-10-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121015054647/http://www.studiocanalcollection.com/en/collection/show/19-Mulholland_Drive|deadurl=yes}}</ref> Novi posebni dodaci za ovo izdanje uključuju: poseban uvod [[Thierry Jousse|Thierryja Joussea]]; ''U plavoj kutiji'', retrospektivni dokumentarni film s redateljima i kritičarima; dva dokumentarna filma o snimanju: ''On the Road to Mulholland Drive'' i ''Back to Mulholland Drive'' te nekoliko intervjua s ljudima koji su bili uključeni u stvaranje samog filma.<ref>{{Cite web|url=http://www.blu-raydefinition.com/reviews/mulholland-drive-studiocanal-collectionuk-blu-ray-review.html|title=Blu-ray Definition.com review|accessdate=2010-09-05|archive-date=2012-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20120309003848/http://www.blu-raydefinition.com/reviews/mulholland-drive-studiocanal-collectionuk-blu-ray-review.html|dead-url=yes}}</ref> Ovo je bio drugi film Davida Lyncha koji je izašao na Blu-rayu; prvi je bio [[Čovjek-slon (1980.)|Čovjek-slon]].<ref>{{Cite web|url=http://www.studiocanalcollection.com/en/collection/show/8-The_Elephant_Man|title=The Elephant Man - StudioCanal Collection|accessdate=2010-08-01|archivedate=2012-07-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120726003100/http://www.studiocanalcollection.com/en/collection/show/8-The_Elephant_Man|deadurl=yes}}</ref> == Nagrade i nominacije == {| style="width:94%; margin:auto; text-align:center; font-size:87%; clear:both;" |- | style="background:#556b2f;"| &nbsp; ! style="background:#dbdaba; font-weight:normal; line-height:normal;"| <span style="font-size: 12px;">'''Kategorija — Dobitnici'''</span><br /> |- ! style="background:#dbdaba; font-size:11px;"|[[Filmski festival u Cannesu|Filmski festival u Cannesu 2001.]] | style="background:#f5f5ec;"| Nagrada za najboljeg redatelja — David Lynch (nagrada podijeljena s [[Joel Coen|Joelom Coenom]])<ref name="cannes"/> |- ! style="background:#dbdaba; font-size:11px;"|[[Nacionalno udruženje filmskih kritičara]] | style="background:#f5f5ec;"| Najbolji film — ''Mulholland Drive''<br /> Najbolja glumica — Naomi Watts<ref>Taylor, Charles (2002-01-06). [http://www.salon.com/entertainment/movies/feature/2002/01/06/nsfc_awards ""Mulholland Drive" takes best picture in critics' awards"]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''Salon''. Retrieved 2010-06-05.</ref> |- ! style="background:#dbdaba; font-size:11px;"|[[Udruženje filmskih kritičara New Yorka]] | style="background:#f5f5ec;"| Najbolji film — ''Mulholland Drive''<ref name="nyfcc"/> |- ! style="background:#dbdaba; font-size:11px;"|[[Udruženje filmskih kritičara Los Angelesa]] | style="background:#f5f5ec;"| Najbolji redatelj — David Lynch<ref>{{Cite web | title = 27th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards | year = 2001 | publisher = Los Angeles Film Critics Association | url = http://www.lafca.net/years/2001.html | accessdate = 2008-04-10 | archivedate = 2012-03-03 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120303101337/http://www.lafca.net/years/2001.html | deadurl = yes }}</ref> |- ! style="background:#dbdaba; font-size:11px;"|[[Udruženje filmskih kritičara Chicaga]] | style="background:#f5f5ec;"| Najbolji film — ''Mulholland Drive''<br /> Najbolji redatelj — David Lynch<br /> Najbolja glumica — Naomi Watts<ref>{{Cite web | title = 14th Annual Chicago Film Critics Awards | year = 2001 | publisher = Chicago Film Critics Association | url = http://www.chicagofilmcritics.org/index.php?option=com_content&view=article&id=48&Itemid=58 | accessdate = 2008-04-10 | archivedate = 2012-05-15 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120515203059/http://www.chicagofilmcritics.org/index.php?option=com_content&view=article&id=48&Itemid=58 | deadurl = yes }}</ref> |- ! style="background:#dbdaba; font-size:11px;"|[[Udruženje ''Online'' filmskih kritičara]] | style="background:#f5f5ec;"| Najbolji film — ''Mulholland Drive''<br /> Najbolji redatelj — David Lynch<br /> Najbolja glumica — Naomi Watts<br /> Najbolji originalni scenarij — David Lynch<br /> Najbolja originalna glazba — Angelo Badalamenti<br /> Najbolja nova glumica (''Breakthrough performance'') — Naomi Watts<ref name="ofcs">{{Cite web | title = Online Film Critics Society Awards for 2001 | year = 2001 | publisher = Online Film Critics Society | url = http://ofcs.rottentomatoes.com/pages/awards/2001awards | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080412122009/http://ofcs.rottentomatoes.com/pages/awards/2001awards | archivedate = 2008-04-12 | accessdate = 2008-04-10 | deadurl = yes }}</ref> |- ! style="background:#dbdaba; font-size:11px;"|[[Nagrada ALMA]] | style="background:#f5f5ec;"| Najbolja glavna glumica na filmu — Laura Elena Harring<ref name="alma">(May 20, 2002). "'Pinero,' Rodriguez Receive ALMA Awards", ''Los Angeles Times'', p.&nbsp;F.7.</ref> |- ! style="background:#dbdaba; font-size:11px;"|[[BAFTA]] | style="background:#f5f5ec;"| Najbolja montaža — Mary Sweeney<ref name="bafta"/> |- ! style="background:#dbdaba; font-size:11px;"|[[Nagrada Independent Spirit]] | style="background:#f5f5ec;"| Najbolja kamera — Peter Deming<ref>{{Cite web | title = Search Past Nominees — Results 2002 | year = 2002 | publisher = Independent Spirit Awards | url = http://filmindependent.org/spiritawards/past_nominees_filmbyyear.php | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080312154915/http://filmindependent.org/spiritawards/past_nominees_filmbyyear.php | archivedate = 2008-03-12 | accessdate = 2008-04-10 | deadurl = yes }}</ref> |- | style="background:#556b2f;"| &nbsp; ! style="background:#dbdaba; font-weight:normal; line-height:normal;"| <span style="font-size: 12px;">'''Kategorija — Nominirani'''</span><br /> |- ! style="background:#dbdaba; font-size:11px;"|[[Oscar]] | style="background:#f5f5ec;"| [[Oscar za najboljeg redatelja|Najbolji redatelj]] — David Lynch<ref name="oscars"/> |- ! style="background:#dbdaba; font-size:11px;"|[[Nagrade Američkog filmskog instituta]] | style="background:#f5f5ec;"| Ženska uloga godine u filmu — Naomi Watts<br /> Najbolji kompozitor glazbe — Angelo Badalamenti<br /> Najbolji redatelj godine — David Lynch<br /> Najbolji film godine<ref name="afi"/> |- ! style="background:#dbdaba; font-size:11px;"|[[BAFTA]] | style="background:#f5f5ec;"| Najbolja filmska glazba — Angelo Badalamenti<ref name="bafta"/> |- ! style="background:#dbdaba; font-size:11px;"|[[Filmski festival u Cannesu|Filmski festival u Cannesu 2001.]] | style="background:#f5f5ec;"| [[Zlatna palma]] — David Lynch<br /> |- ! style="background:#dbdaba; font-size:11px;"|[[Zlatni globus]] | style="background:#f5f5ec;"| [[Zlatni globus za najbolji film - drama|Najbolji film (drama)]]<br /> [[Zlatni globus za najbolju režiju|Najbolji redatelj]] — David Lynch<br /> [[Zlatni globus za najbolju originalnu glazbu|Najbolja originalna glazba]] — Angelo Badalamenti<br /> [[Zlatni globus za najbolji scenarij|Najbolji scenarij]] — David Lynch<ref name="goldenglobes"/> |} == Izvori == {{Izvori|2}} == Bibliografija == * Dillon, Steven. ''The Solaris Effect: Art and Artifice in Contemporary American Film''. University of Texas Press, 2006. {{ISBN|0-292-71345-2}} * Johnson, Jeff. ''Pervert in the Pulpit: Morality in the works of David Lynch''. McFarland & Company, Inc., 2004. {{ISBN|0-7864-1753-6}} * McGowan, Todd. ''The Impossible David Lynch''. Columbia University Press, 2007. {{ISBN|0-231-13955-1}} * Odell, Colin, Le Blanc, Michelle. ''David Lynch''. Kamera Books, 2007. {{ISBN|1-84243-225-7}} * Sheen, Erica, Davison, A. (eds.) ''The Cinema of David Lynch: American Dreams, Nightmare Visions''. Wallflower Press, 2004. {{ISBN|1-903364-85-X}} * Woods, Paul (ed.). ''Weirdsville USA: The Obsessive Universe of David Lynch''. Plexus Publishing Limited, 2000. {{ISBN|0-85965-291-2}} == Vanjske veze == * {{imdb naslov|id=0166924|naslov=Mulholland Drive}} * [https://web.archive.org/web/20111014194320/http://www.mulholland-drive.net/home.htm Lost on Mulholland Dr.], opsežna analiza i centar izvora * [http://www.awardspeculation.com/mulhollanddrive.html Deciphering David Lynch's 10 Clues] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070126134225/http://www.awardspeculation.com/mulhollanddrive.html |date=2007-01-26 }}, kartica upakirana u originalno DVD izdanje * [http://www.lynchnet.com/mdrive/ Mulholland Drive / lynchnet.com], uključuje intervjue, bilješke o produkciji i filmske isječke {{David Lynch}} {{César za najbolji strani film}} {{Authority control}} {{Izabran}} [[Kategorija:Američki filmovi]] [[Kategorija:Dramski filmovi]] [[Kategorija:Trileri]] [[Kategorija:Filmovi 2001.]] [[Kategorija:Psihološki trileri]] rz4scrhh0xg056nkhc19pif8ufac1uw 2 252974 42716554 42716268 2026-11-05T19:06:20Z Duma 16555 /* Prednosti i nedostaci */ 42716554 wikitext text/x-wiki {{termoregulacija}} [[File:Basking turtles.JPG|thumb|[[Kornjače]] iz roda ''[[Pseudemys]]'' (prikazane kako se sunčaju) su ektotermne.]] [[File:Lizard Thermoregulation.svg|thumb|Crvena linija predstavlja temperaturu zraka. Ljubičasta linija predstavlja tjelesnu temperaturu guštera. Zelena linija predstavlja bazalnu temperaturu jazbine. Gušteri su ektotermi i koriste bihevioralne adaptacije za kontroliranje svoje temperature. Svoje ponašanje reguliraju na osnovu vanjske temperature; ako je toplo, izlazit će vani u određenoj mjeri i vraćati se u svoju jazbinu po potrebi.]] '''Ektotermi''' (od [[starogrčki jezik|starogrčkog]] ἐκτός (''ektós'') "izvan" i θερμός (''thermós'') "toplota"), češće zvani "'''hladnokrvne životinje'''",<ref>{{cite web | url=https://www.britannica.com/science/ectotherm | title=Ectotherm &#124; Definition, Advantages, & Examples &#124; Britannica }}</ref> su životinje kod kojih su unutrašnji fiziološki izvori toplote, poput [[krv]]i, relativno mali ili od sasvim zanemarivog značaja u kontroliranju [[tjelesna temperatura|tjelesne temperature]].<ref name=JDav>Davenport, John. Animal Life at Low Temperature. Publisher: Springer 1991. {{ISBN|978-0412403507}}</ref> Takvi organizmi (na primjer, [[žabe]]) oslanjaju se na izvore toplote iz okoline,<ref>{{cite book|page=409|isbn=978-0-226-73538-2|author=[[Jay M. Savage]]; with photographs by Michael Fogden and Patricia Fogden.|year=2002|publisher=University of Chicago Press|location=Chicago, Ill.|title=The Amphibians and Reptiles of Costa Rica: a Herpetofauna Between Two Continents, Between Two Seas}}</ref> koji im omogućavaju da funkcioniraju pri vrlo ekonomičnim [[metabolizam|metaboličkim]] stopama.<ref name="hilde">{{cite book|page=429|isbn=978-0-471-29505-1|author=Milton Hildebrand; G. E. Goslow, Jr. Principal ill. Viola Hildebrand.|year=2001|publisher=Wiley|location=New York|title=Analysis of vertebrate structure}}</ref> Neke od tih životinja žive u okruženjima gdje su temperature praktično konstantne, što je tipično za abisalne regije okeana, te se stoga mogu smatrati [[homeoterm]]nim ektotermima. Nasuprot tome, na mjestima gdje temperatura varira toliko da ograničava fiziološke aktivnosti drugih vrsta ektoterma, mnoge vrste traže vanjske izvore topline ili se skrivaju od istih; na primjer, mnogi [[gmizavci]] reguliraju svoju tjelesnu temperaturu izlaganjem suncu ili traženjem hlada kada je to potrebno, pored mnoštva drugih mehanizama termoregulacije koji se ispoljavaju u ponašanju. Za razliku od ektoterma, [[endotermi]] se uvelike, čak pretežno, oslanjaju na toplinu iz unutrašnjih metaboličkih procesa, a [[mezotermi]] koriste strategiju koja je na prelazu između te dvije. Budući da životinje koriste više od dvije kategorije kontrole temperature, termini ''[[tahimetabolizam|toplokrvna]]'' i '''''hladnokrvna''''' životinja se u nauci smatraju zastarjelima. == Adaptacije == {{see also|Termoregulacija kod insekata}} Various patterns of behavior enable certain ectotherms to regulate body temperature to a useful extent. To warm up, reptiles and many insects find sunny places and adopt positions that maximise their exposure; at harmfully high temperatures they seek shade or cooler water. In cold weather, honey bees huddle together to retain heat. Butterflies and moths may orient their wings to maximize exposure to solar radiation in order to build up heat before take-off.<ref name=JDav/> Gregarious caterpillars, such as the [[forest tent caterpillar]] and [[fall webworm]], benefit from basking in large groups for thermoregulation.<ref>{{cite journal|last=McClure|first=Melanie|author2=Cannel, Elizabeth |author3=Despland, Emma |title=Thermal ecology and behaviour of the nomadic social forager Malacosoma disstria|journal=Physiological Entomology|date=June 2011|volume=36|issue=2|pages=120–127|doi=10.1111/j.1365-3032.2010.00770.x|s2cid=85188708}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Schowalter|first1=T. D.|last2=Ring|first2=D. R.|date=2017-01-01|title=Biology and Management of the Fall Webworm, Hyphantria cunea (Lepidoptera: Erebidae)|url=https://academic.oup.com/jipm/article/8/1/7/3064075|journal=Journal of Integrated Pest Management|volume=8|issue=1|doi=10.1093/jipm/pmw019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171115085047/https://academic.oup.com/jipm/article/8/1/7/3064075|archive-date=2017-11-15|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Rehnberg|first=Bradley|date=2002|title=Heat Retention by webs of the fall webworm Hyphantria cunea (Lepidoptera: Arctiidae): infrared warming and forced convective cooling|journal=Journal of Thermal Biology|volume=27|issue=6|pages=525–530|doi=10.1016/S0306-4565(02)00026-8 |bibcode=2002JTBio..27..525R }}</ref><ref>{{Cite journal|last=Loewy|first=Katrina|title=Life History Traits And Rearing Techniques For Fall Webworms (Hyphantria Cunea Drury) In Colorado|url=http://mysite.du.edu/~smurph71/Research_Polyphagy_files/Loewy%20et%20al%202013%20high%20res.pdf|journal=Journal of the Lepidopterists' Society|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180506024614/http://mysite.du.edu/~smurph71/Research_Polyphagy_files/Loewy%20et%20al%202013%20high%20res.pdf|archive-date=2018-05-06|access-date=2017-11-15}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Hunter|first=Alison F.|date=2000-11-01|title=Gregariousness and repellent defences in the survival of phytophagous insects|journal=Oikos|language=en|volume=91|issue=2|pages=213–224|doi=10.1034/j.1600-0706.2000.910202.x|bibcode=2000Oikos..91..213H |issn=1600-0706}}</ref> Many flying insects, such as honey bees and bumble bees, also raise their internal temperatures [[endotherm]]ically prior to flight, by vibrating their flight muscles without violent movement of the wings. Such endothermal activity is an example of the difficulty of consistent application of terms such as [[poikilotherm]]y and [[homeothermy]].<ref name=JDav/> In addition to behavioral adaptations, physiological adaptations help ectotherms regulate temperature. Diving reptiles conserve heat by [[Heat exchanger#In nature|heat exchange]] mechanisms, whereby cold blood from the skin picks up heat from blood moving outward from the body core, re-using and thereby conserving some of the heat that otherwise would have been wasted. The skin of bullfrogs secretes more mucus when it is hot, allowing more cooling by evaporation.{{Citation needed|date=November 2013}} During periods of cold, some ectotherms enter a state of [[torpor]], in which their metabolism slows or, in some cases, such as the [[wood frog]], effectively stops. The torpor might last overnight or last for a season, or even for years, depending on the species and circumstances. Owners of reptiles may use an [[ultraviolet]] light system to assist their pets' basking.<ref>{{cite web |date=4 January 2018 |title=Best Reptile UVA/UVB Light Bulbs (Reviewed + Best Deals From Amazon) – BuddyGenius |url=https://buddygenius.com/best-reptile-light-bulbs/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180117190727/https://buddygenius.com/best-reptile-light-bulbs/ |archive-date=17 January 2018 |access-date=6 May 2018 |website=buddygenius.com}}</ref> == Prednosti i nedostaci == {{see also|Predator iz zasjede}} Ektotermi se uvelike oslanjaju na vanjske izvore topline poput [[sunčeva svjetlost|sunčeve svjetlosti]] kako bi postigli optimalnu tjelesnu temperaturu za različite tjelesne aktivnosti. Shodno tome, oni ovise o uvjetima okoline kako bi postigli operativan nivo tjelesne temperature. Nasuprot tome, endotermne životinje održavaju gotovo konstantnu visoku operativnu tjelesnu temperaturu, većinom se oslanjajući na unutrašnju toplinu koju stvaraju metabolički aktivni organi ([[jetra]], [[bubrezi]], [[srce]], [[mozak]], [[mišići]]) ili čak specijalizirani organi za stvaranje topline poput [[tamno masno tkivo|smeđeg masnog tkiva]]. Ektotermi obično imaju nižu stopu metabolizma od endoterma pri istoj tjelesnoj masi. Usljed toga, endotermi se uglavnom oslanjaju na veću potrošnju hrane, i to obično na hranu s višim energetskim sadržajem. Takvi zahtjevi mogu ograničiti nosivost datog okruženja za endoterme u usporedbi s njihovom nosivošću za ektoterme. Budući da ektotermi ovise o uslovima okoline za regulaciju tjelesne temperature, po pravilu su tromiji noću i rano ujutro. Kada izađu iz skloništa, mnogi [[diurnalnost|dnevni]] ektotermi se moraju zagrijati na ranom suncu prije otpočnu svoje dnevne aktivnosti. Po hladnom vremenu, aktivnost traženja hrane kod većine kičmenjačkih ektoterma je stoga ograničena na dnevni period, a u hladnim klimama većina ih uopće ne može preživjeti. Kod guštera, na primjer, većina [[Noćne životinje|noćnih]] vrsta su gekoni sa specijaliziranim strategijama traženja hrane koje uključuju čekanje da plijen prođe pored njih. Takve strategije ne zahtijevaju toliko energije kao aktivno traženje hrane i ne zahtijevaju lovnu aktivnost istog intenziteta. S druge strane, takav način lova može podrazumijevati vrlo duge periode neproduktivnog čekanja. Endotermi, općenito, ne mogu priuštiti tako duge periode bez hrane, ali odgovarajuće prilagođeni ektotermi mogu čekati duge vremenske periode bez trošenja mnogo energije. Endotermne vrste kičmenjaka su stoga manje ovisne o uslovima okoline i razvile su veću varijabilnost (i unutar i između vrsta) u svojim dnevnim obrascima aktivnosti.<ref name=Hut>{{cite book|vauthors=Hut RA, Kronfeld-Schor N, van der Vinne V, De la Iglesia H |chapter=In search of a temporal niche |title=The Neurobiology of Circadian Timing|series=Progress in Brain Research|year=2012|volume=199|pages=281–304|pmid=22877672|doi=10.1016/B978-0-444-59427-3.00017-4|isbn=9780444594273}}</ref> Kod ektoterma, fluktuirajuća temperatura okoline može utjecati na tjelesnu temperaturu. Takve varijacije tjelesne temperature nazivaju se ''poikilotermijom'', iako se taj koncept ne smatra široko zadovoljavajućim, te je njegova upotreba u opadanju. Kod malih [[Vodeni organizam|vodenih stvorenja]] poput [[rotatorije|rotatorija]], poikilotermija je praktično sveprisutna, ali drugim stvorenjima (poput [[rak]]ova) na raspolaganju stoje šire fiziološke mogućnosti, te se mogu kretati prema željenim temperaturama i tako izbjegavati promjene temperature okoline ili ublažavati njihove efekte.<ref name="JDav" /><ref>{{cite journal |last1=Lewis |first1=L |last2=Ayers |first2=J |year=2014 |title=Temperature Preference and Acclimation in the Jonah Crab, ''Cancer borealis'' |journal=Journal of Experimental Marine Biology and Ecology |volume=455 |pages=7–13 |doi=10.1016/j.jembe.2014.02.013 |bibcode=2014JEMBE.455....7L }}</ref> Ektotermi također mogu pokazivati ​​karakteristike [[homeoterm]]ije, posebno kod vodenih organizama. Njihov raspon temperature okoline inače je relativno konstantan, a malo ih je koji pokušavaju održati višu unutrašnju temperaturu, budući da je to energetski zahtjevno.<ref>Willmer, Pat; Stone, Graham; Johnston, Ian. Environmental Physiology of Animals. Hoboken: Wiley, 2009. Ebook Library. Web. 01 Apr. 2016.</ref> <gallery mode="packed" heights="150"> File:American alligators (Alligator mississippiensis), Attwater Prairie Chicken National Wildlife Refuge.jpg|[[Američki aligator]]i se izlažu suncu oko podneva File:Junonia lemonias DSF by Kadavoor.JPG|''[[Junonia lemonias]]'' upija sunčevu toplotu File:BLACK SNAKE.jpg|''[[Coluber constrictor priapus]]'' od 1,8 m izlaže se suncu za vrijeme hladnog jutra <br>([[Inverness, Florida]]) </gallery> == Reference == {{reflist}} Kategorija:Termoregulacija shdpca1xolnqaq3ovcm3nnq87k0dy55 42716558 42716554 2026-11-05T19:18:06Z Duma 16555 /* Adaptacije */ 42716558 wikitext text/x-wiki {{termoregulacija}} [[File:Basking turtles.JPG|thumb|[[Kornjače]] iz roda ''[[Pseudemys]]'' (prikazane kako se sunčaju) su ektotermne.]] [[File:Lizard Thermoregulation.svg|thumb|Crvena linija predstavlja temperaturu zraka. Ljubičasta linija predstavlja tjelesnu temperaturu guštera. Zelena linija predstavlja bazalnu temperaturu jazbine. Gušteri su ektotermi i koriste bihevioralne adaptacije za kontroliranje svoje temperature. Svoje ponašanje reguliraju na osnovu vanjske temperature; ako je toplo, izlazit će vani u određenoj mjeri i vraćati se u svoju jazbinu po potrebi.]] '''Ektotermi''' (od [[starogrčki jezik|starogrčkog]] ἐκτός (''ektós'') "izvan" i θερμός (''thermós'') "toplota"), češće zvani "'''hladnokrvne životinje'''",<ref>{{cite web | url=https://www.britannica.com/science/ectotherm | title=Ectotherm &#124; Definition, Advantages, & Examples &#124; Britannica }}</ref> su životinje kod kojih su unutrašnji fiziološki izvori toplote, poput [[krv]]i, relativno mali ili od sasvim zanemarivog značaja u kontroliranju [[tjelesna temperatura|tjelesne temperature]].<ref name=JDav>Davenport, John. Animal Life at Low Temperature. Publisher: Springer 1991. {{ISBN|978-0412403507}}</ref> Takvi organizmi (na primjer, [[žabe]]) oslanjaju se na izvore toplote iz okoline,<ref>{{cite book|page=409|isbn=978-0-226-73538-2|author=[[Jay M. Savage]]; with photographs by Michael Fogden and Patricia Fogden.|year=2002|publisher=University of Chicago Press|location=Chicago, Ill.|title=The Amphibians and Reptiles of Costa Rica: a Herpetofauna Between Two Continents, Between Two Seas}}</ref> koji im omogućavaju da funkcioniraju pri vrlo ekonomičnim [[metabolizam|metaboličkim]] stopama.<ref name="hilde">{{cite book|page=429|isbn=978-0-471-29505-1|author=Milton Hildebrand; G. E. Goslow, Jr. Principal ill. Viola Hildebrand.|year=2001|publisher=Wiley|location=New York|title=Analysis of vertebrate structure}}</ref> Neke od tih životinja žive u okruženjima gdje su temperature praktično konstantne, što je tipično za abisalne regije okeana, te se stoga mogu smatrati [[homeoterm]]nim ektotermima. Nasuprot tome, na mjestima gdje temperatura varira toliko da ograničava fiziološke aktivnosti drugih vrsta ektoterma, mnoge vrste traže vanjske izvore topline ili se skrivaju od istih; na primjer, mnogi [[gmizavci]] reguliraju svoju tjelesnu temperaturu izlaganjem suncu ili traženjem hlada kada je to potrebno, pored mnoštva drugih mehanizama termoregulacije koji se ispoljavaju u ponašanju. Za razliku od ektoterma, [[endotermi]] se uvelike, čak pretežno, oslanjaju na toplinu iz unutrašnjih metaboličkih procesa, a [[mezotermi]] koriste strategiju koja je na prelazu između te dvije. Budući da životinje koriste više od dvije kategorije kontrole temperature, termini ''[[tahimetabolizam|toplokrvna]]'' i '''''hladnokrvna''''' životinja se u nauci smatraju zastarjelima. == Adaptacije == {{see also|Termoregulacija kod insekata}} Različiti obrasci ponašanja omogućavaju određenim ektotermima koristan nivo sposobnosti da reguliraju tjelesnu temperaturu. Da bi se ugrijali, gmizavci i mnogi insekti pronalaze sunčana mjesta i zauzimaju položaje koji maksimiziraju njihovu izloženost suncu; pri nepovoljno visokim temperaturama traže hlad ili hladniju vodu. Po hladnom vremenu, medonosne pčele se skupljaju zajedno kako bi zadržale toplinu. Leptiri i moljci mogu orijentirati svoja krila da maksimiziraju izloženost sunčevom zračenju kako bi se zagrijali prije polijetanja.<ref name=JDav/> Društvene gusjenice, poput vrsta ''[[Malacosoma disstria]]'' i ''[[Hyphantria cunea]]'', imaju koristi od sunčanja u velikim grupama radi termoregulacije.<ref>{{cite journal|last=McClure|first=Melanie|author2=Cannel, Elizabeth |author3=Despland, Emma |title=Thermal ecology and behaviour of the nomadic social forager Malacosoma disstria|journal=Physiological Entomology|date=June 2011|volume=36|issue=2|pages=120–127|doi=10.1111/j.1365-3032.2010.00770.x|s2cid=85188708}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Schowalter|first1=T. D.|last2=Ring|first2=D. R.|date=2017-01-01|title=Biology and Management of the Fall Webworm, Hyphantria cunea (Lepidoptera: Erebidae)|url=https://academic.oup.com/jipm/article/8/1/7/3064075|journal=Journal of Integrated Pest Management|volume=8|issue=1|doi=10.1093/jipm/pmw019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171115085047/https://academic.oup.com/jipm/article/8/1/7/3064075|archive-date=2017-11-15|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Rehnberg|first=Bradley|date=2002|title=Heat Retention by webs of the fall webworm Hyphantria cunea (Lepidoptera: Arctiidae): infrared warming and forced convective cooling|journal=Journal of Thermal Biology|volume=27|issue=6|pages=525–530|doi=10.1016/S0306-4565(02)00026-8 |bibcode=2002JTBio..27..525R }}</ref><ref>{{Cite journal|last=Loewy|first=Katrina|title=Life History Traits And Rearing Techniques For Fall Webworms (Hyphantria Cunea Drury) In Colorado|url=http://mysite.du.edu/~smurph71/Research_Polyphagy_files/Loewy%20et%20al%202013%20high%20res.pdf|journal=Journal of the Lepidopterists' Society|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180506024614/http://mysite.du.edu/~smurph71/Research_Polyphagy_files/Loewy%20et%20al%202013%20high%20res.pdf|archive-date=2018-05-06|access-date=2017-11-15}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Hunter|first=Alison F.|date=2000-11-01|title=Gregariousness and repellent defences in the survival of phytophagous insects|journal=Oikos|language=en|volume=91|issue=2|pages=213–224|doi=10.1034/j.1600-0706.2000.910202.x|bibcode=2000Oikos..91..213H |issn=1600-0706}}</ref> Mnogi leteći insekti, poput medonosnih pčela i bumbara, također [[endoterm]]no podižu svoju unutrašnju temperaturu prije leta, vibriranjem svojih letnih mišića bez nasilnog pokreta krila. Takva endotermna aktivnost je primjer poteškoća u dosljednoj primjeni termina kao što su [[poikilotermija]] i [[homeotermija]].<ref name=JDav/> Pored adaptacija u ponašanju, fiziološke adaptacije pomažu ektotermima da reguliraju temperaturu. Gmizavci koji često zaranjaju u vodu zadržavaju toplotu mehanizmima [[Izmjenjivač topline|izmjene toplote]], pri čemu hladna krv iz kože preuzima toplotu iz krvi koja se kreće iz središta tijela, ponovo koristeći i time čuvajući dio toplote koja bi inače bila uzaludno izgubljena. Koža određenih žaba luči više sluzi kada je vruća, omogućavajući veće hlađenje isparavanjem.{{Citation needed|date=November 2013}} Tokom hladnih perioda, neki ektotermi ulaze u stanje [[torpor|tromosti]], u kojem se njihov metabolizam usporava ili efektivno zaustavlja, kao što je slučaj kod vrste ''[[Lithobates sylvaticus]]''. Tromost može trajati preko noći, sezonu ili čak više godina, ovisno o vrsti i okolnostima. Vlasnici reptila mogu koristiti sistem [[Ultraljubičasto zračenje|ultraljubičastog]] svjetla kako bi pomogli svojim ljubimcima da se sunčaju.<ref>{{cite web |date=4 January 2018 |title=Best Reptile UVA/UVB Light Bulbs (Reviewed + Best Deals From Amazon) – BuddyGenius |url=https://buddygenius.com/best-reptile-light-bulbs/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180117190727/https://buddygenius.com/best-reptile-light-bulbs/ |archive-date=17 January 2018 |access-date=6 May 2018 |website=buddygenius.com}}</ref> == Prednosti i nedostaci == {{see also|Predator iz zasjede}} Ektotermi se uvelike oslanjaju na vanjske izvore topline poput [[sunčeva svjetlost|sunčeve svjetlosti]] kako bi postigli optimalnu tjelesnu temperaturu za različite tjelesne aktivnosti. Shodno tome, oni ovise o uvjetima okoline kako bi postigli operativan nivo tjelesne temperature. Nasuprot tome, endotermne životinje održavaju gotovo konstantnu visoku operativnu tjelesnu temperaturu, većinom se oslanjajući na unutrašnju toplinu koju stvaraju metabolički aktivni organi ([[jetra]], [[bubrezi]], [[srce]], [[mozak]], [[mišići]]) ili čak specijalizirani organi za stvaranje topline poput [[tamno masno tkivo|smeđeg masnog tkiva]]. Ektotermi obično imaju nižu stopu metabolizma od endoterma pri istoj tjelesnoj masi. Usljed toga, endotermi se uglavnom oslanjaju na veću potrošnju hrane, i to obično na hranu s višim energetskim sadržajem. Takvi zahtjevi mogu ograničiti nosivost datog okruženja za endoterme u usporedbi s njihovom nosivošću za ektoterme. Budući da ektotermi ovise o uslovima okoline za regulaciju tjelesne temperature, po pravilu su tromiji noću i rano ujutro. Kada izađu iz skloništa, mnogi [[diurnalnost|dnevni]] ektotermi se moraju zagrijati na ranom suncu prije otpočnu svoje dnevne aktivnosti. Po hladnom vremenu, aktivnost traženja hrane kod većine kičmenjačkih ektoterma je stoga ograničena na dnevni period, a u hladnim klimama većina ih uopće ne može preživjeti. Kod guštera, na primjer, većina [[Noćne životinje|noćnih]] vrsta su gekoni sa specijaliziranim strategijama traženja hrane koje uključuju čekanje da plijen prođe pored njih. Takve strategije ne zahtijevaju toliko energije kao aktivno traženje hrane i ne zahtijevaju lovnu aktivnost istog intenziteta. S druge strane, takav način lova može podrazumijevati vrlo duge periode neproduktivnog čekanja. Endotermi, općenito, ne mogu priuštiti tako duge periode bez hrane, ali odgovarajuće prilagođeni ektotermi mogu čekati duge vremenske periode bez trošenja mnogo energije. Endotermne vrste kičmenjaka su stoga manje ovisne o uslovima okoline i razvile su veću varijabilnost (i unutar i između vrsta) u svojim dnevnim obrascima aktivnosti.<ref name=Hut>{{cite book|vauthors=Hut RA, Kronfeld-Schor N, van der Vinne V, De la Iglesia H |chapter=In search of a temporal niche |title=The Neurobiology of Circadian Timing|series=Progress in Brain Research|year=2012|volume=199|pages=281–304|pmid=22877672|doi=10.1016/B978-0-444-59427-3.00017-4|isbn=9780444594273}}</ref> Kod ektoterma, fluktuirajuća temperatura okoline može utjecati na tjelesnu temperaturu. Takve varijacije tjelesne temperature nazivaju se ''poikilotermijom'', iako se taj koncept ne smatra široko zadovoljavajućim, te je njegova upotreba u opadanju. Kod malih [[Vodeni organizam|vodenih stvorenja]] poput [[rotatorije|rotatorija]], poikilotermija je praktično sveprisutna, ali drugim stvorenjima (poput [[rak]]ova) na raspolaganju stoje šire fiziološke mogućnosti, te se mogu kretati prema željenim temperaturama i tako izbjegavati promjene temperature okoline ili ublažavati njihove efekte.<ref name="JDav" /><ref>{{cite journal |last1=Lewis |first1=L |last2=Ayers |first2=J |year=2014 |title=Temperature Preference and Acclimation in the Jonah Crab, ''Cancer borealis'' |journal=Journal of Experimental Marine Biology and Ecology |volume=455 |pages=7–13 |doi=10.1016/j.jembe.2014.02.013 |bibcode=2014JEMBE.455....7L }}</ref> Ektotermi također mogu pokazivati ​​karakteristike [[homeoterm]]ije, posebno kod vodenih organizama. Njihov raspon temperature okoline inače je relativno konstantan, a malo ih je koji pokušavaju održati višu unutrašnju temperaturu, budući da je to energetski zahtjevno.<ref>Willmer, Pat; Stone, Graham; Johnston, Ian. Environmental Physiology of Animals. Hoboken: Wiley, 2009. Ebook Library. Web. 01 Apr. 2016.</ref> <gallery mode="packed" heights="150"> File:American alligators (Alligator mississippiensis), Attwater Prairie Chicken National Wildlife Refuge.jpg|[[Američki aligator]]i se izlažu suncu oko podneva File:Junonia lemonias DSF by Kadavoor.JPG|''[[Junonia lemonias]]'' upija sunčevu toplotu File:BLACK SNAKE.jpg|''[[Coluber constrictor priapus]]'' od 1,8 m izlaže se suncu za vrijeme hladnog jutra <br>([[Inverness, Florida]]) </gallery> == Reference == {{reflist}} Kategorija:Termoregulacija iinqdhmvda962kxbcyk9bbj6rc8fv79 0 257928 42716587 42559888 2026-11-05T20:13:36Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716587 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Миливоје Живановић цртеж Мома Капора.jpg|mini|desno|250px|Milivoje Živanović, crtež Mome Kapora]] '''''Milivojev štap i šešir''''' - '''amaterske glumačke svečanosti (susreti varoških [[Spisak pozorišta u Srbiji|pozorišta Srbije]])''' nastao je kao pandan glumačkim svečanostima „[[Milivoje Živanović]]“ koje se svake godine održavaju u [[Požarevac|Požarevcu]] krajem [[februar]]a, u čast i slavu glumačkog poziva, a radi trajnog sećanja na velikana naše scene Milivoja Živanovića, rođenog Požarevljanina. == Koncept == [[Datoteka:Originalni štap i šešir Milivoja Živanovića, Požarevac, Srbija.jpg|mini|levo|250px|Originalni Milivojev štap i šešir]] Po svom modelu su praktično preslikane svečanosti sa dvema značajnim razlikama: učesnicima i nagradama. Učesnici su amaterska [[Pozorište|pozorišta]] Srbije, a nagrade su sledeće: svake večeri žiri dodeljuje po jednu specijalnu [[nagrada|nagradu]] (za slikovito predstavljanje lika) i jednu glavnu nagradu – repliku [[Milivojev štap|Milivojevog štapa]] sa graviranom pločicom i ukoričenim znamenjem kao uverenjem o nagradi. Iz kruga svakovečernjih dobitnika štapa žiri na kraju festivala bira i sveukupnog pobednika. Tog pobednika, najboljeg među najboljima, daruje i [[Milivojev šešir|Milivojevim šeširom]] sa ugraviranom pločicom i ukoričenim znamenjem, te tako taj glumac kompletira nagradu. Glumci koji su svake večeri dobijali specijalno priznanje za slikovito predstavljanje svog lika ne ulaze u konkurenciju za Milivojev šešir, već su konkurenti samo dobitnici Milivojevog štapa. Shodno takvoj koncepciji festival je dobio prefiks [[Amater]]ske glumačke svečanosti , da bi se naglasila njegova srodnost sa profesionalnim glumačkim svečanostima, a u sufiksaciji (konsignaciji) je naziv – susreti [[varoš]]kih pozorišta Srbije. Time je festival dobio relativno dug naslov, ali je otklonjena svaka sumnja u značenje sadržaja i poetike. Osnivači festivala su pošli od pretpostavke da ne postoji profesionalni glumac koji pre toga nije pokušao kao amater da otkrije svoje zanimanje za pozorište i utvrdi svoje vrednosti. Tako je [[Milivoje Živanović]] postao jedini glumac koji ima dva festivala u svoju čast – [[Amaterski festival|amaterski]] i [[Profesionalni festival|profesionalni]]. === Idejni tvorac i pokretač festivala === [[Dragi Ivić]] je Festival osmislio i dao mu ime. On je oformio programsku šemu festivala, rukovodeći se osnovnom idejom da amaterske glumačke svečanosti budu uvod i prethodnica Glumačkim svečanostima [[''Milivoje Živanović'']]. Za razliku od tog festivala, na kome se svake večeri dodeljuje umetnička grafika - diploma ''Spomen na glumca'', a na kraju festivala statueta Milivoja Živanovića, ove, amaterske glumačke svečanosti imaju slikovitije i , svakako, neobičnije nagrade. Milivoje Živanović bio je poznat po svom šeširu i štapu, od kojih se nije odvajao ni kao mladić. Štap je, kao i mnogi džentlmeni, nosio kao deo garderobe, dendijevski i do pred sam kraj života nije se njime poštapao. Fotografija na kojoj se on , ispred Jugoslovenskog dramskog pozorišta, vidi sa štapom i šeširom, bila je više nego dovoljan povod da se smisle nagrade i formira osnovni logotip festivala. Tako je hod prema slavi i tradiciji mogao da počne. Prve dve godine selektor festivala je bio Ivićev kolega sa klase , g. [[Aleksandar Saša Volić]] koji je svojim autoritetom i znanjem uticao da najvažniji, prvi, koraci budu sigurni i respektabilni. Značajna je i uloga tadašnjeg direktora Centra za kulturu [[Gordana Bojkovića]] koji je podržao napore ove dvojice kolega. Dragi Ivić diplomirao je na grupi za organizaciju scenskih i kulturno-umetničkih delatnosti (sada menadžment i produkcija pozorišta, radija i kulture) [[Fakulteta dramskih umetnosti (pozorišta, filma, radija i televizije) u Beogradu]], 1985. godine. Tokom školovanja postigao je, kao vanredni student, ocenu 9.38 , a na diplomskom ispitu ocenjen je ocenom deset. Za diplomski rad (organizacione karakteristike lokalnog radija na teritoriji SR Srbije bez pokrajina) nagrađen je [[Oktobarskom nagradom Grada Beograda]] za najbolje naučne radove učenika i studenata. Radi u Centru za kulturu Požarevac gde je prošao radni put od referenta za RiP (reklama i propaganda), šefa tehničke službe, upravnika do pomoćnika direktora. Sada je, u vreme održavanja osmog festivala, 2012. godine, urednik manifestacija. == Svečanosti == [[Datoteka:Milivoje Živanović, glumac.jpg|mini|desno|250px|Milivoje Živanović]] === Prve svečanosti === 25. februar – 1.mart 2005 * 25. 2. Gradsko pozorište „Teatar 91“ [[Aleksinac]] -- [[Branislav Nušić]]: "[[Ujež]]" * 26. 2. Pozorište „Sklonište u teatru“ [[Batajnica]] -- [[Dragoslav Mihajlović|Dragoslav Mihajlović Mihiz]]: "[[Derviš i smrt]]" * 27. 2. Dramski studio Doma omladine [[Kragujevac]] -- [[Joakim Vujić]]: "Ljubovnaja zavist čerez jedne cipele" * 28. 2. Dramski studio [[Valjevska gimnazija|Valjevske gimnazije]] -- [[Anton Pavlovič Čehov|A. P. Čehov]]: "Daleke, mile breze..." * 01. 3. Pozorište „Milivoje Živanović“ Centra za kulturu [[Požarevac]] -- [[Vilijem Sarojan]]: "Udubljenje u duši" Žiri je radio u sastavu: * [[Tomo Kuruzović]], dramski umetnik iz Beograda, * Ljubiša Đokić, radnik Centra za kulturu i * Svetlana Simeonović, predstavnik publike. Monografijom „[[Milena Pavlović Barili]]“ za slikovito predstavljanje svoga lika nagrađeni su: * Ljiljana Andrić – Marinković (Aleksinac) * Vladimir Đurđević (Batajnica) * Ivana Vuković (Kragujevac) * Katarina Ilić (Valjevo) * Vesna Rajković (Požarevac) Nagrađeni su replikom Milivojevog štapa i znamenjem sledeći glumci: * Mila Dinulović , za ulogu g. Lazićke (Aleksinac) * Mića Dudić za ulogu derviša (Batajnica) * Sandra Dančetović za ulogu baba-Stane (Kragujevac) * Petar Ninić za ulogu Borisa Aleksejeviča Trigorkina (Valjevo) * Jovica Tošković za ulogu Kralja (Požarevac). Najbolji glumac festivala i dobitnik Milivojevog šešira i znamenja bila je [[Sandra Dančetović]].<ref>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2005/03/03/srpski/K05030203.shtml "Milivojev šešir" - Glas javnosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201128225758/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2005/03/03/srpski/K05030203.shtml |date=2020-11-28 }}, Pristupljeno 13. 4. 2013.</ref> === Druge svečanosti === 18-24. februar 2006 * 18. 2. [[Karlovačka gimnazija]], [[Sremski Karlovci]] -- [[Alan Menken]] i [[Hauard Ešman]]: "Mala radnja užasa" ({{Jez-engl|Little shop of horrors}}) * 19. 2. [[Amatersko pozorište, Prokuplje|Amatersko pozorište]], [[Prokuplje]] -- [[Ivo Brešan]]: "[[Predstava Hamleta u selu Mrduša Donja]]" * 20. 2. [[Dramski studio Doma omladine Kragujevac|Dramski studio Doma omladine]], [[Kragujevac]] -- [[Piter Ternson]]: "Ziger Zager" * 21. 2. [[Pozorište „Milivoje Živanović“]] Centra za kulturu [[Požarevac]] -- [[Vladimir Vojnovič]]: "Doživljaju vojnika Čonkina" * 22. 2. [[Kud Abrašević|KUD „Abrašević“]] i [[Valjevska gimnazija]] -- [[Miloš Crnjanski]]: "[[Seobe]]" * 23. 2. [[Pozorište Herceg Novi]], [[Herceg Novi]] -- [[Miro Gavran]]: "[[Noć Bogova]]" * 24. 2. [[Pozorišna sekcija KPZ za žene]] [[Požarevac]] -- [[Mirjana Ojdanić]]: "[[Privatizacija (drama)|Privatizacija]]" (''gostujuća predstava u čast završetka festivala'') Žiri je radio u sastavu: * Tomo Kuruzović, dramski umetnik iz Beograda, * Radomir Đorđević, poslenik dramskog amaterizma i * Zoran Milovanović, predstavnik publike. Monografijom „[[Milena Pavlović Barili]]“ za slikovito predstavljanje svog lika nagrađeni su: * Miroljub Mirović (Prokuplje) * Filip Vukajlović (Kragujevac) * Nenad Ilić (Požarevac) * Ljubivoje Marković (Valjevo) * Dragan Ranđelović (Aleksinac) Replikom Milivojevog štapa i znamenjem nagrađeni su: * Ivana Gačić, za ulogu prodavačice (Sremski Karlovci) * Nebojša Milenković Jumba, za ulogu partijskog sekretara Mata Bukare(Prokuplje) * Ivana Vuković za lik majke (Kragujevac) * Savo Džinkić za lik upravnika kolhoza (Požarevac) * Dragan Lukić za ulogu Pavla Isakoviča (Valjevo) * Zoran Trojanović, za ulogu lude (Herceg Novi) Najbolji glumac festivala i dobitnik Milivojevog šešira i znamenja bila je [[Ivana Vuković]]. === Treće svečanosti === 19 – 25. februar 2007. * 19. 2. [[Dramski studio Doma omladine Kragujevac|Dramski studio Doma omladine]], [[Kragujevac]] -- "[[Beti i Bu]]" * 20. 2. [[Pozorište „Milivoje Živanović“]] Centra za kulturu [[Požarevac]] -- [[Rej Kuni]]: "Kidaj od svoje žene" * 21. 2. [[Momčilo Ćira Životić]], veče sećanja na Milivoja (performans van konkurencije, usled otkaza predstave iz [[Šid]]a) * 22. 2. [[Teatar leskovačkog kulturnog centra]], [[Leskovac]] -- [[Majkl Frejn]]: "Iza kulisa" * 23. 2. [[Gradsko amatersko pozorište Ruma|Gradsko amatersko pozorište]], [[Ruma]] -- [[Siniša Kovačević]]: "Virus" * 24. 2. [[Kud Abrašević|KUD „Abrašević“]] i [[Valjevska gimnazija]]—Omnibus u adaptaciji [[Miroslav Trifunović|Miroslava Trifunovića]] "Četiri godišnja doba" * 25. 2. [[Pozorište „Raša Plaović“]], [[Ub]] -- [[Miroslav Trifunović]] "Čaruga" Žiri je radio u sastavu: * Momčilo Ćira Životić, glumac iz [[Beograd]]a, * Rajo Mirčić, glumac amater i * Mile Veljković, publicista i kulturni poslenik. Monografijom „[[Milena Pavlović Barili]]“ za slikovito prikazivanje lika nagrađeni su: * Stojan Đorđević (Kragujevac) * Slobodan Stepić (Požarevac) * Miljana Marjanović (Leskovac) * Dragan Harak (Ruma) * Milica Milić (Valjevo) * Marko Savković (Ub) Replikom Milivojevog štapa i znamenjem nagrađeni su: * Milica Milenković (Kragujevac) * Mile Marinković (Požarevac) * Nataša Stanković (Leskovac) * Momčilo Ćira Životić – počasno, van konkurencije * Milan Dudić(Ruma) * Filip Stanić (Valjevo) * Zoran Stanković (Ub) Najbolji glumac festivala i dobitnik Milivojevog šešira i znamenja bio je [[Mile Marinković]].<ref>[http://www.danas.rs/danasrs/kultura/glavna_nagrada_miletu_marinkovicu.11.html?news_id=103973 Glavna nagrada Miletu Marinkoviću], Pristupljeno 13. 4. 2013.</ref> === Četvrte svečanosti === 25. februar – 2. mart 2008 * 25. 2. [[Pozorište „Milivoje Živanović“]], [[Požarevac]] -- [[Milisav Milenković]] "Jeste li mi rod..." * 26. 2. [[Dramski studio Doma omladine Kragujevac|Dramski studio Doma omladine]], [[Kragujevac]] -- [[Mir Jam]]: "Ranjeni orao" * 27. 2. [[Leskovački kulturni centar]], [[Leskovac]] -- [[Jovan Sterija Popović]]: "[[Zla žena]]" * 28. 2. Amatersko pozorište „Madač“ (Madach Szinhaz) [[Zrenjanin]] -- [[Mark Kamoleti]] "Odelo ne čini čoveka" ("Nem a ruha teszi az embert") * 29. 2. [[Gradsko amatersko pozorište „Abrašević“]], [[Valjevo]] -- [[Branislav Nušić]]: "[[Gospođa ministarka]]" * 1. 3. Akademsko pozorište Studentskog kulturnog centra [[Niš]] -- [[Ivan Lalić|Ivan V. Lalić]]: "U plamenu strasti" * 2. 3. [[KUD Branko Radičević|KUD „Branko Radičević“]] - [[dramski studio Boževac]], pobednik [[Festival Živka Matić|festivala „Živka Matić“]] igra u čast završetka festivala van konkurencije, [[Milica Novković]]: "[[Kamen za pod glavu]]" Žiri je radio u sastavu: * [[Pavle Minčić]], dramski umetnik iz Beograda, * Maja Tatić, profesor i reditelj-amater i * mr Dragana Mratić, predstavnik publike. Monografijom „[[Milena Pavlović-Barili]]“ za slikovito predstavljanje lika nagrađeni su: * Radiša Gvozdić (Požarevac) * Dušan Isailović (Kragujevac) * Nemanja Stanković (Leskovac) * Zoltan Koša (Zrenjanin) * Branko Antonić (Valjevo) * Nikola Jovanović (Niš) Replikom Milivojevog štapa i znamenjem nagrađeni su: * Dragiša Živadinović za ulogu Bukvana Surugžića (Požarevac) * Nina Jošović za ulogu Mir Jam (Kragujevac) * Jovana Ilić za Sultanu (Leskovac) * Karolj Izele za ulogu Žaklin (Zrenjanin) * Vesna Katić Milić za ulogu Živke Ministarke (Valjevo) * Ana Saković za ulogu Jelene (Niš) Najbolji glumac festivala i dobitnik Milivojevog šešira i znamenja bila je [[Nina Jošović]].<ref>[http://www.slaja.org.rs/nagrade.htm Na četvrtim glumačkim svečanostima “Milivojev štap I šešir”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111129044225/http://www.slaja.org.rs/nagrade.htm |date=2011-11-29 }}, Pristupljeno 13. 4. 2013.</ref> === Pete svečanosti === 22-28. februar 2009 * 22. 2. [[Gradsko pozorište Abrašević]], [[Valjevo]] -- [[Aleksandar Popović]]: "[[Razvojni put Bore Šnajdera]]" * 23. 2. Pozorište amatera Batajnice "[[Pozorište u skloništu]]", [[Batajnica]] -- [[Branislav Nušić]]: "[[Sumnjivo lice]]" * 24. 2. [[Pozorište Milivoje Živanović]] Centra za kulturu [[Požarevac]] -- [[Mirjana Ojdanić]]: "[[Trag ljudskih zuba]]" * 25. 2. [[Kamerna scena Miroslav Antić]] [[Senta]] -- [[Borislav Pekić]]: "[[Cincari ili korešpondencija]]" * 26. 2. [[Pozorište leskovačkog kulturnog centra]], [[Leskovac]] -- [[Vudi Alen]]: "[[Seks, laži i divlje guske]]" * 27. 2. [[Dramski studio Doma omladine Kragujevac]], [[Kragujevac]] -- [[Dora del Bjanko]]: "Epitaf" * 28. 2. [[Javna kulturna ustanova Veliko Gradište]], [[Veliko Gradište]], dramski studio -- [[Efraim Kišon]]: "Da li je to bila ševa?". Predstava je igrana u čast završetka festivala, van konkurencije. Žiri je radio u sastavu: * Radiša Dragojević, kulturni poslenik i glumac – amater iz Petrovca na Mlavi, * Lela Likar, pisac i novinar i * Aleksandar Lukić, pisac. Monografijom „[[Milena Pavlović-Barili]]“ za slikovito predstavljanje lika nagrađeni su: * Dragan Vukić (Valjevo) * Dragan Milenković (Batajnica) * Snežana Mandrašević (Požarevac) * Milica Njegovan (Senta) * Filip Radivojević (Leskovac) * Milica Milenković (Kragujevac) Replikom Milivojevog štapa i znamenjem nagrađeni su: * Branko Antonić za ulogu Bore šnajdera (Valjevo) * Miljan Vojinović, za ulogu Žike pisara (Batajnica) * Vesna Rajković, za ulogu Grozdane (Požarevac) * Slavoljub Matić za ulogu Simeona Njegovana , Lupusa, Dede (Batajnica) * Nikola Šćepanović za ulogu Davida (Leskovac) * Nevena Nešković, za ulogu Jagode (Kragujevac) Najbolji glumac festivala i dobitnik Milivojevog šešira i znamenja bio je [[Miljan Vojinović]].<ref>[http://www.danas.rs/dodaci/branicevo/miljan_vojinovic_najbolji_glumacamater.59.html?news_id=155196 Miljan Vojinović najbolji glumac-amater, Danas.rs, D. Knežević, 05/03/2009], Pristupljeno 13. 4. 2013.</ref> === Šeste svečanosti === 25. februar – 2. mart 2010 * 25. 2. Studentski kulturni centar Niš – akademsko pozorište -- [[Patrik Marber]]: "[[Bliže]]"<ref>[http://www.skc-nis.com/index.php?option=com_content&view=article&id=182%3Aqmilivojev-tap-i-eirq-&catid=44%3Aakademsko-pozorite&Itemid=150&lang=sr „Milivojev štap i šešir“, SKC Niš] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304133210/http://www.skc-nis.com/index.php?option=com_content&view=article&id=182:qmilivojev-tap-i-eirq-&catid=44:akademsko-pozorite&Itemid=150&lang=sr |date=2016-03-04 }}, Pristupljeno 13. 4. 2013.</ref> * 26. 2. [[Ustanova za kulturu i sport Ub|Ustanova za kulturu i sport]], [[Amatersko pozorište Raša Plaović]], [[Ub]] -- [[Aleksandar Popović]]: "[[Pazarni dan]]" * 27. 2. [[Pozorište Miroslav Antić]], [[Senta]] -- [[Mario Vargas Ljosa]]: "[[Lepe oči, ružne slike]]" * 28. 2. [[Pozorište Milivoje Živanović]] Centra za kulturu [[Požarevac]] -- [[Mirjana Ojdanić]]: "[[Život je sve što te snađe]]" * 1. 3. Pozorište amatera Batajnice, „[[Sklonište u teatru]]“, [[Batajnice]] -- [[Miodrag Savić]]: "[[Opet plače, al' ovog puta od sreće]]" * 2. 3. [[KPC Petrovac na Mlavi]], AP Bata Bulić, [[Petrovac na Mlavi]] -- [[Hristo Bojčev]]: "[[Pukovnik ptica]]". Predstava je igrana van konkurencije, u čast završetka festivala. Žiri je radio u sastavu: * Svetlana Herman, profesor, * Radmila Stefanović, nastavnik i * Rade Stanojević, upravnik fondacije "Milenin dom" – Galerija "Milena Pavlović Barili" Za slikovito predstavljanje lika kompletom izdanja edicije "Braničevo" nagrađeni su: * Sanja Jević (Niš) * Zoran Avramović (Ub) * Mirela Mačak (Senta) * Siniša Stanković (Požarevac) * Mirko Marković (Batajnica) Replikom Milivojevog štapa i znamenjem nagrađeni su: * Milan Marković za ulogu Larija (Niš) * Mira Simić, za ulogu Darinke šančinke (Ub) * Branislav Unginović za ulogu dr Sanjelija (Senta) * Snežana Mandašević za ulogu Dobrile (Požarevac) * Zoran Straka za ulogu Muniše (Batajnica) Najbolji glumac festivala i dobitnik Milivojevog šešira i znamenja bio je [[Branislav Unginović]].<ref>[http://www.danas.rs/dodaci/branicevo/milivojev_stap_i_sesir_branislavu_unginovicu.59.html?news_id=185128 Milivojev štap i šešir Branislavu Unginoviću, Danas.rs, 04/03/2010], Pristupljeno 13. 4. 2013.</ref> === Sedme svečanosti === 18-23. februar 2011 * 18. 2. [[Teatar 5]] [[Beograd]]—po motivima romana [[Entoni Bardžis|Entonija Bardžisa]]: "[[Paklena pomorandža]]", dramatizatizacija i režija [[Zoran Rakić]] * 19. 2. [[Pozorište KUD Vuk Karadžić]], [[Loznica]] -- [[Ljubomir Simović]]: "[[Čudo u Šarganu]]", režija i scenografija [[Zoran Grujić]] * 20. 2. [[Amatersko pozorište Kulturnog centra „Radoje Domanović“]], [[Rača]] -- [[Ivo Brešan]]: "[[Predstava Hamleta u selu Mrduša Donja]]", režija [[Dejan Cicmilović]] * 21. 2. [[Amatersko pozorište Doma kulture Radivoje Uvalić Bata]], [[Prokuplje]] -- [[Dušan Kovačević]]: "[[Generalna proba samoubistva]]", režija [[Milka Tošić]] * 22. 2. [[Pozorište Milivoje Živanović]] - Centar za kulturu [[Požarevac]] -- [[Aleksandar Červinski]]: "[[Poziv na pogubljenje]]", režija [[Jovica Tošković]] * 23. 2. Dom kulture Vlada Marjanović, dramski studio Maska, [[Staro Selo]] -- [[Ežen Jonesko]]: "Čas", režija [[Đokica Miljković]] Žiri je radio u sastavu: * Aleksandar Lukić, književnik * Dragana Ivošević, profesor * Đino Josić, novinar i glumac-amater Za slikovito predstavljanje lika nagrađeni su: * Snežana Zdravković (Beograd) * Aleksandar Gligorić (Loznica) * Uroš Petrović (Rača) * Miroljub Mirović (Prokuplje) * Aleksandra Stanarević (Požarevac) Replikom Milivojevog štapa i prigodnim znamenjem nagrađeni su: * Marko Ristivojević (Beograd) * Branislava Ilić (Loznica) * Nebojša Vićentijević (Rača) * Srđan Živković (Prokuplje) * Jovica Tošković (Požarevac) Najbolji glumac festivala izabran je iz kruga dobitnika štapa i „krunisan“ je šeširom Milivoja Živanovića. To je na sedmim svečanostima bio [[Srđan Živković|Srđan Siđa Živković]] iz Prokuplja.<ref>[http://www.czkpo.rs/stapisesir.html Sedme amaterske glumačke svečanosti "Milivojev štap i šešir" 2011.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120308013637/http://www.czkpo.rs/stapisesir.html |date=2012-03-08 }}, Pristupljeno 13. 4. 2013.</ref> === Osme svečanosti === 21-26. februar 2012. godine * 21. 2. Pozorište [[''Milivoje Živanović'']] Centra za kulturu Požarevac—Ežen Jonesko: "[[Ćelava pevačica]]" * 22. 2. [[Amatersko pozorište Kruška]], Kruševac—Aleksandar Popović: "[[Tamna je noć]]" * 23. 2. Ustanova za kulturu i sport Ub, [[Pozorište Raša Plaović]]—Predrag Perišić: "Heroji" * 24. 2. [[Amatersko pozorište Doma kulture Radivoj Uvalić Bata]], Prokuplje—Siniša Kovačević: "Srpska drama" * 25. 2. [[Amatersko pozorište Kovin]]—Karlo Goldoni: "[[Mirandolina]]"; specijalna nagrada: Gordana Ratković (gostioničarka Mirandolina), glavna nagrada: Ljubomir Radović (Markiz od Forlipopolija) * 26. 2. [[KUD Obilić]], AP Krnjevo—Dušan Savković: "Ljubav na seoski način". Predstava se igra revijalno, u čast proglašenja pobednika. Žiri je radio u sastavu: * Milica Milosavljević, advokat * prof. mr. Savo Džinkić, reditelj, dramski pisac i glumac-amater. * Radiša Gvozdić, glumac-amater. Specijalnu nagradu za slikovito predstavljanje lika dobili su: * Ivana Živković (gospođa Martin), Požarevac * Marko Pavlović (Manojlo Suvajac), Kruševac * Milan Marković (Mihajlo), Ub * Srđan Živković - Siđa (Vukašin Katunac), Prokuplje * Gordana Ratković (gostioničarka Mirandolina), Kovin Glavnu nagradu večeri, repliku Milivojevog štapa i prigodno znamenje dobili su: * Bojan Nikolić (g. Martin) , Požarevac * Valentina Antić (Kosara Aškerc), Kruševac * Aleksandar Tadić (Radovan), Ub * Miroljub Mirović - Facir (Obrad Srećković), Prokuplje * Ljubomir Radović (Markiz od Forlipopolija), Kovin Pobednik Osmih susreta varoških pozorišta Srbije, „Milivojev štap i šešir'' izabran je od ovih pet glumaca i to je [[Aleksandar Tadić]] sa Uba. === Devete svečanosti === 21-26. februar 2013. * 21. 2. [[Dom kulture Radivoj Uvalić Bata]], [[Prokuplje]] -- Ž. Hubač: "[[Ratko i Julijana]]" * 22. 2. [[Gradsko pozorište Abrašević]], [[Valjevo]] -- Branislav Crnčević: "[[Kafanica, sudnica, ludnica]]" * 23. 2. [[Teatar Art Lignum]], [[Beograd]] -- Artur Lorenc: "[[Priča sa zapadne strane]]" * 24. 2. [[Račansko pozorište Kulturnog Centra Radoje Domanović]], Rača Kragujevačka -- Branislav Nušić: "[[Gospođa ministarka]]" * 25. 2. [[Pozorište Milivoje Živanović]], Centar za kulturu [[Požarevac]] -- Semjuel Beket: "[[Čekajući Godoa]]" * 26. 2. [[Pozorište Kreativni haos]], Smederevo -- "Tramvaj zvani želja". Revijalno, u čast proglašenja pobednika i završetka festivala. Žiri je radio u sastavu: * Vesna Džino, profesor srpskog jezika i književnosti * Ivana Gavran, diplomirani producent scenskih delatnosti i * Blagoje Savovović, glumac-amater, predsednik žirija. Specijalnu nagradu za slikovito predstavljanje lika dobili su: * Miroljub Mirović Facir (Prokuplje) za ulogu Jerotija. * Branko Antonić (Valjevo) za ulogu Mota. * Damir Vujović (Beograd) za ulogu Tonija. * Uroš Petrović (Rača Kragujevačka) za ulogu Čede. * Bojan Nikolić (Požarevac) za ulogu Likija. Repliku Milivojevog štapa za najboljeg aktera večeri dobili su: * Nebojša Milenković Jumba (Prokuplje) za ulogu Adama Otela. * Goranka Kalember Lučić (Valjevo) za ulogu Ljiljane. * Tinka Miladinović (Beograd) za ulogu Marije. * Gorica Milojević (Rača Kragujevačka) za ulogu Živke ministarke. * Radiša Gvozdić (Požarevac) za ulogu Estragona. Pobednik Devetih amaterskih glumačkih svečanosti, susreta varoških pozorišta Srbije, izabran je između ovih pet učesnika i to je [[Goranka Kalember Lučić]] iz Valjeva. === Desete svečanosti === 20-25. februar 2014. * 20. 2. Kulturno-prosvetni centar [[Petrovac na Mlavi]], Amatersko pozorište ''Bata Bulić''—Branislav Nušić: "[[Narodni poslanik]]" * 21. 2. Gradsko pozorište ''Abrašević'' [[Valjevo]]—po motivima Radoja Domanovića: "[[Stradija]]" * 22. 2. Ustanova za kulturu i sport [[Ub]], Pozorište ''Raša Plaović''—Milica Novković: "[[Kamen za pod glavu]]" * 23. 2. Pozorište [[Gornji Milanovac]]—Branko Knežević (Čehov): "[[Medved i druge jednočinke]]" * 24. 2. Pozorište ''Milivoje Živanović'' Centra za kulturu [[Požarevac]]—Vladimir Sologub: "[[Nesreća zbog nežnog srca]]" * 25. 2. Aleksinačko amatersko pozorište—Jovan Sterija Popović: "[[Laža i Paralaža]]" Žiri je radio u sastavu: * [[Aleksandar Dunić]], dramski umetnik iz Beograda * [[Tanja Babejić]], psiholog * [[Draško Grujić]], profesor, prosvetni savetnik Specijalnu nagradu za slikovito predstavljanje lika dobili su: * Ljubomir Denić (Petrovac) za ulogu Srete. * Miroslav Mandić (Valjevo) za više uloga. * Aleksandar Tadić(Ub) za ulogu Novaka. * Draško Obrenović (Gornji Milanovac) za ulogu Ivana Ivanoviča Njuhina. * Bojan Nikolić (Požarevac) za ulogu Vasilija Petroviča. Repliku Milivojevog štapa za najboljeg aktera večeri dobili su: * Dobrivoje Petrović (Petrovac na Mlavi) za ulogu Jevrema. * Miroslav Trifunović (Valjevo) za ulogu Stranca. * Voja Raonić (Ub) za ulogu Vučka. * Predrag Lošić (Gornji Milanovac) za ulogu Ivana Ivanoviča Tolkačova. * Marija Bogdanović (Požarevac) za ulogu Darje Semjonovne. Pobednik Desetih amaterskih glumačkih svečanosti, susreta varoških pozorišta Srbije, izabran je između ovih pet učesnika i to je [[Predrag Lošić]] iz Gornjeg Milanovca. === Jedanaeste svečanosti === 11-22. februar 2015 Na jedanaestim amaterskim glumačkim svečanostima nastupala su sledeća pozorišta i predstave: 17. februar (utorak), velika sala u 20 sati * Kamerna scena ''Miroslav Antić'' Senta * Branislav Nušić: ''Ožalošćena porodica'' 18. februar (sreda), velika sala u 20 sati * Pozorište ''Milivoje Živanović'' Centra za kulturu [[Požarevac]] * Anton Pavlovič Čehov: ''[[Ujka Vanja]]'' 19. februar (četvrtak), velika sala u 20 sati * [[Teatar 011]] [[Beograd]] * Leon Kovke ''[[Šećerna vodica]]'' 20. februar (petak), velika sala u 20 sati * Gradsko pozorište ''Abrašević'' [[Valjevo]] * Tamara Jakovljević i Miroslav Trifunović: ''Mišići'' 21. februar (subota), velika sala u 20 sati * [[Teatar 5]] Beograd * [[Branislav Nušić]] ''[[Gospođa ministarka]]'' 22. februar (nedelja), velika sala u 20 sati * AP ''Obilić'' [[Krnjevo]] * [[Majkl Fejn]]: ''[[Iza kulisa]]'' (predstava je igrana revijalno, u čast proglašenja pobednika) Žiri je radio u sastavu: * [[Aleksandar Dunić]], dramski umetnik iz Beograda * [[Tanja Babejić]], psiholog * [[Draško Grujić]], profesor, prosvetni savetnik Specijalnu nagradu za slikovito predstavljanje lika dobili su: * Gordana Nikolić (Senta) za ulogu Vide, Tanasijeve žene. * Siniša Stanković (Požarevac) za ulogu ujka-Vanje. * Ilija Blagojević (Beograd) za više uloga. * Branko Antonić (Valjevo) za ulogu oca. * Đorđe Nakić (Beograd) za ulogu ujka-Vase. Repliku Milivojevog štapa za najboljeg aktera večeri dobili su: * Branislav Unginović (Senta) za ulogu Agatona. * Bojan Nikolić (Požarevac) za ulogu doktora Astrova. * Jovana Petrović (Beograd) za ulogu Branke. * Dragan Lukić (Valjevo) za ulogu vojvode Živojina Mišića. * Marija Nikolić (Beograd) za ulogu Živke Ministarke. Pobednik Jedanaestih amaterskih glumačkih svečanosti, susreta varoških pozorišta Srbije, izabran je između ovih pet učesnika i to je [[Marija Nikolić]] iz Beograda. == Povezano == * [[Milivoje Živanović]] * [[Šešir Milivoja Živanovića]] == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.czkpo.rs/ Centar za kulturu Požarevac] * [http://www.eventclub.rs/index.php/sr/component/jevents/icalrepeat.detail/2012/02/21/784/-/amaterske-glumacke-svecanosti-qmilivojev-stap-i-sesirq Amaterske glumačke svečanosti „Milivojev štap i šešir"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120212132757/http://www.eventclub.rs/index.php/sr/component/jevents/icalrepeat.detail/2012/02/21/784/-/amaterske-glumacke-svecanosti-qmilivojev-stap-i-sesirq |date=2012-02-12 }} * [https://web.archive.org/web/20230722045958/http://port.rs/pls/fe/festival.festival_page?i_festival_id=822 8. Amaterske glumačke svečanosti „Milivojev štap i šešir"] * [http://www.upoznajsrbiju.co.rs/manifestacija/amaterske-glumacke-svecanosti---milivojev-stap-i-sesir--329 Amaterske glumačke svečanosti „Milivojev štap i šešir"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110810074604/http://www.upoznajsrbiju.co.rs/manifestacija/amaterske-glumacke-svecanosti---milivojev-stap-i-sesir--329 |date=2011-08-10 }} * [http://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=321&yyyy=2012&mm=02&dd=21&nav_id=584534 Osmi susreti varoških pozorišta] {{Srpski teatarski festivali}} [[Kategorija:Nastanci 2005.]] [[Kategorija:Srpski pozorišni festivali]] [[Kategorija:Požarevac]] o9jubt6mbt2qzdxkadu0j3dn3fejnyw 0 287437 42716498 42478893 2026-11-05T17:04:32Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716498 wikitext text/x-wiki '''Merna nesigurnost''' ('''nesigurnost''') je parametar rezultata merenja koji opisuje njegovu [[tačnost]] pokazateljem međusobnih odstupanja vrednosti koje se opravdano mogu uzeti za rezultat merenja. ^{[GUM] 2.2.3; [VIM] 2.26} == Rezultat merenja i njegova merna nesigurnost == Rezultat merenja koji je [[dobra procena]] merene veličine, sa mernom nesigurnošću određenom kao [[standardna devijacija]] te dobre procene i [[stepen slobode|stepenom slobode]] te devijacije, omogućava izračunavanje [[Nivo poverenja i interval poverenja slučajne promenljive|nivoa poverenja]] i [[Nivo poverenja i interval poverenja slučajne promenljive|intervala poverenja]] ^{[GUM] 0.4, 0.5; [Kostić] 9.1, 6.19}. NIVO I INTERVAL POVERENJA REZULTATA MERENJA, SE MOGU SMATRATI SVRHOM SVIH ODREĐIVANJA GREŠAKA MERENJA ^{[Kostić] 6.19}. Dobra procena vrednosti merene veličine, merna nesigurnost koja je standardna devijacija te dobre procene, i stepen slobode te nesigurnosti, se mogu koristiti kao '''komponentne vrednosti''' za procenjivanje druge vrednosti za koju takođe može da se odredi merna nesigurnost i stepen slobode te nesigurnosti, a to omogućava [[sledivost]]. KOMBINOVANA NESIGURNOST SLEDIVE VREDNOSTI JE NAJBOLJA PROCENA TAČNOSTI VREDNOSTI. TA NESIGURNOST OMOGUĆAVA NAJBOLJU PROCENU NIVOA I INTERVALA POVERENJA. ^{[GUM] 0.4, 0.5; [Kostić] 9.1, 9.15} Zbog ujednačavanja obrade rezultata merenja i izražavanja merne nesigurnosti, ISO je 1993. izdao '''Uputstvo za izražavanje nesigurnosti merenja''', '''GUM''', zasnovano na preporukama BIPM (videti [GUM]). Sada je izdavanje i revidiranje tog Uputstva u nadležnosti JCGM. Članice JCGM su: BIPM, IEC, IFCC, ILAC, ISO, IUPAC, IUPAP i OIML ^{[GUM] PP v, Foreword}. UPUTSTVO JE NAMENJENO PRIMENI NA RAZLIČITIM NIVOIMA TAČNOSTI, OD POGONA DO FUNDAMENTALNIH NAUKA ^{[GUM] 0.3}. Primena merne nesigurnosti i sledivost su obavezne za akreditovane laboratorije ^{[IEC 17025] 5.4.6.1, 5.4.6.2, 5.10.4.1; [ILAC] 4.8; [ILAC, OIML] 1., 2.; [NVLAP] 5.4.6, Annex B.1}. Organizacije koje imaju sistem upravljanja kvalitetom prema ISO 9001:2008, su obavezne da obezbede sledivost rezultata merenja, a praktično su obavezne i na korišćenje merne nesigurnosti ^{[ISO 9001] 7.6; [ISO 10012] 7.3}. Uputstvom [GUM] se preporučuje sledeći način određivanja rezultata merenja, merne nesigurnosti i stepena slobode ^{[GUM] 8, 3.1.2, 3.2.3, 3.2.4, 4.1.5, 4.2.1, 4.2.6, 4.3.1; [Kostić] 9.1}. * rezultat merenja se dobija određivanjem dobre procene vrednosti merene veličine. * za tu procenu se određuje standardna devijacija, koja se naziva standardna merna nesigurnost. * za tu standardnu mernu nesigurnost se određuje stepen slobode. '''Standardna merna nesigurnost''' ('''standardna nesigurnost''') je dobra procena standardne devijacije rezultata merenja koji je dobra procena merene veličine ^{[GUM] 4.1.5, 3.1.2, 3.2.4, 4.1.4; [Kostić] 9.1}. Po metodi za određivanje, nesigurnosti se svrstavaju u dva tipa: standardne nesigurnosti izračunate statističkim metodama, tip A; i standardne nesigurnosti procenjene nestatističkim metodama, tip B ^{[GUM] 0.7, 2.3.2, 2.3.3; [Kostić] 9.1}. Standardnu mernu nesigurnost dobre procene merene veličine proizvode jedino slučajne pojave i nesigurnosti korekcija. ^{[GUM] 3.2; [Kostić] 9.1} '''Komponentne standardne nesigurnosti''' su standardne nesigurnosti komponentnih vrednosti. ^{[GUM] Foreword, 0; [Kostić] 9.1} === Standardna merna nesigurnost tipa A === '''Standardna merna nesigurnost tipa A''' ('''standardna nesigurnost tipa A''') je statističkim metodama izračunata standardna devijacija dobre procene merene veličine. Za ovu standardnu nesigurnost se uvek daje stepen slobode. Ako nije drugačije navedeno podrazumeva se da procena merene veličine ima [[normalna raspodela|normalnu raspodelu]]. ^{[GUM] 0.7, 8, 3.1.2, 3.2.4, 4.2.1, 4.2.3, 4.2.6; [Kostić] 9.2} Standardna nesigurnost tipa A se označava sa <big>''u''_''A''</big>, a njen stepen slobode sa <big>''ν''_''A''</big>. ^{[GUM] 0.7, 4.2.3, 4.2.6; [Kostić] 9.2} Dobra procena merene veličine se najčešće izračunava kao uobičajena [[aritmetička sredina]] <big>''n''</big> rezultata merenja iste veličine ^{[GUM] 4.2.1}. Ta sredina mora da bude korigovana za sve značajne [[sistematska greška|sistematske greške]] ^{[GUM] 3.2.3, 3.2.4, 3.4.4}. Za korigovanu sredinu se izračunava standardna merna nesigurnost tipa A, <big>''u''_''A''</big>, kao uobičajena [[standardna devijacija aritmetičke sredine]], <big>''s''_{''x̄''</big>} ^{[GUM] 3.3.5, 4.2.3}: <big>''u''_''A'' = ''s''_''x̄'' .</big> Ova standardna nesigurnost, ima stepen slobode, <big>''ν''_''A''</big>, jednak uobičajenom stepenu slobode standardne devijacije aritmetičke sredine ^{[GUM] 4.2.6}: <big>''ν_A = n'' – 1</big>. === Standardna merna nesigurnost tipa B === '''Standardna merna nesigurnost tipa B''' ('''standardna nesigurnost tipa B''') je nestatističkim metodama određena dobra procena standardne devijacije dobre procene merene veličine. Za ovu nesigurnosti se uvek daje stepen slobode. Ako nije drugačije navedeno podrazumeva se da procena merene veličine ima normalnu raspodelu. ^{[GUM] 0.7, 3.1.2, 3.2.4, 4.3.1} Standardna nesigurnost tipa B se označava sa <big>''u_B''</big>, a njen stepen slobode sa <big>''ν_B''</big>. ^{[GUM] 0.7, G.4.2; [Kostić] 9.3} Standardna nesigurnost tipa B se određuje iz procenjene funkcije raspodele rezultata merenja, dobijene na osnovu sveobuhvatne procene verovatnoće ostvarivanja događaja ^{[GUM] 3.3.5}. Procene: raspodele, devijacije i stepena slobode devijacije; moraju da budu obavljene na osnovu naučno zasnovanih podataka ^{[GUM] 4.3.1}. Podaci pored ostalog mogu da budu iz sledećih izvora ^{[GUM] 4.3.1}: * ranijih rezultata merenja * iskustva ili opšteg znanja o svojstvima materijala i instrumenata * podataka proizvođača materijala i instrumenata * izveštaja o etaloniranju, ili drugih uverenja * priručnika sa navedenim nesigurnostima podataka. Zahteva se sveobuhvatna procena standardne nesigurnosti tipa B, sa ciljem da ta procena bude tačna približno kao standardna nesigurnost tipa A. Taj cilj se lako postiže kada je mali broj usrednjavanih rezultata za koje se daje standardna nesigurnost tipa A. [[Devijacija standardne devijacije]] aritmetičke sredine rezultata nije zanemarljiva u praktičnim slučajevima. ^{[GUM] 4.3.1, 4.3.2, E.4.3} Ako se smatra da procena standardne nesigurnost tipa B ima zanemarljivu nesigurnost, pripisuje joj se beskonačan stepen slobode. Ako se smatra da ta procena ima značajnu nesigurnost, pripisuje joj se stepen slobode koji se može izračunati na način dat u [GUM] G.6.4 i G.4.2, ili [Kostić] 6.17 i 9.3.1. ^{[GUM] G.6.4} Dobra procena merene veličine za koju se daje standardna nesigurnost tipa B, je najčešće dobijena uzimanjem pojedinačne vrednosti, ili procenjivanjem na osnovu malo podataka. ^{[Kostić] 9.3; [GUM] 4.3} === Kombinovana standardna merna nesigurnost === '''Kombinovana standardna merna nesigurnost''' ('''kombinovana standardna nesigurnost''') je dobra procena [[kombinovana standardna devijacija|kombinovane standardne devijacije]] dobre procene merene veličine. Kombinovanu standardnu devijaciju proizvode nesigurnosti komponentnih vrednosti. ^{[GUM] 0.7, 8, 5.1.2, 5.2.2} Kombinovana standardna nesigurnost se označava sa <big>''u_C''</big>, a njen stepen slobode sa <big>''ν_C''</big>. ^{[GUM] 5.1.2; [Kostić] 9.4} Kombinovana standardna nesigurnost se računa kao kvadratni koren [[kombinovana standardna varijansa|kombinovane standardne varijanse]] dobre procene merene veličine ^{[GUM] 0.7, 8, 5.1.2, 5.2.2}. Izračunavanje kombinovane standardne varijanse je dato u [GUM] 5.1 za nekorelisane komponentne vrednosti, i 5.2 za korelisane komponentne vrednosti, i takođe u [Kostić] 7.5. KOMBINOVANA STANDARDNA NESIGURNOST MORA DA OBUHVATA SVE NESIGURNOSTI KOJE JE ZNAČAJNO POVEĆAVAJU. ^{[GUM] 8 1), 3.2.4, 3.4.4} Značajne nesigurnosti često potiču od: ● principa merenja, ● metode merenja, ● etalona, ● merila, ● posmatrača, ● mesta, ● uslova i ● vremena. ^{[GUM] 3.3.2; [Handbook] 2.5.3.1.; [Kostić] 9.1} Stepen slobode kombinovane standardna nesigurnost se najčešće računa kao efektivni stepen slobode, [[Velš - Satertvajt|Velš - Satertvajtovom formulom]] (eng. ''Welch - Satterthwaite formula'') kako je opisano u [GUM] G.4.1, ili u [Kostić] 6.18. ^{[GUM] G.4.1; [Handbook] 2.5.7.1.; [Kostić] 6.18} === Proširena merna nesigurnost === '''Proširena merna nesigurnost''' ('''proširena nesigurnost''') je jednaka kombinovanoj standardnoj nesigurnosti pomnoženoj koeficijentom obuhvata. ^{[GUM] 6.2.1} Proširena nesigurnost se označava sa <big>''U''</big>, a koeficijent obuhvata sa <big>''k''</big>. ^{[GUM] 6.2.1} Kombinovana standardna nesigurnost se množi koeficijentom obuhvata, kako bi merena veličina bila sa potrebnom verovatnoćom u intervalu: <big>''REZULTAT_MERENJA ± U''</big>. Ovaj interval je interval poverenja, a pomenuta verovatnoća je nivo poverenja. ^{[GUM] 6.2.1, 6.2.2, 0.7 5)} Proširena nesigurnost se daje u nekim komercijalnim, industrijskim i zakonskim dokumentima ^{[GUM] 6.1.2}. Tu se uz rezultat merenja daju: proširena nesigurnost i koeficijent obuhvata, eventualno, nivo poverenja, i raspodela rezultata ^{[GUM] 6.2.3}. Koeficijent obuhvata je najčešće u opsegu 2 do 3, što u slučaju normalne raspodele daje nivo poverenja od 95,5 % do 99,7 %. ^{[GUM] 6.3.1} U slučaju malog stepena slobode standardne nesigurnosti, kao i raspodele koja nije normalna, za određivanje koeficijenta obuhvata treba koristiti stvarnu raspodelu kako bi se dobio tačan interval poverenja sa potrebnim nivoom poverenja. ^{[GUM] G.6.4, 6.3.2; [Kostić] 9.5} U slučaju [[t-raspodela|t-raspodele]] koeficijent obuhvata se može odrediti iz odgovarajuće veze između nivoa poverenja, stepena slobode i koeficijenta obuhvata. Videti [GUM] G.6.4, ili [Kostić] 9.5. ^{[GUM] G.6.4, 6.3.2; [Kostić] 9.5, 6.22} === Relativne standardne merne nesigurnosti === '''Relativna standardna merna nesigurnost''' ('''relativna standardna nesigurnost''') <big>u_''R''(''y'')</big>, je jednaka količniku merne nesigurnosti rezultata merenja, <big>u(''y'')</big>, i modula rezultata merenja, <big>|''y''|</big> ^{[GUM] J; [Kostić] 9.6}: <big>u_R(''y'') = u(''y'') / |''y''|</big>. Oznake relativnih standardnih nesigurnosti su ^{[Kostić] 9.6}: * <big>''u_R''</big>, relativna standardna nesigurnost * <big>''u_AR''</big>, relativna standardna nesigurnost tipa A * <big>''u_BR''</big>, relativna standardna nesigurnost tipa B * <big>''u_CR''</big>, relativna kombinovana standardna nesigurnost * <big>''U_R''</big>, relativna proširena nesigurnost. == Postupanje sa rezultatima čija raspodela nije normalna == U slučaju ravnomerne raspodele niza rezultata, dobra procena vrednosti veličine je aritmetička sredina niza rezultata korigovanih za sistematsku grešku. Standardna nesigurnost i njen stepen slobode, se računju kao uobičajena standardna devijacija aritmetičke sredine i njen stepen slobode. Razlog je što zbir tri, ili više, vrednosti sa ravnomernom raspodelom, koje su približno istih širina, ima približno normalnu raspodelu sa standardnom devijacijom koja je jednaka kombinovanoj standardnoj devijaciji komponentnih ravnomernih raspodela. ^{[GUM] 4.3.7, 4.4.5, C.3.2, G.2.2; [Kostić] 9.7, 6.23} U slučaju trougaone raspodele niza rezultata, dobra procena vrednosti veličine je takođe aritmetička sredina niza rezultata korigovanih za sistematsku grešku. Standardna nesigurnost i njen stepen slobode, se računaju kao uobičajena standardna devijacija aritmetičke sredine i njen stepen slobode. ^{[GUM] 4.4.6, C.3.2; [Kostić] 9.7, 6.24} U slučaju nesimetrične raspodele rezultata, dobra procena vrednosti veličine je vrednost pri kojoj raspodela rezultata, korigovanih za sistematsku grešku, ima maksimum. Standardna nesigurnost i njen stepen slobode, se računaju kao uobičajena standardna devijacija aritmetičke sredine i njen stepen slobode. ^{[Kostić] 9.7; [GUM] F.2.4.4, G.5.3} == Izražavanje standardne nesigurnosti nekorigovanog rezultata merenja == U [GUM] se preporučuje da rezultat merenja bude korigovana za sve značajne sistematske greške. Međutim, ima slučajeva kada može biti neekonomično, ili neizvodljivo, da se koriguje svaki rezultat merenja. Primer su merenja u proizvodnim procesima. ^{[GUM] 3.2.3, 3.2.4, F.2.4.5; [Handbook] 2.5.8.} U slučajevima kada je neopravdano vršiti korekciju svakog rezultata merenja, preporuka [GUM] je da se navode ^{[GUM] F.2.4.5}: * 1) nekorigovan rezultat merenja, <big>''y''</big> * 2) aritmetička sredina sabiraka korekcija za rezultate iz opsega od interesa <big>''ā''</big>, * 3) kombinovana standardna merna nesigurnost <big>''u_C''</big>, koja obuhvata sve standardne devijacije: * standardnu devijaciju koja potiče od usvajanja konstantne vrednosti sabirka korekcije <big>''ā''</big>, * standardnu devijaciju polaznog sabirka korekcije, * standardnu devijaciju nekorigovanog rezultata merenja. Kada je potrebno, iz takvog zapisa se može odrediti dobra procena vrednosti merene veličine koja je jednaka <big>''y + ā''</big>. Takođe, u zavisnosti od potrebnog nivoa poverenja, <big>''P''</big>, se može izračunati koeficijent obuhvata <big>''k''</big>, i zatim interval poverenja ^{[Kostić] 9.8}: <big>[(''y + ā'') − (''k • u_C''), (''y + ā'') + (''k • u_C'')]</big>. Rezultat merenja izražen u skladu sa prethodnim, omogućava korekciju, posle čega korigovana vrednost sa svojom standardnom nesigurnošću može da bude komponentna vrednost pri određivanju druge vrednosti i njene standardne nesigurnosti. ^{[Kostić] 9.8} == Izražavanje standardne nesigurnosti == Da bi se izbegla pogrešna tumačenja, brojčanu vrednost standardne nesigurnosti treba izraziti na jedan od tri dole navedena načina. Dati su primeri za etalon nominalne mase ''m_E'' = 100 g i kombinovane standardne nesigurnosti ''u_C'' = 0,35 mg. Radi skraćivanja se mogu izostaviti objašnjenja u zagradama ako su ona već navedena u dotičnom dokumentu. ^{[GUM] 7.2.2; [Kostić] 9.9} a) „''m_E'' = 100,019 47 g (kombinovane standardne nesigurnosti) ''u_C'' = 0,35 mg“ ^{[GUM] 7.2.2} b) „''m_E'' = 100,019 47 (35) g (U zagradi je data kombinovana standardna nesigurnost vrednosti veličine. Težina poslednje cifre nesigurnosti je jednaka težini poslednje cifre vrednosti veličine.)“ ^{[GUM] 7.2.2; [SI] 5.3.5} c) „''m_E'' = 100,019 47 (0,000 35) g (U zagradi je data kombinovana standardna nesigurnost vrednosti veličine. Nesigurnost i vrednost veličine su u istim jedinicama.)“ ^{[GUM] 7.2.2} Kada se navodi proširena nesigurnost ''U'', zapis treba da bude poput prethodno navedenog. Pored toga na odgovarajućem mestu u dokumentu, ili uz svako navođenje proširene nesigurnosti, treba navesti i sledeće dato primerom ^{[Kostić] 9.9; [GUM] 7.2.4}: „ ... (Proširena nesigurnost) ''U = k • u_C'', (koeficijent obuhvata) ''k'' = 2 za (nivo poverenja) ''P'' = 95 % (zasnovano na normalnoj raspodeli.)“. Ako se u dokumentu uz vrednosti veličina daju različiti koeficijenti obuhvata (npr. da bi se obezbedio potreban nivo poverenja) zapis treba da sadrži i sledeće dato primerom ^{[Kostić] 9.9; [GUM] 7.2.4}: „ ... (koeficijent obuhvata) ''k'' = 2,26 za (nivo poverenja) ''P'' = 95 % zasnovano na t-raspodeli sa (stepenom slobode) ''ν'' = 9 “. == Reference == * [GUM] ''BIPM, IEC, IFCC, ILAC, ISO, IUPAC, IUPAP, OIML; Evaluation of measurement data – Guide to the expression of uncertainty in measurement (JCGM 100:2008) (GUM 1995 with minor corrections); Joint Committee for Guides in Metrology, 2008. (Downloadable via Internet site of the [http://www.bipm.org/ BIPM].)'' * [Handbook] ''NIST, Sematech; NIST/SEMATECH e-Handbook of Statistical Methods; NIST, Sematech, August 2003. ([http://www.itl.nist.gov/div898/handbook/ The latest version] downloadable via Internet site of the USA National Institute of Standards and Technology.)'' * [IEC 17025] SZS; Opšti zahtevi za kompetentnost laboratorija za ispitivanje i laboratorija za etaloniranje (JUS ISO IEC 17025:2001); Savezni zavod za standardizaciju, [[Beograd]], 2001. * [ILAC] ''ILAC; Guidance for the Implementation of a Medical Laboratory Accreditation System (ILAC-G26:07/2012); International laboratory accreditation co-operation, 2012. (Downloadable via Internet site of the [http://ilac.org/ ILAC].)'' * [ILAC, OIML] ''ILAC, OIML; Guidelines for the determination of calibration intervals of measuring instruments (ILAC-G24:2007); International laboratory accreditation cooperation, International organization of legal metrology, 2007. (Downloadable via Internet site of the [http://ilac.org/ ILAC].)'' * [ISO 9001] ''ISO; Quality management systems – Requirements (ISO 9001:2008(E)); the International Organization for Standardization, 2008.'' * [ISO 10012] ''ISO; Measurement management systems – Requirements for measurement processes and measuring equipment (IS0 10012:2003); 2003.'' * [Kostić] Goran Kostić; Metrološki priručnik; Fileks, Leskovac, 2014. (Može se naručiti sa Internet strane [http://www.symmetry.rs/html/publikacije_i_napisi.html ''Symmetry''-ja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150401051348/http://www.symmetry.rs/html/publikacije_i_napisi.html |date=2015-04-01 }}.) * [NVLAP] ''V. R. White, D. F. Alderman, C. D. Faison, ed.; National voluntary laboratory accreditation program - Procedures and general requirements (NIST handbook 150); National Institute of Standards and Technology, USA, 2001. (Downloadable via Internet site of the [http://www.nist.gov NIST].)'' * [SI] ''BIPM; The International System of Units (SI) (8th edition); International Committee for Weights and Measures, 2006. (Downloadable via Internet site of the [http://www.bipm.org/ BIPM].)'' * [VIM] ''BIPM, IEC, IFCC, ILAC, ISO, IUPAC, IUPAP, OIML; International vocabulary of metrology — Basic and general concepts and associated terms (VIM) (JCGM 200:2012); Joint Committee for Guides in Metrology, 2012. (Downloadable via Internet site of the [http://www.bipm.org/ BIPM].)'' == Literatura == * ''BIPM, IEC, IFCC, ILAC, ISO, IUPAC, IUPAP, OIML; Evaluation of measurement data - An introduction to the “Guide to the expression of uncertainty in measurement” and related documents (JCGM 104:2009); Joint Committee for Guides in Metrology, 2009. (Downloadable via Internet site of the [http://www.bipm.org/ BIPM].)'' * ''BIPM, IEC, IFCC, ILAC, ISO, IUPAC, IUPAP, OIML; Evaluation of measurement data - Guide to the expression of uncertainty in measurement (JCGM 100:2008) (GUM 1995 with minor corrections); Joint Committee for Guides in Metrology, 2008. (Downloadable via Internet site of the [http://www.bipm.org/ BIPM].)'' * ''BIPM, IEC, IFCC, ILAC, ISO, IUPAC, IUPAP, OIML; Evaluation of measurement data - Supplement 1 to the “Guide to the expression of uncertainty in measurement” - Propagation of distributions using a Monte Carlo method (JCGM 101:2008); Joint Committee for Guides in Metrology, 2008. (Downloadable via Internet site of the [http://www.bipm.org/ BIPM].)'' * BIPM, IEC, IFCC, ILAC, ISO, IUPAC, IUPAP, OIML; Vrednovanje mjernih podataka - Upute za iskazivanje mjerne nesigurnosti (JCGM 100:2008) (GUM 1995 s manjim ispravcima); Državni zavod za mjeriteljstvo, Zagreb, 2009. (Može se preuzeti sa Internet strane [https://web.archive.org/web/20070606212730/http://www.dzm.hr/ Hrvatskog Državnog zavoda za mjeriteljstvo].) * ''Cox, Harris; Uncertainty evaluation (DEM-ES-011); National Physical Laboratory, Teddington, UK, 2006. (Downloadable via Internet site of the [http://www.npl.co.uk/ UK National Physical Laboratory].)'' * ''EA; Evaluation of the Uncertainty of Measurement in Calibration (EA-4/02 M: 2013); European co-operation for Accreditation, 2013. (Downloadable via Internet site of the [http://www.european-accreditation.org/ European co-operation for Accreditation].)'' * ''Eisenhauer; Degrees of Freedom; Teaching Statistics, Vol. 30, No. 3, 2008. (Downloadable via Internet site of the [http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1467-9639.2008.00324.x/pdf John Wiley & Sons, Ltd].)'' * ''Ferson, Kreinovich, Hajagos, Oberkampf, Ginzbur; Experimental Uncertainty Estimation and Statistics for Data Having Interval Uncertainty (SAND2007-0939); Sandia National Laboratories, Albuquerque and Livermore, USA, 2007. (Downloadable via Internet site of the [http://www.sandia.gov/ Sandia National Laboratories].)'' * ''Integrated Sciences Group; Estimating Type B Degrees of Freedom Equation; Integrated Sciences Group, Bakersfiel, USA, 2004. (Downloadable via Internet site of the [http://www.isgmax.com/ Integrated Sciences Group].)'' * [Kostić] Kostić; Metrološki priručnik; Fileks, Leskovac, 2014. (Može se naručiti sa Internet strane [http://www.symmetry.rs/html/publikacije_i_napisi.html ''Symmetry''-ja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150401051348/http://www.symmetry.rs/html/publikacije_i_napisi.html |date=2015-04-01 }}.) * ''NIST, Sematech; NIST/SEMATECH e-Handbook of Statistical Methods; NIST, Sematech. ([http://www.itl.nist.gov/div898/handbook/ The latest version] downloadable via Internet site of the USA National Institute of Standards and Technology.)'' * Perović; Račun izravnanja, teorija grešaka merenja, knjiga 1. (2. izdanje); „Naučna knjiga“ i Građevinski fakultet, Beograd, 1989. * Tasić, Živković; Osnovi metrologije; Savezni zavod za mere i dragocene metale, Beograd, 2000. * ''Taylor, Kuyatt; Guidlines for Evaluating and Expressing the Uncertainty of NIST Measurement Results (NIST Technical Note 1297); National Institute of Standards and Technology, USA, 1994. (Downloadable via Internet site of the [http://www.nist.gov/ USA National Institute of Standards and Technology].)'' [[Kategorija:Mjerenje]] 9vwvt1yopxu3o2a2yhou3gji7zpgcr2 0 669760 42716502 42693590 2026-11-05T17:25:57Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716502 wikitext text/x-wiki '''Metabolomika''' je naučna studija hemijskih procesa u kojima učestvuju [[metabolit]]i. Metabolomika je sistematsko izučavanje jedinstvenih hemijskih otisaka koji su specifčni za ćelijske procese. Ona je studija motaboličkih profila malih molekula.<ref>{{cite journal |first1=Bennett |last=Daviss |date=April 2005 |title=Growing pains for metabolomics |journal=The Scientist |volume=19 |issue=8 |pages=25–28 |url=http://www.the-scientist.com/article/display/15427/ |access-date=2014-03-17 |archive-date=2008-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081013014601/http://www.the-scientist.com/article/display/15427/ }}</ref> [[Metabolom]] je kolekcija svih metabolita u biološkoj ćeliji, tkivu, organu ili organizmu, koji su krajnji produkti ćelijskih procesa.<ref>{{cite journal |author=Jordan KW, Nordenstam J, Lauwers GY, Rothenberger DA, Alavi K, Garwood M, Cheng LL |title=Metabolomic characterization of human rectal adenocarcinoma with intact tissue magnetic resonance spectroscopy |journal=Diseases of the Colon & Rectum |volume=52 |issue=3 |pages=520–5 |date=March 2009 |pmid=19333056 |doi=10.1007/DCR.0b013e31819c9a2c |url= |pmc=2720561}}</ref> Dok celokupni podaci [[iRNK]] [[genska ekspresija|genske ekspresije]] i [[proteomika|proteomskih]] analiza ne sadrže potpunu informaciju o ćelijskim procesima, metabolički profil može da pruži trenutnu sliku ćelijske fiziologije. Jedan od izazova [[sistemska biologija|sistemske biologije]] i [[funkcionalna genomika|funkcionalne genomike]] je integracija [[proteomika|proteomske]], [[transkriptomika|transkriptomske]], i metabolomske informacije da bi se formirala kompletnija slika živih organizama. == Reference == {{Reflist|}} == Literatura == {{refbegin}} * {{Cite book |ref= harv|author=Tomita M, Nishioka T |year=2005 |title=Metabolomics: The Frontier of Systems Biology |url= https://archive.org/details/metabolomicsfron0000unse|publisher=Springer |isbn=4-431-25121-9}} * {{Cite book |ref= harv|first=Wolfram |last=Weckwerth |year=2006 |title=Metabolomics: Methods And Protocols (Methods in Molecular Biology) |publisher=Humana Press |isbn=1-588-29561-3 |oclc=493824826}} * {{cite journal | author = Fan TW, Lorkiewicz PK, Sellers K, Moseley HN, Higashi RM, Lane AN | title = Stable isotope-resolved metabolomics and applications for drug development | journal = Pharmacol. Ther. | volume = 133 | issue = 3 | pages = 366–91 |date=March 2012 | pmid = 22212615 | pmc = 3471671 | doi = 10.1016/j.pharmthera.2011.12.007 }} * {{cite journal | author = Ellis DI, Goodacre R | year = 2006 | title = Metabolic fingerprinting in disease diagnosis: biomedical applications of infrared and Raman spectroscopy | journal = Analyst | volume = 131 | issue = 8 | pages = 875–885 | doi = 10.1039/b602376m | pmid = 17028718 | url = http://dbkgroup.org/dave_files/AnalystMetabolicFingerprinting2006.pdf | bibcode = 2006Ana...131..875E }} * {{cite journal |author=Claudino WM, Quatronne A, Pestrim M, Biganzoli L, Bertini, Di Leo A |year=2007 |title=Metabolomics: Available results, current research projects in breast cancer, and future applications |journal=J Clin Oncol |url=http://lab.bcb.iastate.edu/projects/plantmetabolomics/ |doi=10.1200/JCO.2006.09.7550 |volume=25 |issue=19 |pages=2840–6 |pmid=17502626 |access-date=2014-03-17 |archive-date=2008-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080120072634/http://lab.bcb.iastate.edu/projects/plantmetabolomics/ |dead-url=yes }} * {{Cite journal |author=Ellis DI, Dunn WB, Griffin JL, Allwood JW, Goodacre R |year=2007 |title=Metabolic fingerprinting as a diagnostic tool |journal=Pharmacogenomics |volume=8 |issue=9 |pages=1243–1266 |url=http://dbkgroup.org/dave_files/Pharmacogenomics.pdf |doi=10.2217/14622416.8.9.1243 |pmid=17924839 }} * {{Cite journal |author=Bundy JG, Davey MP, Viant, MR |year=2009 |title=Environmental metabolomics: A critical review and future perspectives |journal=Metabolomics |volume=5 |pages=3–21 |url=http://www.springerlink.com/content/41706u15l55j36rl/ |doi=10.1007/s11306-008-0152-0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215222820/http://www.springerlink.com/content/41706u15l55j36rl/ |archive-date=2019-12-15 |access-date=2014-03-17 |url-status=dead }} * {{Cite journal |author=Kenneth Haug, Reza M. Salek, Pablo Conesa, Janna Hastings, Paula de Matos, Mark Rijnbeek, Tejasvi Mahendrakar, Mark Williams, Steffen Neumann, Philippe Rocca-Serra, Eamonn Maguire, Alejandra González-Beltrán, Susanna-Assunta Sansone, Julian L. Griffin and Christoph Steinbeck. |year=2013 |title=MetaboLights-- an open-access general-purpose repository for metabolomics studies and associated meta-data. |journal=Nucl. Acids Res. |volume=41 (D1) |pages=D781-D786 |url=http://nar.oxfordjournals.org/content/41/D1/D781 |doi=10.1093/nar/gks1004 }} {{refend}} == Vanjske veze == {{portal|Informatika}} * {{Dmoz|Science/Biology/Biochemistry_and_Molecular_Biology/Metabolism| Metabolism}} * [http://www.hmdb.ca HMDB] * [https://web.archive.org/web/20101228002337/http://metlin.scripps.edu/xcms/ METLIN] * [http://metlin.scripps.edu/xcms/ XCMS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101228002337/http://metlin.scripps.edu/xcms/ |date=2010-12-28 }} * [http://sourceforge.net/projects/lcmstats/ LCMStats] * [http://www.ebi.ac.uk/metabolights/ Metabolights] * [https://mapsengine.google.com/map/edit?mid=zeHBUH4JmjxQ.kGi4dtdA7z1o Global map of metabolomics labs] {{Genomika-lat}} {{Portal|Biologija|Medicina}} [[Kategorija:Metabolizam]] [[Kategorija:Sistemska biologija]] [[Kategorija:Bioinformatika]] [[Kategorija:Genomika]] o63lwc9zydq95ogmf82uw91pzi0bdga 0 998837 42716517 41894417 2026-11-05T17:46:11Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716517 wikitext text/x-wiki [[File:International Centre for Research on Cancer (IARC) Headquarters Exterior.jpg|thumb|upright]] '''Međunarodna agencija za istraživanje raka''' (''International Agency for Research on Cancer'', ''IARC'', {{lang-fr|CIRC}}) je međuvladina agencija koja je deo [[Svetska zdravstvena organizacija|Svetske zdravstvene organizacije]] [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]]. Njeno sedište je u [[Lion]]u, [[Francuska]]. Njena uloga je da sprovodi i koordinira istraživanja uzroka [[kancer]]a. Ona takođe sprovodi [[Epidemiologija|epidemiološke]] studije pojave [[kancer]]a širom sveta.<ref>{{Cite web |url=http://www-dep.iarc.fr/ |title=About Cancer Mondial |access-date=2017-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120217163455/http://www-dep.iarc.fr/ |archive-date=2012-02-17 |url-status=dead}}</ref> Ona održava seriju [[monografija]] o [[karcinogen]]im rizicima za ljude uzled mnoštva agenasa, smeša i izlaganja.<ref>[http://monographs.iarc.fr/ The IARC Monographs]</ref> Nakon njenog uspostavljanja, IARC je primila brojne zahteve za spiskovima poznatih i mogućih ljudskih karcinogena. Godine [[1970]], IARC savetodavni komitet je preporučio da ekspertne grupe pripreme sažet pregled karcinogenih hemikalija, i započeto je sa objavljivanjem serije monografija.<ref>{{cite web |url = http://monographs.iarc.fr/ENG/Preamble/CurrentPreamble.pdf |title = IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans |access-date = 2014-03-22 |archive-date = 2018-03-28 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180328180246/http://monographs.iarc.fr/ENG/Preamble/CurrentPreamble.pdf }}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{official website|http://www.iarc.fr}} [[Kategorija:Organizacije za borbu protiv raka]] [[Kategorija:Međunarodne zdravstvene organizacije]] [[Kategorija:Svetska zdravstvena organizacija]] q46sm9gg61n2ii956jf9dadabngxnrl 0 1218894 42716557 40944294 2026-11-05T19:10:05Z Atricapilus 6257 42716557 wikitext text/x-wiki {{Infookvir vozač F1 | Ime = Alan Jones | Slika = [[Datoteka:Alan Jones 1980.jpg|220px]] | Opis slike = | Datum rođenja = [[2. studenog]] [[1946.]] | Mjesto rođenja = {{flagicon|AUS}} [[Melbourne]], [[Victoria, Australija|Vic.]], [[Australija]] | Datum smrti = | Mjesto smrti = | Država = {{flag|Australija}} | Trajanje = [[1975.]] – [[1981.]]<br />[[1983.]]<br />[[1985.]] – [[1986.]] | Prva utrka = [[Velika nagrada Španjolske]] ([[1975.]]) | Prva pobjeda = [[Velika nagrada Austrije]] ([[1977.]]) | Zadnja pobjeda = {{nowrap|[[Velika nagrada Las Vegasa]] ([[1981.]])}} | Zadnja utrka = [[Velika nagrada Australije]] ([[1986.]]) | Momčad = 1975&nbsp;[[Hesketh Racing|Hesketh]]&nbsp;• 1975&nbsp;[[Embassy Hill|Hill]]&nbsp;• 1976&nbsp;[[Team Surtees|Surtees]]&nbsp;• 1977&nbsp;[[Shadow Racing Cars|Shadow]]&nbsp;• 1978–1981&nbsp;[[Williams F1|Williams]]&nbsp;• 1983&nbsp;[[Arrows]]&nbsp;• 1985–1986&nbsp;[[Lola Cars|Lola]]&nbsp; | Prvenstva = Prvak ([[1980.]]) | Utrke = 116 | Pobjede = 12 | Prvo sm = 6 | Najbrži krugovi = 13 | Podiji = 24 | Bodovi = 199 (206) }} '''Alan Stanley Jones''', MBE ([[Melbourne]], [[2. studenog]] [[1946]] – [[5. studenog]] [[2026.|2026]]) bio je [[Australija|australski]] vozač [[Formula 1|Formule 1]] i svjetski prvak iz [[1980.]] godine. Jones je bio drugi Australac koji je postao svjetski prvak u Formuli 1, nakon [[Jack Brabham|Jacka Brabhama]] te prvi svjetski prvak iz momčadi [[Williams F1|Williamsa]]. Jones je ujedno i posljednji Australac koji je osvojio [[Velika nagrada Australije|Veliku nagradu Australije]]. Sa svojim [[Williams FW07B]] bolidom, Jones je [[1980.]] godine pomeo konkurenciju koju su uglavnom sačinjavali [[Formula 5000]] bolidi. {{Commonscat|Alan Jones (racecar driver)}} {{Svjetski prvaci u Formuli 1}} {{Normativna kontrola}} {{Životni vijek|1946|2026|Jones, Alan}} [[Kategorija:Australijski vozači Formule 1]] [[Kategorija:Svjetski prvaci u Formuli 1]] [[Kategorija:Biografije, Melbourne]] pvk3196719pzp23bgivrpue9z0zyr7d 14 1227012 42716528 3830446 2026-11-05T18:11:54Z Marbletan 159118 ([[c:GR|GR]]) [[File:Propionic acid chemical structure.png]] → [[File:Propionic acid chemical structure.svg]] 42716528 wikitext text/x-wiki {{CategoryTOC}} {{kat}} [[Datoteka:Propionic acid chemical structure.svg|right|100px]] {{Commonscat|Propionic acids}} [[Kategorija:Karboksilne kiseline]] 7ia9j3ofvk9tenpa98px2hfq9xbunbf 0 1236325 42716507 42660941 2026-11-05T17:33:33Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716507 wikitext text/x-wiki {{Drugbox-lat | IUPAC_name = | image = Methoxsalen.svg | width = | alt = | image2 = | width2 = | alt2 = | imagename = | drug_name = Metokssalen | caption = <!-- Clinical data --> | tradename = Deltasoralen, Meladinine, Meloxine, Oxsoralen | Drugs.com = {{drugs.com-lat|monograph|Methoxsalen}} | MedlinePlus = | licence_EU = | licence_US = | DailyMedID = | pregnancy_AU = | pregnancy_US = | pregnancy_category= | legal_AU = | legal_CA = | legal_UK = | legal_US = | legal_status = | dependency_liability = | routes_of_administration = Oralno, topikalno <!-- Pharmacokinetic data --> | bioavailability = | protein_bound = | metabolism = | elimination_half-life = 2 h | excretion = Renalno <!-- Identifiers --> | CAS_number_Ref = {{cascite|correct|}} | CAS_number = 298-81-7 | CAS_supplemental = | ATCvet = | ATC_prefix = D05 | ATC_suffix = AD02 | ATC_supplemental = , {{ATC|D05|BA02}} | PubChem = 4114 | PubChemSubstance = 46506275 | IUPHAR_ligand = | DrugBank_Ref = {{drugbankcite|correct|drugbank}} | DrugBank = DB00553 | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID = 3971 | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | UNII = | KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} | KEGG = C01864 | ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEBI = 18358 | ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEMBL = 416 | synonyms = <!-- Chemical data --> |C=12 |H=8 |O=4 | molecular_weight = 216,190 | smiles = COC1=C2OC(=O)C=CC2=CC2=C1OC=C2 | StdInChI = 1S/C12H8O4/c1-14-12-10-8(4-5-15-10)6-7-2-3-9(13)16-11(7)12/h2-6H,1H3 | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChI_comment = | StdInChIKey = QXKHYNVANLEOEG-UHFFFAOYSA-N | StdStdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | density = | melting_point = 148 | melting_high = | melting_notes = | boiling_point = | boiling_notes = | solubility = | specific_rotation = | sec_combustion = }} '''Metokssalen''' je [[organsko jedinjenje]], koje sadrži 12 [[atom]]a [[ugljenik]]a i ima [[Molekulska masa|molekulsku masu]] od 216,190 [[Jedinica atomske mase|Da]].<ref>{{Cite pmid|21059682|noedit}}</ref><ref>{{cite pmid|18048412|noedit}}</ref> == Osobine == {| class="wikitable sortable" |- ! Osobina !! Vrednost |- | [[Vodonična veza|Broj akceptora vodonika]] || 3 |- | [[Vodonična veza|Broj donora vodonika]] || 0 |- | [[Geometrija molekula|Broj rotacionih veza]] || 1 |- | [[Particioni koeficijent]]<ref>{{cite doi/10.1021/jp980230o|noedit}}</ref> (''ALogP'') || 2,2 |- | [[Rastvorljivost]]<ref>{{cite pmid|11749573|noedit}}</ref> (''logS'', log(''mol/L'')) || -3,0 |- | [[Polarna površina molekula|Polarna površina]]<ref>{{cite pmid|11020286|noedit}}</ref> (''PSA'', [[Angstrem (jedinica)|Ų]]) || 48,7 |} == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin}} * {{GoodmanGilman10th}} * {{FoyePrinciplesMedChem6th}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Portal-lat|Medicina|Hemija}} {{Commonscat-lat|Methoxsalen}} * [https://web.archive.org/web/20140328010824/http://www.drugbank.ca/drugs/DB00553 Methoxsalen] [[Kategorija:Hemoterapijski agensi]] [[Kategorija:Fotosenzitivni agensi]] [[Kategorija:Furanokumarini]] [[Kategorija:Fenolni etri]] iwmgv5zk13j5ro8djr0norh30rmp5zx 0 1236668 42716534 42284007 2026-11-05T18:20:52Z Marbletan 159118 4-AcO-DMT structure.svg 42716534 wikitext text/x-wiki {{Drugbox-lat | verifiedrevid = 447612407 | IUPAC_name = 3-[2-(Dimetilamino)etil]-1''H''-indol-4-il acetat | image = 4-AcO-DMT structure.svg | width = 200 | image2 = O-Acetylpsilocin.png | width2 = <!--Clinical data--> | tradename = | legal_CA = Nije konntrolisana supst. | legal_US = <br />Nije kontrolisana supst. | legal_status = <br />Može se smatrati nelegalim ako je namenjen ljudskoj upotrebi | routes_of_administration = Oralno, IV, intranazalno, rektalno <!--Identifiers--> | CAS_number_Ref = {{cascite|correct|}} | CAS_number = 92292-84-7 | ATC_prefix = none | ATC_suffix = | PubChem = 15429212 | IUPHAR_ligand = | ChEMBL_Ref = | ChEMBL = | DrugBank_Ref = | DrugBank = | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID = 21106357 <!--Chemical data--> | C=14 | H=18 | N=2 | O=2 | molecular_weight = 246,3049 g/mol | smiles = CC(=O)Oc2cccc1ncc(CCN(C)C)c12 | InChI = 1/C14H18N2O2/c1-10(17)18-13-6-4-5-12-14(13)11(9-15-12)7-8-16(2)3/h4-6,9,15H,7-8H2,1-3H3 | InChIKey = RTLRUOSYLFOFHV-UHFFFAOYAA | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChI = 1S/C14H18N2O2/c1-10(17)18-13-6-4-5-12-14(13)11(9-15-12)7-8-16(2)3/h4-6,9,15H,7-8H2,1-3H3 | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChIKey = RTLRUOSYLFOFHV-UHFFFAOYSA-N | synonyms = 4-acetoksi-''N,N''-dimetiltriptamin, 3-(2'-dimetilaminoetil)-4-acetoksi-indol<ref name="Esters of Indoles">{{ cite patent | country = US | number = 3075992 | status = patent | title = Esters of indoles | inventor = Hofmann A, Troxler F | assign1 = Sandoz Ltd. }}</ref> | melting_point = 172 | melting_high = 173 }} '''''O''-Acetilpsilocin''' (''Psilacetin'', ''4-Acetoksi-DMT'', ''4-AcO-DMT'') je sintetički napravljen [[psihoaktivni lek]]. On može da bude potencijalno korisna alternativa [[psilocibin]]a za farmakološke studije, jer su oba molekula [[prolek]]ovi [[psilocin]]a.<ref name="Nichols 1999 935–938">{{cite journal|last=Nichols|first=David|coauthors=Fescas, Stewart|title=Improvements to the Synthesis of Psilocybin and a Facile Method for Preparing the O-Acetyl Prodrug of Psilocin|journal=Synthesis|year=1999|issue= 6|pages=935–938|url=http://www.erowid.org/archive/rhodium/pdf/nichols/nichols-psilocin.pdf|accessdate = 2012-01-17|publisher=Thieme|location=Stuttgart · New York|format=PDF}}</ref> Postoji mnoštvo dokaza da se dejstvo ''O''-acetilpsilocina znatno razlikuje od psilocibina i psilocina.<ref name="erowid1">http://www.erowid.org/experiences/subs/exp_4AcODMT.shtml</ref> == Reference == {{Reflist}} == Vanjske veze == {{Portal-lat|Medicina|Hemija}} * [http://www.erowid.org/references/refs_view.php?ID=6535/ Improvements to the Synthesis of Psilocybin and a Facile Method for Preparing the ''O''-Acetyl Prodrug of Psilocin] * [http://isomerdesign.com/PiHKAL/explore.php?domain=pk&id=5370 4-AcO-DMT information at IsomerDesign.com] * [http://www.erowid.org/chemicals/4_acetoxy_dmt/4_acetoxy_dmt.shtml Erowid 4-Acetoxy-DMT Vault] * [http://www.erowid.org/archive/rhodium/pdf/psilocin.esters.pdf "Esters of Indoles" US Patent # 3,075,992] {{Triptamini-lat}} {{Serotonergici-lat}} [[Kategorija:Alkaloidi]] [[Kategorija:Mikotoksini]] [[Kategorija:Psihodelični triptamini]] [[Kategorija:Enteogeni]] [[Kategorija:Agonisti serotoninskog receptora]] [[Kategorija:Acetatni estri]] [[Kategorija:Prolekovi]] [[Kategorija:Dizajnirane droge]] 1wjlqf981qz5eumwyqouat35vyphkr4 0 1264992 42716506 42486872 2026-11-05T17:30:52Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716506 wikitext text/x-wiki {{chembox-lat | Verifiedfields = | verifiedrevid = 406858995 | Name = '''Metilacetilen''' | ImageFile = propyne.png | ImageSize = 120px | ImageName = Methylacetylene | ImageFile1 = Propyne3D.png | ImageSize1 = 180px | IUPACName = Propin | OtherNames = Metilacetilee<br />Metil acetilen | Section1 = {{Chembox Identifiers-lat | CASNo = 74-99-7 | CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEMBL = 116902 | SMILES = CC#C }} | Section2 = {{Chembox Properties-lat | Formula = C₃H₄ | MolarMass = 40,0639 g/mol | Density = 0,53 g/cm³ | MeltingPtC = -102.7 | BoilingPtC = -23.2 }} }} '''Metilacetilen''' (''propin'') je [[alkin]] sa [[hemijska formula|hemijskom formulom]] CH₃C≡CH. On je komponenta [[MAPP gas]]a, zajedno sa njegovim [[izomer]]om [[propadien]]om (alenom), koji je korišten za [[gasno zavarivanje]]. Za razliku od [[acetilen]]a, metilacetilen se može bezbedno [[kondenzacija|kondenzovati]].<ref name=Ullmann>Peter Pässler, Werner Hefner, Klaus Buckl, Helmut Meinass, Andreas Meiswinkel, Hans-Jũrgen Wernicke, Günter Ebersberg, Richard Müller, Jürgen Bässler, Hartmut Behringer, Dieter Mayer, "Acetylene" in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry Wiley-VCH, Weinheim, 2007. 10.1002/14356007.a01 097.pub2</ref> == Produkcija i ravnoteža sa propadienom == Metil acetilen postoji u ravnoteži sa [[propadien]]om, smeša metilacetilena i propadiena se naziva MAPD: :H₃CC&equiv;CH {{unicode|⇌}} H₂C=C=CH₂, K_eq = 0,22 (270&nbsp;°C), 0,1 K (5&nbsp;°C) MAPD se proizvodi kao nusproizvod, čestno nepoželjan, pri [[Krekovanje (hemija)|krekovanju]] [[propan]]a da bi se formirao [[propen]], koji je važna sirovina u [[hemijska industrija|hemijskoj industriji]].<ref name=Ullmann/> MAPD ometa [[Zigler-Nata katalizator|katalitičku]] [[polimerizacija|polimerizaciju]] propena. == Reference == {{reflist|2}} == Vanjske veze == {{Portal-lat|Hemija}} * [https://web.archive.org/web/20170803214200/http://webbook.nist.gov/cgi/cbook.cgi?ID=C74997 NIST Chemistry WebBook page for propyne] * [http://www.la.dlr.de/ra/sart/publications/pdf/esa02-2004.pdf German Aerospace Center] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060110171612/http://www.la.dlr.de/ra/sart/publications/pdf/esa02-2004.pdf |date=2006-01-10 }} * [http://www.novachem.com/ProductServices/docs/CrudePropylene_MSDS_EN.pdf Nova Chemicals] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928144135/http://www.novachem.com/ProductServices/docs/CrudePropylene_MSDS_EN.pdf |date=2007-09-28 }} * [http://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0392.html CDC - NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards] {{Alkini-lat}} [[Kategorija:Alkini]] [[Kategorija:Gasovita goriva]] [[Kategorija:Raketna goriva]] ofns0rnuquzulembpg3dl9dm8n1ouvi 0 1266107 42716478 42654133 2026-11-05T15:56:36Z Marbletan 159118 ([[c:GR|GR]]) [[File:2-Acetyl-1-pyrroline.png]] → [[File:2-Acetyl-1-pyrroline.svg]] 42716478 wikitext text/x-wiki {{Chembox-lat | Watchedfields = | verifiedrevid = | Name = 2-Acetil-1-pirolin | ImageFile = 2-Acetyl-1-pyrroline.svg | ImageSize = | ImageAlt = | ImageCaption = | ImageFile1 = | ImageSize1 = | ImageAlt1 = | ImageCaption1 = | ImageFile2 = | ImageSize2 = | ImageAlt2 = | ImageCaption2 = | ImageFile3 = | ImageSize3 = | ImageAlt3 = | ImageCaption3 = | ImageFile4 = | ImageSize4 = | ImageAlt4 = | ImageCaption4 = | ImageFileL1 = | ImageFileL1_Ref = {{chemboximage|correct|}} | ImageSizeL1 = | ImageAltL1 = | ImageCaptionL1 = | ImageFileR1 = | ImageFileR1_Ref = {{chemboximage|correct|}} | ImageSizeR1 = | ImageAltR1 = | ImageCaptionR1 = | ImageFileL2 = | ImageFileL2_Ref = {{chemboximage|correct|}} | ImageSizeL2 = | ImageAltL2 = | ImageCaptionL2 = | ImageFileR2 = | ImageFileR2_Ref = {{chemboximage|correct|}} | ImageSizeR2 = | ImageAltR2 = | ImageCaptionR2 = | IUPACName = | IUPACName_hidden = yes | SystematicName = | OtherNames = | Section1 = {{Chembox Identifiers-lat | Abbreviations = | CASNo = 85213-22-5 | CASNo_Comment = | CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | CASNos = | CASOther = | PubChem = 522834 | PubChem_Ref = {{Pubchemcite|correct|Pubchem}} | PubChem_Comment = | PubChem5 = | PubChem5_Comment = | PubChemOther = | ChemSpiderID = 456071 | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID_Comment = | ChemSpiderID5 = | ChemSpiderIDOther = | EINECS = | EC-number = | EINECSCASNO = | UNNumber = | UNII = IGC0W6LY94 | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | DrugBank = | KEGG = | KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} | MeSHName = | ChEBI = 67125 | ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEMBL = | ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | RTECS = | ATCvet = | ATCCode_prefix = | ATCCode_suffix = | ATC_Supplemental = | SMILES = CC(=O)C1=NCCC1 | InChI = 1S/C6H9NO/c1-5(8)6-3-2-4-7-6/h2-4H2,1H3 | StdInChI = 1S/C6H9NO/c1-5(8)6-3-2-4-7-6/h2-4H2,1H3 | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChIKey = DQBQWWSFRPLIAX-UHFFFAOYSA-N | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | Beilstein = | Gmelin = | 3DMet = }} | Section2 = {{Chembox Properties-lat |C=6 |H=9 |N=1 |O=1 | MolarMass = 111,142 | Appearance = | Density = | MeltingPt = | Melting_notes = | BoilingPt = | Boiling_notes = | LogP = | VaporPressure = | HenryConstant = | AtmosphericOHRateConstant = | pKa = | pKb = | Solubility = | SolubleOther = | Solvent = | Sheet Resistance = | Methacrylate Equiv Wt = | Bulk Conductivity = }} | Section3 = {{Chembox Structure-lat | CrystalStruct = | Coordination = | MolShape = }} | Section4 = {{Chembox Thermochemistry-lat | DeltaHc = | DeltaHf = | Entropy = | HeatCapacity = }} | Section5 = {{Chembox Pharmacology-lat | AdminRoutes = | Bioavail = | Metabolism = | HalfLife = | ProteinBound = | Excretion = | Legal_status = | Legal_US = | Legal_UK = | Legal_AU = | Legal_CA = | PregCat = | PregCat_AU = | PregCat_US = }} | Section6 = {{Chembox Explosive-lat | ShockSens = | FrictionSens = | ExplosiveV = | REFactor = }} | Section7 = {{Chembox Hazards-lat | ExternalMSDS = | EUClass = | EUIndex = | MainHazards = | NFPA-H = | NFPA-F = | NFPA-R = | NFPA-O = | RPhrases = | SPhrases = | RSPhrases = | FlashPt = | Autoignition = | ExploLimits = | LD50 = | PEL = }} | Section8 = {{Chembox Related-lat | OtherAnions = | OtherCations = | OtherFunctn = | Function = | OtherCpds = }} }} '''2-Acetil-1-pirolin''' je [[organsko jedinjenje]], koje sadrži 6 [[atom]]a [[ugljenik]]a i ima [[Molekulska masa|molekulsku masu]] od 111,142 [[Jedinica atomske mase|''Da'']]. == Osobine == {| class="wikitable sortable" |- ! Osobina !! Vrednost |- | [[Vodonična veza|Broj akceptora vodonika]] || 2 |- | [[Vodonična veza|Broj donora vodonika]] || 0 |- | [[Geometrija molekula|Broj rotacionih veza]] || 1 |- | [[Particioni koeficijent]]<ref>{{cite doi/10.1021/jp980230o|noedit}}</ref> (''ALogP'') || 0,3 |- | [[Rastvorljivost]]<ref>{{cite pmid|11749573|noedit}}</ref> (''logS'', log(''mol/L'')) || -1,1 |- | [[Polarna površina molekula|Polarna površina]]<ref>{{cite pmid|11020286|noedit}}</ref> (''PSA'', [[Ангстрем (јединица)|''Å''²]]) || 29,4 |} == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin}} * {{Clayden1st}} * {{March6th}} * {{Katritzky2nd}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Portal-lat|Hemija}} {{Commonscat-lat|2-Acetyl-1-pyrroline}} * [http://www.drugbank.ca/drugs/ 2-Acetyl-1-pyrroline] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180905220825/https://www.drugbank.ca/drugs |date=2018-09-05 }} [[Kategorija:Ketoni]] [[Kategorija:Pirolini]] [[Kategorija:Ukusi]] h71sdlfgnmdty7afdzv0p7vtt00px31 0 1267061 42716479 42307010 2026-11-05T16:00:22Z Marbletan 159118 ([[c:GR|GR]]) [[File:Arsole.png]] → [[File:Arsole.svg]] 42716479 wikitext text/x-wiki {{Chembox-lat | Watchedfields = | verifiedrevid = | Name = Arsol | ImageFile = | ImageSize = | ImageAlt = | ImageCaption = | ImageFile1 = | ImageSize1 = | ImageAlt1 = | ImageCaption1 = | ImageFile2 = | ImageSize2 = | ImageAlt2 = | ImageCaption2 = | ImageFile3 = | ImageSize3 = | ImageAlt3 = | ImageCaption3 = | ImageFile4 = | ImageSize4 = | ImageAlt4 = | ImageCaption4 = | ImageFileL1 = Arsole.svg | ImageFileL1_Ref = {{chemboximage|correct|}} | ImageSizeL1 = | ImageAltL1 = | ImageCaptionL1 = | ImageFileR1 = Arsole-Spartan-MP2-3D-balls-B.png | ImageFileR1_Ref = {{chemboximage|correct|}} | ImageSizeR1 = | ImageAltR1 = | ImageCaptionR1 = | ImageFileL2 = | ImageFileL2_Ref = {{chemboximage|correct|}} | ImageSizeL2 = | ImageAltL2 = | ImageCaptionL2 = | ImageFileR2 = | ImageFileR2_Ref = {{chemboximage|correct|}} | ImageSizeR2 = | ImageAltR2 = | ImageCaptionR2 = | IUPACName = | IUPACName_hidden = yes | SystematicName = | OtherNames = | Section1 = {{Chembox Identifiers-lat | Abbreviations = | CASNo = 287-77-4 | CASNo_Comment = | CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | CASNos = | CASOther = | PubChem = | PubChem_Ref = {{Pubchemcite|correct|Pubchem}} | PubChem_Comment = | PubChem5 = | PubChem5_Comment = | PubChemOther = | ChemSpiderID = 16787685 | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID_Comment = | ChemSpiderID5 = | ChemSpiderIDOther = | EINECS = | EC-number = | EINECSCASNO = | UNNumber = | UNII = | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | DrugBank = | KEGG = | KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} | MeSHName = | ChEBI = 33131 | ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEMBL = | ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | RTECS = | ATCvet = | ATCCode_prefix = | ATCCode_suffix = | ATC_Supplemental = | SMILES = c1cc[asH]c1 | InChI = InChI=1S/C4H5As/c1-2-4-5-3-1/h1-5H | StdInChI = 1S/C4H5As/c1-2-4-5-3-1/h1-5H | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChIKey = NXHAKHHKDBVHPV-UHFFFAOYSA-N | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | Beilstein = | Gmelin = | 3DMet = }} | Section2 = {{Chembox Properties-lat |C=4 |H=5 |As=1 | MolarMass = 128,004 | Appearance = | Density = | MeltingPt = | Melting_notes = | BoilingPt = | Boiling_notes = | LogP = | VaporPressure = | HenryConstant = | AtmosphericOHRateConstant = | pKa = | pKb = | Solubility = | SolubleOther = | Solvent = | Sheet Resistance = | Methacrylate Equiv Wt = | Bulk Conductivity = }} | Section3 = {{Chembox Structure-lat | CrystalStruct = | Coordination = | MolShape = }} | Section4 = {{Chembox Thermochemistry-lat | DeltaHc = | DeltaHf = | Entropy = | HeatCapacity = }} | Section5 = {{Chembox Pharmacology-lat | AdminRoutes = | Bioavail = | Metabolism = | HalfLife = | ProteinBound = | Excretion = | Legal_status = | Legal_US = | Legal_UK = | Legal_AU = | Legal_CA = | PregCat = | PregCat_AU = | PregCat_US = }} | Section6 = {{Chembox Explosive-lat | ShockSens = | FrictionSens = | ExplosiveV = | REFactor = }} | Section7 = {{Chembox Hazards-lat | ExternalMSDS = | EUClass = | EUIndex = | MainHazards = | NFPA-H = | NFPA-F = | NFPA-R = | NFPA-O = | RPhrases = | SPhrases = | RSPhrases = | FlashPt = | Autoignition = | ExploLimits = | LD50 = | PEL = }} | Section8 = {{Chembox Related-lat | OtherAnions = | OtherCations = | OtherFunctn = | Function = | OtherCpds = }} }} '''Arsol''' je [[organsko jedinjenje]], koje sadrži 4 [[atom]]a [[ugljenik]]a i ima [[Molekulska masa|molekulsku masu]] od 128,004 [[Jedinica atomske mase|''Da'']]. == Osobine == {| class="wikitable sortable" |- ! Osobina !! Vrednost |- | [[Vodonična veza|Broj akceptora vodonika]] || 0 |- | [[Vodonična veza|Broj donora vodonika]] || 0 |- | [[Geometrija molekula|Broj rotacionih veza]] || 0 |- | [[Particioni koeficijent]]<ref>{{cite doi/10.1021/jp980230o|noedit}}</ref> (''ALogP'') || 2,5 |- | [[Rastvorljivost]]<ref>{{cite pmid|11749573|noedit}}</ref> (''logS'', log(''mol/L'')) || 0,3 |- | [[Polarna površina molekula|Polarna površina]]<ref>{{cite pmid|11020286|noedit}}</ref> (''PSA'', [[Ангстрем (јединица)|''Å''²]]) || 0,0 |} == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin}} * {{Clayden1st}} * {{March6th}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Portal-lat|Hemija}} {{Commonscat-lat|Arsole}} * {{PubChemInCheKey|NXHAKHHKDBVHPV-UHFFFAOYSA-N|Arsole}} [[Kategorija:Heterociklična jedinjenja arsena]] kk5ddh0y4xg1nq51cs2fxk2efeld2s6 0 1267457 42716706 42307190 2026-11-06T01:46:45Z Innerstream 161472 42716706 wikitext text/x-wiki {{Chembox-lat | Watchedfields = | verifiedrevid = | Name = Blatelahinon | ImageFile = Blattellaquinone.svg | ImageSize = | ImageAlt = | ImageCaption = | ImageFile1 = | ImageSize1 = | ImageAlt1 = | ImageCaption1 = | ImageFile2 = | ImageSize2 = | ImageAlt2 = | ImageCaption2 = | ImageFile3 = | ImageSize3 = | ImageAlt3 = | ImageCaption3 = | ImageFile4 = | ImageSize4 = | ImageAlt4 = | ImageCaption4 = | ImageFileL1 = | ImageFileL1_Ref = {{chemboximage|correct|}} | ImageSizeL1 = | ImageAltL1 = | ImageCaptionL1 = | ImageFileR1 = | ImageFileR1_Ref = {{chemboximage|correct|}} | ImageSizeR1 = | ImageAltR1 = | ImageCaptionR1 = | ImageFileL2 = | ImageFileL2_Ref = {{chemboximage|correct|}} | ImageSizeL2 = | ImageAltL2 = | ImageCaptionL2 = | ImageFileR2 = | ImageFileR2_Ref = {{chemboximage|correct|}} | ImageSizeR2 = | ImageAltR2 = | ImageCaptionR2 = | IUPACName = | IUPACName_hidden = yes | SystematicName = | OtherNames = | Section1 = {{Chembox Identifiers-lat | Abbreviations = | CASNo = 849762-24-9 | CASNo_Comment = | CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | CASNos = | CASOther = | PubChem = | PubChem_Ref = {{Pubchemcite|correct|Pubchem}} | PubChem_Comment = | PubChem5 = | PubChem5_Comment = | PubChemOther = | ChemSpiderID = 9553964 | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID_Comment = | ChemSpiderID5 = | ChemSpiderIDOther = | EINECS = | EC-number = | EINECSCASNO = | UNNumber = | UNII = | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | DrugBank = | KEGG = | KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} | MeSHName = | ChEBI = | ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEMBL = | ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | RTECS = | ATCvet = | ATCCode_prefix = | ATCCode_suffix = | ATC_Supplemental = | SMILES = CC(C)CC(=O)OCC1=CC(=O)C=CC1=O | InChI = 1/C12H14O4/c1-8(2)5-12(15)16-7-9-6-10(13)3-4-11(9)14/h3-4,6,8H,5,7H2,1-2H3 | StdInChI = 1S/C12H14O4/c1-8(2)5-12(15)16-7-9-6-10(13)3-4-11(9)14/h3-4,6,8H,5,7H2,1-2H3 | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChIKey = JVMUMZYOAWLJQW-UHFFFAOYSA-N | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | Beilstein = | Gmelin = | 3DMet = }} | Section2 = {{Chembox Properties-lat |C=12 |H=14 |O=4 | MolarMass = 222,237 | Appearance = | Density = | MeltingPt = | Melting_notes = | BoilingPt = | Boiling_notes = | LogP = | VaporPressure = | HenryConstant = | AtmosphericOHRateConstant = | pKa = | pKb = | Solubility = | SolubleOther = | Solvent = | Sheet Resistance = | Methacrylate Equiv Wt = | Bulk Conductivity = }} | Section3 = {{Chembox Structure-lat | CrystalStruct = | Coordination = | MolShape = }} | Section4 = {{Chembox Thermochemistry-lat | DeltaHc = | DeltaHf = | Entropy = | HeatCapacity = }} | Section5 = {{Chembox Pharmacology-lat | AdminRoutes = | Bioavail = | Metabolism = | HalfLife = | ProteinBound = | Excretion = | Legal_status = | Legal_US = | Legal_UK = | Legal_AU = | Legal_CA = | PregCat = | PregCat_AU = | PregCat_US = }} | Section6 = {{Chembox Explosive-lat | ShockSens = | FrictionSens = | ExplosiveV = | REFactor = }} | Section7 = {{Chembox Hazards-lat | ExternalMSDS = | EUClass = | EUIndex = | MainHazards = | NFPA-H = | NFPA-F = | NFPA-R = | NFPA-O = | RPhrases = | SPhrases = | RSPhrases = | FlashPt = | Autoignition = | ExploLimits = | LD50 = | PEL = }} | Section8 = {{Chembox Related-lat | OtherAnions = | OtherCations = | OtherFunctn = | Function = | OtherCpds = }} }} '''Blatelahinon''' je [[organsko jedinjenje]], koje sadrži 12 [[atom]]a [[ugljenik]]a i ima [[Molekulska masa|molekulsku masu]] od 222,237 [[Jedinica atomske mase|''Da'']]. == Osobine == {| class="wikitable sortable" |- ! Osobina !! Vrednost |- | [[Vodonična veza|Broj akceptora vodonika]] || 4 |- | [[Vodonična veza|Broj donora vodonika]] || 0 |- | [[Geometrija molekula|Broj rotacionih veza]] || 5 |- | [[Particioni koeficijent]]<ref>{{cite doi/10.1021/jp980230o|noedit}}</ref> (''ALogP'') || 1,8 |- | [[Rastvorljivost]]<ref>{{cite pmid|11749573|noedit}}</ref> (''logS'', log(''mol/L'')) || -2,5 |- | [[Polarna površina molekula|Polarna površina]]<ref>{{cite pmid|11020286|noedit}}</ref> (''PSA'', [[Ангстрем (јединица)|''Å''²]]) || 60,4 |} == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin}} * {{Clayden1st}} * {{March6th}} * {{Katritzky2nd}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Portal-lat|Hemija}} {{Commonscat-lat|Blattellaquinone}} * {{PubChemInCheKey|JVMUMZYOAWLJQW-UHFFFAOYSA-N|Blattellaquinone}} [[Kategorija:Karboksilatni estri]] [[Kategorija:Ketoni]] [[Kategorija:Benzohinolini]] bztwba5nssi6j4rmzwye09zsdynscbf 0 1273922 42716710 42300343 2026-11-06T01:55:32Z Innerstream 161472 42716710 wikitext text/x-wiki {{Chembox-lat | Watchedfields = | verifiedrevid = | Name = Sulfohinovoza | ImageFile = Sulfoquinovose.svg | ImageSize = | ImageAlt = | ImageCaption = | ImageFile1 = | ImageSize1 = | ImageAlt1 = | ImageCaption1 = | ImageFile2 = | ImageSize2 = | ImageAlt2 = | ImageCaption2 = | ImageFile3 = | ImageSize3 = | ImageAlt3 = | ImageCaption3 = | ImageFile4 = | ImageSize4 = | ImageAlt4 = | ImageCaption4 = | ImageFileL1 = | ImageFileL1_Ref = {{chemboximage|correct|}} | ImageSizeL1 = | ImageAltL1 = | ImageCaptionL1 = | ImageFileR1 = | ImageFileR1_Ref = {{chemboximage|correct|}} | ImageSizeR1 = | ImageAltR1 = | ImageCaptionR1 = | ImageFileL2 = | ImageFileL2_Ref = {{chemboximage|correct|}} | ImageSizeL2 = | ImageAltL2 = | ImageCaptionL2 = | ImageFileR2 = | ImageFileR2_Ref = {{chemboximage|correct|}} | ImageSizeR2 = | ImageAltR2 = | ImageCaptionR2 = | IUPACName = | IUPACName_hidden = yes | SystematicName = | OtherNames = | Section1 = {{Chembox Identifiers-lat | Abbreviations = | CASNo = 3458-06-8 | CASNo_Comment = | CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | CASNos = | CASOther = | PubChem = 10880539 | PubChem_Ref = {{Pubchemcite|correct|Pubchem}} | PubChem_Comment = | PubChem5 = | PubChem5_Comment = | PubChemOther = | ChemSpiderID = 9055808 | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID_Comment = | ChemSpiderID5 = | ChemSpiderIDOther = | EINECS = | EC-number = | EINECSCASNO = | UNNumber = | UNII = | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | DrugBank = | KEGG = | KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} | MeSHName = | ChEBI = | ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEMBL = | ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | RTECS = | ATCvet = | ATCCode_prefix = | ATCCode_suffix = | ATC_Supplemental = | SMILES = OC1O[C@H](CS(=O)(=O)O)[C@@H](O)[C@H](O)[C@H]1O | InChI = | StdInChI = 1S/C6H12O8S/c7-3-2(1-15(11,12)13)14-6(10)5(9)4(3)8/h2-10H,1H2,(H,11,12,13)/t2-,3-,4+,5-,6?/m1/s1 | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChIKey = QFBWOLBPVQLZEH-GASJEMHNSA-N | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | Beilstein = | Gmelin = | 3DMet = }} | Section2 = {{Chembox Properties-lat |C=6 |H=12 |O=8 |S=1 | MolarMass = 244,220 | Appearance = | Density = | MeltingPt = | Melting_notes = | BoilingPt = | Boiling_notes = | LogP = | VaporPressure = | HenryConstant = | AtmosphericOHRateConstant = | pKa = | pKb = | Solubility = | SolubleOther = | Solvent = | Sheet Resistance = | Methacrylate Equiv Wt = | Bulk Conductivity = }} | Section3 = {{Chembox Structure-lat | CrystalStruct = | Coordination = | MolShape = }} | Section4 = {{Chembox Thermochemistry-lat | DeltaHc = | DeltaHf = | Entropy = | HeatCapacity = }} | Section5 = {{Chembox Pharmacology-lat | AdminRoutes = | Bioavail = | Metabolism = | HalfLife = | ProteinBound = | Excretion = | Legal_status = | Legal_US = | Legal_UK = | Legal_AU = | Legal_CA = | PregCat = | PregCat_AU = | PregCat_US = }} | Section6 = {{Chembox Explosive-lat | ShockSens = | FrictionSens = | ExplosiveV = | REFactor = }} | Section7 = {{Chembox Hazards-lat | ExternalMSDS = | EUClass = | EUIndex = | MainHazards = | NFPA-H = | NFPA-F = | NFPA-R = | NFPA-O = | RPhrases = | SPhrases = | RSPhrases = | FlashPt = | Autoignition = | ExploLimits = | LD50 = | PEL = }} | Section8 = {{Chembox Related-lat | OtherAnions = | OtherCations = | OtherFunctn = | Function = | OtherCpds = }} }} '''Sulfohinovoza''' je [[organsko jedinjenje]], koje sadrži 6 [[atom]]a [[ugljenik]]a i ima [[Molekulska masa|molekulsku masu]] od 244,220 [[Jedinica atomske mase|''Da'']]. == Osobine == {| class="wikitable sortable" |- ! Osobina !! Vrednost |- | [[Vodonična veza|Broj akceptora vodonika]] || 8 |- | [[Vodonična veza|Broj donora vodonika]] || 5 |- | [[Geometrija molekula|Broj rotacionih veza]] || 2 |- | [[Particioni koeficijent]]<ref>{{cite doi/10.1021/jp980230o|noedit}}</ref> (''ALogP'') || -2,6 |- | [[Rastvorljivost]]<ref>{{cite pmid|11749573|noedit}}</ref> (''logS'', log(''mol/L'')) || 0,1 |- | [[Polarna površina molekula|Polarna površina]]<ref>{{cite pmid|11020286|noedit}}</ref> (''PSA'', [[Ангстрем (јединица)|''Å''²]]) || 152,9 |} == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin}} * {{Clayden1st}} * {{March6th}} * {{Katritzky2nd}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Portal-lat|Hemija}} {{Commonscat-lat|Sulfoquinovose}} * {{PubChemInCheKey|QFBWOLBPVQLZEH-GASJEMHNSA-N|Sulfoquinovose}} [[Kategorija:Alkoholi]] [[Kategorija:Sulfoni]] [[Kategorija:Sulfonske kiseline]] [[Kategorija:Tetrahidropiridini]] 13pwnr8hvmh7gwujnj2xg0yel9uxxg3 0 1353525 42716487 42693556 2026-11-05T16:36:23Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716487 wikitext text/x-wiki {{PBB|geneid=2847}} '''{{PAGENAME}}''', takođe poznat kao '''MCH₁''', je jedan od ljudskih [[melanin-koncentrirajući hormonski receptor|melanin-koncentrirajućih hormonskih receptora]].<ref name="entrez">{{cite web| title = Entrez Gene: MCHR1 melanin-concentrating hormone receptor 1| url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez?Db=gene&Cmd=ShowDetailView&TermToSearch=2847| accessdate = | archive-url = https://web.archive.org/web/20161227135619/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gene?Db=gene&Cmd=ShowDetailView&TermToSearch=2847| archive-date = 2016-12-27| url-status = dead }}</ref> <!-- The PBB_Summary template is automatically maintained by Protein Box Bot. See Template:PBB_Controls to Stop updates. --> {{PBB Summary | section_title = | summary_text = Protein kodiran ovim genom je član [[G protein spregnuti receptori|G protein-spregnuti receptor]] familije 1. On je integralni protein membrane plazme koji vezuje [[Melanin koncentrirajući hormon|melanin-koncentrirajući hormon]]. Ovaj receptor može da inhibira [[Ciklični adenozin monofosfat|cAMP]] akumulaciju, i da stimuliše intracelularni kalcijum fluks. Smatra se da on učestvuje u neuronalnoj regulaciju konzumacije hrane. Mada je strukturno sličan sa [[somatostatin receptor]]ima, ovaj protein ne vezuje [[somatostatin]].<ref name="entrez" /> }} == Funkcija == MCH₁ ima brojne funkcije, u koje se ubrajaju regulacija apetita,<ref name="pmid17655875">{{cite journal |author=Luthin DR |title=Anti-obesity effects of small molecule melanin-concentrating hormone receptor 1 (MCHR1) antagonists |journal=Life Sciences |volume=81 |issue=6 |pages=423–40 |date=July 2007 |pmid=17655875 |doi=10.1016/j.lfs.2007.05.029 |url=https://archive.org/details/sim_life-sciences_2007-07-19_81_6/page/n5}}</ref><ref name="pmid18393860">{{cite journal |author=Rivera G, Bocanegra-García V, Galiano S, Cirauqui N, Ceras J, Pérez S, Aldana I, Monge A |title=Melanin-concentrating hormone receptor 1 antagonists: a new perspective for the pharmacologic treatment of obesity |journal=Current Medicinal Chemistry |volume=15 |issue=10 |pages=1025–43 |year=2008 |pmid=18393860 |doi= 10.2174/092986708784049621|url=}}</ref> kao i posredovanje stresa, strepnje i depresije.<ref name="pmid12885269">{{cite journal |author=Hervieu G |title=Melanin-concentrating hormone functions in the nervous system: food intake and stress |journal=Expert Opinion on Therapeutic Targets |volume=7 |issue=4 |pages=495–511 |date=August 2003 |pmid=12885269 |doi=10.1517/14728222.7.4.495 |url=}}</ref><ref name="pmid16999451">{{cite journal |author=Shimazaki T, Yoshimizu T, Chaki S |title=Melanin-concentrating hormone MCH1 receptor antagonists: a potential new approach to the treatment of depression and anxiety disorders |journal=CNS Drugs |volume=20 |issue=10 |pages=801–11 |year=2006 |pmid=16999451 |doi= |url=}}</ref><ref name="pmid16548771">{{cite journal |author=Hervieu GJ |title=Further insights into the neurobiology of melanin-concentrating hormone in energy and mood balances |journal=Expert Opinion on Therapeutic Targets |volume=10 |issue=2 |pages=211–29 |date=April 2006 |pmid=16548771 |doi=10.1517/14728222.10.2.211 |url=}}</ref><ref name="pmid16205780">{{cite journal |author=Smith DG, Davis RJ, Rorick-Kehn L, Morin M, Witkin JM, McKinzie DL, Nomikos GG, Gehlert DR |title=Melanin-concentrating hormone-1 receptor modulates neuroendocrine, behavioral, and corticolimbic neurochemical stress responses in mice |journal=Neuropsychopharmacology : Official Publication of the American College of Neuropsychopharmacology |volume=31 |issue=6 |pages=1135–45 |date=June 2006 |pmid=16205780 |doi=10.1038/sj.npp.1300913 |url=}}</ref><ref name="pmid16934771">{{cite journal |author=Roy M, David N, Cueva M, Giorgetti M |title=A study of the involvement of melanin-concentrating hormone receptor 1 (MCHR1) in murine models of depression |journal=Biological Psychiatry |volume=61 |issue=2 |pages=174–80 |date=January 2007 |pmid=16934771 |doi=10.1016/j.biopsych.2006.03.076 |url=https://archive.org/details/sim_biological-psychiatry_2007-01-15_61_2/page/n49}}</ref><ref name="pmid18227983">{{cite journal |author=Saito Y, Nagasaki H |title=The melanin-concentrating hormone system and its physiological functions |journal=Results and Problems in Cell Differentiation |volume=46 |issue= |pages=159–79 |year=2008 |pmid=18227983 |doi=10.1007/400_2007_052 |url=}}</ref> == Selektivni Ligandi == === Agonisti === * [[Melanin koncentrirajući hormon]] (MCH) * S-36057 - modifikovani MCH 6-13 fragment zamenjen sa 3-jodotirozinom na N-terminusu putem dioksioktanoil linkera. Koristi se kao ¹²⁵I [[izotopski obeležen|radioligand]] za MCH₁ mapiranje ''in vivo''.<ref name="pmid11375253">{{cite journal |author=Audinot V, Lahaye C, Suply T, Beauverger P, Rodriguez M, Galizzi JP, Fauchère JL, Boutin JA |title=[125I]-S36057: a new and highly potent radioligand for the melanin-concentrating hormone receptor |journal=British Journal of Pharmacology |volume=133 |issue=3 |pages=371–8 |date=June 2001 |pmid=11375253 |pmc=1572795 |doi=10.1038/sj.bjp.0704085 |url=https://archive.org/details/sim_british-journal-of-pharmacology_2001-06_133_3/page/371}}</ref><ref name="pmid19540226">{{cite journal |author=Able SL, Ivarsson M, Fish RL, Clarke TL, McCourt C, Duckworth JM, Napier C, Katugampola SD |title=Localisation of melanin-concentrating hormone receptor 1 in rat brain and evidence that sleep parameters are not altered despite high central receptor occupancy |journal=European Journal of Pharmacology |volume= 616|issue= 1-3|pages= 101–6|date=June 2009 |pmid=19540226 |doi=10.1016/j.ejphar.2009.06.009 |url=}}</ref> === Antagonisti === * ATC-0065 * [[ATC-0175]]<ref name="pmid16614734">{{cite journal |author=Chaki S, Yamaguchi J, Yamada H, Thomsen W, Tran TA, Semple G, Sekiguchi Y |title=ATC0175: an orally active melanin-concentrating hormone receptor 1 antagonist for the potential treatment of depression and anxiety |journal=CNS Drug Reviews |volume=11 |issue=4 |pages=341–52 |year=2005 |pmid=16614734 |doi= |url=}}</ref> * [[GW-803,430]]<ref name="pmid19182070">{{cite journal |author=Gehlert DR, Rasmussen K, Shaw J, Li X, Ardayfio P, Craft L, Coskun T, Zhang HY, Chen Y, Witkin JM |title=Preclinical evaluation of melanin-concentrating hormone receptor 1 antagonism for the treatment of obesity and depression |journal=The Journal of Pharmacology and Experimental Therapeutics |volume=329 |issue=2 |pages=429–38 |date=May 2009 |pmid=19182070 |doi=10.1124/jpet.108.143362 |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-pharmacology-and-experimental-therapeutics_2009-05_329_2/page/429}}</ref> * [[NGD-4715]] * [[SNAP-7941]]<ref name="pmid12783607">{{cite journal |author=Doggrell SA |title=Does the melanin-concentrating hormone antagonist SNAP-7941 deserve 3As? |journal=Expert Opinion on Investigational Drugs |volume=12 |issue=6 |pages=1035–8 |date=June 2003 |pmid=12783607 |doi=10.1517/13543784.12.6.1035 |url=}}</ref> * [[SNAP-94847]]<ref name="pmid17237257">{{cite journal |author=David DJ, Klemenhagen KC, Holick KA, Saxe MD, Mendez I, Santarelli L, Craig DA, Zhong H, Swanson CJ, Hegde LG, Ping XI, Dong D, Marzabadi MR, Gerald CP, Hen R |title=Efficacy of the MCHR1 antagonist N-[3-(1[4-(3,4-difluorophenoxy)phenyl]methyl}}(4-piperidyl))-4-methylphenyl]-2-methylpropanamide (SNAP 94847) in mouse models of anxiety and depression following acute and chronic administration is independent of hippocampal neurogenesis |journal=The Journal of Pharmacology and Experimental Therapeutics |volume=321 |issue=1 |pages=237–48 |date=April 2007 |pmid=17237257 |doi=10.1124/jpet.106.109678 |url=}}</ref> * T-226,296<ref name="pmid11909603">{{cite journal |author=Takekawa S, Asami A, Ishihara Y, Terauchi J, Kato K, Shimomura Y, Mori M, Murakoshi H, Kato K, Suzuki N, Nishimura O, Fujino M |title=T-226296: a novel, orally active and selective melanin-concentrating hormone receptor antagonist |journal=European Journal of Pharmacology |volume=438 |issue=3 |pages=129–35 |date=March 2002 |pmid=11909603 |doi= 10.1016/S0014-2999(02)01314-6|url=}}</ref> == Povezano == * [[Melanin-koncentrirajući hormonski receptor]] == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin | 2}} {{PBB Further reading | citations = *{{cite journal | author=Kolakowski LF, Jung BP, Nguyen T, ''et al.'' |title=Characterization of a human gene related to genes encoding somatostatin receptors. |journal=FEBS Lett. |volume=398 |issue= 2-3 |pages= 253–8 |year= 1997 |pmid= 8977118 |doi=10.1016/S0014-5793(96)01160-X }} *{{cite journal | author=Chambers J, Ames RS, Bergsma D, ''et al.'' |title=Melanin-concentrating hormone is the cognate ligand for the orphan G-protein-coupled receptor SLC-1. | url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1999-07-15_400_6741/page/260 |journal=Nature |volume=400 |issue= 6741 |pages= 261–5 |year= 1999 |pmid= 10421367 |doi= 10.1038/22313 }} *{{cite journal | author=Saito Y, Nothacker HP, Wang Z, ''et al.'' |title=Molecular characterization of the melanin-concentrating-hormone receptor. | url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1999-07-15_400_6741/page/264 |journal=Nature |volume=400 |issue= 6741 |pages= 265–9 |year= 1999 |pmid= 10421368 |doi= 10.1038/22321 }} *{{cite journal | author=Shimomura Y, Mori M, Sugo T, ''et al.'' |title=Isolation and identification of melanin-concentrating hormone as the endogenous ligand of the SLC-1 receptor. | url=https://archive.org/details/biochemical-and-biophysical-research-comms_1999-08-11_261_3/page/622 |journal=Biochem. Biophys. Res. Commun. |volume=261 |issue= 3 |pages= 622–6 |year= 1999 |pmid= 10441476 |doi= 10.1006/bbrc.1999.1104 }} *{{cite journal | author=Dunham I, Shimizu N, Roe BA, ''et al.'' |title=The DNA sequence of human chromosome 22. | url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1999-12-02_402_6761/page/488 |journal=Nature |volume=402 |issue= 6761 |pages= 489–95 |year= 1999 |pmid= 10591208 |doi= 10.1038/990031 }} *{{cite journal | author=Macdonald D, Murgolo N, Zhang R, ''et al.'' |title=Molecular characterization of the melanin-concentrating hormone/receptor complex: identification of critical residues involved in binding and activation. |journal=Mol. Pharmacol. |volume=58 |issue= 1 |pages= 217–25 |year= 2000 |pmid= 10860944 |doi= }} *{{cite journal | author=An S, Cutler G, Zhao JJ, ''et al.'' |title=Identification and characterization of a melanin-concentrating hormone receptor. | url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2001-06-19_98_13/page/7576 |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume=98 |issue= 13 |pages= 7576–81 |year= 2001 |pmid= 11416225 |doi= 10.1073/pnas.131200698 | pmc=34710 }} *{{cite journal | author=Bednarek MA, Feighner SD, Hreniuk DL, ''et al.'' |title=Short segment of human melanin-concentrating hormone that is sufficient for full activation of human melanin-concentrating hormone receptors 1 and 2. |journal=Biochemistry |volume=40 |issue= 31 |pages= 9379–86 |year= 2001 |pmid= 11478907 |doi=10.1021/bi010867p }} *{{cite journal | author=Bednarek MA, Tan C, Hreniuk DL, ''et al.'' |title=Synthesis and biological evaluation in vitro of a selective, high potency peptide agonist of human melanin-concentrating hormone action at human melanin-concentrating hormone receptor 1. | url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2002-04-19_277_16/page/13820 |journal=J. Biol. Chem. |volume=277 |issue= 16 |pages= 13821–6 |year= 2002 |pmid= 11839762 |doi= 10.1074/jbc.M200563200 }} *{{cite journal | author=Audinot V, Lahaye C, Suply T, ''et al.'' |title=SVK14 cells express an MCH binding site different from the MCH1 or MCH2 receptor. | url=https://archive.org/details/biochemical-and-biophysical-research-comms_2002-07-26_295_4/page/841 |journal=Biochem. Biophys. Res. Commun. |volume=295 |issue= 4 |pages= 841–8 |year= 2002 |pmid= 12127971 |doi=10.1016/S0006-291X(02)00763-5 }} *{{cite journal | author=Hoogduijn MJ, Ancans J, Suzuki I, ''et al.'' |title=Melanin-concentrating hormone and its receptor are expressed and functional in human skin. | url=https://archive.org/details/biochemical-and-biophysical-research-comms_2002-08-23_296_3/page/698 |journal=Biochem. Biophys. Res. Commun. |volume=296 |issue= 3 |pages= 698–701 |year= 2002 |pmid= 12176038 |doi=10.1016/S0006-291X(02)00932-4 }} *{{cite journal | author=Bächner D, Kreienkamp HJ, Richter D |title=MIZIP, a highly conserved, vertebrate specific melanin-concentrating hormone receptor 1 interacting zinc-finger protein. |journal=FEBS Lett. |volume=526 |issue= 1-3 |pages= 124–8 |year= 2002 |pmid= 12208518 |doi=10.1016/S0014-5793(02)03115-0 }} *{{cite journal | author=Verlaet M, Adamantidis A, Coumans B, ''et al.'' |title=Human immune cells express ppMCH mRNA and functional MCHR1 receptor. |journal=FEBS Lett. |volume=527 |issue= 1-3 |pages= 205–10 |year= 2002 |pmid= 12220661 |doi=10.1016/S0014-5793(02)03232-5 }} *{{cite journal | author=Strausberg RL, Feingold EA, Grouse LH, ''et al.'' |title=Generation and initial analysis of more than 15,000 full-length human and mouse cDNA sequences. |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume=99 |issue= 26 |pages= 16899–903 |year= 2003 |pmid= 12477932 |doi= 10.1073/pnas.242603899 | pmc=139241 }} *{{cite journal | author=Logan DW, Bryson-Richardson RJ, Pagán KE, ''et al.'' |title=The structure and evolution of the melanocortin and MCH receptors in fish and mammals. |journal=Genomics |volume=81 |issue= 2 |pages= 184–91 |year= 2003 |pmid= 12620396 |doi=10.1016/S0888-7543(02)00037-X }} *{{cite journal | author=Pissios P, Trombly DJ, Tzameli I, Maratos-Flier E |title=Melanin-concentrating hormone receptor 1 activates extracellular signal-regulated kinase and synergizes with G(s)-coupled pathways. |journal=Endocrinology |volume=144 |issue= 8 |pages= 3514–23 |year= 2003 |pmid= 12865333 |doi=10.1210/en.2002-0004 }} *{{cite journal |author= Gottumukkala RV, Waterman EA, Herd LM, ''et al.'' |title= Autoantibodies in vitiligo patients recognize multiple domains of the melanin-concentrating hormone receptor. |url= https://archive.org/details/sim_journal-of-investigative-dermatology_2003-10_121_4/page/765 |journal= J. Invest. Dermatol. |volume= 121 |issue= 4 |pages= 765–70 |year= 2003 |pmid= 14632194 |doi= 10.1046/j.1523-1747.2003.12494.x }} *{{cite journal | author=Gibson WT, Pissios P, Trombly DJ, ''et al.'' |title=Melanin-concentrating hormone receptor mutations and human obesity: functional analysis. |journal=Obes. Res. |volume=12 |issue= 5 |pages= 743–9 |year= 2004 |pmid= 15166293 |doi=10.1038/oby.2004.89 }} *{{cite journal | author=Hawes BE, Green B, O'Neill K, ''et al.'' |title=Identification and characterization of single-nucleotide polymorphisms in MCH-R1 and MCH-R2. |journal=Obes. Res. |volume=12 |issue= 8 |pages= 1327–34 |year= 2004 |pmid= 15340116 |doi=10.1038/oby.2004.167 }} *{{cite journal | author=Collins JE, Wright CL, Edwards CA, ''et al.'' |title=A genome annotation-driven approach to cloning the human ORFeome. |journal=Genome Biol. |volume=5 |issue= 10 |pages= R84 |year= 2005 |pmid= 15461802 |doi= 10.1186/gb-2004-5-10-r84 | pmc=545604 }} *{{cite web | url = http://www.iuphar-db.org/GPCR/ReceptorDisplayForward?receptorID=2998 | title = Melanin-Concentrating Hormone Receptors: MCH₁ | accessdate = | author = | authorlink = | date = | format = | work = IUPHAR Database of Receptors and Ion Channels | publisher = International Union of Basic and Clinical Pharmacology | pages = | language = | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160303192909/http://www.iuphar-db.org/GPCR/ReceptorDisplayForward?receptorID=2998 | archivedate = 2016-03-03 | quote = | url-status = dead }} }} {{refend}} {{-}} {{G protein spregnuti receptori-lat}} {{Neuropeptidni ligandi-lat}} [[Kategorija:G protein spregnuti receptori]] 6pmwideuiurnql5lra90o9nkbd72rv1 0 1367486 42716575 42518853 2026-11-05T19:55:56Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716575 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Mildenau | izvorni_naziv = ''Mildenau'' | slika = Liesel 05-09-2010 Kirche Mildenau.jpg | opis_slike = Mildenau | gradska_zastava = | grb = Wappen_Mildenau.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Saksonija]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 3.679<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 116 | aglomeracija = | površina = 31,7 | gšir = 50.59972 | gduž = 13.06889 | nadmorska_visina = 515 | registarska_oznaka = ERZ | pozivni_broj = 03733 | poštanski_kod = 09456 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.gemeinde-mildenau.de/ www.gemeinde-mildenau.de] | gradonačelnik = ''Konrad Vogel'' | stranka = CDU | ije = da }} '''Mildenau''' ({{jez-nem|Mildenau}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Saksonija]]. Jedno je od 69 opštinskih središta okruga [[Okrug Ercgebirge|Ercgebirge]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 3.679 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 14521400. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Mildenau in ERZ.png|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Ercgebirge]] Mildenau se nalazi u saveznoj državi [[Saksonija]] u okrugu Ercgebirge. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 515 metara. Površina opštine iznosi 31,7&nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 3.679 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 116 stanovnika/km². == Međunarodna saradnja == <div style="width:30%"> {{partnerstvo_gradova_zaglavlje}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Paide]]|[[Estonija]]|partnerstvo|[[1992]]}} {{partnerstvo_gradova_podnožje|Izvor<ref>[http://www.rgre.de/rgre-partnerschaften/?dt_orgname=Mildenau&dt_plz=&dt_einwohnerzahl_min=&dt_einwohnerzahl_max=&dt_bundesland=&aus_orgname=&aus_plz=&aus_land=&aus_kontinent=&partner_seit_von=&partner_seit_bis=&partner_form=&submit=Suche Savjet opština i regiona Evrope - Pregled međuopštinske saradnje], Pristupljeno 30. 6. 2010.</ref>}} </div> == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{portal|Nemačka}} {{Commonscat|Mildenau}} * [https://web.archive.org/web/20140108122643/http://www.gemeinde-mildenau.de/ Zvanični sajt opštine] {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Ercgebirge}} 5tzdf2hylvgkitk7zx7gj3b0js96d0c 0 1407850 42716468 42715836 2026-11-05T15:16:28Z نوفاك اتشمان 11942 fix 42716468 wikitext text/x-wiki {{slično}} {{Infokutija filozof | ime = Mihailo Đurić | datum_rođenja = [[22. august]] [[1925]]. | mkesto_rođenja = [[Šabac]], [[Kraljevina Jugoslavija]] | datum_smrti = {{dda|2011|11|25|1925|8|22|df=y}} | mkesto_smrti = [[Beograd]], [[Srbija]] }} '''Mihailo Đurić''' ([[Šabac]], [[22. avgust]] [[1925]] – [[Beograd]], [[25. novembar]] [[2011]]<ref>[http://www.politika.rs/rubrike/Kultura/Preminuo-akademik-Mihailo-Duric.lt.html Preminuo akademik Mihailo Đurić („Politika“, 28. novembar 2011)], Pristupljeno 13. 4. 2013.</ref>) je bio jedan od najvećih srpskih [[filozofija|filozofa]] i [[sociologija|sociologa]], profesor [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]] [[Univerzitet u Beogradu|Univerziteta u Beogradu]] i član [[Srpska akademija nauka i umetnosti|SANU]]. Istakao se knjigama i člancima na srpskom i nemačkom jeziku pisanim takozvanim „[[Beogradski stil|beogradskim stilom]]“. Posebno je poznat po radovima o [[Niče]]u i [[Hajdeger]]u. Predavao je na mnogim fakultetima, naučnim skupovima i seminarima u Srbiji i u svetu. == Do 1973. == Mihailo Đurić je rođen [[22. avgust]]a [[1925]]. godine u [[Šabac|Šapcu]], od oca Stevana, sudije, i majke Milice rođ. Despotović, učiteljice. Osnovnu školu i gimnaziju učio je u raznim mestima službovanja svog oca. Studirao je [[prava|pravo]], [[Filozofija|filozofiju]] i [[Klasična filologija|klasičnu filologiju]] u [[Beograd]]u. Doktorirao je [[1954]]. na Pravnom fakultetu s tezom ''Ideja prirodnog prava kod grčkih sofista''. Iste godine je izabran za asistenta na Pravnom fakultetu, na kome je prošao kroz sva univerzitetska zvanja (docent [[1957]], vanredni profesor [[1964]], redovni profesor [[1969]]). Predavao je Istoriju političkih teorija, Opštu sociologiju i Metodologiju društvenih nauka. == Progon i zatvor == Mihailo Đurić je udaljen sa Univerziteta, sudski gonjen i osuđen na dve godine strogog zatvora (odležao 9 meseci) 1973. godine zbog govora održanog 18. marta 1971. u vezi sa ustavnim amandmanima (kasnije objavljenom u [[Anali Pravnog fakulteta u Beogradu|Analima Pravnog fakulteta u Beogradu]] pod naslovom „Smišljene smutnje“) i članka „Kamen razdora“ objavljenom u časopisu Umetnost 27-28 za 1971. godinu. * „Smišljene smutnje“, izlaganje na sastanku Sekcije udruženja univerzitetskih nastavnika održanom 18. marta 1971. godine na Pravnom famultetu u Beogradu objavljeno u listu Student 10-71, potom u časopisu Anali Pravnog fakulteta u Beogradu 3/1971, str. 230'233, koji je odmah sudski zabranjen. * „Kamen razdora“, Umetnost 27-28 (1971), str. 186 - 187 U prvom članku Đurić upozorava da je Jugoslavija već praktično razbijena amandmanima od 1971. godine, da je nacionalizam uveliko zahvatio zemlju i da Srbi ovim razbijanjem imaju da izgube naročito mnogo zbog svog prisustva u drugim republikama. Ističući da Jugoslavija postaje samo geografski pojam, na čijem se tlu pod maskom doslednog razvijanja ravnopravnosti između naroda, uspostavlja nekoliko nezavisnih, čak i međusobno suprostavljenih nacionalnih država, prof. Đurić [[1971]]. godine je govorio: ::''Treba odmah reći da predložena ustavna promena iz osnova menja karakter dosadašnje državne zajednice jugoslovenskih naroda. Ili tačnije: tom promenom se, u stvari, odbacuje sama ideja jedne takve državne zajednice. Ukoliko nešto još i ostaje od nje, to je samo zato da bismo u sledećoj, takozvanoj drugoj fazi promene imali šta da privedemo kraju''.<ref name="Smutnje" >{{cite journal|last=Đurić|first=Mihailo|title=Smišljene smutnje|journal=Anali pravnog fakulteta u Beogradu|year=1971|volume=3|pages=230-233|issn=0003-2565}}</ref> U „Kamenu razdora“, zajedno sa mnogobrojim javnim ličnostima, Đurić osuđuje rušenje [[Petar II Petrović Njegoš|Njegoševe]] grobne kapele na [[Lovćen]]u koje su tadašnje crnogorske vlasti preduzele. Mnogobrojne javne ličnosti iz zemlje i sveta (među kojima i nemački filozof [[Ernst Bloh]]) su protestovale protiv sudskog procesa. == Posle 1974. godine == Od [[1974]]. do [[1989]]. Đurić je bio naučni savetnik u Institutu društvenih nauka u Beogradu. U isto vreme deluje kao gostujući profesor filozofije na univerzitetima u [[Beč]]u, [[Zapadni Berlin|Zapadnom Berlinu]] i [[Augsburg]]u, a drži predavanja i na mnogim drugim nemačkim i austrijskim univerzitetima. [[1989]]. godine biva rehabilitovan i vraća se na Pravni fakultet. Od [[1981]]. do [[1991]]. bio je direktor internacionalnih seminara o Ničeovoj filozofiji u Međuuniverzitetskom centru u Dubrovniku, zajedno sa profesorom [[Jozef Simon|Jozefom Simonom]] iz Bona kao kodirektorom. Od [[1985]]. do smrti je predsednik Naučnog veća Instituta za filozofiju Filozofskog fakulteta u Beogradu. Mihailo Đurić je učestvovao na mnogim filozofskim skupovima u zemlji i inostranstvu. Pored mnogih rasprava i članaka objavljenih u raznim domaćim i stranim časopisima i zbornicima, objavio je 12 knjiga i priredio 7 zbornika. Pokretač je i glavni urednik časopisa ''[[Filozofski godišnjak]]'', koji od [[1988]]. izlazi kao glasnik Instituta za filozofiju Filozofskog fakulteta u Beogradu. Dobitnik je Oktobarske nagrade grada Beograda za [[1990]]. godinu. Član je [[Srpska akademija nauka i umetnosti|Srpske akademije nauka i umetnosti]] u Beogradu i [[Evropska akademija nauka i umetnosti|Evropske akademije nauka i umetnosti]] u [[Salcburg]]u. Izdavačko preduzeće [[Službeni glasnik]] iz Beograda izdalo je ''Izabrana dela'' Mihaila Đurića u dvanaest knjiga. Umro je 26. novembra 2011. u Beogradu. == Glavni radovi na srpskom jeziku == * ''Ideja prirodnog prava kod grčkih sofista'', [[1954]]. * ''Humanizam kao politički ideal : ogled o grčkoj kulturi'', [[1968]]. * ''Problemi sociološkog metoda'', [[1962]]. * ''Sociologija Maksa Vebera'', [[1964]]. * ''Iskustvo razlike: suočavanja s vremenom'', [[1994]] . * ''Stihija savremenosti'', [[1997]]. * ''Niče i metafizika'', [[1984]]. * ''Putevi ka Ničeu: prilozi filozofiji budućnosti'', [[1992]]. * ''Izazov nihilizma'', [[1986]]. * ''O potrebi filozofije danas: filozofija između Istoka i Zapada'', [[1999]]. * ''Poreklo i budućnost Evrope'', [[2001]]. * ''Krhko ljudsko dobro: aktuelnost Aristotelove praktičke filozofije'', [[2002]]. == Glavne knjige na nemačkom jeziku == * ''Mythos, Wissenschaft, Ideologie: ein Problemaufriss'', [[Amsterdam]] [[1979]]. * ''Nietzsche and die Metaphysik'', Berlin [[1985]]. * ''Kunst und Wissenschaft bei Nietzsche'', Würzburg, [[1986]]. * ''Nietzsches Begirff der Philosophie'', Würzburg, [[1990]]. * ''Die Serbische Philosophie heute'', München, [[1993]]. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [http://www.rastko.org.rs/filosofija/mdjuric-niceova_zaostavstina_c.html „Ničeova pozna zaostavština“, članak-predgovor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303190826/http://www.rastko.org.rs/filosofija/mdjuric-niceova_zaostavstina_c.html |date=2016-03-03 }} * [http://www.sanu.ac.rs/Clanstvo/IstClan.aspx?arg=905, Biografija na sajtu SANU] * [http://www.politika.rs/rubrike/Kultura/Visoko-priznanje-filozofu-Mihailu-Duricu.sr.html Visoko priznanje Mihailu Đuriću („Politika“, 19. jun 2009)] * [http://www.audioifotoarhiv.com/gosti%20sajta/MihailoDjuric.html audio zapis emisije „Glasnije“, emitovane 2. decembra 2000. godine na Radio Beogradu 2] * [http://www.politika.rs/rubrike/Kultura/Prust-i-violina-u-Zabeli.sr.html Prust i violina u Zabeli („Politika“, 30. novembar 2011)] {{Lifetime|1925|2011|Đurić, Mihailo}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Srpski filozofi]] [[Kategorija:Srpski sociolozi]] [[Kategorija:Akademici SANU]] [[Kategorija:Biografije, Šabac]] [[Kategorija:Jugoslavenski disidenti]] [[Kategorija:Politički zatvorenici]] 6bkos1b0o5ta68azzdlno0lh6auapbb 0 1407939 42716681 42327414 2026-11-06T00:33:47Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716681 wikitext text/x-wiki {{Infobox brain | Name = Cerebralni korteks | Latin = Cortex cerebri | GraySubject = | GrayPage = | Image = Brainmaps-macaque-hippocampus.jpg | Width = 250 | Caption = Cerebralni korteks je spoljašnji slog<br />prikazan tamno ljubičastom bojom. | Image2 = NeuronGolgi.png | Caption2 = [[Goldžijev metod|Golgi-obojeni]] neuroni u korteksu. | IsPartOf = Telencefalon | Components = | Artery = | Vein = | Acronym = | BrainInfoType = | BrainInfoNumber = | MeshName = | MeshNumber = | NeuroLex = Cerebral cortex | NeuroLexID = birnlex_1494 | Dorlands = | DorlandsID = }} '''Cerebralni korteks''' je spoljašnji sloj strukture [[Nervno tkivo|nervnog tkiva]] [[cerebrum]]a ([[mozak|mozga]]), kod [[čovek]]a i drugih [[sisari|sisara]]. On pokriva cerebrum, i podeljen je u dva korteksa duž [[sagitalna ravan|sagitalne ravni]], koji pokrivaju levu i desnu [[cerebralna hemisfera|cerabralnu hemisferu]]. [[Medijalna longitudinalna fisura]] je dubok urez koji razdvaja dve hemisfere. Cerebralni kortek igra ključnu ulogu u [[memorija|memoriji]], [[pažnja|pažnji]], [[percepcija|perceptualnoj]] [[svest]]i, [[misao|mislima]], [[jezik]]u, i [[svest]]i. [[Neokorteks]] je glavni deo korteksa, koji se sastoji od šest horizontalnih slojeva, svaki sa različitim sastavom u pogledu [[neuron]]a i njihove povezanosti. Ljudski cerebralni korteks je 2 do 4 mm debeo.<ref>{{Cite book | last1 = Kandel | first1 = Eric R. | first2 = James H. | last2 = Schwartz | first3 = Thomas M. | last3 = Jessell | title = Principles of Neural Science Fourth Edition | url = https://archive.org/details/isbn_9780838577011 | location = United State of America | publisher = McGraw-Hill | year= 2000 | page = [https://archive.org/details/isbn_9780838577011/page/324 324] | isbn = 0-8385-7701-6 }}</ref> On se naziva [[siva masa|sivom masom]] jer se sastoji ćelijskih tela i kapilara, što je u kontrastu sa unutrašnjom [[bela masa|belom masom]], koja se uglavnom sastoji od belih [[mijelin|mijeliniranih ploča]] neuronskih [[akson]]a. Kod velikih životinja cerebralni korteks je izsavijan, čime se ostvaruje znatno veća površina unutar ograničenog prostora lobanje. == Reference == {{Reflist|}} == Vanjske veze == * {{BrainInfo|hier|20}} * [http://webvision.med.utah.edu/VisualCortex.html Webvision - The primary visual cortex] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041229070957/http://webvision.med.utah.edu/VisualCortex.html |date=2004-12-29 }} Comprehensive article about the structure and function of the primary visual cortex. * [http://webvision.med.utah.edu/imageswv/BasicCells.jpg Webvision - Basic cell types] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160722010322/http://webvision.med.utah.edu/imageswv/BasicCells.jpg |date=2016-07-22 }} Image of the basic cell types of the monkey cerebral cortex. * [http://info.med.yale.edu/chldstdy/plomdevelop/development/Arch1.html Development of the Cerebral Cortex] Different topics on cortical development in the form of columns written by leading scientists. * [https://web.archive.org/web/20161117212320/http://ccdb.ucsd.edu/sand/main?stype=lite&keyword=cerebral%20cortex&Submit=Go&event=display&start=1 Cerebral Cortex - Cell Centered Database] * [https://www.neuinfo.org/mynif/search.php?q=Cerebral%20Cortex&t=data&s=cover&b=0&r=20 NIF Search - Cerebral Cortex]{{Dead link|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} via the Neuroscience Information Framework {{DEFAULTSORT:Cerebralni korteks}} [[Kategorija:Veliki mozak]] [[Kategorija:Neuroanatomija]] tmh2l1wj1cef8kw248ncndiwohyp2p2 0 1408528 42716567 42416535 2026-11-05T19:29:27Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716567 wikitext text/x-wiki {{Infookvir naselje u Hrvatskoj |ime = Mikulići |karta = Hrvatska |naziv karte = Republike Hrvatske |županija = [[Dubrovačko-neretvanska županija|Dubrovačko-neretvanska]] |općina = [[Konavle]] |najgrad = [[Dubrovnik]] |površina = |nadvisina = 300 |z. širina = 42.48112 |z. dužina = 18.41124 |brojstan = 105 |gustoća = |domaćinstva = |brojstan2011 = 88 |gustoća2011 = |domaćinstva2011 = |pošta = 20219 [[Molunat (Konavle)|Molunat]] |pozbroj = 020 |autooznaka = DU |karta2 = Dubrovačko-neretvanska županija |naziv karte2= Dubrovačko-neretvanske županije |slika = |slika_opis = }} '''Mikulići''' su naselje smješteno na krajnjem jugu Hrvatske, u istočnom dijelu Općine [[Konavle]] u [[Dubrovačko-neretvanska županija|Dubrovačko-neretvanskoj županiji]]. == Geografija == Naselje je između naselja Poljice, [[Pločice]], Đurinići i [[Molunat (Konavle)|Molunat]]. Selo je smješteno na padinama okrenutim moru na oko 1000 m udaljenosti od morske obale, a prosječna nadmorska visina je od oko 300 m. Od [[Dubrovnik]]a je udaljeno 36&nbsp;km, a od [[Zračna luka Dubrovnik|Zračne luke Dubrovnik]] 16&nbsp;km. == Prirodne značajke == Selo je svojim položajem južno orjentirano. Smješteno je u pretežito krškom kraju, okruženo šumama i pašnjacima u kojim prevladava nisko mediteransko raslinje, čempresi, masline i smokve. Klimatska obilježja su blaga, izrazito mediteranska. == Historija == Predio Mikulići bio je nastanjen još u doba [[Iliri|Ilira]] ([[Ardijejci]], Enhelejci), o čemu svjedoči velika ilirska gomila smještena na najvišoj točki sela, nadomak crkve Sv. Đurđa. Ime naselja Mikulići spominje u povijesnim izvorima još 1420. godine u zapisima iz doba [[Dubrovačka Republika|Dubrovačke Republike]]. Prema popisu pučanstva iz 1549. godine Mikulići su brojili 264 žitelja. U burnoj prošlosti [[Konavle|Konavala]], Mikulići su bili više puta razoreni upadima iz susjednih zemalja, posebice 1806. od strane rusko-crnogorskih postrojbi za vrijeme Napoleonskih ratova, te u posljednjem Domovinskom ratu kada je tijekom okupacije od strane JNA i četničkih postrojbi stanovništvo protjerano, a većina kuća popljačkana, spaljena i uništena. == Gospodarstvo == U prošlosti su se Mikuljani bavili pretežito poljodjelstvom. Uzgoj maslina, vinove loze i smokava, povrtlarstvo te sitno stočarstvo bili su glavni izvori obiteljskih prihoda. Posljedice okupacije tijekom [[Rat u Hrvatskoj|rata u Hrvatskoj]] prekinule su mnoge gospodarstvene aktivnosti vezane uz [[poljoprivreda|poljoprivredu]]. Danas se uz tradicionalno poljodjelstvo gospodarska djelatnost sve više okreće prema raznim oblicima [[turizam|turizma]], posebice agroturizmu i ruralnom turizmu. == Znamenitosti == Od kulturno-povijesnih znamenitosti u Mikulićima vrijedi istaknuti romaničku crkvu Sv. Đurđa i nekoliko Ilirskih gomila starih preko 2 000 godina, od kojih najveća svojim položajem dominira selom i okolicom, a s nje se pruža prelijep pogled na ostale gomile, selo i morsku obalu. U najnovije vrijeme pokrenuta su speleološka istraživanja špilje u selu Mikulići, te arheološko istraživanje spomenutih ilirskih gomila. == Stanovništvo == Prema popisu stanovnika iz [[2011]]. godine u Mikulićima živi 88 žitelja.<ref>[http://www.dzs.hr DZS - Popis stanovništva 2011. godine]</ref>. {{Kretanje broja stanovnika |naslov = '''Kretanje broja stanovnika 1857.-2011.'''<ref>[http://www.dzs.hr/Hrv/pxweb2003/Dialog/varval.asp?ma=Tabela4_19&ti=Dubrova%E8ko%2Dneretvanska+%9Eupanija+%2D+broj+stanovnika+po+naseljima+&path=../Database/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske/4%20Stanovnistvo%20naselja/&lang=10 Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857.-2001., www.dzs.hr]</ref> |dimx = 550 |dimy = |stanmax = 300 |crta1 = 50 |crta2 = 25 |a1 = 1857 |a2 = 1869 |a3 = 1880 |a4 = 1890 |a5 = 1900 |a6 = 1910 |a7 = 1921 |a8 = 1931 |a9 = 1948 |a10 = 1953 |a11 = 1961 |a12 = 1971 |a13 = 1981 |a14 = 1991 |a15 = 2001 |a16 = 2011 |p1 = 0 |p2 = 0 |p3 = 227 |p4 = 265 |p5 = 267 |p6 = 230 |p7 = 200 |p8 = 219 |p9 = 181 |p10 = 175 |p11 = 161 |p12 = 159 |p13 = 147 |p14 = 116 |p15 = 105 |p16 = 88 |izvor = Državni zavod za statistiku }} == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.opcinakonavle.hr Općina Konavle] * [http://www.tzcavtat-konavle.hr Turistička Zajednica Cavtat - Konavle] * [https://web.archive.org/web/20250122032938/http://www.vjesnik.com/html/2009/04/20/Clanak.asp?r=tem&c=4 Turizam u Mikulićima] {{Konavle}} [[Kategorija:Naselja u Dubrovačko-neretvanskoj županiji]] ceoofotlxc4py183qrabewqgijjlbew 0 1427160 42716703 42556894 2026-11-06T01:35:44Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716703 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=MUSTAFA GOLUBIĆ | slika = Mustafa Golubic.jpg | opis_slike=Mustafa Golubić | datum_rođenja =[[24. oktobar]] [[1889]]. | mesto_rođenja =[[Stolac]] | država_rođenja ={{zastava|Austrougarska}} | datum_smrti =[[11. jun]] [[1941]]. ('''51''' god.) | mesto_smrti =[[Beograd]] | država_smrti ={{zas|Srbija|1941}} [[okupirana Srbija]] | profesija=obaveštajac | KPJ=[[1922]]. | KPSS=1930-ih | heroj sssr= | odlikovanja= }} '''Mustafa Mujka Golubić''' ([[Stolac]], [[24. oktobar]] [[1889]] — [[Beograd]], [[29. jul]] [[1941]]<ref name="bio">[http://www.maticasrpska.org.rs/biografije/biografije_sbr.pdf Odabrane biografije Matice srpske] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130228051054/http://www.maticasrpska.org.rs/biografije/biografije_sbr.pdf |date=2013-02-28 }}, Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref>) je bio pripadnik Crne ruke, jugoslovenski komunista i sovjetski obaveštajac. U mladosti je bio član tajne revolucionarne organizacije [[Mlada Bosna]], zatim dobrovoljac u srpskoj vojci u balkanskim ratovima i prvom svetskom ratu, i član tajne oficirske organizacije [[Crna ruka]]. Nakon rata je postao istaknuti komunista, saradnik [[Kominterna|Kominterne]] i sovjetski obaveštajac. Zajedno sa starim crnorukcima radio je na [[Vojni puč od 27. marta 1941.|prevratu od 27. marta 1941.]] i potonjem sovjetsko-jugoslovenskom sporazumu.<ref name="Бухаркин"/> Po izbijanju Drugog svetskog rata Nemci su ga uhapsili i ubili u Beogradu. Nasuprot popularnom verovanju, nikada nije bio sovjetski oficir, niti general-lajtnant [[NKVD]].<ref name="Бухаркин">{{Cite web |title=«Черная рука» в Кремле |url=http://www.ogoniok.com/4945/26/ |access-date=2014-07-05 |archivedate=2012-03-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120308015019/http://www.ogoniok.com/4945/26/ |deadurl=yes }}</ref> == Biografija == Rođen je [[24. oktobar|24. oktobra]] [[1889]]. godine (ponekad se navodi i [[1880]]. godina<ref name="Mujbegović"/> ali netačno<ref name="Odić-Komarica"/>) u [[Stolac|Stocu]], u [[Hercegovina|Hercegovini]]. Otac mu je bio Muhamed, a majka Nura. Imao je dvije sestre i brata.<ref name="Filipović">{{Cite web |title=Zaboravljeni Bošnjaci – Mustafa Golubić |url=http://www.bosnjackooko.com/index.php?option=com_content&view=article&id=64:zaboravljeni-bonjaci-mustafa-golubi-&catid=40:the-community&Itemid=68 |access-date=2014-07-03 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414180411/http://www.bosnjackooko.com/index.php?option=com_content&view=article&id=64:zaboravljeni-bonjaci-mustafa-golubi-&catid=40:the-community&Itemid=68 |dead-url=yes }}</ref> Kao najboljeg đaka osnovne škole, opština ga je poslala u gimnaziju u Sarajevu. === Mlada Bosna === {{main|Mlada Bosna}} U Sarajevu je u đačkom periodu postao član ilegalne revolucionare organizacije [[Mlada Bosna]]<ref name="Masleša">{{Cite web |title=Veselin Masleša: Mlada Bosna – mrtvaci na odsustvu |url=http://abrasmedia.info/content/veselin-masle%C5%A1-mlada-bosna-%E2%80%93-mrtvaci-na-odsustvu |access-date=2014-07-03 |archivedate=2016-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160314062206/http://abrasmedia.info/content/veselin-masle%c5%a1-mlada-bosna-%e2%80%93-mrtvaci-na-odsustvu |deadurl=yes }}</ref>, moguće od [[1908]]. godine.<ref name="Janković1"/> Sarađivao je sa [[Bogdan Žerajić|Bogdanom Žerajićem]], [[Vladimir Gaćinović|Vladimirom Gaćinovićem]] i drugim istaknutim "mladobosancima".<ref name="Odić-Komarica"/> U Sarajevu je završio pet razreda gimnazije, a onda je, nakon austrijske [[Aneksija Bosne i Hercegovine|aneksije Bosne i Hercegovine]] [[1908]]. godine emigrirao u Srbiju.<ref name="Odić-Komarica"/> Nastavlja školovanje u Beogradu. Mustafa je stekao opštu popularnost u Beogradu kada je skočio sa ogromne visine — sa Železničkog mosta u reku Savu.<ref name="Бухаркин"/> Neustrašivog mladića su ubrzo primetili i on je primeljen u dobrovoljački odred [[Voja Tankosić|Voje Tankosića]], jednog od osnivača [[Crna ruka|Crne ruke]], koji je formirao [[četnici|četničku]] školu u kojoj su pripremani dobrovoljci za izvršavanje specijalnih zadataka u Bosni i Hercegovini. Tankosić je bio veoma strog pri selekciji, pa je od 2.000 odabrao samo 245 dobrovoljaca, a drugi mladobosanac [[Gavrilo Princip]] je odbijen zbog slabe konstitucije.<ref name="архив">[http://www.istorijskiarhiv.rs/sites/default/files/PODACI/materijali/KNJIGE%20PDF/Vojvoda%20Tankosic.pdf Милорад Белић, Комитетски војвода Војислав Танкосић, Међуопштински историјски архив, Ваљево (2005) ISBN 86-80613-07-H] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305120432/http://www.istorijskiarhiv.rs/sites/default/files/PODACI/materijali/KNJIGE%20PDF/Vojvoda%20Tankosic.pdf |date=2016-03-05 }}, Приступљено 17. 4. 2013.</ref> === Ratovi 1912-1918 === {{main|Crna ruka}} U [[Srbija|Srbiji]] ga je zatekao [[Prvi balkanski rat]]. Odmah po izbijanju rata, kao dobrovoljac stupa u [[četnici|četnički odred]] [[Vojislav Tankosić|Vojislava Tankosića]] gde se ističe hrabrošću u borbi na [[Merdare (višeznačna odrednica)|Merdaru]]. Tokom trajanja operacija šalje članke za časopis ''Ilustrovana ratna kronika'' i ''Balkanski rat u slici i reči''. Iz Prvog balkanskog rata izašao je kao [[narednik]] srpske vojske sa medaljom Obilića za pokazanu hrabrost,<ref name="Petrović">[http://www.blic.rs/Vesti/Drustvo/457716/Mustafa-Golubic-Od-Mlade-Bosne-do-Staljinovog-spijuna Mustafa Golubić: Od "Mlade Bosne" do Staljinovog špijuna]</ref> kojim ga je lično odlikovao tadašnji prestolonasljednik, princ Aleksandar Karađorđević.<ref name="Filipović"/> [[Zagreb]]ački [[Srbobran (novine)|Srbobran]] je objavio dezinformaciju o pogibiji Mustafe Golubića 1913. u [[Drugi balkanski rat|Drugom balkanskom ratu.]] u velikim bojevima kod Krivolaka. List ga je nazvao čestitim i oduševljenim muslimanskim Srbinom i navodi njegove zasluge što se kao srpski komita borio za oslobođenje srpske zemlje u [[Prvi balkanski rat|Prvom balkanskom ratu]]. U tom ratu se istakao u boju na Bosiljevcu, a kasnije se opet prijavio kao dobrovoljac u Drugom balkanskom ratu.<ref>{{Cite book|last= |first= |authorlink= |title=Србобран, бр. 149., Мустафа Голубић|year=1913.|url= |publisher= |pages=|location=Загреб|id= }}</ref> Maturirao je u Prvoj muškoj gimnaziji [[1913]]. godine. Upisao je najpre Tehnički, a potom Pravni fakultet.<ref name="Mujbegović"/> Kao najbolji učenik gimnazije, dobio je stipendiju vlade Kraljevine Srbije na studije prava u Lozanu i Ženevu, a onda u Pariz.<ref name="Janković1"/> Početkom [[1914]]. u Švajcarskoj, gde je nastavio školovanje, upoznao se sa mnogima iz ruske kolonije, moguće i sa [[Lenjin]]om.<ref name="Омега">[http://rusrazvedka.narod.ru/base/htm/golubi.html ГОЛУБИЧ Мустафа (псевдоним Омега)]</ref> Verovatno je u Parizu stupio u tajnu oficirsku organizaciju “Crnu ruku” kojom je rukovodio [[Dragutin Dimitrijević Apis]].<ref name="Petrović"/> U arhivskim materijalima austro-ugarske istrage o delovanju "Crne ruke", Golubić se označava kao jedan od najaktivnijih članova, učesnik u poznatima akcijama, uključujući [[Sarajevski atentat]].<ref>{{Cite web |title=Мустафа Голубич биография |url=http://persones.ru/biography-17058.html |access-date=2014-07-05 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305093345/http://persones.ru/biography-17058.html |dead-url=yes }}</ref> Kad je izbio Prvi svetski rat, Golubić je prekinuo studije i vratio se u Srbiju. Kao član "Crne ruke" pridružio se vojsci, unapređen je u čin [[poručnik]]a, prebačen u Kraljevsku gardu, učestvovao u čuvenoj [[bitka na Kolubari|bici na Kolubari]] i nagrađen ordenom.<ref name="Омега"/> Apis ga 1915, uz podršku Vrhovne komande, šalje u Rusiju da među tamošnjim Jugoslovenima prikuplja dobrovoljce za srpsku vojsku.<ref name="Petrović"/> Iz [[Rusija|Rusije]] se vraća sa oko hiljadu dobrovoljaca, u trenutku kada se srpska armija već uveliko povlači preko Albanije.<ref name="Petrović"/> Golubić zajedno sa srpskom vojskom [[albanska golgota|prelazi Albaniju]]. U [[Solun]]u se sprijateljio sa pukovnikom [[Dragutin Dimitrijević Apis|Dragutinom Dimitrijevićem Apisom]]. [[1917]]. je predlagao da se izvrši atentat na nemačkog cara Viljema.<ref name="Odić-Komarica"/> Na [[Solunski proces|Solunskom procesu]] je odbio da svedoči protiv Apisa, zbog čega je osuđen na godinu dana zatvora i izbačen iz vojne službe.<ref name="Filipović"/><ref name="Petrović"/> Interniran je na Krfu, odakle mu je uspelo da pobegne.<ref name="Janković1"/> Uz novčanu pomoć dr Jefta Dedijera odlazi u Francusku.<ref name="Janković1"/> === Kraljevina SHS === {{main|Atentat na regenta Aleksandra Karađorđevića (1921)}} Vratio se u Beograd u septembru [[1918]]. godine.<ref name="Janković1"/> Neki od bivših „crnorukaca“ postaju zakleti neprijatelji kralja Aleksandra. Najznačajniji među njima je Mustafa Golubić, zatim, tu su pukovnik [[Božin Simić]], pukovnik [[Velimir Vemić]], pukovnik [[Vladimir Tucović]] i drugi. Po završetku rata Golubić je pod nazdorom policije.<ref name="Odić-Komarica"/> Juna [[1919]]. je bio uhapšen zbog učešća u studentskim demonstracijama.<ref name="Омега"/> Biva interniran u rodni Stolac, gde provodi neko vreme, ali se tajno vraća u Beograd. Kao emigrant u Parizu, Golubić je uhapšen nakon [[Atentat na regenta Aleksandra Karađorđevića (1921)|atentata na regenta Aleksandra]] tokom regentove posete Parizu, i biva proteran iz Francuske.<ref name="Janković1"/> Na regentov automobil je komunistički atentator [[Spasoje Stejić]] bacio dinamit, ali Aleksandar je preživeo. Navodno je kralj nakon neuspelog atentata do kraja života bio opsednut Golubićem, verujući da on iza svega stoji.<ref name="Janković">[http://www.27mart.com/main.php?pages_id=243 Otvoren dosije Mustafe Golubića - Staljinova naredba: Draža umesto Tita]</ref> === Emigracija u Beču === {{main|Srp i čekić (novine)|Kominterna}} [[Datoteka:La Federation balkanique.jpg|minijatura|Bečki emigrantski list [[La fédération balkanique|Balkanska federacija]], za koji je Golubić pisao.]] [[Datoteka:Srp i čekić.jpg|thumb|[[Srp i čekić (novine)|Srp i čekić]], ilegalni komunistički list koji je Golubić pokrenuo u Beču.]] Po izlasku iz zatvora odlazi u [[Beč]], gde [[1922]]. godine postaje član ilegalne [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]].<ref name="stolac"/> U Beču je živeo narednih osam godina, bio član jugoslovenskog „Kluba studenata marksista“ i kao novinar sarađivao u međunarodnom listu ''Balkanska federacija'' od 1924-27. Člankom ''Tajne beogradske kamarile'' koji je pod pseudonimom Nikola Nenadović objavio u broju od 1. XII 1924., Golubić je u Balkanskoj federaciji pokrenuo međunarodnu kampanju za reviziju Solunskog procesa.<ref>[http://makdizdar.ba/mustafa-golubic/ Mustafa Golubić]</ref> Godine [[1925]]. je inicirao pokretanje komunističkog lista "[[Srp i čekić (novine)|Srp i čekić]]", u čijoj se redakciji nalazio duže vremena.<ref name="Mujbegović"/> Ovaj list su rasturali ilegalnim putem u Jugoslaviju, najviše [[Dunav]]om preko radnika na brodovima.<ref name="Mujbegović">[https://www.znaci.org/00001/248_5.htm Vera Mujbegović: BEČKE GODINE MOJIH RODITELJA]</ref> Iste godine je napisao i ilegalno izdao brošuru ''Lenjin o vojnim pitanjima''.<ref name="Odić-Komarica"/> Učestvovao je kao delegat [[1926]]. godine na [[Treći kongres KPJ|III Kongresu KPJ]] u Beču. Prema sećanju savremenika, Mustafa Golubić, zvani Mujke, je 1920-ih nesumnjivo bio "centralna, pitoreskna, vanserijska ličnost bečkog kruga levičarskih studenata".<ref name="Mujbegović"/> U Beču je živeo oskudno i bez stalnih prihoda. Potpomagao ga je pukovnik [[Božin Simić]], član „Crne ruke“ koji je živeo u Nici, ali najveću pomoć imao je od svog zemljaka Alije Mujkića, obućara kod kog su studenti popravljali cipele. On je bio član Kluba, voleo je studente i kuvao im „bosanski lonac“.<ref name="Mujbegović"/> U Leskovcu je Mustafa boravio u više navrata tokom 1920-ih i 1930-ih. Kretao se sa lažnim ispravama, kao Milorad Nikolić i bio aktivan u Sindikatu. Smatrali su ga za obućara jer je izrađivao moderne ženske sandale „na štiklu" i rukotvorine prodavao radnicama u Radničkom domu i drugde. U Leskovcu je Mustafa otvorio radnju za izradu sandala koja se zvala „Venera" i zaposlio pedesetak radnika. Jedan savremenik kaže: „Svi smo kod njega navraćali, popravljao nam je cipele i kuvao bosanski lonac.<ref name="Janković"/> Mustafinu „Veneru" u Beču vodio je njegov zemljak Alija Mujkić, obućar.<ref name="Janković"/> Mustafa Golubić je u Beču na zahtev Beograda četiri puta hapšen, da bi na kraju bio proteran u [[Berlin]].<ref name="Petrović"/> U Berlinu se obraća se "[[Crvena pomoć|Crvenoj pomoći]]" i od nje dobija 10 DM nedeljno. Pomagao mu je [[Kosta Novaković]] koji je poznavao šefa "Crvene pomoći". Do januara [[1931]]. je u Berlinu.<ref name="Janković1"/> U isto vreme boravi u [[Pariz]]u, [[Moskva|Moskvi]] i [[Prag]]u. Zvanično, u Parizu je po nalogu "Crvene pomoći", nabavljao falsifikovane pasoše za komuniste.<ref name="Janković1"/> Sumnja se da je [[1930]]. godine u Parizu učestvovao u otmici ruskog generala [[Aleksandar Kutepov|Kutepova]], vođe belogardejaca u ruskom građanskom ratu.<ref name="Омега"/> === Sovjetski obaveštajac === {{main|Kominterna|NKVD}} Početkom 1930-ih Golubić radi kao sovjetski obaveštajac i često boravi u Moskvi, u hotelu Luks, gdje su stanovali strani funkcioneri Kominterne. U [[Moskva|Moskvi]] Golubić počinje da radi u Četvrtom odjeljenju GPU (politička policija)<ref name="stolac"/>, čiji je posao, između ostalog, uklanjanje političkih protivnika.<ref name="Filipović"/> U zvaničnoj karakteristici sovjetske službe GPU stoji da je negativna osobina Golubića što uporno insistira "da nas poveže sa organizacijom Crna ruka", prema kojoj gaji određene simpatije, te da se "u svom poslu se oslanja isključivo na ljude svoje nacionalnosti (Srbe)."<ref name="Бухаркин"/> Prema memoarima Čolakovića, Golubić ga je [[1932]]. odveo u Kremaljski dvorac, gde su se sastajali sovjetski rukovodioci i upoznao ga sa [[Staljin]]om.<ref name="Odić-Komarica"/> Kapiju su prošli bez legitimisanja.<ref name="Odić-Komarica"/> [[Rodoljub Čolaković]] opisuje Golubića kao fanatičnog izvršioca Staljinovih naloga, ali i kao čovjeka koji u trenucima slabosti čezne za rodnim Stocem.<ref name="stolac"/> 1934. godine Mustava Golubić je već bio značajan sovjetski obaveštajac u Pragu.<ref name="Odić-Komarica">[https://www.znaci.org/00002/414 Slavko Odić, Slavko Komarica: PARTIZANSKA OBAVJEŠTAJNA SLUŽBA]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> U to vreme za njega je radio [[Ivo Vejvoda]], ne znajući njegov identitet: {{izdvojeni citat|Za vrijeme studija arhitekture u Pragu, radio sam za Mustafu Golubića. Nosio sam njegove šifrovane poruke u Beograd. O njemu, takoreći, nisam znao ništa, nisam imao pojma čime se zapravo bavi. Ali da sam znao tko je Mustafa Golubić - da je jedan od najvećih sovjetskih obavještajaca, kome su vrata Kremaljskog dvorca, gdje se sastajao sa Staljinom, uvijek bila otvorena - ja bih sebe smatrao aristokratom komunističkog pokreta. Jer, raditi za sovjetsku obavještajnu službu, za Kominternu i Staljina, bila je tada najveća čast koja je mogla zadesiti jednog komunistu. Mustafa je posjedovao nevjerojatan lični šarm. Od prvog sam ga dana zavolio kao rođenog oca.<ref name="stolac">{{Cite web |url=http://www.stolac.ba/komunisticki-james-bond-zvao-se-mustafa-golubic--2.aspx |title=Komunistički James Bond zvao se Mustafa Golubić |access-date=2019-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181207154022/http://www.stolac.ba/komunisticki-james-bond-zvao-se-mustafa-golubic--2.aspx |archive-date=2018-12-07 |url-status=dead}}</ref>|[[Ivo Vejvoda]]}} Radeći kao sovjetski operativac, Golubić je pod lažnim imenima obišao pola svijeta, od Rusije, Kine i Japana na istoku, do Sjedinjenih Država i Meksika na zapadu, dok su mu Beč, Moskva, Prag, Pariz, London i Berlin bile "kućne adrese".<ref name="stolac"/> U zimu 1934-1935, preselio se u Kanadu, gde je ostao dve godine, operišući u Sjedinjenim Državama i Meksiku.<ref name="Омега"/> Mustafa Golubić je nekoliko puta kao „slijepi putnik“ putovao u SAD. U New Yorku je kidnapovao jednog sovjetskog dvostrukog agenta koji je počeo saradnju sa američkim tajnim službama.<ref name="Filipović"/> Uspio ga je oteti i organizitrati njegov transport u Moskvu.<ref name="Filipović"/> Digao se na noge cijeli FBI I nastala je potjera za Golubićem, kome je [[Stevan Dedijer]] pomogao da umakne i vrati se u Evropu. Prisećajući se Golubića, Dedijer je rekao: "''Mustafa je jedan od svetaca u mome životu''."<ref name="Filipović"/> [[1937]]. odlazi u Španiju, gde je besni [[Španski građanski rat]], ali mu je naloženo da se naseli neko vreme u [[Pariz]]u da identifikuje "trockiste" u redovima jugoslovenskih komunista.<ref name="Омега"/> Tih godina u [[Moskva|Moskvi]] je upoznao budućeg vođu jugoslovenskih komunista [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]]. Golubić je, kao i Tito, preživeo Staljinovu [[Velika čistka|Veliku čistku]] 1936-1938 u kojoj je ubijeno gotovo celo vođstvo [[KPJ]]. U anketi, popunjenoj u Moskvi [[1938]]. godine, Mustafa Golubić je za sebe napisao da je razveden, a rodbinu nije video preko 12 godina.<ref name="Бухаркин"/> 1938. godine novo Titovo rukovodstvo je povelo kampanju protiv njega i drugih istaknutih komunista kao "špijuna, provokatora i duplih agenata" ([[Rajko Jovanović]], [[Pavle Bastajić]], [[Labud Kusovac]]...).<ref name="Pavlović">[http://www.rastko.rs/rastko-ru/delo/12909 Živojin Pavlović, Bilans sovjetskog termidora: Prikaz i otkrića o delatnosti i organizaciji Staljinskog terora]</ref> Golubić je više puta po zadatku putovao u [[Meksiko]]. Tamo je u izbjeglištvu boravio [[Lav Trocki]], najveći i najopasniji Staljinov neprijatelj, koji ga je u svojim veoma čitanim tekstovima raskrinkavao kao komunističkog diktatora.<ref name="Filipović"/> Mnogi vjeruju da je Mustafa Golubić bio jedan od organizatora ubistva [[Lav Trocki|Lava Trockog]] u [[Meksiko|Meksiku]] [[1940]]. godine.<ref name="Filipović"/><ref name="Petrović"/><ref name="stolac" /> Drugi smatraju da o umešanosti Golubića u ubistvo Trockog za sada ne postoje nikakvi verodostojni izvori.<ref name="Janković"/> === Povratak u Jugoslaviju === {{main|Vojni puč 27. marta 1941.}} {{izdvojeni citat|Moji drugovi u Sovjetskom Savezu kažu da je moj razvoj dijalektičan. Od nacionalnog, postao sam pravi proleterski revolucionar.<ref name="Odić-Komarica"/>|Mustafa Golubić}} U martu 1940. Mustafa Golubić se vraća u Beograd.<ref name="Омега"/> U to vreme, nakon uspostavljanja sovjetsko-jugoslovenskih odnosa 10. juna 1940. godine, uspostavljane su veze sovjetskih predstavnika i jugoslovenskih oficira u cilju saradnje protiv Hitlera.<ref name="automatski generisano1">https://www.znaci.org/00003/584.pdf</ref> Mustafa Golubić je 1940. ili 1941. uspostavio u Beogradu kontakt sa [[Dragiša Vasić|Dragišom Vasićem]] i [[Mladen Žujović (četnik)|Mladenom Žujovićem]], koji su kasnije postali bliski politički savjetnici Draže Mihailovića.<ref>https://www.znaci.org/00001/40_68.htm Jozo Tomasevich: CETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945</ref> [[Datoteka:Demonstracije 27 mart 1941.jpg|mini|Demonstracije u Beogradu protiv Trojnog pakta, 27 marta 1941.]] Golubić je sa bivšim crnorukcima učestvovao u pripremanju vojnog puča 27. marta 1941. godine, protiv prostupanja Jugoslavije Trojnom paktu.<ref name="automatski generisano1" /> On je preko crnorukca Božina Simića bio u dosluhu sa [[Dušan Simović|generalom Dušanom Simovićem]]. Simić je posetio Simovića [[26. mart]]a i obavestio ga je o raspoloženju Sovjeta da sa Jugoslavijom zaključe sporazum. Nakon uspešnog prevrata, Golubić je po zadatku sovjetske službe, pomoću svojih saradnika crnorukaca, inicirao obraćanje nove vlade generala Simovića sovjetskom rukovodstvu.<ref name="Бухаркин"/> Odmah posle [[Vojni puč od 27. marta 1941.|vojnog puča]] [[27. mart]]a, on i [[Božin Simić]], zajedno, iz [[Beograd]]a, avionom su otputovali za [[Moskva|Moskvu]] kako bi prisustvovali potpisivanju Sporazuma o prijateljstvu Jugoslavije i [[Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika|SSSR]]-a (pospisan prekasno u zoru [[6. april]]a [[1941]]. godine).<ref>[http://www.novosti.rs/dodatni_sadrzaj/clanci.119.html:278211-Beli-ruski-knez Beli ruski knez! | Ostali članci | Novosti.rs], Pristupljeno 5. 4. 2013.</ref> Golubić se vratio u Jugoslaviju koja je već bila okupirana. Kad je [[Rodoljub Čolaković]] [[15. april]]a 1941. godine sreo Mustafu u okupiranom Sarajevu ovaj mu je navodno rekao: "''Valter neće dugo trajati i moraće da bude maknut''".<ref name="Filipović"/> Čolaković u svojim memoarima piše da je to odmah javio Titu, čije je konspirativno ime u to doba bilo Valter.<ref name="Filipović"/> [[Milovan Đilas]] je kasnije tvrdio da je postojala odluka da se Mustafa Golubić ukloni, jer su dobili podatke da se on sprema lividirati Tita.<ref name="Filipović"/> Titovi najbliži saradnici tada su počeli govoriti o Golubiću kao neprijatelju i "trockisti", ali on se nije uzrujavao jer je imao podršku SSSR. U predustaničkim danima, u maju 1941. godine Golubić se sastajao sa Titom, koji je tada boravio u Beogradu, i sa još nekim članovima [[Politbiro]]a KPJ.<ref name="Odić-Komarica"/> Neki autori veruju da je između njih postojala tenzija ili konkurencija oko vođstva u predstojećim događajima.<ref name="Odić-Komarica"/> Neki publicisti veruju da je [[5. jun]]a [[1941]]. godine Mustafa Golubić organizovao [[Eksplozija u smederevskoj tvrđavi 1941.|dizanje u vazduh tvrđave u Smederevu]], gde su Nemci uskladištili municiju poražene vojske Kraljevine Jugoslavije.<ref name="Filipović"/><ref name="Petrović"/> Međutim, za tako nešto ne postoje dokazi, niti se takve optužbe pominju u dokumentima sa njegovog saslušanja u Gestapou.<ref>[https://slobodnifilozofski.com/2020/12/mustafa-golubic-sta-zaista-znamo.html Stefan Gužvica, "Mustafa Golubić – šta zaista znamo?", ''Slobodni filozofski'', 13.12.2020.]</ref> === Hapšenje i smrt === 7. juna [[1941]]. godine, Gestapo je provalio u kuću na adresi Mirijevski put 97, gde se pod lažnim imenom krio Mustafa Golubić.<ref name="Filipović"/> Tom prilikom je ubijena ćerka vlasnika stana pod sumnjom da je špijun [[NKVD]]. Golubić je uhapšen i odveden u zatvor Gestapoa, na današnjem Trgu Nikole Pašića. [[Datoteka:Ploča Mustafe Golubića.JPG|thumb|Spomen ploča Mustafe Golubića u Aleji boraca NOR-a na Novom groblju u Beogradu.]] Gestapovci su Mustafu Golubića tokom ispitivanja strašno mučili i izmasakrirali. Polomili su mu obe ruke, jednu nogu, više rebara, izbili sve prednje zube. Uprkos tome, Golubić nije odao niti jednu informaciju, što Nijemci priznaju u svojim zapisnicima.<ref name="Filipović"/> U šatorskom krilu izneli su ga polomljenog u [[Pionirski park]], ispred današnjeg Predsedništva, i pošto nije mogao da stoji, posadili su ga na stolicu i streljali. Tu je i zakopan. U nemačkim dokumentima se vodi da je streljan zbog "ilegalnog pribavljanja i trgovine putnim ispravama".<ref name="Janković1">{{Cite web |title=Otvoren dosije Mustafe Golubića - Izdao me Tito! Ali, neka ga... |url=http://www.27march.org/~n7thma5/main.php?pages_id=239 |access-date=2014-07-04 |archivedate=2016-03-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306023029/http://www.27march.org/~n7thma5/main.php?pages_id=239 |deadurl=yes }}</ref> Kao datum njegovog streljanja navodi se 26. jun 1941. godine<ref name="Janković1"/><ref name="Petrović"/> ili početak jula, u svakom slučaju nakon napada Nemačke na SSSR.<ref name="Odić-Komarica"/> Početkom avgusta, vođstvo KPJ je bilo uvereno da je Golubić i dalje živ. Rankovićeva poruka Titu od [[16. avgust]]a 1941. glasi: {{izdvojeni citat|Mustafa nije streljan već samo neki njegovi saradnici. Skoro svaki dan ga saslušavaju. Možda ga čuvaju za zamenu.<ref name="Odić-Komarica"/>}} Prema jednoj verziji, nakon oslobođenja Beograda oktobra 1944. godine, obaveštajci [[Crvena armija|Crvene armije]] pronašli su Golubićev grob.<ref name="Filipović"/> Otkopan je, autopsiju je izvršio dr [[Vojislav Stojanović]] i tom prilikom je utvrđeno da su mu skoro sve kosti bile polomljene.<ref name="Filipović"/> Njegovi posmrtni ostaci su preneti u [[Moskva|Moskvu]] gde je sahranjen uz najviše vojne počasti.<ref name="Petrović"/> Prema drugoj verziji, njegov grob još uvek nije pronađen.<ref name="Омега"/> == Nasleđe == {{izdvojeni citat|Teško je u historiji revolucionarnih zbivanja u Jugoslaviji u 20. vijeku naći još jednu ličnost koja je igrala tako značajnu ulogu i ostavila tako duboke tragove, a da se o njoj tako malo pisalo, govorilo i polemisalo, da se o njoj tako malo zna, kao što je to slučaj sa Mustafom Golubićem.<ref>Sead Trhulj u uvodu knjige „Mustafa Golubić čovjek konspiracije“, IRO "Partizanska knjiga", Ljubljana, OOUR izdavačko-publicistička delatnost Beograd, 1986.</ref>|Sead Trhulj}} U maju 1942. kod Stoca formirana je 1. muslimanska partizanska četa Mustafa Golubić, koja je imala oko 25 boraca, ali je nakon mesec-dva prestala da postoji.<ref>https://www.znaci.org/00001/270_2.pdf</ref> [[1944]]. godine je proglašen za Narodnog heroja Sovjetskog Saveza. Nakon rata, u SFRJ se ime Mustafe Golubića u štampi, publicistici i historiografiji nije pominjalo.<ref name="Odić-Komarica"/> Prema nekim sećanjima, većina starih, predratnih komunista je odbijala razgovor o njemu.<ref>[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=1058070 Moj obračun s nama]</ref> Sredinom 1970-ih, pojavilo se u sarajevskoj štampi niz natpisa o njemu, a istovremeno je i Borba objavila vest da je 17. juna 1976. formiran odbor za obeležavanje revolucionarnog lika i dela Mustafe Golubića.<ref name="Odić-Komarica"/> == Povezano == * [[Mlada Bosna]] * [[Crna Ruka]] * [[KPJ tokom Velike čistke]] * [[Vojni puč 27. marta 1941.]] == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin}} * {{cite book |last1= Komarica |first1= Slavko | |last2= Odić |first2= Slavko | date= 1988 |title= Partizanska obavještajna služba 1941-1942. Knjiga treća |url= https://www.znaci.org/00003/502.pdf |location= Zagreb |publisher= Centar za Informacije i Publicitet |page= |isbn= |access-date=}} {{refend}} == Vanjske veze == {{commonscat|Mustafa Golubić}} * [http://makdizdar.ba/mustafa-golubic/ Mustafa Golubić, Enciklopedija Jugoslavije] * [http://www.marginalac.org/index.php?option=com_content&task=view&id=326&Itemid=86 Mustafa Golubić, Prva lozovača sa drugom Staljinom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214415/http://www.marginalac.org/index.php?option=com_content&task=view&id=326&Itemid=86 |date=2016-03-04 }} {{Lifetime|1894|1941|Golubić, Mustafa}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Crna ruka]] [[Kategorija:Solunski borci]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Heroji Sovjetskog Saveza]] [[Kategorija:Atentatori]] [[Kategorija:Zatočenici Koncentracijskog logora Banjica]] [[Kategorija:NKVD]] [[Kategorija:Mlada Bosna]] [[Kategorija:Muslimani]] [[Kategorija:Biografije, Stolac]] [[Kategorija:Četnici]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački novinari]] gqmjtjowbxypdz9xe45v3e4t91h25id 0 1427284 42716716 42479082 2026-11-06T02:07:23Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716716 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Galaksija | Naziv = [[Novi opći katalog (NGC)|NGC]] 169A | Opis slike = NGC 169A ([[Sloan Digital Sky Survey|SDSS]]) | Epoha = J2000.0 | Sazviježđe = [[Andromeda (sazviježđe)|Andromeda]]<ref name="seds" /> | Rektascenzija = {{RA|0|36|52,2}} <ref name="klima"/> | Deklinacija = {{DEC|+23|59|6}} <ref name="klima"/> | Crveni pomak = 0,015327<ref name="klima"/> | Radijalna brzina = 4594 km/s {{Ref label|A|a}} | Grupa ili klaster = | Udaljenost = 64,7 [[Parsek|Mpc]], 211,0 [[Svjetlosna godina|Msg]]<br />(baz. na [[crveni pomak]]) <ref name="klima"/> | Tip = [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S0-a]]) <ref name="klima"/> | Masa = | Odnos masa svijetlo = | Broj zvijezda = | Prividne dimenzije = Najveći prečnik: 0,40 [[Uglovna minuta|u.m.]] (25 [[Svjetlosna godina|Ksg]] {{Ref label|B|b}})<br />Najmanji prečnik: 0,30 [[Uglovna minuta|u.m.]] (18 [[Svjetlosna godina|Ksg]] {{Ref label|B|b}}) <ref name="ned" /> | Prividna magnituda = 14,0 (vidljivo)<br />14,7 (B-Band) <ref name="klima"/> | Površinska svjetlost = 12,7 [[Magnituda|mag]]/[[Uglovna minuta|u.m.]]²<ref name="klima"/> | Apsolutna magnituda = -20.05 [[Magnituda|mag]] (vidljivo)<br />-19.35 [[Magnituda|mag]] (B-band) {{Ref label|A|a}} | Uglovna pozicija = 10[[Stepen (ugao)|°]] <ref name="klima"/> | Značajnosti = | Imena = {{nowrap|MCG 4-2-34}}{{•}}{{nowrap|IC 1559}}{{•}}{{nowrap|PGC 2201}}{{•}}{{nowrap|MK 341}}{{•}}{{nowrap|CGCG 479-44}}{{•}}{{nowrap|KCPG 13A}}{{•}}{{nowrap|Arp 282}}<ref name="klima"/><ref name="ned"/> | Karta = Andromeda_constellation_map-bs.svg | Tačka_x = 64.8 | Tačka_y = 88.5 }} '''NGC 169A''' (također poznat kao '''Arp 282''', '''IC 1559''', '''MCG 4-2-34''' i '''PGC 2201''') je [[spiralna galaksija]] koja je udaljena oko 211 miliona [[svjetlosna godina|sg]] od [[Zemlja (planeta)|Zemlje]] i nalazi se u [[sazviježđe|sazviježđu]] [[Andromeda (sazviježđe)|Andromeda]]. Najveći prečnik je 0,40 (25 hiljada sg) a najmanji 0,3 [[uglovna minuta|uglovnih minuta]] (18 hiljada sg).{{Ref label|B|b}} == Najbliži NGC/IC objekti == Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.{{Ref label|C|c}} {| class="wikitable sortable" cellspacing="3" style="text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em;" |- ! Ime ! Udaljenost od NGC 169A<br />(uglovnih minuta)<ref name="ned" />{{Ref label|C|c}} ! [[Rektascenzija]] ([[J2000]])<ref name="ned" /> ! [[Deklinacija (astronomija)]] ([[J2000]])<ref name="ned" /> ! [[Morfološka klasifikacija galaksija|Tip]]<ref name="ned" /> |- | [[NGC 169]] | 0,01 | {{RA|0|36|51,7}} | {{DEC|+23|59|29}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sb]]) |- | [[NGC 162]] | 0,18 | {{RA|0|36|9,2}} | {{DEC|+23|57|44}} | [[zvijezda]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|*]]) |- | [[NGC 160]] | 0,2 | {{RA|0|36|4,1}} | {{DEC|+23|57|29}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S0-a]]) |- | [[NGC 228]] | 1,58 | {{RA|0|42|54,5}} | {{DEC|+23|30|12}} | [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBab]]) |- | [[NGC 229]] | 1,62 | {{RA|0|43|4,7}} | {{DEC|+23|30|34}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S?]]) |- | [[NGC 214]] | 1,9 | {{RA|0|41|28,0}} | {{DEC|+25|29|58}} | [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBc]]) |- | [[IC 1583]] | 2,73 | {{RA|0|47|10,2}} | {{DEC|+23|4|28}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S]]) |- | [[IC 1585]] | 2,75 | {{RA|0|47|14,2}} | {{DEC|+23|3|15}} | [[kompaktna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|C]]) |- | [[IC 1552]] | 3,08 | {{RA|0|29|43,9}} | {{DEC|+21|28|35}} | [[galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sbc]]) |- | [[IC 1586]] | 3,2 | {{RA|0|47|56,5}} | {{DEC|+22|22|24}} | [[kompaktna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|C]]) |- |} == Povezano == * [[Novi opći katalog]] * [[Spisak NGC objekata]] * [[Spisak galaksija]] == Napomene == * {{Note label|A|a}} [[Prividna magnituda]] od 14,0 – [[Apsolutna magnituda]]: ''M = m - 5 ((log₁₀ D_L) - 1)'', gdje je ''m=14,0'' i ''D_L=64,7 * 10⁶''. * {{Note label|B|b}} 0,40 [[Uglovna minuta|uglovnih minuta]] – ''S = A * D * 0,000291 * P'', gdje je ''A=0,40'', ''D=64,7'' i ''P = 3,2616''. * {{Note label|C|c}} Bazirano na [[euklidska udaljenost|euklidsku udaljenost]]. == Reference == <references> <ref name="klima"> {{simboli jezika|en|Engleski}}{{simboli jezika|de|Njemački}} {{cite web | author=Entdeckung und Katalogisierung von Nebeln und Sternhaufen | title=Wolfgang Steinicke-ov revizirani NGC i IC katalog | url=http://www.klima-luft.de/steinicke/ngcic/ngcic_e.htm | accessdate=11. 4. 2013 }} </ref> <ref name="ned">{{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite web | title=NASA/IPAC Extragalactic Database | author=Rezultati za NGC 169A | url=http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+169A&img_stamp=yes&extend=no | accessdate=11. 4. 2013 }} </ref> <ref name="seds">{{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC169A seds.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221128222521/http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC169A |date=2022-11-28 }}</ref> </references> == Literatura == * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{citation | last = Steinicke | first = Wolfgang | editor-last = Jakiel | editor-first = Richard | publisher = Springer | year = 2007 | title = Galaxies and How to Observe Them | isbn = 978-1852337520 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book | author=R. J. Buta, H. G. Corwin, Jr., S. C. Odewahn | year=2007. | title=The de Vaucouleurs Atlas of Galaxies | url=https://archive.org/details/devaucouleursatl0000buta | publisher=Cambridge University | location=Cambridge | isbn=978-0521820486 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book | last=Sinnott | first=R. W. | year=1988 | title=NGC 2000.0: The Complete New General Catalogue and Index Catalogues of Nebulae and Star Clusters | url=https://archive.org/details/ngc20000complete0000drey | publisher=[[Sky Publishing]] | isbn=978-0-933346-51-2 }} == Vanjske veze == === NGC 169A === {{WikiSky}} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?-c=0+36+52.2++23+59+6&amp;button=RGB NGC 169A na Aladin pregledaču]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === NGC katalog === * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/ngc.html Interaktivni NGC Online Katalog] * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/ Astronomska baza podataka SIMBAD] * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC NGC katalog na Messier45.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180923235222/http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC |date=2018-09-23 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.ngcicproject.org/ NGC/IC projekt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115035321/http://ngcicproject.org/ |date=2013-01-15 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html NGC2000 na NASA sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626095857/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html |date=2019-06-26 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp NGC na ''The Night Sky Atlas'' sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306033417/http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp |date=2016-03-06 }} {{Stub-svemir}} {{Nebo|0|36|52.2|+|23|59|6}} {{NGC5}} [[Kategorija:Andromeda (zviježđe)]] [[Kategorija:Arp objekti]] [[Kategorija:IC objekti]] [[Kategorija:MCG objekti]] [[Kategorija:NGC objekti]] [[Kategorija:PGC objekti]] [[Kategorija:Spiralne galaktike]] 3he43ynzkf176tfa1gnjkx0ikm4qqkv 0 1427345 42716715 42666390 2026-11-06T02:07:03Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716715 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Galaksija | Naziv = [[Novi opći katalog (NGC)|NGC]] 1539-2 | Opis slike = NGC 1539-2 ([[Sloan Digital Sky Survey|SDSS]]) | Epoha = J2000.0 | Sazviježđe = [[Bik (sazviježđe)|Bik]]<ref name="seds" /> | Rektascenzija = {{RA|4|19|2,7}} <ref name="klima"/> | Deklinacija = {{DEC|+26|49|46}} <ref name="klima"/> | Crveni pomak = | Radijalna brzina = | Grupa ili klaster = | Udaljenost = | Tip = [[kompaktna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|C]]) <ref name="klima"/> | Masa = | Odnos masa svijetlo = | Broj zvijezda = | Prividne dimenzije = Najveći prečnik: 0,30 [[Uglovna minuta|u.m.]]<br />Najmanji prečnik: 0,30 [[Uglovna minuta|u.m.]] | Prividna magnituda = 16,6 (vidljivo)<br />17,6 (B-Band) <ref name="klima"/> | Površinska svjetlost = 13,8 [[Magnituda|mag]]/[[Uglovna minuta|u.m.]]² <ref name="klima"/> | Apsolutna magnituda = | Uglovna pozicija = | Značajnosti = | Imena = {{nowrap|CGCG 488-1}}{{•}}{{nowrap|5ZW 373}}<ref name="klima"/><ref name="ned"/> | Karta = Taurus_constellation_map-bs.svg | Tačka_x = 60.5 | Tačka_y = 25.3 }} '''NGC 1539-2''' je [[kompaktna galaksija]] i nalazi se u [[sazviježđe|sazviježđu]] [[Bik (sazviježđe)|Bik]]. == Najbliži NGC/IC objekti == Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.{{Ref label|A|a}} {| class="wikitable sortable" cellspacing="3" style="text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em;" |- ! Ime ! Udaljenost od NGC 1539-2<br />(uglovnih minuta)<ref name="ned" />{{Ref label|A|a}} ! [[Rektascenzija]] ([[J2000]])<ref name="ned" /> ! [[Deklinacija (astronomija)]] ([[J2000]])<ref name="ned" /> ! [[Morfološka klasifikacija galaksija|Tip]]<ref name="ned" /> |- | [[NGC 1539-1]] | 0,0 | {{RA|4|19|1,9}} | {{DEC|+26|49|39}} | [[kompaktna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|C]]) |- | [[IC 359]] | 1,86 | {{RA|4|12|28,4}} | {{DEC|+27|42|11}} | [[eliptična galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|E-S0]]) |- | [[IC 360]] | 2,62 | {{RA|4|9|0,0}} | {{DEC|+26|6|0}} | [[emisijska maglina]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|EN]]) |- | [[IC 2088]] | 3,0 | {{RA|4|31|0,0}} | {{DEC|+26|36|0}} | [[emisijska maglina]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|EN]]) |- | [[NGC 1508]] | 3,6 | {{RA|4|5|47,6}} | {{DEC|+25|24|33}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sc]]) |- | [[NGC 1514]] | 4,64 | {{RA|4|9|17,0}} | {{DEC|+30|46|35}} | [[planetarna maglina]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|PN]]) |- | [[IC 2087]] | 5,35 | {{RA|4|40|0,0}} | {{DEC|+25|44|32}} | [[odrazna maglina]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|RN]]) |- | [[NGC 1497]] | 5,62 | {{RA|4|2|6,8}} | {{DEC|+23|8|0}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S0]]) |- | [[IC 2061]] | 5,88 | {{RA|4|24|0,0}} | {{DEC|+21|5|0}} | nepostoji ([[Morfološka klasifikacija galaksija|NF]]) |- | [[IC 357]] | 6,04 | {{RA|4|3|43,9}} | {{DEC|+22|9|35}} | [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBab]]) |- |} == Povezano == * [[Novi opći katalog]] * [[Spisak NGC objekata]] * [[Spisak galaksija]] == Napomene == * {{Note label|A|a}} Bazirano na [[euklidska udaljenost|euklidsku udaljenost]]. == Reference == <references> <ref name="klima"> {{simboli jezika|en|Engleski}}{{simboli jezika|de|Njemački}} {{cite web | title=Wolfgang Steinicke-ov revizirani NGC i IC katalog | url=http://www.klima-luft.de/steinicke/ngcic/ngcic_e.htm | access-date=11. 4. 2013 }} </ref> <ref name="ned">{{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite web | title=NASA/IPAC Extragalactic Database | url=http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+1539-2&amp;img_stamp=yes&amp;extend=no | access-date=11. 4. 2013 }} </ref> <ref name="seds">{{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC1539-2 seds.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220123100030/http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC1539-2 |date=2022-01-23 }}</ref> </references> == Literatura == * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{citation | last = Steinicke | first = Wolfgang | editor-last = Jakiel | editor-first = Richard | publisher = Springer | year = 2007 | title = Galaxies and How to Observe Them | isbn = 978-1852337520 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book | author=R. J. Buta, H. G. Corwin, Jr., S. C. Odewahn | year=2007. | title=The de Vaucouleurs Atlas of Galaxies | url=https://archive.org/details/devaucouleursatl0000buta | publisher=Cambridge University | location=Cambridge | isbn=978-0521820486 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book | last=Sinnott | first=R. W. | year=1988 | title=NGC 2000.0: The Complete New General Catalogue and Index Catalogues of Nebulae and Star Clusters | url=https://archive.org/details/ngc20000complete0000drey | publisher=[[Sky Publishing]] | isbn=978-0-933346-51-2 }} == Vanjske veze == === NGC 1539-2 === {{WikiSky}} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?-c=4+19+2.7++26+49+46&amp;button=RGB NGC 1539-2 na Aladin pregledaču]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === NGC katalog === * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/ngc.html Interaktivni NGC Online Katalog] * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/ Astronomska baza podataka SIMBAD] * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC NGC katalog na Messier45.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180923235222/http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC |date=2018-09-23 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.ngcicproject.org/ NGC/IC projekt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115035321/http://ngcicproject.org/ |date=2013-01-15 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html NGC2000 na NASA sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626095857/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html |date=2019-06-26 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp NGC na ''The Night Sky Atlas'' sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306033417/http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp |date=2016-03-06 }} {{Stub-svemir}} {{Nebo|4|19|2.7|+|26|49|46}} {{NGC20}} [[Kategorija:Bik (zviježđe)]] [[Kategorija:Kompaktne galaktike]] [[Kategorija:NGC objekti]] pu80hwgti79ods6gliinzgw3dmxdvbf 0 1427371 42716718 42666423 2026-11-06T02:09:13Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716718 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Galaksija | Naziv = [[Novi opći katalog (NGC)|NGC]] 2398-2 | Opis slike = NGC 2398-2 ([[Sloan Digital Sky Survey|SDSS]]) | Epoha = J2000.0 | Sazviježđe = [[Blizanci (sazviježđe)|Blizanci]]<ref name="seds" /> | Rektascenzija = {{RA|7|30|13,6}} <ref name="klima"/> | Deklinacija = {{DEC|+24|29|29}} <ref name="klima"/> | Crveni pomak = 0,032025<ref name="klima"/> | Radijalna brzina = 9600 km/s {{Ref label|A|a}} | Grupa ili klaster = | Udaljenost = 135,3 [[Parsek|Mpc]], 441,3 [[Svjetlosna godina|Msg]]<br />(baz. na [[crveni pomak]]) <ref name="klima"/> | Tip = [[patuljasta galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|D R]]) <ref name="klima"/> | Masa = | Odnos masa svijetlo = | Broj zvijezda = | Prividne dimenzije = Najveći prečnik: 0,50 [[Uglovna minuta|u.m.]] (64 [[Svjetlosna godina|Ksg]] {{Ref label|B|b}})<br />Najmanji prečnik: 0,50 [[Uglovna minuta|u.m.]] (64 [[Svjetlosna godina|Ksg]] {{Ref label|B|b}}) <ref name="ned" /> | Prividna magnituda = 14,9 (vidljivo)<br />15,5 (B-Band) <ref name="klima"/> | Površinska svjetlost = 13,2 [[Magnituda|mag]]/[[Uglovna minuta|u.m.]]² <ref name="klima"/> | Apsolutna magnituda = -20.76 [[Magnituda|mag]] (vidljivo)<br />-20.16 [[Magnituda|mag]] (B-band) {{Ref label|A|a}} | Uglovna pozicija = | Značajnosti = | Imena = {{nowrap|MCG 4-18-22}}{{•}}{{nowrap|PGC 21157}}{{•}}{{nowrap|CGCG 117-46}}<ref name="klima"/><ref name="ned"/> | Karta = Gemini_constellation_map-bs.svg | Tačka_x = 30.9 | Tačka_y = 35.5 }} '''NGC 2398-2''' (također poznat kao '''MCG 4-18-22''' i '''PGC 21157''') je [[patuljasta galaksija]] koja je udaljena oko 441 miliona [[svjetlosna godina|sg]] od [[Zemlja (planeta)|Zemlje]] i nalazi se u [[sazviježđe|sazviježđu]] [[Blizanci (sazviježđe)|Blizanci]]. Najveći prečnik je 0,50 (64 hiljade sg) a najmanji 0,5 [[uglovna minuta|uglovnih minuta]] (64 hiljade sg).{{Ref label|B|b}} == Najbliži NGC/IC objekti == Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.{{Ref label|C|c}} {| class="wikitable sortable" cellspacing="3" style="text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em;" |- ! Ime ! Udaljenost od NGC 2398-2<br />(uglovnih minuta)<ref name="ned" />{{Ref label|C|c}} ! [[Rektascenzija]] ([[J2000]])<ref name="ned" /> ! [[Deklinacija (astronomija)]] ([[J2000]])<ref name="ned" /> ! [[Morfološka klasifikacija galaksija|Tip]]<ref name="ned" /> |- | [[NGC 2398-1]] | 0,01 | {{RA|7|30|16,2}} | {{DEC|+24|29|17}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S?]]) |- | [[IC 2191]] | 0,16 | {{RA|7|30|17,4}} | {{DEC|+24|19|42}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S0]]) |- | [[IC 2198]] | 1,12 | {{RA|7|34|11,1}} | {{DEC|+23|57|59}} | [[eliptična galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|E0]]) |- | [[NGC 2370]] | 1,48 | {{RA|7|25|1,5}} | {{DEC|+23|47|1}} | [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBc]]) |- | [[NGC 2405-1]] | 1,5 | {{RA|7|32|13,9}} | {{DEC|+25|54|22}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S]]) |- | [[NGC 2405-2]] | 1,5 | {{RA|7|32|15,1}} | {{DEC|+25|54|21}} | [[eliptična galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|E0]]) |- | [[NGC 2376]] | 1,68 | {{RA|7|26|35,9}} | {{DEC|+23|4|24}} | [[galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sbc]]) |- | [[NGC 2365]] | 3,11 | {{RA|7|22|22,3}} | {{DEC|+22|5|0}} | [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBa]]) |- | [[NGC 2357]] | 3,34 | {{RA|7|17|40,9}} | {{DEC|+23|21|23}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sc]]) |- | [[IC 2186]] | 3,52 | {{RA|7|22|43,1}} | {{DEC|+21|30|49}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S]]) |- |} == Povezano == * [[Novi opći katalog]] * [[Spisak NGC objekata]] * [[Spisak galaksija]] == Napomene == * {{Note label|A|a}} [[Prividna magnituda]] od 14,9 – [[Apsolutna magnituda]]: ''M = m - 5 ((log₁₀ D_L) - 1)'', gdje je ''m=14,9'' i ''D_L=135,3 * 10⁶''. * {{Note label|B|b}} 0,50 [[Uglovna minuta|uglovnih minuta]] – ''S = A * D * 0,000291 * P'', gdje je ''A=0,50'', ''D=135,3'' i ''P = 3,2616''. * {{Note label|C|c}} Bazirano na [[euklidska udaljenost|euklidsku udaljenost]]. == Reference == <references> <ref name="klima"> {{simboli jezika|en|Engleski}}{{simboli jezika|de|Njemački}} {{cite web | title=Wolfgang Steinicke-ov revizirani NGC i IC katalog | url=http://www.klima-luft.de/steinicke/ngcic/ngcic_e.htm | access-date=11. 4. 2013 }} </ref> <ref name="ned">{{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite web | title=NASA/IPAC Extragalactic Database | url=http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+2398-2&amp;img_stamp=yes&amp;extend=no | access-date=11. 4. 2013 }} </ref> <ref name="seds">{{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC2398-2 seds.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211022001338/http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC2398-2 |date=2021-10-22 }}</ref> </references> == Literatura == * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{citation | last = Steinicke | first = Wolfgang | editor-last = Jakiel | editor-first = Richard | publisher = Springer | year = 2007 | title = Galaxies and How to Observe Them | isbn = 978-1852337520 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book | author=R. J. Buta, H. G. Corwin, Jr., S. C. Odewahn | year=2007. | title=The de Vaucouleurs Atlas of Galaxies | url=https://archive.org/details/devaucouleursatl0000buta | publisher=Cambridge University | location=Cambridge | isbn=978-0521820486 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book | last=Sinnott | first=R. W. | year=1988 | title=NGC 2000.0: The Complete New General Catalogue and Index Catalogues of Nebulae and Star Clusters | url=https://archive.org/details/ngc20000complete0000drey | publisher=[[Sky Publishing]] | isbn=978-0-933346-51-2 }} == Vanjske veze == === NGC 2398-2 === {{WikiSky}} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?-c=7+30+13.6++24+29+29&amp;button=RGB NGC 2398-2 na Aladin pregledaču]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === NGC katalog === * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/ngc.html Interaktivni NGC Online Katalog] * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/ Astronomska baza podataka SIMBAD] * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC NGC katalog na Messier45.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180923235222/http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC |date=2018-09-23 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.ngcicproject.org/ NGC/IC projekt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115035321/http://ngcicproject.org/ |date=2013-01-15 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html NGC2000 na NASA sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626095857/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html |date=2019-06-26 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp NGC na ''The Night Sky Atlas'' sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306033417/http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp |date=2016-03-06 }} {{Stub-svemir}} {{Nebo|7|30|13.6|+|24|29|29}} {{NGC25}} [[Kategorija:Blizanci (zviježđe)]] [[Kategorija:MCG objekti]] [[Kategorija:NGC objekti]] [[Kategorija:PGC objekti]] [[Kategorija:Patuljaste galaksije]] hp6xt1iqtbysyj94wabi5aylxaa53qp 0 1427559 42716728 42666620 2026-11-06T06:35:51Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716728 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Galaksija | Naziv = [[Novi opći katalog (NGC)|NGC]] 2949-1 | Opis slike = NGC 2949-1 ([[Sloan Digital Sky Survey|SDSS]]) | Epoha = J2000.0 | Sazviježđe = [[Lav (sazviježđe)|Lav]]<ref name="seds" /> | Rektascenzija = {{RA|9|39|55,1}} <ref name="klima"/> | Deklinacija = {{DEC|+16|47|4}} <ref name="klima"/> | Crveni pomak = 0,048555<ref name="klima"/> | Radijalna brzina = 14556 km/s {{Ref label|A|a}} | Grupa ili klaster = | Udaljenost = 205,1 [[Parsek|Mpc]], 669,0 [[Svjetlosna godina|Msg]]<br />(baz. na [[crveni pomak]]) <ref name="klima"/> | Tip = [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S0]]) <ref name="klima"/> | Masa = | Odnos masa svijetlo = | Broj zvijezda = | Prividne dimenzije = Najveći prečnik: 0,60 [[Uglovna minuta|u.m.]] (117 [[Svjetlosna godina|Ksg]] {{Ref label|B|b}})<br />Najmanji prečnik: 0,30 [[Uglovna minuta|u.m.]] (58 [[Svjetlosna godina|Ksg]] {{Ref label|B|b}}) <ref name="ned" /> | Prividna magnituda = 14,4 (vidljivo)<br />15,4 (B-Band) <ref name="klima"/> | Površinska svjetlost = 12,4 [[Magnituda|mag]]/[[Uglovna minuta|u.m.]]² <ref name="klima"/> | Apsolutna magnituda = -22.16 [[Magnituda|mag]] (vidljivo)<br />-21.16 [[Magnituda|mag]] (B-band) {{Ref label|A|a}} | Uglovna pozicija = 75[[Stepen (ugao)|°]] <ref name="klima"/> | Značajnosti = | Imena = {{nowrap|PGC 27579}}{{•}}{{nowrap|CGCG 92-25}}<ref name="klima"/><ref name="ned"/> | Karta = Leo_constellation_map-bs.svg | Tačka_x = 95.2 | Tačka_y = 58.7 }} '''NGC 2949-1''' (također poznat kao '''PGC 27579''') je [[spiralna galaksija]] koja je udaljena oko 669 miliona [[svjetlosna godina|sg]] od [[Zemlja (planeta)|Zemlje]] i nalazi se u [[sazviježđe|sazviježđu]] [[Lav (sazviježđe)|Lav]]. Najveći prečnik je 0,60 (117 hiljada sg) a najmanji 0,3 [[uglovna minuta|uglovnih minuta]] (58 hiljada sg).{{Ref label|B|b}} == Najbliži NGC/IC objekti == Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.{{Ref label|C|c}} {| class="wikitable sortable" cellspacing="3" style="text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em;" |- ! Ime ! Udaljenost od NGC 2949-1<br />(uglovnih minuta)<ref name="ned" />{{Ref label|C|c}} ! [[Rektascenzija]] ([[J2000]])<ref name="ned" /> ! [[Deklinacija (astronomija)]] ([[J2000]])<ref name="ned" /> ! [[Morfološka klasifikacija galaksija|Tip]]<ref name="ned" /> |- | [[NGC 2949-2]] | 0,01 | {{RA|9|39|57,4}} | {{DEC|+16|47|13}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S0]]) |- | [[NGC 2946]] | 0,33 | {{RA|9|39|1,6}} | {{DEC|+17|1|32}} | [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SB?]]) |- | [[NGC 2943]] | 0,42 | {{RA|9|38|32,9}} | {{DEC|+17|1|52}} | [[eliptična galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|E5]]) |- | [[NGC 2941]] | 0,46 | {{RA|9|38|24,3}} | {{DEC|+17|2|40}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S]]) |- | [[NGC 2933]] | 0,55 | {{RA|9|37|55,0}} | {{DEC|+17|0|53}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S]]) |- | [[NGC 2934]] | 0,57 | {{RA|9|37|55,1}} | {{DEC|+17|3|18}} | [[kompaktna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|C]]) |- | [[NGC 2928]] | 0,71 | {{RA|9|37|10,1}} | {{DEC|+16|58|39}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S]]) |- | [[NGC 2923]] | 0,96 | {{RA|9|36|3,8}} | {{DEC|+16|45|39}} | [[kompaktna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|C]]) |- | [[NGC 2954]] | 1,87 | {{RA|9|40|24,0}} | {{DEC|+14|55|21}} | [[eliptična galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|E3]]) |- | [[NGC 2953]] | 1,95 | {{RA|9|40|27,7}} | {{DEC|+14|50|37}} | [[zvijezda]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|*]]) |- |} == Povezano == * [[Novi opći katalog]] * [[Spisak NGC objekata]] * [[Spisak galaksija]] == Napomene == * {{Note label|A|a}} [[Prividna magnituda]] od 14,4 – [[Apsolutna magnituda]]: ''M = m - 5 ((log₁₀ D_L) - 1)'', gdje je ''m=14,4'' i ''D_L=205,1 * 10⁶''. * {{Note label|B|b}} 0,60 [[Uglovna minuta|uglovnih minuta]] – ''S = A * D * 0,000291 * P'', gdje je ''A=0,60'', ''D=205,1'' i ''P = 3,2616''. * {{Note label|C|c}} Bazirano na [[euklidska udaljenost|euklidsku udaljenost]]. == Reference == <references> <ref name="klima"> {{simboli jezika|en|Engleski}}{{simboli jezika|de|Njemački}} {{cite web | title=Wolfgang Steinicke-ov revizirani NGC i IC katalog | url=http://www.klima-luft.de/steinicke/ngcic/ngcic_e.htm | access-date=11. 4. 2013 }} </ref> <ref name="ned">{{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite web | title=NASA/IPAC Extragalactic Database | url=http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+2949-1&amp;img_stamp=yes&amp;extend=no | access-date=11. 4. 2013 }} </ref> <ref name="seds">{{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC2949-1 seds.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210618085732/https://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC2949-1 |date=2021-06-18 }}</ref> </references> == Literatura == * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{citation | last = Steinicke | first = Wolfgang | editor-last = Jakiel | editor-first = Richard | publisher = Springer | year = 2007 | title = Galaxies and How to Observe Them | isbn = 978-1852337520 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book | author=R. J. Buta, H. G. Corwin, Jr., S. C. Odewahn | year=2007. | title=The de Vaucouleurs Atlas of Galaxies | url=https://archive.org/details/devaucouleursatl0000buta | publisher=Cambridge University | location=Cambridge | isbn=978-0521820486 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book | last=Sinnott | first=R. W. | year=1988 | title=NGC 2000.0: The Complete New General Catalogue and Index Catalogues of Nebulae and Star Clusters | url=https://archive.org/details/ngc20000complete0000drey | publisher=[[Sky Publishing]] | isbn=978-0-933346-51-2 }} == Vanjske veze == === NGC 2949-1 === {{WikiSky}} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?-c=9+39+55.1++16+47+4&amp;button=RGB NGC 2949-1 na Aladin pregledaču]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === NGC katalog === * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/ngc.html Interaktivni NGC Online Katalog] * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/ Astronomska baza podataka SIMBAD] * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC NGC katalog na Messier45.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180923235222/http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC |date=2018-09-23 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.ngcicproject.org/ NGC/IC projekt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115035321/http://ngcicproject.org/ |date=2013-01-15 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html NGC2000 na NASA sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626095857/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html |date=2019-06-26 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp NGC na ''The Night Sky Atlas'' sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306033417/http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp |date=2016-03-06 }} {{Stub-svemir}} {{Nebo|9|39|55.1|+|16|47|4}} {{NGC30}} [[Kategorija:Lav (zviježđe)]] [[Kategorija:NGC objekti]] [[Kategorija:PGC objekti]] [[Kategorija:Spiralne galaktike]] ii4q7fnoelsmryvnoqyxcpz3c9xuulo 0 1427567 42716729 42666628 2026-11-06T06:46:38Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716729 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Galaksija | Naziv = [[Novi opći katalog (NGC)|NGC]] 2957A | Opis slike = NGC 2957A ([[Sloan Digital Sky Survey|SDSS]]) | Epoha = J2000.0 | Sazviježđe = [[Zmaj (sazviježđe)|Zmaj]]<ref name="seds" /> | Rektascenzija = {{RA|9|47|15,3}} <ref name="klima"/> | Deklinacija = {{DEC|+72|59|12}} <ref name="klima"/> | Crveni pomak = 0,022999<ref name="klima"/> | Radijalna brzina = 6894 km/s {{Ref label|A|a}} | Grupa ili klaster = | Udaljenost = 97,1 [[Parsek|Mpc]], 316,7 [[Svjetlosna godina|Msg]]<br />(baz. na [[crveni pomak]]) <ref name="klima"/> | Tip = [[eliptična galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|E1]]) <ref name="klima"/> | Masa = | Odnos masa svijetlo = | Broj zvijezda = | Prividne dimenzije = Najveći prečnik: 0,30 [[Uglovna minuta|u.m.]] (28 [[Svjetlosna godina|Ksg]] {{Ref label|B|b}})<br />Najmanji prečnik: 0,20 [[Uglovna minuta|u.m.]] (18 [[Svjetlosna godina|Ksg]] {{Ref label|B|b}}) <ref name="ned" /> | Prividna magnituda = 14,8 (vidljivo)<br />15,8 (B-Band) <ref name="klima"/> | Površinska svjetlost = 11,8 [[Magnituda|mag]]/[[Uglovna minuta|u.m.]]² <ref name="klima"/> | Apsolutna magnituda = -20.14 [[Magnituda|mag]] (vidljivo)<br />-19.14 [[Magnituda|mag]] (B-band) {{Ref label|A|a}} | Uglovna pozicija = 12[[Stepen (ugao)|°]] <ref name="klima"/> | Značajnosti = | Imena = {{nowrap|PGC 28113}}{{•}}{{nowrap|MK 121}}{{•}}{{nowrap|NPM1G +73.0057}}{{•}}{{nowrap|MCG 12-10-1}}<ref name="klima"/><ref name="ned"/> | Karta = Draco_constellation_map-bs.svg | Tačka_x = 88.0 | Tačka_y = 8.7 }} '''NGC 2957A''' (također poznat kao '''MCG 12-10-1''' i '''PGC 28113''') je [[eliptična galaksija]] koja je udaljena oko 317 miliona [[svjetlosna godina|sg]] od [[Zemlja (planeta)|Zemlje]] i nalazi se u [[sazviježđe|sazviježđu]] [[Zmaj (sazviježđe)|Zmaj]]. Najveći prečnik je 0,30 (28 hiljada sg) a najmanji 0,2 [[uglovna minuta|uglovnih minuta]] (18 hiljada sg).{{Ref label|B|b}} == Najbliži NGC/IC objekti == Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.{{Ref label|C|c}} {| class="wikitable sortable" cellspacing="3" style="text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em;" |- ! Ime ! Udaljenost od NGC 2957A<br />(uglovnih minuta)<ref name="ned" />{{Ref label|C|c}} ! [[Rektascenzija]] ([[J2000]])<ref name="ned" /> ! [[Deklinacija (astronomija)]] ([[J2000]])<ref name="ned" /> ! [[Morfološka klasifikacija galaksija|Tip]]<ref name="ned" /> |- | [[NGC 2957B]] | 0,01 | {{RA|9|47|17,9}} | {{DEC|+72|59|2}} | [[eliptična galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|E6]]) |- | [[NGC 2963]] | 0,15 | {{RA|9|47|49,8}} | {{DEC|+72|57|52}} | [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBab]]) |- | [[NGC 2985]] | 1,05 | {{RA|9|50|21,4}} | {{DEC|+72|16|43}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sb]]) |- | [[NGC 2977]] | 2,07 | {{RA|9|43|46,5}} | {{DEC|+74|51|38}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sb]]) |- | [[NGC 3027]] | 2,24 | {{RA|9|55|40,3}} | {{DEC|+72|12|15}} | [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBcd]]) |- | [[NGC 3061]] | 3,65 | {{RA|9|56|11,9}} | {{DEC|+75|51|59}} | [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBc]]) |- | [[NGC 3063]] | 3,71 | {{RA|10|1|41,6}} | {{DEC|+72|7|4}} | [[dvostruka zvijezda]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|*2]]) |- | [[NGC 3065]] | 3,76 | {{RA|10|1|55,1}} | {{DEC|+72|10|12}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S0]]) |- | [[NGC 3066]] | 3,83 | {{RA|10|2|10,0}} | {{DEC|+72|7|32}} | [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBb/P]]) |- | [[NGC 3034]] | 3,95 | {{RA|9|55|54,0}} | {{DEC|+69|40|59}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sd]]) |- |} == Povezano == * [[Novi opći katalog]] * [[Spisak NGC objekata]] * [[Spisak galaksija]] == Napomene == * {{Note label|A|a}} [[Prividna magnituda]] od 14,8 – [[Apsolutna magnituda]]: ''M = m - 5 ((log₁₀ D_L) - 1)'', gdje je ''m=14,8'' i ''D_L=97,1 * 10⁶''. * {{Note label|B|b}} 0,30 [[Uglovna minuta|uglovnih minuta]] – ''S = A * D * 0,000291 * P'', gdje je ''A=0,30'', ''D=97,1'' i ''P = 3,2616''. * {{Note label|C|c}} Bazirano na [[euklidska udaljenost|euklidsku udaljenost]]. == Reference == <references> <ref name="klima"> {{simboli jezika|en|Engleski}}{{simboli jezika|de|Njemački}} {{cite web | title=Wolfgang Steinicke-ov revizirani NGC i IC katalog | url=http://www.klima-luft.de/steinicke/ngcic/ngcic_e.htm | access-date=11. 4. 2013 }} </ref> <ref name="ned">{{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite web | title=NASA/IPAC Extragalactic Database | url=http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+2957A&amp;img_stamp=yes&amp;extend=no | access-date=11. 4. 2013 }} </ref> <ref name="seds">{{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC2957A seds.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211023011013/http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC2957A |date=2021-10-23 }}</ref> </references> == Literatura == * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{citation | last = Steinicke | first = Wolfgang | editor-last = Jakiel | editor-first = Richard | publisher = Springer | year = 2007 | title = Galaxies and How to Observe Them | isbn = 978-1852337520 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book | author=R. J. Buta, H. G. Corwin, Jr., S. C. Odewahn | year=2007. | title=The de Vaucouleurs Atlas of Galaxies | url=https://archive.org/details/devaucouleursatl0000buta | publisher=Cambridge University | location=Cambridge | isbn=978-0521820486 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book | last=Sinnott | first=R. W. | year=1988 | title=NGC 2000.0: The Complete New General Catalogue and Index Catalogues of Nebulae and Star Clusters | url=https://archive.org/details/ngc20000complete0000drey | publisher=[[Sky Publishing]] | isbn=978-0-933346-51-2 }} == Vanjske veze == === NGC 2957A === {{WikiSky}} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?-c=9+47+15.3++72+59+12&amp;button=RGB NGC 2957A na Aladin pregledaču]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === NGC katalog === * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/ngc.html Interaktivni NGC Online Katalog] * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/ Astronomska baza podataka SIMBAD] * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC NGC katalog na Messier45.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180923235222/http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC |date=2018-09-23 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.ngcicproject.org/ NGC/IC projekt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115035321/http://ngcicproject.org/ |date=2013-01-15 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html NGC2000 na NASA sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626095857/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html |date=2019-06-26 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp NGC na ''The Night Sky Atlas'' sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306033417/http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp |date=2016-03-06 }} {{Stub-svemir}} {{Nebo|9|47|15.3|+|72|59|12}} {{NGC30}} [[Kategorija:Eliptične galaktike]] [[Kategorija:MCG objekti]] [[Kategorija:NGC objekti]] [[Kategorija:PGC objekti]] [[Kategorija:Zmaj (zviježđe)]] s2comdd0cwkj0okkye48w566qpdtzsl 0 1427600 42716730 42666665 2026-11-06T07:37:46Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716730 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Galaksija | Naziv = [[Novi opći katalog (NGC)|NGC]] 3023-1 | Opis slike = NGC 3023-1 ([[Sloan Digital Sky Survey|SDSS]]) | Epoha = J2000.0 | Sazviježđe = [[Sekstant (sazviježđe)|Sekstant]]<ref name="seds" /> | Rektascenzija = {{RA|9|49|52,6}} <ref name="klima"/> | Deklinacija = {{DEC|+0|37|8}} <ref name="klima"/> | Crveni pomak = 0,006268<ref name="klima"/> | Radijalna brzina = 1879 km/s {{Ref label|A|a}} | Grupa ili klaster = | Udaljenost = 26,5 [[Parsek|Mpc]], 86,4 [[Svjetlosna godina|Msg]]<br />(baz. na [[crveni pomak]]) <ref name="klima"/> | Tip = [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBc/P]]) <ref name="klima"/> | Masa = | Odnos masa svijetlo = | Broj zvijezda = | Prividne dimenzije = Najveći prečnik: 3,00 [[Uglovna minuta|u.m.]] (75 [[Svjetlosna godina|Ksg]] {{Ref label|B|b}})<br />Najmanji prečnik: 1,40 [[Uglovna minuta|u.m.]] (35 [[Svjetlosna godina|Ksg]] {{Ref label|B|b}}) <ref name="ned" /> | Prividna magnituda = 12,3 (vidljivo)<br />13,0 (B-Band) <ref name="klima"/> | Površinska svjetlost = 13,7 [[Magnituda|mag]]/[[Uglovna minuta|u.m.]]² <ref name="klima"/> | Apsolutna magnituda = -19.82 [[Magnituda|mag]] (vidljivo)<br />-19.12 [[Magnituda|mag]] (B-band) {{Ref label|A|a}} | Uglovna pozicija = 70[[Stepen (ugao)|°]] <ref name="klima"/> | Značajnosti = | Imena = {{nowrap|UGC 5269}}{{•}}{{nowrap|VV 620}}{{•}}{{nowrap|MCG 0-25-22}}{{•}}{{nowrap|PGC 28272}}{{•}}{{nowrap|IRAS 09472+0051}}{{•}}{{nowrap|CGCG 7-43}}{{•}}{{nowrap|KCPG 216B}}<ref name="klima"/><ref name="ned"/> | Karta = Sextans_constellation_map-bs.svg | Tačka_x = 71.9 | Tačka_y = 44.2 }} '''NGC 3023-1''' (također poznat kao '''IRAS 09472+0051''', '''MCG 0-25-22''', '''PGC 28272''' i '''UGC 5269''') je [[prečkasta spiralna galaksija]] koja je udaljena oko 86 miliona [[svjetlosna godina|sg]] od [[Zemlja (planeta)|Zemlje]] i nalazi se u [[sazviježđe|sazviježđu]] [[Sekstant (sazviježđe)|Sekstant]]. Najveći prečnik je 3,00 (75 hiljada sg) a najmanji 1,4 [[uglovna minuta|uglovnih minuta]] (35 hiljada sg).{{Ref label|B|b}} == Najbliži NGC/IC objekti == Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.{{Ref label|C|c}} {| class="wikitable sortable" cellspacing="3" style="text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em;" |- ! Ime ! Udaljenost od NGC 3023-1<br />(uglovnih minuta)<ref name="ned" />{{Ref label|C|c}} ! [[Rektascenzija]] ([[J2000]])<ref name="ned" /> ! [[Deklinacija (astronomija)]] ([[J2000]])<ref name="ned" /> ! [[Morfološka klasifikacija galaksija|Tip]]<ref name="ned" /> |- | [[NGC 3023-2]] | 0,01 | {{RA|9|49|54,1}} | {{DEC|+0|37|1}} | [[kompaktna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|C]]) |- | [[NGC 3018]] | 0,05 | {{RA|9|49|41,6}} | {{DEC|+0|37|22}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sb]]) |- | [[NGC 3015]] | 0,54 | {{RA|9|49|22,9}} | {{DEC|+1|8|43}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S0]]) |- | [[IC 566]] | 0,85 | {{RA|9|49|56,3}} | {{DEC|-0|13|51}} | [[kompaktna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|C]]) |- | [[NGC 3042]] | 0,87 | {{RA|9|53|20,2}} | {{DEC|+0|41|52}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S0]]) |- | [[IC 560]] | 1,33 | {{RA|9|45|53,4}} | {{DEC|-0|16|6}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S0-a]]) |- | [[NGC 3044]] | 1,35 | {{RA|9|53|40,8}} | {{DEC|+1|34|46}} | [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBc]]) |- | [[NGC 3039]] | 1,67 | {{RA|9|52|29,5}} | {{DEC|+2|9|13}} | [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBb]]) |- | [[NGC 3062]] | 1,86 | {{RA|9|56|35,7}} | {{DEC|+1|25|45}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sb]]) |- | [[NGC 2967]] | 1,98 | {{RA|9|42|3,3}} | {{DEC|+0|20|10}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sc]]) |- |} == Povezano == * [[Novi opći katalog]] * [[Spisak NGC objekata]] * [[Spisak galaksija]] == Napomene == * {{Note label|A|a}} [[Prividna magnituda]] od 12,3 – [[Apsolutna magnituda]]: ''M = m - 5 ((log₁₀ D_L) - 1)'', gdje je ''m=12,3'' i ''D_L=26,5 * 10⁶''. * {{Note label|B|b}} 3,00 [[Uglovna minuta|uglovnih minuta]] – ''S = A * D * 0,000291 * P'', gdje je ''A=3,00'', ''D=26,5'' i ''P = 3,2616''. * {{Note label|C|c}} Bazirano na [[euklidska udaljenost|euklidsku udaljenost]]. == Reference == <references> <ref name="klima"> {{simboli jezika|en|Engleski}}{{simboli jezika|de|Njemački}} {{cite web | title=Wolfgang Steinicke-ov revizirani NGC i IC katalog | url=http://www.klima-luft.de/steinicke/ngcic/ngcic_e.htm | access-date=11. 4. 2013 }} </ref> <ref name="ned">{{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite web | title=NASA/IPAC Extragalactic Database | url=http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+3023-1&amp;img_stamp=yes&amp;extend=no | access-date=11. 4. 2013 }} </ref> <ref name="seds">{{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC3023-1 seds.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210925101751/http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC3023-1 |date=2021-09-25 }}</ref> </references> == Literatura == * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{citation | last = Steinicke | first = Wolfgang | editor-last = Jakiel | editor-first = Richard | publisher = Springer | year = 2007 | title = Galaxies and How to Observe Them | isbn = 978-1852337520 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book | author=R. J. Buta, H. G. Corwin, Jr., S. C. Odewahn | year=2007. | title=The de Vaucouleurs Atlas of Galaxies | url=https://archive.org/details/devaucouleursatl0000buta | publisher=Cambridge University | location=Cambridge | isbn=978-0521820486 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book | last=Sinnott | first=R. W. | year=1988 | title=NGC 2000.0: The Complete New General Catalogue and Index Catalogues of Nebulae and Star Clusters | url=https://archive.org/details/ngc20000complete0000drey | publisher=[[Sky Publishing]] | isbn=978-0-933346-51-2 }} == Vanjske veze == === NGC 3023-1 === {{WikiSky}} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?-c=9+49+52.6++0+37+8&amp;button=RGB NGC 3023-1 na Aladin pregledaču]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === NGC katalog === * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/ngc.html Interaktivni NGC Online Katalog] * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/ Astronomska baza podataka SIMBAD] * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC NGC katalog na Messier45.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180923235222/http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC |date=2018-09-23 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.ngcicproject.org/ NGC/IC projekt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115035321/http://ngcicproject.org/ |date=2013-01-15 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html NGC2000 na NASA sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626095857/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html |date=2019-06-26 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp NGC na ''The Night Sky Atlas'' sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306033417/http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp |date=2016-03-06 }} {{Stub-svemir}} {{Nebo|9|49|52.6|+|0|37|8}} {{NGC35}} [[Kategorija:IRAS objekti]] [[Kategorija:MCG objekti]] [[Kategorija:NGC objekti]] [[Kategorija:PGC objekti]] [[Kategorija:Prečkaste spiralne galaktike]] [[Kategorija:Sekstant (zviježđe)]] [[Kategorija:UGC objekti]] b1fs1qgrzego15kb32xp5fvz17d0ny0 0 1427603 42716731 42666668 2026-11-06T07:41:50Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716731 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Galaksija | Naziv = [[Novi opći katalog (NGC)|NGC]] 3040B | Opis slike = NGC 3040B ([[Sloan Digital Sky Survey|SDSS]]) | Epoha = J2000.0 | Sazviježđe = [[Lav (sazviježđe)|Lav]]<ref name="seds" /> | Rektascenzija = {{RA|9|53|3,4}} <ref name="klima"/> | Deklinacija = {{DEC|+19|26|32}} <ref name="klima"/> | Crveni pomak = 0,023260<ref name="klima"/> | Radijalna brzina = 6973 km/s {{Ref label|A|a}} | Grupa ili klaster = | Udaljenost = 98,2 [[Parsek|Mpc]], 320,3 [[Svjetlosna godina|Msg]]<br />(baz. na [[crveni pomak]]) <ref name="klima"/> | Tip = [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S]]) <ref name="klima"/> | Masa = | Odnos masa svijetlo = | Broj zvijezda = | Prividne dimenzije = Najveći prečnik: 0,40 [[Uglovna minuta|u.m.]] (37 [[Svjetlosna godina|Ksg]] {{Ref label|B|b}})<br />Najmanji prečnik: 0,20 [[Uglovna minuta|u.m.]] (19 [[Svjetlosna godina|Ksg]] {{Ref label|B|b}}) <ref name="ned" /> | Prividna magnituda = 15,0 (vidljivo)<br />15,8 (B-Band) <ref name="klima"/> | Površinska svjetlost = 12,1 [[Magnituda|mag]]/[[Uglovna minuta|u.m.]]² <ref name="klima"/> | Apsolutna magnituda = -19.96 [[Magnituda|mag]] (vidljivo)<br />-19.16 [[Magnituda|mag]] (B-band) {{Ref label|A|a}} | Uglovna pozicija = 150[[Stepen (ugao)|°]] <ref name="klima"/> | Značajnosti = | Imena = {{nowrap|UGC 5300}}{{•}}{{nowrap|MCG 3-25-37}}{{•}}{{nowrap|PGC 200252}}{{•}}{{nowrap|CGCG 92-67}}<ref name="klima"/><ref name="ned"/> | Karta = Leo_constellation_map-bs.svg | Tačka_x = 85.9 | Tačka_y = 50.1 }} '''NGC 3040B''' (također poznat kao '''MCG 3-25-37''', '''PGC 200252''' i '''UGC 5300''') je [[spiralna galaksija]] koja je udaljena oko 320 miliona [[svjetlosna godina|sg]] od [[Zemlja (planeta)|Zemlje]] i nalazi se u [[sazviježđe|sazviježđu]] [[Lav (sazviježđe)|Lav]]. Najveći prečnik je 0,40 (37 hiljada sg) a najmanji 0,2 [[uglovna minuta|uglovnih minuta]] (19 hiljada sg).{{Ref label|B|b}} == Najbliži NGC/IC objekti == Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.{{Ref label|C|c}} {| class="wikitable sortable" cellspacing="3" style="text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em;" |- ! Ime ! Udaljenost od NGC 3040B<br />(uglovnih minuta)<ref name="ned" />{{Ref label|C|c}} ! [[Rektascenzija]] ([[J2000]])<ref name="ned" /> ! [[Deklinacija (astronomija)]] ([[J2000]])<ref name="ned" /> ! [[Morfološka klasifikacija galaksija|Tip]]<ref name="ned" /> |- | [[NGC 3040A]] | 0,01 | {{RA|9|53|5,0}} | {{DEC|+19|25|58}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sb]]) |- | [[IC 582]] | 2,2 | {{RA|9|59|0,2}} | {{DEC|+17|49|1}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sc]]) |- | [[IC 583]] | 2,21 | {{RA|9|59|5,0}} | {{DEC|+17|49|16}} | [[galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sbc]]) |- | [[NGC 3060]] | 2,74 | {{RA|9|56|19,2}} | {{DEC|+16|49|53}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sb]]) |- | [[NGC 3041]] | 2,76 | {{RA|9|53|7,1}} | {{DEC|+16|40|39}} | [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBc]]) |- | [[NGC 2988]] | 3,01 | {{RA|9|46|47,8}} | {{DEC|+22|0|44}} | [[galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sbc]]) |- | [[NGC 2991]] | 3,01 | {{RA|9|46|49,9}} | {{DEC|+22|0|48}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S0]]) |- | [[NGC 2994]] | 3,02 | {{RA|9|47|16,1}} | {{DEC|+22|5|21}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S0]]) |- | [[NGC 3048-1]] | 3,02 | {{RA|9|54|56,5}} | {{DEC|+16|27|22}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S]]) |- | [[NGC 3048-2]] | 3,02 | {{RA|9|54|58,0}} | {{DEC|+16|27|33}} | [[dvostruka spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S+S]]) |- |} == Povezano == * [[Novi opći katalog]] * [[Spisak NGC objekata]] * [[Spisak galaksija]] == Napomene == * {{Note label|A|a}} [[Prividna magnituda]] od 15,0 – [[Apsolutna magnituda]]: ''M = m - 5 ((log₁₀ D_L) - 1)'', gdje je ''m=15,0'' i ''D_L=98,2 * 10⁶''. * {{Note label|B|b}} 0,40 [[Uglovna minuta|uglovnih minuta]] – ''S = A * D * 0,000291 * P'', gdje je ''A=0,40'', ''D=98,2'' i ''P = 3,2616''. * {{Note label|C|c}} Bazirano na [[euklidska udaljenost|euklidsku udaljenost]]. == Reference == <references> <ref name="klima"> {{simboli jezika|en|Engleski}}{{simboli jezika|de|Njemački}} {{cite web | title=Wolfgang Steinicke-ov revizirani NGC i IC katalog | url=http://www.klima-luft.de/steinicke/ngcic/ngcic_e.htm | access-date=11. 4. 2013 }} </ref> <ref name="ned">{{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite web | title=NASA/IPAC Extragalactic Database | url=http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+3040B&amp;img_stamp=yes&amp;extend=no | access-date=11. 4. 2013 }} </ref> <ref name="seds">{{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC3040B seds.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210508233829/https://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC3040B |date=2021-05-08 }}</ref> </references> == Literatura == * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{citation | last = Steinicke | first = Wolfgang | editor-last = Jakiel | editor-first = Richard | publisher = Springer | year = 2007 | title = Galaxies and How to Observe Them | isbn = 978-1852337520 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book | author=R. J. Buta, H. G. Corwin, Jr., S. C. Odewahn | year=2007. | title=The de Vaucouleurs Atlas of Galaxies | url=https://archive.org/details/devaucouleursatl0000buta | publisher=Cambridge University | location=Cambridge | isbn=978-0521820486 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book | last=Sinnott | first=R. W. | year=1988 | title=NGC 2000.0: The Complete New General Catalogue and Index Catalogues of Nebulae and Star Clusters | url=https://archive.org/details/ngc20000complete0000drey | publisher=[[Sky Publishing]] | isbn=978-0-933346-51-2 }} == Vanjske veze == === NGC 3040B === {{WikiSky}} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?-c=9+53+3.4++19+26+32&amp;button=RGB NGC 3040B na Aladin pregledaču]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === NGC katalog === * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/ngc.html Interaktivni NGC Online Katalog] * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/ Astronomska baza podataka SIMBAD] * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC NGC katalog na Messier45.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180923235222/http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC |date=2018-09-23 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.ngcicproject.org/ NGC/IC projekt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115035321/http://ngcicproject.org/ |date=2013-01-15 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html NGC2000 na NASA sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626095857/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html |date=2019-06-26 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp NGC na ''The Night Sky Atlas'' sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306033417/http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp |date=2016-03-06 }} {{Stub-svemir}} {{Nebo|9|53|3.4|+|19|26|32}} {{NGC35}} [[Kategorija:Lav (zviježđe)]] [[Kategorija:MCG objekti]] [[Kategorija:NGC objekti]] [[Kategorija:PGC objekti]] [[Kategorija:Spiralne galaktike]] [[Kategorija:UGC objekti]] iiixkyu0w09modh93ap04b63rjncpsd 0 1427610 42716732 42666675 2026-11-06T07:52:40Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716732 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Galaksija | Naziv = [[Novi opći katalog (NGC)|NGC]] 3097 | Slika = [[Datoteka:NGC 3097 PanS.jpg|300px]] | Opis slike = NGC 3097 ([[Sloan Digital Sky Survey|SDSS]]) | Epoha = J2000.0 | Sazviježđe = [[Veliki medvjed (sazviježđe)|Veliki medvjed]]<ref name="seds" /> | Rektascenzija = {{RA|10|3|58,4}} <ref name="klima" /> | Deklinacija = {{DEC|+60|4|59}} <ref name="klima" /> | Crveni pomak = | Radijalna brzina = | Grupa ili klaster = | Udaljenost = | Tip = [[zvijezda]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|*]]) <ref name="klima" /> | Masa = | Odnos masa svijetlo = | Broj zvijezda = | Prividne dimenzije = | Prividna magnituda = 14,1 (B-Band) | Površinska svjetlost = | Apsolutna magnituda = | Uglovna pozicija = | Značajnosti = | Imena = | Karta = Ursa_Major_constellation_map-bs.svg | Tačka_x = 69.6 | Tačka_y = 36.8 }} '''NGC 3097''' je [[zvijezda]] i nalazi se u [[sazviježđe|sazviježđu]] [[Veliki medvjed (sazviježđe)|Veliki medvjed]]. Prvo otkriće je napravio [[Edward P. Austin]] [[1870]]. godine.<ref name="klima" /><ref name="klima-posmatrači" /><ref name="klima-ref" /> == Najbliži NGC/IC objekti == Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.{{Ref label|A|a}} {| class="wikitable sortable" cellspacing="3" style="text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em;" |- ! Ime ! Udaljenost od NGC 3097<br />(uglovnih minuta)<ref name="ned" />{{Ref label|A|a}} ! [[Rektascenzija]] ([[J2000]])<ref name="ned" /> ! [[Deklinacija (astronomija)]] ([[J2000]])<ref name="ned" /> ! [[Morfološka klasifikacija galaksija|Tip]]<ref name="ned" /> |- | [[NGC 3102]] | 0,14 | {{RA|10|4|31,7}} | {{DEC|+60|6|28}} | [[eliptična galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|E-S0]]) |- | [[NGC 3043]] | 2,08 | {{RA|9|56|14,4}} | {{DEC|+59|18|26}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sb]]) |- | [[NGC 3168]] | 3,11 | {{RA|10|16|23,0}} | {{DEC|+60|14|6}} | [[eliptična galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|E1]]) |- | [[NGC 3182]] | 4,32 | {{RA|10|19|33,0}} | {{DEC|+58|12|22}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sa]]) |- | [[NGC 3164]] | 4,42 | {{RA|10|15|11,5}} | {{DEC|+56|40|20}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S?]]) |- | [[NGC 3079]] | 4,43 | {{RA|10|1|57,7}} | {{DEC|+55|40|53}} | [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBc]]) |- | [[NGC 3073]] | 4,53 | {{RA|10|0|52,2}} | {{DEC|+55|37|6}} | [[eliptična galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|E/SB0]]) |- | [[NGC 3188A]] | 4,74 | {{RA|10|19|38,2}} | {{DEC|+57|25|7}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S?]]) |- | [[NGC 3188]] | 4,75 | {{RA|10|19|42,9}} | {{DEC|+57|25|23}} | [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBab]]) |- | [[NGC 3206]] | 5,46 | {{RA|10|21|47,6}} | {{DEC|+56|55|51}} | [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBc]]) |- |} == Povezano == * [[Novi opći katalog]] * [[Spisak NGC objekata]] * [[Spisak galaksija]] == Napomene == * {{Note label|A|a}} Bazirano na [[euklidska udaljenost|euklidsku udaljenost]]. == Reference == <references> <ref name="klima"> {{simboli jezika|en|Engleski}}{{simboli jezika|de|Njemački}} {{cite web | title=Wolfgang Steinicke-ov revizirani NGC i IC katalog | url=http://www.klima-luft.de/steinicke/ngcic/ngcic_e.htm | access-date=11. 4. 2013 }} </ref> <ref name="klima-posmatrači">[http://www.klima-luft.de/steinicke/ngcic/obs_e.htm Spisak posmatrača] na Wolfgang Steinicke-om sajtu.</ref> <ref name="klima-ref">Young, C., Sid. Mess. II, 252 (1883-84).</ref> <ref name="ned">{{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite web | title=NASA/IPAC Extragalactic Database | url=http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+3097&amp;img_stamp=yes&amp;extend=no | access-date=11. 4. 2013 }} </ref> <ref name="seds">{{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC3097 seds.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250131131721/http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC3097 |date=2025-01-31 }}</ref> </references> == Literatura == * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{citation | last = Steinicke | first = Wolfgang | editor-last = Jakiel | editor-first = Richard | publisher = Springer | year = 2007 | title = Galaxies and How to Observe Them | isbn = 978-1852337520 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book | author=R. J. Buta, H. G. Corwin, Jr., S. C. Odewahn | year=2007. | title=The de Vaucouleurs Atlas of Galaxies | url=https://archive.org/details/devaucouleursatl0000buta | publisher=Cambridge University | location=Cambridge | isbn=978-0521820486 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book | last=Sinnott | first=R. W. | year=1988 | title=NGC 2000.0: The Complete New General Catalogue and Index Catalogues of Nebulae and Star Clusters | url=https://archive.org/details/ngc20000complete0000drey | publisher=[[Sky Publishing]] | isbn=978-0-933346-51-2 }} == Vanjske veze == === NGC 3097 === {{WikiSky}} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?-c=10+3+58.4++60+4+59&amp;button=RGB NGC 3097 na Aladin pregledaču]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === NGC katalog === * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/ngc.html Interaktivni NGC Online Katalog] * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/ Astronomska baza podataka SIMBAD] * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC NGC katalog na Messier45.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180923235222/http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC |date=2018-09-23 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.ngcicproject.org/ NGC/IC projekt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115035321/http://ngcicproject.org/ |date=2013-01-15 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html NGC2000 na NASA sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626095857/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html |date=2019-06-26 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp NGC na ''The Night Sky Atlas'' sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306033417/http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp |date=2016-03-06 }} {{Stub-svemir}} {{Nebo|10|3|58.4|+|60|4|59}} {{NGC35}} [[Kategorija:NGC objekti]] [[Kategorija:Veliki medvjed (zviježđe)]] [[Kategorija:Zvijezde]] key9n4gcvinuqiv89g61hx48pyyx0e7 0 1427615 42716733 42666681 2026-11-06T08:00:52Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716733 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Galaksija | Naziv = [[Novi opći katalog (NGC)|NGC]] 3136A | Opis slike = NGC 3136A ([[Sloan Digital Sky Survey|SDSS]]) | Epoha = J2000.0 | Sazviježđe = [[Kobilica (sazviježđe)|Kobilica]]<ref name="seds" /> | Rektascenzija = {{RA|10|3|33,0}} <ref name="klima"/> | Deklinacija = {{DEC|-67|26|56}} <ref name="klima"/> | Crveni pomak = 0,006699<ref name="klima"/> | Radijalna brzina = 2008 km/s {{Ref label|A|a}} | Grupa ili klaster = | Udaljenost = 28,3 [[Parsek|Mpc]], 92,3 [[Svjetlosna godina|Msg]]<br />(baz. na [[crveni pomak]]) <ref name="klima"/> | Tip = [[nepravilna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|IBm]]) <ref name="klima"/> | Masa = | Odnos masa svijetlo = | Broj zvijezda = | Prividne dimenzije = Najveći prečnik: 2,00 [[Uglovna minuta|u.m.]] (54 [[Svjetlosna godina|Ksg]] {{Ref label|B|b}})<br />Najmanji prečnik: 0,30 [[Uglovna minuta|u.m.]] (8 [[Svjetlosna godina|Ksg]] {{Ref label|B|b}}) <ref name="ned" /> | Prividna magnituda = 15,0 (vidljivo)<br />15,6 (B-Band) <ref name="klima"/> | Površinska svjetlost = 14,3 [[Magnituda|mag]]/[[Uglovna minuta|u.m.]]² <ref name="klima"/> | Apsolutna magnituda = -17.26 [[Magnituda|mag]] (vidljivo)<br />-16.66 [[Magnituda|mag]] (B-band) {{Ref label|A|a}} | Uglovna pozicija = 83[[Stepen (ugao)|°]] <ref name="klima"/> | Značajnosti = | Imena = {{nowrap|FGCE 794}}{{•}}{{nowrap|ESO 92-7}}{{•}}{{nowrap|AM 1002-671}}{{•}}{{nowrap|PGC 29160}}<ref name="klima"/><ref name="ned"/> | Karta = Carina_constellation_map-bs.svg | Tačka_x = 30.5 | Tačka_y = 64.6 }} '''NGC 3136A''' (također poznat kao '''ESO 92-7''' i '''PGC 29160''') je [[nepravilna galaksija]] koja je udaljena oko 92 miliona [[svjetlosna godina|sg]] od [[Zemlja (planeta)|Zemlje]] i nalazi se u [[sazviježđe|sazviježđu]] [[Kobilica (sazviježđe)|Kobilica]]. Najveći prečnik je 2,00 (54 hiljade sg) a najmanji 0,3 [[uglovna minuta|uglovnih minuta]] (8 hiljada sg).{{Ref label|B|b}} == Najbliži NGC/IC objekti == Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.{{Ref label|C|c}} {| class="wikitable sortable" cellspacing="3" style="text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em;" |- ! Ime ! Udaljenost od NGC 3136A<br />(uglovnih minuta)<ref name="ned" />{{Ref label|C|c}} ! [[Rektascenzija]] ([[J2000]])<ref name="ned" /> ! [[Deklinacija (astronomija)]] ([[J2000]])<ref name="ned" /> ! [[Morfološka klasifikacija galaksija|Tip]]<ref name="ned" /> |- | [[NGC 3136]] | 0,57 | {{RA|10|5|48,2}} | {{DEC|-67|22|39}} | [[eliptična galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|E3]]) |- | [[IC 2554A]] | 1,39 | {{RA|10|8|50,5}} | {{DEC|-67|1|54}} | [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBbc]]) |- | [[IC 2554B]] | 1,39 | {{RA|10|8|51,6}} | {{DEC|-67|1|17}} | [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBc]]) |- | [[NGC 3136B]] | 1,73 | {{RA|10|10|13,2}} | {{DEC|-67|0|18}} | [[eliptična galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|E4]]) |- | [[IC 2553]] | 5,05 | {{RA|10|9|20,9}} | {{DEC|-62|36|47}} | [[planetarna maglina]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|PN]]) |- | [[NGC 3036]] | 5,96 | {{RA|9|49|15,9}} | {{DEC|-62|40|32}} | [[otvoreno zvjezdano jato]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|OCL]]) |- | [[NGC 3211]] | 5,97 | {{RA|10|17|50,4}} | {{DEC|-62|40|12}} | [[planetarna maglina]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|PN]]) |- | [[IC 2504]] | 6,46 | {{RA|9|38|33,0}} | {{DEC|-69|5|6}} | nepostoji ([[Morfološka klasifikacija galaksija|NF]]) |- | [[NGC 3059]] | 7,29 | {{RA|9|50|8,0}} | {{DEC|-73|55|17}} | [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBbc]]) |- | [[NGC 3114]] | 7,35 | {{RA|10|2|36,0}} | {{DEC|-60|6|0}} | [[otvoreno zvjezdano jato]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|II3r]]) |- |} == Povezano == * [[Novi opći katalog]] * [[Spisak NGC objekata]] * [[Spisak galaksija]] == Napomene == * {{Note label|A|a}} [[Prividna magnituda]] od 15,0 – [[Apsolutna magnituda]]: ''M = m - 5 ((log₁₀ D_L) - 1)'', gdje je ''m=15,0'' i ''D_L=28,3 * 10⁶''. * {{Note label|B|b}} 2,00 [[Uglovna minuta|uglovnih minuta]] – ''S = A * D * 0,000291 * P'', gdje je ''A=2,00'', ''D=28,3'' i ''P = 3,2616''. * {{Note label|C|c}} Bazirano na [[euklidska udaljenost|euklidsku udaljenost]]. == Reference == <references> <ref name="klima"> {{simboli jezika|en|Engleski}}{{simboli jezika|de|Njemački}} {{cite web | title=Wolfgang Steinicke-ov revizirani NGC i IC katalog | url=http://www.klima-luft.de/steinicke/ngcic/ngcic_e.htm | access-date=11. 4. 2013 }} </ref> <ref name="ned">{{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite web | title=NASA/IPAC Extragalactic Database | url=http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+3136A&amp;img_stamp=yes&amp;extend=no | access-date=11. 4. 2013 }} </ref> <ref name="seds">{{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC3136A seds.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211023011103/http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC3136A |date=2021-10-23 }}</ref> </references> == Literatura == * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{citation | last = Steinicke | first = Wolfgang | editor-last = Jakiel | editor-first = Richard | publisher = Springer | year = 2007 | title = Galaxies and How to Observe Them | isbn = 978-1852337520 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book | author=R. J. Buta, H. G. Corwin, Jr., S. C. Odewahn | year=2007. | title=The de Vaucouleurs Atlas of Galaxies | url=https://archive.org/details/devaucouleursatl0000buta | publisher=Cambridge University | location=Cambridge | isbn=978-0521820486 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book | last=Sinnott | first=R. W. | year=1988 | title=NGC 2000.0: The Complete New General Catalogue and Index Catalogues of Nebulae and Star Clusters | url=https://archive.org/details/ngc20000complete0000drey | publisher=[[Sky Publishing]] | isbn=978-0-933346-51-2 }} == Vanjske veze == === NGC 3136A === {{WikiSky}} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?-c=10+3+33.0+-67+26+56&amp;button=RGB NGC 3136A na Aladin pregledaču] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210212005657/http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?-c=10+3+33.0+-67+26+56&button=RGB |date=2021-02-12 }} === NGC katalog === * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/ngc.html Interaktivni NGC Online Katalog] * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/ Astronomska baza podataka SIMBAD] * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC NGC katalog na Messier45.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180923235222/http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC |date=2018-09-23 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.ngcicproject.org/ NGC/IC projekt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115035321/http://ngcicproject.org/ |date=2013-01-15 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html NGC2000 na NASA sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626095857/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html |date=2019-06-26 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp NGC na ''The Night Sky Atlas'' sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306033417/http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp |date=2016-03-06 }} {{Stub-svemir}} {{Nebo|10|3|33.0|-|67|26|56}} {{NGC35}} [[Kategorija:ESO objekti]] [[Kategorija:Kobilica (zviježđe)]] [[Kategorija:NGC objekti]] [[Kategorija:Nepravilne galaktike]] [[Kategorija:PGC objekti]] eygulz31672wczucmetzvwwz22uojor 0 1427681 42716737 42666749 2026-11-06T09:35:03Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716737 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Galaksija | Naziv = [[Novi opći katalog (NGC)|NGC]] 3250B | Opis slike = NGC 3250B ([[Sloan Digital Sky Survey|SDSS]]) | Epoha = J2000.0 | Sazviježđe = [[Jedro (sazviježđe)|Jedro]]<ref name="seds" /> | Rektascenzija = {{RA|10|27|44,5}} <ref name="klima"/> | Deklinacija = {{DEC|-40|26|8}} <ref name="klima"/> | Crveni pomak = 0,008406<ref name="klima"/> | Radijalna brzina = 2520 km/s {{Ref label|A|a}} | Grupa ili klaster = | Udaljenost = 35,5 [[Parsek|Mpc]], 115,8 [[Svjetlosna godina|Msg]]<br />(baz. na [[crveni pomak]]) <ref name="klima"/> | Tip = [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBa]]) <ref name="klima"/> | Masa = | Odnos masa svijetlo = | Broj zvijezda = | Prividne dimenzije = Najveći prečnik: 2,20 [[Uglovna minuta|u.m.]] (74 [[Svjetlosna godina|Ksg]] {{Ref label|B|b}})<br />Najmanji prečnik: 0,60 [[Uglovna minuta|u.m.]] (20 [[Svjetlosna godina|Ksg]] {{Ref label|B|b}}) <ref name="ned" /> | Prividna magnituda = 12,7 (vidljivo)<br />13,7 (B-Band) <ref name="klima"/> | Površinska svjetlost = 12,9 [[Magnituda|mag]]/[[Uglovna minuta|u.m.]]² <ref name="klima"/> | Apsolutna magnituda = -20.05 [[Magnituda|mag]] (vidljivo)<br />-19.05 [[Magnituda|mag]] (B-band) {{Ref label|A|a}} | Uglovna pozicija = 6[[Stepen (ugao)|°]] <ref name="klima"/> | Značajnosti = | Imena = {{nowrap|ESO 317-29}}{{•}}{{nowrap|IRAS 10255-4010}}{{•}}{{nowrap|PGC 30775}}{{•}}{{nowrap|AM 1025-401}}{{•}}{{nowrap|MCG -7-22-9}}<ref name="klima"/><ref name="ned"/> | Karta = Vela_constellation_map-bs.svg | Tačka_x = 22.7 | Tačka_y = 28.9 }} '''NGC 3250B''' (također poznat kao '''ESO 317-29''', '''IRAS 10255-4010''', '''MCG -7-22-9''' i '''PGC 30775''') je [[prečkasta spiralna galaksija]] koja je udaljena oko 116 miliona [[svjetlosna godina|sg]] od [[Zemlja (planeta)|Zemlje]] i nalazi se u [[sazviježđe|sazviježđu]] [[Jedro (sazviježđe)|Jedro]]. Najveći prečnik je 2,20 (74 hiljade sg) a najmanji 0,6 [[uglovna minuta|uglovnih minuta]] (20 hiljada sg).{{Ref label|B|b}} == Najbliži NGC/IC objekti == Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.{{Ref label|C|c}} {| class="wikitable sortable" cellspacing="3" style="text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em;" |- ! Ime ! Udaljenost od NGC 3250B<br />(uglovnih minuta)<ref name="ned" />{{Ref label|C|c}} ! [[Rektascenzija]] ([[J2000]])<ref name="ned" /> ! [[Deklinacija (astronomija)]] ([[J2000]])<ref name="ned" /> ! [[Morfološka klasifikacija galaksija|Tip]]<ref name="ned" /> |- | [[NGC 3250A]] | 0,36 | {{RA|10|27|53,6}} | {{DEC|-40|4|52}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sb]]) |- | [[NGC 3250C]] | 0,43 | {{RA|10|27|42,3}} | {{DEC|-40|0|9}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sab]]) |- | [[NGC 3250E]] | 0,48 | {{RA|10|29|0,8}} | {{DEC|-40|4|57}} | [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBc]]) |- | [[NGC 3250]] | 0,58 | {{RA|10|26|32,1}} | {{DEC|-39|56|37}} | [[eliptična galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|E4]]) |- | [[NGC 3250D]] | 0,62 | {{RA|10|27|57,8}} | {{DEC|-39|48|55}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S0]]) |- | [[NGC 3244]] | 0,83 | {{RA|10|25|28,8}} | {{DEC|-39|49|40}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sc]]) |- | [[NGC 3276]] | 0,98 | {{RA|10|31|9,1}} | {{DEC|-39|56|42}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S0]]) |- | [[NGC 3278]] | 1,08 | {{RA|10|31|35,5}} | {{DEC|-39|57|21}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sc]]) |- | [[NGC 3318A]] | 2,34 | {{RA|10|35|31,2}} | {{DEC|-41|44|25}} | [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBc]]) |- | [[NGC 3318]] | 2,66 | {{RA|10|37|15,0}} | {{DEC|-41|37|38}} | [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBbc]]) |- |} == Povezano == * [[Novi opći katalog]] * [[Spisak NGC objekata]] * [[Spisak galaksija]] == Napomene == * {{Note label|A|a}} [[Prividna magnituda]] od 12,7 – [[Apsolutna magnituda]]: ''M = m - 5 ((log₁₀ D_L) - 1)'', gdje je ''m=12,7'' i ''D_L=35,5 * 10⁶''. * {{Note label|B|b}} 2,20 [[Uglovna minuta|uglovnih minuta]] – ''S = A * D * 0,000291 * P'', gdje je ''A=2,20'', ''D=35,5'' i ''P = 3,2616''. * {{Note label|C|c}} Bazirano na [[euklidska udaljenost|euklidsku udaljenost]]. == Reference == <references> <ref name="klima"> {{simboli jezika|en|Engleski}}{{simboli jezika|de|Njemački}} {{cite web | title=Wolfgang Steinicke-ov revizirani NGC i IC katalog | url=http://www.klima-luft.de/steinicke/ngcic/ngcic_e.htm | access-date=11. 4. 2013 }} </ref> <ref name="ned">{{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite web | title=NASA/IPAC Extragalactic Database | url=http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+3250B&amp;img_stamp=yes&amp;extend=no | access-date=11. 4. 2013 }} </ref> <ref name="seds">{{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC3250B seds.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220123190356/http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC3250B |date=2022-01-23 }}</ref> </references> == Literatura == * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{citation | last = Steinicke | first = Wolfgang | editor-last = Jakiel | editor-first = Richard | publisher = Springer | year = 2007 | title = Galaxies and How to Observe Them | isbn = 978-1852337520 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book | author=R. J. Buta, H. G. Corwin, Jr., S. C. Odewahn | year=2007. | title=The de Vaucouleurs Atlas of Galaxies | url=https://archive.org/details/devaucouleursatl0000buta | publisher=Cambridge University | location=Cambridge | isbn=978-0521820486 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book | last=Sinnott | first=R. W. | year=1988 | title=NGC 2000.0: The Complete New General Catalogue and Index Catalogues of Nebulae and Star Clusters | url=https://archive.org/details/ngc20000complete0000drey | publisher=[[Sky Publishing]] | isbn=978-0-933346-51-2 }} == Vanjske veze == === NGC 3250B === {{WikiSky}} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?-c=10+27+44.5+-40+26+8&amp;button=RGB NGC 3250B na Aladin pregledaču] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210212030022/http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?-c=10+27+44.5+-40+26+8&button=RGB |date=2021-02-12 }} === NGC katalog === * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/ngc.html Interaktivni NGC Online Katalog] * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/ Astronomska baza podataka SIMBAD] * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC NGC katalog na Messier45.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180923235222/http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC |date=2018-09-23 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.ngcicproject.org/ NGC/IC projekt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115035321/http://ngcicproject.org/ |date=2013-01-15 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html NGC2000 na NASA sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626095857/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html |date=2019-06-26 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp NGC na ''The Night Sky Atlas'' sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306033417/http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp |date=2016-03-06 }} {{Stub-svemir}} {{Nebo|10|27|44.5|-|40|26|8}} {{NGC35}} [[Kategorija:ESO objekti]] [[Kategorija:IRAS objekti]] [[Kategorija:Jedro (zviježđe)]] [[Kategorija:MCG objekti]] [[Kategorija:NGC objekti]] [[Kategorija:PGC objekti]] [[Kategorija:Prečkaste spiralne galaktike]] j7fube3mf5phvijnfmqjluzp2c7gmvc 0 1427684 42716738 42666752 2026-11-06T09:39:06Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716738 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Galaksija | Naziv = [[Novi opći katalog (NGC)|NGC]] 3250E | Opis slike = NGC 3250E ([[Sloan Digital Sky Survey|SDSS]]) | Epoha = J2000.0 | Sazviježđe = [[Zračna pumpa (sazviježđe)|Zračna pumpa]]<ref name="seds" /> | Rektascenzija = {{RA|10|29|0,8}} <ref name="klima"/> | Deklinacija = {{DEC|-40|4|57}} <ref name="klima"/> | Crveni pomak = 0,009350<ref name="klima"/> | Radijalna brzina = 2803 km/s {{Ref label|A|a}} | Grupa ili klaster = | Udaljenost = 39,5 [[Parsek|Mpc]], 128,8 [[Svjetlosna godina|Msg]]<br />(baz. na [[crveni pomak]]) <ref name="klima"/> | Tip = [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBc]]) <ref name="klima"/> | Masa = | Odnos masa svijetlo = | Broj zvijezda = | Prividne dimenzije = Najveći prečnik: 2,10 [[Uglovna minuta|u.m.]] (79 [[Svjetlosna godina|Ksg]] {{Ref label|B|b}})<br />Najmanji prečnik: 1,40 [[Uglovna minuta|u.m.]] (52 [[Svjetlosna godina|Ksg]] {{Ref label|B|b}}) <ref name="ned" /> | Prividna magnituda = 12,5 (vidljivo)<br />13,2 (B-Band) <ref name="klima"/> | Površinska svjetlost = 13,5 [[Magnituda|mag]]/[[Uglovna minuta|u.m.]]² <ref name="klima"/> | Apsolutna magnituda = -20.48 [[Magnituda|mag]] (vidljivo)<br />-19.78 [[Magnituda|mag]] (B-band) {{Ref label|A|a}} | Uglovna pozicija = 142[[Stepen (ugao)|°]] <ref name="klima"/> | Značajnosti = | Imena = {{nowrap|MCG -7-22-13}}{{•}}{{nowrap|IRAS 10268-3949}}{{•}}{{nowrap|ESO 317-34}}{{•}}{{nowrap|PGC 30865}}<ref name="klima"/><ref name="ned"/> | Karta = Antlia_constellation_map-bs.svg | Tačka_x = 37.9 | Tačka_y = 71.5 }} '''NGC 3250E''' (također poznat kao '''ESO 317-34''', '''IRAS 10268-3949''', '''MCG -7-22-13''' i '''PGC 30865''') je [[prečkasta spiralna galaksija]] koja je udaljena oko 129 miliona [[svjetlosna godina|sg]] od [[Zemlja (planeta)|Zemlje]] i nalazi se u [[sazviježđe|sazviježđu]] [[Zračna pumpa (sazviježđe)|Zračna pumpa]]. Najveći prečnik je 2,10 (79 hiljada sg) a najmanji 1,4 [[uglovna minuta|uglovnih minuta]] (52 hiljade sg).{{Ref label|B|b}} == Najbliži NGC/IC objekti == Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.{{Ref label|C|c}} {| class="wikitable sortable" cellspacing="3" style="text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em;" |- ! Ime ! Udaljenost od NGC 3250E<br />(uglovnih minuta)<ref name="ned" />{{Ref label|C|c}} ! [[Rektascenzija]] ([[J2000]])<ref name="ned" /> ! [[Deklinacija (astronomija)]] ([[J2000]])<ref name="ned" /> ! [[Morfološka klasifikacija galaksija|Tip]]<ref name="ned" /> |- | [[NGC 3250A]] | 0,28 | {{RA|10|27|53,6}} | {{DEC|-40|4|52}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sb]]) |- | [[NGC 3250C]] | 0,34 | {{RA|10|27|42,3}} | {{DEC|-40|0|9}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sab]]) |- | [[NGC 3250D]] | 0,37 | {{RA|10|27|57,8}} | {{DEC|-39|48|55}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S0]]) |- | [[NGC 3250B]] | 0,48 | {{RA|10|27|44,5}} | {{DEC|-40|26|8}} | [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBa]]) |- | [[NGC 3276]] | 0,55 | {{RA|10|31|9,1}} | {{DEC|-39|56|42}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S0]]) |- | [[NGC 3250]] | 0,63 | {{RA|10|26|32,1}} | {{DEC|-39|56|37}} | [[eliptična galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|E4]]) |- | [[NGC 3278]] | 0,66 | {{RA|10|31|35,5}} | {{DEC|-39|57|21}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sc]]) |- | [[NGC 3244]] | 0,92 | {{RA|10|25|28,8}} | {{DEC|-39|49|40}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sc]]) |- | [[NGC 3318A]] | 2,32 | {{RA|10|35|31,2}} | {{DEC|-41|44|25}} | [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBc]]) |- | [[NGC 3318B]] | 2,54 | {{RA|10|37|33,3}} | {{DEC|-41|27|58}} | [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBc]]) |- |} == Povezano == * [[Novi opći katalog]] * [[Spisak NGC objekata]] * [[Spisak galaksija]] == Napomene == * {{Note label|A|a}} [[Prividna magnituda]] od 12,5 – [[Apsolutna magnituda]]: ''M = m - 5 ((log₁₀ D_L) - 1)'', gdje je ''m=12,5'' i ''D_L=39,5 * 10⁶''. * {{Note label|B|b}} 2,10 [[Uglovna minuta|uglovnih minuta]] – ''S = A * D * 0,000291 * P'', gdje je ''A=2,10'', ''D=39,5'' i ''P = 3,2616''. * {{Note label|C|c}} Bazirano na [[euklidska udaljenost|euklidsku udaljenost]]. == Reference == <references> <ref name="klima"> {{simboli jezika|en|Engleski}}{{simboli jezika|de|Njemački}} {{cite web | title=Wolfgang Steinicke-ov revizirani NGC i IC katalog | url=http://www.klima-luft.de/steinicke/ngcic/ngcic_e.htm | access-date=11. 4. 2013 }} </ref> <ref name="ned">{{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite web | title=NASA/IPAC Extragalactic Database | url=http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+3250E&amp;img_stamp=yes&amp;extend=no | access-date=11. 4. 2013 }} </ref> <ref name="seds">{{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC3250E seds.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211129235528/http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC3250E |date=2021-11-29 }}</ref> </references> == Literatura == * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{citation | last = Steinicke | first = Wolfgang | editor-last = Jakiel | editor-first = Richard | publisher = Springer | year = 2007 | title = Galaxies and How to Observe Them | isbn = 978-1852337520 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book | author=R. J. Buta, H. G. Corwin, Jr., S. C. Odewahn | year=2007. | title=The de Vaucouleurs Atlas of Galaxies | url=https://archive.org/details/devaucouleursatl0000buta | publisher=Cambridge University | location=Cambridge | isbn=978-0521820486 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book | last=Sinnott | first=R. W. | year=1988 | title=NGC 2000.0: The Complete New General Catalogue and Index Catalogues of Nebulae and Star Clusters | url=https://archive.org/details/ngc20000complete0000drey | publisher=[[Sky Publishing]] | isbn=978-0-933346-51-2 }} == Vanjske veze == === NGC 3250E === {{WikiSky}} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?-c=10+29+0.8+-40+4+57&amp;button=RGB NGC 3250E na Aladin pregledaču] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210212030413/http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?-c=10+29+0.8+-40+4+57&button=RGB |date=2021-02-12 }} === NGC katalog === * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/ngc.html Interaktivni NGC Online Katalog] * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/ Astronomska baza podataka SIMBAD] * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC NGC katalog na Messier45.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180923235222/http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC |date=2018-09-23 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.ngcicproject.org/ NGC/IC projekt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115035321/http://ngcicproject.org/ |date=2013-01-15 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html NGC2000 na NASA sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626095857/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html |date=2019-06-26 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp NGC na ''The Night Sky Atlas'' sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306033417/http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp |date=2016-03-06 }} {{Stub-svemir}} {{Nebo|10|29|0.8|-|40|4|57}} {{NGC35}} [[Kategorija:ESO objekti]] [[Kategorija:IRAS objekti]] [[Kategorija:MCG objekti]] [[Kategorija:NGC objekti]] [[Kategorija:PGC objekti]] [[Kategorija:Prečkaste spiralne galaktike]] [[Kategorija:Zračna pumpa (zviježđe)]] 4mbndrn2k4n6i22nk0rfgbf7xrh4f7b 0 1427741 42716739 42666808 2026-11-06T10:58:25Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716739 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Galaksija | Naziv = [[Novi opći katalog (NGC)|NGC]] 3295B | Opis slike = NGC 3295B ([[Sloan Digital Sky Survey|SDSS]]) | Epoha = J2000.0 | Sazviježđe = [[Vodena zmija (sazviježđe)|Vodena zmija]]<ref name="seds" /> | Rektascenzija = {{RA|10|32|45,5}} <ref name="klima"/> | Deklinacija = {{DEC|-12|38|12}} <ref name="klima"/> | Crveni pomak = 0,000000<ref name="klima"/> | Radijalna brzina = 0 km/s {{Ref label|A|a}} | Grupa ili klaster = | Udaljenost = 0,0 [[Parsek|Mpc]], 0,0 [[Svjetlosna godina|Msg]]<br />(baz. na [[crveni pomak]]) <ref name="klima"/> | Tip = [[eliptična galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|E-S0]]) <ref name="klima"/> | Masa = | Odnos masa svijetlo = | Broj zvijezda = | Prividne dimenzije = Najveći prečnik: 0,50 [[Uglovna minuta|u.m.]] (0 [[Svjetlosna godina|Ksg]] {{Ref label|B|b}})<br />Najmanji prečnik: 0,30 [[Uglovna minuta|u.m.]] (0 [[Svjetlosna godina|Ksg]] {{Ref label|B|b}}) <ref name="ned" /> | Prividna magnituda = 15,0 (vidljivo)<br />16,0 (B-Band) <ref name="klima"/> | Površinska svjetlost = 13,0 [[Magnituda|mag]]/[[Uglovna minuta|u.m.]]² <ref name="klima"/> | Apsolutna magnituda = | Uglovna pozicija = 170[[Stepen (ugao)|°]] <ref name="klima"/> | Značajnosti = | Imena = {{nowrap|PGC 31156}}{{•}}{{nowrap|NPM1G -12.0323}}{{•}}{{nowrap|MCG -2-27-7}}<ref name="klima"/><ref name="ned"/> | Karta = Hydra_constellation_map-bs.svg | Tačka_x = 59.8 | Tačka_y = 45.6 }} '''NGC 3295B''' (također poznat kao '''MCG -2-27-7''' i '''PGC 31156''') je [[eliptična galaksija]] koja je udaljena oko 0 hiljada [[svjetlosna godina|sg]] od [[Zemlja (planeta)|Zemlje]] i nalazi se u [[sazviježđe|sazviježđu]] [[Vodena zmija (sazviježđe)|Vodena zmija]]. Najveći prečnik je 0,50 (0 hiljada sg) a najmanji 0,3 [[uglovna minuta|uglovnih minuta]] (0 hiljada sg).{{Ref label|B|b}} == Najbliži NGC/IC objekti == Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.{{Ref label|C|c}} {| class="wikitable sortable" cellspacing="3" style="text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em;" |- ! Ime ! Udaljenost od NGC 3295B<br />(uglovnih minuta)<ref name="ned" />{{Ref label|C|c}} ! [[Rektascenzija]] ([[J2000]])<ref name="ned" /> ! [[Deklinacija (astronomija)]] ([[J2000]])<ref name="ned" /> ! [[Morfološka klasifikacija galaksija|Tip]]<ref name="ned" /> |- | [[NGC 3280B]] | 0,0 | {{RA|10|32|45,5}} | {{DEC|-12|38|12}} | [[eliptična galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|E-S0]]) |- | [[NGC 3280C]] | 0,0 | {{RA|10|32|46,3}} | {{DEC|-12|38|2}} | [[eliptična galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|E-S0]]) |- | [[NGC 3295C]] | 0,0 | {{RA|10|32|46,3}} | {{DEC|-12|38|2}} | [[eliptična galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|E-S0]]) |- | [[IC 617]] | 0,01 | {{RA|10|32|43,8}} | {{DEC|-12|38|12}} | [[eliptična galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|E-S0]]) |- | [[NGC 3280A]] | 0,01 | {{RA|10|32|43,8}} | {{DEC|-12|38|12}} | [[eliptična galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|E-S0]]) |- | [[NGC 3295A]] | 0,01 | {{RA|10|32|43,8}} | {{DEC|-12|38|12}} | [[eliptična galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|E-S0]]) |- | [[IC 618]] | 0,08 | {{RA|10|32|45,3}} | {{DEC|-12|43|0}} | [[eliptična galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|E0]]) |- | [[NGC 3296]] | 0,08 | {{RA|10|32|45,3}} | {{DEC|-12|43|0}} | [[eliptična galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|E0]]) |- | [[NGC 3297]] | 0,11 | {{RA|10|33|11,7}} | {{DEC|-12|40|16}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S0]]) |- | [[IC 2593]] | 0,88 | {{RA|10|36|15,9}} | {{DEC|-12|43|31}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S]]) |- |} == Povezano == * [[Novi opći katalog]] * [[Spisak NGC objekata]] * [[Spisak galaksija]] == Napomene == * {{Note label|A|a}} [[Prividna magnituda]] od 15,0 – [[Apsolutna magnituda]]: ''M = m - 5 ((log₁₀ D_L) - 1)'', gdje je ''m=15,0'' i ''D_L=0,0 * 10⁶''. * {{Note label|B|b}} 0,50 [[Uglovna minuta|uglovnih minuta]] – ''S = A * D * 0,000291 * P'', gdje je ''A=0,50'', ''D=0,0'' i ''P = 3,2616''. * {{Note label|C|c}} Bazirano na [[euklidska udaljenost|euklidsku udaljenost]]. == Reference == <references> <ref name="klima"> {{simboli jezika|en|Engleski}}{{simboli jezika|de|Njemački}} {{cite web | title=Wolfgang Steinicke-ov revizirani NGC i IC katalog | url=http://www.klima-luft.de/steinicke/ngcic/ngcic_e.htm | access-date=11. 4. 2013 }} </ref> <ref name="ned">{{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite web | title=NASA/IPAC Extragalactic Database | url=http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+3295B&amp;img_stamp=yes&amp;extend=no | access-date=11. 4. 2013 }} </ref> <ref name="seds">{{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC3295B seds.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211128214232/http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC3295B |date=2021-11-28 }}</ref> </references> == Literatura == * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{citation | last = Steinicke | first = Wolfgang | editor-last = Jakiel | editor-first = Richard | publisher = Springer | year = 2007 | title = Galaxies and How to Observe Them | isbn = 978-1852337520 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book | author=R. J. Buta, H. G. Corwin, Jr., S. C. Odewahn | year=2007. | title=The de Vaucouleurs Atlas of Galaxies | url=https://archive.org/details/devaucouleursatl0000buta | publisher=Cambridge University | location=Cambridge | isbn=978-0521820486 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book | last=Sinnott | first=R. W. | year=1988 | title=NGC 2000.0: The Complete New General Catalogue and Index Catalogues of Nebulae and Star Clusters | url=https://archive.org/details/ngc20000complete0000drey | publisher=[[Sky Publishing]] | isbn=978-0-933346-51-2 }} == Vanjske veze == === NGC 3295B === {{WikiSky}} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?-c=10+32+45.5+-12+38+12&amp;button=RGB NGC 3295B na Aladin pregledaču] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210212035510/http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?-c=10+32+45.5+-12+38+12&button=RGB |date=2021-02-12 }} === NGC katalog === * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/ngc.html Interaktivni NGC Online Katalog] * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/ Astronomska baza podataka SIMBAD] * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC NGC katalog na Messier45.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180923235222/http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC |date=2018-09-23 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.ngcicproject.org/ NGC/IC projekt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115035321/http://ngcicproject.org/ |date=2013-01-15 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html NGC2000 na NASA sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626095857/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html |date=2019-06-26 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp NGC na ''The Night Sky Atlas'' sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306033417/http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp |date=2016-03-06 }} {{Stub-svemir}} {{Nebo|10|32|45.5|-|12|38|12}} {{NGC35}} [[Kategorija:Eliptične galaktike]] [[Kategorija:MCG objekti]] [[Kategorija:NGC objekti]] [[Kategorija:PGC objekti]] [[Kategorija:Vodena zmija (zviježđe)]] s93olm46jkid7cyn8ipkg3zln9lkyjw 0 1427750 42716741 42666816 2026-11-06T11:10:33Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716741 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Galaksija | Naziv = [[Novi opći katalog (NGC)|NGC]] 3304 | Slika = [[Datoteka:NGC3304 - SDSS DR14.jpg|250px]] | Opis slike = NGC 3304 ([[Sloan Digital Sky Survey|SDSS]]) | Epoha = J2000.0 | Sazviježđe = [[Mali lav (sazviježđe)|Mali lav]]<ref name="seds" /> | Rektascenzija = {{RA|10|37|37,9}} <ref name="klima" /> | Deklinacija = {{DEC|+37|27|23}} <ref name="klima" /> | Crveni pomak = 0,023003<ref name="klima" /> | Radijalna brzina = 6969 ± 42<ref name="ned" /> | Grupa ili klaster = | Udaljenost = 97,2 [[Parsek|Mpc]], 317,0 [[Svjetlosna godina|Msg]]<br />(baz. na [[crveni pomak]]) <ref name="klima" /> | Tip = [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBa]]) <ref name="klima" /> | Masa = | Odnos masa svijetlo = | Broj zvijezda = | Prividne dimenzije = Najveći prečnik: 1,70 [[Uglovna minuta|u.m.]] (157 [[Svjetlosna godina|Ksg]] {{Ref label|B|b}})<br />Najmanji prečnik: 0,60 [[Uglovna minuta|u.m.]] (55 [[Svjetlosna godina|Ksg]] {{Ref label|B|b}}) <ref name="ned" /> | Prividna magnituda = 13,4 (vidljivo)<br />14,3 (B-Band) <ref name="klima" /> | Površinska svjetlost = 13,3 [[Magnituda|mag]]/[[Uglovna minuta|u.m.]]² <ref name="klima" /> | Apsolutna magnituda = -21.54 [[Magnituda|mag]] (vidljivo)<br />-20.64 [[Magnituda|mag]] (B-band) {{Ref label|A|a}} | Uglovna pozicija = 158[[Stepen (ugao)|°]] <ref name="klima" /> | Značajnosti = | Imena = {{nowrap|UGC 5777}}{{•}}{{nowrap|CGCG 183-32}}{{•}}{{nowrap|NPM1G +37.0276}}{{•}}{{nowrap|PGC 31572}}{{•}}{{nowrap|ZWG 184.1}}{{•}}{{nowrap|CGCG 184-1}}{{•}}{{nowrap|MCG 6-23-26}}{{•}}{{nowrap|ZWG 183.32}}<ref name="klima"/><ref name="ned"/> | Karta = Leo_Minor_constellation_map-bs.svg | Tačka_x = 34.5 | Tačka_y = 30.2 }} '''NGC 3304''' (također poznat kao '''MCG 6-23-26''', '''PGC 31572''' i '''UGC 5777''') je [[prečkasta spiralna galaksija]] koja je udaljena oko 317 miliona [[svjetlosna godina|sg]] od [[Zemlja (planeta)|Zemlje]] i nalazi se u [[sazviježđe|sazviježđu]] [[Mali lav (sazviježđe)|Mali lav]]. Najveći prečnik je 1,70 (157 hiljada sg) a najmanji 0,6 [[uglovna minuta|uglovnih minuta]] (55 hiljada sg).{{Ref label|B|b}} Prvo otkriće je napravio [[John Frederick William Herschel]] [[17. mart]]a [[1787]]. godine.<ref name="klima" /><ref name="klima-posmatrači" /><ref name="klima-ref" /> == Najbliži NGC/IC objekti == Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.{{Ref label|C|c}} {| class="wikitable sortable" cellspacing="3" style="text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em;" |- ! Ime ! Udaljenost od NGC 3304<br />(uglovnih minuta)<ref name="ned" />{{Ref label|C|c}} ! [[Rektascenzija]] ([[J2000]])<ref name="ned" /> ! [[Deklinacija (astronomija)]] ([[J2000]])<ref name="ned" /> ! [[Morfološka klasifikacija galaksija|Tip]]<ref name="ned" /> |- | [[NGC 3294]] | 0,37 | {{RA|10|36|16,0}} | {{DEC|+37|19|29}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sc]]) |- | [[NGC 3291]] | 0,42 | {{RA|10|36|6,2}} | {{DEC|+37|16|30}} | [[zvijezda]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|*]]) |- | [[NGC 3334]] | 0,98 | {{RA|10|41|31,1}} | {{DEC|+37|18|45}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S0]]) |- | [[IC 2591]] | 2,42 | {{RA|10|36|38,6}} | {{DEC|+35|3|12}} | [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBc]]) |- | [[NGC 3382]] | 2,8 | {{RA|10|48|25,5}} | {{DEC|+36|43|32}} | [[dvostruka zvijezda]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|*2]]) |- | [[IC 2606]] | 3,2 | {{RA|10|50|17,5}} | {{DEC|+37|57|23}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S0-a]]) |- | [[IC 2607]] | 3,22 | {{RA|10|50|18,9}} | {{DEC|+37|59|39}} | [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBab]]) |- | [[IC 640]] | 3,54 | {{RA|10|46|50,0}} | {{DEC|+34|46|0}} | nepostoji ([[Morfološka klasifikacija galaksija|NF]]) |- | [[NGC 3237]] | 3,7 | {{RA|10|25|43,4}} | {{DEC|+39|38|50}} | [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SB0]]) |- | [[IC 641]] | 3,77 | {{RA|10|47|49,3}} | {{DEC|+34|40|21}} | nepostoji ([[Morfološka klasifikacija galaksija|NF]]) |- |} == Povezano == * [[Novi opći katalog]] * [[Spisak NGC objekata]] * [[Spisak galaksija]] == Napomene == * {{Note label|A|a}} [[Prividna magnituda]] od 13,4 – [[Apsolutna magnituda]]: ''M = m - 5 ((log₁₀ D_L) - 1)'', gdje je ''m=13,4'' i ''D_L=97,2 * 10⁶''. * {{Note label|B|b}} 1,70 [[Uglovna minuta|uglovnih minuta]] – ''S = A * D * 0,000291 * P'', gdje je ''A=1,70'', ''D=97,2'' i ''P = 3,2616''. * {{Note label|C|c}} Bazirano na [[euklidska udaljenost|euklidsku udaljenost]]. == Reference == <references> <ref name="klima"> {{simboli jezika|en|Engleski}}{{simboli jezika|de|Njemački}} {{cite web | title=Wolfgang Steinicke-ov revizirani NGC i IC katalog | url=http://www.klima-luft.de/steinicke/ngcic/ngcic_e.htm | access-date=11. 4. 2013 }} </ref> <ref name="klima-posmatrači">[http://www.klima-luft.de/steinicke/ngcic/obs_e.htm Spisak posmatrača] na Wolfgang Steinicke-om sajtu.</ref> <ref name="klima-ref">Young, C., Sid. Mess. II, 252 (1883-84).</ref> <ref name="ned">{{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite web | title=NASA/IPAC Extragalactic Database | url=http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+3304&amp;img_stamp=yes&amp;extend=no | access-date=11. 4. 2013 }} </ref> <ref name="seds">{{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC3304 seds.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220308064914/http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC3304 |date=2022-03-08 }}</ref> </references> == Literatura == * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{citation | last = Steinicke | first = Wolfgang | editor-last = Jakiel | editor-first = Richard | publisher = Springer | year = 2007 | title = Galaxies and How to Observe Them | isbn = 978-1852337520 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book | author=R. J. Buta, H. G. Corwin, Jr., S. C. Odewahn | year=2007. | title=The de Vaucouleurs Atlas of Galaxies | url=https://archive.org/details/devaucouleursatl0000buta | publisher=Cambridge University | location=Cambridge | isbn=978-0521820486 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book | last=Sinnott | first=R. W. | year=1988 | title=NGC 2000.0: The Complete New General Catalogue and Index Catalogues of Nebulae and Star Clusters | url=https://archive.org/details/ngc20000complete0000drey | publisher=[[Sky Publishing]] | isbn=978-0-933346-51-2 }} == Vanjske veze == === NGC 3304 === {{WikiSky}} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?-c=10+37+37.9++37+27+23&amp;button=RGB NGC 3304 na Aladin pregledaču] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210212044223/http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?-c=10+37+37.9++37+27+23&button=RGB |date=2021-02-12 }} === NGC katalog === * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/ngc.html Interaktivni NGC Online Katalog] * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/ Astronomska baza podataka SIMBAD] * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC NGC katalog na Messier45.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180923235222/http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC |date=2018-09-23 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.ngcicproject.org/ NGC/IC projekt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115035321/http://ngcicproject.org/ |date=2013-01-15 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html NGC2000 na NASA sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626095857/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html |date=2019-06-26 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp NGC na ''The Night Sky Atlas'' sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306033417/http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp |date=2016-03-06 }} {{Stub-svemir}} {{Nebo|10|37|37.9|+|37|27|23}} {{NGC35}} [[Kategorija:MCG objekti]] [[Kategorija:Mali lav (zviježđe)]] [[Kategorija:NGC objekti]] [[Kategorija:PGC objekti]] [[Kategorija:Prečkaste spiralne galaktike]] [[Kategorija:UGC objekti]] b2bvaji3zu5q3e5526kzzdonvga1vkw 0 1427760 42716743 42666825 2026-11-06T11:23:59Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716743 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Galaksija | Naziv = [[Novi opći katalog (NGC)|NGC]] 3314A | Opis slike = NGC 3314A ([[Sloan Digital Sky Survey|SDSS]]) | Epoha = J2000.0 | Sazviježđe = [[Vodena zmija (sazviježđe)|Vodena zmija]]<ref name="seds" /> | Rektascenzija = {{RA|10|37|12,7}} <ref name="klima"/> | Deklinacija = {{DEC|-27|41|0}} <ref name="klima"/> | Crveni pomak = 0,009510<ref name="klima"/> | Radijalna brzina = 2851 km/s {{Ref label|A|a}} | Grupa ili klaster = | Udaljenost = 40,2 [[Parsek|Mpc]], 131,1 [[Svjetlosna godina|Msg]]<br />(baz. na [[crveni pomak]]) <ref name="klima"/> | Tip = [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBa/P]]) <ref name="klima"/> | Masa = | Odnos masa svijetlo = | Broj zvijezda = | Prividne dimenzije = Najveći prečnik: 1,50 [[Uglovna minuta|u.m.]] (57 [[Svjetlosna godina|Ksg]] {{Ref label|B|b}})<br />Najmanji prečnik: 0,50 [[Uglovna minuta|u.m.]] (19 [[Svjetlosna godina|Ksg]] {{Ref label|B|b}}) <ref name="ned" /> | Prividna magnituda = 13,1 (vidljivo)<br />14,1 (B-Band) <ref name="klima"/> | Površinska svjetlost = 12,6 [[Magnituda|mag]]/[[Uglovna minuta|u.m.]]² <ref name="klima"/> | Apsolutna magnituda = -19.92 [[Magnituda|mag]] (vidljivo)<br />-18.92 [[Magnituda|mag]] (B-band) {{Ref label|A|a}} | Uglovna pozicija = 143[[Stepen (ugao)|°]] <ref name="klima"/> | Značajnosti = | Imena = {{nowrap|PGC 31531}}{{•}}{{nowrap|MCG -4-25-41}}{{•}}{{nowrap|ESO 501-46}}{{•}}{{nowrap|AM 1034-272}}{{•}}{{nowrap|PRC D-48}}{{•}}{{nowrap|IRAS 10348-2725}}<ref name="klima"/><ref name="ned"/> | Karta = Hydra_constellation_map-bs.svg | Tačka_x = 57.9 | Tačka_y = 75.7 }} '''NGC 3314A''' (također poznat kao '''ESO 501-46''', '''IRAS 10348-2725''', '''MCG -4-25-41''' i '''PGC 31531''') je [[prečkasta spiralna galaksija]] koja je udaljena oko 131 miliona [[svjetlosna godina|sg]] od [[Zemlja (planeta)|Zemlje]] i nalazi se u [[sazviježđe|sazviježđu]] [[Vodena zmija (sazviježđe)|Vodena zmija]]. Najveći prečnik je 1,50 (57 hiljada sg) a najmanji 0,5 [[uglovna minuta|uglovnih minuta]] (19 hiljada sg).{{Ref label|B|b}} == Najbliži NGC/IC objekti == Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.{{Ref label|C|c}} {| class="wikitable sortable" cellspacing="3" style="text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em;" |- ! Ime ! Udaljenost od NGC 3314A<br />(uglovnih minuta)<ref name="ned" />{{Ref label|C|c}} ! [[Rektascenzija]] ([[J2000]])<ref name="ned" /> ! [[Deklinacija (astronomija)]] ([[J2000]])<ref name="ned" /> ! [[Morfološka klasifikacija galaksija|Tip]]<ref name="ned" /> |- | [[NGC 3314B]] | 0,03 | {{RA|10|37|9,6}} | {{DEC|-27|39|27}} | [[eliptična galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|E-S0]]) |- | [[IC 629]] | 0,13 | {{RA|10|37|2,3}} | {{DEC|-27|33|56}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sb]]) |- | [[NGC 3312]] | 0,13 | {{RA|10|37|2,3}} | {{DEC|-27|33|56}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sb]]) |- | [[NGC 3316-2]] | 0,13 | {{RA|10|37|38,0}} | {{DEC|-27|35|59}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S]]) |- | [[NGC 3316-1]] | 0,14 | {{RA|10|37|37,2}} | {{DEC|-27|35|39}} | [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SB0]]) |- | [[NGC 3311]] | 0,2 | {{RA|10|36|42,7}} | {{DEC|-27|31|43}} | [[eliptična galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|E-S0]]) |- | [[NGC 3317]] | 0,21 | {{RA|10|37|43,1}} | {{DEC|-27|31|9}} | [[trostruka zvijezda]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|*3]]) |- | [[NGC 3309]] | 0,23 | {{RA|10|36|35,7}} | {{DEC|-27|31|3}} | [[eliptična galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|E3]]) |- | [[NGC 3307]] | 0,28 | {{RA|10|36|17,2}} | {{DEC|-27|31|44}} | [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SB0-a]]) |- | [[NGC 3308]] | 0,32 | {{RA|10|36|22,3}} | {{DEC|-27|26|14}} | [[eliptična galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|E/SB0]]) |- |} == Povezano == * [[Novi opći katalog]] * [[Spisak NGC objekata]] * [[Spisak galaksija]] == Napomene == * {{Note label|A|a}} [[Prividna magnituda]] od 13,1 – [[Apsolutna magnituda]]: ''M = m - 5 ((log₁₀ D_L) - 1)'', gdje je ''m=13,1'' i ''D_L=40,2 * 10⁶''. * {{Note label|B|b}} 1,50 [[Uglovna minuta|uglovnih minuta]] – ''S = A * D * 0,000291 * P'', gdje je ''A=1,50'', ''D=40,2'' i ''P = 3,2616''. * {{Note label|C|c}} Bazirano na [[euklidska udaljenost|euklidsku udaljenost]]. == Reference == <references> <ref name="klima"> {{simboli jezika|en|Engleski}}{{simboli jezika|de|Njemački}} {{cite web | title=Wolfgang Steinicke-ov revizirani NGC i IC katalog | url=http://www.klima-luft.de/steinicke/ngcic/ngcic_e.htm | access-date=11. 4. 2013 }} </ref> <ref name="ned">{{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite web | title=NASA/IPAC Extragalactic Database | url=http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+3314A&amp;img_stamp=yes&amp;extend=no | access-date=11. 4. 2013 }} </ref> <ref name="seds">{{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC3314A seds.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220813023900/http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC3314A |date=2022-08-13 }}</ref> </references> == Literatura == * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{citation | last = Steinicke | first = Wolfgang | editor-last = Jakiel | editor-first = Richard | publisher = Springer | year = 2007 | title = Galaxies and How to Observe Them | isbn = 978-1852337520 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book | author=R. J. Buta, H. G. Corwin, Jr., S. C. Odewahn | year=2007. | title=The de Vaucouleurs Atlas of Galaxies | url=https://archive.org/details/devaucouleursatl0000buta | publisher=Cambridge University | location=Cambridge | isbn=978-0521820486 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book | last=Sinnott | first=R. W. | year=1988 | title=NGC 2000.0: The Complete New General Catalogue and Index Catalogues of Nebulae and Star Clusters | url=https://archive.org/details/ngc20000complete0000drey | publisher=[[Sky Publishing]] | isbn=978-0-933346-51-2 }} == Vanjske veze == === NGC 3314A === {{WikiSky}} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?-c=10+37+12.7+-27+41+0&amp;button=RGB NGC 3314A na Aladin pregledaču] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210212045652/http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?-c=10+37+12.7+-27+41+0&button=RGB |date=2021-02-12 }} === NGC katalog === * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/ngc.html Interaktivni NGC Online Katalog] * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/ Astronomska baza podataka SIMBAD] * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC NGC katalog na Messier45.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180923235222/http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC |date=2018-09-23 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.ngcicproject.org/ NGC/IC projekt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115035321/http://ngcicproject.org/ |date=2013-01-15 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html NGC2000 na NASA sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626095857/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html |date=2019-06-26 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp NGC na ''The Night Sky Atlas'' sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306033417/http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp |date=2016-03-06 }} {{Stub-svemir}} {{Nebo|10|37|12.7|-|27|41|0}} {{NGC35}} [[Kategorija:ESO objekti]] [[Kategorija:IRAS objekti]] [[Kategorija:MCG objekti]] [[Kategorija:NGC objekti]] [[Kategorija:PGC objekti]] [[Kategorija:Prečkaste spiralne galaktike]] [[Kategorija:Vodena zmija (zviježđe)]] lagro1agxv4o6xhjiii7o1t45gieopq 0 1431395 42716492 42638978 2026-11-05T16:46:11Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716492 wikitext text/x-wiki {{otheruses}} [[Datoteka:Eos Memnon Louvre G115.jpg|thumb|300px|Boginja Eja podiže Memnonovo telo, slika na [[Atika|atičkoj]] [[Grčka keramika|vazi]] [[Crvenofiguralni stil|crvenofiguralnog stila]], oko 490–480. pne., iz [[Kapua|Kapue]], [[Apeninsko poluostrvo|Italija]]]] [[Datoteka:Picart - Memnon.jpg|thumb|Memnon na gravuri [[Bernard Picart|Bernarda Picarta]] (1673–1733)]] '''Memnon''' ({{lang-grc|Mέμνων}}) bio je, u [[Grčka mitologija|grčkoj mitologiji]], kralj [[Etiopija (mitologija)|Etiopije]], sin [[Titon]]a i [[Eja|Eoje]],{{sfn|Schmitz|1867|loc=s.v. Memnon (1)}} te bratanac [[troja]]nskog kralja [[Prijam]]a.{{sfn|Srejović|Cermanović-Kuzmanović|1989|loc=s.v. Memnon}} Eoja je Titonu u Etiopiji rodila dva sina, Memnona i [[Emation]]a.<ref>[[Apolodor iz Atine|Pseudo-Apolodor]], ''[[Biblioteka (Pseudo-Apolodor)|Biblioteka]]'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0548.tlg001.perseus-grc1:3.12.4 III, 12, 4].</ref><ref>[[Hesiod]], ''[[Teogonija]]'', 984–985.</ref> Titon je potom prešao u [[Susa|Suzu]] u Aziji, a Memnon je ostao da vlada Etiopljanima.<ref name=strab1532>[[Strabon]], ''Geografija'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0099.tlg001.perseus-grc1:15.3.2 XV, 3, 2].</ref> == Mitologija == [[Homer]] samo usputno spominje Memnona, pa je on u suštini jedan od posthomerskih junaka. Prema tim kasnijim predanjima, Memnon je u [[Trojanski rat|trojanskom ratu]] stigao pred Troju u poslednjoj godini, kao predvodnik Etiopljana (i stoga crne boje kože), kako bi pomogao svom stricu Prijamu.<ref>[[Ovidije]], ''[[Ljubavi (Ovidije)|Ljubavi]]'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:latinLit:phi0959.phi001.perseus-lat1:1.8 I, 8, 4].</ref><ref>[[Ovidije]], ''[[Epistulae ex Ponto|Pisma s Crnog mora]]'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:latinLit:phi0959.phi009.perseus-lat1:3.3 III, 3, 96].</ref><ref name=paus10312>[[Pausanija (pisac)|Pausanija]], ''Opis Helade'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0525.tlg001.perseus-grc1:10.31.2 X, 31, 2].</ref> Titon i Prijam su, naime, bili polubraća, budući da su imali istog oca, [[Laomedont (mitologija)|Laomedonta]], a različite majke.{{sfn|Schmitz|1867|loc=s.v. Memnon (1)}} U vezi s njegovim učešćem u trojanskom ratu postojala su različita predanja. Prema nekima, Memnon je prvo otišao u [[Stari Egipat|Egipat]], zatim u Suzu, a odande u Troju.<ref name="I, 42, 3">[[Pausanija (pisac)|Pausanija]], ''Opis Helade'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0525.tlg001.perseus-grc1:1.42.3 I, 42, 3].</ref> U Suzi, koju je osnovao njegov otac Titon, Memnon je sagradio kraljevski dvorac, odnosno [[akropolj]], koji je po njemu dobio ime "Memnonij" (Μεμνόνια).<ref name=strab1532/><ref>[[Herodot]], ''[[Istorija (Herodot)|Istorija]]'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0016.tlg001.perseus-grc1:5.53.1 V, 53, 1]; [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0016.tlg001.perseus-grc1:7.151.1 VII, 151, 1].</ref> Prema drugima, Titon je bio upravitelj jedne [[Persija|persijske]] satrapije i miljenik [[Teutamno]]v, a Memnon je postavljen na čelo velike vojske, sastavljene od Etiopljana i građana Suze, koja je poslata u pomoć Prijamu.<ref name=paus10312/><ref name=diod2222>[[Diodor Sicilijski]], ''Istorijska biblioteka'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0060.tlg001.perseus-grc1:2.22.2 II, 22, 2].</ref> Treće predanje kaže da je Titon poslao svog sina Prijamu jer mu je Prijam poklonio zlatnu lozu.{{sfn|Schmitz|1867|loc=s.v. Memnon (1)}} [[Diktis Krićanin]] pripoveda da je Memnon predvodio vojsku Etiopljana i [[Stara Indija|Indijaca]], koju je preveo od vrhova [[Kavkaz]]a do Troje.<ref>[[Diktis Krićanin]], ''Trojanski rat'', IV, 4.</ref> === Smrt === Memnon je u trojanskom ratu pao od [[Ahilej]]eve ruke, a glavni elementi mita u vezi s njim tiču se njegovog pogubljenja mladog [[Antiloh]]a, zatim njegove borbe s Ahilejem i, naposletku, njegove smrti i sudbine njegovog tela, koje je uzela i odnela Eoja.{{sfn|Schmitz|1867|loc=s.v. Memnon (1)}} Antiloh, najdraži Ahilejev prijatelj nakon [[Patroklo]]ve smrti, pojurio je u pomoć svom ocu, [[Nestor]]u, koji je zapao u nevolju tokom borbe s [[Paris]]om; Memnon je napao Antiloha i tom ga je prilikom ubio.<ref>[[Pindar]], ''Pitijske ode'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0033.tlg002.perseus-grc1:6 VI, 30 sqq].</ref> Drugi pripovedaju da se Memnon sukobio s [[Ajant]]om i, pre no što su mu njegovi Etiopljani mogli priskočiti u pomoć, pao je od ruke Ahileja koji je pojurio pomoći Ajantu,<ref>[[Diktis Krićanin]], ''Trojanski rat'', IV, 6.</ref> a Antiloha je zapravo ubio [[Hektor]].<ref>[[Ovidije]], ''[[Heroide (Ovidije)|Heroide]]'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:latinLit:phi0959.phi002.perseus-lat1:1 I, 15].</ref><ref>[[Higin]], ''Fabulae'', 113.</ref> Međutim, većina izvora kaže da je Ahilej osvetio Antilohovu smrt tako što je ubio Memnona, a da ga je o Antilohovoj sudbini obavestila njegova majka, [[Tetida]]. Dok su se Antiloh i Memnom borili jedan protiv drugoga, [[Zevs]] je vagao sudbinu dvojice junaka i naposletku je Memnonov tas potonuo.<ref>[[Pindar]], ''Olimpijske ode'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0033.tlg001.perseus-grc1:2 II, 148].</ref><ref>[[Pindar]], ''Nemejske ode'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0033.tlg003.perseus-grc1:3 III, 110].</ref><ref>[[Kvint Smirnjanin]], ''Pad Troje'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg2046.tlg001.perseus-grc1:2 II, 224 sqq].</ref>{{sfn|Schmitz|1867|loc=s.v. Memnon (1)}} Prema [[Diodor Sicilijski|Diodoru Sicilijskom]], Memnon nije ubijen u borbi pra u prsa, već je pao kao žrtva zasede koju su mu postavili [[Tesalija (oblast)|Tesalijci]].<ref name=diod2222/> Eoja je izmolila od Zevsa da njenom sinu podari besmrtnost te je uzela njegovo telo s poprišta bitke; svakog je jutra plakala za njim, i kapi [[Rosa|rose]] koje se ujutru pojavljuju predstavljaju Eojine suze.<ref>[[Ovidije]], ''[[Metamorfoze]]'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:latinLit:phi0959.phi006.perseus-lat1:13.576-13.622 XIII, 622] {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> [[Filostrat]] razlikuje dva Memnona, jednog iz Troje i drugog iz Etiopije, te veruje da je Trojanac, koji je bio vrlo mlad i nije se uopšte isticao do Hektorove smrti, ubio Antiloha; dodaje i da je Ahilej, nakon što je osvetio prijateljevu smrt, spalio Memnonovo oružje na Antilohovoj pogrebnoj lomači.<ref>[[Filostrat]], ''O herojima'', [http://chs.harvard.edu/wa/pageR?tn=ArticleWrapper&bdc=12&mn=3565#onheroestext 26,16–19] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140717003433/http://chs.harvard.edu/wa/pageR?tn=ArticleWrapper&bdc=12&mn=3565#onheroestext |date=2014-07-17 }}.</ref> Neki pripovedaju da su etiopski ratnici spalili Memnovo telo i pepeo odneli Titonu.<ref name=diod2222/> Prema drugima, Memnonov je pepeo predat njegovoj sestri, Himeri, koja je tragala za bratovljevim telom i potom sahranila njegove posmrtne ostatke u Faliohidi (inače nepoznatom mestu), a zatim je i sama nestala.<ref>[[Diktis Krićanin]], ''Trojanski rat'', VI, 10.</ref>{{sfn|Schmitz|1867|loc=s.v. Memnon (1)}} Grob Memnonov pokazivan je na različitim mestima, na primer u [[Ptolemaida (Kirenajka)|Ptolemaidi]] u [[Kirenaika|Kirenaici]], zatim na [[Helespont]]u, na jednom brdu u blizini ušća reke [[Ajsep]]a, ali i blizu [[Palto (Sirija)|Palta]] u [[Sirija|Siriji]], u [[Etiopija|Etiopiji]] i na drugim mestima.<ref>[[Strabon]], ''Geografija'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0099.tlg001.perseus-grc1:13.1.11 XIII, 1, 11]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0099.tlg001.perseus-grc1:15.3.2 XV, 3, 2].</ref> Oružje je Memnonu bio napravio sam bog [[Hefest]], na molbu Eojinu; a njegov je mačć pokazivan u [[Asklepije]]vom hramu u [[Nikomedija|Nikomediji]].<ref>[[Pausanija (pisac)|Pausanija]], ''Opis Helade'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0525.tlg001.perseus-grc1:3.3.6 III, 3, 6].</ref> Pripovedalo se da svake godine na Memnonov grob kod reke Ajsepa dolaze ptice, nazvane memnonide, da mu iskažu poštovanje.<ref name=paus10312/> Prema jednima, te su ptice nastale iz Memnonovog pepela još dok je njegovo telo gorelo na lomači; one su tri puta obletele lomaču i svojim kricima zaparale vazduh, a zatim se podelile u dva jata koja su se međusobno sukobila.<ref>[[Ovidije]], ''[[Metamorfoze]]'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:latinLit:phi0959.phi006.perseus-lat1:13.576-13.622 XIII, 576 sqq] {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> Drugi kažu da su te ptice nastale od Etiopljana koji su sahranili Memnona, a koje je Eoja pretvorila u memnonide da bi oplakivale smrt njenog sina.<ref>[[Kvint Smirnjanin]], ''Pad Troje'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg2046.tlg001.perseus-grc1:2 II, 642 sqq].</ref><ref>[[Plinije Stariji]], ''[[Naturalis Historia|Prirodoslovna pitanja]]'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:latinLit:phi0978.phi001.perseus-eng1:10.37 X, 37].</ref> Grci su kasnije smatrali da jedan veliki [[kolos]] kod egipatske [[Teba (Egipat)|Tebe]] predstavlja Memnona. "Statuu je prepolovio [[Kambiz II|Kambiz]]" ― piše [[Pausanija (pisac)|Pausanija]] u 2. veku nove ere ― "i sada deo trupa od glave do struka leži oboren, a ostatak sedi i svakog jutra pri rađanju sunca zajeca; taj bi se zvuk najbolje mogao uporediti sa zvukom napukle strune na [[Kitara|kitari]] ili [[Lira|liri]]".<ref name="I, 42, 3"/> Ti su zvuci tumačeni kao Memnonov pozdrav majci Eoji.<ref>[[Filostrat sa Lemnosa]], ''[[Imagines (Filostrat)|Slike]]'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg1600.tlg001.perseus-grc1:1.7 I, 7, 3].</ref> Naučnici su kasnije izneli nekoliko zanimljivih teza u vezi s ovim navodnim Memnonovim kipom, uključujući i tu da je kip služio u [[Astronomija|astronomske]] svrhe i da je bio povezan s mističnim obožavanjem Sunca i svetlosti; no danas nema sumnje da se jednostavno radilo o kipu [[Stari Egipat|egipatskog faraona]] [[Amenofis III|Amenofisa III]].{{sfn|Schmitz|1867|loc=s.v. Memnon (1)}} == Umetnost i književnost == [[Grčka umjetnost|Grčki umetnici]] često su prikazivali borbu između Ahileja i Memnona, pa se ta scena, na primer, nalazila na [[Kipsel]]ovom [[Kipselov kovčeg|kovčegu]],<ref>[[Pausanija (pisac)|Pausanija]], ''Opis Helade'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0525.tlg001.perseus-grc1:5.19.1 V, 19, 1].</ref> na [[Apolon]]ovom prestolu u [[Amikla|Amikli]],<ref>[[Pausanija (pisac)|Pausanija]], ''Opis Helade'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0525.tlg001.perseus-grc1:3.18.7 III, 18, 7]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> kao deo jedne velike skulpturne grupe u [[Olimpija|Olimpiji]], koju je izradio [[Likije (kipar)|Likije]] i koju su tamo posvetili stanovnici [[Apolonija (Ilirija)|Apolonije]],<ref>[[Pausanija (pisac)|Pausanija]], ''Opis Helade'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0525.tlg001.perseus-grc1:5.22.2 V, 22, 2].</ref> kao i na slici u [[Knidska riznica|riznici Kniđana]] u [[Delfi]]ma, koju je naslikao [[Polignot]].<ref name="paus10312"/> Na nekoliko [[Crvenofiguralni stil|crvenofiguralnih]] i [[Crnofiguralni stil|crnofiguralnih]] vaza prikazane su scene Ahilejeve i Memnonove borbe te boginja Eoja sa mrtvim telom svoga sina u rukama, od kojih je najpoznatija [[Durisova vaza]] iz 5. veka pne., na kojoj su predstavljeni Memnon i Eoja.{{sfn|Srejović|Cermanović-Kuzmanović|1989|loc=s.v. Memnon}} U [[Grčka književnost|grčkoj književnosti]] Memnonovu je sudbinu obradio [[Eshil]] u dve tragedije, ''Memnon'' i ''Psihostazije'', koje se nisu sačuvale, a spominje se i jedna [[Sofoklo]]va tragedija.{{sfn|Srejović|Cermanović-Kuzmanović|1989|loc=s.v. Memnon}} Memnon je i glavni lik ''[[Etiopida|Etiopide]]'', epa koji se pripisivalo [[Arktin Milećanin|Arktinu Milećaninu]] i koji je činio deo [[Trojanski ciklus|trojanskog ciklusa]] u okviru [[Kikličke epopeje|kikličkih epopeja]].{{sfn|Đurić|1991|loc=str. 116}} == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == * {{cite book|last=Đurić |first=Miloš N. |year=1991 |title= Istorija helenske književnosti |location= Beograd |ref = harv}} * {{Cite book | last = Schmitz | first = Leonhard | author-link = | contribution = Memnon (1) | editor-last = Smith | editor-first = William | title = [[Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology]] | volume = 1 | pages = 21 | publisher = | place = Boston | year = 1867 | contribution-url = http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0104%3Aalphabetic+letter%3DM%3Aentry+group%3D19%3Aentry%3Dmemnon-bio-1}} * {{cite book|last1= Srejović|first1= Dragoslav|last2= Cermanović-Kuzmanović|first2= Aleksandrina|title= Rečnik grčke i rimske mitologije|location= Beograd|publisher= Srpska književna zadruga|year=1989|ref=harv}} == Vanjske veze == {{Commons category|Memnon}} {{Trojanski ciklus }} [[Kategorija:Kraljevi u grčkoj mitologiji]] [[Kategorija:Muškarci (grčka mitologija)]] 3wiw8zjp2l2yntampqdfj2vzblpo7s4 0 1453970 42716590 42544061 2026-11-05T20:20:33Z Ehrlich91 31090 42716590 wikitext text/x-wiki {{Ostale upotrebe|Radovo (razvrstavanje)}} {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Radovo |izvorno_ime = <small>{{jez-mak|Радово}}</small> |grb = |slika = Воздушен поглед на Радово 2.jpg |opis_slike = |opština = Demir Hisar |površina = 4,9 |gustina = 2,7 |populacija = 13 |nadm visina = 1.020 |gšir = 41.3444 |gduž = 21.1725 |pozivni broj = (+389) 48 |poštanski kod = 7244 |registarska oznaka =BT }} '''Radovo''' ({{jez-mak|Радово}}) je naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u jugozapadnom delu države. Radovo pripada [[Opština Demir Hisar|opštini Demir Hisar]]. == Prirodni uslovi == Naselje Radovo je smešteno u jugozapadnom delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg većeg grada, [[Bitolj]]a, naselje je udaljeno 50&nbsp;km severozapadno. Radovo se nalazi u severoistočnom delu oblasti [[Demir Hisar (oblast)|Demir Hisar]]. Naselje je položeno u gornjem delu toka [[Crna Reka (Makedonija)|Crne reke]], na jugozapadnim visovima [[Buševa planina|Buševe planine]]. Nadmorska visina naselja je približno 1.020 metara. Klima u naselju je [[planinska klima|planinska]] zbog znatne nadmorske visine. == Historija == == Stanovništvo == Po popisu stanovništva iz [[2002]]. godine Radovo je imalo 13 stanovnika. Pretežno stanovništvo u naselju su etnički [[Makedonci]] (100%). Većinska veroispovest u naselju je [[pravoslavlje]]. == Povezano == * [[Opština Demir Hisar]] == Izvori == * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == * [http://www.demirhisar.gov.mk www.demirhisar.gov.mk Zvanična stranica opštine Demir Hisar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140209060933/http://www.demirhisar.gov.mk/ |date=2014-02-09 }} {{Opština Demir Hisar}} {{Gradovi u Makedoniji}} [[Kategorija:Opština Demir Hisar]] ql7n88d9xiacpxwmderfos25cwqru42 0 1460452 42716727 42566518 2026-11-06T05:50:48Z Akul59 131397 slika 42716727 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Slovačkoj |mesto = Zeleneč |originalni_naziv = Zeleneč |slika = Obecný úrad Zeleneč.jpg |opis_slike = Mjesna kancelarija |gradska_zastava = Zelenec-trnava-flag.svg |grb = Zelenec erb.jpg |kraj = [[Trnavski kraj|Trnavski]] |okrug = [[Okrug Trnava|Trnava]] |nadm visina = 145<ref name="base_info">{{Cite web |title=Základná charakteristika |url=https://datacube.statistics.sk/#!/view/sk/VBD_SK_WIN/om5001rr/v_om5001rr_00_00_00_sk |author=Statistički zavod Slovačke Republike (www.statistics.sk) |language=sk |website=www.statistics.sk |accessdate=2024-06-22}}</ref> |poštanski_kod = 919 21<ref name="base_info"/> |pozivni_broj = (+421) 33<ref name="base_info"/> |registarska_oznaka = TT |gšir = 48.3333 |gduž = 17.6000 }} '''Zeleneč''' ({{jez-svk|Zeleneč}}) je naseljeno mjesto u [[okrug Trnava|okrugu Trnava]], u [[Trnavski kraj|Trnavskom kraju]], [[Republika Slovačka]]. == Stanovništvo == {{SK|pop|y}} Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.<ref name="SK-P"/> === Etnički sastav === {{SK|etno}} === Religija === {{SK|relig}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Commons category-inline|Zeleneč}} * {{Zvanični veb-sajt}} {{klica-selo-Slovačka}} {{Okrug Trnava}} [[Kategorija:Okrug Trnava]] [[Kategorija:Trnavski kraj]] er8zzrjssc7prhw73zyfuqkq3p0c33k 0 1467354 42716633 42269598 2026-11-05T22:22:54Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716633 wikitext text/x-wiki {{Infookvir nogometaš/trener/izbornik | ime = Mladen Frančić | slika = | opis slike = | država = [[Hrvatska]] | puno ime = Mladen Frančić | nadimak = ''Franta'' | datum rođenja = [[11. studenoga]] [[1955.]] | mjesto rođenja = [[Bjelovar]] | država rođenja = [[Hrvatska]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | visina = | trenutačni klub = | broj u klubu = | pozicija = [[trener]] | ugovor = | mlade godine = [[1968.]] - [[1974.]] | juniorski klubovi = [[NK Križevci|Čelik Križevci]] | godina = [[1974.]] - {{0}}{{0}}{{0}}{{0}}<br>{{0}}{{0}}{{0}}{{0}}{{0}} - [[1981.]] | profesionalni klubovi = [[NK Slaven Belupo Koprivnica|NK Slaven Belupo]]<br>[[NK Lokomotiva Koprivnica]] | nastupi(golovi) = <br> | godine u reprezentaciji = | reprezentacija = | nastupi u reprezentaciji(golovi) = | godine treniranja = [[1984.]]<br>[[1984.]] - [[1986.]]<br>[[1987.]] - [[1988.]]<br> [[1989.]]<br>[[1990.]] - [[1992.]]<br>[[1992.]] - [[1993.]]<br>[[1994.]] - [[1998.]]<br>[[1999.]]<br>[[2000.]] - [[2001.]]<br>[[2001.]] - [[2003.]]<br>[[2002.]]<br>[[2004.]]<br>[[2004.]] - [[2005.]]<br>[[2011.]] - [[2012.]]<br>[[2013.]] <br> [[2013.]] - [[2014.]] | klubovi = [[NK Slaven Belupo Koprivnica|NK Slaven Belupo]] (pom. trener)<br>[[NK Lipa Hlebine|Lipa Hlebine]]<br>[[NK Osvit Đelekovec|Osvit Đelekovec]]<br>[[NK Mladost Nada Hrastovec|Mladost Nada Hrastovec]]<br>[[NK Graničar Đurđevac|Graničar Ðurđevac]]<br>[[NK Vrbovec|PIK Vrbovec]]<br>[[NK Podravina Ludbreg|Podravina Ludbreg]]<br>[[NK Podravac Virje|Podravac Virje]]<br>[[NK Slaven Belupo Koprivnica|NK Slaven Belupo]]<br> {{NogRep|HRV20}}<br>[[NK Čakovec|Čakovec]]<br>{{NogRep|HRV21}} (pom. trener)<br>[[Fulad Ahvaz]]<br>[[Hettein Club]]<br>[[Al-Qadisiyah FC|Al-Qadisiyah]]<br>[[NK Slaven Belupo Koprivnica|NK Slaven Belupo]] | medalje = | napomena = | ažurirano = 23. veljače 2014. }} '''Mladen Frančić''' ([[Bjelovar]], [[11. studenoga]] [[1955.]]), bivši [[Hrvatska|hrvatski]] nogometaš i sadašnji [[nogomet]]ni trener. == Igračka karijera == Igrao je u NK Čeliku iz Križevaca od [[1968.]], a od jeseni [[1974.]] godine igrao je za NK Slavena iz Koprivnice te jedno vrijeme i za NK Lokomotivu iz Koprivnice, [[1981.]] godine prestao je aktivno igrati nogomet. == Trenerska karijera == Nakon igračke karijere ostao je u nogometu, prvo kao trener mlađih uzrasta u NK Slavenu iz Koprivnice [[1976.]] - [[1983.]] Prvo stječe zvanje trener-pripravnik, zatim zvanje trener–nogometa, a nakon toga je diplomirao na Višoj trenerskoj školi u [[Zagreb]]u [[1989.]] godine. Trenirao je više nižerazrednih hrvatskih klubova, NK Slaven Belupo u [[1. HNL]] te inozemne, [[iran]]ski nogometni klub [[Fulad Ahvaz]], s kojim je osvojio prvenstvo Irana u [[Iranska Pro Liga 2004./05.|sezoni 2004./05.]],<ref>[http://www.jutarnji.hr/nogometni-trener-mladen-francic-i-supruga-zatoceni-u-iranu/8897/ Jutarnji list: Nogometni trener Mladen Frančić i supruga zatočeni u Iranu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927072537/http://www.jutarnji.hr/nogometni-trener-mladen-francic-i-supruga-zatoceni-u-iranu/8897/ |date=2013-09-27 }}, preuzeto 3. lipnja 2012.</ref> a bio je i trener Hettein Club iz [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]]<ref>[http://gol.dnevnik.hr/clanak/svjetski_nogomet/potukao-slavna-imena-hrvat-najbolji-u-zemlji-gdje-se-ne-pita-za-cijenu.html Gol.hr: Potukao slavna imena: Hrvat najbolji u zemlji gdje se ne pita za cijenu!], preuzeto 3. lipnja 2012.</ref>. U rujnu [[2013.]] Frančić preuzima kormilo [[NK Slaven Belupo Koprivnica|Slaven Belupa]]<ref>[http://www.hrsport.net/mobile/vijesti/466426/nogomet-maxtv-prva-liga/mladen-francic-novi-trener-slaven-belupa/ Hrsport.net: Frančić preuzeo klupu Slaven Belupa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141110003019/http://www.hrsport.net/mobile/vijesti/466426/nogomet-maxtv-prva-liga/mladen-francic-novi-trener-slaven-belupa/ |date=2014-11-10 }}, preuzeto 22. rujna 2013.</ref>. Nakon samo šest mjeseci Mladen dobiva otkaz u [[NK Slaven Belupo Koprivnica|Slaven Belupu]]<ref>[http://www.jutarnji.hr/mladen-francic-dobio-otkaz-u-slaven-belupo/1167553/ Jutarnji list: Frančiću otkaz u Slaven Belupu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140312175957/http://www.jutarnji.hr/mladen-francic-dobio-otkaz-u-slaven-belupo/1167553/ |date=2014-03-12 }}, preuzeto 23. veljače 2014.</ref>. == Priznanja == '''[[Fulad Ahvaz]]''' * Prvak Irana '''(1) :''' 2004./05. ==Zanimljivosti== * Frančić je osvojio prvenstvo Irana s [[Fulad Ahvaz|Fuladom]] u sezoni 2004./05., a tada je Fulad bio prvi klub izvan [[Teheran]]a ili [[Isfahan]]a kojem je to uspjelo.<ref>[http://www.jutarnji.hr/hrvatski-navijaci-setali-po-shopping-centrima--delegacija-hns-a-popratila-trening-vatrenih-/986814/ Jutarnji list: Hrvatski navijači šetali po shopping centrima, delegacija HNS-a popratila trening Vatrenih!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160919053541/http://www.jutarnji.hr/sport/hrvatski-navijaci-setali-po-shopping-centrima-delegacija-hns-a-popratila-trening-vatrenih/1731609/ |date=2016-09-19 }}, preuzeto 3. lipnja 2012.</ref> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.mladen-francic-kc.iz.hr/index.htm Mladen Frančić-Franta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130929041248/http://www.mladen-francic-kc.iz.hr/index.htm |date=2013-09-29 }} {{Mrva}} {{DEFAULTSORT:Frančić, Mladen}} [[Kategorija:Hrvatski fudbaleri]] [[Kategorija:Hrvatski fudbalski treneri]] [[Kategorija:Biografije, Bjelovar]] hw0ezaoai1hgctmkwltzragss7j2gul 0 1467767 42716551 42462956 2026-11-05T18:55:47Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716551 wikitext text/x-wiki {{infokvir plivač | ime = Mihovil Španja | slika = | slika_širina = | slika_opis = Mihovil Španja | puno_ime = Mihovil Španja | nadimak = Mihi | državljanstvo = {{flag|HRV}} | stilovi = 400 m slobodno <br /> 100 m leđno <br /> 200 m mješovito | klub = [[PK Jug]], Dubrovnik | collegeteam = | datum_rođenja = [[20. travnja]] [[1984]]. | mjesto_rođenja = [[Dubrovnik]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | visina = | težina = | medalje = {{MedaljeNatjecanje|Svjetska prvenstva}} {{Medalje sport | Svjetsko prvenstvo za osobe s invaliditetom - 50-metarski bazeni}} {{Medalje zlato | Svjetsko prvenstvo za osobe s invaliditetom Eindhoven 2010. | 400 m slobodno}} {{Medalje zlato | Svjetsko prvenstvo za osobe s invaliditetom Eindhoven 2010. | 100 m prsno}} {{Medalje srebro | Svjetsko prvenstvo za osobe s invaliditetom 2002. | 100 m leđno}} {{Medalje srebro | Svjetsko prvenstvo za osobe s invaliditetom Eindhoven 2010. | 100 m leđno}} {{Medalje srebro | Svjetsko prvenstvo za osobe s invaliditetom Eindhoven 2010. | 200 m mješovito}} {{Medalje bronca | Svjetsko prvenstvo za osobe s invaliditetom 2002. | 400 m slobodno}} {{Medalje sport | Svjetsko prvenstvo za osobe s invaliditetom - kratki bazeni}} {{Medalje zlato | Svjetsko prvenstvo za osobe s invaliditetom 2009. | 100 m leđno}} {{Medalje zlato | Svjetsko prvenstvo za osobe s invaliditetom 2009. | 200 m mješovito}} {{Medalje srebro | Svjetsko prvenstvo za osobe s invaliditetom 2009. | 100 m mješovito}} {{Medalje srebro | Svjetsko prvenstvo za osobe s invaliditetom 2009. | 100 m prsno}} {{MedaljeNatjecanje|Europska prvenstva}} {{Medalje sport | Europsko prvenstvo za osobe s invaliditetom}} {{Medalje zlato | Europsko prvenstvo za osobe s invaliditetom 2001. | 400 m slobodno}} {{Medalje zlato | Europsko prvenstvo za osobe s invaliditetom 2009. | 100 m prsno}} {{Medalje zlato | Europsko prvenstvo za osobe s invaliditetom 2009. | 200 m mješovito}} {{Medalje zlato | Europsko prvenstvo za osobe s invaliditetom 2011. | 200 m mješovito}} {{Medalje srebro | Europsko prvenstvo za osobe s invaliditetom 1999. | 400 m slobodno}} {{Medalje srebro | Europsko prvenstvo za osobe s invaliditetom 2009. | 400 m slobodno}} {{Medalje srebro | Europsko prvenstvo za osobe s invaliditetom 2009. | 100 m leđno}} {{Medalje srebro | Europsko prvenstvo za osobe s invaliditetom 2011. | 400 m slobodno}} {{Medalje srebro | Europsko prvenstvo za osobe s invaliditetom 2011. | 100 m leđno}} {{Medalje srebro | Europsko prvenstvo za osobe s invaliditetom 2011. | 50 m leptir}} {{Medalje bronca | Europsko prvenstvo za osobe s invaliditetom 2011. | 100 m prsno}} {{MedaljeNatjecanje|oi}} {{Medalje sport | [[Paraolimpijske igre]]}} {{Medalje bronca | Paraolimpijske igre Atena 2004. | 100 m leđno}} {{Medalje bronca | Paraolimpijske igre Atena 2004. | 200 m mješovito}} {{Medalje bronca | Paraolimpijske igre Atena 2004. | 400 m slobodno}} {{Medalje bronca | Paraolimpijske igre London 2012. | 100 m leđno}} }} '''Mihovil Španja''' ([[Dubrovnik]], 20. travnja [[1984]].) [[Hrvatska|hrvatski]] je plivač. Višestruki je nositelj zlatnih, srebrenih i brončanih odličja s brojnih natjecanja te vlasnik nekoliko svjetskih i europskih rekorda. Natječe se u kategorijama osoba s tjelesnim nedostatkom i najtrofejniji je hrvatski športaš uopće. == Početak karijere == Mihovil Španja obolio je od [[dječja paraliza|dječje paralize]] (''Polyomyelitis'') sa 6 mjeseci, nakon [[cijepljenje|cijepljenja]] kojem je podvrgnut dok je imao [[upala|upalu]] grla (što je kontraindikacija za cijepljenje)<ref>[http://www.vecernji.hr/hrvatska/bez-sponzora-visestruki-prvak-svijeta-bio-sam-uporan-kao-konj-181846 Bez sponzora višestruki prvak svijeta: Bio sam uporan kao konj], vecernji.hr</ref>. Sedamnaest dana nakon cijepljenja, tijelo mu se potpuno oduzelo. S plivanjem je počeo zbog bolesti, sa svega jednu i pol godinu starosti<ref>[http://www.hpo.hr/index.php?option=com_content&task=view&id=45&Itemid=49 Hrvatski paraolimpijski odbor - Mihovil Španja]</ref>. S napunjenih 6 godina upisuje školu plivanja u [[PK Jug|plivačkom klubu Jug]] iz Dubrovnika. Unatoč tjelesnom nedostatku, Mihovil je pokazao zavidnu vještinu [[plivanje|plivanja]] pa je od 12. do 14. godine života trenirao vaterpolo u [[VK Jug|vaterpolskom klubu Jug]], da bi se [[1998]]. aktivno uključio u plivanje i postao natjecatelj [[Paraolimpijske igre|paraolimpijac]] i član hrvatske plivačke reprezentacije. Od tada se gotovo s nijednog plivačkog natjecanja nije vratio bez medalje. [[2010.]] je kao igrač Penatura osvojio dubrovačko kupališno amatersko vaterpolsko natjecanje [[Divlja liga|Divlju ligu]]. == Medalje i sportski uspjesi == Mihovil Španja osvajač je više od stotinu medalja s raznih svjetskih plivačkih natjecanja za osobe s invaliditetom a više od polovice su [[zlato|zlatne]]. Najzapaženije rezultate je postigao na Paraolimpijskim igrama u [[Atena|Ateni]] [[2004]]. godine, gdje je osvojio tri brončane medalje u disciplinama 100 m leđno, 200 m mješovito i 400 m slobodno<ref>{{Cite web |title=Adventure sport - Mihovil Španja |url=http://www.adventure-sport.net/index.php?option=com_sport&task=article&id=807&sectionid=61&rid=4 |access-date=2014-07-26 |archivedate=2008-06-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080613175914/http://www.adventure-sport.net/index.php?option=com_sport&task=article&id=807&sectionid=61&rid=4 |deadurl=yes }}</ref>. Na Svjetskom prvenstvu za osobe s invaliditetom 2002. godine u [[Mar del Plata|Mar del Plati]] u [[Argentina|Argentini]], osvojio je srebrenu i brončanu medalju u disciplinama 100 m leđno i 400 m mješovito. Vrlo uspješan je bio i na Europskom prvenstvu u plivanju [[2001]]. godine u [[Njemačka|njemačkom]] [[Braunschweig]]u gdje je u disciplini 400 m mješovito osvojio zlatnu medalju, a [[1999]]. je u istoj disciplini na Europskom prvenstvu u [[Stockholm]]u ([[Švedska]]) osvojio brončanu medalju. Na Europskom prvenstvu u [[Reykjavik]]u na [[Island]]u 2009. godine, Mihovil Španja se okitio s čak četiri medalje, što je njegov najveći uspjeh na jednom natjecanju. U disciplinama 100 m prsno i 200 m mješovito osvojio je zlatne medalje, a u disciplinama 400 m slobodno i 100 m leđno osvajač je srebrnih medalja.<ref>{{Cite web |title=Dubrovački vjesnik - Španja uzeo i četvrtu medalju |url=http://www.dubrovacki.hr/clanak/12466/spanja-uzeo-i-cetvrtu-medalju |access-date=2014-07-26 |archivedate=2009-11-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091108082202/http://dubrovacki.hr/clanak/12466/spanja-uzeo-i-cetvrtu-medalju |deadurl=yes }}</ref> Na svjetskom prvenstvu u malim 25-metarskim bazenima u [[brazil]]skom gradu [[Rio de Janeiro]] Mihovil Španja je [[30. studenog]] 2009. godine u disciplini 100 m leđno osvojio zlatnu medalju. U istoj je disciplini dva puta rušio svjetski rekord, prvi put u kvalifikacijama kad je tu dionicu isplivao za 1:12.17 što je 2 sekunde i 30 stotinki brže od starog rekorda te u finalu s vremenom 1:11.14 čime je svoj svjetski rekord popravio za sekundu i 3 stotinke.<ref>{{Cite web |url=http://www.dubrovacki.hr/clanak/13910/lijepa-nasa-u-rio-de-janeiru?sid=4c9faa813e60d7f4f7c46a163cc999a9 |title=Dubrovački vjesnik - Španja svjetski prvak! Lijepa naša i u Brazilu! |access-date=2009-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306030347/http://dubrovacki.hr/clanak/13910/lijepa-nasa-u-rio-de-janeiru |archive-date=2016-03-06 |url-status=dead}}</ref> Na istom svjetskom prvenstvu [[1. prosinca]] 2009. godine Mihovil se okitio novom zlatnom medaljom u disciplini 200 m mješovitim stilom te s vremenom 2:34.31 postao vlasnik svjetskog rekorda i u ovoj disciplini.<ref>{{Cite web |title=Dubrovački vjesnik - Bajka se nastavlja |url=http://www.dubrovacki.hr/clanak/13965/niz-se-nastavlja-6-od-6 |access-date=2014-07-26 |archivedate=2016-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305203735/http://dubrovacki.hr/clanak/13965/niz-se-nastavlja-6-od-6 |deadurl=yes }}</ref> Nakon dvije zlatne medalje Mihovil Španja je [[2. prosinca]] 2009. u Rio de Janeiru osvojio i srebrnu medalju u disciplini 100 m mješovito te s rezultatom 1:13.40 oborio novi europski rekord.<ref>{{Cite web |title=Dubrovački vjesnik - Treća je srebro |url=http://www.dubrovacki.hr/clanak/14020/treca-je-srebro-spanja-7-7 |access-date=2014-07-26 |archivedate=2016-03-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306030342/http://dubrovacki.hr/clanak/14020/treca-je-srebro-spanja-7-7 |deadurl=yes }}</ref> U kvalifikacijskoj utri na 100 m prsno [[3. prosinca]] 2009. Španja je s vremenom 1:26.77 postavio novi svjetski rekord i najavio novu medalju na svjetskom prvenstvu u plivanju za plivače s tjelesnim nedostatkom u Rio de Janeiru te je istog dana u finalnoj utrci na 100 m prsno osvojio srebrnu medalju.<ref>{{Cite web |url=http://www.dubrovacki.hr/clanak/14074/bravo-osma-medalja-mihovila-spanje?sid=a3e399240d52e4c1b0c7ca78ac918225 |title=Dubrovački vjesnik - Osma medalja Mihovila Španje |access-date=2009-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091206175012/http://www.dubrovacki.hr/clanak/14074/bravo-osma-medalja-mihovila-spanje |archive-date=2009-12-06 |url-status=dead}}</ref> Svjetski je rekorder u disciplini 50 m prsno. Mihovil Španja je 20. travnja [[2008]]. na 3. međunarodnom plivačkom mitingu ''Zlatni Orlando'' u Dubrovniku tu dionicu isplivao za 38.71 sekundi, što je za 13 stotinki brže od dotadašnjeg svjetskog rekorda. Isti rekord je rušio još dva puta na Svjetskom kupu održanom krajem svibnja 2008. godine u [[Berlin]]u. Na paraolimpijadi u pekingu nastupio je u 3 finala u disciplinama 200 mješovito, 100 prsno te 100 leđno. 2009. godine na svjetskom kupu u Berlinu ponovo ponavlja isti uspjeh od godine prije i dva puta ruši svjetski rekord na 50 prsno. Na svjetskom plivačkom kupu za osobe s tjelesnim oštećenjem održanom u lipnju 2010. godine Berlinu, Mihovil je 19. lipnja vremenom 38.68 još jednom oborio novi svjetski rekord u disciplini 50 m prsno. Na istom je natjecanju također 19. lipnja, vremenom 2:38.34 oborio i novi europski rekord u disciplini 200 m mješovito.<ref>{{Cite web |url=http://www.dubrovacki.hr/clanak/20351/spanja-ne-staje-rekord-za-rekordom?sid=6723e775d879588ac5e0f1169cef8f5f |title=Dubrovački - Rekord za rekordom |access-date=2010-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305004249/http://dubrovacki.hr/clanak/20351/spanja-ne-staje-rekord-za-rekordom |archive-date=2016-03-05 |url-status=dead}}</ref> Na svjetskom plivačkom prvenstvu za osobe s invaliditetom u 50-metarskim bazenima koje se održava u [[Nizozemska|nizozemskom]] [[Eindhoven]]u, Mihovil Španja je [[15. kolovoza]] 2010. u disciplini 400 m slobodno osvojio svoju prvu zlatnu medalju u velikim bazenima postavivši novi svjetski rekord u vremenu 4:47.39.<ref>{{Cite web |title=Dubrovački vjesnik - Španja svjetski prvak i rekorder |url=http://www.dubrovacki.hr/clanak/21805/9-od-9-spanja-svjetski-prvak-i-rekorder |access-date=2014-07-26 |archivedate=2014-04-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407061418/http://www.dubrovacki.hr/clanak/21805/9-od-9-spanja-svjetski-prvak-i-rekorder |deadurl=yes }}</ref> Dan poslije 16. kolovoza Mihovil je osvojio i drugu zlatnu medalju u disciplini 100 m prsno opet s novim svjetskim rekordom u vremenu 1:25.11.<ref>{{Cite web |title=Dubrovački vjesnik - Super Mihi opet prvi, opet rekord |url=http://www.dubrovacki.hr/clanak/21846/super-mihi-opet-prvi-opet-rekord |access-date=2014-07-26 |archivedate=2014-04-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407062033/http://www.dubrovacki.hr/clanak/21846/super-mihi-opet-prvi-opet-rekord |deadurl=yes }}</ref> Dana 18. kolovoza na istom svjetskom prvenstvu za osobe s invaliditetom u Eindhovenu, Mihovil Španja osvojio je srebrnu medalju u disciplini 100 m leđno,<ref>{{Cite web |title=Dubrovački vjesnik - Treća je srebro |url=http://www.dubrovacki.hr/clanak/21893/niz-stigao-do-11-treca-je-srebro |access-date=2014-07-26 |archivedate=2014-04-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407062039/http://www.dubrovacki.hr/clanak/21893/niz-stigao-do-11-treca-je-srebro |deadurl=yes }}</ref> a 19. kolovoza srebrnu medalju u disciplini 200 m mješovito uz novi europski rekord u vremenu 2:37.32.<ref>{{Cite web |title=Dubrovački vjesnik - Europski rekord za drugo srebro |url=http://www.dubrovacki.hr/clanak/21898/europski-rekord-za-drugo-srebro |access-date=2014-07-26 |archivedate=2010-08-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100821234449/http://www.dubrovacki.hr/clanak/21898/europski-rekord-za-drugo-srebro |deadurl=yes }}</ref> Na 25. Svjetskom plivačkom kupu za plivače s invaliditetom održanom u [[Berlin]]u od [[28. travnja]] do [[1. svibnja]] [[2011.]] godine, Mihovil Španja je osvojio 4 zlatne i 2 srebrne medalje. Zlatne medalje je osvojio u disciplinama 50 m prsno, 50 m prsno za pobjednike svih kategorija invaliditeta, 200 m mješovito i 100 m leđno, a srebrne u disciplinama 200 m prsno i 400 m slobodno. Uz to je dva puta obarao svjetski rekord u disciplini 50 m prsno i to vremenima 38.49 i 38.30.<ref>{{Cite web |title=Dubrovački - Prvog dana srebro |url=http://www.dubrovacki.hr/clanak/28382/prvog-dana-srebro |access-date=2014-07-26 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304203612/http://www.dubrovacki.hr/clanak/28382/prvog-dana-srebro |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Dubrovački - Španja popravio svjetski rekord |url=http://www.dubrovacki.hr/clanak/28408/spanja-popravio-svjetski-rekord |access-date=2014-07-26 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304232559/http://dubrovacki.hr/clanak/28408/spanja-popravio-svjetski-rekord |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Dubrovački - Španja još jednom rekordno |url=http://www.dubrovacki.hr/clanak/28417/trece-zlato-spanja-jos-jednom-rekordno |access-date=2014-07-26 |archivedate=2016-03-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306122849/http://dubrovacki.hr/clanak/28417/trece-zlato-spanja-jos-jednom-rekordno |deadurl=yes }}</ref><ref>[http://www.dubrovacki.hr/clanak/28445/srebro Dubrovački - Srebro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306062826/http://dubrovacki.hr/clanak/28445/srebro |date=2016-03-06 }}a</ref><ref>{{Cite web |title=Dubrovački - Četvrto zlato |url=http://www.dubrovacki.hr/clanak/28466/na-kraju-cetvrto-zlato |access-date=2014-07-26 |archivedate=2016-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305180647/http://dubrovacki.hr/clanak/28466/na-kraju-cetvrto-zlato |deadurl=yes }}</ref> Na Europskom prvenstvu održanom od [[3. srpnja]] do [[9. srpnja]] [[2011.]] u [[Berlin]]u Mihovil Španja je u pet disciplina u kojima je nastupio na EP-u osvojio isto toliko medalja, i to zlato (200 m mješovito), tri srebra (400 m slobodno, 100 m leđno i 50 m leptir) te broncu (100 m prsno).<ref>{{Cite web |title=Dubrovački vjesnik - Može li i peta |url=http://www.dubrovacki.hr/clanak/30355/moze-li-i-peta |access-date=2014-07-26 |archivedate=2016-03-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306092953/http://dubrovacki.hr/clanak/30355/moze-li-i-peta |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Dubrovački vjesnik - Po jedna medalja za svakoga |url=http://www.dubrovacki.hr/clanak/30489/jedna-za-sandru-druga-za-mamu-ima-za-svakoga |access-date=2014-07-26 |archivedate=2011-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721065107/http://www.dubrovacki.hr/clanak/30489/jedna-za-sandru-druga-za-mamu-ima-za-svakoga |deadurl=yes }}</ref> Osvojio je brončanu medalju na [[Paraolimpijske igre - London 2012.|Paraolimpijskim igrama u Londonu]], na 100 leđno isplivavši vrijeme 1:12.53 što je njegov osobni rekord.<ref>http://www.jutarnji.hr/spanja-osvojio-broncu/1050938/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120901045517/http://www.jutarnji.hr/spanja-osvojio-broncu/1050938/ |date=2012-09-01 }} Preuzeto 31. kolovoza 2012.</ref> == Odlikovanja, nagrade i priznanja == * Najboljim sportašem s invaliditetom u Hrvatskoj od strane Hrvatskog športskog saveza invalida proglašen je pet puta ([[2000]]., [[2001]]., [[2002]]., 2004. i 2005. godine)<ref>{{Cite web |title=UNIDU - Španja |url=http://www.unidu.hr/sssd/Spanja.htm |access-date=2014-07-26 |archivedate=2007-06-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070610200229/http://www.unidu.hr/sssd/Spanja.htm |deadurl=yes }}</ref>. * Dva je puta Mihovil Španja u izboru [[Hrvatski olimpijski odbor|Hrvatskog olimpijskog odbora]] bio izabran za hrvatskog sportaša godine u kategoriji sportaša s invaliditetom. Prvi put je proglašen najboljim 2002. godine<ref>{{Cite web |title=Hrvatski olimpijski odbor - Najuspješniji sportaši 2002. godine |url=http://www.hoo.hr/1593-v-najuspjesniji-2002.aspx |access-date=2014-07-26 |archive-date=2010-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100203145939/http://www.hoo.hr/1593-v-najuspjesniji-2002.aspx |dead-url=yes }}</ref>, a drugi put 2004. godine<ref>{{Cite web |title=Hrvatski olimpijski odbor - Najuspješniji sportaši 2004. godine |url=http://www.hoo.hr/1591-v-najuspjesniji-2004.aspx |access-date=2014-07-26 |archive-date=2009-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090616110152/http://www.hoo.hr/1591-v-najuspjesniji-2004.aspx |dead-url=yes }}</ref>. * Dobitnik je [[Državna nagrada za šport "Franjo Bučar"|državne nagrade za šport "Franjo Bučar"]] 2004. godine<ref>{{Cite web |title=Dobitnici nagrade Franjo Bučar za 2004. godinu |url=http://public.mzos.hr/Default.aspx?art=5751&sec=2403 |access-date=2014-07-26 |archivedate=2011-05-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110523061402/http://public.mzos.hr/Default.aspx?art=5751&sec=2403 |deadurl=yes }}</ref>. * Odlikovan je [[Red Danice hrvatske|Redom Danice hrvatske]] s likom [[Franjo Bučar|Franje Bučara]] od predsjednika Republike [[Stjepan Mesić|Stjepana Mesića]]<ref>{{Cite web |title=Ured Predsjednika RH - Odlikovanja |url=http://www.predsjednik.hr/default.asp?ru=171&gl=200411190000006&sid=&jezik=1 |access-date=2014-07-26 |archivedate=2007-06-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070610151545/http://www.predsjednik.hr/default.asp?ru=171&gl=200411190000006&sid=&jezik=1 |deadurl=yes }}</ref>. * 2004. godine Mihovil Španja je dobio nagradu i Plaketu [[Dubrovačko-neretvanska županija|Dubrovačko-neretvanske županije]] za doprinos ugledu i promociji svoje županije u zemlji i svijetu<ref>[http://www.dubrovnik.hr/vijest.php?id=1&newsid=442 Svečana sjednica Dubrovačko-neretvanske županije]</ref>, a [[2005]]. je dobio Nagradu grada Dubrovnika za izuzetne uspjehe na Paraolimpijskim igrama u Ateni. * Predsjednik Republike Hrvatske Stjepan Mesić [[28. siječnja]] 2010. godine za brojne uspjehe u 2009. godini odlikovao je Mihovila Španju [[Red hrvatskog pletera|Redom hrvatskog pletera]].<ref>{{Cite web |url=http://www.dubrovacki.hr/clanak/16200/predsjednice-evo-nas?sid=12fec133a8b831ae3fa473f92714392f |title=Dubrovački vjesnik |access-date=2010-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100131015013/http://dubrovacki.hr/clanak/16200/predsjednice-evo-nas |archive-date=2010-01-31 |url-status=dead}}</ref> == Reference == {{reflist|2}} == Vanjske veze == * [http://www.unidu.hr/sssd/Spanja.htm Svi Mihovi uspjesi i priznanja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070610200229/http://www.unidu.hr/sssd/Spanja.htm |date=2007-06-10 }} * [http://www.dubrovnik.hr/vijest.php?id=1&newsid=244 Službene stranice Grada Dubrovnika] * [http://www.dubrovnik.hr/vijest.php?id=1&newsid=717 Najuspješniji dubrovački sportaši 2004. godine] {{Lifetime|1984||Španja, Mihovil}} [[Kategorija:Hrvatski plivači]] [[Kategorija:Svjetski prvaci u plivanju]] [[Kategorija:Evropski prvaci u plivanju]] [[Kategorija:Biografije, Dubrovnik]] [[Kategorija:Dobitnici nagrade Franjo Bučar]] rxw8v0fpxtqz5ju3qafmwfkegb02wa1 0 1468333 42716549 42689385 2026-11-05T18:54:50Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716549 wikitext text/x-wiki '''Mihovil Katanec''' ([[Karlovac]], [[1893.]] – [[Zagreb]], [[1973.]])<ref name="Mačković">(srpski) [http://suistorija.wordpress.com/o-hrvatima-u-subotici/izvestaj-vojnoj-obavestajnoj-sluzbi-o-bunjevcima-iz-1934-godine/ Subotica nekada] [[Stevan Mačković]]: Izveštaj vojnoj obaveštajnoj službi o Bunjevcima iz 1934. godine.</ref>, bio je [[kulturni radnik]] [[Hrvati u Vojvodini|vojvođanskih Hrvata]]. Po struci bio je [[pravnik]]. Rodio se u Karlovcu 1893. godine. Kao mladi odvjetnik doselio se u [[Subotica|Suboticu]] neposredno nakon sklopljenog primirja s Mađarskom, u isto vrijeme kad i ostatak gorljivih mladića koji su poveli i pomagali društveni, kulturni i prosvjetni život bačkih Hrvata:[[Dragan Mrljak]], [[Matej Jankač]], [[Marin Juras]], I. Šercer i dr.<ref name="HIC">[http://www.hic.hr/books/jugoistocna-europa/sekulic.htm HIC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924030117/http://www.hic.hr/books/jugoistocna-europa/sekulic.htm |date=2015-09-24 }} [[Ante Sekulić]]: Srpstvo u Podunavlju (1918.-1995.) - Medjunarodni znanstveni skup &quot;Jugoistocna Europa 1918.-1995.</ref> Istovremeno su u Sombor došli [[Ladislav Vlašić]], [[Vinko Žganec]], [[Mato Škrabalo]] i drugi.<ref name="HIC"/><ref>[http://hrcak.srce.hr/file/81814 Pro Tempore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207015456/http://hrcak.srce.hr/file/81814 |date=2013-12-07 }} Mario Bara: HSS u narodnom preporodu bačkih Hrvata</ref> == Politička djelatnost == 1920. je godine osnovao mjesnu organizaciju [[Hrvatska pučka stranka (1919.)|HPS-a]] zajedno s [[Ivo Kopilović|Ivom Kopilovićem]];<ref name="CPI">[http://www.cpi.hr/download/links/hr/7279.pdf CPI]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Robert Skenderović: Blaško Rajić i Hrvatska seljačka stranka – različiti koncepti nacionalnog identiteta bačkih Hrvata</ref> u Subotici je još čelnim bio [[Tomo Matković]] (koji je 1923. prešao u HRSS)<ref>[http://hrcak.srce.hr/file/12712 God. 38., br. 3., 795.-816. (2006)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120528031306/http://hrcak.srce.hr/file/12712 |date=2012-05-28 }} Robert Skenderović: Bunjevačko-šokačka stranka 1920. - 1926.</ref> te u Tavankutu Franjo Skenderović,<ref>[http://www.zkvh.org.rs/index.php/batina/povijest/69-pregled-povijesti-hrvata-u-vojvodini?start=5 ZKVH] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090515004941/http://www.zkvh.org.rs/index.php/batina/povijest/69-pregled-povijesti-hrvata-u-vojvodini?start=5 |date=2009-05-15 }} Mario Bara: Pregled povijesti Hrvata u Vojvodini</ref> no ubrzo se Katanec pridružio Bunjevačko-šokačkoj stranci, nakon čega je HPS-a nestao s bačke političke pozornice.<ref name="CPI"/> Nakon izbornih uspjeha u prvoj polovici 1920-ih, [[28. studenog]] [[1924.]] došla je kriza u [[Bunjevačko-šokačka stranka|Bunjevačko-šokačkoj stranci]] zbog podvojenosti viđenja budućeg organiziranog političkog života bačkih Hrvata, tako da su jedni članovi ostali na "odvojenom", t.zv. "pučkaškom" političkom pravcu, a druga skupina se politički primicala [[HRSS]]-u [[Stjepan Radić|Stjepana Radića]] (krilo kojem su pripadali [[Josip Đido Vuković|Josip Vuković Đido]], Mihovil Katanec i [[Mirko Ivković Ivandekić]], [[Stipan Vojnić Tunić]]). <ref name="Bara">[http://hrcak.srce.hr/file/12713 Časopis za suvremenu povijest God. 38., br. 3., 779.-793. (2006.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110523062823/http://hrcak.srce.hr/file/12713 |date=2011-05-23 }} Mario Bara: Somborska deklaracija i njezino značenje za bačke Hrvate, str. 780.-781.</ref> Još 1926. bio je uz Đidu Vukovića drugi glavni čovjek BŠS-a u Bačkoj, kad je dogovarao posjet Stjepana Radića Subotici.<ref>[http://hrcak.srce.hr/file/12713 God. 38., br. 3., 717.-1174] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110523062823/http://hrcak.srce.hr/file/12713 |date=2011-05-23 }} Mario Bara: Somborska deklaracija i njezino značenje za bačke Hrvat</ref> 4. kolovoza 1928. [[Hrvatska seljačka stranka]] pokrenula je svoje glasilo na mađarskom jeziku [[Föld]] (''Zemlja''), koji je uređivao Mihovil Katanec. List je kratko izlazio. <ref>[http://www.radiosuboticadanas.info Radio Subotica na hrvatskom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180808162211/http://radiosuboticadanas.info/|date=2018-08-08}} Na današnji dan, Priredoi [[Lazar Merković]], 4. kolovoza, preuzeto 4. kolovoza 2013.</ref> Nakon drugog svjetskog rata bio je davatelj podataka [[Juraj Andrassy|Jurju Andrassyju]] kod rješavanja pitanja [[Bajski trokut|Bajskog trokuta]] 1945. godine. Te je godine Federalna Hrvatska izaslala Jurja Andrassyja, a suradnici su mu za sjeveroistočne granice Hrvatske, odnosno za područje Bajskog trokuta bili [[Blaško Rajić]], [[Grga Skenderović]] i [[Vinko Žganec]]. Da bi se prikupilo podatke u svezi s mogućim novim razgraničenjem s Mađarskom, odnosno da bi se pomoglo uključiti Bajski trokuta u novu Jugoslaviju na osnovi gospodarskog, prometnog i etnografskog interesa, angažiralo se dobavljače podataka. Tu su bili stručnjaci i lokalci (v. [[Antifašistički front Slavena u Mađarskoj]]). Od stručnjaka bili su tu Katanec i [[Matija Evetović]], [[Lajčo Jaramazović]], [[Mato Škrabalo]] i drugi. S druge strane bio je [[Antun Karagić]] iz Gare. Nepovoljne političke okolnosti, sovjetsko protivljenje, nezainteresiranost jugoslavenskog državnog vrha odnosno kasnija odluka Vlade DF Jugoslavije da neće pokretati pitanje granice prema Mađarskoj ako Mađarska osigura jugoslavenskim manjinama autonomna prava u sferi kulture i obrazovanja, dovela je do toga da se pitanje tih granica više nikad nije pokretalo, a zatim kasniji sukob sa Staljinom, rezolucija Informbiroa zacementiralo je stanje.<ref>[http://hrcak.srce.hr/file/94880 Pro Tempore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224013507/http://hrcak.srce.hr/file/94880 |date=2015-02-24 }} Mario Bara: Đilasova komisija i sudbina bačkih Hrvata</ref> == Kulturna djelatnost == Bio je poznati subotički [[odvjetnik]], uz odvjetnika [[Matej Jankač|Mateja Jankača]]. [[Vojna obavještajna služba Kraljevine Jugoslavije]] izvijestila je 1934. da su njih dvojica, uz direktore banaka [[Dragan Mrljak|Mrljaka]] i [[Miroslav Mažgon|Mažgona]] te uz još nekoliko drugih Hrvata, sustavno radili i organizirali subotičke Hrvate.<ref name="Mačković"/> Jednim je od osoba koje su osnovale [[Hrvatsko pjevačko društvo Neven]].<ref name="Mačković"/> Bilo je to 4. prosinca 1920. godine. Ondje je Katanec bio zborovođom.<ref name="HIC"/> Bio je važan i u inim društvima bunjevačkih Hrvata. Bio je urednikom i izdavačem lista bunjevačkih Hrvata [[Neven (Subotica)|Nevena]] od 1930. godine.<ref name="Mačković"/> U [[Hrvatska kulturna zajednica (Subotica)|Hrvatskoj kulturnoj zajednici]], ustanova hrvatskih prosvjetnih radnika i društava iz Subotice koja je osnovana 1936. godine, čelne osobe bile su uz predsjednika i osnivača [[Blaško Rajić|Blaška Rajića]], [[Ivan Kujundžić]], [[Ive Prćić]], [[Ladislav Vlašić]] te ini, dok je Mihovil Katanec bio tajnik.<ref name="Merković">[http://www.radiosuboticadanas.info/html/index.php Radio Subotica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121225065804/http://www.radiosuboticadanas.info/html/index.php|date=2012-12-25}}, internetske stranice programa [[Radio Subotica|Radio Subotice]] na hrvatskom jeziku. Rubrika Na današnji dan, 23. siječnja. Preuzeto 23. siječnja 2012. (priredio: [[Lazar Merković]])</ref> Od 1935. do 1944. pisao je za časopis za književnost, umjetnost i znanost bačkih Hrvata [[Klasje naših ravni]]. 1936. su u odboru za proslavu 250. obljetnice dolaska jedne grupe Bunjevca i preuzimanja vlasti u Subotici bili [[Blaško Rajić]], [[Ivan Malagurski Tanar]], [[Miroslav Mažgon]], [[Petar Pekić]], dr Mihovil Katanec, [[Albe Šokčić]], [[Ivan Kujundžić]], [[Kata Taupert]] i drugi. Inicijator i pokrovitelj akcije bio je biskup [[Lajčo Budanović]], <ref>[http://www.matica.hr/HRRevija/revija2005_3.nsf/AllWebDocs/bunjevci Hrvatska revija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120208014003/http://www.matica.hr/HRRevija/revija2005_3.nsf/AllWebDocs/bunjevci |date=2012-02-08 }} [[Stevan Mačković]]: Proslava 250. obljetnice doseljavanja veće skupine Bunjevaca (1686.-1936.)</ref> == Izvori == {{izvori}} {{DEFAULTSORT:Katanec, Mihovil}} [[Kategorija:Hrvatski pravnici]] [[Kategorija:Biografije, Subotica]] [[Kategorija:Karlovac]] fkvqod736x6hk68csssbnj58xcvavw3 0 1468350 42716577 42386578 2026-11-05T19:57:32Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716577 wikitext text/x-wiki {{Infookvir biskup | ime_biskupa =Mile Bogović | slika = Bogovic_mile_biskup.jpg | slika_širina = 220px | slika_opis = | datum_rođenja = [[7. 8.]] [[1939.]] | mjesto_rođenja = [[Cerovac]] kraj [[Slunj]]a | datum_smrti = | mjesto_smrti = | zaređen_za_svećenika =[[28. lipnja]] [[1964.]] | titula = | služba = | počasti_u_njegovo_ime = }} '''Msgr. Mile Bogović''' ([[Cerovac]] kraj [[Slunj]]a, [[7. kolovoza]] [[1939]].<ref>[http://www.hbk.hr/novi/hbk/main.php?IDdiocesan=2 HBK]</ref>), [[Gospićko-senjska biskupija|gospićko–senjski]] [[biskup]] i [[crkvena povijest|crkveni povjesničar]]<ref>[http://dns1.vjesnik.hr/Pdf/2002%5C10%5C13%5C20A20.PDF Vjesnik]</ref>. == Biografija == Osnovnu školu pohađao je u Slunju, a klasičnu gimnaziju u sjemeništu u Pazinu. Maturirao je na srednjoj vjerskoj školi u [[Pazin]]u [[1958]]. Iste godine upisuje bogosloviju na Visokoj teološkoj školi u Pazinu, a završava je u Zagrebu. Za [[svećenik]]a je zaređen [[28. lipnja]] [[1964]]. te imenovan [[kapelan]]om u [[Senj]]u i upraviteljem župe [[Krivi Put]]. Na studij u [[Rim]] odlazi [[1966]]. gdje je studirao na Papinskom sveučilištu [[Gregoriana|Gregoriani]] [[1971]]. Od [[1977]]., docent je pri katedri crkvene povijesti na [[Katolički bogoslovni fakultet u Zagrebu|Katoličko-bogoslovnom fakultetu]] Sveučilišta u [[Zagreb]]u, odsjek [[Katolički bogoslovni fakultet u Rijeci|Teologije]] u [[Rijeka|Rijeci]]. Imenovan je naslovnim [[tamatska biskupija|biskupom Tamate]] i pomoćnim riječko-senjskim biskupom sa sjedištem u [[Gospić]]u [[1999]]. sa zadatkom da ispita mogućnosti osnutka nove biskupije. Nakon što je poslao izvješće [[25. svibnja]] [[2000]]. Glavni zareditelj je bio msgr. [[Anton Tamarut]], a suzareditelji msgr. [[Valter Župan]] i msgr. [[Ivan Milovan]]. [[Vatikan]] je proglasio utemeljenje [[Gospićko-senjska biskupija|Gospićko-senjske biskupije]] i imenovan je prvim gospićko-senjskim [[biskup]]om. Obavljao je i ove dužnosti: tajnik nadbiskupa [[Viktor Burić|Viktora Burića]], rektor na Riječkoj teologiji, župnik u [[Praputnjak]]u, generalni [[vikar]] Riječko-senjske nadbiskupije, voditelj Sakralne baštine u Senju te profesor crkvene povijesti na Riječkoj teologiji. Član je upravnog odbora [[Hrvatsko kulturno vijeće|Hrvatskog kulturnog vijeća]]. == Znanstveni rad == Objavio je 5 knjiga i 80 znanstvenih članaka. Znanstvena djelatnost veoma je raznolika, ali se mogu izdvojiti tri područja kojima je on posvetio najviše pažnje: odnosi s pravoslavnom Crkvom, povijest biskupija Senjske i Modruške ili Krbavske (napose onog dijela koji je ušao u sastav Gospićko-senjske biskupije) i hrvatski glagolizam (hrvatska glagoljska kultura).<ref>http://hakave.org/index.php?option=com_content&view=article&id=72:mile-bogovi&catid=3:ivotopisi&Itemid=91 {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (posljednja izmjena 10. listopada 2006; preuzeto 14. prosinca 2010.)</ref> == Napomene == {{izvori}} {{Redoslijed| |prethodnik = nema ga |gl_članak_funkcija=[[Gospićko-senjska biskupija]] |nasljednik= }} {{Lifetime|1939||Bogović, Mile}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Biografije, Slunj]] [[Kategorija:Hrvatski biskupi]] [[Kategorija:Crkvena historija]] c10nvajsyznulglqy3shjioeqywj8y0 0 1469041 42716480 42338986 2026-11-05T16:08:56Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716480 wikitext text/x-wiki {{Coord|45.3356573721296|N|14.4292464852333|E|region:HR-08_type:edu_scale:4000|display=title|format=dms}} [[Datoteka:Medicinski fakultet Rijeka 0710 1.jpg|mini|Ulaz u zgradu Medicinskog fakulteta u Rijeci]] '''Medicinski fakultet''' u [[Rijeka (grad)|Rijeci]] ([[latinski jezik|latinski]] ''Facultas medica Fluminensis''), djeluje od 1957. i najstariji je poslijeratni fakultet [[Sveučilište u Rijeci|Sveučilišta u Rijeci]]. == Historija == [[Datoteka:Braca Branchetta medri 0710 1.jpg|mini|Spomenik braći Branchetta na ulazu u Fakultet koji su ovu zgradu podigli kao Ricovero za starije i nemoćne]] Tradicija medicinskih znanosti u [[Rijeka (grad)|Rijeci]] bazira se na radovima liječnika kao što su:[[Giovanni Battista Cambieri]], [[Saverio Graziano|Saverio Graziana]], [[Antonio Giacich|Antonio Felice Giacich]], [[Gjuro Catti|Giorgio Catti]], [[Antonio Grossich]], [[Lionello Lenaz]], [[Viktor Finderle]], [[Valter Rukavina]] i drugih.<ref>Muzur, Amir. Škrobonja, Ante. [http://hrcak.srce.hr/file/122590‎ Korijeni riječke medicinske misli i tradicije i okolnosti osnivanja Medicinskoga fakulteta u Rijeci] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250221175500/https://hrcak.srce.hr/file/122590%E2%80%8E |date=2025-02-21 }}, Acta Medico-Historica Adriatica , Vol.3 br.2 prosinac 2005., 177-194 (na engleskom)</ref> Medicinski fakultet u [[Rijeka (grad)|Rijeci]] osnovan je [[12. VII.]] [[1955]]. godine. Razlog osnivanju prvoga medicinskog fakulteta u [[Socijalistička Republika Hrvatska|Hrvatskoj]] izvan Zagreba bila je prekapacitiranost [[Medicinski fakultet u Zagrebu|Medicinskoga fakulteta u Zagrebu]] na kojem je studiralo sve više studenata iz [[Istra|Istre]], [[Kvarnerski zaljev|Kvarnera]], [[Gorski kotar|Gorskog kotara]], ali i okolnih regija. U Rijeci je također postojala duga tradicija u obrazovanju medicinskih radnika, tako da su postojali izvrsni preduvjeti za osnivanje medicinskoga fakulteta. Glavni inicijator osnivanja Medicinskoga fakulteta u Rijeci bio je vrsni [[liječnik]] i sveučilišni [[profesor]] dr. [[Andrija Štampar]] koji je u to vrijeme obnašao dužnost [[dekan (titula)|dekan]]a [[Medicinski fakultet u Zagrebu|Medicinskoga fakulteta u Zagrebu]]. Zakonom o osnivanju Medicinskog fakulteta u Rijeci odlučeno je da Medicinski fakultet u Rijeci pripada [[Sveučilište u Zagrebu|Sveučilištu u Zagrebu]]. Odlukom Izvršnog vijeća [[NR Hrvatska|NR Hrvatske]] od [[20. lipnja]] [[1957]]. Medicinski fakultet u Rijeci se osamostalio i tako postao prvi fakultet u Hrvatskoj osnovan izvan Zagreba. Fakultet se smješta u bivši Ricovero za starije i nemoćne braće Branchetta, a uvodno predavanje na temu "''Današnji značaj interne medicine''" održao je prof. dr. [[Silvije Novak]] u Gradskoj vijećnici u Rijeci [[21. 11.|21. XI.]] [[1955]]. čime je i službeno započela prva akademska godina najstarijeg poslijeratnog riječkog fakulteta. == Dekani == [[Datoteka:Medicinski fakultet Rijeka ploca 0710 1.jpg|mini|]] * Silvije Novak ([[1955]]. - [[1958]].) * [[Eugen Cerkovnikov]] ([[1958]]. - [[1959]].) * Carlo Pansini ([[1959]]. - [[1960]].) * Dimitrije Atanacković ([[1960]]. - [[1962]].) * Dušan Jakac ([[1962]]. - [[1964]].) * Davor Perović ([[1964]]. - [[1966]].) * [[Andrija Longhino]] ([[1966]]. - [[1968]].) * [[Zdenko Križan]] ([[1968]]. - [[1970]].) * Vladimir Bezjak ([[1970]]. - [[1972]].) * Slobodan Ćuk ([[1972]]. - [[1974]].) * Slobodan Marin ([[1974]]. - [[1979]].) * [[Vinko Frančišković]] ([[1979]]. - [[1983]].) * Daniel Rukavina ([[1983]]. - [[1987]].) * Slobodan Marin ([[1987]]. - [[1990]].) * Ante Simonić ([[1990]]. - [[1994]].) * Miljenko Kovačević ([[1994]]. - [[1995]].) * Danilo Pavešić ([[1995]]. - [[1999]].) * Stipan Jonjić ([[1999]]. - [[2003]].) * Miljenko Kapović ([[2003]]. - [[2008]].) * Alan Šustić ([[2008]]. - [[2014]].) * Tomislav Rukavina ([[2014]]. - [[2020]].) *Goran Hauser ([[2020]]. - ) == Povezano == * [[Sveučilište u Rijeci]] == Vanjske veze == * [http://www.medri.hr/ Mrežne stranice Medicinskoga fakulteta u Rijeci] {{Medicinski fakulteti u Hrvatskoj}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nastanci 1955.]] [[Kategorija:Fakulteti u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Sveučilište u Rijeci]] [[Kategorija:Medicinsko obrazovanje]] f5dzoxdhe7ybk7813sy45bqiy1gqdvx 0 1469109 42716671 42388408 2026-11-06T00:09:03Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 4 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716671 wikitext text/x-wiki {{Infookvir most | Ime = Most hrvatskih branitelja iz Domovinskog rata | Alternativno ime = Most hrvatskih branitelja | Slika = Most hrvatskih branitelja 0208.jpg | Opis slike = Most hrvatskih branitelja iz Domovinskog rata | Premošćuje = Mrtvi kanal | Mjesto = [[Rijeka]] | Vrijeme gradnje = 2001. | Otvorenje = 2001. | Saniranje = | Rušenje = | Uprava nad mostom = | Konstrukcija = | Namjena = pješački most | Mostarina = | Projektant = Projektni tim: Silvije Novak, Marko Dabrović, Saša Begović, Tatjana Grozdanić Begović, Siniša Glušica, Koraljka Brebrić Kleončić, Milan Štrbac | Suradnici = | Graditelj = GP Krk d.d. | Podizvođači = Rijeka-projekt Geotehnička istraživanja (duboko temeljenje),<br />GP Krk (armiranobetonski radovi)<br />Brodogradilište [[3. Maj]]<ref name="gradimo.hr">http://www.gradimo.hr/clanak/most-hrvatskih-branitelja-u-rijeci/27999 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140327122100/http://www.gradimo.hr/clanak/most-hrvatskih-branitelja-u-rijeci/27999 |date=2014-03-27 }} (pristupljeno 25. studenoga 2012.)</ref> | Ukupna dužina = 48 | Visina mosta = | Širina mosta = 5,44<ref name="gradimo.hr"/> | Najveći raspon = | z. širina = 45.3256 | z. dužina = 14.4466 }} [[Datoteka:Most hrvatskih branitelja Rijeka 17112012 1 roberta f.jpg|minijatura|280px|Most hrvatskih branitelja s upaljenim svijećama u znak sjećanja na [[Bitka za Vukovar|vukovarsku tragediju]]]] [[Datoteka:Dan_drzavnosti_Rijeka_Povorka_hrvatskog_ponosa_i_slave_25062012_5_roberta_f.jpg||mini|lijevo|Polaganje cvijeća i paljenje svijeća povodom [[Dan državnosti (Hrvatska)|Dana državnosti]] i Povorke hrvatskog ponosa i slave 2012. godine]] '''Most hrvatskih branitelja iz Domovinskog rata''' pješački je most u [[Rijeka|Rijeci]].<ref>[http://novine.novilist.hr/default.asp?WCI=Rubrike&WCU=285B28592863285928582863285A28582858285A2863287A287128632863285B285C28592861286028632863286328582863W Novi list, Most hrvatskih branitelja iz Domovinskog rata, četvrtak, 31.10.2002. (pristupljeno 18. studenoga 2012.)] {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Jedinstveno je urbanističko rješenje u kojem su spojene koncepcije prostorne intervencije, urbanog javnog objekta i simboličkog memorijalnog objekta. Funkcionira kao javni prostor i kao mjesto pijeteta uz koji je osiguran prostor za službene ceremonije.<ref>{{Hrčak|id=120356}} Sandra Križić Roban, Vrijeme spomenika. Skulpturalni, arhitektonski, urbanistički i drugi načini obilježavanja Domovinskog rata, Rad. Inst. povij. umjet. 34/2010. (225–240) (pristupljeno 19. studenoga 2012.)</ref> Premošćuje [[Mrtvi kanal]] između dvaju [[Cesta|cestovnih]] mostova. Uvršten je u popis najvrjednijih mostova izgrađenih u zadnjih petnaestak godina zahvaljujući njegovoj iznimnoj oblikovnoj vrijednosti.<ref name="ReferenceA">http://www.gradimo.hr/clanak/most-hrvatskih-branitelja-u-rijeci/27999 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140327122100/http://www.gradimo.hr/clanak/most-hrvatskih-branitelja-u-rijeci/27999 |date=2014-03-27 }} (pristupljeno 18. studenoga 2012.)</ref> == Historija == Grad je Rijeka 1996. godine usvojio inicijativu da se u čast branitelja izgradi spomen–obilježje.<ref>[http://www.sn.pgz.hr/download.asp?id=12283 Službene novine, ponedjeljak, 18. studenoga 1996., Stranica 1677- broj 27]</ref> Za lokaciju je odabran Mrtvi kanal jer su početkom [[1990-ih]] godina upravo s Delte riječki dragovoljci odlazili na bojišta u [[Domovinski rat|Domovinskom ratu]] i izgrađen je kao simbol pobjede i zahvalnosti hrvatskim braniteljima.<ref>http://www.rijeka.hr/Default.aspx?art=8312&sec=848&dm=2{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Most je ujedno i nastavak pješačke zone s Korza preko Trga bana Josipa Jelačića, a planiranjem javnog parka na području Sjeverne Delte, sačuvat će se povijesna sjećanja, izravno vezana za ovo područje, (Spomenik oslobođenja, Memorijalni most hrvatskih branitelja iz Domovinskog rata), a planirano je graditi i postavljati i ostale spomenike i skulpture (npr. skulpturu [[Ivan Pavao II.|pape Ivana Pavla II.]] koji je za svoj stoti pastirski pohod izvan [[Rim]]a posjetio Hrvatske gradove Rijeku, [[Dubrovnik]], [[Osijek]], [[Đakovo]] i [[Zadar]]. U Rijeci je noćio pet dana, a 8. lipnja [[2003.]] na predjelu parkirališta Delta održano je svečano euharistijsko slavlje predvođeno svetim ocem Ivanom Pavlom II.<ref>http://www.ri-nadbiskupija.hr/print.asp?idp=773{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (pristupljeno 19. studenoga 2012.)</ref><ref>http://www.glas-koncila.hr/index.php?option=com_php&Itemid=145&news_ID=3382 (pristupljeno 19. studenoga 2012.)</ref>).<ref>http://www.rijeka.hr/SredisnjiGradskiPark?dm=2 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310023830/http://www.rijeka.hr/SredisnjiGradskiPark?dm=2 |date=2016-03-10 }} (pristupljeno 19. studenoga 2012.)</ref><ref>http://www.rijeka.hr/lgs.axd?t=16&id=56842{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (pristupljeno 19. studenoga 2012.)</ref><ref>[http://www.sn.pgz.hr/default.asp?Link=odluke&id=24223 »Službene novine Primorsko-goranske županije«, Godina XX. - broj 6., Srijeda, 29. veljače 2012.]</ref> Nakon javnog arhitektonsko-urbanističkog natječaja projekt je izradio arhitektonski studio [[3LHD]] iz [[Zagreb]]a<ref>http://www.3lhd.com/index.php/hr/projekti/most-hrvatskih-branitelja/detalji{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (pristupljeno 18. studenoga 2012.)</ref> i prema riječima [[Povijest umjetnosti|povjesničara umjetnosti]] [[Igor Žic|Igora Žica]] neobičan je pokušaj izvedbe funkcionalnog spomenika.<ref>http://www.klub-susacana.hr/revija/clanak.asp?Num=78-79&C=12 Igor Žic, Riječki parkovi i spomenici, Sušačka revija broj 78/79</ref> Most je svečano otvoren 21. prosinca 2001.<ref name=gr>{{Cite web |title=Opis Mosta branitelja s ''www2.rijeka.hr'' |url=http://www2.rijeka.hr/panorame2/most_branitelja.html |access-date=2014-07-26 |archivedate=2007-07-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070728213104/http://www2.rijeka.hr/panorame2/most_branitelja.html |deadurl=yes }}</ref> Prvotni naziv "Most hrvatskih branitelja", promijenjen je 2002. godine u "Most hrvatskih branitelja iz Domovinskog rata". Time je ispunjena želja Stožera za zaštitu digniteta Domovinskog rata i dragovoljačkih udruga kako bi se znalo kome je most zapravo posvećen.<ref>http://novine.novilist.hr/default.asp?WCI=Rubrike&WCU=285B28592863285928582863285A28582858285A2863287A287128632863285B285C28592861286028632863286328582863W {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Novi list, 31.10.2002. (pristupljeno 25. studenoga 2012.)</ref> == Opis == [[Datoteka:Most hrvatskih branitelja rijeka 0108.jpg|mini|280px|Natpis na gazištu]] Most hrvatskih branitelja iz Domovinskog rata malen je, ali vrlo skladno oblikovan [[Čelik|čelični]] most, dugačak 48 m.<ref name=gr /><ref>http://www.gfos.unios.hr/portal/images/stories/studij/sveucilisni-diplomski/mostovi-i/metalni-mostovi.pdf. Metalni mostovi (pristupljeno 19. studenoga 2012.)</ref> Hodna ploha (gazište) mosta izgrađena je od rebraste ploče od slitine [[aluminij]]a i [[magnezij]]a. Ograda je staklena,<ref>[http://www.gfos.unios.hr/portal/images/stories/studij/sveucilisni-diplomski/mostovi-i/zavrsni-radovi-na-mostovima.pdf. age 1 Završni radovi na mostovima (pristupljeno 19. studenoga 2012.)]</ref> s drvenim rukohvatima s jedne i druge strane, u kojima je skriven [[svjetlovod]]. Na lijevoj je obali spomen-obilježje što se sastoji od dvaju armiranobetonskih plosnatih stupova visine 7,5 m, obloženih aluminijskim profilima lima kao i na hodnim plohama, a uz stupove je i mjesto za polaganje [[Cvijeće|cvijeća]] i paljenje svijeća.<ref name="ReferenceA"/> Izgradnja mosta koštala je 1&nbsp;500&nbsp;000 € <ref name=ps>{{Cite web |title=Tehnički podatci o mostu na web stranici ''public space'' |url=http://www.publicspace.org/en/print-works/c111-most-hrvatskih-branitelja |access-date=2014-07-26 |archivedate=2015-12-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222164255/http://www.publicspace.org/en/print-works/c111-most-hrvatskih-branitelja |deadurl=yes }}</ref> == Nagrade == Za Most hrvatskih branitelja 3LHD dobio je priznanje ''Piranesi'' ([[Piran]], [[Slovenija]]), ''Bauwelt'' ([[Berlin]], [[Njemačka]]), kao i nagradu najvažnijeg američkog časopisa za dizajn ''I. D. Magazine''. Za isti projekt osvojili su i najvažniju hrvatsku arhitektonsku nagradu ''Viktor Kovačić'' za najbolju realizaciju 2001. godine. Arhitektonski studio 3LHD osvojio je i najznačajniju svjetsku nagradu za mlade arhitekte pod nazivom AR+D 2002. godine,<ref>[http://novine.novilist.hr/default.asp?WCI=Rubrike&WCU=2859285A2863285928582863285A28582858285A28632893289D2894289C28632863285B28592861285A285B28632863286328582863L Novi list, Svjetsko priznanje za riječki Most hrvatskih branitelja, subota, 12.10.2002. (pristupljeno 18. studenoga 2012.)] {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> nakon koje je britanski časopis „The Architectural Review” u ožujku 2003. organizirao predavanje pod naslovom »Dokument o mostu« u Kraljevskom udruženju britanskih arhitekata u [[London]]u.<ref>[http://novine.novilist.hr/default.asp?WCI=Rubrike&WCU=2859285C2863285B2863285A28582858285B28632893289D2894289C28632863285D2858285B2858285B2863286328632863K Novi list, Most hrvatskih branitelja predstavljen u Londonu, petak, 14.3.2003. (pristupljeno 18. studenoga 2012.)] {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>http://www.3lhd.com/index.php/hr/projekti/most-hrvatskih-branitelja/linkovi#awards{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Galerija slika == <center><gallery> Datoteka:3LHD 018 Memorial Bridge photo by 3LHD 01.jpg Datoteka:Dan_drzavnosti_Rijeka_25062012_3_roberta_f.jpg| Dan_drzavnosti_Rijeka_Most_hrvatskih_branitelja_Domovinskog_rata_25062012_2_roberta_f.jpg| Datoteka:Dan_drzavnosti_Rijeka_Most_hrvatskih_branitelja_Domovinskog_rata_25062012_4_roberta_f.jpg| Datoteka:Dan_drzavnosti_Rijeka_Povorka_hrvatskog_ponosa_i_slave_25062012_2_roberta_f.jpg| Datoteka:Dan_drzavnosti_Rijeka_Most_hrvatskih_branitelja_Domovinskog_rata_25062012_3_roberta_f.jpg| Datoteka:Delta Most hrvatskih branitelja iz Domovinskog rata 06062012 2 roberta f.jpg| Datoteka:Mrtvi kanal spomenik oslobodjenja Rijeka 06062012 roberta f.jpg| Datoteka:Most hrvatskih branitelja 28108.jpg| </gallery></center> == Izvori == {{Izvori}} == Vanjske veze == ;Ostali projekti {{WProjekti |commons = |commonssh = |commonscat = Most hrvatskih branitelja Domovinskog rata |commonscatsh = Most hrvatskih branitelja iz Domovinskog rata u Rijeci |wikiknjige = Domovinski rat/Sadržaj/Hrvatske postrojbe/Primorsko-goranska županija }} [[Kategorija:Mostovi u Hrvatskoj|Hrvatski branitelji]] [[Kategorija:Gredni mostovi]] [[Kategorija:Građevine u Rijeci]] hil37rziekgy6lf3bgjdk0zcx81nyg0 0 1469309 42716571 42333871 2026-11-05T19:47:09Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716571 wikitext text/x-wiki '''Milan Pojić''' ([[Petrinja]], [[12. svibnja]] [[1957.]] - [[Zagreb]], [[17. veljače]] [[2013.]])<ref name="p53">[http://www.portal53.hr/vijesti/petrinja/81-petrinja/8020-preminuo-milan-pojic-milek.html Preminuo Milan Pojić-Milek] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221201072851/http://www.portal53.hr/vijesti/petrinja/81-petrinja/8020-preminuo-milan-pojic-milek.html |date=2022-12-01 }}, preuzeto 30. ožujka 2013.</ref>, bio je [[Hrvatska|hrvatski]] [[povjesničar]] i [[arhivist]]. == Biografija == Milan Pojić rodio se 1957. godine u Petrinji gdje je završio osnovnu školu i Gimnaziju a [[povijest]] i [[Arheologija|arheologiju]] diplomirao je na [[Filozofski fakultet u Zagrebu|Filozofskom fakultetu u Zagrebu]].<ref name="p53"/> Radio je kao prosvjetni djelatnik u školama u [[Krapina|Krapini]], [[Vojnić]]u i Petrinji, a od [[1992.]] godine radio je kao viši arhivist u Hrvatskom državnom arhivu gdje je od [[1994.]] godine bio voditelj Odsjeka za vojne fondove.<ref name="p53"/> Godine [[1991.]] bio je i među osnivačima Odreda narodne zaštite u Petrinji.<ref name="p53"/> Umro je nakon duge i teške bolesti, 17. veljače 2013. godine, u 56. godini u Zagrebu. ==Znanstvena djelatnost== Uz arhivistički rad, bavio se istraživanjem hrvatske i vojne povijesti, bio je član uredništva ''Petrinjskog obzora'' te je pisao za Petrinjski zbornik za povijest i obnovu zavičaja o istraživanju žrtava rata i poraća na području Grada Petrinje.<ref name="p53"/> Priredio je za tisak ''Ratni dnevnik Josipa Hübla iz 1943.'' (DAG, Gospić, 2002.)<ref>[http://www.arhiv-gospic.hr/izdavastvo/67-ratni-dnevnik-josipa-huebla-iz-1943 Državni arhiv u Gospiću: Ratni dnevnik Josipa Hübla iz 1943], preuzeto 30. ožujka 2013.</ref> te [[2005.]] godine (zajedno sa [[Zdravko Dizdar|Zdravkom Dizdarom]], [[Vladimir Geiger|Vladimirom Geigerom]] i [[Mate Rupić|Matom Rupićem]])<ref>[http://hipsb.hr/wp-content/uploads/2013/01/partizanski_zlocini1-sadrzaj.pdf HIPSB: Partizanska i komunistička represija i zločini u Hrvatskoj 1944.-1946.: dokumenti], preuzeto 30. ožujka 2013.</ref> knjigu ''Partizanska i komunistička represija i zločini u Hrvatskoj 1944.-1946.: dokumenti''. ==Politička djelatnost== Uoči demokratskih promjena u Hrvatskoj i nakon njih sudjelovao je u političkom životu Petrinje gdje je potaknuo i bio jednim od utemeljitelja petrinjskoga ogranka [[Hrvatska socijalno liberalna stranka|Hrvatske socijalno liberalne stranke]] (HSLS), a tada je izabran i za prvog dopredsjednika stranke. == Djela == * ''Vojskovođa Svetozar Boroević: 1856.-1920.'', Hrvatski državni arhiv, Zagreb, 2006. * ''Hrvatska pukovnija 369. na Istočnom bojištu 1941.-1943.: ratni dnevnik'', Hrvatski državni arhiv, Zagreb, 2007. * ''Vjesnik naredaba Odjela za narodnu obranu Vlade Narodnog vijeća Slovenaca, Hrvata i Srba : 1918.-1919.'', Hrvatski državni arhiv, Zagreb, 2008. (urednik)<ref>[http://zagreb.arhiv.hr/hr/novosti/pregled/promocije/2008/naklada/index.html HDA: Promocije i predstavljanja. Predstavljena naklada HDA u 2008. godini] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151202064539/http://zagreb.arhiv.hr/hr/novosti/pregled/promocije/2008/naklada/index.html |date=2015-12-02 }}, preuzeto 30. ožujka 2013.</ref> ==Izvori== {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://zagreb.arhiv.hr/hr/novosti/pregled/izlozbe/download/KATALOG_BOROEVIC.pdf ''Vojskovođa Svetozar Boroević: 1856.-1920.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426035445/http://zagreb.arhiv.hr/hr/novosti/pregled/izlozbe/download/KATALOG_BOROEVIC.pdf |date=2012-04-26 }}, Hrvatski državni arhiv, Zagreb, 2006. * Milan Pojić, ''Ustroj Austrougarske vojske na ozemlju Hrvatske 1868.-1914.'' // Arhivski vjesnik, br. 43. (2001.), str. 147.-169. {{Hrčak|id=16124}} {{DEFAULTSORT:Pojić, Milan}} [[Kategorija:Hrvatski povjesničari]] [[Kategorija:Arhivisti]] [[Kategorija:Biografije, Petrinja]] moj8coggai7h4crm68wfn52sdv91il5 0 1469535 42716611 42553228 2026-11-05T21:34:00Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716611 wikitext text/x-wiki {{Trener/izbornik/igrač | ime = Mirko Hrgović | slika = | puno ime = Mirko Hrgović | nadimak = ''Mafro'' | datum rođenja = [[5. veljače]] [[1979]]. | mjesto rođenja = [[Sinj]] | država rođenja = [[Hrvatska]] | visina = 186 cm | težina = 77 kg | trenutačni klub = [[NK Zadar]] | pozicija = [[Nogometne pozicije|lijevi bek, veznjak]] | godina = [[1999]]. - [[2001.]]<br>[[2001.]]<br>[[2001.]] - [[2003]].<br>[[2003]]. - [[2005]].<br>[[2005]]. - [[2008]].<br>[[2008]].<br>[[2008]]. - [[2009]].<br>[[2009.]]<br>[[2010.]]<br>[[2010.]] - [[2011.]]<br>[[2011.]] - [[2013.]]<br>[[2013.]] - | profesionalni klubovi = [[HNK Hajduk Split]]<br>[[Gamba Osaka]]<br>[[NK Široki Brijeg]]<br>[[VfL Wolfsburg]]<br>[[HNK Hajduk Split]]<br>[[JEF United]]<br>[[GNK Dinamo Zagreb|NK Dinamo Zagreb]]<br> [[SpVgg Greuther Fürth]]<br>[[NK Široki Brijeg]]<br>[[Kavala F.C.|Kavala]]<br>[[RNK Split]]<br>[[NK Zadar]] | nastupi(golovi) = {{0}}{{0}}{{0}}2 {{0}}{{0}}{{0}}(0)<br> {{0}}{{0}}{{0}}4 {{0}}{{0}}{{0}}(0)<br>{{0}}{{0}}35 {{0}}{{0}}(15)<br>{{0}}{{0}}23 {{0}}{{0}}{{0}}(0)<br>{{0}}{{0}}62 {{0}}{{0}}{{0}}(6)<br>{{0}}{{0}}{{0}}7 {{0}}{{0}}{{0}}(0)<br>{{0}}{{0}}25 {{0}}{{0}}{{0}}(2)<br>{{0}}{{0}}{{0}}7 {{0}}{{0}}{{0}}(0)<br>{{0}}{{0}}12 {{0}}{{0}}{{0}}(0)<br>{{0}}{{0}}23 {{0}}{{0}}{{0}}(0)<br> {{0}}{{0}}38 {{0}}{{0}}{{0}}(1)<br> {{0}}{{0}}{{0}}0 {{0}}{{0}}{{0}}(0) | godine u reprezentaciji = [[2003]]. - [[2009.]] | reprezentacija = {{NogRep|BIH}} | nastupi u reprezentaciji(golovi) = {{0}}{{0}}29 {{0}}{{0}}{{0}}(3) | godine treniranja = | klubovi = | ažurirano = 18. rujna 2013. }} '''Mirko Hrgović''' ([[Sinj]], [[5. veljače]] [[1979]].), [[nogomet]]ni je reprezentativac [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] koji trenutačno nastupa za [[NK Zadar]]. ==Klupska karijera== Karijeru je započeo u [[sinj]]skom [[NK Junak|Junaku]]. Odatle je otišao u [[HNK Hajduk Split|Hajduk]] gdje se nije snašao. Bio je na posudbama u [[NK Mosor|Mosoru]] i [[NK Solin|Solinu]] ali je naposljetku otišao u [[japan]]sku [[Gamba Osaka|Gamba Osaku]]. Nakon 4 odigrane utakmice za Gambu došao je u [[NK Široki Brijeg|Široki Brijeg]] u [[Bosna i Hercegovina|BiH]]. Tu se napokon istaknuo i igrao vrlo dobro. Zaradio si je time i nastup u reprezentaciji, te 800.000 € vrijedan transfer u [[Bundesliga|bundeligaški]] klub [[VfL Wolfsburg|Wolfsburg]].<ref>{{eng oznaka}} [http://www.transfermarkt.co.uk/en/mirko-hrgovic/transfers/spieler_4246.html transfermarkt.co.uk: Mirko Hrgovic] Preuzeto 13. studenog 2011.</ref> U [[Njemačka|Njemačkoj]] se nije naigrao. Isprva je češće nastupao, no, promjenom trenera je počeo sjediti na klupi i tribinama. Kad to više nije mogao trpjeti raskinuo je ugovor sa klubom i vratio se u Hajduk. U međuvremenu se špekuliralo o mogućem odlasku u [[beograd]]ski [[FK Partizan|Partizan]], no, sam Hrgović je takvo što opovrgnuo. Pri dolasku u Hajduk, u [[siječanj|siječnju]] [[2006]]. godine imao je vrlo unosnu ponudu [[Rusija|ruskog]] [[Krilja Sovjetov]]a, no, završio je u [[Split]]u. Prva sezona podno Marjana nije bila pretjerano uspiješna. Iako je ovog puta dobio priliku, čak jednim svojim pogotkom u 92. minuti spasio Hajduka od poraza u [[Jadranski derbi|Jadranskom derbiju]] s [[HNK Rijeka|Rijekom]] na [[Stadion Kantrida|Kantridi]], klub je igrao loše. Ostao je još jednu sezonu, te promijenio poziciju sa lijevog veznog u lijevog obrambenog. Iako mu to nije prirodna pozicija, tamo je postao nezamijenjiv, te postao vrlo bitan igrač splitske momčadi koja je počela nizati vrlo dobre rezultate, također došao u krug kandidata za kapetansku vrpcu koja je ipak pripala [[Mario Carević|Mariju Careviću]]. Na zimu [[2006]]. godine imao je konkretnu ponudu iz [[Japan]]a, no, niti ga je klub pustio, niti je on izrazio želju za odlaskom. Za vrijeme utakmice 2. kola malonogometnog turnira [[Malonogometni turnir Kutija Šibica|Kutije Šibica]] u Zagrebu, nogom je u stilu karataša nasrnuo na gledatelja, navijača Dinama,<ref name="Jutarnji">[http://www.jutarnji.hr/sport/navijaci/clanak/art-2008,7,26,,127923.jl Lutka Hrgovića obješena na Maksimiru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080913162810/http://www.jutarnji.hr/sport/navijaci/clanak/art-2008,7,26,,127923.jl |date=2008-09-13 }} Preuzeto 13. studenog 2011.</ref> koji je utrčao na teren ne bi li napao klupskom mu suigrača, [[Mario Carević|Marija Carevića]], te ga poslao u bolnicu. Na kraju sezone 2006./07. kao jedan od ljubimaca hajdukovih navijača proglašen je [[Hajdučko srce|Hajdučkim srcem]]. Naredne sezone nastavlja sa standardno kvalitetnim igrama kao ponajbolji hajdukovac te prvim danom ožujka [[2008.]] godine zarađuje bogat transfer u [[japan]]ski [[JEF United]]. Hrgović [[18. srpnja]] [[2008.]] godine potpisuje trogodišnji ugovor s najvećim [[Hajduk Split|Hajdukovim]] rivalom [[GNK Dinamo Zagreb|Dinamom]] iz [[Zagreb]]a. Njegov dolazak u Dinamo prouzročio je negodovanje i Dinamovih i Hajdukovih najžešćih navijača. Prije utakmice prvog pretkola [[UEFA Liga prvaka|Lige prvaka]] protiv [[Linfield Belfast|Linfielda]] pred stadionom [[Stadion Maksimir|Maksimir]] nađena je obješena plastična lutka u dresu Hajduka s Hrgovićevim brojem.<ref name="Jutarnji" /> Udruga navijača Dinama se ogradila od tog incidenta.<ref name="Jutarnji" /> Na istoj utakmici Bad Blue Boysi su pobacali tridesetak baklji u teren protestirajući protiv njegovog dolaska.<ref>[http://www.jutarnji.hr/sport/nogomet/clanak/art-2008,7,23,,127651.jl Blamaža Dinama u Maksimiru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080825015740/http://www.jutarnji.hr/sport/nogomet/clanak/art-2008,7,23,,127651.jl |date=2008-08-25 }} Preuzeto 13. studenog 2011.</ref> Također Udruga navijača Dinama objavila je priopćenje za javnost u kojemu objašnjavaju razloge neprihvaćanja Hrgovića.<ref>[http://www.jutarnji.hr/sport/navijaci/clanak/art-2008,7,29,,128282.jl 'Hrgovića nikada nećemo prihvatiti!'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080813013652/http://www.jutarnji.hr/sport/navijaci/clanak/art-2008,7,29,,128282.jl |date=2008-08-13 }} Preuzeto 13. studenog 2011.</ref> Na utakmici 3. kola [[1. HNL|HNL]]-a igranoj u Maksimiru između [[NK Zagreb|Zagreba]] i [[HNK Hajduk Split|Hajduka]] i pripadnici [[Torcida|Torcide]] su vrijeđali Hrgovića koji je prisustvovao utakmici kao gledatelj.<ref>[http://www.jutarnji.hr/clanak/art-2008,8,10,,129520.jl Hajduk deklasiran u Maksimiru]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Preuzeto 13. studenog 2011.</ref><ref>[http://sportal.vecernji.hr/vld/sportal/nogomet/hnl/3142885/index.do I Torcida na Hrgovića] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080823235246/http://sportal.vecernji.hr/vld/sportal/nogomet/hnl/3142885/index.do |date=2008-08-23 }} Preuzeto 13. studenog 2011.</ref> Nakon pobjede u [[Zadar|Zadru]] od 3:2, nakon što je [[NK Zadar|domaćin]] vodio s 2:0, Dinamovi igrači proslavljaju preokret i pobjedu s 300 Bad Blue Boysa koji su ih bodrili na utakmici bacajući dresove među njih. ''Svi su igrači spremno lansirali majice među navijače, ali jedna ipak nije pronašla vlasnika. Kada je Mirko Hrgović prebacio svoj dres preko ograde, isti je odjevni artikal ekspresno bačen na travnjak, a Hrgović je ispraćen koncertom zvižduka i uvreda.''<ref>[http://www.jutarnji.hr/sport/nogomet/clanak/art-2008,8,23,,130912.jl Veliki preokret Dinama u Balabanovoj režiji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080826011733/http://www.jutarnji.hr/sport/nogomet/clanak/art-2008,8,23,,130912.jl |date=2008-08-26 }} Preuzeto 13. studenog 2011.</ref><ref>[http://sportal.vecernji.hr/vld/sportal/nogomet/vijesti/3150983/index.do;jsessionid=A32D4B30221510AF79737BA1D181D463.1 Boysi bacili Hrgovićev dres]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Preuzeto 13. studenog 2011.</ref> Od dolaska u Dinamo nije igrao na svojoj uobičajenoj razini zbog koje je i doveden, te je na kraju sezone 2008./09. napustio redove hrvatskog prvaka te prelazi u [[Njemačka|njemački]] [[SpVgg Greuther Fürth|Greuther Fürth]]. Za Greuther Fürth odigrao je samo sedam utakmica, bez pogodaka. Početkom [[ožujak|ožujka]] [[2010.]] godine objavljeno je da Hrgović nastavlja karijeru u [[Premijer nogometna liga BiH|bh. premjerligašu]] [[NK Široki Brijeg|Širokom Brijegu]]. Nakon toga Mirko Hrgović je uspješno igrao u Prvoj grčkoj ligi u redovima Kavale. U rujnu [[2011.]] godine potpisuje dvogodišnji ugovor s RNK Splitom.<ref>[http://sportske.jutarnji.hr/mirko-hrgovic-potpisao-za-rnk-split-/975549/ Sportske novosti: Mirko Hrgović potpisao za Split: 'Došao sam u klub koji je uz bok Dinamu i Hajduku'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111125003356/http://sportske.jutarnji.hr/mirko-hrgovic-potpisao-za-rnk-split-/975549/ |date=2011-11-25 }} Preuzeto 13. studenog 2011.</ref> Mirko [[18. rujna]] [[2013.]] prelazi iz [[RNK Split]]a u [[NK Zadar]].<ref>[http://www.057info.hr/sport/2013-09-16/mirko-hrgovic-potpisao-za-nk-zadar Hrgović pojačao Zadar] Preuzeto 18. rujna 2013.</ref> {{Statistika u Hajduku |65|6 |12|2 |0|0 |4|2 |0|0 |81|10 |15|8 |96|18}} ==Reprezentativna karijera== Iako rođeni Hrvat Hrgovića u rodnoj zemlji nisu baš pratili te je igrajući u Širokom Brijegu uzeo BiH državljanstvo, nakon što mu je bilo ponuđeno mjesto u tamošnjoj reprezentaciji. Debitirao je u [[ožujak|ožujku]] [[2003]]. godine protiv [[Nogometna reprezentacija Walesa|Walesa]] u [[Cardiff]]u. Završilo je 2:2. ==Zanimljivosti== * Brat mu [[Andrija Hrgović|Andrija]] poznati je alkar i slavodobitnik [[Sinjska alka|Alke]] [[2008.]] godine<ref>[http://alka.hr/novosti/wp-content/uploads/2010/03/Alkari_po_broju_sudjelovanja.doc alka.hr: Tablica alkara po broju sudjelovanja i osvojenih Alka od 1818. godine]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> te prvak Hrvatske u preponskom jahanju i hrvatski reprezentativac<ref>[http://www.slobodnadalmacija.hr/Ostalo/tabid/87/articleType/ArticleView/articleId/141768/Default.aspx Slobodna Dalmacija: Hrgović prvak Hrvatske u preponskom jahanju] Preuzeto 13. studenog 2011.</ref> a sestra [[Ivanka Hrgović|Ivanka]], [[rukomet]]na je reprezentativka Hrvatske.<ref name="SD">[http://www.slobodnadalmacija.hr/Spektar/tabid/94/articleType/ArticleView/articleId/154768/Default.aspx Slobodna Dalmacija: Mirko Hrgović kod Mosora: Dinamo i Hajduk strahuju od Splita] Preuzeto 13. studenog 2011.</ref> * Zajedno s bratom Andrijom vlasnik je više konja za preponsko jahanje.<ref name="SD" /> == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.hnl-statistika.com/p1.asp?ID=899 Mirko Hrgović na hnl-statistika.com] <div class="Boxmerge"> {{hajduksastav 07./08.}}{{hajduksastav 06./07.}}{{hajduksastav 05./06.}}</div> {{DEFAULTSORT:Hrgović, Mirko}} [[Kategorija:Hrvatski fudbaleri]] [[Kategorija:Fudbaleri Hajduka]] [[Kategorija:Biografije, Sinj]] [[Kategorija:Fudbaleri Wolfsburga]] 1wvmfac6a350m9uybzf2ew9o5a7jls4 0 1469984 42716619 42559897 2026-11-05T21:55:11Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716619 wikitext text/x-wiki {{Trener/izbornik/igrač | ime = Mirza Mešić | slika = Mirza Mešić.jpg | puno ime = Mirza Mešić | visina = 193cm | nadimak = | datum rođenja = [[28. lipnja]] [[1980]]. | mjesto rođenja = [[Tuzla]] | država rođenja = [[BiH]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | trenutačni klub = [[FK Sarajevo]] | broj u klubu = 16 | pozicija = [[nogometne pozicije|napadač]] | mlade godine = | juniorski klubovi = | godina = [[2004]]. <br> [[2005]]. - [[2006]]. <br> [[2006]]. - [[2007]]. <br> [[2007]]. - | profesionalni klubovi = [[HNK Hajduk Split]] <br> [[NK Žepče]] <br> [[NK Posušje]] <br> [[FK Sarajevo]] | nastupi(golovi) = 3 (0) <br> ? (?) <br> ? (?) <br> ? (?) | godine u reprezentaciji = | reprezentacija = | nastupi u reprezentaciji(golovi) = | godine treniranja = | klubovi = | napomena = }} '''Mirza Mešić''' ([[Tuzla]], [[28. lipnja]] [[1980]].), [[BiH|bosanskohercegovački]] [[nogomet]]aš. Visoki je napadač krenuo sa nogometom u [[FK Sloboda Tuzla|Slobodi]] iz rodne mu [[Tuzla|Tuzle]]. Kasnije odlazi u [[francuska|francuske]] [[FC Nantes|Nantes]], te [[Besançon RC|Besançon]]. U Hajduk je stigao na ljeto [[2004]]. kod trenera [[Ivan Katalinić|Ivana Katalinića]]. Uz pokoju minutu u [[HNL|HNL-u]] zabilježio je i nastup u kvalifikacijama za [[UEFA Liga prvaka|Ligu prvaka]] protiv [[Republika Irska|irskog]] [[Shelbourne F.C.|Shelbournea]]. Nakon tih par slabijih utakmica seli na klupu/tribine, te na zimu napušta [[Split]]. Nakon toga igra u [[BiH|bosanskohercegovačkom]] prvenstvu u dresovima [[NK Žepče|Žepča]], [[NK Posušje|Posušja]], te na kraju [[FK Sarajevo|Sarajeva]]. {{Statistika u Hajduku |3|0 |0|0 |0|0 |2|0 |0|0 |5|0 |2|1 |7|1}} === Vanjske poveznica === * [http://www.hnl-statistika.com/p1.asp?ID=382 Nogometni-magazin: statistika] <div class="Boxmerge> {{hajduksastav 04./05.}} </div> == Reference == {{izvori}} {{mrva-biog-nogomet-BiH}} {{DEFAULTSORT:Mešić, Mirza}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački fudbaleri]] [[Kategorija:Fudbaleri Hajduka]] [[Kategorija:Fudbaleri Sarajeva]] [[Kategorija:Fudbaleri Nantesa]] a0i0quhtti7rzzx3wtp6kat97izdcc9 0 1470390 42716545 42452458 2026-11-05T18:39:49Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716545 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Mihail Ostrovidov | slika = | širina_slike = 250px | opis_slike = | puno_ime = | datum_rođenja = 1930 | mjesto_rođenja = | država_rođenja = | datum_smrti = 30. 11. 2016 | mjesto_smrti = | država_smrti = | državljanstvo = | zanimanje = novinar | supružnik = | djeca = | roditelji = }} '''Mihail Ostrovidov''' ([[Zagreb]], 5. veljače 1930. – Zagreb, 30. studenoga 2016.), jugoslavenski i [[Hrvatska|hrvatski]] novinar i snimatelj.<ref>http://www.hnd.hr/hr/arhiva/show/60184/{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>http://www.imdb.com/name/nm1172945/</ref>. == Biografija == === Počeci === Maturirao 1949. u srednjoj [[Kinematografska škola u Zagrebu|Kinematografskoj školi]] u Zagrebu<ref>{{Cite web |url=http://www.hfs.hr/hfs/zapis_clanak_detail.asp?sif=338 |title=Archive copy |access-date=2011-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211206233520/http://www.hfs.hr/hfs/zapis_clanak_detail.asp?sif=338 |archive-date=2021-12-06 |url-status=dead}}</ref> na snimateljskom odjelu. Studirao povijest umjetnosti na [[Filozofski fakultet u Zagrebu|Filozofskom fakultetu]] u Zagrebu (povijest umjetnosti), a kameru na [[Akademija dramske umjetnosti u Zagrebu|Akademiji za kazališnu i filmsku umjetnost]] u Zagrebu. === Novinarski i snimateljski rad === U novinarstvu od 1949. Počeo kao asistent snimatelja u uredništvu hrvatskoga filmskog žurnala [[Filmski pregled|Filmskog pregleda]] u ''[[Jadran film]]u''. Kao fotoreporter i novinar surađivao u ''[[Vjesnik]]u'', ''[[Vjesnik u srijedu|Vjesniku u srijedu]]'', ''[[Narodni list|Narodnom listu]]'', ''[[Glas rada|Glasu rada]]'', te sarajevskom ''[[Oslobođenje|Oslobođenju]]''. Uključio se 1956. u skupinu entuzijasta osnivača [[Hrvatska televizija|Televizije Zagreb]], gdje je kao snimatelj, odnosno majstor reporter radio do umirovljenja 1991. Snimio je oko 20.000 priloga za Informativni program. Sa športskim reporterom [[Mladen Delić|Mladenom Delićem]] ostvario 1957. prvi izravni televizijski prijenos Televizije Zagreb sa [[Stadion Maksimir|stadiona u Maksimiru]]. Kamerom je izvještavao iz mnogih svjetskih zemalja: zabilježio je sastanke na vrhu [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-[[Sovjetski Savez|SSSR]], predsjedničke odnosno parlamentarne izbore u Sjedinjenim Američkim Državama, [[Francuska|Francuskoj]], [[Njemačka|Zapadnoj Njemačkoj]] itd. Izvještavao je o [[Poljska|poljskoj krizi]]<!-- je li ona 1980. ili šta kasnije? --> i padu tamošnjega prosovjetskog režima, o rušenju [[Berlinski zid|Berlinskog zida]], o padu diktature u [[Nikaragva|Nikaragvi]], o stanju u [[Bagdad]]u uoči ratne operacije ''[[Zaljevski rat|Pustinjske oluje]]'' itd. Nakon umirovljenja nastavio je raditi kao ratni reporter u [[Domovinski rat|domovinskom ratu]] za [[CNN]]. Kao filmskog snimatelja birali su ga neki od najboljih hrvatskih redatelja. Filmovi koje je snimao dobili su petnaestak prvih nagrada na filmskim festivalima u svijetu i jednu nominaciju za ''[[Oscar]]'' === Obitelj === Otac mu je prvi splitski neuropsihijatar [[Viktor Ostrovidov]], izbjeglica iz Rusije. == Filmografija (djelomična) == * ''1001 crtež'' (1960., r. [[Dušan Vukotić]]) * ''Igra'' (1962., r. [[Dušan Vukotić]]), nominacija za ''Oscar'' * ''Žiri'' (1962., r. [[Ante Babaja]]) == Nagrade i priznanja == * ''Grand Prix'' na Filmskom festivalu u [[Mannheim]]u za ''Igru'' (1962.) * ''Zlatno pero'' [[Hrvatsko novinarsko društvo|Društva novinara Hrvatske]] (1980.) * [[Nagrada za životno djelo »Otokar Keršovani«]] (2002.) == Izvori == {{izvori}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1930|2016|Ostrovidov, Mihail}} [[Kategorija:Hrvatski novinari]] [[Kategorija:Dobitnici nagrade Otokar Keršovani]] [[Kategorija:Biografije, Zagreb]] [[Kategorija:Biografije, Split]] 46ob596p1m144espx99yxn55octyye4 0 1471519 42716550 42199236 2026-11-05T18:54:54Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716550 wikitext text/x-wiki {{Košarkaš |ime = Mihovil Nakić |slika = Mihovil Nakić 2010.jpg |slika_širina = 150px |slika_opis = |država = |nadimak = Nik |datum_rođenja = [[31. srpnja]] |mjesto_rođenja = [[Drniš]], [[SR Hrvatska]] |datum_smrti = |mjesto_smrti = |pozicija = krilo |visina = |težina = |sveučilište = |draft = |karijera = 1970.-1990. |liga = |klub = |broj = |bivši_klubovi = [[KK Mladost]] <br> [[KK Zrinjevac|KK Industromontaža]] 1973.-1976.<br> [[KK Cibona|Cibona]] 1977.-1987.<br> [[Pallalcesto Amatori Udine|Fantoni]] 1987/88. <br> [[KK Cibona|Cibona]] 1988/89. |nagrade = |medalje = {{Medalje sport | [[Košarka]]}} {{MedaljeNatjecanje|oi}} {{Medalje zlato | [[košarka na OI 1980.|1980. Moskva]] | Jugoslavija}} {{Medalje bronca | [[košarka na OI 1984.|1984. Los Angeles]] | Jugoslavija}} {{odličja| Juniorska europska prvenstva}} {{Medalje zlato | 1974. | Jugoslavija}} {{odličja| Europska prvenstva}} {{Medalje bronca | [[Europsko prvenstvo u košarci - Italija 1979.|Gorica 1979.]] | Jugoslavija}} {{odličja| Mediteranske igre}} {{Medalje bronca | [[VIII. Mediteranske igre - Split 1979.|Split 1979.]] | Jugoslavija}} {{medalje zlato | [[IX. Mediteranske igre - Casablanca 1983.|Casablanca 1983.]] | Jugoslavija}} }} '''Mihovil Nakić-Vojnović''' ([[Drniš]], [[31. srpnja]] [[1955.]]) je hrvatski košarkaš, bivši [[Jugoslavenska košarkaška reprezentacija|jugoslavenski]] reprezentativac. Poznat je pod nadimkom "Nik". == Osnovni podatci == Studirao je na Ekonomskom fakultetu u Zagrebu, gdje je i diplomirao 1981.. Po završetku karijere je bio tajnikom Hrvatskog košarkaškog saveza od 1991. do 1996.. Poslije toga obnaša dužnost športskog direktora u "Ciboni". Od 1997. je športskim veleposlanikom Republike Hrvatske pri Vijeću Europe. == Igračka karijera == Igrao je na položaju krila. Igrao je '70-ih i '80-ih. Bio je prepoznatljiv po svojoj frizuri. === Klupska karijera === Karijeru je počeo u "[[KK Mladost|Mladosti]]", a nastavio od 1973. u [[KK Zrinjevac|Industromontaži]]" (Montingu)<ref>[http://www.vjesnik.com/pdf/2006%5C10%5C30%5C35A35.PDF Vjesnik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221128111803/http://www.vjesnik.com/pdf/2006%5C10%5C30%5C35A35.PDF |date=2022-11-28 }} Cedevita i Zrinjevac, 30. listopada 2006.</ref>. Uskoro je prešao u "[[KK Cibona|Cibonu]]" za koju je igrao do ljeta 1987.. U Italiji je igrao za [[Pallalcesto Amatori Udine|Fantoni]] iz Udina sezoni 1987/88.. Kao igrač, bio je poznat što je bio jedan od onih kojem se moglo baciti loptu kad je zbilja trebalo pogoditi. Bio je strijelcem odlučujućeg pogodka koji je "Ciboni" donio naslov državnog prvaka u doigravanju 1983/84. u utakmici protiv "Crvene zvezde". === Reprezentativna karijera === Za reprezentaciju je odigrao 94 utakmice. U jednom svom nastupu protiv [[Sovjetska košarkaška reprezentacija|SSSR-a]], bio je jedini "raspoloženi" igrač Jugoslavije, koji je držao priključak (Jugoslavija je gubila desetak koševa razlike), i štoviše, rezultat je približavao izjednačenju.<br> Sovjeti su tada uveli onda nebitnog i ne toliko poznatog [[Aleksandar Volkov|Aleksandra Volkova]], koji je "slučajno" u jednoj akciji zatrčao u stranu sa vodoravnim rukama savijenim u laktu. Nakiću je zadao udarac u vilicu, izbivši mu zub. Nakić je bio onesposobljen za daljnji nastup i morao je izaći sa terena, ne mogavši nastupiti dalje u toj utakmici (koju je SSSR dobio). == Trenerska karijera == == Uspjesi == * prvenstvo Jugoslavije: 1981/82., 1983/84., 1984/85. * kup Jugoslavije: 1979/80., 1980/81., 1981/82., 1982/83., 1984/85., 1985/86. * Kup kupova 1981/82., 1986/87. * Kup prvaka 1984/85., 1985/86. * zlato na EP 1974. (juniori) * bronca na EP 1979. * srebro na MI 1979. * zlato na OI 1980. * zlato na MI 1983. * bronca na OI 1984. == Nagrade i priznanja == *odličje [[Red Danice hrvatske|Reda Danice hrvatske]] s likom dr-a Franje Bučara, za rad u športu == Reference == * [http://www.predsjednik.hr/Download/2003/09/13/strategija_r_h_sporta.pdf Ured Predsjednika RH] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070714214740/http://www.predsjednik.hr/Download/2003/09/13/strategija_r_h_sporta.pdf |date=2007-07-14 }} Prijedlog strategije razvoja hrvatskog športa {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.databaseolympics.com/players/playerpage.htm?ilkid=NAKICMIH01 Profil na DatabaseOlympics] * [http://dobrici.webnode.com/news/naki%C4%87i%20i%20naki%C4%87a%20greb%20u%20koritima/ Nakići i Nakića greb u Koritima Dobrići] {{Sastav Jugoslavija Košarka 1980 OI}} {{Sastav Jugoslavija Košarka 1984 OI}} {{Sastav KK Cibona 1984./85.}} {{Sastav KK Cibona 1985./86.}} {{Authority control}} {{Lifetime|1955||Nakić, Mihovil}} [[Kategorija:Jugoslavenski košarkaši]] [[Kategorija:Hrvatski košarkaši]] [[Kategorija:Košarkaši KK Cibone]] [[Kategorija:Niska krila]] [[Kategorija:Pobjednici EuroLige (igrači)]] [[Kategorija:Hrvatski košarkaški treneri]] [[Kategorija:Treneri KK Cibone]] [[Kategorija:Jugoslavenski olimpijci]] [[Kategorija:Košarkaši na Ljetnim olimpijskim igrama 1980.]] [[Kategorija:Košarkaši na Ljetnim olimpijskim igrama 1984.]] [[Kategorija:Olimpijski pobjednici u košarci (igrači)]] [[Kategorija:Biografije, Drniš]] cmd53a1a4tpln3kcmsu4gym3snqy0m6 0 1471702 42716540 42553199 2026-11-05T18:32:17Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716540 wikitext text/x-wiki {{Trener/izbornik/igrač | ime = Mihael Mikić | puno ime = Mihael Mikić | slika=Mihael Mikić.jpg | datum rođenja = [[6. siječnja]] [[1980.]] | mjesto rođenja = [[Zagreb]] | država rođenja = [[Hrvatska]] | visina = 176 cm | trenutačni klub = [[Sanfrecce Hiroshima]] | broj u klubu = 14 | pozicija = [[nogometne pozicije|desni vezni]] | mlade godine = [[1987]]. - [[1993]].<br> [[1993]]. - [[1996]] | juniorski klubovi = [[NK Bistra]]<br> [[Inter Zaprešić|Inker Zaprešić]] | godina = [[1996.]] - [[1997.]]<br> [[1997.]] - [[2004.]]<br> [[2004.]] - [[2006.]]<br> [[2006.]] - [[2007.]] <br> [[2007.]] - [[2009.]] <br> [[2009.]]- | profesionalni klubovi = [[Inter Zaprešić|NK Inker Zaprešić]]<br> [[NK Dinamo Zagreb]]<br> [[1. FC Kaiserslautern]]<br> [[HNK Rijeka]] <br> [[NK Dinamo Zagreb]] <br> [[Sanfrecce Hiroshima]] | nastupi(golovi) = {{0}}{{0}}25 {{0}}{{0}}{{0}}(5)<br> {{0}}144 {{0}}{{0}}(24) <br> {{0}}{{0}}26 {{0}}{{0}}{{0}}(0) <br> {{0}}{{0}}13 {{0}}{{0}}{{0}}(0) <br> {{0}}{{0}}46 {{0}}{{0}}{{0}}(4) <br> {{0}}{{0}}41 {{0}}{{0}}{{0}}(1) | godine u reprezentaciji = 1997. - 1999. <br> 1998. - 1999. <br> 1999. - 2001. | reprezentacija = [[Hrvatska nogometna U-19 reprezentacija|Hrvatska U-19]] <br>[[Hrvatska nogometna U-20 reprezentacija|Hrvatska U-20]] <br>[[Hrvatska nogometna U-21 reprezentacija|Hrvatska U-21]] | nastupi u reprezentaciji(golovi) = {{0}}{{0}}11 {{0}}{{0}}{{0}}(5) <br> {{0}}{{0}}{{0}}2 {{0}}{{0}}{{0}}(0) <br> {{0}}{{0}}19 {{0}}{{0}}{{0}}(6) | trenirani klubovi = | godine treniranja = | klubovi = }} '''Mihael Mikić''' ([[Zagreb]], [[6. siječnja]] [[1980]]. ) hrvatski nogometaš koji trenutno nastupa za [[Sanfrecce Hiroshima|Hirošimu]]. == Igračka karijera == Sa 7 godina počeo je igrati u [[zagreb]]ačkom klubu [[NK Bistra]]. Kao 13-godišnjak preselio je u [[Inker Zaprešić|Inter Zaprešić]] i već sa 16 godina započeo profesionalnu karijeru. Nakon jedne sezone postao je članom [[Dinamo Zagreb|Dinama]] iz [[Zagreb]]a, te se s 19 godina probio do prve momčadi. [[1998]]. bio je možda i najbolji igrač U-18 reprezentacije na Svjetskom prvenstvu na [[Cipar|Cipru]], gdje je osvojio brončanu medalju. Kao 18-godišnjak je nastupio u 3 Dinamove (tada ''Croatia Zagreb'') utakmice u [[Liga prvaka UEFA|Ligi prvaka]], u kojima je postigao pogodak [[portugal]]skom [[FC Porto|Portu]] u [[Zagreb]]u. Bio je to povijesni prvi pogodak tog kluba u najelitnijem nogometnom natjecanju ikada. Nastupio je u Ligi prvaka i dogodine, igravši 5 puta u 6 utakmica, no, rijetko od prve minute. Tom prigodom je bio strijelac, u remiju s [[Olympique Marseille|Marseillom]], 2:2. Bio je standardan i u U-19 i U-21 momčadi. U Dinamu je Mikić igrao do [[2004]]. kada odlazi u [[Njemačka|njemačku]] [[Bundesliga|Bundesligu]], točnije, u [[1. FC Kaiserslautern|Kaiserslautern]]. Do zimske stanke sezone 2005./06. sakupio je tek 10 nastupa u prvenstvu, no, nakon toga broj nastupa se popeo na 20. Klub je kasnije te sezone ispao iz prve lige, a Mikić, koji nije uspio postići niti jedan gol u dresu njemačkog kluba, ponovno se vratio u [[HNL|hrvatsku ligu]], u [[NK Rijeka|Rijeku]]. U Rijeci je debitirao u [[Kup UEFA|Kupu UEFA]] na [[Stadion Kantrida|Kantridi]] protiv [[cipar]]ske [[Omonia Nicosia|Omonije]], no, nije uspio pomoći novom klubu da prođe dalje (Rijeka ispala s 2:2, 1:2). Niti u Rijeci nije bio standardan u prvoj momčadi, no, redovito bilježi odigrane minute, bilo to i nakon ulaska s klupe. S vremenom je, iako pored loših rezultata momčadi, uspio doći do prvih 11 i svojom borbenošću postao ljubimac navijača. Par dana prije kraja zimskog prijelaznog roka iste sezone, sporazumno je raskinuo ugovor s klubom. Iako ga je trener [[Milivoj Bračun]] htio zadržati, predsjednik kluba [[Robert Ježić]] prednost je dao [[Igor Novaković|Igoru Novakoviću]]. Već par sati kasnije potpisao je 2,5-godišnji ugovor s matičnim Dinamom. Početkom 2009. godine prelazi u [[japan]]sku [[Sanfrecce Hiroshima|Sanfrecce Hirošimu]] Nije uspio zabilježiti niti jednu utakmicu za seniorsku reprezentaciju. === Vanjske veze === * [http://www.hnl-statistika.com/p1.asp?ID=1001 Nogometni-magazin: statistike] {{Lifetime|1980||Mikić, Mihael}} [[Kategorija:Hrvatski fudbaleri]] [[Kategorija:Fudbaleri Rijeke]] [[Kategorija:Fudbaleri Dinamo Zagreba]] [[Kategorija:Fudbaleri Inter Zaprešića]] 6qtkbiz7yzjkvvjilhlux842lp0uwvq 0 1471913 42716466 42333838 2026-11-05T15:05:15Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716466 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Max Emanuel Cenčić | slika = Cencic 13.jpg | širina_slike = 250p | opis_slike = | puno_ime = | datum_rođenja = 21 septembar 1976 | mjesto_rođenja = Zagreb | država_rođenja = | datum_smrti = | mjesto_smrti = | država_smrti = }} '''Max Emanuel Cenčić ''' ([[Zagreb]], [[21. rujna]] [[1976.]]) [[Hrvatska|hrvatski]] je [[Opera|operni]] [[pjevač]], [[kontratenor]] i, ranije, [[muški sopran]]. == Biografija == Pjeva od šeste godine. U Beogradu je prvi put nastupio 13. oktobra 1986. a ranije je pjevao u Grazu i Španjolskoj<ref>[http://www.upi.com/Archives/1986/10/14/Child-prodigy-sings-opera/2085529646400/ Child prodigy sings opera]. upi.com Archives Oct. 14, 1986</ref>. Od 1986. do 1987. pjevao je kao solo pjevač [[sopran]] u zboru “Bečkih dječaka “(Wiener Sängerknaben)” u [[Beč]]u. Od [[1992.]] do [[1997.]] napravio je svoju prvu karijeru kao [[sopran]] [[solist]] nakon promjene glasa. Posebnom tehnikom pjevanja razvio svoj glas tako da mu je moguće nastaviti pjevati sopranom. == Nagrade i priznanja == * 2010. - nagrada Orlando za najbolje umjetničko ostvarenje u Glazbenom programu 61. [[Dubrovačke ljetne igre|Dubrovačkih ljetnih igara]]<ref>http://www.dubrovnik-festival.hr/dodijeljene-nagrade-orlando {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101001042224/http://www.dubrovnik-festival.hr/dodijeljene-nagrade-orlando |date=2010-10-01 }} (pristupljeno 10. studenog 2010.)</ref> == Izvori == {{Izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.cencic.net/ Službena stranica Maxa Emanuela Cenčića] * [http://www.tp4.rub.de/~ak/disc/mec/ Diskografia] * [https://web.archive.org/web/20211208215514/http://www.javno.com/hr/scena/clanak.php?id=100242 Javno.com] {{Authority control}} {{Lifetime|1976||Cenčić, Max Emanuel}} [[Kategorija:Hrvatski operski pjevači]] [[Kategorija:Kontratenori]] [[Kategorija:Soprani]] [[Kategorija:Biografije, Zagreb]] hv31cs5m8a8hplp5no9l2vrw1oezwu3 0 1471997 42716586 42550497 2026-11-05T20:13:01Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716586 wikitext text/x-wiki '''Dr. Milivoj Jambrišak''' ([[Zagreb]], [[15. svibnja]] [[1878.]]<ref>http://imehrvatsko.net/profile/83306{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> — [[Vitovlje]], [[10. prosinca]] [[1943.]]) bio je liječnik, sudionik [[Prvi balkanski rat|Prvog balkanskog rata]], [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] i [[Narodnooslobodilačka borba|Narodnooslobodilačke borbe]], član Predsjedništva [[ZAVNOH]]-a i [[Nacionalni komitet oslobođenja Jugoslavije|Nacionalnog komiteta oslobođenja Jugoslavije]]. == Biografija == Rođen je 15. svibnja 1878. godine u Zagrebu. Studij medicine završio je u [[Beč]]u. Kao liječnik-dobrovoljac stupio je u srpsku vojsku [[1912.]] godine za vrijeme Prvog balkanskog rata. Godine [[1914.]], bio je mobiliziran je u austrougarsku vojsku, a [[1916.]] zarobljen na austro-ruskoj fronti u [[Galicija|Galiciji]]. U [[Rusija|Rusiji]] je kao dragovoljac pristupio u [[Prva srpska dobrovoljačka divizija|Prvu srpsku dobrovoljačku diviziju]], organiziranu u [[Odesa|Odesi]]. Krajem 1916. godine postao je član [[Jugoslavenski odbor|Jugoslavenskog odbora]] u [[London]]u i kao njegov delegat djelovao pri Dobrovoljačkom korpusu Srba, Hrvata i Slovenaca, sve do [[listopad]]skih dana [[1917.]] godine. Pošto je dr. Franko Potočnjak napustio Rusiju, Jambrišak je postao novi predstavnik Jugoslavenskog odbora i u Rusiji proveo razdoblje obiju revolucija, boraveći naizmjence u Petrogradu i Odesi.<ref>{{Cite web |url=http://www.historiografija.hr/hz/1957/HZ_10_8_KOSCAK.pdf |title=Archive copy |access-date=2012-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220618052812/http://www.historiografija.hr/hz/1957/HZ_10_8_KOSCAK.pdf |archive-date=2022-06-18 |url-status=dead}}</ref> U [[rujan|rujnu]] [[1943.]] godine stupio je u Narodnooslobodilački pokret (NOP), a u listopadu na Drugom zasjedanju ZAVNOH-a u [[Plaški|Plaškom]] bio je izabran za člana njegova Predjsedništva. Na [[Drugo zasjedanje AVNOJ-a|Drugom zasjedanju AVNOJ-a]] imenovan je za povjerenika za narodno zdravlje u Nacionalnom komitetu oslobođenja Jugoslavije (NKOJ). Na putu iz [[Jajce|Jajca]] na [[Narodnooslobodilački pokret u Hrvatskoj|oslobođeni teritorij Hrvatske]], umro je na planini [[Vlašić]]u 10. prosinca 1943., i sahranjen kod sela [[Vitovlje|Vitovlja]]. == Izvori == {{izvori}} == Literatura == * ''Enciklopedija Jugoslavije'' (knjiga peta), „Jugoslavenski leksikografski zavod“, Zagreb, 1988. godina {{lifetime|1878|1943|Jambrišak, Milivoj}} {{DEFAULTSORT:Jambrišak, Milivoj}} [[Kategorija:Biografije, Zagreb]] [[Kategorija:Partizani]] [[Kategorija:Hrvatski političari do 1918.]] [[Kategorija:Hrvatski političari u prvoj Jugoslaviji]] [[Kategorija:Hrvatski političari u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Hrvatski liječnici]] tnenloys3395ie61gduzexr8vrxo7je 0 1472197 42716608 42265129 2026-11-05T21:15:52Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716608 wikitext text/x-wiki '''Mira Vrljičak''' (rođ. Dugački<ref name="studiacroatica">[http://www.studiacroatica.org/bol2006/20060314_presentacion.htm Studia croatica] Vesna Kukavica: Hrvati iz Argentine, 13. ožujka 2006., pristupljeno 31. ožujka 2011.</ref>) ([[Zagreb]], [[6. rujna]] [[1917.]] - [[2004.]]<ref name="croatia.org">[http://www.croatia.org/crown/articles/9981/1/Studia-Croatica-founded-in-Buenos-Aires-Argentina-celebrates-50-years.html Croatia.org] Darko Žubrinić: Studia Croatica founded in Buenos Aires Argentina celebrates 50 years, 26. lipnja 2010., pristupljeno 31. ožujka 2011.</ref>) je bila dužnosnica u [[NDH]]. Pohađala je gimnaziju. Još kao gimnazijalka je pisala za časopis (''Za vjeru i dom''). Bila je članicom [[Hrvatski orlovski savez|Hrvatskog orlovskog saveza]] odnosno križara. Ondje je došla do visokih položaja. Uspostavom NDH je ljeti 1941. došla na mjesto zapovjednice [[Ženska ustaška mladež|Ženske ustaške mladeži]]. Godine [[1942.]] je na dužnosničkom sastanku u Zagrebu došla u kontakt s stožernicom dubrovačkog ogranka Ženske ustaške mladeži [[Dolores Bracanović]]. Izrazila joj je zanimanje da Dolores prihvati njenu dužnost, budući da ona neće moći više ju obnašati. Budući da je Dolores to prihvatila, [[6. siječnja]] [[1943.]] je naslijedila Miru Vrljičak na mjestu zapovjednice Ženske ustaške mladeži, organizacije za tjelovježbeno i odgojno jačanje hrvatske mladeži, a Mira je postala pobočnica u istoj organizaciji. Bila je suprugom konzula NDH [[Kazimir Vrljičak|Kazimira Vrljička]]<ref name="studiacroatica"/>. Kad je dobio zadaću biti konzulom u Madridu, Mira je pošla s njime. Neko vrijeme su ostali ondje, a onda su dvije godine nakon rata oboje otišli odandje u Argentinu 1947. godine. Razlog što su otišli je bio taj što je tih godina bili vrlo teško naći posao nešpanjolcima u Španjolskoj.<ref name="in memoriam">[http://www.studiacroatica.org/revistas/144/1440901.htm Studia croatica br.144/2002.]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} In memoriam, Studia Croatica Nº 144, pristupljeno 31. ožujka 2011.</ref> Smjestili su se u Buenos Airesu. Surađivala je s listovima [[Hrvatski narod (Buenos Aires)|Hrvatski narod]], [[Ognjište]] i [[Studia croatica]]<ref>[http://hrvatskidom.blogspot.com/2010/03/el-escudo-de-la-republica-de-croacia.html Hrvatski dom] Comodoro Rivadavia El Escudo de la República de Croacia , pristupljeno 31. ožujka 2011.<br>"''Dugacki-Vrljicak, Mira. “Nuestros símbolos: la bandera y el escudo”. Revista Studia Croatica ''"</ref><ref name="croatia.org"/>. Troje joj se djece rodilo u Europi (Jorge Marin u Hrvatskoj, a Marija i [[Carmen Verlichak|Carmen]] u Španjolskoj), a u emigraciji u Argentini je još pet puta postala mati<ref name="studiacroatica"/>. Rodila je [[Joza Vrljičak|Jozu]], koji je kasnije postao ravnatelj revije [[Studia croatica]]<ref name="croatia.org"/> te Ignacija, Victoriju, Francisca i Teresitu. == Izvori == *(ur.: Zdravko Dizdar, Marko Grčić, Slaven Ravlić, Darko Stuparić): [[Tko je tko u NDH]], Minerva, Zagreb, 1997., natuknica Mira Vrljičak *[http://www.tomislavjonjic.iz.hr/IV_bracanovic.html Tomislav Jonjić] Razgovor s Dolores Bracanović (razgovarao [[Tomislav Jonjić]]) ([[Politički zatvorenik]], br. 62, svibanj 1997., str. 8.-13.) *[https://web.archive.org/web/20260117085157/http://www.kriz-zivota.com/blog/marica_stankovic/maricini_clanci/3/ Križ života] Marica Stanković: Vjenčane objave, u “Nedjelja”, 23 (1943), str. 5., pristupljeno 31. ožujka 2011. {{izvori}} *{{jezikk|špa.|španjolski}} [http://www.studiacroatica.org/studia/studia_idx.htm Studia croatica] == Vanjske veze == *[http://www.ivanmerz.hr/knjige_o/Bibliografija_C/1943/bez_datuma.htm Ivan Merz]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Mira Vrljičak, «Za svojim vitezom», Za vjeru i dom, Zagreb, 1943., br. 5, str. 8 {{DEFAULTSORT:Vrljičak, Mira}} [[Kategorija:Dužnosnici NDH]] [[Kategorija:Biografije, Zagreb]] my1f735neux1j4t28n7yh2cybbmwyee 0 1472253 42716684 42411495 2026-11-06T00:35:06Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716684 wikitext text/x-wiki {{Naselje u Hrvatskoj |ime = Mraclin |regija = [[Sjeverozapadna Hrvatska]] |županija = [[Zagrebačka županija]] |općina = [[Velika Gorica]] |mikroregija = [[Turopolje]] |najgrad = [[Velika Gorica]] |površina = 12,93 |nadvisina = 90 |z. širina = 45.673 |z. dužina = 16.098 |brojstan = 1106 |gustoća = 85.54 |domaćinstva = 371 |pošta = 10410 Velika Gorica |pozbroj = +385 (0)1 |autooznaka = ZG |slika = Mraclin panorama.jpg |slika_opis = Mraclin iz zraka }} '''Mraclin''' je gradsko [[naselje]] [[Velika Gorica|Velike Gorice]] smješteno u [[Zagrebačka županija|Zagrebačkoj županiji]], dakle u [[Sjeverozapadna Hrvatska|sjeverozapadnoj Hrvatskoj]]. Nalazi se 15&nbsp;km južno od Zagreba uz glavnu cestu za [[Sisak]] preko Velike Gorice. Mraclin se nalazi u srcu kulturno-povijesne regije Turopolja, a svrstava se u najveća i najmnogoljudnija [[Turopolje|turopoljska]] naselja. Naselje je vrlo dobro povezano sa Zagrebom ([[Željeznička pruga|željezničkom prugom]]) i Velikom Goricom (željezničkom prugom te izravnom [[autobus]]nom linijom koja vozi 11 puta dnevno). Vožnja [[vlak]]om do Velike Gorice traje oko 6, a autobusom 12 minuta. Redovnom linijom vlaka za Zagreb koji vozi 14 puta dnevno dolazi se na [[Zagrebački Glavni kolodvor|Glavni kolodvor]] u ZG za oko 30 minuta, a [[automobil]]om vožnja do ulaska u [[glavni grad]] traje 20-ak minuta. [[Autocesta A11]] jednim svojim dijelom prolazi kroz naselje. == Osnovno o Mraclinu == * Broj stanovnika: 1074 prema posljednjem popisu stanovništva iz 2011. godine <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/Census2001/Popis/H01_01_01/h01_01_01_zup01-5410.html |access-date=2014-07-27 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304124142/http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/Census2001/Popis/H01_01_01/h01_01_01_zup01-5410.html }}</ref> * Najstariji spomenici: kameni privjesak iz [[mlađe kameno doba|mlađeg kamenog doba]] * Prijašnji nazivi: Mrascin, Mrachlin, Merclin, Mrwchlin, Mraczlynye... * Zaštitnik naselja: [[Sveti Vid]] == Stanovništvo == U Mraclinu je prema popisu stanovništva iz [[2011.]] živjelo 1074 stanovnika u 340 kućanstava.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/Census2001/Popis/H02_01_02/h02_01_02_zup01-5410.html |access-date=2014-07-27 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304142116/http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/Census2001/Popis/H02_01_02/h02_01_02_zup01-5410.html }}</ref> Prosječna starost stanovnika je 37,03 godine. [[Gustoća naseljenosti]] iznosi 82,6 st./km². Veliku većinu stanovništva Mraclina čine [[Hrvati]] (99%).<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/Census2001/Popis/H01_02_02/H01_02_02_zup01.html |access-date=2014-07-27 |archive-date=2015-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150224105411/http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/Census2001/Popis/H01_02_02/H01_02_02_zup01.html }}</ref> Prirodni prirast mjeri se u promilima. Očekivani životni vijek je kao i u ostalim dijelovima Hrvatske oko 75 godina, a [[pismenost]] je 99,5%. Prema popisu stanovništva iz 2001. g. najzastupljenija vjeroispovjest je [[katoličanstvo|katolička]] (99%). Sve ostale vjeroispovjesti zajedno pokrivaju manje od 1% stanovništva.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/Census2001/Popis/H01_02_04/H01_02_04_zup01.html |access-date=2014-07-27 |archive-date=2013-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130812060852/http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/Census2001/Popis/H01_02_04/H01_02_04_zup01.html }}</ref> Stanovništvo Mraclina je uglavnom orijentirano prema [[grad]]ovima (Zagrebu i Velikoj Gorici), a manji dio se bavi [[poljodjelstvo]]m (uglavnom za vlastite potrebe). Glavne gospodarske grane u naselju su prerada drva, prerada plastike, proizvodnja opeke i građevinskog materijala, trgovina, [[cvjećarstvo]] i dr. Uglavnom se govori [[kajkavski]]m dijalektom iako on pomalo izumire. {{Kretanje broja stanovnika |naslov = '''Kretanje broja stanovnika 1857.-2011.<ref>http://www.dzs.hr/Hrv/pxweb2003/database/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske.asp</ref>''' |dimx = |dimy = |stanmax = 1500 |crta1 = 100 |crta2 = 50 |a1 = 1857 |a2 = 1869 |a3 = 1880 |a4 = 1890 |a5 = 1900 |a6 = 1910 |a7 = 1921 |a8 = 1931 |a9 = 1948 |a10 = 1953 |a11 = 1961 |a12 = 1971 |a13 = 1981 |a14 = 1991 |a15 = 2001 |a16 = 2011 |p1 = 625 |p2 = 719 |p3 = 846 |p4 = 914 |p5 = 960 |p6 = 936 |p7 = 1044 |p8 = 1168 |p9 = 1199 |p10 = 1155 |p11 = 1316 |p12 = 1184 |p13 = 1057 |p14 = 1012 |p15 = 1106 |p16 = 1074 |izvor = Državni zavod za statistiku }} == Stari vijek == Mraclinački prostor naseljen je već u [[Mlađe kameno doba|mlađem kamenom dobu]], o čemu svjedoči kameni privjesak s izbušenom rupom te kamena sjekira. U [[4. stoljeće pr. Kr.|4. stoljeću pr. Kr.]] na područje Mraclina dolaze [[Kelti]] ili [[Gali]]. Lug, lugar i Obdina (današnji potok) su keltske riječi. Živjeli su na području današnjeg Jaševa i Golaka (Galaka). Ime mraclinskog polja Podumica je galsko i označava polje koje se prostire pod nanosom ([[dina]]). Krajem [[2. stoljeće pr. Kr.|2. stoljeća pr. Kr.]] vojska [[Rimska Republika|Rimske Republike]] ulazi u mraclinački prostor u ratnom pohodu na Segesticu ([[Sisak]]). Oktavijan, budući [[rimski car]] [[August]], oko [[35. pr. Kr.]] prolazi kroz Mraclin u [[rat]]nom pohodu na Segesticu. [[Rim]]ska vojska staru galsku [[cesta|cestu]] modernizira prema rimskim standardima. Počela je žešća romanizacija mraclinačkog prostora o čemu svjedoči i danas vidljiva centurijacija obradivih površina na centurije, a svaka [[centurija]] je imala 50 [[hektar]]a zemlje. Na rimskoj cestovnoj karti nastaloj oko [[340]]. godine ucrtan je starorimski grad ''[[Ad Fines]]'' na 20 rimskih milja od ''Sisciae'' prema zapadu, što je (29 kilometara i 600 metara). Neki povjesničari smatraju da je to prostor današnjeg Mraclina. [[Arheologija|Arheološkim]] istraživanjima moguće je naći ostatke Ad Finesa u središnjem i [[Jug|južnom]] Mraclinu. Središte Mraclina i danas ima sve karakteristike rimskog planiranja prostora. To se poklapa i sa udaljenošću lokaliteta "Gradišće" u Vukomeričkim goricama, no ipak prema veličini ostataka i opisanom smjeru za [[Topusko]] ostatci ''Ad Finesa'' možda leže i na području današnjeg [[Gornji Hruševec|Gornjeg Hruševca]] na kojem je otkriveno postojanje ostataka velikoga rimskoga grada na širokom prostoru šumskog lokaliteta ''Gradišće'' zbog čega i nije dosad dovoljno istražen. Otkrivanje spomenutog lokaliteta primjetio je 80-ih godina ravnatelj škole Slavko Kolar profesor Nikola Sorić prilikom obilaska lokalnih naselja uočio je na mnogim nastambama specifičnu [[rimska opeka|rimsku opeku]] (cigla) te saznao kako se lokalno stanovništvo stoljećima koristi gotovim materijalom za izgradnju objekata iz spomenutog lokaliteta "Gradišće". Nakon prvih istraživanja provedenih 1986. otkriveni su ostatci velikoga rimskoga naselja opasanog zidinama na širokoj visoravni, dok se u središtu visoravni nalazi stožac, to jest ostatak monumentalne građevine (vjerojatno staroga hrama) na kojem je pronađeno oružje iz ranohrvatskoga razdoblja. U [[3. stoljeće|3.]] i [[4. stoljeće|4. stoljeću]] iz Sisačke biskupije, poznate po sv. Kvirinu, širi se [[kršćanstvo]] te se ukorjenjuje u mraclinačkom prostoru. Rimska cesta koja je prolazila mraclinačkim prostorom smjerom Laze-Kobilnak-Doblač-Maćkovec-Obrož-Podumice-Okuje, pogoduje širenju kršćanstva. Prema legendi, [[sveti Vid]], današnji zaštitnik Mraclina, podnio je mučeništvo za [[Dioklecijan]]ovih progona kršćana početkom 4. stoljeća. [[Datoteka:Sjekira mraclin.jpg|desno|mini|250px|Kamena sjekira iz mlađeg kamenog doba pronađena u Mraclinu.]] [[378.]] godine [[Goti]] pustoše mraclinački rimski prostor. To su učinili i [[Vizigoti]]. == Srednji vijek == Dolaskom ''dvonožnih zvijeri'' [[Huni|Huna]] u [[5. stoljeće|5. stoljeću]], mraclinački rimski prostor je u sastavu hunske države. Stanovništvo rimskog Ad Finesa (Mraclina) bježi prema [[Vukomeričke gorice|Vukomeričkim goricama]] tražeći sigurno sklonište. Krajem 5. stoljeća [[Germani|germanski]] vojskovođa [[Odoakar]] vlada [[Panonija|Panonijom]], dakle i mraclinačkim prostorom. Ubrzo nakon toga [[Ostrogoti]] su zavladali Mraclinom, tj. Ad Finesom. Početkom [[6. stoljeće|6. stoljeća]] mraclinački prostor je u [[bizant]]skim rukama. U [[7. stoljeće|7. stoljeću]] dolaze [[konj]]anička ratnička plemena [[Avari|Avara]] i [[Slaveni|Slavena]]. Među Slavenima su i [[hrvatska]] plemena. Stvaranjem [[Hrvatske kneževine|hrvatskih kneževina]] [[Srednji vijek|ranosrednjovjekovni]] Mraclin je u sastavu [[Posavska Hrvatska|Posavske Hrvatske]] čije je središte Sisak. [[Franačka|Franački]] [[povjesničar]]i tu hrvatsku kneževinu nazivaju Panonia Inferior (Donja Panonija). U ratnom pohodu na Sisak i [[knez]]a [[Ljudevit Posavski|Ljudevita Posavskoga]] franačka [[vojska]] prolazi dvadesetih godina [[9. stoljeće|9. stoljeća]] kroz Mraclin. Slomom Ljudevita Posavskog Mraclin ulazi u sastav franačke države. Ujedinjenjem Hrvatske za vrijeme [[Kralj Tomislav|kralja Tomislava]] ([[910.]] - [[928.]]) Mraclin je u sastavu Hrvatskog kraljevstva. Dolaskom [[Mađarska|mađarske]] dinastije [[Arpadovići|Arpadovića]] [[1102.]] godine mraclinački prostor je dio [[Hrvatsko-ugarska|hrvatsko-ugarske]] države. u [[12. stoljeće|12. stoljeću]] spominje se Doblačko polje. To je prvo poznato mraclinsko polje. Vlasnik Doblača (mađarski: Doblachmezew) bio je prvi poznati Mraclinčanin Djed Doblački. Doblačko [[polje]] i njegov vlasnik Djed Doblački su nedvojbeni dokaz da Mraclin postoji već u 12. stoljeću. Potomci Djeda Doblačkog su su Stanislav i Vratislav (Staniško i Vratiško). To su prva poznata mraclinačka [[ime]]na. ''Doblački'' Mraclin je građen od [[hrast]]ovih oblica. Nalazi se u Zagrebačkom polju pod vlašću [[Zagrebačka biskupija|Zagrebačke biskupije]] kojoj rod Doblačkih daje određenja davanja u naturi. [[Gospodarstvo]] doblačkog Mraclina temelji se na [[Poljodjelstvo|poljodjelstvu]], [[Govedarstvo|govedarstvu]] i [[Svinjogojstvo|svinjogojstvu]]. [[1249]]. godine u povelji slavonskog bana Stjepana spominje se ''terra Mrascin'' ili „zemlja Mraclin“. Smatra se da je taj naziv nastao od imena Martin ili Marcel (Martinus, Marcellus). Možda je to bio posjed kakvog Martina ili Marcela, ili je opet nekoć tamo bila crkva posvećena jednome od ovih [[svetac]]a. Od imena zemlje Mrascin izvedeno je današnje ime Mrac(l)in. Nema dvojbe, da nije već u [[13. stoljeće|13. stoljeću]] Mraclin bio odveće turopoljsko naselje. Iz jedne povelje napisane [[1360.]] godine doznajemo da je predak Mraclinčana bio Staniško, sin Vratiška i njegovi rođaci. Ovaj se prvi put spominje [[1258.]] godine. [[1255.]] godine se u povelji [[ban]]a Stjepana spominje ''aqua Obdina'' ili potok Obdina. Obdina je keltska [[riječ]] koja označava [[voda|vodu]] što teće niz [[brijeg]] ili nanos. [[1268.]] godine je Bela, sin hrvatsko - ugarskog kralja [[Bela IV.|Bele IV.]] Arpadovića, kaznio mraclinačkog plemenitaša Stanislava Doblačkoga da nosi drva zagrebačkoj gospodi. Stanislav se nije najbolje snašao u političkim igrama na ugarskom dvoru jer je stao na stranu gubitnika [[Stjepan V., hrvatsko-ugarski kralj|Stjepana V.]] Arpadovića. [[1271.]] godine [[kralj]] Stjepan V. Arpadović oslobađa Stanislava (Staniška) Doblačkoga drvonošenja zagrebačkome [[grad]]u. [[Kaptol (Zagreb)|Kaptol]]u i [[biskup]]u Tomi daje desetinu [[svinja]]. Doblački ne idu na tlaku i imaju svoje Doblačko polje, što im garantira slobodu. [[1360.]] godine želinski (Sellin) kaštelan pokušava prigrabiti mraclinačku zemlju i pokmetiti Mraclinčane tvrdeći da nisu [[plemić]]i. Dominus De Medwe (gospodar [[Medvedgrad]]a) Juraj Brandeburški i njegov kapetan Benedikt Sthooz (Štos) pljačkaju Mraclin (Mrachlin) i odnose [[vino]], žitarice, [[vol]]ove i svinje. Volovi služe za vuču i oranje. == Novi vijek == === 16. stoljeće === Podupiratelj mraclinačkog plemićkog sitniša, mladi i ''golobradi'' hrvatsko - ugarski kralj [[Ludovik II. Jagelović]] oslobađa [[4. prosinca]] [[1524.]] godine Mraclince od davanja daća. Stvari su se ubrzo promijenile na lošije, a to su bitno osjetili nobiles de Mrachlin (plemići Mraclina). [[1526.]] godine kada je na [[Mohačka bitka|Mohaču]] poginuo (utopio se) njihov podupiratelj Ludovik II. Jagelović. [[Ivan Karlović Krbavski]], novi vlasnik Medvedgrada vraća stare daće: vojščinu, banščinu i desetinu svinja. Mraclinački plemići pripadaju najnižem obliku nobiliteta koji se ne temelji na gospodarskoj tj. posjedovnoj zemljišnoj moći već na kraljevskoj odluci da su slobodni u nekim segmentima [[Feudalizam|feudalnog društvenog ustrojstva]]. [[1546.]] godine Mraclinčani dobivaju suprotiva sebe novog moćnika i magnata, [[Hrvatska|hrvatskog]] bana [[Nikola Šubić Zrinski|Nikolu Šubića Zrinskog]]. On će pokušati pokmetiti Mraclinčane. Zrinski pljačka klijeti, otima krave, volove, konje, svinje i žitarice. Do danas su ti njegovi postupci ostali nerazjašnjeni. To je radio vjerojatno zbog osobnih interesa te dokazivanja moći i vlasti. Opljačkana dobra koristio je i za obranu Hrvatske od [[Osmansko carstvo|Turaka]]. [[Datoteka:Bitka pri Sisku 1593-Valvasor.jpg|desno|mini|250px|[[Jochann Weichard Valvasor|Valvasorov]] prikaz bitke kod Siska iz [[1689.]] godine. Zahvaljujući toj bitci Mraclin je (kao i veliki dio Hrvatske) obranjen od Turaka.]] [[1550.]] godine Mraclinčani su [[oružje]]m otjerali Zrinskoga. [[1553.]] godine Nikola Šubić Zrinski Mraclinu i ostalim turopoljskim plemićima oprašta daće. Žestoki sukob s Turopoljcima dakle i Mraclinčanima je jednostavno napustio jer se morao usredotočiti na glavni problem - Turke koji su zaprijetili njegovim posjedima i Hrvatskoj. Nobiles de Mrachlin se grčevito bore za očuvanje feudalnog poretka. Stoga su [[1573.]] godine sudjelovali u gušenju [[Seljačka buna|Seljačke bune]] [[Matija Gubec|Ambroza (Matije) Gubca]] bojeći se ukidanja pravnih razlika na socijalnom planu jer bi izgubili svoje privilegije. To im se ipak dogodilo [[1848.]] godine. Početkom [[16. stoljeće|16. stoljeća]] nastaju problemi s [[Vukovina|Vukovinom]]. Posjed Vukovinu drže [[Alapići]] kao i okolna kmetska sela: [[Okuje]], [[Velika Buna|Bunu]] i [[Obrež]] (danas dio Mraclina). [[1538.]] godine oni žele prisvojiti mraclinačku zemlju. U tome ih je podržavao rođak Zrinski. [[27. rujna]] [[1592.]] godine Mraclin je doživio ali i preživio najžešću tursku provalu. Pljačkaški odredi (akindžije) [[Hasan - paša Predojević|Hasan - paše Predojevića]] pretvorili su Mraclin u zgarište. Ipak, [[selo]] nije zatrijelo jer su ga Mraclinčani vrlo brzo obnovili. 1592. godine su Turci razorili vukovinsku tvrđavu jer je bila slabih obrambenih mogućnosti. Tvrđava Želin (Sellin) je opstala. Turopolje neće spasiti ni dvorac [[Lukavec (dvorac)|Lukavec]] ni Medvedgard već [[Karlovac]] i Želin iz kojeg je u ranu zoru [[22. lipnja]] [[1593.]] godine krenuo prema [[Sisak|Sisku]] ban [[Toma Erdody]]. 22. lipnja 1593. [[Turopolje]] je odahnulo. Toma Erdody pobjeđuje Turke u [[Bitka kod Siska|Bitci kod Siska]]. Tako je mraclinska [[molitva]] : ''da bi naši moguti (mitska bića velike moći) bili jakši nek turski'', postala stvarnost. Od svih hrvatskih krajeva Turci u 16. stoljeću najžešće napadaju Turopolje. === 18. stoljeće === [[Datoteka:Pot grb.GIF|mini|desno|150px|Grb ''Plemenite opčine turopoljske'']] U sedmogodišnjem ratu ([[1756.]] - [[1763.]]) 16 mraclinačkih mentenaša ratuje za interese kraljice [[Marija Terezija|Marije Terezije]] protiv [[Pruska|pruskoga]] kralja [[Fridrik II.|Fridrika II.]] U bitkama kod [[Hochkirch]]a [[1758.]] godine u [[Elektorat Saska|Saskoj]] te [[1760.]] godine kod Legnitze u [[Šleska|Šleskoj]] vojska Marije Terezije je poražena. Mraclinačke [[kosti]] ostale su na bojnom polju [[Njemačka|Njemačke]] i [[Poljska|Poljske]]. [[1743.]] godine u Mraclinu se koriste srebrnjaci s likom Marije Terezije, a [[1787.]] godine srebrne kovanice s likom [[Josip II.|Josipa II.]] [[1785.]] godine Josip II. ukida kmetstvo. Mraclinačko sitno plemstvo je ogorčeno jer su njihovi malobrojni kmetovi postali slobodni. Zato ne vole Josipa II. te se orijentiraju na [[Ugarska|Ugarsku]] i čine veliku pogrešku jer utrčavaju u veliku [[Mađarska|Mađarsku]]. === 19. stoljeće === [[1809.]] [[francuska]] vlast ulazi u Mraclin. Mraclinčani ne vole [[Francuz]]e jer ukidaju plemićke privilegije. [[1816.]] godine [[glad]] u Mraclinu. U [[srpanj|srpnju]] i [[kolovoz]]u padao je [[snijeg]]. Pojavljuje se [[kuga]] i [[kolera]]. ''Siva prašina'' je uništila urod zbog erupcije [[vulkan]]a u [[Južna Azija|južnoj Aziji]]. Oko [[1840.]] godine u [[Lazi Turopoljski|Lazima]] lončar Nunković proizvodi raznolike keramičke i porculanske predmete za kućnu uporabu te velike keramičke posude za čuvanje žita i pečenje [[meso|mesa]]. Ime Mraclina je [[Mađarski jezik|mađarizirano]] u Mraclynye. Šestorica Mraclinaca prisiljena su [[rat]]ovati [[1848.]] godine u mađarskim konvendima (domobranima) protiv [[Jelačić]]a: Janko Crnić, Lacko Koos (preživio je mađarsko - hrvatski sukob, rođen [[1821.]] godine), Miško Kovačić (preživio, rođen [[1830.]], Tomo Kovačić, Josip Križanić (preživio sukob, rođen [[1827.]]) i Mijo Kovačić. Stjepan Koos je bio poznati [[Politika|politički]] emigrant u Mađarskoj. U [[20. stoljeće|20. stoljeću]] Mađarska će opet primiti hrvatske političke emigrante na Janka Pusti. 1848. godine mogut [[Hrvatski narodni preporod|Hrvatskog narodnog preporoda]] Josip Jelačić pobjeđuje [[car]]a svih turopoljskih kossuthovskih velikomađarskih [[doušnik]]a Antuna Danijela Jozipovića. [[Habsburška monarhija]] utemeljuje novi društveni poredak koji se temelji na građaninu koji plaća [[porez]] i financira [[Država|državu]]. Vrijeme plemićkih privilegija otišlo je u nepovrat. 1848. godine se u župnom dvoru u [[Staro Čiče|Starom Čiču]] [[Obrazovanje|obrazuje]] prvi poznati mraclinački [[učenik]] Franjo Crnić Precektor. [[Učitelj]] mu je kapelan J. Cerovski. [[1852.]] godine je počeo raspad zadruga u Mraclinu. Te godine je [[Beč]] uveo građanski zakonik koji je ozakonio jednakost svih građana i privatno vlasništvo s nakanom da građani financiraju državu. Raspadom zadruge svaka [[obitelj]] plaća porez. Jelačić je zabranio podjelu zadružne imovine jer se bojao nezaposlenosti i gladi (kao 1816. godine). Zadruge su se ipak potajno podijelile pa je Mraclin dobio mnoštvo Kovačića, Galekovića, Cvjetnića, Kosa, Križanića (najstarije plemstvo i prezime), Crnića, [[Štuban]]a, Čunčića, Matanovića itd. Da bi se razlikovali stvoreni su nadimci (špicnameti). [[Datoteka:Destilacija_rakije.jpg|mini|200px|Mraclinci su u 19. stoljeću između ostalog plaćali porez i na pečenje (destilaciju) rakije.]] [[Svećenik|Svećenici]] su smatrali da im je bilo lakše kad su Mraclinčani živjeli u zadrugama. [[1857.]] Mraclinci su građani i dužni su plaćati prirez za [[rat]]. [[Pšenica]], [[raž]], [[ječam]], [[zob]] te od [[1851.]] godine povećana proizvodnja [[kukuruz]]a, bile su glavne poljodjelske kulture u selu. [[Krumpir]] se upotrebljava u malim količinama. Prosena i zobena kaša je [[hrana]] [[Siromaštvo|siromašnih]], a pšenica imućnijih. [[Krava|Kravlje]] [[mlijeko]] je nezamjenjivo u prehrani. 1857. godine je u porastu uzgoj [[svinja]]. [[Konj]] još uvijek nije bio glavna vučna i radna [[životinja]] već volovi i krave. [[1860.]] godine glad u Mraclinu i [[Zagrebačka županija|Zagrebačkoj županiji]]. Država je odobrila zajam za gladne na šestogodišnju otplatu. Nakon žetve glad je jenjavala. U riječniku i [[govor]]u Mraclinaca koristi se puno riječi iz [[Njemački jezik|njemačkog jezika]]: cuk, štrik, štreka, štrof, špicname - t, cajt, cajtungi, curik itd. [[1851.]] godine u Mraclinu živi 593 [[Austrija|austrijskih]] podanika, a [[1866.]] godine njih čak 625. Do kraja [[19. stoljeće|stoljeća]] Mraclin postaje najmnogoljudnije selo u Turopolju. Financi hodaju Mraclinom ne bi li pronašli posađeni [[duhan]] (mraclinački baguš). Tko je želio pušiti, trebao je i kupiti duhan te tako financirati državu. Mraclin je u nadležnosti šefa zagrebačke [[policija|policije]] Eduarda Šadeka. Odlukom tadašnjeg Ministarstva pravosuđa policijski doušnik (zadaća mu je bila špijunirati bivše plemiće) ostaje anoniman. Dužnost je policijskog povjerenika prijaviti one Mraclinčane koji i dalje misle o plemićkim vremenima, nose [[zelena|zelenu]] odjeću atilu ili odjevaju [[plava|plavi]] (modri) prsluk (zobun) kao [[simbol]] plemićkih vremena, ili promrmljaju: ''Eljen Kossuth!'' (Živio Košut!). Nezahvalni Mraclinci ''častili'' su [[car]]a, Josipa Jelačića i policijske doušnike raznim kletvama i pogrdnim povicima. Zloćeste i kletvi sklone batinala je žandarmerija. Od [[1851.]] godine Mraclinčani plaćaju ove poreze: zemljarinu, kućarinu i glavarinu (za svakog člana obitelji starijeg od 16 godina). Ljubitelji [[alkohol]]a plaćaju poreze na [[vino]], [[pivo]] i [[rakija|rakiju]]. Za ovisnike o nikotinu tu je bio porez na duhan. Još neki porezi koji su gotovo izludili Mraclince: biljegovina, [[cesta]]rina, [[most]]arina, skelarina, maltarina te namet na izravni porez - prirez. [[1850]]. godine ljubitelji rakije su šokirani: uvodi se porez na pečenje iste. Bilo je potrebno prijaviti kada netko želi peći rakiju kako bi financi nadzirali pečenje i naplatili potrošarinu. To su bile jedne od najtežih [[godina]] za Mraclinčane ikada, a sve se svodilo na tri [[riječ]]i: tlaka, porez, car! [[1851.]] godine [[selo]] Obrož postaje sastavni dio Mraclina. [[31. kolovoza]] [[1862]]. godine kroz Mraclin je prošla prva [[parna lokomotiva]]. Za povratnu kartu Mraclin-Zagreb trebao je težak raditi 6 dana a radnik 2 dana. [[Datoteka:Cardak2.JPG|mini|desno|250px|Jedan od očuvanih starih mraclinačkih [[čardak]]a. Čardaci su postali zaštitini znak naselja.]] [[1855.]] godine car [[Franjo Josip]] dopušta gradnju [[Željeznička pruga|željezničke pruge]] do Siska jer je to zahtijevalo vojno zapovjedništvo. U [[svibanj|svibnju]] [[1862.]] godine radovi na prugi Zagreb - Sisak su otežani i nesigurni jer Mraclinčani ometaju radnike, ruše objekte i uništavaju instrumente. Stanovnici sela nisu bili protiv željeznice već protiv izvlaštenja vlasništva i ometanja posjeda. Oduzimano im je zemljište uz vrlo slabu naknadu. Interveniraju carevi [[oružje|oružnici]], a naročito protiv zadruge Crnića. [[4. rujna]] 1862. godine prvi [[vlak]] iz Zagreba za Sisak prošao je kroz Mraclin ([[lokomotiva]] i dva vagona). Bila je to probna vožnja. [[1. listopada]] 1862. godine uspostavljen je stalni teretni i putnički [[promet]]. Tako je Mraclin dobio vezu sa [[svijet]]om. Za povratnu kartu Mraclin - Zagreb trebao je težak [[rad (ekonomija)|rad]]iti 6 [[dan]]a, a radnik 2 dana. Za treći razred u vlaku trebalo je platiti oko 100 današnjih [[Kuna (novac)|kuna]] (75 [[groš]]a). [[Mađarska|Mađari]] mađariziraju željeznicu te ona postaje Magyar Allamvasut - Mađarske državne željeznice. Mađari krše nagodbu, a Mraclinčani zbog [[znanje|neznanja]] mađarskog jezika putuju do [[Lekenik]]a. [[1857.]] godine mraclinački učenici pješače u [[škola|školu]] u Vukovinu. Škola u Vukovini je bila pučka trivijalka skromnih zahtjeva. Imala je konfesionalni karakter jer su učenici [[katolici]]. [[1875.]] godine modernizator i reformator Hrvatske ban [[Ivan Mažuranić]] izvršio je reformu pučkog školstva. Njegov školski [[zakon]] opismeniti će generacije Mraclinčana odgajanih u katoličkom ćudoređu. Učitelj je stručni ravnatelj, a župnik vjeroučitelj jer je [[vjeronauk]] obavezan za svu djecu. Učitelj je iste vjere kao i učenici, dakle [[rimokatolik]]. Školovanje je obavezno za djecu ''svih stališah'' ako selo ima 40 dječaka i djevojčica školskih obveznika. Mraclin ispunjava zakonske uvjete ali nema škole. Općinska blagajna je kočnica u tome. [[15. kolovoza]] [[1888.]] godine na [[Velika Gospa|Veliku Gospu]],utemeljeno je u ''Općinskoj hiži'' u Mraclinu [[Dobrovoljno vatrogasno društvo Mraclin]] po sljedećim utemeljiteljima: Franjo Crnić Preceptor (Precektor), Stjepan Galeković Gospon (zapovjednik), Janko Galeković (zamjenik), Janko Cvetnić Jančetov (penjački vođa), Mijo Kos Miškecov (štrcaljski vođa), Lacko Kovačić (rizničar) i Stjepan Galeković Stari Pepić (blagajnik). Počelo je doba vatrogastva u selu. [[1889.]] godine mraclinski vatrogasci kupuju ručnu štcaljku čime ''mokrokrpno'' i ''kantarsko'' vatrogastvo odlazi u [[povijest]]. Ta štrcaljka danas ima vrlo veliku [[Novac|novčanu]] i [[Kultura|kulturnu]] vrijednost. Ona je neprocijenjivi dokaz mraclinske vatrogasne kulture te ga danas DVD ne želi prodati. [[1890.]] godine je zemaljska vlada u Zagrebu odobrila pravila [[društvo|društva]]. [[1895]]. izgrađena je [[crkva]] sv. Vida, zaštitnika Mraclina. Prilikom kopanja temelja pronađena je velika [[lubanja]]. ==Najnovije doba== === 20. stoljeće === [[Datoteka:Mraclin razglednica.jpeg|thumb|desno|Razglednica iz Mraclina, početak [[20. stoljeće|20. stoljeća]]]] [[1906.]] godine na [[Gospodarstvo|gospodarskoj]] izložbi u [[Beč]]u braća Galeković, Stjepan i Franjo, su svijetu [[Austro-Ugarska|Austro - Ugarske monarhije]] prezentirali najunosniji proizvod svinje domaće pasmine i visoke kakvoće kojom su osvojili tržište i nagrade. Požnjeli su uspjeh i priznanje u obliku [[Srebro|srebrnog]] pehara. Te iste godine braća su osvojila zagrebačko tržište jer su na Hrvatsko - slavonskoj zemaljskoj gospodarskoj izložbi u [[Zagreb]]u dobili nova priznanja: srebrnu kolajnu i diplomu. Tako je mraclinsko svinjogojstvo postalo tržišno poznato i priznato. [[1908]]. otvorena je prva [[škola]] u Općinskoj hiži. Učiteljica Anka Vrbančić je prva misionarka mraclinačke prosvjete. Nakon četiri misionarskog prosvjećivanja, zdušno pomagana od kovača Vukovića i mraclinskih ''konja'', odlazi iz misijske postaje. Ankica je posijala sjeme iz kojeg će izrasti puno intelektualaca. Vremena ''ništa bez motike'' i ''pleti kotec ko i otec'' polako ali sigurno odlaze u nepovrat. [[1911]]. izgrađeno je [[Vatrogastvo|vatrogasno]] spremište u blizini nekadašnje [[močvara|močvare]] Krke koja se nalazila u samom centru sela. Danas je spremište skladište [[Mercator]]a. Zbog teških životnih prilika za vrijeme Austro - Ugarske monarhije uoči [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] mnogi Mraclinčani odlaze u [[SAD]], zemlju snova. Pomađarena Hrvatska, visoki porezi, sitno seljačko nemoćno i tradicionalno gospodarstvo uzrokuju odlazak. Američki [[kapital]] ih je primao jer su bili jeftina radna snaga. Iz tradicionalnog poljodjelstva skočili su u [[Industrija|industrijsko]] društvo. Mnogima je [[Kip slobode]] postao[[Groblje|grobnicom]]. [[1913.]] godine Austro-Americana linija iz Zagreba otprema putnike za [[New York]] i [[Philadelphia, Pennsylvania|Philadelphiju]] svakog [[četvrtak|četvrtka]], [[subota|subote]] i [[ponedjeljak|ponedjeljka]]. Tom linijom otišao je Lacko [[Štuban]] i dvije [[Lazi Turopoljski|Lazinčice]]: Barbara i Jutka Križanić. [[1914.]] godine mraclinački domobrani trpe i ginu na bojištima Prvog svjetskog rata za interse Austro - Ugarske. Mirni, ''pitomi'' i siromašni poljodjelci neupućeni u svjetsku [[politika|politiku]] bačeni su u rovove i bespuća istočnog [[Rusija|ruskog]] fronta. Domobran Nikola Štuban Mikek umro je pokošen [[tifus]]om u ruskom zarobljeništvu. Njegovo tijelo, položeno u jamu s vodom, pronašli su domobrani iz Odre. Ruska bespuća preživjeli su: Mijo Matanović Brucin, Nikola Kovačić Đurin, Antun Galeković Antonek (predsjednik vatrogasaca) i Stjepan Crnić Štefan (također predsjednik vatrogasaca). Antonek je u zarobljeništvu prevozio [[žito]] i radio na imanju nekog plemića. Kad su [[1917]]. godine na vlast došli [[Boljševizam|boljševici]] "''žil se gladi i strojnoga ulja''". [[1922]]. godine je učiteljica Marija Grandovec osnovala ženski pjevački zbor. Probe su se održavale u staroj školi u ''Općinskoj hiži''. [[1923]]. godine [[učitelj]] Stjepan Majsec vježba mraclinačke [[pjevač]]e te stvara mješoviti zbor koji ima probe u novoj (današnjoj) školi. [[Pjevački zbor|Zbor]] je nazvan "Vjenčić", a to ime mu je dao ondašnji župnik Karlo Vidmar. Kao prva narodna pjesma uvježbana je "Zeleni se gaj". 1923. izgrađena je nova (današnja) škola nazvana Bijelim labudom. 1923. godine proslavljena je 35. obljetnica [[DVD Mraclin|DVD-a Mraclin]]. Zastavu je nosila (''kumovala'') Marija Minka Lučić, žena turopoljskog župana. [[1925]]. godine društvo "Vjenčić" nastupa ispred vatrogasnoga spremišta na proslavi tisućite godišnjice Hrvatskog kraljevstva. [[4. travnja]] [[1927]]. godine vođa hrvatskog nacionalnog pokreta [[Stjepan Radić]] je na sjednici Oblasne skupštine Zagrebačke odobrio asanaciju mraclinačkog prostora. [[20. lipnja]] [[1928]]. godine u Beogradu je smrtno ranjen miljenik mraclinačke svjetine Stjepan Radić. Mraclinčani su ogorčeni i tužni. U [[kolovoz]]u Radić umire. Novi vođa [[Hrvatska seljačka stranka|HSS]]-a je [[Vladko Maček]]. Mraclin ostaje vjeran i odan Radiću i Mačeku. "''Gaćari''" (mačekovci) su jedina [[Politika|politička]] i narodna moć sela. Vode ih Josip Galeković Oža Načelnikov i Josip Galeković Buševčićin koji dobro govori [[esperanto]]. [[Datoteka:Crkva.jpg|okvir|desno|[[Crkva]] sv.Vida u Mraclinu]] [[5. lipnja]] [[1932]]. godine utemeljeno je Športsko društvo„ Jelačić“ Mraclina i Vukovine, današnji [[Nogometni klub Mraclin]]. Pokretač osnivanja bio je blagajnik vukovinske općine Bolto Matković. U Jelačiću igraju prvi mraclinački [[nogomet]]aši: Drago Crnić, Juraj Galeković Dušekov i Vjekoslav Galeković Pepekov. Počelo je inkubalno razdoblje mraclinačkog nogometa. Igralište je u Gajicama, između Mraclina i Vukovine. Dragutin Galeković Načelnikov je bio podupirajući član. [[1932]]. godine u političku [[emigracija|emigraciju]] odlazi Franjo Kos Talijan. Tek mu je 18 godina. Odlazi k liparima u [[Italija|Italiju]]. [[1933]]. godine asanator [[Drago Chloupek]] u Mraclinu snima [[dokumentarni film]]. Nečijom inicijativom je dospio na [[Drugi međunarodni festival etnografskih i socijalnih filmova]] u prosincu [[1960]]. gdje je pod [[talijanski]]m naslovom "Grandi famiglie croate" izazvalo svojevrsnu senzaciju na festivalu i zasjenilo nove filmove snimljene tada superiornom tehnikom pod vodstvom svjetski poznatih autora. [[Film]]u je dodijeljena najveća nagrada festivala, a među onima koji su dobili sporedne nagrade bila su i takva imena kao poznati dokumentarist [[Vittorio de Sea]] i glasoviti [[Roberto Roselini]]. [[1934]]. godine Drago Chloupek osnovao je muški pjevački zbor. Predsjednik je bio Josip Galeković Buševčićin. [[1935]]. godine Mraclinčani su osnovali svoj Športski klub Radić. Predsjednik je bio Drago Kos Čik, a blagajnik Drago Crnić. Radićevci igraju na Gosponovom igralištu smještenom uz potok Obdinu i prugu. Poslije rata otvorena je pošta. [[1937]]. godine odigrala se još jedna tučnjava ("boj") za Živice (polje između Mraclina i [[Buševec|Buševca]]). Mraclinčani i Buševčani su se žestoko potukli za taj komad zemlje. Kako je rekla jedna gospođa iz Mraclina: {{izdvojeni citat|To vam se onda sve skupilo i z lopatama i z roglami drčalo na cestu i tam se tuklo i svadilo}} [[1938]]. godine iz emigracije (Italije) se vraća Franjo Kos Talijan na temelju sporazuma [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]] i [[Mussolini]]ja. Netko pokušava likvidirati Kosa, no on je brz na [[pištolj]]u i jednog napadača ranjava. 1938. godine Mraclinom hara u [[epidemija|epidemijskim]] razmjerima nepoznata bolest [[konj]]a. Oboljelo je oko 200 plemenitih [[životinja]], a 20 ih je uginulo. O bolesti je pisao akademik Slavko Cvetnić. Do danas uzročnik bolesti ostao je nepoznat! Tajna još uvijek traje. Tko će je odgonetnuti, pitaju se mnogi? [[8. prosinca]] 1938. osnovano je Hrvatsko seljačko pjevačko društvo "Kopač". Predsjednik je Josip Cvetnić Điđek. On je [[1945]]. godine postao tragična figura mraclinačke [[povijest]]i. Zauvijek je ostao na tragičnom putu nade - [[Masakr u Bleiburgu|Bleiburgu]]. ====Drugi svjetski rat==== {{izvor}} [[26. kolovoza]] [[1939]]. godine gaćari su presretni. Maček je stvorio [[Banovina Hrvatska|Banovinu Hrvatsku]]. No, sreća je kratkotrajna jer je već [[1. rujna]] počeo [[Drugi svjetski rat]] koji će Banovinu ''progutati''. Kos je bio žestoki protivnik Banovine Hrvatske. Poznati mraclinački gaćari (mačekovci) uoči II. svjetskog rata bili su: Josip Gleković Načelnikov, Franjo Galeković Pepičov, Nikola Kovačić Maleni, Franjo [[Štuban]] Pujcek, Janko Cvetnić Pavlinov, Stjepan Galeković Bekrija, Cvetnić Sinko, Matija Stipčić Babičin, Matija Cvetnić Lukanov, Franjo Cvetnić Mamulin, Josip Cvetnić Gango, Nikola Kovačić Rackov, Lacko Galeković Bokotov, Stjepan Galeković Pepec. U rujnu [[1940]]. godine u kući Nikole Paripovića održan je tajni sastanak malobrojnih ljubitelja boljševičkih ideja. Do kuće Nikole Paripovića je "bunker". To su ostaci neizgrađene mljekare. [[1941]]. godine se Mraclin raskolio na tri dijela: gaćare, lipare, i hazjajine.{{nedostaje izvor}} [[10. travnja]] 1941. godine austro-ugarski domobranski časnik [[Slavko Kvaternik]] je proglasio [[NDH]]. Mraclinački malobrojni lipari i njihov vođa Kos Talijan su zadovoljni. Gaćari se boje jer ih lipari ne podnose. Stoga odlaze u pasivnost, a njihov vođa Maček u [[koncentracijski logor Jasenovac]]. Ljubitelji Hazjajina se potajno pripravljaju za obračun s liparima. Po danu Mraclinom gazduju lipari, a noću gospodari [[Vukomeričke gorice|Vukomeričkih gorica]]. [[Oružje]]m kucaju po prozorima i traže [[brašno]], mast, [[Kuhinjska sol|sol]] i ostale namirnice. Robu treba odnjeti Nikoli Paripoviću odakle se prevozi u Gorice. Miroljubivi Mraclinčani govore: {{izdvojeni citat|Banda bandu bije, a seljaka obadvije}} [[Datoteka:NezavisnaDrzavaHrvatska.png|thumb|200px|Podjela NDH na župe, prije pada Italije]] U toku Drugog svjetskog rata u selu djeluje tajna boljševička organizacija "PPK" ([[Protiv pete kolone]]).{{nedostaje izvor}} Pripadnici PPK-a su ''"pepekovci"''. Jedan je Mraclinčanin imao nadimak - Pepekovec. Ana Štuban Stipčić će osjetiti pepekovačku strast za ubijanjem civila. Ivan Cvetnić Baričin također. Svjedoci kažu da si je sam morao iskopati [[groblje|grob]]. [[27. rujna]] [[1943]]. godine pozaspali Mraclin je u 23 [[sat]]a probudila [[eksplozija]]. [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|Partizan]]ski mineri su minirali pružni [[most]] iznad potoka Obdine kod kuće obitelji Rogina. Naišao je njemački oklopni vlak i mina je eksplodirala, a [[Nijemci]] su iz [[vlak]]a osvijetlili prve kuće i žestoko zapucali. Civili Ferda i Pavel Kos su ubijeni. To je [[ratni zločin]]. Mnogi su se pitali zašto je [[mina]] podmetnuta? [[29. rujna]] 1943. Mraclinčani će dobiti odgovor na postavljeno pitanje. Toga dana Nijemci su opkolili selo. Pod prijetnjom oružja mještane su skupčali oko crkve svetoga Vida, uperivši u njih [[Šmajser]]e. Na temelju popisa odvode desetak Mraclinčana u [[konc-logor]] u [[Austrija|Austriju]]. Premda su u rukama držali šefa boljševika, nisu ga odveli sa sobom. U popodnevnim satima mještani su pušteni u opljačkane domove. Uoči [[Božić]]a 1943. godine u Mraclin su ujahali [[Kozaci]]. Porazmjestili su se po kućama, štagljima i u Zgradi. Kažu da se bore protiv [[Komunizam|komunizma]] i [[Staljin]]a, a za [[Carska Rusija|Carsku Rusiju]]. Pričaju o boljševičkom teroru i o [[glad]]i u [[SSSR]]-u. Svjestan da mu se bliži kraj, Kozak Ivan je jednom Mraclinčanu rekao : {{izdvojeni citat|Stari, budu nas zapucali}} Tako je i bilo. Dio ih je zaglavio oko Bleiburga, a ostali su isporučeni Staljinu u sigurnu [[smrt]]. Nekoliko Kozaka je zakopano iza [[Raspelo|raspela]] na ulazu u selo. Na samu [[Nova godina|Novu godinu]] [[1944]]. kod pružnog prijelaza vise žrtve njemačko-kozačkog terora. [[7. svibnja]] [[1945]]. godine u prijepodnevnim satima u Mraclin ulaze partizani koje vodi [[Zagreb|Zagrepčanin]] iz [[Trnje|Trnja]] Stjepan Cerjan Puba. U ranim poslijepodnevnim satima iz pravca Gorice izvršen je njemačko-liparski{{pojasniti|tko su ovi?}} protuudar. Vode se ulične borbe. Stjepan Cerjan je ranjen kod vatrogasnog spremišta. Mraclinčani su u skloništima i podrumu Stanka Galekovića. Njemački [[tenk]] uništava željezničku prugu. Na kraju pobjeđuju ''Pubini dečki'', a njemačko-liparski ostaci se povlače prema Gorici. Junaštvo vatrogasca Josipa Galekovića Dušeka. Za vrijeme uličnih borbi [[Požar|planulo]] je vatrogasno spremište. Dušek utrčava u goruću zgradu i izvlači vatrogasnu imovinu. Odlikovan je kolajnom. ====Druga Jugoslavija==== Poslije [[rat]]a otvorena je [[pošta]]. Poštarica je Ana Cvetnić, a poštar Edo iz [[Kuče|Kuča]]. Pošta stiže vlakom iz [[Zagreb]]a. Mijo, poznati član [[UDBA|Udbe]], uhićuje po Mraclinu. [[Gestapo]]vskim metodama psihoterora preodgaja na ''buševskom gmanju'' civila Josipa Galekovića Ožu Načelnikovoga i Franju Cvetnića Esperanta. U [[Ljeto|ljeti]] [[1945]]. godine [[nogomet]]ne strasti najavljuju normalizaciju življenja. U organizaciji Dragutina Kosa Čika odigrana je u susjednom Buševcu prva poslijeratna nogometna utakmica. Buševec - Mraclin 5:2. [[15. listopada]] [[1946.]] godine Mraclinčanima su određena porezna zaduženja od [[poljoprivreda|poljoprivrede]]. Tko ne može platiti poreznici mu otimaju ''"bokčiju"'' : [[krava|krave]], krevete, ormare... [[1947]]. Mraclin je elektrificiran. Luči, lojanice, svijeće i ostalo kao što je [[petrolej]]ska svjetiljka postale su prošlost. 1947. godine Mraclinčani se još uvijek bave tradicionalnim [[poljodjelstvo]]m, [[govedarstvo]]m, [[konjogojstvo]]m, [[svinjogojstvo]]m i [[peradarstvo]]m. [[1954]]. godine [[jazz]]isti Vladimira Galekovića Gaje osvajaju mraclinačku glazbenu pozornicu. Tako je legendarni [[tambura]]ški zbor Cicibani dobio konkurenciju. Sve više Mraclinaca svakodnevno vlakom putuje u [[zagreb]]ačke škole. Tih godina Mraclin ima više školaraca nego cijeli velikogorički kraj. [[1950]]. godine kupljena je za narodne nošnje razglasna stanica koja je informirala i zabavljala Mraclinčane. Tehnika i oprema "[[Radio]] Mraclina" bila je smještena u Zgradi. [[20. srpnja]] [[1952]]. godine osnovano je kulturno-prosvjetno društvo Ivan Goran Kovačić, danas [[KUD "Dučec" Mraclin]]. [[Datoteka:Zgrada mraclin.jpg|mini|250px|desno|Stara zgrada, nekadašnje [[Kultura|kulturno]] i [[Društvo|društveno]] središte Mraclina.]] [[20. srpnja]] [[1952.]] godine na inicijativu nekih studenata, učenika gimnazije i seoske mladeži osnovano je kulturno - prosvjetno društvo [[Ivan Goran Kovačić]]. Privremeni predsjednik je Antun Galeković Pepičov, student tehnike. Društvo održava predavanja za javnost. [[1955]]. godine otvorena je [[knjižnica]] u općinskoj hiži. Knjižničar je [[učitelj]] Franjo Jurdana. Čitateljima je na raspolaganju 279 [[knjiga]]. [[1956]]. godine je osnovan [[Šahovski klub Mraclin]]. Šahisti su vježbali u Općinskoj hiži. Jedan od najpoznatijih mečeva: Gligorić - Gajo završio je remijem! Tih godina u Mraclinu djeluje [[Poljoprivreda|Poljoprivredna]] zadruga (u Kuli) šefa Nikole Bartolina. Zadruga je bila prvi sponzor knjižnice. [[1955]]. godine studenti osnivaju [[odbojka]]ški klub. Igralište je bilo u Škarpi, kod Lesingerice te kod škole. [[1958]]. godine je Stjepan Galeković Juriga nabavio prvi [[Televizija|televizor]] te je tako omogućio gledanje [[Svjetsko nogometno prvenstvo|Svjetskog nogometnog prvenstva]] u Zgradi. [[1960]]. se uređuje novo igralište, Stadion Graba. [[1961]]. godine KUD Ivan Goran Kovačić prestalo je djelovati. Tih godina u Zgradi se igra [[stolni tenis]] i prikazuju igrani filmovi. Kinoaparater je Josip Kos Čikov. Krajem pedesetih i početkom šezdesetih godina počela je izgradnja Društvenoga doma. [[29. siječnja]] [[1966]]. godine održana je obnavljačka skupština KPD-ea Ivana Gorana Kovačića u Općinskoj hiži. Za predsjednicu je izabrana Božica Zrnčić - Križanić Sredinom šezdesetih godina ([[1967]]?) mraclinske ulice su [[asfalt]]irane. Sve više Mraclinčana odlazi u [[Zagreb]] i Veliku Goricu te u [[Njemačka|Njemačku]] i [[Australija|Australiju]]. Počelo je izmuiranje Mraclina. [[2. srpnja]] [[1968]]. godine KUD Ivan Goran Kovačić je preimenovan u KUD Dučec. Predsjednicom je postala Ana Galeković Načelnikova. [[1968]]. godine Josip Galeković Joškec otvara Međunarodnu smotru [[folklor]]a u Zagrebu. Na [[jesen]] [[1969]]. godine [[nogomet]]aši Mraclina su se plasirali u 1. Zagrebačku ligu. To je dugo vremenea bio najviši rank u kojem se Mraclin natjecao, sve do [[2006]]. godine kada se plasirao u 4. [[HNL]]. Prigodom 50. obljetnice Zagrebačkog nogometnog saveza 1969. godine [[NK Mraclin]] je dobio priznanje za napredak nogometa. Buknućem [[Hrvatsko proljeće|Hrvatskog proljeća]] [[1971]]. godine stvara se grupa žestokih proljećara. KUD Dučec je žarište Proljeća. [[18. veljače]] [[1973]]. Dućec je u krizi jer članovi ne dolaze na probe. [[1974]]. KUD Dučec je prestao djelovati. U lipnju [[1979]]. godine Kulturno - umjetničko društvo je obnovljeno pod imenom KUD Josip Galeković (Buševčićin). Predsjednik je Josip Matanović Joska. [[1976]]. godine je mimo volje i dopuštenja mještana otvoreno [[smetlište]] ("smetlak") u Mraclinskoj Dubravi. [[1986]]. počela je izgradnja nogometaških svlačionica u Grabi. Predsjednik je Drago Kos Kolegin. [[1987]]. godine izvršena je dvojnička [[telefon]]izacija Mraclina. Skupi priključci otplačuju se na rate. ====Domovinski rat==== [[1991]]. godine počeo je [[Domovinski rat]] za [[Republika Hrvatska|Republiku Hrvatsku]]. Organiziraju se dežurstva i straže. Prva [[uzbuna]] bila je [[15. rujna]]. Početkom [[Studeni|studenoga]] iste godina raketirana je trafostanica na ulazu u naselje. Mraclinčani udomljuju i pomažu prognanicima. Na [[Pokupsko bojište|Pokupskom bojištu]] smrtno je ranjen Tomislav Hrkovec Hrk, a Tomislav Galeković Jurigin je teško ranjen na jednom drugom bojištu. Nogometaši Mraclina igraju skraćeno prvenstvo i osvajaju prvo mjesto. [[1990-ih|Devedesetih]] godina je procvalo privatno [[poduzetništvo]]. Za vrijeme Domovinskog rata o Kulturno-umjetničkom društvu skrbi Sandra Crnić. 1991. godine Mraclin je zbog smetlišta dobio [[vodovod]]. Mještani sami plaćaju priključak. [[6. ožujka]] 1991. godine [[Policija|policijska]] sila je prekinula blokadu smetlišta od strane Mraclinaca. Za vrijeme [[Operacija Bljesak|Bljeska]] i [[Operacija Oluja|Oluje]] u Mraclinu je mirno. Desetine mještana sudjeluju u Oluji. Neki su se pripremili za bijeg u Njemačku. [[1995]]. održana je proslava stote obljetnice izgradnje crkve [[Sveti Vid|svetoga Vida]] u Mraclinu. ====Poslijeratno razdoblje==== [[1996]]. godine KUD Josip Galeković ponovno postaje KUD Dučec. [[3. siječnja]] [[2000]]. godine održani su [[Hrvatski parlamentarni izbori 2000.|parlamentarni izbori]]. Rezultati izbora u Mraclinu: 40% [[SDP]]-[[HSLS]], 20% [[Hrvatska seljačka stranka|HSS]], 20% [[HDZ]]. [[24. siječnja]] iste godine održan je prvi krug [[Hrvatski predsjednički izbori 2000.|predsjedničkih izbora]]. Rezultati u Mraclinu: 1. [[Stjepan Mesić]] 352 glasa, 2. [[Mate Granić]] 133 glasa, 3. [[Dražen Budiša]] 132 glasa. [[7. veljače]] održan je drugi krug predsjedničkih izbora. Rezultati u selu: 1. Stjepan Mesić 412 glasova, 2. Dražen Budiša 201 glas. [[2000]]. godine lovci grade streljanu kod nogometnog igrališta. === 21. stoljeće === [[2002]]. godine KUD Dučec proslavio je 80. obljetnicu kulturno-umjetničkog stvaralaštva u Mraclinu. Kulturno-umjetničko društvo "Dučec" iz Mraclina održalo je [[12. veljače]] [[2007]]. godine svoju 85. redovnu godišnju izvještajnu skupštinu. Mraclinski je Društveni dom [[27. siječnja]] 2007. bio poprištem 119. redovne godišnje skupštine Dobrovoljnog [[Vatrogastvo|vatrogasnog]] društva Mraclin. [[14. prosinca]] 2007. u restoranu "Za vašu dušu" u susjednom naselju Okuje održana je šesta tradicionalna Plava noć [[NK Mraclin|Nogometnog kluba Mraclin]]. [[9. veljače]] [[2008.]] godine u Društvenom domu Mraclin održana je 76. redovna godišnja skupština nogometnog kluba. == Mraclin danas == [[Datoteka:Mraclin air.jpg|mini|200px|desno|Slika Mraclina iz zraka, [[lipanj]] [[2007]].]] Na početku 3. tisućljeća stari drveni Mraclin je otišao u nepovrat. Još ima tridesetak [[čardak]]a te isto toliko drvenih prizemnica, a ostalo je sve učinak modernog doba. Sve se više napušta [[poljoprivreda]], a okreće se urbanom načinu života. Danas Mraclin ima oko 1100 stanovnika. U selu se nalazi [[dječji vrtić]], [[osnovna škola]] (četiri razreda), crkva posvećena Sv. Vidu, dva društvena doma, vatrogasni dom, lovačka streljana, sportski dom s igralištima, par poduzeća, nekoliko [[trgovina]] i ugostiteljskih objekata. U selu djeluje niz udruga: [[KUD "Dučec" Mraclin]] koje postiže obećavajuće rezultate, Nogometni klub Mraclin koji se natječe u [[4.HNL]], [[Dobrovoljno vatrogasno društvo Mraclin]] osnovano [[1888.]] godine sa dugom tradicijom, [[Lovačka udruga "Jarebica" Mraclin]] i dr. == Bibliografija == *Stjepan Cvetko, Davor Štuban: ''Mraclinački nogometni memento''; Mraclin, [[2002.]] == Poveznice == * [[NK Mraclin]] * [[DVD Mraclin]] * [[KUD "Dučec" Mraclin]] * [[Nova graba (Mraclin)]] * [[Lovačka udruga "Jarebica" Mraclin]] * [[Crkva sv. Vida, Mraclin]] == Vanjske veze == * [http://maps.google.com/?ie=UTF8&ll=45.666936,16.096129&spn=0.016945,0.029268&t=k&z=15&om=1 Mraclin na Google Maps] * [https://web.archive.org/web/20200928061436/http://glosk.com/places/Mraclin/ Mraclin na glosk.com] * [http://www.worldplaces.net/hr/hrv/20/mraclin/ Karta i vremenska prognoza] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110901074020/http://www.worldplaces.net/hr/hrv/20/mraclin/ |date=2011-09-01 }} * [http://www.nk-mraclin.hr NK Mraclin - Službene stranice] * [http://www.kud-ducec.hr/ KUD "Dučec" iz Mraclina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100525113938/http://www.kud-ducec.hr/ |date=2010-05-25 }} * [http://www.zagrebacka-zupanija.hr/ Zagrebačka županija - Službene stranice] * [http://www.gorica.hr/ Grad Velika Gorica - Službene stranice] {{Commonscat|Mraclin}} == Reference == {{izvori}} {{Gradska naselja Velike Gorice}} <!-- međunarodne poveznice --> [[Kategorija:Naselja u Zagrebačkoj županiji]] [[Kategorija:Mraclin]] qenqf3p2i89xychl0aco4ja488co637 0 1472404 42716516 42416511 2026-11-05T17:44:32Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716516 wikitext text/x-wiki {{Infookvir naselje u Hrvatskoj | ime = Međare | slika = | slika_opis = | županija = [[Šibensko-kninska županija|Šibensko-kninska]] | općina = [[Skradin]] | najgrad = Skradin | površina = | nadvisina = 142 | z. širina = 43.90883686235701 | z. dužina = 15.920181160838447 | brojstan2011= 6 | gustoća2011 = | domaćinstva2011= | pošta = 22223 Bribir | pozbroj = 022 | autooznaka = ŠI | karta2 = Šibensko-kninska županija | naziv karte2= [[Šibensko-kninska županija|Šibensko-kninske županije]] }} '''Međare''' su naselje u sastavu [[Skradin|Grada Skradina]], u [[Šibensko-kninska županija|Šibensko-kninskoj županiji]]. Nalaze se između Skradina i [[Benkovac|Benkovca]]. == Historija == Međare se kao naselje iskazuju od [[1948.]] == Stanovništvo == Prema popisu iz 2011. naselje je imalo 6 stanovnika.<ref>{{Cite web |url=http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/census2011/results/htm/H01_01_01/h01_01_01_zup15_3948.html |title=Stanovništvo prema starosti i spolu po naseljima, popis 2011. |access-date=2014-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131115163626/http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/census2011/results/htm/H01_01_01/h01_01_01_zup15_3948.html |archive-date=2013-11-15 |url-status=dead}}</ref> {{Kretanje broja stanovnika |naslov = '''Kretanje broja stanovnika od 1857. do 2011.'''<ref>[http://www.dzs.hr/Hrv/pxweb2003/database/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske.asp Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857.-2001., www.dzs.hr]</ref> |dimx = |dimy = |stanmax = 160 |crta1 = 10 |crta2 = 50 |a1 = 1857 |a2 = 1869 |a3 = 1880 |a4 = 1890 |a5 = 1900 |a6 = 1910 |a7 = 1921 |a8 = 1931 |a9 = 1948 |a10 = 1953 |a11 = 1961 |a12 = 1971 |a13 = 1981 |a14 = 1991 |a15 = 2001 |a16 = 2011 |p1 = 0 |p2 = 0 |p3 = 43 |p4 = 42 |p5 = 35 |p6 = 66 |p7 = 160 |p8 = 79 |p9 = 108 |p10 = 125 |p11 = 123 |p12 = 125 |p13 = 129 |p14 = 108 |p15 = 8 |p16 = 6 |izvor = Državni zavod za statistiku }} <br /> :<small></small> == Reference == {{izvori}} {{mrva-naselje hr}} {{Skradin}} {{Portal Hrvatska}} [[Kategorija:Skradin]] [[Kategorija:Naselja u Šibensko-kninskoj županiji]] jtvizv571pxk8pfk9gtqcd0vn1jxucg 0 1472484 42716708 42339127 2026-11-06T01:49:34Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716708 wikitext text/x-wiki '''Muzej grada Šibenika''' je [[muzej]] kompleksnog tipa, a sastoji se od [[Arheologija|arheološkog]], [[Kultura|kulturno]]-[[Povijest|povijesnog]], odjela novije povijesti i etnografskog odjela. Unutar Muzeja djeluje i restauratorska, te konzervatorska [[radionica]]. Njegova djelatnost je prikupljanje, čuvanje, obrada i prezentacija kulturno-povijesne baštine šibenskog kraja. U svojim zbirkama čuva brojne predmete muzejske vrijednosti značajne za proučavanje šibenske prošlosti od najstarijih vremena do današnjih dana. == Historija == {{glavni|Kneževa palača u Šibeniku}} [[Datoteka:Sibenik cannons.JPG|thumb|250px|Južno pročelje Kneževe palače]] [[Šibenik|Šibenski]] muzej utemeljen je [[20. prosinca]] [[1925.]] godine prigodom obilježavanja tisućite obljetnice [[Hrvatsko Kraljevstvo|hrvatskog kraljevstva]], a smješten je u bivšoj [[Kneževa palača u Šibeniku|Kneževoj palači]] u neposrednoj blizini [[Katedrala Sv. Jakova (Šibenik)|Katedrale]]. Cjelokupan fundus Muzeja podijeljen je u zbirke: arheološki odjel ([[prapovijest]], [[antika]], srednji vijek i podmorska), kulturno-povijesni odjel i odjel novije povijesti (lapida, starih majstora, starih grafika, oružja, starih fotografija, razglednica, arhivalija, galerijsku, zbirku raritetnih izdanja, arhivalija, kartografsku, numizmatičku, nakita, namještaja, keramike, predmeta svakodnevne upotrebe, liturgijskih predmeta, [[Glazbeni instrument|glazbenih instrumenata]]). Ukupan broj muzealija je oko 150.000. Najznačajnije rezultate Muzej je postigao u istraživačkoj, izložbenoj i izdavačkoj djelatnosti. Istraženi su brojni arheološki lokaliteti u okolici Šibenika i šibenskom akvatoriju te organizirano preko 300 izložbi koje su pratili izložbeni katalozi. Pored toga u organizaciji Muzeja izdane su brojne edicije izuzetno vrijedne za rasvijetljavanje prošlosti [[Petar Krešimir IV.|Krešimirovog]] grada, najstarijeg hrvatskog grada na [[Jadran]]u. == Odjeli muzeja == === Arheološki odjel === Arheološki odjel Muzeja grada Šibenika građom svojih zbirki pokriva dugo razdoblje čovjekove prošlosti od najranijih materijalnih ostataka iz starijeg [[Kameno doba|kamenog doba]] do [[Srednji vijek|srednjeg vijeka]]. Iako je kao prvi arheolog u Muzeju [[1950-ih|pedesetih]] godina prošlog stoljeća zaposlen prof. Antun Ratković, Odjel u pravom smislu djeluje od [[1965.]] godine dolaskom Zlatka Gunjače, kada počinje intenzivniji istraživački, publicistički i izložbeni rad. Brojna terenska istraživanja obogatila su muzejski fundus, čemu su, osim Gunjače, doprinijeli i nekadašnji djelatnici Odjela dr. sc. Zdenko Brusić i Marko Menđušić. === Kulturno-povijesni odjel === Kulturno-povijesni odjel Muzeja grada Šibenika bavi se razdobljem šibenske povijesti od prvog spomena Šibenika [[1066.]] godine do pada [[Venecija|Venecije]] [[1797.]] godine. Muzejsko-galerijska djelatnost Odjela obuhvaća prikupljanje, obradu i čuvanju muzejske građe, te njezinu izložbenu prezentaciju. Kulturno-povijesni odjel oformio je brojne zbirke: Galerijska, Kartografska, [[Numizmatika|Numizmatička]], Zbirka arhivalija, Zbirka glazbenih instrumenata, Zbirka [[Grafika|grafike]], [[Kramika|keramike]], lapida, liturgijskih predmeta, Zbirka [[nakit]]a, namještaja, [[Oružje|oružja]], Zbirka predmeta svakodnevne upotrebe, Zbirka raritetnih izdanja, razglednica, starih [[fotografija]], Zbirka starih majstora, [[tekstil]]a, Zbirka varia. U sastavu Odjela djeluje i Restauratorska radionica za [[slikarstvo]] i polikromnu skulpturu. === Odjel suvremene povijesti === Odjel suvremene povijesti osnovan je u ljeto [[2003.]] godine, a proizašao je iz Kulturno-povijesnog odjela. Pokriva razdoblje od pada Venecije 1797. pa do današnjih dana, što uključuje život i razvoj grada za vrijeme vladavine [[Austrija|austrijske]], [[Francuska|francuske]] i [[Italija|talijanske]] uprave; vrijeme stvaranja [[Kraljevina SHS|Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca]], [[Prvi svjetski rat|prvi]] i [[drugi svjetski rat]], poslijeratno razdoblje i noviju prošlost te razdoblje [[Domovinski rat|Domovinskog rata]]. U svojoj djelatnosti, kao i svi odjeli Muzeja, bavi se prikupljanjem, obradom, čuvanjem i prezentiranjem prikupljene muzejske građe. Osim sakupljanja materijala o prošlosti grada prati i suvremena gradska zbivanja. Odjel sačinjavaju mnogobrojne zbirke: Zbirka dokumenata, plakata, trodimenzionalnih predmeta, fotografija i druge. Osim toga Odjel raspolaže i dijatekom, filmotekom, te velikim brojem video i [[ton]]skih zapisa koji rasvjetljavaju brojne događaje u Gradu iz razdoblja druge polovice [[20. stoljeće|20. stoljeća]]. Fundus Odjela se kontinuirano obogaćuje novim materijalima, govorimo o svakodnevnom prikupljanju novih materijala jer ovaj Odjel prati i bilježi svakodnevna zbivanja i događaje u gradu. === Etnografski odjel === === Konzervatorsko-restauratorska radionica za metal, kamen, keramiku, staklo i drvo === == Povezano == * [[Popis muzeja u Hrvatskoj]] == Izvori == * [http://www.muzej-sibenik.hr/hrv/o_muzeju.asp O Muzeju] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140420225656/http://www.muzej-sibenik.hr/hrv/o_muzeju.asp |date=2014-04-20 }} * [http://www.muzej-sibenik.hr/hrv/odjeli.asp Odjeli Muzeja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904144936/http://www.muzej-sibenik.hr/hrv/odjeli.asp |date=2017-09-04 }} == Vanjske veze == {{Commonscat|Šibenik City Museum}} * [https://web.archive.org/web/20200126220755/http://www.muzej-sibenik.hr/hrv/default.asp Službene stranice Muzeja Grada Šibenika] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Muzeji u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Građevine u Šibeniku]] 12sfnsgo2m9km3g68ouev9tse2vt7hh 0 1487503 42716615 42238224 2026-11-05T21:38:56Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716615 wikitext text/x-wiki {{Infookvir naselje u Hrvatskoj | ime = Mirkovac | slika = | slika_opis = | županija = [[Osječko-baranjska županija|Osječko-baranjska]] | općina = [[Kneževi Vinogradi]] | najgrad = | površina = | nadvisina = | z. širina = 45.73722222 | z. dužina = 18.79888889 | brojstan2011= 108 | gustoća2011 = | domaćinstva2011 = | pošta = 31309 Kneževi Vinogradi | pozbroj = 031 | autooznaka = BM | karta2 = Osječko-baranjska županija | naziv karte2= [[Osječko-baranjska županija|Osječko-baranjske županije]] }} '''Mirkovac''' ([[mađarski]] '''Keselyüs''' [[međunarodni fonetski alfabet|[ˈkɛʃɛjyʃ]]] ili '''Mirkovác''' [[međunarodni fonetski alfabet|[ˈmirkovaːt͡s]]]), naselje u sastavu [[Kneževi Vinogradi|Općine Kneževi Vinogradi]], u [[Osječko-baranjska županija|Osječko-baranjskoj županiji]]. == Stanovništvo == Prema popisu iz 2011. naselje je imalo 108 stanovnika.<ref>{{Cite web |url=http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/census2011/results/htm/H01_01_01/h01_01_01_zup14_1953.html |title=Popis stanovništva 2011. |access-date=2017-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304123711/http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/census2011/results/htm/H01_01_01/h01_01_01_zup14_1953.html |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead}}</ref> === Tabela ([[2011]]) === {| class="wikitable" style="margin: 0.5em auto; text-align: center;" |- ! colspan="16" | Pregled broja stanovnika po godinama <ref>[https://www.dzs.hr/PXWeb/Table.aspx?layout=tableViewLayout1&px_tableid=Tabela4_14.px&px_path=Naselja%20i%20stanovni%c5%a1tvo%20Republike%20Hrvatske__Stanovni%c5%a1tvo__Naselja&px_language=hr&px_db=Naselja%20i%20stanovni%c5%a1tvo%20Republike%20Hrvatske&rxid=fc9d580f-2229-4982-a72c-cdd3e96307d3 DZS: ''Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857.-2001.'']{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=DZS: ''Stanovništvo prema starosti i spolu po naseljima, popis 2011.'' - '''Općina Kneževi Vinogradi''' |url=https://www.dzs.hr/Hrv/censuses/census2011/results/htm/H01_01_01/h01_01_01_zup14_0132.html |access-date=2019-11-12 |archive-date=2020-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201019082708/https://www.dzs.hr/Hrv/censuses/census2011/results/htm/H01_01_01/h01_01_01_zup14_0132.html }}</ref> |- | [[1857]] || [[1869]] || [[1880]] || [[1890]] || [[1900]] || [[1910]] || [[1921]] || [[1931]] || [[1948]] || [[1953]] || [[1961]] || [[1971]] || [[1981]] || [[1991]] || [[2001]] || [[2011]] |- | 0|| 617|| 0|| 0|| 286|| 313|| 0|| 0|| 974|| 817|| 773|| 559|| 121|| 233|| 135|| 108 |- |} === Grafikon (2011) === {{Kretanje broja stanovnika |naslov = '''Kretanje broja stanovnika od 1857. do. 2011.''' <ref>[http://www.dzs.hr/Hrv/pxweb2003/database/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske.asp Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857.-2001., www.dzs.hr]</ref> |dimx = |dimy = |stanmax = 1000 |crta1 = 100 |crta2 = 50 |a1 = 1857 |a2 = 1869 |a3 = 1880 |a4 = 1890 |a5 = 1900 |a6 = 1910 |a7 = 1921 |a8 = 1931 |a9 = 1948 |a10 = 1953 |a11 = 1961 |a12 = 1971 |a13 = 1981 |a14 = 1991 |a15 = 2001 |a16 = 2011 |p1 = 0 |p2 = 617 |p3 = 0 |p4 = 0 |p5 = 286 |p6 = 313 |p7 = 0 |p8 = 0 |p9 = 974 |p10 = 817 |p11 = 773 |p12 = 559 |p13 = 121 |p14 = 233 |p15 = 135 |p16 = 108 |izvor = Državni zavod za statistiku }} === Nacionalnost 2011. === Prema popisu iz 2011. godine stanovništvo je pretežito hrvatsko (75%), te srpsko (12%) i njemačko (7%).<ref name="Acta">[https://actacroatica.com/hr/location/mirkovac/ Acta Croatica: ''Toponim: Mirkovac'']</ref> === Prezimena stanovnika === Prema popisu stanovništva iz 2011. godine '''20 najčešćih prezimena''' u Mirkovcu su: * Medvedec, Vizinger, Purgar, Gal, Rotinger, Vuković, Dalmatin, Frljić, Gebl, Horvat, Kovač, Kukolj, Milić, Nađ, Salaj, Zečević, Balaž, Božić, Cickai, Gorjanac a nekad su najčešća '''prezimena''' bila: * Horvat, Kuštro, Taves, Veg, Zelić, Bagarić, Bare, Gal, Gebl, Jalšovec, Kodila, Kodvanj, Krezić, Lerinc, Levačić, Medvedec, Milić, Purgar, Rop, Stanić <ref name="Acta"/> == Društvo i kultura == === Udruge === U [https://registri.uprava.hr/#!udruge Registar udruga Republike Hrvatske] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190122073402/https://registri.uprava.hr/#!udruge |date=2019-01-22 }} upisane su 2 udruge sa sjedištem u Mirkovcu (stanje: VI/2019): * Nogometni klub "Radnički" Mirkovac, osnovan 07.05.2011 (Mirkovac bb) * Udruga Pustaraši, osnovana 29.06.2013 (Mirkovac bb) == Sport == *[[NK Radnički Mirkovac]] == Ulice == * '''Mirkovac bb''' == Izvori i vanjske veze== {{izvori}} {{mrva-naselje hr}} {{Kneževi Vinogradi}} {{Baranjska naselja}} [[Kategorija:Naselja u Baranji]] [[Kategorija:Naselja u Osječko-baranjskoj županiji]] kc8t9ky2bnu7vc8xj9erje54mby85w3 0 1487509 42716637 42348076 2026-11-05T22:29:30Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716637 wikitext text/x-wiki {{Naselje u Hrvatskoj |ime = Mlakva |regija = [[Lika]] |županija = [[Ličko-senjska županija]] |općina = [[Perušić]] |mikroregija = |najgrad = [[Gospić]] |površina = |nadvisina = |z. širina = 44.701 |z. dužina = 15.289 |brojstan = |gustoća = |domaćinstva = |pošta = 53202 Perušić |pozbroj = +385(0)53 |autooznaka = GS |slika = |slika_opis = }} '''Mlakva''' je selo u općini [[Perušić]]. == Geografija == == Historija == == Stanovništvo == * [[2001.]] - 62 * [[1991]]. - 114 (Srbi - 101, Hrvati - 6, Jugoslaveni - 5, ostali - 2) * [[1981]]. - 169 (Srbi - 145, Jugoslaveni - 15, Hrvati - 9) * [[1971]]. - 223 (Srbi - 196, Hrvati - 19, Jugoslaveni - 7, ostali - 1) ===Izvor=== * CD rom: "Naselja i stanovništvo RH od 1857-2001. godine", Izdanje Državnog zavoda za statistiku Republike Hrvatske, Zagreb, 2005. == Povezano == == Vanjske veze == *[http://www.maplandia.com/croatia/lika-senj/mlakva/ Mlakva] na maplandia.com *[https://web.archive.org/web/20241218080009/http://www.glosk.com/HR/Mlakva/382740/aerial_en.htm Satelitska snimka] na glosk.com {{mrva-naselje_hr}} {{Perušić}} [[Kategorija:Naselja u Ličko-senjskoj županiji]] 48vgc2wujyozs6rmfpfwgb9q60t9t3e 0 1489695 42716668 42348081 2026-11-05T23:53:35Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716668 wikitext text/x-wiki {{Infookvir naselje u Hrvatskoj |ime = Morpolača |regija = |županija = [[Zadarska županija]] |općina = [[Stankovci]] |mikroregija = |najgrad = [[Biograd na Moru]]<br>[[Benkovac]] |površina = |nadvisina = |z. širina = 43.916258 |z. dužina = 15.762892 |brojstan2011= 49 |gustoća2011 = |domaćinstva2011= |pošta = |pozbroj = |autooznaka = |slika = |slika_opis = |karta2 = Zadarska županija |naziv karte2= Zadarske županije }} '''Morpolača''' je selo u [[Zadarska županija|Zadarskoj županiji]]. == Upravna organizacija == Pripada općini [[Stankovci]]ma. == Geografija == Nalazi se zapadno od Stankovaca i sjeverno od [[Čista Velika|Čiste Velike]]. == Promet == Nalazi se sjeveroistočno od duž ceste [[E71]] odnosno [[Autocesta A1|autoceste kralja Tomislava]]. == Stanovništvo == Prema popisu 1991., u Morpolači su živjela 407 stanovnika od čega 389 [[Srbi|Srba]]. Prema popisu iz 2011. u naselju je živjelo 49 stanovnika.<ref>{{Cite web |url=http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/census2011/results/htm/H01_01_01/h01_01_01_zup13_4111.html |title=Stanovništvo prema starosti i spolu po naseljima, popis 2011. |access-date=2013-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019083109/http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/census2011/results/htm/H01_01_01/h01_01_01_zup13_4111.html |archive-date=2013-10-19 |url-status=dead}}</ref> == Kultura == *starohrvatska [[crkva sv. Petra u Morpolači|crkva sv. Petra]] iz 13. stoljeća. == Izvori == {{izvori}} {{mrva-zemlj}} {{Stankovci}} {{Portal Hrvatska}} [[Kategorija:Naselja u Zadarskoj županiji]] pqorgh158a3pi3a6tmwas5y2js52qq9 0 1489868 42716701 42442063 2026-11-06T01:32:37Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716701 wikitext text/x-wiki {{Naselje u Hrvatskoj |ime = Murvica | karta2 =Splitsko-dalmatinska županija | naziv karte2 =[[Splitsko-dalmatinska županija|Splitsko-dalmatinske županije]] |slika =MURVICA HOUSES.JPG |slika_širina = 275px |slika_opis =<small>Murvica, središte naselja</small> |regija = [[Dalmacija]] |županija = [[Splitsko-dalmatinska županija|Splitsko-dalmatinska]] |općina = [[Datoteka:Grb Bol.png|20px|Grb Bola]] [[Bol (Splitsko-dalmatinska županija)|Bol]] |mikroregija = |najgrad = |površina = |nadvisina = 100 |z. širina = 43.267 |z. dužina = 16.593 |brojstan = 14 |gustoća = |domaćinstva = |pošta = 21420 (Bol) |pozbroj = 021 |autooznaka = <tt>ST</tt> }} '''Murvica''' je naselje u [[Splitsko-dalmatinska županija|Splitsko-dalmatinskoj županiji]], na južnoj strani otoka [[Brač]]a, u općini [[Bol (Splitsko-dalmatinska županija)|Bol]]. Nalazi se 3,5&nbsp;km zapadno od [[Zlatni rat|Zlatnog rata]] i 6&nbsp;km od centra Bola. Selo je bogate povijesti, poznato po [[Glagoljaši|glagoljaškim]] [[Pustinja (eremitorij)|pustinjama]]. == Geografija == Murvica je smještena na zapadu općine Bol, oko 4 kilometra od plaže Zlatni rat i 6 kilometara od bolske luke. [[Datoteka:MURVICA BEACH.JPG|mini|200px|lijevo|Plaža u Murvici]] Većina kuća nalazi se na 100 metara nadmorske visine, podno [[Krš|kraških]] špilja na južnim obroncima [[Vidova gora|Vidove gore]], dok je nekoliko novijih građevina bliže moru. Mnoge su kuće napuštene te su se tijekom vremena urušile. Raslinje je tipično [[mediteran]]sko, prošarano brojnim [[čempres]]ima i [[agava]]ma. Uz more su [[Šljunak|šljunčane]] [[Plaža|plaže]], koje u sezoni privlače kupače željne intimnije atmosfere od napučenog Zlatnog rata. Na zapadnoj strani naselja nalazi se uvala Dračeva luka, zvana i Dračeva uvala. Iznad nje su ostaci samostana.<ref name="Brač-Murvica">{{Cite web |title=Brač - Murvica |url=http://www.otok-brac.info/eng/murvica.htm |access-date=2014-08-02 |archivedate=2010-05-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100516032829/http://www.otok-brac.info/eng/murvica.htm |deadurl=yes }}</ref> ==Stanovništvo== Malobrojno lokalno stanovništvo bavi se [[Poljoprivreda|poljoprivredom]] i [[Turizam|turizmom]].<ref name="Brač-Murvica"/> Vinogradi se spuštaju od ceste pa sve do mora. Turizam je novijeg datuma i usko je povezan s proširenjem ceste koja vodi od Bola. Prema popisu stanovništva iz [[2001.]] godine, u Murvici živi 14 stanovnika, od toga 10 preko 50 godina starosti.<ref>[http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/Census2001/Popis/H01_01_01/h01_01_01_zup17-0272.html Popis 2001.: Stanovništvo prema spolu i starosti, po naseljima - Murvica (Bol)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130326091531/http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/Census2001/Popis/H01_01_01/h01_01_01_zup17-0272.html |date=2013-03-26 }}, dzs.hr</ref> Murvica je [[1841.]] godine imala 86 stanovnika u 16 obitelji, više nego 130 godina kasnije, prema službenom popisu [[1971.]] godine.<ref name="Brač-Murvica"/> == Historija == Postoje dokazi da je područje Murvice bilo naseljeno još u [[Antika|antici]]. Pronađeno je nekoliko [[Rimsko Carstvo|rimskih]] [[Kovanica|novčića]] te nekoliko rimskih grobova na putu do Bola.<ref name="Brač-Murvica"/> Krajem [[13. stoljeće|13. stoljeća]] (točnije [[1286.]] godine) pojavljuje se prvi pisani trag o ovom području, i to u darovnici bračkog plemića, koji je svome gospodaru darovao zemlju s koje je plemić dobivao [[vino]] i [[žitarice]].<ref name="Brač-Murvica"/> Ime koje se spominje među prvima brdo je Košćun zapadno od Murvice, koje je vjerojatno nazvano prema [[Latinski jezik|latinskome]] "castrum" (dvorac). Drugo ime za Košćun bilo je Gradac, od čega su nastala imena lokalnih uvala Veli i Mali Zagradac. Samo ime "Murvica" novijeg je datuma i dolazi od stabla [[Murva|murve]].<ref name="Brač-Murvica"/> Tijekom [[Osmansko Carstvo|turske]] najezde na [[Poljička Republika|Poljičku Republiku]] na područje Murvice izbjegli su brojni svećenici te redovnice, poznate u narodu kao [[picokare]] ili picokere.<ref>[http://www.kriz-zivota.com/forum/hrvatski/katolicka_crkva/625/poznajete_li_to_su_hrvatske_picokare/ Poznajete li što su hrvatske picokare?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241224051756/http://www.kriz-zivota.com/forum/hrvatski/katolicka_crkva/625/poznajete_li_to_su_hrvatske_picokare/ |date=2024-12-24 }}, kriz-zivota.com</ref> U razdoblju [[1416.]]-[[1512.]] osnovano je na Braču nekoliko [[Pustinja (eremitorij)|pustinja]], od kojih je posljednja izgrađena upravo iznad Dračeve luke, a u nju su preselili redovnici koji su ranije stanovali u [[Drakonjina špilja|Drakonjinoj špilji]] iznad Murvice. Redovnice picokare također su tu izgradile svoje utočište (pustinja Dutić). Samostani su posjedovali velika imanja, bilo naslijeđena ili kupljena. Zemlju su im obrađivali težaci s Brača, većinom iz [[Nerežišća]]. Naselje Murvica nastalo je kao "servisno" naselje za ovdašnje samostane te je gašenjem pustinja i ono kopnilo, sve do današnjih 14 stanovnika. ==Znamenitosti== [[Datoteka:Murvica monastery ruins.jpg|mini|280px|Pustinja Dračeva luka]] Od špilja ponad Murvice najpoznatija je [[Drakonjina špilja]], zvana i Zmajeva spilja ili Zmajeva pećina. Ta je redovnička [[Pustinja (eremitorij)|pustinja]] taj naziv dobila zbog tajanstvenog [[reljef]]a [[zmaj]]a pronađenog u njoj. Spomenik je pećinskoga samostansog života [[Glagoljaši|popova glagoljaša]] iz [[15. stoljeće|15. stoljeća]].<ref>[http://www.dalmatian-nature.hr/hr/news-detail/zmajeva-spilja-drakonjina-spilja Dalmatian Nature - Zmajeva špilja]{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Sama špilja duga je 20 metara i podijeljena u četiri prostorije. Zmaja je urezao nepoznati redovnik u 15. stoljeću, kada su glagoljaši živjeli u špilji i čak u njoj sagradili [[Kapela|kapelicu]] posvećenu [[Sveta Marija|Gospi]]. [[Datoteka:Blaca gl batelja.jpg|mini|lijevo|180px|Glagoljaški misal iz 1483. godine, pronađen u Zmajevoj spilji, danas u Dominikanskom samostanu u Bolu]] Uz zmaja je urezan [[mjesec]], a na istočnoj strani iznad kapelice ljudi i ptice u gnijezdima, sve ostaci [[Poganstvo|poganske]] simbolike s elementima [[Slavenska mitologija|slavenske mitologije]], tako da postoji mogućnost da su simboli i stariji nego što se misli.<ref>{{Cite web |title=Dragon's Cave - Zmajeva špilja |url=http://bolcroatia.com/excursions/dragons-cave-murvica-bol-brac-croatia.html |access-date=2014-08-02 |archivedate=2011-03-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110303214027/http://bolcroatia.com/excursions/dragons-cave-murvica-bol-brac-croatia.html |deadurl=yes }}</ref> Osim što se zna da su izgradili samostan iznad Dračeve luke u koji su i preselili, smatra se da su ti glagoljaši kasnije osnovali obližnju [[Pustinja Blaca|Pustinju Blaca]], do koje put vodi kroz Murvicu.<ref name="Brač-Murvica"/><ref>{{Cite web |title=Zmajeva špilja otok Brač |url=http://www.santo-bol-croatia.com/hr/destinacije/otok_brac/clanci/zmajeva-spilja-murvica-bol-brac |access-date=2014-08-02 |archivedate=2011-04-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110418061927/http://www.santo-bol-croatia.com/hr/destinacije/otok_brac/clanci/zmajeva-spilja-murvica-bol-brac |deadurl=yes }}</ref> Nekada otvorena za posjet, špilja je bila oštećena i pokradena, pa je danas zatvorena željeznim vratima, tako da se posjet može organizirati samo u pratnji vodiča koji ima ključ. Od Murvice do špilje uspon traje nekih pola sata,<ref name="Zmajeva spilja">{{Cite web |title=Zmajeva spilja |url=http://www.otok-brac.info/lokacije2/zmajeva_spilja.htm |access-date=2014-08-02 |archivedate=2011-12-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111214170827/http://www.otok-brac.info/lokacije2/zmajeva_spilja.htm |deadurl=yes }}</ref> a iz špilje se pruža prekrasan pogled na otok [[Hvar]]. Ostale pustinje u okolici su pustinja Silvio (Dubravčić, iz [[1497.]]) zapadno od Zmajeve spilje, pustinja Stipančić (picokare, iz [[1416.]]) s njezine jugoistočne strane, te pustinje Dutić (picokare) i Dračeva luka zapadno od Murvice.<ref name="Zmajeva spilja"/> Pustinje su preživjele sve do razdoblja između dva svjetska rata, kada su se posljednje dvije picokare preselile u [[Supetar]].<ref name="Brač-Murvica"/> Crkva na lokalitetu Dračeva luka potječe iz [[16. stoljeće|16. stoljeća]]. Svod crkve formiran je prirodnom stijenom špilje. Na pročelju se nalazi [[portal]] s [[Rozeta (arhitektura)|rozetom]], a crkva ima tipičan dalmatinski zvonik. Iznad nje su ruševine samostana iz 1512. godine. Nova je crkva izgrađena u Murvici nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{commonscat|Murvica}} *[http://www.opcinabol.hr/ Općina Bol] *[http://www.bol.hr/ Stranica Turističke zajednice] {{Bol}} {{Naselja na Braču}} [[Kategorija:Naselja u Splitsko-dalmatinskoj županiji]] [[Kategorija:Brač]] jdf2on6g0n7yfqz7135ez24c6gu4324 0 1907618 42716428 42553022 2026-11-05T12:09:12Z Edgar Allan Poe 29250 ovaj je šablon nepotreban kao takav, koristi se samo tu i može se lako zamijeniti s nekim od postojećih 42716428 wikitext text/x-wiki {{zastario}} {{Ostale upotrebe|Novorusija (razvrstavanje)}} {{For|istoimenu guberniju nekadašnje Ruske Imperije|Novorosijska gubernija}} [[File:War_Flag_of_Novorussia.svg|thumb|320px|Zastava Novorusije]] [[Datoteka:Map of the war in Donbass.svg|mini|290px|desno|Teritorija koju kontrolišu ustanici]] '''Federativna Država Novorusija''' ({{jez-ru|Федеративное государство Новороссия}}, {{jez-uk|Федеративна держава Новоросія}}), također poznata i kao '''Savez Narodnih Republika''' ({{jez-ru|Союз Народных Республик}}, {{jez-uk|Союз Народних Республік}}), također poznata i pod neformalnim nazivom '''Lugandonija''' (od riječi [[Lugansk]] i [[Donjeck]]) je [[konfederacija|državni savez]] (konfederacija) koju čine [[Spisak nepriznatih država|nepriznate države]] [[Donjecka Narodna Republika]] (DNR) i [[Luganska Narodna Republika]] (LNR) u istočnom dijelu [[Ukrajina|Ukrajine]]. Proglašena je [[22. maj]]a [[2014]], a ozvaničena [[24. maj]]a iste godine, kada su lideri DNR i LNR potpisali sporazum o ujedinjenju. 24. juna su vođe obje države objavile kako će imati zajednički [[ustav]] i [[parlament]], a dva dana kasnije je za njegovog predsjednika proglašen [[Oleg Carjov]]. Novorusija trenutno nema fiksirane granice, ali je [[de facto]] omeđena međunarodnim granicama Ukrajine sa [[Rusija|Rusijom]], odnosno linijama fronte uspostavljenim za vrijeme [[Rat u istočnoj Ukrajini|rata u istočnoj Ukrajini]]. ==Pozadina== {{main|Nova Rusija}} Nova Rusija je ime dobila po području koje je bivše [[Rusko Carstvo]] godine 1774. dobila [[Kučukkainadžirijski mir|Kučukkainairdžijskim mirom]], odnosno aneksijom [[Krimski Kanat|Krimskog Kanata]], i na koje se ubrzano doselilo [[Rusi|rusko]] stanovništvo, osnovavši gradove kao što su [[Odesa]]. Posle propasti Ruskog Carstva i [[Ruski građanski rat|građanskog rata]], godine 1922. su ta područja [[Ukrajinska SSR|Ukrajinskoj SSR]], koja je postala dio [[SSSR]]-a. Nakon [[Raspad SSSR|raspada SSSR]]-a 1991. godine, ta su područja postala dio nezavisne [[Ukrajina|Ukrajine]]. Na tim se područjima poslije [[euromajdan]]skih protesta i nasilnog svrgavanja pro-ruskog predsednika [[Viktor Janukovič|Viktora Janukoviča]] razvio [[separatizam|separatistički]] pokret koji je tražio ujedinjenje sa Rusijom, a kome je značajan poticaj dala [[ruska aneksija Krima]]. Nastojanja novih ukrajinskih vlasti da ga uguše silom su dovele do niza oružanih incidenata koji su prerasli u sukob, tokom koga su formirane DNR i LNR, a potom i Novorusija. ==Teritorija== Novorusija faktički kontroliše delove [[Donjecka oblast|Donjecke]] i [[Luganska oblast|Luganske]] oblasti u Ukrajini. Međutim, teritorijalne aspiracije Novorusije uključuju još šest ukrajinskih oblasti: [[Harkovska oblast|Harkovsku]], [[Dnjepropetrovska oblast|Dnjepropetrovsku]], [[Zaporoška oblast|Zaporošku]], [[Hersonska oblast|Hersonsku]], [[Mikolajivska oblast|Mikolajivsku]] i [[Odeška oblast|Odešku]]. [[Datoteka:Claimed New Russia2.svg|mini|250px|levo|Regije pod kontrolom Novorusije (tamno crveno) i regije prema kojima Novorusija ima teritorijalne aspiracije (svetlo crveno)]] == Državno uređenje == Novorusija je [[konfederacija]], koju trenutno čine [[Donjecka narodna republika|Donjecka]] i [[Luganska narodna republika]]. Članstvo je otvoreno i za druge potencijalne članice. Najviša zakonodavna vlast Novorusije je [[Državni savet Novorusije]], a izvršnu vlast čini Savet Novorusije koga trenutno čine po tri predstavnika iz LNR i DNR. == Jezik i religija == Zvanični jezik Novorusije je [[ruski jezik|ruski]] i [[ukrajinski jezik|ukrajinski]]. == Oružane snage == Oružane snage Novorusije čine niz [[milicija]] i [[paravojna formacija|paravojnih formacija]], prvo objedinjene u [[Narodna milicija Donbasa|Narodna miliciju Donbasa]] (DNR) i [[Armija Jugoistoka|Armiju Jugoistoka]] (LNR) koje su se naknadno objedinile u Združene oružane snage Novorusije. ==Međunarodno priznanje== Novorusija kao celina nije međunarodno priznata ni od jedne druge države. DNR i LNR su se, pak, međusobno priznale kao suverene države, a nezavisnost im je 27. i 18. juna 2014. priznala jedino [[Južna Osetija]], čiju nezavisnost trenutno priznaje samo 4 države-članice UN. == Reference == {{reflist}} {{Evropa}} {{Faktički nezavisne države i teritorije}} [[Kategorija:Rat u istočnoj Ukrajini]] [[Kategorija:Bivše nepriznate države]] [[Kategorija:Ruski iredentizam]] [[Kategorija:Države i teritorije uspostavljene 2014.]] [[Kategorija:Bivše države u Evropi]] 5ysv5n0rrmoxrl414tckyumjb4muigi 0 2132936 42716702 41914045 2026-11-06T01:33:00Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716702 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime = Muhafaza Musandam | ime_genitiv = Muhafaze Musandam | izvorno_ime = {{ar icon}} مسندم | translit_jezik1 = | slika_panorama =Musandam Oman Banner2.jpg | veličina_slike =280px | opis_slike = | slika_zastava = | slika_zastava_veličina = | slika_pečat = | slika_pečat_veličina = | slika_grb = | slika_grb_veličina = | slika_amblem_prazno = | slika_amblem_prazno_veličina = | slika_amblem_prazno_opis = | slika_karta = Oman Musandam.png | veličina_karte = | opis_karte = Muhafaza Musandam na karti Omana | slika_karta1 = | veličina_karte1 = | opis_karte1 = | slika_lokacijska_karta_država = | slika_lokacijska_karta_opis = | nadimak = | geslo = | širina-stupnjevi = 26 | širina-minute = 0 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 56 | dužina-minute = 18 | dužina-oznaka = E | lokacija_ime = [[Popis država|Država]] | lokacija_info = {{flag|Oman}} | lokacija1_ime = [[Glavni grad]] | lokacija1_info = [[Hasab]] | lokacija2_ime = | lokacija2_info = | lokacija3_ime = | lokacija3_info = | utemeljenje_ime = | utemeljenje_datum = | utemeljenje1_ime = | utemeljenje1_datum = | utemeljenje2_ime = | utemeljenje2_datum = | utemeljenje3_ime = | utemeljenje3_datum = | osnivač = | nazvan_po = | dijelovi = | vrsta_dijelova = | d1-d50 | vrsta_vlasti = | vlast_bilješke = | titula_vođe = | ime_vođe = | stranka_vođe = | titula_vođe1 = | ime_vođe1 = | titula_vođe2 = | ime_vođe2 = | titula_vođe3 = | ime_vođe3 = | titula_vođe4 = | ime_vođe4 = | površina_bilješke = | površina_ukupna = 1720 [[km²]]<ref name=city/> | površina_kopna = | površina_vode = | postotak_vode = | površina_uža = | površina_šira = | površina_prazno1_ime = | površina_prazno1 = | površina_prazno2_ime = | površina_prazno2 = | visina = | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina = [[2012]]. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo = | stanovništvo_gustoća = | stanovništvo_uže = | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire = 31 425<ref name=city/> | stanovništvo_šire_gustoća = 18,3 | stanovništvo_prazno1_ime = | stanovništvo_prazno1 = | stanovništvo_gustoća_prazno1 = | stanovništvo_prazno2_ime = | stanovništvo_prazno2 = | stanovništvo_gustoća_prazno2 = | vremenska_zona = [[UTC+4]] | utc_pomak = | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST = | poštanski_broj = | pozivni_broj = | gradovi_prijatelji = | web_stranica = | bilješke = }} '''Muhafaza Musandam''' ({{jez-ar|مسندم‎‎}}) je jedna od 9 [[Državna uprava|administrativnih]] jedinica [[Oman|Sultanata Oman]].<ref name=visa/> == Geografija == Muhafaza Musandam prostire se uglavnom po istoimenom [[Musandam|Poluotoku Musandam]] i obuhvaća prostor od 1720 [[km²]], na kom živi samo 31.425 stanovnika.<ref name=city>{{cite web | url =http://www.citypopulation.de/Oman-Cities.html | title =''Oman'' | accessdate = 14. 9. 2014. | language=engleski | publisher=Citypopulationde}}</ref> To je uglavnom neplodni [[stijena|stijenoviti]] i teško prohodni [[planina|planinski]] teren, početak [[Hadžar (masiv)|masiva Hadžar]] u kom ima svega par [[oaza]] u kojima je moguć život. Muhafaza Musandam je [[enklava]] [[Oman]]a razdvojena od matice teritorijem [[Ujedinjeni Arapski Emirati|Ujedinjenih Arapskih Emirata]] točnije njenog [[Fudžaira (emirat)|Emirata Fudžaire]]. Kuriozitet je da i Musandam ima enklavu [[Mada (vilajet)|Mada]], koji u sebi ima malu enklavu [[Šardža (emirat)|Emirata Šardže]]. Muhafaza Musandam prostire se od [[Hormuški tjesnac|Hormuškog tjesnaca]] na [[sjever]]u duž [[Omanski zaljev|Omanskog zaljeva]] sve do [[oaza|oaze]] [[Diba (oaza)|Dibe]] na [[jug]]u. [[Državna uprava|Administrativni centar]] muhavaze i najveći urbani centar je [[grad]] [[Hasab]] od 12.049 stanovnika na sjeverozapadu. Pored njega jedino veće naselje je [[Diba al-Baja]] od 5263 stanovnika<ref name=city/> u [[oaza|oazi]] [[Diba (oaza)|Dibi]] na krajnjem jugu uz granicu sa [[Ujedinjeni Arapski Emirati|Ujedinjenim Arapskim Emiratima]]. [[Datoteka:Telegraph Island.png|thumb|left|240px|[[Karta]] [[Hormuz|Hormuškog tjesnaca]]]] == Administrativna podjela== Muhafaza Musandam [[Državna uprava|administrativno]] je podjeljena na četiri [[vilajet]]a (okruga): [[Hasab]], [[Buk]], [[Diba al-Baja|Dibu]] i [[Mada (vilajet)|Madu]].<ref name=visa>{{cite web | url =http://www.visitoman.org/about-oman/regions/ | title =''Regions'' | accessdate =14. 9. 2014 | language =engleski | publisher =Visitoman | archive-url =https://web.archive.org/web/20150802192959/http://www.visitoman.org/about-oman/regions/ | archive-date =2015-08-02 | url-status =dead }}</ref> U muhafazi (kao i po poluotoku) žive uglavnom [[Šihuh]]i (govornici [[Kumzari dijalekt|kumzarija]]) koji se bave [[ribarstvo]]m i [[Nomadsko stočarstvo|nomadskim stočarstvom]]. Za njih se pretpostavlja da su vjerojatno bili izvorni stanovnici sjevernog Omana, koji su potisniti u [[Hadžar (masiv)|planine Hadžara]] stalnim [[musliman]]skim i [[portugal]]skim provalama.<ref name=mus/> == Privreda i transport == Još i danas [[ribarstvo]] je najvažnija grana privrede, uz nešto sitne poljoprivrede u rijetkim oazama. U novije vrijeme pronađene su rezerve [[nafta|nafte]] na zapadnoj obali poluotoka Musandam. [[Transport]] se uglavnom odvija [[more|morskim]] putem, jer po teško prohodnom planinskom terenu nema cesta. Sultanat Oman je organizirao Komitet za razvoj Musandama, koji je razvio projekte za izgradnju nove ribarske flote, brane kod grada [[Hasab]] i silosa za skladištenje žitarica i povrća.<ref name=mus>{{cite web | url =http://universalium.academic.ru/243112/Musandam_Peninsula | title =''Musandam Peninsula'' | accessdate = 14. 9. 2014. | language=engleski | publisher=Universalium}}</ref> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Musandam}} * [http://universalium.academic.ru/243112/Musandam_Peninsula Musandam Peninsula] {{en icon}} {{Muhafaze Omana}} [[Kategorija:Administrativna podjela Omana]] 6tr34almdcd20vtllyjts2rj8c49wd3 0 3466907 42716663 42447139 2026-11-05T23:48:19Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716663 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Hubble sequence photo.png|desno|mini|350px|Hablova viljuška]] [[Astronomija|Astronomi]] dele [[galaksije]] prema njihovom obliku ([[eliptična galaksije|eliptične]], [[Spiralna galaksija|spiralne]] i [[premošćene spiralne galaksije]]) i dalje prema osobinama pojedinačne vrste (zakrivljenost spirale, broja krakova i sl.). Sistem za klasifikaciju galaksija se naziva [[Edvin Habl|Hablov]] viljuškasti dijagram. == Hablov dijagram == Hablov dijagram (ili Hablova sekvenca) je klasifikacija galaksija koju je razvio [[Edvin Habl]] [[1925]]. godine. Takođe se naziva „viljuškasta klasifikacija“ zbog svog izgleda (kao [[zvučna viljuška]]) Hablov dijagram počinje sa leve strane sa [[eliptična galaksija|eliptičnim galaksijama]]. Eliptične galaksije se obeležavaju od E0 do E7. „E“ znači „eliptična“, dok broj označava koliko je „ovalna“ galaksija, gde je 0 loptasta galaksija a 7 galaksija u obliku diska. Tehnički, broj u oznaci je deset puta eliptičnost galaksije. Tako, na primer, galaksija E7 ima eliptičnost od 0,7. Nakon eliptičnih galaksija dijagram se deli u dve grane. Na gornjoj grani su [[spiralna galaksija|spiralne galaksije]]. Grana počinje sa „S0“, [[lentikularna galaksija|lentikularne galaksije]]. "S" znači „spiralna“ a "0" znači „galaksija bez krakova“. Na istoj grani se nalaze još četiri tipa spiralnih galaksija koje imaju krakove, "Sa" do "Sd". "S" takođe znači „spiralna“, a malo slovo označava koliko su rašireni krakovi: * Sa – tesni kraci i svetao centralni disk * Sb – bolje definisani kraci nego kod Sa * Sc – mnogo širi kraci nego kod Sb * Sd – veoma širkoki kraci, najveći deo sjaja je u kracima a ne u centralnom disku Na donjoj grani dijagrama su [[premošćena spiralna galaksija|premošćene (prečkaste) spiralne galaksije]] sa oznakama SBa do SBc. Ova grana počinje sa SB0 galaksijama praćeno brojem koji pokazuje koliko je „most“ (prečka) definisan. Nakon toga nastavljaju SB galaksije sa dodatim malim slovima koja imaju sledeća značenja: * SBa – svetao centar i uski kraci * SBb – šire i bolje definisani kraci nego kod Sba galaksije * SBc – još širi kraci i mnogo manje jasan centralni deo galaksije Za našu galaksiju, [[Mlečni put]], se veruje da je SBb galaksija. Hablov dijagram nema nikakve veze sa evolucijom galaksija. Naime, S0 galaksije se ne dele u dve grupe (spiralne i premošćene), niti spiralne galaksije evoluiraju u eliptične. Zapravo, veruje se da su eliptične galaksije starije od spiralnih. Osim navedenih, postoje i [[nepravilna galaksija|nepravilne galaksije]] - Irr-I, koje imaju spiralnu strukturu deformisanu na neki način, i Irr-II, koje ne spadaju ni u jednu drugu kategoriju. {| border="1" cellspacing="0" cellpadding="2" |+ '''Poznate osobine galaksija''' |- style="background:#efefef;" ! Tip galaksije ! [[Masa]]<br />([[Masa Sunca|broj masa Sunca]]) ! [[Svetloća]]<br />([[Sunce|broj svetloća Sunca]]) ! prečnik ([[parsek|kpc]]) ! Procenat posmatranih<br />galaksija |- | Spiralne /<br />Premošćene | 10⁹ do 10¹¹ | 10⁸ do 10¹⁰ | 5-250 | 77% |- | Eliptične | 10⁵ do 10¹³ | 10⁵ do 10¹¹ | 1-205 | 20% |- | Nepravilne | 10⁸ do 10¹⁰ | 10⁷ do 10⁹ | 1-10 | 3% |} == Povezano == * [[Edvin Habl]] == Vanjske veze == {{Commonscat|Galaxy morphological classification}} * [http://www.astr.ua.edu/keel/galaxies/classify.html Galaxies and the Universe] - Upoznavanje sa klasifikacijom galaksija * [http://www.ipac.caltech.edu/2mass/gallery/galmorph/ Near-Infrared Galaxy Morphology Atlas], T. H. Džeret * [http://dirty.as.arizona.edu/~kgordon/sings/sings_3col.pdf The Spitzer Infrared Nearby Galaxies Survey (SINGS) Hubble Tuning-Fork] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080309133101/http://dirty.as.arizona.edu/~kgordon/sings/sings_3col.pdf |date=2008-03-09 }}, [https://web.archive.org/web/20030215191441/http://sings.stsci.edu/ SINGS] Špicer Naučni Projkat Svemirskog Teleskopske Zaostavštine (Spitzer Space Telescope Legacy Science Project) [[Kategorija:Tipovi galaksija|*]] 0te2erryaiqszzkjww4d7anmsg7yxay 0 3550993 42716482 42265035 2026-11-05T16:17:59Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716482 wikitext text/x-wiki {{Taksokvir | boja = pink | naziv = ''Megapodius'' | slika = Mégapode_de_Reinwardt.jpg | regnum = [[životinje|Animalia]] | phylum = [[svitkovci|Chordata]] | classis = [[ptice|Aves]] | ordo = [[kokoške|Galliformes]] | familia = [[kokošine|Megapodiidae]] | genus = ''''' Megapodius ''''' | genus_autorstvo = [[Joseph Paul Gaimard|Gaimard]], 1823. | razdioba_stupanj = Vrste | razdioba = Vidi tekst }} '''''Megapodius''''' je rod [[ptica]] iz porodice [[kokošine|kokošina]], reda [[kokoške|kokoški]]. To su zdepaste ptice srednje veličine, nalik na [[kokoš]], te imaju malenu glavu i velika stopala. Žive na području od [[Jugoistočna Azija|Jugoistočne Azije]] do sjevera [[Australija|Australije]], te otoka zapadnog [[Pacifik]]a. Najbolje su poznate po tome što ne [[inkubacija|inkubiraju]] [[jaja]] svojom tjelesnom toplinom, nego ih zakopaju. Grade opsežne nasipe od istrunule vegetacije, a mužjak dodaje i sklanja otpad kako bi regulirao unutrašnju temperaturu. == Vrste == Rod se sastoji od dvanaest živućih i jedne izumrle vrste:<ref name=cle>{{Cite web |url=http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/Clements%20Checklist%206.3.2%20December%202008.xls/view |title=Clements, J. F. 2007. ''The Clements Checklist of Birds of the World, 6th Edition''. Cornell University Press. Downloadable from Cornell Lab of Ornithology |access-date=2024-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081221112726/http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/Clements%20Checklist%206.3.2%20December%202008.xls/view |archive-date=2008-12-21 |url-status=dead}}</ref> :''[[Megapodius bernsteinii]]'' :''[[Megapodius cumingii]]'' :''[[Megapodius decollatus]]'' :''[[Megapodius eremita]]'' :''[[Megapodius freycinet]]'' :''[[Megapodius geelvinkianus]]'' :''[[Megapodius laperouse]]'' :''[[Megapodius layardi]]'' :''[[Megapodius nicobariensis]]'' :''[[Megapodius pritchardii]]'' :''[[Megapodius reinwardt]]'' :''[[Megapodius tenimberensis]]'' :†''[[Megapodius molistructor]]'' == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/familia.phtml?idFamilia=33 Video] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070921194927/http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/familia.phtml?idFamilia=33 |date=2007-09-21 }} na Internet Bird Collection [[Kategorija:Kokošine]] cohzt9biwq54jl7lu8xco2f06oxjyxs 0 3551823 42716448 42649303 2026-11-05T13:35:50Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716448 wikitext text/x-wiki {{Infokutija napad na civile | naziv = Masakr u Novije Aldi | slika = Novije Aldi 2000.jpg | opis_slike = ubijeni čečenski civili | lokacija = [[Groznenskij rajon]], [[Čečenija]] | meta = [[Čečeni]] | koordinate = {{coord|43|19|N|45|41|W|region:US-NY_type:event|display=inline,title}} | datum = 5. II 2000. | vrijeme = | vremenska_zona = | tip = strijeljanje | mrtvih = 60-82 | ranjenih = | počinitelji = [[OMON]] | počinitelj = | osumnjičenici = | osumnjičenik = | oružja = | broj_suučesnika = | suučesnici = | branitelji = | branitelj = }} '''Masakr u Novije Aldiju''' (ruski Массовое убийство в Новых Алдах) je [[ratni zločin]] kojeg su počinili pripadnici snaga [[Ruska Federacija|Ruske Federacije]] strijeljanjem nekoliko desetaka osoba [[Čečeni|čečenske]] nacionalnosti u Novije Aldiju, četvrti [[Grozni|Groznog]], glavnog grada [[Čečenija|Čečenije]], tijekom operacije "čišćenja" 5.2. 2000., nedugo nakon kraja [[Bitka za Grozni (1999-2000)|druge bitke za grad]]. Od posljedice divljanja specijalne milicije najmanje 60<ref>[http://www.hrw.org/en/news/2006/10/12/russia-condemned-chechnya-killings Russia Condemned for Chechnya Killings], [[Human Rights Watch]], 12.10. 2006.</ref> a možda i 82<ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2000/feb/23/chechnya.ameliagentleman 82 civilians feared dead in Chechen massacre], ''[[The Guardian]]'', 23.2. 2000.</ref> mjesnih [[civili|civila]] je ubijeno dok je najmanje šestero žena [[Silovanje|silovano]]. Nekoliko kuća je zapaljeno dok je civilna imovina opljačkana u organiziranom pohodu.<ref name="court">[http://www.iht.com/articles/2007/07/26/news/russia.php European court assails Russia over killings in Chechnya], ''[[International Herald Tribune]]'', 26.7. 2007.</ref> Zvanična istraga ovog pokolja utvrdila je da su "operacije čišćenja" izvršili pripadnici [[paravojska|paravojne milicije]] [[OMON]]-a iz sjeverozapadnog ruskog grada [[Sankt Peterburg]] (a možda i iz [[Rjazanska oblast|Rjazanjske oblasti]]), ali ruske vlasti do danas nisu nikoga okrivili za odgovornost zločina. Krivnja ruskih vlasti u ubistvima u Aldiju i uskraćivanje pravde žrtvama je utvrđeno u dvije zasebne presude koje je izdao [[Evropski sud za ljudska prava]] 2006. i 2007. ==Uvod== Novije Aldi je stambena četvrt na jugozapadu grada i istočno od sela Alkan-Jurt i Alkan-Kala te naftnih rafinerija Groznog, u blizini autoceste M-29. Brojala je 27.000 osoba prije rata, ali je većina stanovnika pobjeglo zbog raznih borbi krajem 1999., te je samo 2.000 lica ostalo, većinom prestarih ili preslabih za putovanje. Čini se da četvrt čečenski borci nisu koristili tijekom rata te nije bilo izvještaja o okršajima sa ruskim snagama u Aldiju. Ipak, 63 stanovnika je ubijeno između decembra 1999. i februara 2000. od topničkih i minobacačkih napada grada. Najmanje petero je izgubilo živote 3.-4.2. kada su napadi [[Kasetna bomba|kastenim bombama]] pogodili to područje (među njima i tri članova [[Rusi|ruske]] familije Smirnov čija je kuća pogođena u posljednjim satovima bombardiranja). Sam Aldi nije bio meta prije 3.2., te se čini da su žrtve nastale od zalutalih raketa i čahura koje su ispaljene na susjedne četvrti poput Distrikta 20.<ref name="slaughter">[http://www.hrw.org/reports/2000/russia_chechnya3/ February 5: A Day of Slaughter in Novye Aldi], Human Rights Watch, 2000.</ref> 4.2., nakon što je većina čečenskih snaga napustila Grozni, delegacija starijih osoba Aldija je sa bijelim zastavama otišla obavijestiti rusku vojnu komandu da kod njih nema čečenskih vojnika. Kako su se približavali vojnim lokacijama, pucalo se na njih (jedan od njih, Rus, je ranjen od tih hica te je kasnije umro od posljedica ranjavanja), ali su ipak uspjeli dogovoriti prekid bombardiranja. Prve ruske snage koje su ušle u Aldi popodne 4.2. - regruti, vidljivo umorni od bitke i mladi, sa prljavim uniformama - nisu naišli na nikakav otpor te su prošli kroz naselje bez da su počinili išta nezakonito. Dapače, upozorili su mještane da su naišli na iznimno okrutne ("poput zveri") vojnike koji stižu iza njih. Savjetovali su civilima da napuste podrume ali da ne napuštaju svoje domove, te da pripreme isprave.<ref name="slaughter"/> ==Masakr== [[Datoteka:Novije Aldi masakr.jpg|right|thumb|225px|Žrtve masakra]] [[Human Rights Watch]] (HRW) je u junu 2000. izdao izvještaj<ref>[http://www.reliefweb.int/rw/rwb.nsf/AllDocsByUNID/45d2165b40636215c12568f20052f83c Russian atrocities in Chechnya detailed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070404034227/http://www.reliefweb.int/rw/rwb.nsf/AllDocsByUNID/45d2165b40636215c12568f20052f83c |date=2007-04-04 }} Human Rights Watch, 2.6. 2000</ref> na temelju ruske udruge za ljudska prava [[Memorial]] (HRW-u su ruske vlasti zabranile izravan pristup Čečeniji), a prema kojem su snage za "čišćenje" ujutro 5.2. u nekoliko skupina ušle u Aldi sa sjevera, vjerojatno preko stotinu muškaraca sa nekoliko vozila ([[BTR-80]], [[Ural-4320]] i [[UAZ-452]]). Ovi su pripadnici bili stariji od vojnika prethodnog dana, mnogi su bili pijani, često sa bradama i ošišanim glavama. Nosili su ili vojnu zelenu ili policijsku sivu kamuflažnu uniformu sa [[fantomka]]ma. Bili su pripadnici teško naoružane ruske milicije [[OMON]], sa nekoliko plaćenika.<ref>[http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0206/22/cp.00.html Deadlocked: Russia's Forgotten War], [[CNN]], 22.6. 2002.</ref> Malen broj regruta je isto bio prisutan. Ovi regruti su se izdvojili u incidentima u kojima su ili upozorili mještane o opasnosti ili spasili živote civila aktivnom intervencijom.<ref name="slaughter" /> Nakon što su ušli u četvrt, navodno da provjere pasoše mještana i privedu osobe osumnjičene da su borci, skupine ruske milicije i plaćenika je počela tući i nasumice pucati na civile u njihovim domovima ili ulicama. Najviše smrtonosnog nasilja zabilježeno je kraj ulice Mataša-Mazaeva, gdje je najmanje 24 osoba masakrirano pošto su napadači išli od kuće do kuće, te u njima smaknuli civile.<ref name="slaughter"/> Prva ubistva odigrala su se na adresi broj 170 gdje je vlasnik, 50-godišnji Sultan Timirov, smaknut. Njegov leš je pronađen odrubljene glave i izmrcvaren na nekoliko mjesta od rana metaka i drugih ozljeda (njega glava nikada nije pronađena te je možda raznesena granatom). Većina žrtava je bilo starije ili srednje dobi. Njastarija žrtva bila je 82-godišnja Rakat Akhmadova, koja je ustrijeljena u ulici Mataša-Mazayeva 162 zajedno sa svojom 66-godišnjom rođakom Gulom Kaidajevom i njegovim 70-godišnjim susjedom Rižvanom Umkajevom. Među drugim žrtvama bilo je i dojenče (jednogodišnji Kasan Estamirov, strijeljan sa najmanje dva metka u glavu i onda upucan), najmanje šestero mladih čečenskih žena (uključujući i 21-godišnju Toitu Estamirovu koja se nalazila u osmom mjesecu trudnoće, pronađena sa prostrijelnim ranama na stomaku i na prsima), jedna starija žena (70-godišnja Elena Kuznecova, nekoliko puta strijeljana u lice iz blizine dok je izlazila iz podruma te zapaljena zajedno sa tijelima njenih čečenskih susjeda, familije Jakiajev) i [[Ukrajinci|ukrajinskog]] muškarca (40-godišnji Viktor Šiptora, čiji je leš pronađen na ulici Koperskaja).<ref name="slaughter"/> Ubistva su često pratili zahtjevi za novcem ili drugim vrijednostima, što je poslužilo kao izgovor za egzekuciju ako je količina novca bila premala; ostale žrtve su ubili jer nisu imali isprave. Najmanje trojica muškaraca je uhapšeno te potom smaknuto; jedan se koristio kao [[ljudski štit]] ali je kasnije pušten. Bilo je mnogo incidenata u kojima su ruske snage namjerno započele palež u selu, sustavno uništavajući civilne kuće i imovinu uz pomoć kanistara i bocama zapaljive tekućine, osobito u kućama u kojima mještani nisu imali isprave. Dio takvih postupaka bio je naizgled primitivan pokušaj uništavanja dokaza o ubistvima civila. Ubice su [[pljačka]]li kuće i krali dragulje i zlatne zube sa mrtvih tijela. Brojni civili su prebijani te su im prijetili smrću dok su ih pljačkali. Najmanje šestero žena je grupno silovano, nakon čega su zadavili troje i pokušali ubiti četvrtu. Nekoliko preživjelih je molilo za svoj život, a neki su se pravili da su mrtvi nakon što su ranjeni pucnjavom. Ostali su preživjeli zahvaljujući bijegu i skrivanju od OMON-a i plaćenika. Navečer 5.2., nakon što su ruske snage otišle, mještani su išli od ulice do ulice Aldija i gasili požare te skupljali tijela ubijenih sumještana.<ref name="slaughter"/> Najmanje petero lica je ubijeno tog dana u susjednoj četvrti Černorečije koja je povezana sa Aldijom cestom. Tijekom opsade Černorečije je granatiran teže od Aldi te je samo još nekoliko ljudi ostalo tokom događaja 5.2.<ref name="slaughter"/> ==Posljedice== Mještani su odlučili ne pokopati odmah leševe (prema islamskom običaju) već ih zadržati neko vreme u kućama kako bi se njihove smrti mogli dokumentovati. Nakon pokolja, ruske snage vratile su se u Aldi u nekoliko navrata kako bi pljačkali i pretili stanovnicima osvetom ako se usude da ikome saopšte što se dogodilo. Iako se dio pljačke odvijao i 5.2., sustavno pljačkanje masovnih razmjera odigralo se tek naredne sedmice, pa i 10.2. kada se OMON vratio u Aldi u velikim brojevima i započeo skupljati čečenske muškarce – 16 njih je odveo u kamionima u kojima su bile opljačkane stvari (kasnije su se ipak vratili živi).<ref name="slaughter" /> Prvotne ruske istrage, uključujući i onu koja je utvrdila da su operaciju izvršile jedinice OMON-a iz [[St. Peterburg]]a i [[Rjazan]]a, popraćene su javnim nijekanjem. Jedan je primjer reakcija ruske vojske 24.2. na preliminarni izvještaj HRW-a o ubistvima, kada je glasnogovornik ministra obrane izjavio da su te "tvrdnje ništa drugo nego izmišljotina za koju nema dokaza... [te] bi se trebale gledati kao provokaciju čiji je cilj diskreditovanje operacija federalnih snaga protiv terorista u Čečeniji".<ref name="slaughter" /> jedan svedok je takođe izjavio da su istražitelji iz [[FSB]]-a rekli kako su masakr izvršili čečenski borci "prerušeni u uniforme federalnih snaga".<ref>[http://www.highbeam.com/doc/1P1-45880914.html Witness to Aldi Massacre Tells Story of Terror] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121019204517/http://www.highbeam.com/doc/1P1-45880914.html |date=2012-10-19 }}, ''[[The Moscow Times]]'', 11.7. 2000.</ref> Stanovnici su izrazili strah i nepovjerenje ruskim istražiteljima u Aldiju (tri različite istrage 14.2., 16.2. i 19.3.), čije su aktivnosti izgledale kao da žele prebaciti krivicu na čečenske borce i zastraše svedoke. Osobito je zastrašujuće bilo ispitivanje o tome da li znali prepoznati počinitelje, što se razni svedoci gledali kao na izravnu, ličnu pretnju njihovim životima.<ref name="slaughter"/> Usprkos težini dokaza i velikom broju upita stranih i ruskih novinara kao i udruga za ljudska prava, nijedna istraga ovog zločina nije nikada dovršena. Niko čak nije niti optužen za ovaj zločin.<ref name="slaughter" /> To nije neobično, pošto je velik broj civila izvansudski smaknut od federalnih jedinica tokom drugog čečenskog rata dok je jako malen broj počinitelja doveden pred sud.<ref>[http://www.gfbv.it/3dossier/cecenia/cecen-en1.html Appeal the Members of the Council of Europe Parliamentary Assembly], Memorial, 25.9. 2000.</ref> Tek je 2005. jedan činovnik OMON-a, , [[Sergej Babin]], optužen za ubistvo starije osobe u Aldiju; ipak, pobjegao je i skrivao se, te je slučaj protiv njega zaustavljen.<ref>[http://www.watchdog.cz/?show=000000-000008-000001-000452&lang=1 ECHR on Russian war crimes: responses from Moscow and Grozny], [[Prague Watchdog]], 27.7. 2007.</ref> Kao što je HRW predvidio 2000., "ruska vlada je do danas pokazala jasan manjak političke volje da odlučno istraži i kazni počinitelje masakra u Aldiju" te "dok se ne sastavi međunarodna komisija, koja ima ovlasti preporučiti kažnjavanje, ostaje malo vjerojatno da če krivci ikada biti kažnjeni."<ref name="slaughter"/> 2004., prethodno nepoznata i navodno čečenska skupina [[Sufizam|sufista]], Gazotan Murdaš, je preuzeo odgovornost za [[Napad na moskovski metro 2004.|bombaški napad na moskovski metro u februaru 2004.]] u kojem je poginulo 40 osoba povodom četvrte obljetnice ubistva u Aldiju. Izjavu koju je potpisao čovjek koji se zvao "Lom-Ali" je rekao da je to bio "čin osvete". Prema medijskim nagađanjima, bombaški napad je možda bio djelo Muse Idigova, čiji je brat, takođe zvan Lom-Ali, ubijen u Aldiju dok je zaštitio Musu od eksplozije ručne granate koja je bačena u podrum u kojem su bili zaključani tijekom masakra.<ref>[http://www.gazeta.ru/2004/03/02/oa_113618.shtml Unknown rebel group claims Moscow metro blast] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180222062718/https://www.gazeta.ru/2004/03/02/oa_113618.shtml |date=2018-02-22 }}, Gazeta.Ru, 2004/03/02</ref> Ipak, danas se smatra da je bombaški napad izvela militantna skupina [[Salafizam|salafista]] iz kavkaske republike [[Karačajevsko-Čerkeska]]. ==Evropski sud za ljudska prava== U oktobru 2006., slučaj ''Estamirov i drugi protiv Rusije'' (ubistvo pet članova familije Estamirov koja je živjela u kući na ulici Podolskaja), [[Europski sud za ljudska prava]] (ECHR) je proglasio Rusiju krivom za ozbiljno kršenje [[ljudska prava|ljudskih prava]] uključujući neselektivno napadanje civila te propust zbog nekažnjavanja njihovih smrti.<ref>[http://sim.law.uu.nl/SIM/CaseLaw/hof.nsf/1d4d0dd240bfee7ec12568490035df05/ee0cf706845f8a85c1257202003e5fd6?OpenDocument Estamirov and Others v. Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110807115401/http://sim.law.uu.nl/SIM/CaseLaw/hof.nsf/1d4d0dd240bfee7ec12568490035df05/ee0cf706845f8a85c1257202003e5fd6?OpenDocument |date=2011-08-07 }}, Evropski sud za ljudska prava, 12.10. 2006.</ref> U julu 2007., ECHR je odredio da ruska vlada mora platiti odštetu rođacima još dodatnih 11 ubijenih u masakru u slučaju ''Musajev i drugi protiv Rusije''.<ref>[http://cmiskp.echr.coe.int/tkp197/view.asp?action=html&documentId=821526&portal=hbkm&source=externalbydocnumber&table=F69A27FD8FB86142BF01C1166DEA398649 Case of Musayev and Others v. Russia], Evropski sud za ljudska prava, 26.7. 2007.</ref> ==Dokumentarac== ''Aldy: Prošlost koje ne sme da se zaboravi'' je 30-minutni dokumentarac iz 2010. koji se temelji na video snimkama koje su snimili stanovnici 9.2. 2000.,<ref>[http://www.watchdog.cz/?show=000000-000024-000006-000011&lang=1 Aldy: Prošlost koje ne sme da se zaboravi] [[Prague Watchdog]]</ref> te na intervjuima svedoka snimljenih u januaru-februaru 2009. od članova ''Memoriala'' (među njima je bila i [[Natalia Estemirova]], koju su 15.7. 2009. oteli maskirani ljudi u Groznom te ju ubili istog dana u [[Ingušetija|Ingušetiji]]).<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/8152648.stm Obituary: Natalia Estemirova] 15.7. 2009., BBC News</ref> == Povezano == *[[Masakr u Alkan-Jurtu]] *[[Masakr u Samaškiju]] *[[Masakr u Staropromislovskom]] *[[Masakr u Komsomolskoju]] *[[Bombardovanje Elistanža kasetnim bombama]] == Dodatna literatura == *{{ru icon}} [http://www.memo.ru/hr/hotpoints/N-Caucas/aldy2000/index.htm Новые Алды: убийства мирных жителей] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081022201130/http://www.memo.ru/hr/hotpoints/N-Caucas/aldy2000/index.htm |date=2008-10-22 }} (izvještaj ''Memoriala'' na ruskom) == Reference == {{Reflist}} == Vanjske veze == *[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E00EFDB1530F931A15751C0A9669C8B63 Chechens Tell of Murderous Rampage by Russians], ''[[The New York Times]]'', 22.2. 2000. *[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/653882.stm Russians accused of Grozny massacres], [[BBC News]], 23.2. 2000. *[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CEFDA1139F931A35750C0A9669C8B63 3 Massacres In Chechnya Are Described], ''The New York Times'', 2.3. 2000. *[http://tech.mit.edu/V120/N27/massacre_27.27w.html Civilian Massacre Fits Pattern Of Earlier Human Rights Abuse] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221012190225/http://tech.mit.edu/V120/N27/massacre_27.27w.html |date=2022-10-12 }}, ''[[The Washington Post]]'', June 2, 2000 *[http://www.highbeam.com/doc/1P1-26953061.html Report Describes Massacre of Chechen Civilians] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121022140138/http://www.highbeam.com/doc/1P1-26953061.html |date=2012-10-22 }}, ''[[The St. Petersburg Times]]'', June 6, 2000 *[http://www.ushmm.org/conscience/analysis/details.php?content=2001-02-01 Genocide Watch: Chechnya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061127214724/http://www.ushmm.org/conscience/analysis/details.php?content=2001-02-01 |date=2006-11-27 }}, [[United States Holocaust Museum]], February 1, 2001 *[http://www.guardian.co.uk/chechnya/Story/0,,1795410,00.html The long road to justice], ''The Guardian'', June 12, 2006 *[http://www.watchdog.cz/?show=000000-000008-000001-000424&lang=1 European Court of Human Rights holds Russia responsible for summary execution in Novye Aldi], [[Prague Watchdog]], 12.10. 2006. *[http://www.rferl.org/featuresarticle/2007/07/C2A7C7E5-81D8-47A9-B59E-BE1E4A2D79F7.html European Court Rules Against Russia In Chechen Deaths] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080615230409/http://www.rferl.org/featuresarticle/2007/07/C2A7C7E5-81D8-47A9-B59E-BE1E4A2D79F7.html |date=2008-06-15 }}, [[Radio Free Europe/Radio Liberty]], 26.7. 2007. *[http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/HRW/0de7333c7bab5b5fdb849ced3b749381.htm Russia: European Court Rules on Chechnya Massacre] {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[Reuters]]/[[AlertNet]], 27.7. 2007. *[http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article2146912.ece Kremlin is condemned for Chechen massacre]{{Dead link|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[The Times]]'', 27.7. 2007. *[http://www.iwpr.net/?p=crs&s=f&o=337763&apc_state=henh Chechen Massacre Survivors See Justice], Institute for War and Peace Reporting, 9.8. 2007. *[http://www.watchdog.cz/?show=000000-000024-000006-000012&lang=1 Novye Aldy – before and after], Prague Watchdog, 5.2. 2010. [[Kategorija:Ruski ratni zločini|Novije Aldi]] [[Kategorija:Drugi čečenski rat|Novije Aldi]] [[Kategorija:Masakri u Rusiji|Novije Aldi]] [[Kategorija:Silovanje|Novije Aldi]] 0p0cwb3xbcgwa1k7e7vy6f8q792ln4a 0 3557406 42716699 42391853 2026-11-06T01:22:59Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716699 wikitext text/x-wiki {{Regija (HR) | ime = Mureş | ime_genitiv= Mureşa | slika =Mures_in_Romania.svg | slika_opis= Pozicija Mureşa na karti [[Rumunjska|Rumunjske]] | nalazi_se_u_sastavu= [[Rumunjska|Rumunjske]] | upravni_oblik= [[Okruzi Rumunjske|okrug]] | službeni_jezik= | glavni_grad= [[Târgu Mureş]] | vladar = Ciprian Dobre | titula_vladara= predsjednik | površina=6714 | stanovnika=550846 | pozivni_broj = | web=www.cjmures.ro | komentar = |}} '''Mureş''' čita se '''Mureš''' ([[rumunjski jezik|rumunjski]]: ''Județul Mureş'', [[mađarski jezik|mađarski]]: ''Maros megye'', [[njemački]]: ''Kreis Mieresch'') je jedan od 41 [[Okruzi Rumunjske|rumunjskih okruga]] (județa / jedinica lokalne uprave) u centru [[Rumunjska|Rumunjske]] u [[Transilvanija|Transilvaniji]]. == Geografija == Mureş [[granica|graniči]] sa okruzima; [[Bistriţa-Năsăud]] i [[Suceava (okrug)|Suceavom]] sa [[sjever]]a, [[Harghita (okrug)|Harghitom]] sa [[istok]]a, [[Braşov (okrug)|Braşovom]] i [[Sibiu (okrug)|Sibiom]] sa [[jug]]a i [[Alba (okrug)|Albom]] i [[Cluj (okrug)|Clujem]] sa [[zapad]]a. Okrug Mureş leži u [[Karpati|Istočnim Karpatima]], prostire se po [[planinski masiv|planinskim masivima]] [[Călim (masiv)|Călim]] i [[Gurghiu (masiv)|Gurghiu]] a gradovi i sela leže po brojnim [[dolina]]ma. [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] [[Moriš]] i njene [[pritoka|pritoke]] teku prema [[jug]]u.<ref name=brit/> [[glavni grad|Administrativni centar]] je [[grad]] - [[Târgu Mureş]], on je i [[kultura|kulturni]], [[transport]]ni i [[industrija|industrijski]] centar okruga, u kom se proizvode [[stroj]]evi, [[kemikalije]] i [[plastika]].<ref name=brit/> Mureş ima površinu od 6,714 [[km²]]<ref name=brit/> a po popisu stanovništva iz [[2011]]. imao je 550,846 stanovnika<ref name=broj/>, od toga 277,372 [[Rumunji|Rumunja]], 200,858 [[Mađari|Mađara]], 46,947 [[Romi|Roma]], a od nekad velike [[Nijemci|njemačke]] zajednice preostalo je 1,478 stanovnika.<ref name=broj>{{cite web |url = http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/sR_Tab_8.xls |title = Recensamantul Populatiei si Locuintelor 2011: Populația stabilă după etnie – județe, municipii, orașe, comune |accessdate = 28. 02. 2015 |language = rumunjski |publisher = Asseco |archive-date = 2016-01-18 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160118131243/http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/sR_Tab_8.xls |dead-url = yes }}</ref> ==Privreda i atrakcije== U nekoliko drugih gradova proizvodi se građevinski materijal, [[tekstil]], [[koža]] i prerađuje [[drvo (materijal)|drvo]].<ref name=brit/> Grad ima [[Tvornica|tvornicu]] [[kemikalije|kemikalija]], a [[Reghin]] [[stroj]]eva. U okrugu ima nalazišta [[Zemni gas|zemnog plina]].<ref name=brit/> U nekoliko drugih gradova proizvodi se građevinski materijal, [[tekstil]], [[koža]] i prerađuje [[drvo (materijal)|drvo]].<ref name=brit/> Grad [[Târnăveni]] ima [[Tvornica|tvornicu]] [[kemikalije|kemikalija]], a [[Reghin]] [[stroj]]eva. U okrugu ima nalazišta [[Zemni gas|zemnog plina]].<ref name=brit/> Regin nekadašnje [[Dačani|dačko]] naselje, poznat je po proizvodnji tradicijskih [[Muzički instrumenti|muzičkih instrumenata]] i [[čamac]]a, ali i po svojoj [[crkva|crkvi]] izgrađenoj tokom [[14. vijek|14.]] - [[15. vijek]]a. U njemu se nalazi i [[Zoologija|zoološki]] [[muzej]], sa velikom kolekcijom [[sova]] i regionalni muzej. Pored grada leži [[Prirodni rezervat|park prirode]] sa [[hrast]]ovima iz [[15. vijek]]a.<ref name=brit/> [[Selo]] Brâncoveneşti podignuto na ruševinama [[Antički Rim|rimskog]] [[kastrum]]a, poznato je po svojem [[zamak|zamku]] iz [[14. vijek]]a, rekonstruiranom u [[16. vijek]]u.<ref name=brit>{{cite web | url =http://www.britannica.com/EBchecked/topic/398086/Mures | title =''Mureş'' | accessdate = 01. 03. 2015 | language=engleski | publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commonscat|Mureş County}} * [https://web.archive.org/web/20171115001519/http://cjmures.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/398086/Mures ''Mureş'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} {{Okruzi Rumunjske}} [[Kategorija:Okruzi Rumunije]] {{stub}} 1yhx4kvpo1l7aa39w7uh9tjbvz5yk1u 0 4020643 42716683 42693873 2026-11-06T00:34:50Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716683 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Lik iz stripa | ime lika = Mr. Freeze | slika = Mr._Freeze.jpg | veličina = | zaglavlje = Isječak iz stripa ''[[Batman (strip)|Batman Annual]]'' br. 2, #1<br>Olovka i boja: [[Jason Fabok]] | izdavač = [[DC Comics]] | prvo_pojavljivanje = ''[[Batman (strip)|Batman]]'' #121<br><small>(veljača [[1959.]]) (kao Mr. Zero)</small><br>''[[Detective Comics]]'' #373<br><small>(ožujak [[1968.]]) (kao Mr. Freeze)</small><br> | tvorci = [[Bob Kane]]<br>[[David Wood]]<br>[[Sheldon Moldoff]] | alter ego = Victor Fries | vrsta = čovjek | dom = [[Gotham City]] | alijansa = {{nowrap|[[Injustice League]]<br>[[Secret Society of Super Villains]]<br>[[GothCorp]]}} | prethodni savezi = | saveznici = | alias = Mister Zero, Doctor Zero, Doctor Schimmell | moći = Genijalni intelekt<br>Stručnjak za [[kriogenika|kriogeniku]]<br>''Freeze Gun''<br>Oklopljeno odijelo koje mu tjelesnu temperaturu održava ispod nula stupnjeva te mu daje nadljudsku snagu i izdržljivost }} '''Mr. Freeze''', pravim imenom '''Dr. Victor Fries''' je fiktivni lik, [[strip]]ovski superzlikovac koji se pojavljuje u stripovima koje izdaje [[DC Comics]]. Mr. Freeze je najpoznatiji kao jedan od [[Batman]]ovih protivnika, mada se znao pojaviti i kao protivnik nekog od drugih DC-jevih superheroja. Mr. Freezea su stvorili [[Bob Kane]], [[David Wood]] i [[Sheldon Moldoff]], a prvi put se pojavio u stripu ''[[Batman (strip)|Batman]]'' #121 (veljača [[1959.]]), mada je tada nosio ime '''Mr. Zero'''.<ref name="UGO - Freeze"/> Prvo pojavljivanje pod današnjim imenom imao je u stripu ''[[Detective Comics]]'' #373 (ožujak [[1968.]]). Mr. Freeze je vrlo specifičan Batmanov protivnik. Njegove supermoći posljedica su napredne tehnologije, dok on sam ne može uopće preživjeti bez [[kriogenika|kriogeničkog]] odijela ili izrazito niskih temperatura. Njegovi zločini su mahom povezani uz hladnoću i [[led]], a svemu tome doprinosi i njegov ''Freeze Gun'' kojim svoje protivnike može instantno zamrznuti. Iako njegova geneza varira, u najčešćoj varijaciji, dr. Victor Fries je uspješan znanstvenik i kriogeničar koji je pokušavao pronaći lijek za svoju kriogenički zamrznutu, nasmrt bolesnu suprugu [[Nora Fries|Noru]]. Prilikom eksperimenata je došlo do nesreće koja je unakazila Friesa i dovela ga do toga da ne može preživjeti bez izrazito niskih temperatura. Njegovi su zločini uglavnom motivirani potrebom da izliječi svoju suprugu. [[IGN]] je Mr. Freezea proglasio 67. najboljim stripovskim zlikovcem svih vremena.<ref>{{cite web |url=http://comics.ign.com/top-100-villains/67.html |title=Mr. Freeze is Number 67 |publisher=Comics.ign.com |date= |accessdate=2010-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101213184608/http://comics.ign.com/top-100-villains/67.html |archive-date=2010-12-13 |url-status=dead}}</ref> Mr. Freeze je bio jedan od zlikovaca koji se premijerno pojavio u [[Batman (TV serija)|seriji ''Batman'']] iz 60-ih godina. Tada su ga glumili [[George Sanders]], [[Otto Preminger]] i [[Eli Wallach]]. Godine [[1997.]], [[Arnold Schwarzenegger]] je tumačio Mr. Freeza u kritički neuspjelom filmu ''[[Batman & Robin (film)|Batman & Robin]]'', dok mu je u istom periodu [[Michael Ansara]] posudio glas za animiranu seriju ''[[Batman: The Animated Series]]''. [[Clancy Brown]] mu je posudio glas u animiranoj seriji ''[[The Batman (TV serija)|The Batman]]'', dok je isto za serijal igara ''[[Batman: Arkham]]'' uradio [[Maurice LaMarche]]. Prilikom pojavljivanja u seriji ''[[Gotham (TV serija)|Gotham]]'' tumačio ga je [[Nathan Darrow]]. ==Pregled lika== Mr. Freeze je lik koji je tokom godina bio izložen različitim promjenama i interpretacijama tako da se o konstanti u njegovoj interpretaciji može govoriti tek od početka 90-ih godina, otkada su svi autori uglavnom slijedili kanon kojega je postavio [[Paul Dini]]. Isprva se pojavio kao Mr. Zero, znanstvenik čiji dizajn za ''Freeze Gun'' propadne kada ovaj prolije [[kriogenika|kriogeničku]] tekućinu po sebi, no taj je lik bio korišten kao jedan od smiješnijih [[Batman]]ovih protivnika.<ref name="UGO - Freeze">{{cite web|url=http://batman.ugo.com/roguesgallery/mrfreeze/|title=UGO's World pf Batman - Rogues Gallery: Mr. Freeze|accessdate=2008-05-10|publisher=[[UGO]]|archivedate=2008-05-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080527232551/http://batman.ugo.com/roguesgallery/mrfreeze/|deadurl=yes}}</ref> Već tokom [[Batman (TV serija)|televizijske serije]] iz [[1966.]], Mr. Zero je preimenovan u Mr. Freezea tako da je serija, u kojoj su Freeza glumili čak trojica glumaca, popularizirala njegov lik među fanovima.<ref name="Freeze 1"/><ref name="Freeze 2"/><ref name="Freeze 3"/> Gotovo 30 godina kasnije, Mr. Freeze je doživio još jednu drastičnu promjenu u sklopu animirane serije ''[[Batman: The Animated Series]]''. Koristeći scenarij [[Paul Dini|Paula Dinija]], epizoda "[[Heart of Ice (Batman: The Animated Series)|Heart of Ice]]" prikazala je potpuno novu genezu Freezeova lika. Od smiješnog protivnika, Freeze je postao genijalni znanstvenik opsjednut ledom koji želi spasiti svoju kriogenički zamrznutu suprugu [[Nora Fries|Noru]] od smrti. Kada doživi nezgodu prilikom rada, postaje zločinac Mr. Freeze i teži k izgradnji kriminalnog imperija kako bi dobio dovoljno novca za svoja istraživanja.<ref name="Heart of Ice"/> Dinijev Mr. Freeze je kompleksni, tragični antijunak kojeg su fanovi dočekali s oduševljenjem tako da je ta verzija njegove geneze praktički postala kanonska te je prisutna u svim daljnjim interpretacijama, uključujući i stripove. Prije prikazivanja Dinijeve epizode, Mr. Freeze je bio stripovski mrtav lik, ubijen prilično nonšalantno od strane [[Joker (strip)|Jokera]].<ref>''Robin II: Joker's Wild'' #1 (1991)</ref> Oživljen je nakon emitiranja epizode.<ref>''Detective Comics'' Vol.1 #670 (1993)</ref> Epizoda "Heart of Ice" je bila značajna i za samu seriju, postavivši ambijent za daljnji razvoj priče kao i temelje za enorman uspjeh za taj animirani film, koji je u [[SAD|Sjedinjenim Državama]] išao subotom ujutro. Priča o Nori bila je kanonska više od dva desetljeća prije nego je ponovo promijenjena u sklopu serijala [[The New 52]], gdje je Fries prikazan kao zaposlenik [[Bruce Wayne|Brucea Waynea]] koji je radio na pokušaju spašavanja Nore Fields, žene rođene [[1943.]] i kriogenički zamrznute u dobi od 23 godine. Fries se zaljubio u nju i pokušao ju spasiti, no Wayne je naredio zatvaranje projekta što je razbjesnilo Friesa, koji je na Waynea bacio stolicu. Stolica je razbila kontejner s kriogeničkom tekućinom i tako je nastao Mr. Freeze. U ovoj verziji, Nora Fields nikada nije bila Friesova supruga, no okosnica priče o znanstveniku koji zbog opsesivne ljubavi doživi katastrofalnu nesreću i postaje kriminalac ostaje ista. Freezeovo jedino filmsko pojavljivljivanje bilo je u [[Joel Schumacher|Schumacherovom]] neuspješnom filmu ''[[Batman & Robin (film)|Batman & Robin]]'', gdje ga je tumačio [[Arnold Schwarzenegger]]. Film je također koristio dijelove Dinijeve priče.<ref>{{cite news|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,291605,00.html|title=A Tights Squeeze|accessdate=2008-05-08|publisher=[[Entertainment Weekly]]|first1=Steve|last1=Daly|first2=Anne|last2=Thompson|date=8 March 1996|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20090427113344/http://www.ew.com/ew/article/0,,291605,00.html|archive-date=2009-04-27|url-status=dead}}</ref> ==Biografija== Zbog drastičnih promjena koje je doživio tokom godina, vrlo je teško dati konkretnu biografiju i genezu Mr. Freezea. Prva inkarnacija lika, Mr. Zero, pojavio se kao jedan od "joke villains" (vidi i [[Killer Moth]]) te je imao samo jedno stripovsko pojavljivanje prije nego je [[1968.]] godine predstavljen kao Mr. Freeze.<ref name="UGO - Freeze"/> Promjena imena bila je posljedica [[Batman (TV serija)|popularne serije]] iz [[1966.]] godine, gdje je lik nazvan Mr. Freeze.<ref name="UGO - Freeze"/> Popularnost serije dovela je do toga da je lik među fanovima bio poznatiji po svom televizijskom, a ne onom stripovskom imenu pa je isto promijenjeno. Ipak, Mr. Freeze sve do 90-ih godina nije imao status ozbiljnog [[Batman]]ovog protivnika, kada je ponovo televizijska inkarnacija lika, iz serije ''[[Batman: The Animated Series]]'', Freezea predstavila kao znanstvenika koji je postao kriminalac kako bi spasio svoju bolesnu suprugu. Ta priča smatrala se kanonskom genezom gotovo dva desetljeća, no čak je i ona ponešto izmijenjena tokom [[New 52]] serijala (mada ne drastično). Iz navedenih razloga, vrlo je teško konkretizirati Freezeovu biografiju. Ona je tokom godina doživjela toliko promjena da je nekakav unificirani pristup praktički nemoguć zbog čega se ovome liku treba posvetiti kroz svaku pojedinu inkarnaciju. ===Srebrno doba=== [[File:Batman 121.jpg|thumb|250px|Naslovnica stripa ''[[Batman (strip)|Batman]]'' #121 (veljača [[1959.]]), u kojem se prvi put pojavljuje Mr. Zero.]] U kontekstu [[Crisis on Infinite Earths|pred-''Crisis'']] kontinuiteta, Mr. Zero se prvi put pojavljuje u priči "The Ice Crimes of Mr. Zero" u sklopu stripa ''[[Batman (strip)|Batman]]'' #121 (veljača [[1959.]]).<ref name="Batman121">''Batman'' Vol. 1 #121 (veljača 1959.)</ref> Uz pomoć svoje bande i oružja naziva ''Ice Gun'', Mr. Zero čini seriju krađa dijamanata. Iako ga [[Batman]] i [[Robin]] pokušavaju zaustaviti, Mr. Zero zaledi cestu i uspijeva pobjeći. Natrag u svome skrovištu u kojem održava konstantno niske temperature, uz izuzetak jedne klupe za članove svoje bande, Mr. Zero objašnjava svojim pomoćnicima kako je imao nezgodu sa svojim oružjem (došao je u kontakt s prevelikom količinom hladnog plina iz oružja) koja mu je onemogućila disanje i normalnu egzistenciju pri sobnoj temperaturi. Tako je nastalo njegovo skrovište, ali i posebno odijelo koje stalno održava nisku temperaturu. Prilikom sljedećeg pokušaja krađe, Mr. Zero zaledi Batmana i Robina u velike ledene torte, međutim ovi se uspiju osloboditi i gurnuti Zeroa u vruću paru iz puknute cijevi prije nego može koristiti svoje oružje. Ubrzo nakon. Mr. Zero izlazi i shvati kako je para obnovila njegovu normalnost, a Batman se nada da će zakon učiniti isto s njegovim kriminalnim umom.<ref name="Batman121"/> Ova priča ponovo je uvrštena u izdanje ''Batman'' #176 (prosinac [[1965.]]), no bez ikakvih izmjena. [[Datoteka:Detective Comics 373.jpg|thumb|left|250px|Mr. Zero je u stripu ''[[Detective Comics]]'' #373 (ožujak [[1968.]]) doživio drastičnu promjenu izgleda, ali i promjenu imena; od tog izdanja pa nadalje naziva se Mr. Freeze.]] U stripu ''[[Detective Comics]]'' #373 (ožujak [[1968.]]), Mr. Zero si je promijenio ime u Mr. Freeze i krenuo u krađu dragocjenih slika.<ref name="DC373">''[[Detective Comics]]'' Vol. 1 #373 (ožujak [[1968.]])</ref> Istovremeno, [[Bruce Wayne]], [[Dick Grayson]] i [[Alfred Pennyworth|Alfred]] voze tetu Harriet u bolnicu kako bi dobila [[kriogenika|kriogeničku]] operaciju koja bi joj spasila život. Istovremeno korištenje kriogeničkog uređaja i Freezeova oružja dovodi do toga da oba uređaja zakažu. [[Batman]] ubrzo shvati Freezeove planove i uspije ga namamiti u zamku. Isto tako, Batman i Robin se pripreme za borbu protiv njega tako što u pojaseve ugrade posebne uređaje za zagrijavanje. Mr. Freeze ih svlada i uspije zalediti Batmana te gurnuti s vrha zgrade, nadajući se da će ovaj poginuti pri padu. Batman se međutim uspije osloboditi i nastavlja napad na Freezea, kojeg ubrzo i svlada. Mr. Freeze završi u rukama [[James Gordon|načelnika Gordona]], a Batman i Robin, sada ponovo Bruce Wayne i Dick Grayson, odlaze u bolnicu gdje saznaju da je teta Harriet uspješno operirana.<ref name="DC373"/> Freezeovo sljedeće pojavljivanje u sklopu [[Crisis on Infinite Earths|pred-''Crisis'']] serijala bilo je u stripu ''[[Batman (strip)|Batman]]'' #291 (rujan [[1977.]]), u sklopu priče "Where Were You on the Night Batman Was Killed?".<ref name="Batman 291-294">''Batman'' Vol. 1 #291-294 (rujan - prosinac [[1977.]])</ref> U toj je mini-seriji, koja se protegla kroz četiri uzastopna izdanja, Batman navodno mrtav zbog čega se organizirao proces da se utvrdi tko je zapravo njegov ubojica. S [[Ra's al-Ghul]]om kao sucem i [[Two-Face]]om kao tužiteljem, porota mora procijeniti istinitost iskaza četverto glavnih kandidata - [[Catwoman]], [[Lex Luthor|Lexa Luthora]] (#293 - "The Testimony of Luthor!")<ref name="Batman 291-294"/>, [[Riddler]]a (#292 - "The Testimony of the Riddler!")<ref name="Batman 291-294"/> i [[Joker (strip)|Jokera]] (#294 - "Testimony of the Joker!")<ref name="Batman 291-294"/>. Mr. Freeze u sklopu ove serije pojavljuje kao jedan od porotnika, što će kasnije ponoviti i u stripu ''[[Batman: Dark Victory]]'' ([[2000.]]). Na kraju se otkrije kako je cijelo suđenje besmisleno jer je Batman zapravo živ i prerušen u Two-Facea slušao svoje protivnike kako izmišljaju priče o njegovoj smrti.<ref name="Batman 291-294"/> Redizajnirani Mr. Freeze, sada u bijelo-plavom kostimu, bez spremnika na leđima i s ružičastim naočalama, pojavljuje se u stripu ''[[Batman (strip)|Batman]]'' #308 (veljača [[1979.]]), u priči "There'll Be a Cold Time in the Old Town Tonight!".<ref name="Batman308">''Batman'' Vol. 1 #308 (veljača [[1979.]])</ref> U toj priči, Batman otkriva smrznuto tijelo financijera Jacoba Rikera, koji je kažnjen jer je pokušao prevariti Freezea. Freeze u međuvremenu provodi bizarne [[kriogenika|kriogeničke]] tretmane nad još jednim financijerom, Johnom McVeejem, želeći mu trajno smanjiti tjelesnu temperaturu i tako mu produžiti život. Međutim, tehnika još uvijek nije usavršena i McVee se pretvara u živog zombija (tijelo mu je preživjelo, ali je mozak potpuno zamrznut) pa ga Freeze inkorporira u svoju već postojeću vojsku naziva "Cold Pack". Istovremeno, Freeze svojoj djevojci Hildy obećaje kako će, kada usavrši tehniku, istu primijeniti na njoj, ne znajući kako ga ova tajno planira ubiti kada joj omogući dulji život. Batman ubrzo dolazi do Freezea, no zlikovčev "Cold Pack" ga svlada i stavi u jedan od kriogeničkih spremnika. Batman se prethodno osigurao i tako preživio tretman, nakon čega je svladao Freezea i onesposobio njegov "Freeze Gun". Hildy je pokušala zalediti Batmana, ne znajući da je oružje onesposobljeno, što je dovelo do toga da je sama ostala zamrznuta.<ref name="Batman308"/> ''[[Detective Comics]]'' #526 (svibanj [[1983.]]), ujedno i 500. pojavljivanje [[Batman]]a na stripu, donosi kompleksnu priču o sukobu [[Batman]]a, [[Robin]]a, [[Batgirl]], [[Catwoman]] i [[Talia al-Ghul|Talije al-Ghul]] protiv cijele plejade Batmanovih protivnika, među kojima je i Mr. Freeze.<ref name="DC526">''Detective Comics'' Vol. 1 #526 (svibanj [[1983.]]) - "All My Enemies Against Me!"</ref> Mr. Freeze je imao još dva pojavljivanja u [[Crisis on Infinite Earths|pred-''Crisis'']] periodu, oba u ''Batman'' stripovima. Prvi je bio u #375 (rujan [[1984.]]), naslova "The Glacier Under Gotham!", gdje se Mr. Freeze, sukladan svom najrecentnijem dizajnu,<ref name="Batman308"/> pojavio s divovskim ledenim topom kako bi zaledio i opljačkao cijeli [[Gotham City]].<ref name="Batman375">''Batman'' Vol. 1 #375 (rujan [[1984.]])</ref> Iako je Batman na kraju pobijedio, Mr. Freeze je u cjelokupnom procesu uspio zalediti [[Robin]]a.<ref name="Batman375"/> Njegovo posljednje pojavljivanje bilo je u #380 (veljača [[1985.]]), naslova "End of the Bat", gdje se samo nakratko pojavio u [[cameo]] ulozi kao Batmanova halucinacija, no fizički se nije pojavio u samom stripu.<ref>''Batman'' Vol. 1 #380 (veljača [[1985.]])</ref> ===Post-''Crisis''=== Nakon velikog ''[[Crisis on Infinite Earths]]'' serijala, Mr. Freeze u početnom periodu nije imao značajnija pojavljivanja. Imao je [[cameo]] nastup u stripu ''[[Detective Comics]]'' #566 (rujan [[1986.]]),<ref>''Detective Comics'' Vol. 1 #566 (rujan [[1986.]])</ref> u kojem je [[Batman]] pregledavao podatke o svojim protivnicima u [[Batcomputer]]u, a koji se nastavio u stripu ''[[Batman (strip)|Batman]]'' #400 (listopad [[1986.]]). Slično je bilo i u stripu ''[[Batman (strip)|Batman]]'' #415 (siječanj [[1988.]]), gdje se Freeze pojavio s nekolicinom protivnika prilikom Batmanovog upada u [[Arkham Asylum|Arkham]], ali je svladan pomoću [[Scarecrow]]ovog plina. Kratki nastup imao je i u stripu ''[[Batman (strip)|Batman]]'' #416 (veljača [[1988.]]), a jedini značajni samostalni nastup tokom 80-ih godina imao je u sklopu stripa ''[[Detective Comics]]'' #595 (veljača [[1989.]]), točnije u sklopu priče "Cold Cuts".<ref name="DC595">''Detective Comics'' Vol. 1 #595 (veljača [[1989.]])</ref> U tom stripu ponovo redizajnirani Mr. Freeze bježi iz zatvora u kojeg je trebao biti prebačen iz Arkhama. Cilj mu je ukrasti dijamant koji bi bio osnovica smrtonosnog lasera. Prilikom sukoba s njim, Batman skoro strada od lasera, no uspijeva svojim [[Batrang]]om oštetiti isti i izazvati plamen koji u konačnici svlada Freezea, nakon čega ovoga odvode natrag u zatvor.<ref name="DC595"/> U stripu ''Robin II: The Joker's Wild'' ([[1991.]]), [[Joker (strip)|Joker]] je ubio Mr. Freezea nakon što je ovaj preuzeo njegovu bandu. "Cold Cuts" će se na koncu ispostaviti kao posljednje Freezeovo pojavljivanje prije velike promjene koju će donijeti nova geneza [[Paul Dini|Paula Dinija]] iz epizode "[[Heart of Ice (Batman: The Animated Series)|Heart of Ice]]" serije ''[[Batman: The Animated Series]]'', a koja će se prenijeti i na stripovske inkarnacije. Epizoda je emitirana [[7. rujna]] [[1992.]] godine, u periodu kada se Mr. Freeze nije pojavljivao u stripovima duže vrijeme. Kako se Dinijeva interpretacija Freezeove geneze pokazala izrazito uspješnom, ona je prenesena na stripovske materijale tako da je ovaj postao '''Dr. Victor Fries''' (čije se prezime izgovara isto kao i riječ "freeze"), briljantni [[molekularna biologija|molekularni biolog]] i [[kriogenika|kriogeničar]] koji je još kao dijete pokazao fascinaciju prema zamrzavanju životinja. Smatrajući to čudnim, roditelji ga šalju u strogi internat gdje upoznaje djevojku po imenu [[Nora Fries|Nora]], koju će kasnije i oženiti.<ref name="UGO - Freeze"/> Dok Fries radi na ''Freeze Gunu'' za [[GothCorp.]], Nora oboli od smrtonosne bolesti. Fries odluči kako će svoj uređaj iskoristiti na suprugi i zalediti ju dok se ne pronađe lijek, međutim plan pokvari njegov šef, [[Ferris Boyle]], koji omete njegov rad i izazove eksploziju u kojoj Nora pogiba, a Fries ostaje trajno unakažen zbog izlaganja tekućinom za smrzavanje. Zaklinje se na osvetu i postaje kriminalac po imenu Mr. Freeze, ujedno i prvi superzlikovac s kojim se Batman (u tom je periodu Bruce Wayne tek godinu i pol dana bio Batman) suočava u sklopu ovog kontinuiteta. [[File:Detective Comics 670.jpg|thumb|250px|Odleđeni Mr. Freeze ispred [[Azrael (strip)|Jean-Paula Valleyja]] u [[Batman]]ovom kostimu na naslovnici stripa ''[[Detective Comics]]'' #670 (siječanj [[1994.]]).]] Nakon postavljanja nove geneze koja je Freezea pretvorila u tragičnog lika, a koja je bila izrazito popularna među fanovima, Freeze je postepeno vraćan i u stripove. U stripu ''[[Detective Comics]]'' #670 (siječanj [[1994.]]),<ref name="DC670">''Detective Comics'' Vol. 1 #670 (siječanj [[1994.]])</ref> koji je dio ''[[Batman: Knightfall|Knightfall]]'' serijala (točnije mini-serije "Knightquest"), detektivi [[Renée Montoya]] i [[Harvey Bullock]] vade muškarca zamrznutog u kocki leda iz rijeke. Kod patologa saznaju kako je truplo zaleđeno iznutra. Dok Bullock odlazi, Montoya ostaje kod patologa kako bi otkrila identitet zamrznutog muškarca. U trenutku kada ona odlazi po kavu, led se otopi i muškarac nestaje, zajedno s jednim oklopom. Montoya po povratku pretpostavlja identitet muškarca i kada želi provjeriti je li netko micao tijelo, svjetla se ugase, a detektivka ispali nekoliko metaka koje čuje [[Batman]], čiji kostim u danom trenutku nosi [[Azrael (strip)|Jean-Paul Valley]]. Njih dvoje zajedno pronalaze Mr. Freezea, kojega Batmanov kostim šokira toliko da se pita koliko je vremena bio zamrznut. Valley napadne Mr. Freezea i nanosi mu teške ozlijede, no Montoya ga spriječi da nanese još veću štetu. Mr. Freeze uspijeva pobjeći, a Valleyjevi zaključci o Freezeu navedu Montoyju da posumnja da netko drugi nosi Batmanov kostim.<ref name="DC670"/> S obzirom na već spomenutu činjenicu da je Freeze trebao biti mrtav, ovaj je strip donio njegovo "oživljenje", mada se zapravo ispostavilo kako je njegovo odijelo reagiralo kada je Joker probio zaštitnu kacigu te je automatski zamrznulo njegovo tijelo da bi spriječilo pregrijavanje i smrt. Već sljedeće godine, u stripu ''[[Batman (strip)|Batman]]'' #525 (prosinac [[1995.]]),<ref name="Batman525">''Batman'' Vol. 1 #525 (prosinac [[1995.]])</ref> naslova "Frozen Assets", Mr. Freeze se ponovo pojavljuje kao glavni negativac. Izrazito snažan i s novim odijelom, Mr. Freeze je dobio moći kriokineze od demona [[Neron (strip)|Nerona]] i postao još snažniji u ovom stripu, koji je dio mini-serije "[[Underworld Unleashed]]". Freeze se planira obogatiti tako što starijim bogatašima Gothama nudi kako će ih kriogenički zamrznuti dok ih zapravo samo zamrzne i pusti da umru. Dobivši demonske moći, Freeze postaje homicidalni manijak, što plaši čak i njegove pomoćnike i predstavlja značajan otklon od postavljenog kontinuteta. Unatoč problemima, Batman uspije svladati Freezea tako što mu antiknim štitom razbije kacigu, međutim ostaje razočaran samim sobom jer nije spriječio Freezeova ubojstva.<ref name="Batman525"/> [[File:Batman - Mr. Freeze.jpg|thumb|left|250px|Novi dizajn Mr. Freezea iz 90-ih godina na naslovnici stripa ''[[Batman: Mr. Freeze]]'' ([[1997.]]), koji je izdan kao popratni materijal [[Joel Schumacher|Schumacherovom]] [[Batman & Robin (film)|filmu]], a koristio je [[Paul Dini|Dinijevu]] genezu lika uz tek sitne modifikacije kako bi objasnio nastanak Mr. Freezea.]] U svibnju [[1997.]] godine, mjesec dana prije premijere filma ''[[Batman & Robin (film)|Batman & Robin]]'', izdan je ''Prestige One Shot'' strip ''[[Batman: Mr. Freeze]]''. Freezeov dizajn u ovom stripu sličan je onome iz priče "Frozen Assets", a autor priče je [[Paul Dini]]. Na taj je način priča iz epizode "Heart of Ice" (mada je ova ponešto modificirana) prvi put i službeno predstavljena u stripovima, čime je stekla status kanona.<ref>''Batman: Mr. Freeze'' (svibanj [[1997.]])</ref> Strip je tako, osim što je bio popratni materijal filmu koji objašnjava Freezeovu genezu, doprinio i cementiranju Dinijeve priče u kontekstu narativnog kontinuiteta stripova. Ovaj je strip, inače, bio jedan od četiri izdanja koja su izdana u sklopu popratnih materijala za film.<ref>Uz ovaj, izdane su i priče o [[Poison Ivy]], [[Bane]]u i [[Batgirl]]. Za više informacija vidjeti [http://comicbookdb.com/issue.php?ID=47488 ovu stranicu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151003121353/http://www.comicbookdb.com/issue.php?ID=47488 |date=2015-10-03 }}</ref> Iste godine, Mr. Freeze se pojavio i kao halucinacija u stripu ''[[Batman: Anarky|Anarky]]'' #4 (kolovoz [[1997.]]).<ref>''Anarky'' #4 - "Metamorphosis, Part 4: Fanfare for the Common Man" (kolovoz [[1997.]])</ref> Značajnu ulogu imao je u [[Jeph Loeb|Loeb]]-[[Tim Sale|Saleovom]] ''[[Batman: Dark Victory|Dark Victory]]'', posljednjem dijelu Loeb-Saleova serijala.<ref name="DV">''Dark Victory'' ([[2000.]])</ref> Tu se prvi put pojavljuje kao član porote na suđenju [[Calendar Man]]u koje je [[Two-Face]] organizirao u svom podzemnom skrovištu. Kasnije, kada Gordon i njegov tim dolaze po Denta u kanalizaciju, ovaj naredi Freezeu da, zajedno s [[Mad Hatter (DC Comics)|Mad Hatterom]] uspori policiju dok on pobjegne. Tu otkrivamo kako je Freeze u suradnji s Two-Faceom isključivo zbog obećanog novca, a koji je povezan s financiranjem istraživanja koje Freeze provodi kako bi spasio [[Nora Fries|Noru]], naglašavajući nanovo kako svako njegovo djelovanje ima vezu s njegovom ljubavlju prema Nori.<ref name="DV"/> Freeze uspije usporiti Gordona i čak zalediti policajku Lopez, koju ubrzo spasi [[Batman]]. Freeze se ponovo pojavljuje tokom suđenja Two-Faceu kada, zajedno s [[Poison Ivy]] i [[Solomon Grundy|Solomonom Grundyjem]], upada u sudnicu i spašava Two-Facea. Upravo je Freezeov led onemogućio Batmanu da krene u potjeru za njima. Na [[Kolumbov dan]], Freeze je bio zadužen za ubojstvo [[Edward Skeevers|Edwarda Skeeversa]], jednog od članova mafijaške obitelji Falcone.<ref name="DV"/> Bio je vrlo blizu bijegu nakon što izvršen napad na Two-Faceovo podzemno skrovište, no svladao ga je [[Robin]] ([[Dick Grayson]]), kojemu se ubrzo pridružio Batman.<ref name="DV"/> [[File:Mister_Freeze_NML.jpg|thumb|250px|Naslovnica stripa ''[[Batman: Legends of the Dark Knight|Legends of the Dark Knight]]'' #121 (rujan [[1999.]]) koja prikazuje borbu i pobjedu Mr. Freezea nad [[Batman]]om u mini-seriji ''[[Batman: No Man's Land|No Man's Land]]''. U pozadini se vidi gradska elektrana koju je Mr. Freeze pretvorio u dvorac, a koju će Batman uništiti.]] Freezeova uloga u mini-seriji ''[[Batman: No Man's Land|No Man's Land]]'' bila znakovita zbog lokacije koju je odabrao za središte svoje bande. Naime, Freeze je bio jedan od velikog broja bjegunaca iz Arkhama koji je odlučio ostati u potresom razorenom gradu i preuzeti kontrolu nad jednim dijelom "[[ničija zemlja|ničije zemlje]]" Gothama.<ref name="NML">''No Man's Land'' ([[1999.]])</ref> Freeze je odabrao gradsku elektranu te je zaprijetio da će isključiti i ovo malo preostale struje ako se ne udovolji njegovim zahtjevima. U tom trenutku dolazi [[Superman]] koji upozorava Freezea i natjera ga da obeća kako neće izvoditi ništa sa strujom, zaprijetivši mu kako će se u suprotnome vratiti.<ref name="NML"/> Ipak, Freeze je nedugo zatim prekršio svoju riječ i ponovo preuzeo elektranu, oko koje je izgradio ledeni dvorac za sebe. Koristeći ju kao sredstvo pregovaranja, Freeze je preuzeo kontrolu nad jednom bandom i počeo krasti antikvitete po gradu. [[Batman]] se ubrzo, ipak, suoči s Freezeom. Iako ga Freeze uspije svladati, njegov ledeni dvorac nestaje u eksploziji koju je prethodno organizirao Batman.<ref name="NML"/> Obojica prežive eksploziju, no Mr. Freeze obećaje kako će se vratiti, na što mu Batman odgovori da će ga čekati.<ref name="NML"/> Mr. Freeze je imao značajnu ulogu u mini-seriji "City of Crime" u sklopu serijala ''[[Detective Comics]]''. Mini-serija je započela s izdanjem #801 (veljača [[2005.]]), no Freeze se pojavio tek u izdanju #802 (ožujak [[2005.]]), gdje se ujedinio s [[Penguin]]om kako bi zataškali probleme koji su nastali njihovim kriminalnim djelovanjem.<ref name="City of Crime">''Detective Comics'' (vol. 1) #801-808 (veljača - rujan [[2005.]])</ref> U sljedećem izdanju se pojavio samo kao ''flashback'', dok u izdanju #804 saznajemo kako je oteo jednu trudnu djevojku i pokušao nagovoriti svećenika da ih vjenča, što je ugrozilo Penguinov plan. Penguin je obavijestio [[Ventriloquist]]a o Freezeovom ignoriranju plana, nakon čega je ovaj napao dotadašnjeg saveznika.<ref name="City of Crime"/> Posljednje pojavljivanje u sklopu ove mini-serije imao je u izdanju #805.<ref name="City of Crime"/> [[File:Batgirl_70.jpg|thumb|left|350px|Scena iz stripa ''[[Batgirl (strip)|Batgirl]]'' #70 (siječanj [[2006.]]) koja prikazuje Freezea i oživljenu [[Nora Fries|Noru Fries]], koja je postala [[Lazara]] i pobila sve njegove ljude.]] U ovom periodu, Mr. Freeze je postao član udruženja [[Secret Society of Super Villains]]. Izradio je posebni ''sub-zero'' uređaj za [[Nyssa Raatko|Nyssu Raatko]] u zamjenu za pravo korištenja njezine vlastite [[Lazarus Pit]]. Ta je radnja popraćena u petodijelnoj mini-seriji "Destruction's Daughter" u sklopu serijala ''[[Batgirl (strip)|Batgirl]]''.<ref name="Batgirl">''Batgirl'' (vol. 1) #66-70 (rujan [[2005.]] - siječanj [[2006.]])</ref> U izdanju #69, Freeze i [[Lady Shiva]] zajedno otimaju [[Cassandra Cain|Cassandru Cain]], Shivinu kći i aktualnu [[Batgirl]].<ref name="Batgirl"/> U izdanju #70, Mr. Freeze konačno uspije oživjeti [[Nora Fries|Noru]] u Nyssinoj [[Lazarus Pit]], međutim cijeli proces propadne kada Nora apsorbira neka od svojstava Lazarus Pita i stekne nadnaravnu sposobnost oživljavanja mrtvih. Nora, koja je uzela ime [[Lazara]], pobije Freezeove ljude i, kriveći njega za stanje u kojem se nalazi, krene prema njemu.<ref name="Batgirl"/> Nyssa ju pokuša ubiti s leđa, no spriječi ju Batgirl, ne želeći joj dozvoliti da nekoga ubije. Lazara oživi vojsku [[zombi]]ja, koji se bore s Nyssom i Batgirl, dok ona krene prema svom suprugu. Freeze ju pokuša urazumiti, natjerati ju da se sjeti, no ona ga ignorira, tvrdeći kako je zbog njega sada postala čudovište.<ref name="Batgirl"/> Batgirl i Nyssa uspiju nakratko ošamutiti Lazaru, no ova se oporavi i ponovo krene na Freezea, kojemu u ključnom trenutku pomogne Batgirl. Freezu je ponuđeno da zamrzne suprugu i tako ponovo dobije vremena da ju popravi, no on to odbija i upozori Batgirl da bježi prije nego aktivira ledenu eksploziju.<ref name="Batgirl"/> Zgrada se raspada, a Freeze zgrabi Noru i ne dozvoli joj da pobjegne. Kasnije ih vidimo kako zajedno bježe.<ref name="Batgirl"/> Tokom [[2005.]] godine, Mr. Freeze je bio glavni fokus čak dvije uzastopne mini-serije u sklopu ''[[Batman: Legends of the Dark Knight]]'' serijala. U izdanjima #190 i #191, dvodijelna mini-serija "Cold Snap" prati Freezea kako krade seriju naizgled nasumičnih predmeta, vezu između kojih [[Batman]] pokušava otkriti. Shvativši ubrzo kako Mr. Freeze skuplja predmete koji ga podsjećaju [[Nora Fries|Noru]] i kako se planira ubiti te zamrznuti velik dio Gothama, Batman mora internevirati kako bi spriječio njegov plan.<ref>''Batman: Legends of the Dark Knight'' (vol. 1) #190-191 (travanj - svibanj [[2005.]])</ref> Odmah po završetku ove serije započela je mini-serija "Snow", koja je predočena kroz izdanja #192-196.<ref name="Snow">''Batman: Legends of the Dark Knight'' (vol. 1) #192-196 (lipanj - listopad [[2005.]])</ref> U ovoj mini-seriji autori [[Dan Curtis Johnson]] i [[J.H. Williams III]] donose novu perspektivu na genezu Mr. Freezea, prikazujući obiteljsku tragediju i tragičnu ljubav s Norom.<ref name="Snow"/> Freeze isprva djeluje iza kulisa, no pred sam kraj serijala otkriva svoj plan oživljavanja Nore, neovisno o cijeni, što Batman planira spriječiti.<ref name="Snow"/> Posljednje izdanje iz mini-serije donosi konačni, a kronološki i prvi dvoboj između Viteza tame i Mr. Freezea, koji je pokušao zalediti cijeli Gotham. Nakon što je spasio [[James Gordon|Gordona]] i Miru Charan, Batman je konačno uspio nadvladati Freezea, koji je uspio pobjeći.<ref name="Snow"/> Njegov plan da zaledi Gotham je, ipak, propao.<ref name="Snow"/> Iste godine pojavio se i u sklopu mini-serije ''[[Batman: Under the Hood]]'', koja prati povratak [[Jason Todd|Jasona Todda]] pod maskom [[Red Hood]]a.<ref name="Hood">''[[Batman: Under the Hood]]'' (veljača [[2005.]] - travanj [[2006.]])</ref> Mafijaš [[Black Mask]] unajmi Freezea da za njega obavi posao s Red Hoodom (zamjena [[kriptonit]]a za novac). Black Mask izradi novo, črvšće odijelo za Freezea koji se nađe s Red Hoodom. Ubrzo izbije borba u kojoj Red Hood otkrije kako je Freeze ojačao, no u tom se trenutku pojavi Batman i spriječi Freezeov napad.<ref name="Hood"/> Black Maskov plan propadne, a Freeze se ubrzo ukloni s lica mjesta, pozdravivši svoje protivnike.<ref name="Hood"/> U stripu ''[[Batman: Heart of Hush|Heart of Hush]]'', Freeze omogući [[Hush]]u da održi [[Catwoman]] na životu nakon što joj je prethodno izvadio srce. Mr. Freeze je bio jedan od cijele serije Batmanovih protivnika koji se pojavio u mini-seriji "[[Batman: Whatever Happened to the Caped Crusader?|Whatever Happened to the Caped Crusader?]]", točnije u izdanjima ''[[Batman (strip)|Batman]]'' #686 (travanj [[2009.]]) i ''[[Detective Comics]]'' #853 (travanj [[2009.]]), a koja prati posljedice Batmanove navodne smrti kroz seriju prezentiranih iz perspektive nekoliko likova iz DC-jeva univerzuma. ===New 52=== Tokom mini-serije "[[Batman: Night of the Owls|Night of the Owls]]" u sklopu [[New 52]] serijala, organizacija znana kao [[Court of Owls]] pošalje ubojice po imenu [[Talon (strip)|Talon]] da ubiju 40 najvažnijih građanina [[Gotham City|Gothama]], među kojima je i Mr. Freeze. Iako ga [[Red Hood]], [[Starfire]] i [[Red Arrow]] spase, odluče ga ostaviti s [[Batgirl]] kako bi ga držali pod kontrolom.<ref>''Red Hood and the Outlaws'' #8 (2012)</ref> [[File:BatmanAnnual1e.jpg|thumb|left|250px|Mladi Victor Fries ubija svoju majku Lorraine u jezeru u kojem je doživjela nesreću koja ju je prikivala u invalidska kolica u stripu ''Batman Annual'' #1 (srpanj [[2012.]]). Ovaj događaj pokazat će se ključan za kasniji razvoj lika te kao jedan od temelja nove geneze u sklopu New 52 serijala, važan i za psihološku interpretaciju lika.]] Freezeova geneza doživjela je novu promjenu u sklopu New 52 serijala. I mada autori nisu drastično izmijenili priču u odnosu na onu Dinijevu, određene promjene ipak su prisutne. Priča je prezentirana u stripu ''Batman Annual'' #1 (srpanj [[2012.]]),<ref name="BA1">''Batman Annual'' (vol. 2) #1 (srpanj [[2012.]]) - "Night of the Owls: First Snow"</ref> a rekapitulirana u stripu ''[[Batman: The Dark Knight]]'' #23.2 (studeni [[2013.]]).<ref name="TDK">''[[Batman: The Dark Knight]]'' #23.2 (studeni [[2013.]]) - "Mr. Freeze"</ref> ''Batman Annual'' prikazuje mladoga Victora Friesa u društvu svoje majke u [[Nebraska|Nebraski]]. ''[[Batman: The Dark Knight]]'' #23.2 kasnije otkriva kako tu žive s bakom jer ih je Victorov otac, kojeg Victor doživljava kukavicom, napustio.<ref name="TDK"/> Dok hodaju zaleđenim jezerom, Victorova majka Lorraine upada u zaleđeno jezero, no uspije preživjeti zahvaljujući hladnoći jezera koja spriječi smrt.<ref name="BA1"/> Taj neobičan očinak ledene vode pobudio je u mladom Victoru doživotni interes za led, zbog čega je svoju kasniju karijeru usmjerio prema [[kriogenika|kriogenici]]. Ipak, iako je preživjela, Lorraine Fries je trpjela konstantne bolove zbog nesreće, što je u jednom trenutku navelo Victora da ju, iz samilosti, gurne u istu onu rupu u jezeru u koju je ranije upala te da ju pusti da se utopi.<ref name="BA1"/> Victor Fries je kasnije upisao fakultet te se zaposlio u kompaniji [[Wayne Enterprises]] kao znanstvenik u kriogeničkom laboratoriju. Iako mu je [[Bruce Wayne]] dao u zadatak da kriogeniku koristi u istraživanju procesa [[vitrifikacija|vitrifikacije]], opsesivni Fries je istu koristio kako bi oživio kriogenički zamrznute osobe.<ref name="BA1"/> Jedna od tih osoba bila je [[Nora Fries|Nora Fields]], djevojka koja je s 25 godina obolila od neizlječive srčane bolesti te je [[1966.]] godine kriogenički zamrznuta kako bi se kasnije, eventualno, odledila u slučaju da se pronađe lijek.<ref name="BA1"/> Fries je doktorirao na njezinom slučaju te je, u svojoj opsesiji njezinom pričom, uvjerio sebe kako ju voli te kako mu je ona supruga.<ref name="BA1"/> Istina je ta da je Nora Fields bila zaručena za mladog odvjetnika, no vjenčanje je propalo kada je ova zamrznuta te kako bi u današnjem trenutku ona mogla biti Victorova baka.<ref name="BA1"/> Iako je Wayne htio zatvoriti projekt, Victor ga je uvjerio da može istovremeno raditi na oba polja. Ubrzo je dr. Fries došao do lijeka koji bi, prema njegovim predviđanjima, trebao izliječiti Noru, no Bruce Wayne je kategorički zabranio tako riskantan tretman na pacijentici koja nije u stranju dati svoj pristanak.<ref name="BA1"/> Bijesan, Fries je bacio stolicu prema Wayneu. Ovaj ju je uspješno izbjegao, no ista je pogodila cijev koja je Freezea okupala u kriogeničkoj tekućini.<ref name="BA1"/> Iako je preživio, Fries je morao konstantno boraviti na niskim temperaturama kako bi ostao na životu.<ref name="BA1"/> Tako je nastao zlikovac po imenu Mr. Freeze. [[File:Batman The Dark Knight Vol 2 23.2 Mister Freeze Textless.jpg|250px|thumb|Manijakalni Mr. Freeze na naslovnici stripa ''[[Batman: The Dark Knight]]'' #23.2 (studeni [[2013.]]), koja donosi morbidnu priču o posljedicama njegovog opsesivnog poremećaja.]] Dva navedena izvora prate dvije epizode iz Freezeove rane karijere, koje su direktno povezane uz njegovu genezu. U stripu ''Batman Annual'' #1, Freeze je zatvorenik u [[Arkham Asylum|Arkhamu]], gdje boravi u posebno rashlađenoj ćeliji. Njegov liječnik, dr. Kearney, mora koristiti posebnu olovku s [[alkohol]]om jer bi se sve ostale zaledile ili bile upotrebljive kao oružje.<ref name="BA1"/> Freeze zahtijeva od njega da mu preda olovku, a nakon što ovaj odbije mu prelomi vrat i uzme ju. Koristeći svoje tehničko znanje, Freeze pobjegne iz ćelije, domogne se svog odijela i odlazi do [[Penguin]]a, od kojega traži svoje oružje.<ref name="BA1"/> Ponovo opremljen, Freeze se planira osvetiti osobi koju smatra odgovornom za svoje stanje - Bruceu Wayneu.<ref name="BA1"/> Odlazi u svoj stari laboratorij samo kako bi otkrio da Nore više nema. Tamo ga napadnu [[Nightwing]] i [[Robin]], no cijela situacija završava tako što glas Brucea Waynea poziva Freezea u [[Wayne Tower]].<ref name="BA1"/> Freeze odlazi na lokaciju i pronalazi Noru, no umjesto Brucea Waynea dočeka ga [[Batman]]. Vitez tame pokuša uvjeriti Freezea kako on zapravo ne voli Noru, kako ju ne može ni voljeti jer ju nikada nije upoznao, podsjećajući ga na istinu o njezinom slučaju.<ref name="BA1"/> Kada Freeze ponovo izjavi svoju ljubav, Batman mu zada konačni udarac koji ga potpuno omami. Gledajući bespomoćno u svoju ljubavnu iluziju, Freeze se prisjeća trenutka kada je, kao dječak, ubio majku.<ref name="BA1"/> U stripu ''[[Batman: The Dark Knight]]'' #23.2, koji je posebno izdanje u sklopu ''Forever Evil'' serijala koje prati isključivo naslovnog lika, Mr. Freeze je ponovo zatvoren u Arkhamu. Pomirio se s činjenicom da mu Nora Fields nikada nije bila supruga te kako su pokušaju oživljavanja nje bili pokušaji vraćanja majke koju je ubio, no daleko je od potpunog oporavka.<ref name="TDK"/> Jednoga dana mu netko u ćeliju gurne novinski isječak koji otkriva kako je njegov otac zasnovao novu obitelj. Freeze tada pronađe novu opsesiju, dovevši se u situaciju da je svoju raniju opsesiju prema Nori samo preusmjerio na svoju "novu obitelj". Iako taj podatak taji od svog liječnika, dr. Feltona, izjavljuje kako bi volio upoznati svoju obitelj.<ref name="TDK"/> Felton smatra kako to nije dobra ideja i kako bi mogao ugroziti obitelj Fries, koju bi mogao doživjeti kao zamjenu za Noru, no Freeze izjavi kako je pročitao svoj spis i kako zna da ga je dr. Felton proglasio neizlječivim, zbog čega nema smisla da ga odgovara od ideje.<ref name="TDK"/> Felton se složi i pristaje poslati pismo obitelji Fries, s tim da mu Freeze obeća da će ga ubiti ako to ne uradi.<ref name="TDK"/> Kada je [[Crime Syndicate]] svladao [[Justice League]], Freeze je iskoristio novonastali kaos i pobjegao iz svoje ćelije. Otišao je do dr. Feltona i otkrio kako nije poslao nijedno njegovo pismo; zaledio je svako od njih i zario ih u doktorovo tijelo, ubivši ga na taj način.<ref name="TDK"/> Freeze se odlučio osvetiti Batmanu i organizaciji [[Court of Owls]], no ne prije nego posjeti svoju obitelj. Nakon što spasi život sestre Wilmont, Freeze razočaran saznaje kako je njegov otac umro i kako neće imati priliku vidjeti ga ponovo.<ref name="TDK"/> Ipak, on saznaje adresu obitelji Freeze te odlazi na lokaciju, želeći im objasniti uzroke svog trenutnog stanja. Posljednja scena stripa prikazuje ga u blagovaonici kako drži čašu vina i nazdravlja ispred stola za kojim sjede, zaleđeni i mrtvi, nova supruga njegova oca i njezina djeca.<ref name="TDK"/> U sklopu serijala ''[[Forever Evil]]'', Mr. Freeze je prikazan kao član organizacije [[Secret Society of Super Villains]].<ref>''Forever Evil'' #1</ref> Tu je surađivao sa [[Scarecrow]]om i [[Clayface]]om, a prikazan je i kako surađuje s [[Man-Bat]]ovima, koji mu donose Talone koje su ukrali iz [[Kaznionica Blackgate|Blackgatea]].<ref>''Forever Evil: Arkham War'' #3</ref> Imao je i manju ulogu u serijalu ''[[Batman Eternal]]'', kao jedan od zatvorenika koji bježe iz Arkhama nakon njegova urušavanja. Kasnije se udružio sa [[Scarecrow]]om, [[Clayface]]om, [[Bane]]om, [[Joker's Daughter]] i [[Poison Ivy]], ali ga je uspješno svladao [[Batman]]. Kasnije je oslobođen te je ponovo pušten da stvara kaos po Gothamu, ali su ga zajedničkim snagama svladali [[Bluebird]] i [[Batman]]. ===Rebirth=== ==Moći i vještine== Kao i većina [[Batman]]ovih protivnika, Mr. Freeze svoje zločine fokusira oko specifične teme, u njegovom slučaju - [[led]] i hladnoća.<ref name="UGO - Freeze"/> Zbog nesreće koju je preživio, Freeze je prisiljen boraviti na izrazito niskim temperaturama kako bi preživio, zbog čega područja na kojima boravi uglavnom zaleđuje koristeći svoj ''Freeze Gun''. ''Freeze Gun'' je izrazito moćno oružje i omogućuje Freezeu da instantno zaledi bilo koga ili bilo što. Uz to, kako bi se normalno kretao, Freeze mora nositi posebno kriogeničko odijelo koje njegovu tjelesnu temperaturu održava konstantno niskom. I dok mu odijelo daje nadljudsku snagu i izdržljivost, čineći ga tako jednim od fizički najsnažnijih Batmanovih protivnika, ono je istovremeno i njegova najveća slabost jer onesposobljavanjem odijela, Freeze postaje praktički paraliziran.<ref name="UGO - Freeze"/> Tokom mini-serije "[[Batman: Underworld Unleashed|Underworld Unleashed]]", demon [[Neron (strip)|Neron]] Freezeu daje nadnaravnu sposobnost generiranja leda bez ''Freeze Guna'' ili kriogeničkog odijela. Ipak, ta je sposobnost eliminirana nakon susreta s [[Green Lantern]]om, [[Donna Troy|Donnom Troy]] i [[Purgatory]]jem u [[Central Park]]u. Nakon toga je dobio novo kriogeno odijelo i oružje.<ref>{{Cite comic| Writer = [[Mark Waid|Waid, Mark]]; Peterson, Harry| Artist = [[Howard Porter|Porter, Howard]]; [[Phil Jimenez|Jimenez, Phil]] and others| Story = | Title = Underworld Unleashed| Volume = | Issue = 3| Date = November 1995 - January 1996| Publisher = [[DC Comics]]| Page = | Panel = | ID = 1563894475}}</ref> ==Ostale verzije== ===''Smallville''=== Mr. Freeze se pojavljuje u [[Smallville (strip)|stripovskoj adaptaciji]] serije ''[[Smallville]]'', gdje mu je partner [[Prankster]] iz organizacije [[Intergang]].<ref>''Smallville: Season 11'' #8</ref> Freeze pristaje surađivati s Intergangom kako bi financirao Norin oporavak. Prankster ga u konačnici izda, samo da bi ga na kraju zajednički svladali [[Batman]] i [[Green Arrow]].<ref>''Smallville: Season 11'' #9</ref> ===''Blackhawk''=== Robotska verzija Mr. Freezea, koju kontrolira dr. Thurman, pojavljuje se u stripovskom serijalu ''[[Blackhawk (DC Comics)|Blackhawk]]''.<ref>''Blackhawk'' #117</ref> ===''Justice League Adventures''=== U ovom serijalu, temeljenom na DC-jevom animiranom univerzumu, Mr. Freeze je dio skupine "hladnih" zlikovaca znane kao "Cold Warriors", koja je pokušala preuzeti vlast u jednoj [[Afrika|afričkoj]] zemlji. Ova skupina premijerno se pojavila u izdanju ''Justice League Adventures'' #12 (prosinac [[2002.]]). ===''DC Super Friends''=== Slično kao i sa ''Justice League Adventures'', Mr. Freeze je dio skupine znane kao "Ice Pack", a koja je cijeli jedan grad okovala u ledu. Ova skupina premijerno se pojavila u izdanju ''DC Super Friends'' #16 (kolovoz [[2009.]]). ===''Flashpoint''=== U alternativnoj kronologiji stripa ''[[Flashpoint]]'', Mr. Freeze napadne zgradu [[S.T.A.R. Labs]]a u [[Central City (strip)|Central City]]ju kako bi pronašao lijek za Noru. No, intervenira [[Captain Cold|Citizen Cold]] koji pomoću svog ''Freeze Guna'' zaledi Freezea. Ovaj pokuša pobjeći na robotskim nogama, no Citizen Cold ga zaledi do smrti te mu govori kako je i Nora mrtva.<ref>''Flashpoint: Citizen Cold'' #1 (lipanj [[2011.]])</ref> Ova verzija Mr. Freezea je prijatelj s Falloutom te kreće u osvetnički pohod protiv Citizen Colda jer ga je bio ubio.<ref>''Flashpoint: Citizen Cold'' #2 (srpanj [[2011.]])</ref> Kasnije se otkrije kako je radijacija koju proizvodi Fallout lijek kojeg je Freeze tražio.<ref>''Flashpoint: Citizen Cold'' #3 (kolovoz [[2011.]])</ref> ==Psihološki profil== Zbog činjenice da je njegova geneza, a s njom i sama koncepcija lika, mijenjana nekoliko puta tokom godina, ponekad čak i drastično, teško je dati kompletan i u cijelosti precizan psihološki profil Mr. Freezea. Dvije verzije lika koje bi valjalo uzeti u obzir pri izradi profila su ona [[Paul Dini|Paula Dinija]], kreirana u sklopu serije ''[[Batman: The Animated Series]]'', te verzija iz [[New 52]] serijala. Iako u određenim segmentima različite, te su dvije verzije uspostavile zajedničku jezgru koja je postala osnova Freezeove psihe i koja je, unatoč kratkom vremenskom kontinuitetu, postala kanon. {{Multiple image|direction=vertical|align=left|image1=Victor Fries Nora Fries.jpg|image2=Nora Fries.png|width=180|caption1=Prvi susret mladog Victora Friesa i njegove supruge Nore u stripu ''[[Batman: Mr. Freeze]]'' iz [[1997.]] godine.|caption2=Bračni par Victor i Nora Fries prije tragedije koja će obilježiti njihove živote, također u stripu ''[[Batman: Mr. Freeze]]'' iz [[1997.]] godine.}} Kao što je već rečeno, dvije spomenute verzije, iako imaju svoje razlike, počivaju na zajedničkim temeljima, a to su Freezeova opsesivna ljubav i osvetoljubivost. I dok je ova prva u prvom planu u svakoj interpretaciji lika nakon Dinijeve geneze, potonja je povremeno stavljana u drugi plan, ovisno u kojem su smjeru pojedini autori išli. Svakako, kod Dinija je predmet Freezeove opsesije njegova supruga [[Nora Fries]], koja terminalno oboli, zbog čega ju Freeze kriogenički zamrzne dok ne pronađe lijek. Još prije svoje transformacije, Victor Fries je svu energiju posvetio pronalasku lijeka za Noru, koja mu je postala jedini životni fokus. Kroz svoj rad, on je udovoljavao svojoj opsesivnoj potrebi, koja je ovdje poprimila oblik iskrene ljubavi. Nema spora da je Dini Freezeovu opsesiju rastumačio kao ljubav, a ne prosto kao fiksaciju ili deluziju. Dakako, daleko da takva opsesija nije problem ''per se'', no ona je znatno manja opasnost upravo zbog te emocionalne podloge. Dinijev Freeze tako nije manijak, on je antijunak koji se bori za realizaciju one emocije koja mu je silom oduzeta i, unatoč simbolici leda, nije toliko hladan i imun na druge. Ono što je ključni problem njegove opsesije je iskrivljena slika stvarnosti, koju Freeze vidi tek kao prepreku za ostvarenje cilja. Njegova kriminalna aktivnost usmjerena je jedino i isključivo prema ozdravljenu Nore, što je naglašeno u nekoliko različitih izdanja.<ref name="DV"/><ref name="Hood"/> Freeze je spreman prijeći određene granice, a sve sukladno opsesijom uzrokovanoj iskrivljenoj slici stvarnosti u kojoj je njegovo djelovanje, unatoč evidentnom kriminalnom elementu, plemenito i ispravno, no ostaje činjenica da on nije sadist koji se na ljudima iživljava iz čistog hedonizma, poput [[Joker (strip)|Jokera]], ili vlastite egomanije, poput [[Riddler]]a. On na druge ljude gleda isključivo kao na sredstvo i koristi ih kada mu zatrebaju i samo u mjeri u kojoj mu zatrebaju, ograničavajući tako svoje destruktivno ponašanje isključivo na konkretne mete.<ref>Takvo ponašanje manifestira se kroz pojavljivanja u seriji ''[[Batman: The Animated Series]]'', ali i u filmu ''[[Batman & Mr. Freeze: SubZero]]''.</ref> Isto tako, on je voljan surađivati s [[Batman]]om ukoliko uvidi intrizičnu pogrešnost vlastitog čina,<ref>Eklatantan primjer ovoga vidljiv je kroz interpretaciju Freezea u sklopu ''[[Batman: Arkham]]'' serijala video igara.</ref> no isto tako je sklon surađivati i s drugim zlikovcima ukoliko time ostvaruje vlastitu korist (točnije, sredstva koja bi pomogla u spašavanju Nore).<ref name="DV"/><ref name="Hood"/> Kao i svi ostali, zlikovci s kojima surađuje su za njega tek sredstva za ostvarenje cilja. Iz svega ovoga razvidno je kako je Dinijeva interpretacija Freezeove opsesije ona emotivnog tipa, posljedica tek tragičnog spleta okolnosti, a ne urođene manijakalno-kriminalne ličnosti, što se manifestira kroz njegovu apsolutnu podređenost Nori i njezinom ozdravljenju, toliku podređenost da je istom potpuno zanemario sebe i praktički ubio vlastitu osobnost u cijelosti.<ref>Ostaje nepobitna činjenica da je svako Freezeovo djelovanje koje se baziralo na Dinijevoj priči o tragičnom antijunaku bilo usmjereno prema Nori; bilo da se radilo o pronalasku sredstava i tehnologije, bilo da se radilo o financiskoj dobiti, svako Freezeovo pojavljivanje imalo je u pozadini Noru i tragični karakter njihova braka.</ref> Za razliku od Dinija, autori u [[New 52]] serijalu su istoj problematici, dakle Freezeove opsesije, odlučili pristupiti na drugi način, ispričavši priču o dječaku istraumatiziranom odlaskom oca i majčinom nezgodom koja ju je prikovala u kolica s teškim bolovima. Njegova prva opsesija tako postaje led, koji je istovremeno i spasio i unakazio njegovu majku, a ubrzo tome pridodaje i vlastitu majku.<ref name="BA1"/><ref name="TDK"/> Victor Fries u jednom trenutku ubije svoju majku, no taj je čin bio posljedica samilosti prema majčinim bolovima, ali je stvorio veliku prazninu u njegovoj opsesiji sklonoj ličnosti.<ref name="BA1"/><ref name="TDK"/> Novu fiksaciju pronašao je u liku djevojke [[Nora Fries|Nore Fields]], koja je zamrznuta još [[1966.]] godine kako bi, jednom, eventualno mogla ozdraviti ako se pronađe potreban lijek. Freeze se toliko fokusirao na njezin slučaj da se u istu patološki zaljubio, iskonstruiravši iluziju kako su njih dvoje bračni par.<ref name="BA1"/><ref name="TDK"/> Na to mu isprva ukazuje [[Bruce Wayne]], a kasnije i [[Batman]], no posljedica toga je tek prebacivanje fokusa na drugu metu, ovoga puta na novu obitelj njegova oca, koju pronađe i ubije.<ref name="TDK"/> Za razliku od Dinija, autori u sklopu New 52 serijala lišavaju Freezeovu opsesiju one emocionalne komponente i pretvaraju ga zapravo u opsesivnog manijaka koji je spreman učiniti sve kako bi ostvario svoj cilj.<ref name="BA1"/><ref name="TDK"/> On tako zadržava epitet opsesivnog kriminalca, ali ovdje je emocionalna komponenta (ljubav) zamijenjena manijom uzrokovanom iluzijama zbog patološke potrebe za postojanjem fiksacije. Kako je sugerirano u razgovoru s jednim od psihijatara u Arkhamu, Freeze skače s opsesije na opsesiju i tako svaki puta traži novu žrvtvu kojom hrani svoju patologiju.<ref name="TDK"/> Tako je majku zamijenio Norom, a Noru s obitelji svog oca.<ref name="TDK"/> Kod njega je to već patološa potreba čije uzroke treba tražiti u traumatičnom djetinjstvu i nedostatku oca, a kasnije i gubitku (odnosno ubojstvu) majke. Freeze je tako kao dječak ostao sam, a potrebu za vezivanjem je zamijenio patološkim fiksiranjem.<ref name="BA1"/><ref name="TDK"/> Sve te fiksacije završile su loše (majku je ubio, Noru je izgubio, a očevu drugu obitelj hladnokrvno pobio), no Freezeove deluzije i zastrašujuća sposobnost prebacivanja krivice na druge samo dodatno hrane njegovu patologiju čak i u trenucima kada bi ona trebala slabjeti. Uz različitost u poimanju prirode same opsesije, New 52 donosi i novu interpretaciju njezine vanjske manifestacije. Naime, dok je Dinijev Freeze bio tragični antijunak, ovaj Freeze je hladnokrvni manijak, na trenutke i sadist koji ne poznaje apsolutno nikakve granice na putu ka ostvarenju vlastitog cilja. On će tako bez trunke razmišljanja izbosti svog liječnika, smrskati glave protivnicima i pobiti cijelu obitelj, a sve kako bi utažio svoju patologiju.<ref name="TDK"/> Teško bi ga se moglo nazvati sadistom, jer nasilje nije primarni fokus njegova djelovanja, zbog čega ga se vrlo teško može definirati i kao čistog [[psihopatija|psihopata]], no ostaje činjenica kako Freeze kroz svoje djelovanje manifestira oba simptoma, no iste, dakako, treba promatrati kroz spektar njegove manijakalne opsesije. Na koncu se postavlja pitanje zašto je Dinijev Freeze, unatoč vrlo sličnoj genezi, ipak osjetno različit od New 52 Freezea; odgovor na to pitanje trebalo bi tražiti u samoj promjeni geneze, koja je direktno povezana sa samim profilom lika. Naime, dok Dini prikazuje znanstvenika i supruga koji beskrajno voli svoju suprugu, a kojeg splet nesretnih okolnosti pretvara u kriminalca, New 52 Freeze je istraumatizirani dječak koji skače s fiksacije na fiksaciju, koji je naučio svoju patologiju kontrolirati i prilagoditi uvjetima. Sukladno tome, Dinijev Freeze posjeduje čvrst fokus, odnosno Noru, koja ga drži pod kontrolom i koja mu postavlja određeni cilj kojemu stremi, pruža mu istovremeno i zadovoljenje potrebe i stabilnost. S druge strane, New 52 Freeze je potpuno bez fokusa; on skače s objekta na objekt, ne vezujući se pritom za objekt kao takav već za svoju patološku potrebu koju si prezentira kroz konkretizirani objekt fiksacije. On tako nema uporište, nema nekakav oslonac ili cilj kojemu stremi, zbog čega je i osjetno drugačiji i znatno opasniji. Što se Freezeove osvetoljubivosti tiče, tu je situacija prilično čista, uz jedine razlike u intenzitetu realizacije te osvete. Paul Dini je Freezeovom osvetničkom nagonu pristupio iz perspektive njegove tragične sudbine, prikazujući lika koji osvetu vidi kao jedino sredstvo za ispravljanje nepravde koja mu je nanesena. Fokus njegove osvete je vrlo konkretan ([[Ferris Boyle]] i kompanija [[GothCorp]]) i on ostaje kontinuiran u smislu da Dinijev Freeze ne traži konstantno novu osobu kojoj bi se osvećivao. Dakako da je njegova osvetoljubivost motivirana isključivo Norom, čime se sugerira da ista ne bi ni postojala da tragedija nije zadesila njegovu suprugu (ovo je posebno značajno u odnosu na raniju tezu da je Dinijev Freeze ubio vlastitu individualnost i sebe posvetio Nori). Njegova osveta, iako hladna, ne sastoji se u čistom sadističkom iživljavanju, već u realiziranju pravde kakvom ju on vidi. Freezeova koncepcija je takva da je njegova osveta prema Boyleu zapravo balansiranje vage pravde zbog tragedije koja je snašla Noru i njega, a sve zbog Boyleovog gramzivog nerazumijevanja za njegov problem, odnosno njegovog djelovanja koje je dovelo do tragedije. Da je ona konkretizirana i usmjerena prema točno određenom cilju, što pak upućuje na to da Dinijev Freeze nije inherentno zao, a o čemu je govoreno i ranije, da je priroda njegove osvete takva govori i činjenica da nije imao namjeru ubiti ili mučiti [[Batman]]a, odnosno druge sudionike svečanosti na kojoj je bio i Boyle. Iako je Batmana pokušao udaljiti jer mu je smetao, Freeze je pokazao izrazito visoku razinu sabranosti i osjećaja za pravdu, ne želeći nauditi onima koje nije smatrao odgovorima, a to su zapravo svi osim Ferrisa Boylea. Dini je tako dosljedno odradio karakterizaciju svoga Freezea, prikazavši čak i njegovu osvetu kroz tragični spektar njegove sudbine, izazivajući tako suosjećanje kod čitatelja i gledatelja.<ref>Posebno je značajna, u ovom kontekstu, posljednja scena epizode "[[Heart of Ice (Batman: The Animated Series)|Heart of Ice]]" serije ''[[Batman: The Animated Series]]'' u kojoj Freeze, zatvoren u [[Arkham Asylum|Arkhamu]], plače i ispričava se Nori jer ju nije uspio osvetiti, nadajući se da će u jednom kasnijem trenutku doći bolja vremena.</ref> S druge strane, osveta je za New 52 Freezea inherentna osobina koja, kao i njegova opsesija, ima svoje temelje u traumatičnom djetinjstvu i patologiji do koje je ovo dovelo. Jednako kao i njegova opsesija, ona je sastavni dio njegove ličnosti i kada nije u stanju izvršiti osvetu nad jednom osobom, on će tražiti drugu; tako se isprva fokusira na [[Bruce Wayne|Brucea Waynea]] jer je ovaj zatvorio njegov projekt,<ref name="BA1"/> a onda kasnije na [[Batman]]a, jer mu je ovaj razbio iluziju o ljubavi prema Nori.<ref name="BA1"/><ref name="TDK"/> Istovremeno, u pozadini konstantno stoji osveta prema ocu koji ga je napustio, a koju realizira kroz njegovu drugu obitelj nakon što ovaj prethodno umre.<ref name="TDK"/> Priroda ove osvete lišena je osjećaja pravde koja prati Dinijevu koncepciju, kao i njezine tragičnosti, prikazujući Freezeovu osvetoljubivost kao način ispoljavanja njegove problematične psihe. Iako je i Dinijev Freeze imao običaj maknuti one koji su mu smetali, New 52 Freeze će bilo kakve prepreke potpuno eliminirati, ubiti ih na najbrutalnije načine,<ref name="TDK"/> a sve kako bi ostvario svoj cilj. Za razliku od osjećaja pravde i racionalne percepcije okoline koju ima Dinijev Freeze, ovaj je u cijelosti lišen iste, percipirajući ostale ljude tek kao sredstva koja može ukloniti ako to smatra potrebnim, ne obazirući se na njihovu ulogu ili krivicu u cijeloj priči; na taj način je dokazao da je sposoban ubiti i nedužne ljude, čak i one koji su se samo našli na krivom mjestu u krivo vrijeme, nešto što Dinijev Freeze nije bio spreman učiniti.<ref name="BA1"/><ref name="TDK"/> [[File:Freeze Nora Fields.jpg|thumb|350px|Mr. Freeze dolazi u [[Wayne Tower]] kako bi se osvetio [[Bruce Wayne|Bruceu Wayneu]] samo da bi pronašao zamrznutu [[Nora Fries|Noru Fields]], djevojku koja je, nakon majke, postala njegova druga opsesija.]] U konačnici se, kroz obje interpretacije, vidi poveznica između Freezeove opsesivnosti i njegove osvetoljubivosti, bilo da je ona tek tragična sudbina i potreba zadovoljenja pravde (Dini), bilo da je ona patološki utemeljena (New 52). No, dok ta sličnost neupitno stoji, percepcija te osvetoljubivosti je drastično različita. Dok Dini sugerira potrebu za suosjećanjem, čak opravdavajući svog Freezea u velikoj mjeri njegovom tragedijom i osjećajem humanosti, autori iz New 52 serijala su Freezea pretvorili u hladnokrvnog manijaka, osvetnika koji svoje interne frustracije ispoljava na način da se, ponekad i sadistički, iživljava nad svima onima koji mu, na ovaj ili onaj način, stanu na put, hraneći tako svoje već prisutne iluzije i pogoršavajući svoju postojeću patologiju. Ovo potonje je posebno alarmantno s obzirom da je Freeze u potpunosti svjestan svog problema i njegove težine,<ref name="TDK"/> no ne pokazuje nikakvu namjeru da se mijenja ili poboljša,<ref name="TDK"/> nastavljajući zapravo hraniti svoju kriminalnu patologiju, što je odlika koja ni u tragovima nije bila prisutna kod Dinijevog Freezea, koji je, baš naprotiv, žudio za povratku svog starog života i nestanku svih problema. Gore spomenute sličnosti su, unatoč različitim interpretacijama istih, nešto što je obilježilo Freezea kroz sve novije interpretacije. Ipak, te dvije interpretacije međusobno se značajno razlikuju, a o čemu je u natruhama govoreno i ranije, u percepciji Mr. Freezea kao cjelovitog lika, odnosno aspektu iz kojega se pristupa njegovoj sudbini, a koji je iznimno značajan za potpuni doživljaj njegove psihologije. Tako Dini Freezea vidi kao tragičnog antijunaka, a autori iz New 52 serijala kao opsjednutog manijaka s teškom psihopatologijom. Dini nije stvorio Freezea koji bi bio zlikovac u klasičnom smislu te riječi, odnosno lika koji je intrizično zao i kojemu je temeljni smisao postojanja nanošenje zla drugima. Njegov je Freeze lik opterećen životnom tragedijom, ljubavlju prekinutom zbog bolesti i nečijeg profita, a koja je svojim intenzitetom bila jača od oba otegotna faktora. Njegova kriminalna karijera posljedica je ljubavi, odnosno želje za revitalizacijom iste i balansiranjem pravde, koja sama nije odradila to balansiranje. Kao takav, iako ima jasan cilj pred očima, Freeze zadržava priličnu dozu razuma, koji sprječava da se Freeze pretvori u manijakalnog ubojicu i kriminalca. Upravo taj razum, koji često nedostaje Batmanovim protivnicima, djeluje kao kočnica za Mr. Freeza te mu omogućava da u konkretnom trenutku nadvlada čak i svoju tragično-opsesivnu ljubav i procijeni da postoji veći interes od njegova.<ref>Ovo se posebno vidi u epizodi "[[Deep Freeze (Batman: The Animated Series)|Deep Freeze]]" serije ''[[Batman: The Animated Series]]'', u kojoj Freeze žrtvuje vlastite interese kako bi spasio Gotham od manijakalnog bogataša.</ref> Isto tako, Dinijev Freeze zadržava i enormnu dozu humanosti, koja dodatno naglašava tragičnu notu njegova karaktera (jer on ostaje lik koji unatoč osobnoj tragediji koja ga je pretvorila, praktički, u stroj, zadržava svoju humanost u ključnim trenucima), a koja je bila razvidna i kroz njegovo pravilo da ne nanosi bol trećim osobama. Iako sam tvrdi kako su emocije u njemu ubijene, kroz animirana pojavljivanja je pokazao kako je sposoban osjećati i tugu i radost pa čak i suosjećanje, što ga svakako stavlja u posebnu kategoriju u odnosu na druge Batmanove protivnike. No ipak, Freeze nije sklon pokazivanju svojih emocija pred drugima, ispred kojih mahom ostavlja dojam hladnog kriminalca, zbog čega ga često doživljavaju kao stroj, što on spremno prihvaća, unatoč činjenici da bi za neke postupke trebao dobiti priznanje. Sve navedeno jasno ukazuje na to da se Dinijev Freeze bez problema može definirati kao antijunak, što je rijetka pojava u svijetu Batmanovih protivnika. S druge strane, Freeze u New 52 serijalu gubi onu tragičnu notu koja izaziva suosjećanje i postaje manijak fokusiran na vlastitu patološku opsesiju, koji želi utažiti neovisno o cijeni.<ref name="BA1"/><ref name="TDK"/> Dakako da je on i dalje lik uvjetovan tragičnim i traumatičnim djetinjstvom (otac ga je napustio, a on je sam postao ubojica još kao dijete kada je ubio vlastitu majku),<ref name="BA1"/><ref name="TDK"/> no tragičan događaj koji razbuktava kriminalnu psihopatologiju ne čini ga posebnim unutar spektra Batmanovih protivnika, koji svi, mahom, imaju sličnu pozadinu. No, dok se Dinijev Freeze više-manje uspješno othrvao tragediji i njezine posljedice sveo na minimum, New 52 Freeze je istoj dao maha do te mjere da je postao zastrašujuće moćan i opasan protivnik, spreman da uradi sve kako bi došao do vlastitog cilja. On više ne izaziva suosjećanje već strah, a njegove metode postaju tek emanacija bolesnog uma, daleko od djelovanja antijunaka koje izaziva empatiju. Posebno alarmantna je činjenica da je Freeze u cijelosti svjestan tog stanja i svoje neizlječivosti, no tu činjenicu prihvaća hladno i nastavlja hraniti svoju patologiju.<ref name="TDK"/> [[Scott Snyder]], koji je autorizirao Freezeovu izmijenjenu genezu,<ref name="BA1"/> odlučio je Freezea uklopiti među ostale Batmanove protivnike i pretvoriti ga u patološkog manijaka i ubojicu koji svoje vlastite traume liječi nanošenjem zla drugima, gledajući u svemu tome vlastitu korist. Iako je njegova opsesija prisutna i kod Snydera, ona više nije iskrena i duboka kao Dinijeva, već je zapravo samo odlika one patologije koja Freezea čini tako zastrašujućim protivnikom, lišenim razuma i svake trunke humanosti i emocija. U konačnici, da se zajljučiti kako je Freeze doista specifičan protivnik unutar Batmanove ''[[Rogues Gallery]]''. Zbog cijele serije različitih interpretacija tokom godina, teško je dati konkretnu evaluaciju njegova karaktera, no dvije najznačajnije verzije lika posjeduju neke zajedničke temelje. Ono što je temeljna odlika Freezea je njegova opsesivnost, koja poprima oblik tragične epizode ili ozbiljne patologije (ovisno o interpretaciji), a na koju se direktno nadovezuje motiv osvete, čije shvaćanje također ovisi o samoj interpretaciji lika, bilo da ona Freezea pretvara u antijunaka ili manijaka. Ovisno o tom pristupu, Freezea se može interpretirati bilo kao tragičnog antijunaka, bilo kao bolesnog manijaka, no kako god pristupili njegovu liku, ostaje činjenica da je njegovo mjesto u cjelokupnom serijalu doista posebno i specifično. ==Medijske adaptacije== Iako su njegova medijska pojavljivanja bila relativno malobrojna u odnosu na neke druge [[Batman]]ove protivnike, Mr. Freeze je jedan od onih likova na koje su te medijske adaptacije izrazito utjecale. Naime, medijske adaptacije Mr. Freezea su, zbog česte originalnosti i promjena koje su donosile u odnosu na raniji stripovski koncept, imale snažan utjecaj na subsekventna stripovska izdanja te su se nerijetko reflektirale na stripovske autore i njihove priče. Tako je Mr. Zero dobio ime Mr. Freeze nakon serije ''[[Batman (TV serija)|Batman]]'', a Dinijeva geneza lika iz serije ''[[Batman: The Animated Series]]'' postala je kanon sve do promjene u sklopu [[New 52]] serijala. Svakako, Mr. Freeze je adaptiran na brojnim medijima te se u svakom pojedinačnom pojavio barem jednom. ===Televizija=== {{Multiple image|direction=vertical|align=right|header=Mr. Freeze u seriji ''[[Batman (TV serija)|Batman]]''|image1=Sanders Freeze.jpg|image2=Otto Preminger Mr. Freeze Batman 1967.jpg|image3=Wallach Freeze.jpg|width=180|caption1=<center>[[George Sanders]]|caption2=<center>[[Otto Preminger]]|caption3=<center>[[Eli Wallach]]}} Iako je u stripovskom svijetu tada bio poznat kao Mr. Zero, autori serije ''[[Batman (TV serija)|Batman]]'' iz [[1966.]] godine odlučili su promijeniti njegovo ime u Mr. Freeze, što će se s vremenom prenijeti i na strip te postati kanon. Freeze se u seriji pojavio u ukupno tri dvodijelne epizode, a u sve tri su ga tumačili različiti glumci.<ref name="Freeze 1">{{cite web|url=http://www.bat-mania.co.uk/main/villains/mr_freeze.php|title=Batmania UK: 1966 Batman: Villains: Mr. Freeze|accessdate=2008-05-09|publisher=Bat-Mania|archive-date=2012-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120216044157/http://www.bat-mania.co.uk/main/villains/mr_freeze.php}}</ref><ref name="Freeze 2">{{cite web|url=http://www.bat-mania.co.uk/main/villains/mr_freeze2.php|title=Batmania UK: 1966 Batman: Villains: Mr. Freeze 2|accessdate=2008-05-09|publisher=Bat-Mania|archive-date=2012-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20120602061025/http://www.bat-mania.co.uk/main/villains/mr_freeze2.php}}</ref><ref name="Freeze 3">{{cite web|url=http://www.bat-mania.co.uk/main/villains/mr_freeze3.php|title=Batmania UK: 1966 Batman: Villains: Mr. Freeze 3|accessdate=2008-05-09|publisher=Bat-Mania|archive-date=2012-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120216044230/http://www.bat-mania.co.uk/main/villains/mr_freeze3.php}}</ref> Prvo pojavljivanje imao je u epizodama "[[Instant Freeze (Batman)|Instant Freeze]]" i "[[Rats Like Cheese]]", odnosno sedmoj i osmoj epizodi prve sezone, gdje ga je tumačio [[George Sanders]]. Tu je Freeze predstavljen kao '''Dr. Art Schivel''', a pojavljuje se kako bi se osvetio [[Batman]]u jer je tokom ranije borbe ovaj slučajno polio kriogeničku tekućinu po njemu, zbog čega ovaj ne može preživjeti na temperaturama iznad -50&nbsp;°C. Njegov plan vrti se oko krađe [[dijamant|dijamanata]] (koji se u engleskom slengu nazivaju "ice", isto kao i [[led]]), pri čemu je isprva prilično uspješan, čak toliko da je uspio zalediti [[Batman]]a i [[Robin]]a. Dok fizičar Vince u bolnici spašava Batmana i Robina, Mr. Freeze otima Paula Diamantea, igrača [[bejzbol]] kluba Gotham City Eagles. Kada sazna da se ''Dynamic Duo'' spasio, Freeze ponudi Diamantea za Batmana, na što Vitez tame pristaje. Freeze na koncu uhvati i Robina, no Batman se uspješno spasi i svlada Freezea. Sandersov Freeze je u svom skrovištu imao posebne izvore topline kako bi njegovi pomoćnici mogli komunicirati s njim, a sam Sanders je nosio odijelo s kacigom i imao je veliki ''Freeze Gun'' u obliku puške te je imitirao [[njemački]] naglasak, što njegovu interpretaciju čini jedinstvenom u sklopu serije. Epizode "[[Green Ice]]" i "[[Deep Freeze (Batman)|Deep Freeze]]", u sklopu druge sezone, donose [[Otto Preminger|Otta Premingera]] u ulozi Mr. Freezea. Preminger, inače [[Austrijanci|Austrijanac]], koristio je svoj materinji naglasak prilikom interpretacije, a umjesto odijela i kacige je nosio ''Freeze Collar'', veliku ogrlicu kojom je regulirao temperaturu, što će kasnije zadržati i treća interpretacija Freezea. Freezeov povratak u seriju donio je istovremenu otmicu ''miss'' [[Island]]a i lansiranje Operacije ''Hate Batman''. Freeze je oteo misicu, u koju se zaljubio, nadajući se da će ga ova zavoljeti i udati se za njega ako joj snizi temperaturu dovoljno nisko. S druge strane, Operacija ''Hate Batman'' je za cilj imala uništavanje reputacije [[Batman]]a i [[Robin]]a tako da ih prikaže korumpiranima i neefikasnima, dok ih je Freeze istovremeno planirao zalediti. Iako ih nije uspio zalediti, njegova operacija blaćenja je bila uspješna pa su Batman i Robin odlučili objesiti svoje maske na neko vrijeme. No, Freeze je tada postavio neizvediv zahtjev za milijardom dolara kako ne bi zaledio Gotham. Uvjerivši se kako je Freeze doista u stanju to uraditi, Batman i Robin ponovo navuku maske i pronalaze Freezea, spase ''miss'' Islanda i spriječe plan zaleđivanja Gothama. Posljednje pojavljivanje Freezea bilo je u epizodama "[[Ice Spy]]" i "[[The Duo Defy]]", posljednjim epizodama druge sezone. Tu je Premingera zamijenio legendarni [[Eli Wallach]], koji je zadržao Premingerov kostim s ''Freeze Collarom'', ali je ponovo morao imitirati [[njemački]] naglasak kao Sanders. Freeze ponovo planira zalediti cijeli Gotham, za što mu je potrebna formula za instantni led, koju poznaje [[island]]ska znanstvenica, profesorica Isaacson. Freeze se ukrcava na ''S.S. Gotham Queen'' i otima profesoricu. Nedugo zatim šalje svog istreniranog tuljana, Isolde, u GCPD s porukom u kojoj traži da [[Batman]] dostavi otkupninu za profesoricu. No, Freeze namjerava zadržati i novac i profesoricu te, uz sve to, eliminirati Batmana. Freeze na koncu uspije izvuči formulu iz profesorice te ju natjera da mu izradi ''Freeze Ray'', s kojom planira zalediti prvo Gotham, a onda i cijelu državu. Batman i Robin slijede Isolde i tako pronađu Freezeovo skrovište te svladaju poludjelog zlikovca, kojeg na kraju odvodi policija. Nakon serije iz [[1966.]], Mr. Freeze je tokom 60-ih i 70-ih imao dva animirana pojavljivanja; prvo u seriji ''[[The Batman/Superman Hour]]'', gdje mu je glas posudio [[Ted Knight]],<ref>{{cite video|date=2007|title=The New Adventures Of Batman|medium=DVD|publisher=Warner Bros. Home Video}}</ref> a onda i u seriji ''[[The New Adventures of Batman]]'', gdje mu je glas posudio [[Lennie Weinrib]]. {{Multiple image|direction=vertical|align=left|header=Mr. Freeze u seriji<br>''[[Batman: The Animated Series]]''|image1=Mr._Freeze_TAS.jpg|image2=Victor_&_Nora_Fries_TAS.jpg|width=270|caption1=Mr. Freeze u animiranoj seriji ''[[Batman: The Animated Series]]''. Za kreaciju lika bio je zaslužan [[Paul Dini]], dok je dizajn izradio [[Mike Mignola]], autor ''[[Hellboy]]ja''. Glas mu je, tokom cijelog animiranog kontinuiteta od tri serije, posudio [[Michael Ansara]].|caption2=Dr. Victor Fries pored kapsule u kojoj je zaleđena njegova supruga [[Nora Fries|Nora]], nekoliko trenutaka prije nezgode koja ga je pretvorila u Mr. Freezea.}} Sljedeće pojavljivanje imao je u kultnoj seriji ''[[Batman: The Animated Series]]'', prvoj u sklopu [[DC animated universe|DCAU]] serijala, nakon koje je bio redoviti lik u većini animiranih materijala o [[Batman]]u. Freezeov novi izgled dizajnirao je [[Mike Mignola]], autor ''[[Hellboy]]ja'', a po nalogu kreatora serije [[Bruce Timm|Brucea Timma]].<ref name="BTAS">{{cite video|date=2004|title=Batman: The Animated Series|medium=DVD|publisher=Warner Bros. Home Video}}</ref> Prvi izbori za Freezeov glas bili su [[Anthony Hopkins]] i [[Anthony Zerbe]],<ref>{{Cite web |title=''Batman: The Animated Series: Heart of Ice'' - TV.com<!-- Bot generated title --> |url=http://www.tv.com/batman-the-animated-series/heart-of-ice/episode/68559/summary.html |access-date=2015-05-01 |archive-date=2011-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110505005451/http://www.tv.com/batman-the-animated-series/heart-of-ice/episode/68559/summary.html |dead-url=yes }}</ref> no Timm se na koncu dosjetio [[Michael Ansara|Michaela Ansare]].<ref>{{cite web|url=http://www.toonzone.net/anbat/actors/villains.html#ansara|title=Batman: The Animated Series - Actors - Villains|accessdate=2008-05-09|publisher=Toon Zone|archive-date=2008-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20080428110741/http://www.toonzone.net/anbat/actors/villains.html#ansara|dead-url=yes}}</ref><ref name ="wf interview page 2">{{cite web |url=http://www.worldsfinestonline.com/WF/heartofice/interview/02.php |title=''Heart of Ice'' interview “The Role of Mr. Freeze In The Animated Universe” page 2 - Finding a Voice|accessdate=2008-02-08 |publisher= worldsfinestonline.com}}</ref> Ansara i Timm su se izvorno sukobili oko načina interpretacije - Timm je želio da Freeze zvuči kao robot, hladno i bez emocije, dok je Ansara smatrao da bi takav Freeze zvučao previše monotono. Na koncu su se ipak dogovorili oko prikladne glasovne interpretacije.<ref>{{cite web|url= http://anbat.toonzone.net/btas/hoi.html|title= ''Heart of Ice'' on Toon Zone (see production notes section)|accessdate= 2008-02-08|publisher= Toon Zone|archivedate= 2008-03-02|archiveurl= https://web.archive.org/web/20080302194640/http://anbat.toonzone.net/btas/hoi.html|deadurl= yes}}</ref> U sklopu serije ''TAS'', Freeze se pojavio ukupno dva puta. Prvo pojavljivanje bilo je u epizodi prve sezone "[[Heart of Ice (Batman: The Animated Series)|Heart of Ice]]", emitiranoj [[7. rujna]] [[1992.]] godine. Autor epizode bio je [[Paul Dini]], koji je u njoj predstavio svoju novu genezu za Freezea, koja će kasnije postati kanon. Epizoda, o čijem je sadržaju govoreno [[Mr. Freeze#Post-Crisis|ranije u članku]], prati Freezeov pokušaj osvete nad [[Ferris Boyle|Ferrisom Boyleom]] (glas posudio [[Mark Hamill]]), šefom [[GothCorp]]a, koji je zatvorio njegov eksperiment i tako Victora Friesa pretvorio u Mr. Freezea, a njegovoj supruzi Nori uskratio lijek. Nakon što ga [[Batman]] svlada, javnosti prezentira dokaze o Boyleovoj korumpiranosti i zločinu koji je počinio prema Victoru i Nori Fries. Istovremeno, Freeze je zatvoren u [[Arkham Asylum|Arkhamu]], u posebnoj ćeliji u kojoj se održava stalno niska temperatura.<ref name="Heart of Ice">{{cite web|url=http://www.toonzone.net/anbat/btas/hoi.html|title=Heart of Ice|quote=Mr. Freeze targets the industrialist responsible for his wife's death.|accessdate=2008-05-09|publisher=Toon Zone|archive-date=2012-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20120222002450/http://www.toonzone.net/anbat/btas/hoi.html|dead-url=yes}}</ref> Epizoda "Heart of Ice" ja imala dalekosežni utjecaj te se danas smatra jednom od najboljih epizoda cijele serije, kako među kritičarima tako i među publikom. Godine [[1993.]], epizoda je nagrađena nagradom [[Daytime Emmy]] za najbolji scenarij u animiranom programu.<ref>{{Cite web |title=Nagrade |url=http://www.toonzone.net/shows/awards/1993.html |access-date=2015-05-01 |archive-date=2014-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111144953/http://www.toonzone.net/shows/awards/1993.html |dead-url=yes }}</ref> Freezeovo drugo pojavljivanje bilo je u epizodi "[[Deep Freeze (Batman: The Animated Series)|Deep Freeze]]", koja se nadovezuje na posljedice epizode "Heart of Ice". Naime, dok Freeze boravi u svojoj ćeliji, dolazi nadljudski snažan robot koji ima sposobnost zaleđivanja te otima Freezea iz njegove ćelije. Freeze završava kod Granta Walkera (glas posudio [[Daniel O'Herlihy]]), starog bogataša i dizajnera zabavnih parkova koji živi u svom podvodnom parku imena Oceania. Walkerova želja je da prođe kroz isti kriogenički postupak kao i Freeze te tako postane besmrtan. Walker je Freezeu vratio njegovo odijelo i zamolio ga da mu pomogne, no Freeze je isprva odbio, kazavši kako je njegovo stanje zapravo prokletstvo i kako bi zamijenio tisuću svojih zaleđenih godina za Walkerov najgori dan.<ref>[http://dcanimated.wikia.com/wiki/Deep_Freeze ''Batman: The Animated Series'', 2x19 - "Deep Freze"]</ref> Walker mu u tom trenutku pokazuje Noru te mu obećaje lijek ukoliko mu pomogne, nakon čega Freeze konačno pristaje. U međuvremenu, [[Batman]] i [[Robin]] pronalaze Oceaniju i žele spriječiti Walkera i Freezea, no ovaj potonji ih zaledi i uspješno dovrši postupak nad Walkerom. Batman pokušava urazumiti Freezea, tvrdeći kako će ga Nora mrziti kada sazna da je pomogao Walkeru da uništi svijet kakvog poznaju. U tom trenutku Freeze oslobodi Batmana i Robina te napadne Walkera, nakon čega preoptereti jezgru Oceanije. Freeze daje posljednju uputu građanima da napuste grad te odluči ostati u njemu kako bi umro sa svojom suprugom. Batman ga pokuša spasiti, no Freeze preventivno zaledi Robina kako bi natjerao Batmana da pobjegne s dječakom i pusti ga na umre. Na samom kraju, Batman zaključi kako to vjerojatno nije Freezeov kraj, što se potvrdi kada vidimo Freezea s Norom, zarobljenog u velikom komadu leda. {{Multiple image|direction=vertical|align=right|header=Promjena dizajna Mr. Freezea kroz animirani kontinuitet|image1=Mr._Freeze_TNBA.png|image2=Mr._Freeze_BB.gif|image3=|width=135|caption1=<center>''[[The New Batman Adventures]]''|caption2=<center>''[[Batman Beyond]]''|caption3=}} Ansara je ponovo posudio glas Freezeu u epizodi "[[Cold Comfort]]" serije ''[[The New Batman Adventures]]'', nastavka ''TAS'' serijala. Freeze je, kao i većina likova, doživio drastični redizajn u odnosu na onaj u ''TAS'' serijalu,<ref>{{cite video|date=2005|title=Batman: The Animated Series Volume Four|medium=DVD|publisher=Warner Brother Home Video}}</ref> mada je kontinuitet radnje bio isti. Radnja se događa nakon događaja u filmu ''[[Batman & Mr. Freeze: SubZero]]'', u sklopu kojega je Nora uspješno izliječena. Iako ga je ona strpljivo čekala, Freeze joj se nije obratio, posramljen svog stanja i činjenice da ju nikada neće moći osobno dotaknuti. Isto tako, što nitko nije znao, Freezeovo besmrtno stanje je počelo uzrokovati propadanje njegova tijela. Freeze je tada uspješno oteo nekoliko znanstvenika, koji su uspjeli spasiti njegovu glavu i ugraditi ju u kapsulu s robotskim nogama, koja je kasnije pričvršćena na robotsko tijelo. U takvom stanju, Freeze saznaje kako se Nora udala za liječnika koji joj je spasio život i trajno napustila [[Gotham City]], što u potpunosti uništi i ono malo humanosti što je u njemu ostalo. Ovaj Freeze je, iako je kontinutet identičan, interpretiran osjetno drugačije i mračnije od onog iz ''TAS'' serijala, lišen humanosti i razuma, mada ne i one tragične note koju je prikazao Dini. Freeze sada više nije opsjednut svojom suprugom već se ponovo vratio svojoj osveti, koja sada postaje njegova fiksacija; on želi svima nanijetu bol kroz koju on prolazi. Uz to, osjetna je i promjena u njegovu karakteru, koji je sada postao još hladniji, sličan stroju, te [[sardonija|sardoničniji]]. Freeze započinje s detaljima - napadom na [[Wayne Manor]] i [[Alfred Pennyworth|Alfreda Pennywortha]] (kojega je skoro ubio) - ali je njegov konačni plan zalediti cijeli Gotham obrnutnom fuzijskom bombom. Freeze ulazi u helikopter, no dolaze [[Batman]] i [[Batgirl]] te ga uspijevaju spriječiti. Dok Batman svlada Freezea, Batgirl odvozi helikopter iznad oceana. Batman na koncu prikači bombu za Freezea i baci ga u ocean, a eksplozija stvori veliki ledeni stup. Freezeovo tijelo je zarobljeno u ledu, no bez robotske glave, koja je uspjela pobjeći.<ref name="Cold Comfort">{{cite web|url=http://www.toonzone.net/anbat/tnba/cc.html|title=Cold Comfort|accessdate=2008-05-09|publisher=Toon Zone|archive-date=2008-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20080414022447/http://www.toonzone.net/anbat/tnba/cc.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite episode |title=Cold Comfort |series=The New Batman Adventures|credits=Hilary J. Bader, Dan Riba, Shirley Walker, Koko Yang, Dong Yang |network=The WB |station= |airdate=1997-10-11 |season=1 |number=3 |minutes= }}</ref><ref name="Meltdown">{{cite web| url= http://www.toonzone.net/anbat/bb/meltdown.html| title= Meltdown| accessdate= 2008-05-09| publisher= Toon Zone| archive-date= 2008-04-15| archive-url= https://web.archive.org/web/20080415012818/http://www.toonzone.net/anbat/bb/meltdown.html| dead-url= yes}}</ref><ref name="BB - Meltdown">{{cite episode |title=Meltdown|series=Batman Beyond |credits=Hilary J. Bader, Alan Burnett, Butch Lukic, Lolita Ritmanis, Koko Yang, Dong Yang |network=The WB |station= |airdate=1999-02-13 |season=1 |number=5 |minutes= }}</ref> Posljednji put kada je Michael Ansara posudio glas Mr. Freezeu bilo je u seriji ''[[Batman Beyond]]'', futurističkoj viziji [[Batman]]a u kojoj je [[Terry McGinns]] preuzeo ulogu Viteza tame od [[Bruce Wayne|Brucea Waynea]]. Tokom par ranijih epizoda vidimo Freezeove ''Freeze Guns'' u [[Batcave]]u, no u epizodi "[[Meltdown (Batman Beyond)|Meltdown]]" saznajemo kako je Freezeova glava preživjela sve do 2039. godine, od trenutka kada su [[Batman]] i [[Batgirl]] uništili njegovo robotsko tijelo u seriji ''[[The New Batman Adventures]]'', koja je dio istog kontinuiteta. Freezea je spasio korumpirani biznismen [[Derek Powers]], poznatiji po svom kriminalnom alter-egu [[Blight]], zajedno sa znanstvenicom [[Stephanie Lake]], koja je transformirala Freezeov [[DNK]]. Proces je za Friesa bio uspješan (sada je ponovo bio čovjek), a Powers se u isti kako bi izliječio svoju mutaciju. No, Freeze je odlučio dokazati se promijenio i kako više nema namjeru biti kriminalac. Zajedno s dr. Lake, implicirajući tako početak veze s njom, odlazi na groblje gdje je pokopana njegova prava glava, a gdje ih napadne čovjek koji se želi osvetiti Freezeu jer je ovaj ranije ubio njegovu obitelj. Na [[Batman]]ovo iznenađenje, Freeze pusti ubojicu i nedugo zatim uspostavi fond kako bi se iskupio Neo-Gothamu za svoja ranija zlodjela. Protekom vremena, Freezeovo klonirano tijelo počelo je pokazivati simptome njegove ranije bolesti i nužnosti obitavanja na temperaturama ispod nule. Kada su to shvatili, Powers i dr. Lake su ga izdali i hladnokrvno planirali terminirati eksperiment, no Freeze je uspio pobjeći i domoći se novog odijela, koje je bilo snažnije i moćnije nego ijedno dotad. Ponovo izdan, Freeze se nanovo posvetio osveti kao svojoj fiksaciji, vrativši se u kompleks Wayne-Powers kako bi raznio laboratorij i tako počinio [[suicid]]. Tamo ga dočeka [[Batman]], koji ga planira spriječiti, no ubrzo se pojavljuje Blight koji teško rani Freezea i gotovo ubije Batmana. Taj čin spriječi upravo Freeze, koji se uspije oporaviti i napasti Blighta prije nego ovaj uspije ubiti Batmana. U tom trenutku Freeze uspije tek odgoditi pregrijavanje reaktora dovoljno dugo da Batman pobjegne, no on sam odbija ići. Batman mu govori da mora ići, međutim Freeze mu odgovara: "''Vjeruj mi, jedino je tebi stalo!''"<ref name="BB">[http://dcanimated.wikia.com/wiki/Meltdown ''Batman Beyond'', 1x07 - "Meltodown"]</ref> Batman uspije pobjeći, a Freeze vjerojatno umire u eksploziji, iskupivši se tako Gothamu za sva ranija nedjela.<ref name="Meltdown"/><ref name="BB - Meltdown"/><ref name="BB"/> Iako je kroz tri serije prošao kroz različite interpretacije i faze, Freeze je u ovom animiranom kontinuitetu neosporivo ostao antijunak kakvim ga je Dini izvorno zamislio, konstantno udaran od strane života, ali koji je u cijeloj svojoj tragičnoj sudbini zadržao razum i osjećaj za humanost, počinivši u konačnici suicid, najveću žrtvu, kako bi se iskupio Gothamu za svoja ranija zlodjela. Mr. Freeze se osobno nije pojavio u animiranoj seriji ''[[Justice League (TV serija)|Justice League]]'', međutim jedan od njegovih ''Freeze Guns'' je viđen u [[Batcave]]u. U posljednjoj epizodi serije, Kragger je njime pokušao zalediti [[Superman]]a, no u tome nije uspio. Mr. Freeze se pojavio kao jedan od negativaca u seriji ''[[The Batman (TV serija)|The Batman]]'', gdje je prikazan kao pljačkaš banaka koji je osuđen na život u kriogeničkom odijelu zbog nesreće u laboratoriju koju je doživio bježući od [[Batman]]a. Ova serija donosi drastičnu razliku u genezi lika u odnosu na raniji animirani kontinuitet, a glas Freezeu u njoj je posudio [[Clancy Brown]]. Kako bi preživio, prisilio je znanstvenika da mu izradi posebno odijelo, koje mu omogućava da direktno ispaljuje led, što je još jedna razlika u odnosu na ranije inrepretacije. U ovoj je seriji često surađivao s drugim zlikovcima, poput [[Firefly]]ja u epizodi "[[Fire and Ice (The Batman)|Fire and Ice]]" ili [[Bane]]a, [[Black Mask]]a i [[Clayface]]a u epizodi "[[The Batman/Superman Story (Part 1)]]", u kojoj ih je [[Lex Luthor]] unajmio da otmu [[Lois Lane]], samo da bi ih porazili [[Superman]], [[Batman]] i [[Robin]]. U epizodi "[[The Icy Depths]]" se borio s [[Penguin]]om kako bi došao do [[kišobran]]a koji je sadržavao mapu za pronalazak izgubljenog blaga, dok je s istim surađivao, zajedno s [[Joker (strip)|Jokerom]] i [[Bane]]om, u borbi protiv Joininga u epizodi "[[The Joining (Part 2)]]". Freeze se pojavio u još nekoliko epizoda, neke od kojih su bile smještene u budućnosti. [[John DiMaggio]], imiturajući [[njemački]] naglasak, posudio je glas Freezeu u seriji ''[[Batman: The Brave and the Bold]]'', gdje se isprva pojavio kao Mr. Zero, imitirajući izgled istoga iz Srebrnog doba, a kasnije kao Mr. Freeze, izgledajući kao [[George Sanders|Sandersova]] verzija lika iz serije ''[[Batman (TV serija)|Batman]]''. Ova verzija Freezea je bila jedina koja je koristila Mr. Zeroa kao inspiraciju, odnosno jedina koja je prikazala animiraju verziju Sandersove interpretacije lika. Mr. Freeze se pojavio i u animiranoj seriji ''[[Young Justice (TV serija)|Young Justice]]'', gdje mu je glas posudio [[Keith Szarabajka]]. ====''Gotham''==== {{main|Mr. Freeze (Gotham)}} Victor Fries je najavljen kao jedan od likova koji će se pojaviti u drugoj sezoni serije ''[[Gotham (TV serija)|Gotham]]'', što će biti njegovo drugo televizijsko pojavljivanje izvan animiranog materijala.<ref>[http://batman-news.com/2015/04/06/gotham-season-2-will-include-the-origins-of-mr-freeze-clayface-and-mad-hatter/ ‘Gotham’ Season 2 will include the origins of Mr. Freeze, Clayface, and Mad Hatter]</ref> Autori serije trebali bi predstaviti novu, originalnu genezu za lika. Dana [[28. listopada]] [[2015.]], potvrđeno je kako će Victora Friesa/Mr. Freezea u seriji glumiti [[Nathan Darrow]].<ref>[http://tvline.com/2015/10/28/gotham-mr-freeze-cast-nathan-darrow-season-2/?sf14629463=1 Gotham Scoop: Mr. Freeze to Be Played by House of Cards' Nathan Darrow]</ref> Svoje prvo pojavljivanje imao je u jedanaestoj epizodi, pojavivši se na samom kraju epizode. Mr. Freeze je, potpuno odjeven i sa svojim Freeze Gunom, napao čovjeka na ulici, koji je prethodno bježao od njega. U sljedećoj epizodi je otkriveno kako je čovjek iza maske zapravo Victor Fries (njegovo se ime u ovoj verziji čita [frajz], a ne [friz] kao što je uobičajeno), koji se skrbi o smrtno bolesnoj supruzi Nori. Fries je koristio izrazito djelotvorni i teško nabavljivi tekući [[helij]] kako bi zaledio i oteo ljude, a sve s ciljem pronalaska lijeka za svoju bolesnu suprugu. Svoje je žrtve odvodio u podrum gdje ih je pokušao oživjeti nakon smrzavanja, ali bez uspjeha. Njegova je briga za suprugu, kao i u većini inkarnacija, gotovo bezgranična i odlazi do te mjere da pred svjedocima dolazi u ljekarnu i zamrzava zaštitara i ljekarnika koji mu je ranije odbio dati novu dozu lijeka za suprugu; oni su odabrano kao žrtve iz osvete. [[File:Gotham_Mr._Freeze.jpg|350px|thumb|Mr. Freeze ([[Nathan Darrow]]) u seriji ''[[Gotham (TV serija)]]''. Iako slična kao i ranije, Freezeova geneza u ''Gothamu'' je bila ponešto izmijenjena kao i nastanak njegovog odijela, kojega je prvi put pokazao u osamnaestoj epizodi druge sezone.]] Zbog specifičnosti njegove metodologije, [[James Gordon|Gordon]] i [[Harvey Bullock|Bullock]] su mu brzo ušli u trag i pronašli njegove žrtve, a njegovu su suprugu odveli na razgovor. Fries je u tom trenutku bio izvan doma pa je uspio pobjeći policiji, međutim kasnije se sam prijavio kako bi supruzi mogao dostaviti lijek. Ipak, dogodilo se da je Fries bio peta osoba koja je tvrdila da je odgovorna za smrzavanja (ostalo su bili lažnjaci) pa ga policija nije shvatila ozbiljno. Kada je ljekarnik kojega je zamrznuo uspješno oživio, a Fries je to vidio, napustio je zgradu policije i obećao kako će doći po suprugu, zadovoljan uspješnim eksperimentom. Na kraju epizode, [[Hugo Strange]] je čitao novinski članak o uspješnom oživljavanju nakon kriogeničkog zamrzavanja; Victor Fries je u tom članku nazvan Mr. Freeze. U nastavku priče, Victor Fries je pokušao i uspio spasiti svoju suprugu iz ruku policije te ju je odveo natrag u njihov dom kako bi ju zamrznuo i održao na životu. Dok je on išao po ogrlicu, a [[Leslie Thompkins]] po čašu vode, [[Nora Fries|Nora]] je zamijenila ispravni kanistar s Victorovom kriogeničkom formulom s neispravnim. Kada se vratio, Fries ju je, prema dogovoru, zamrznuo, međutim ubrzo je u tragičnoj sceni shvatio kako se njezino zamrznuto tijelo raspada i kako je ona mrtva; trebat će mu nekoliko trenutaka da otkrije kako je zamijenila kanistre. Ožalošćen, Fries je pustio Leslie i rekao joj kako će se predati policiji, međutim je iskoristio svoju formulu na samome sebi, vjerujući kako će umrijeti kao i njegova supruga. Kada je [[James Gordon|Gordon]] došao po njega, pronašao je dva zamrznuta leša. Kasnije se saznalo kako doktori u [[Arkham Asylum|Arkhamu]] nisu bili u stanju oživiti ga te kako je Victor Fries umro. Ipak, otkrilo se kako je to bila laž koju je realizirao [[Hugo Strange]]. Victor Fries, živ, ali deformiran (bijela kosa, ledeno plave oči), smješten je u posebnu ćeloju u Indian Hillu, gdje mu je Hugo Strange objasnio kako je formula izazvala mutaciju zbog koje ne može preživjeti na temperaturama iznad 0° (soba u kojoj je bio bila je postavljena na -20°). Kada je Fries ustvrdio da je trebao umrijeti s Norom, Strange mu je objasnio kako je smrt samo novi početak te kako želi da mu pomogne u eksperimentima koji bi ga trebali prilično zainteresirati. Dodaje i kako je izvršio modifikacije na njegovom novom odijelu koje će mu omogućiti da se normalno kreće i izvan sobe, bez da umre. U tom je trenutku rođen Mr. Freeze. Ipak, Strange je držao Friesa u njegovoj sobi, gdje je ovaj akumulirao priličnu količinu bijesa, a koju su autori serije iskoristili kao uzrok njegovih kriminalnih tendencija. Kada ga je Strange zadužio da pronađe i eliminira Karen Jennings, Fries je prvi put obukao svoje odijelo; vizualni dizajn Mr. Freeza je najsličniji onom iz New 52 serijala, s tim da Freeze u ''Gothamu'' nema kacigu. Zadovoljan prilikom da isproba svoje moći, Freeze pronalazi Gordona, [[Bruce Wayne|Brucea]] i [[Alfred Pennyworth|Alfreda]] te ih napada prilikom njihova pokušaja spašavanja Karen. Iako ga Gordon i Alfred pokušavaju ustrijeliti, ispodtavlja se kako je njegovo odijelo otporno na metke. Shvativši opasnost situacije, Karen se odluči žrtvovati te istrči pred Freezea, koji ju bez razmišljana zaledi, a onda i uništi njezino zaleđeno tijelo. Prilikom povratka u Arkham, obavijesti Strangea da je Gordon sudjelovao u pokušaju spašavanja Karen Jennings. Na kraju druge sezone, Fries se dao u bijeg iz Arkhama kada je Strange aktivirao bombu. Nakon što se na izlasku sukobio s [[Firefly|Bridget Pike (Firefly)]], pobjegao je iz Arkhama i otišao na nepoznatu lokaciju. [[Penguin]] i [[Poison Ivy|Ivy Pepper]] su ga kasnije pronašli na lokaciji izvan Gothama gdje je konstantno hladno te su ga nagovorili da im se pridruži u osvetničkom pohodu na [[Riddler]]a; Fries je pristao, a kasnije je pomogao i [[Fish Mooney]]. Na samom kraju sezone, surađujući s Penguinom, zaledio je Riddlera i od njega napravio skulpturu koju je Penguin odlučio staviti u svoj Iceberg Lounge. ===Film=== [[File:Mr._Freeze_B&R.jpg|thumb|left|300px|[[Arnold Schwarzenegger]] je izabran za Mr. Freezea u [[Joel Schumacher|Schumacherovom]] filmu ''[[Batman & Robin (film)|Batman & Robin]]'', što se pokazao kao potpuni promašaj. Zajedno s cijelim filmom, uloga je dobila negativne kritike kako od kritičara tako i od publike.]] Iako se Mr. Freeze nije pojavio u [[Batman (1966)|filmu iz 1966.]] godine, [[camp (stil)|camp]] stil tog filma dobio je dostojan ''hommage'' u [[Joel Schumacher|Schumacherovom]] filmu ''[[Batman & Robin (film)|Batman & Robin]]'' iz [[1997.]] godine. Bio je to četvrti film iz prvog serijala o Batmanu, drugi kojega je režirao Schumacher te, kako će se ispostaviti, posljednji iz tog serijala. Prvi izbor za ulogu Mr. Freezea bio je [[Patrick Stewart]],<ref name=pop>{{cite news | author = Jeff Gordinier; Jeffrey Wells | title = Bat Signal | url = http://www.ew.com/ew/article/0,,299916,00.html | work = Entertainment Weekly | date = 1995-12-15 | accessdate = 2008-11-14 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20081025194917/http://www.ew.com/ew/article/0,,299916,00.html | archivedate = 2008-10-25 | deadurl = no }}</ref> a govorilo se i o [[Anthony Hopkins|Anthonyju Hopkinsu]] te o [[Ben Kingsley|Benu Kingsleyju]], no na kraju je izabran [[Arnold Schwarzenegger]], što je dovelo do toga da su scenaristi morali preraditi izvorni tekst kako bi ga prilagodili Schwarzeneggeru.<ref>{{cite news | author = Michael Mallory | url = http://www.variety.com/vstory/VR1117343049 | title = An ice-cold Arnold sends Batman back to his cave | work = Variety | date = 1997-03-05 | accessdate = 2008-11-11 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20081216115549/http://www.variety.com/vstory/VR1117343049 | archivedate = 2008-12-16 | deadurl = no }}</ref> Izborom je diktirao Schumacher, koji je želio da Freeze bude velik i snažan, a drugi i treći izbor bili su [[Sylvester Stallone]] i hrvač [[Hulk Hogan]].<ref>{{Cite web |url=http://www.complex.com/sports/2015/07/25-hulk-hogan-facts/hulk-hogan-mr-freeze |title=He was being sought to play Mr. Freeze in Batman and Robin. |access-date=2015-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150728020936/http://www.complex.com/sports/2015/07/25-hulk-hogan-facts/hulk-hogan-mr-freeze |archive-date=2015-07-28 |url-status=dead}}</ref> Schwarzenegger je za ulogu plaćen $25,000,000.<ref>{{cite news | author = Dave Karger; Cindy Pearlman | url = http://www.ew.com/ew/article/0,,287018,00.html | title = The Bat and the Beautiful | work = Entertainment Weekly | date = 1997-03-14 | accessdate = 2008-11-11 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20081216120048/http://www.ew.com/ew/article/0,,287018,00.html | archivedate = 2008-12-16 | deadurl = no }}</ref><ref name="Time256thBatRob">{{cite news|last=Masters|first=Kim|title=Hollywood Fades to Red|work=Time|date=August 5, 1996|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,984941-1,00.html|accessdate=February 19, 2009|archivedate=2012-07-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120717072121/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,984941-1,00.html|deadurl=yes}}</ref> Schumacherova ideja Mr. Freezea bila je naglašeno ''campy'' uz tek povremene primjese [[Paul Dini|Dinijeve]] verzije iz animirane ''TAS''. Autori su Freezeovu genezu bazirali djelomično na onoj Dinijevoj, uz određene izmjene, no vizualni dojam je namjerno doživio drastičnu promjenu kako bi se učinila razlika u odnosu na animiranu verziju. Kostim kojega je nosio bio je toliko složen da je priprema istog trajala šest sati.<ref>{{cite news | url = http://www.ew.com/ew/article/0,,287931,00.html | title = Summer Movie Preview | work = Entertainment Weekly | date = 1997-05-16 | accessdate = 2008-11-11 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20081203204422/http://www.ew.com/ew/article/0,,287931,00.html | archivedate = 2008-12-03 | deadurl = no }}</ref> U ovom filmu, Victor Fries je uspješni desetobojac i nobelovac koji radi na lijeku za neizlječivi MacGregorov sindrom, koji postepeno ubija njegovu suprugu [[Nora Fries|Noru]] (a od kojeg boluje i [[Alfred Pennyworth]]). Tokom jednog eksperimenta, Fries upadne u kanistar s [[tekući dušik|tekućim dušikom]]. Čudom preživi, no postaje ovisan o kriogeničkom odijelu kojemu energiju daju [[dijamant]]i (još jedan ''campy hommage'' na seriju iz 60-ih) te postaje Mr. Freeze. Smjestivši se u tvornicu za proizvodnju sladoleda, Freeze započinje kriminalnu karijeru kako bi skupio sredstva za liječenje svoje supruge. Njegovi zločini baziraju se na krađi dijamanata pomoću kojih planira izgraditi veliku ''Freeze Engine'' s kojom planira zalediti Gotham i tražiti enormnu otkupninu s kojom bi financirao svoje istraživanje. [[Batman]] ([[George Clooney]]) i [[Robin]] ([[Chris O'Donnell]]) ga pokušavaju spriječiti, no Freeze zaledi Robina i uspije pobjeći. Kasnije sazna gdje će nabaviti posljednji dijamant i krene na kostimiranu zabavu na kojoj ga ponovo dočekaju Batman i Robin, koji ga ovoga puta uspješno svladaju i pošalju u [[Arkham Asylum|Arkham]]. Tamo je Freeze lišen odijela i smješten u posebnu ćeliju u kojoj je namještena niska temperatura te se smatralo kako ne može pobjeći. Međutim, ubrzo su se pojavili [[Poison Ivy]] ([[Uma Thurman]]) i [[Bane]] ([[Robert Swenson]]), koji oslobađaju Freezea iz ćelije. Poison Ivy je bila impresionirana njime i željela je s njim surađivati. Freeze je ubrzo došao do svojih dijamanata i naredio Ivy da mu dovede suprugu. No, Ivy je isključila komoru u kojoj je boravila Nora i tako ju ubila, okrivivši Batmana za taj potez. Bijesan i razočaran, Freeze je obećao osvetiti se Gothamu zbog nepravde koja mu je nanesena. Dok je Ivy "zabavljala" Batmana i Robina, Freeze i Bane su ukrali veliki teleskop iz gradskog opservatorija kako bi Freeze od njega napravio divovski ''Freeze Gun'' i ledom pobio cijeli Gotham. Dok su se Batman i Robin oslobodili Ivy i u pratnji [[Batgirl]] ([[Alicia Silverstone]]) došli do opservatorija, Freeze je već zaledio velik dio grada i tako herojima ostavio samo 11 minuta prije nego svi umru. Robin i Batgirl su krenuli na Banea, dok se Batman sukobio s Freezeom. Vitez tame ga je uspješno oborio s teleskopa, no Freeze je tada aktivirao ledene bombe i uništio teleskop. Freeze je bio poražen, a Batman i njegov tim su otkrili naćin kako spasiti grad pomoću satelita, u čemu su i uspjelo. Batman tada odlazi do Freezea, kojemu je pad polomio kacigu i koji je bio osjetno slabiji zbog temperature. Freeze mu govori da ga ubije kao što je ubio i Noru, na što mu Batman pokazuje snimku koja otkriva kako je Ivy kriva za tu tragediju te mu otkriva kako su uspjeli spasiti Noru i kako je živa. Tada apelira na Freezeovu humanost i traži lijek za MacGregorov sindrom kako bi spasio Alfreda. Freeze pristaje i tako se iskupljuje za svoje pogreške, nakon čega ga Batman odvodi u Arkham, obećavši mu da će i Noru premjestiti tamo. U Arkhamu, Freeze dijeli ćeliju s Ivy, kojoj obećaje osvetu zbog svega što je uradila. Reakcije publike i kritike na Schumacherovog Freezea bile su izrazito negativne, što zbog samog načina interpretacije što zbog izbora Schwarzeneggera i njegove interpretacije lika. Posebne kritike bile su upućene Freezeovom dijalogu, koji je nazvan inertnim i koji je zbog brojnih referenci i jezičnih igara na temu [[led]]a djelovao prilično stupidno.<ref>{{cite news |first=Janet |last=Maslin |url=http://www.nytimes.com/library/film/batman-film-review.html |title=Batman and Robin |accessdate=2008-05-23 |date=1997-06-20 |work=[[New York Times]]}}</ref><ref>{{cite news |first=Roger |last=Ebert |url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/19970620/REVIEWS/706200301 |title=Batman & Robin |accessdate=2013-03-08 |date=1997-06-20 |work=Chicago Sun Times }}{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[James Berardinelli]] je ulogu komentirao ovako: "''Schwarzenegger, osim što izgleda kao spoj [[Bibendum|Michelinove maskote]] i [[RoboCop]]a, djeluje potpuno zbunjeno u svojoj ulozi. Ponekad je u [[Terminator]] modusu; s druge strane, u nekim scenama gricka cigaru kao da je u [[Last Action Hero|Posljednjem akcijskom heroju]]."'' Također je dodao kako su Freezeova geneza i motivacija "''prekompleksni da bi ih Schwarzenegger uspješno iznio (što nije bilo govora da će [[Patrick Stewart]] dobiti ovu ulogu?) ili da bi Schumachera bilo briga da ih istraži. Posljedica toga je Mr. Freeze koji je frustrirano nepotpuna sirovina koja želi okovati Gotham ledom.''"<ref>{{cite news |first=James |last=Berardinelli |url=http://www.reelviews.net/php_review_template.php?identifier=770 |title=Batman and Robin |accessdate=2013-03-08 |date=1997-06-20 |work=ReelViews}}</ref> Robin Dougherty je ulogu komentirao riječima: "''Schwarzeneggerova osebujnost je zakočena. On djeluje kao moljac kojega je pregazio kamion. Paralizira ga i nevjerojatno inertan dijalog. Koliko očajnih šala na temu leda možete ubaciti u dva sata filma? Kupite kartu i pogledajte.''"<ref>{{cite news |first=Robin |last=Dougherty |url=http://www.salon.com/1997/07/20/batman/ |title=Batman & Robin |accessdate=2013-03-08 |date=1997-07-20 |work=Salon}}</ref> Sve u svemu, Schumacherova interpretacija Freezea pokazala se kao potpuni fijasko te se danas smatra podbačajem kako među kritikom tako i među fanovima, posebice u usporedbi s Dinijevom verzijom, koja je čak i utjecala na nju. [[File:Mr._Freeze_SubZero.jpg|thumb|320px|Mr. Freeze u društvu svojih polarnih medvjeda, Hotchke i Shake, u filmu ''[[Batman & Mr. Freeze: SubZero]]'', koji je dobio izrazito pozitivne kritike od publike i kritičara.]] Već sljedeće godine izašao je animirani film ''[[Batman & Mr. Freeze: SubZero]]'', koji se nadovezao na kultnu animiranu seriju ''TAS''. Freeze je interpretiran na isti način kao i u seriji, a glas mu je ponovo posudio [[Michael Ansara]]. Radnja filma prati događaje nakon Freezeova nestanka u epizodi "Deep Freeze" i služi kao poveznica između ''TAS'' i ''[[The New Batman Adventures]]''. Nakon posljednjeg susreta s Batmanom, Freeze se smjestio na [[Arktik]]u gdje je, u pratnji još uvijek zaleđene Nore, osnovao svojevrsnu obitelj s [[Inuiti|inuitskim]] dječakom Kunacom i dvama [[polarni medvjed|polarnim medvjedima]], Hotchkom i Shakom. Nakon što se na Arktiku pojavi [[podmornica]] i uništi Norinu zaštitu, nanoseći joj tako teške ozljede, Freeze se vraća u Gotham. Tamo pronađe dr. Gregoryja Belsona, koji mu otkrije kako Nora treba transplantaciju organa, no problem se javi kada, zbog Norine rijetke krvne grupe, ne uspiju pronaći donatora. Freeze ustvrdi kako će koristiti živog donatora neovisno o posljedici. Belson isprva odbije, no kada ga Freeze podmiti zlatom, pristaje. Otkriju kako je [[Barbara Gordon]] ([[Batgirl]]) savršen donator te, nakon što sazna njezinu lokaciju, Freeze sa svojim medvjedima upada u restoran i otima ju. Odvodi ju na napuštenu naftnu platformu, gdje ona pristaje pomoći Nori, ne znajući što Freeze zapravo planira. Kada shvati kako ju planiraju ubiti, Barbara bježi uz Kunacovu pomoć, a ubrzo nakon toga dolaze [[Batman]] i [[Robin]]. Dolazi do borbe u kojoj Belson slučajno pogodi jedan od kanistara s gorivom i izazove požar. Freeze uspije zalediti Batmana i Robina, no Belson ga u tom trenutku izda i pokuša pobjeći, no pogiba u ruševinama. Batman i Robin se uspiju osloboditi i krenu spašavati sve prisutne. Tokom cijelog kaosa, Freeze slomije nogu, ali odbije Batmanovu pomoć, kazavši mu da prvi spasi Noru i Kunaca. Vitez tame uspješno spasi sve, no kada krene po Freezea, platforma se uruši i Freeze pada u ocean. Ubrzo se otkriva kako je preživio te kako se, na leđima svojim medvjeda, vratio na [[Arktik]] kako bi tamo živio sam. Preko televiznije saznaje kako je kompanija [[Wayne Enterprises]] spasila Norin život i potpuno ju izliječila. Freeze tada zaplače od sreće i odlazi šepajući u pratnji svojih medvjeda. Ovaj je film dočekan kao pravo osvježenje nakon Schumacherova fijaska te se smatra jednim od najboljih animiranih ostvarenja iz serijala o [[Batman]]u, a čak je nagrađen i [[Nagrada Annie|Nagradom Annie]] za najbolje kućno izdanje [[1998.]] godine.<ref name="tvguide">[http://movies.tvguide.com/batman-mr-freeze-subzero/review/133123 TV Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141029170809/http://movies.tvguide.com/batman-mr-freeze-subzero/review/133123 |date=2014-10-29 }}, Batman & Mr. Freeze: Subzero - Review.</ref> Ovaj Freeze je interpretiran sukladno Dinijevoj verziji tragičnog antijunaka u ''TAS'' serijalu, a film je samo dodatno potvrdio sve ranije iznesene elemente. Posljedice ovoga filma analizirane su u seriji ''[[The New Batman Adventures]]''. Od manje značajnih pojavljivanja treba spomenuti i animirani film ''[[Superman/Batman: Public Enemies]]'', gdje je bio dio tima zlikovaca povezanih s ledom, a kojima su pripadali i [[Icicle Jr.]], [[Killer Frost]] i [[Captain Cold]]. Iako se nije direktno pojavio u filmu, [[Killer Frost]] je pronašla njegov ''Freeze Gun'' u animiranom filmu ''[[Batman: Assault on Arkham]]'', u kojemu je samo spomenut. Mr. Freeze, verzija Elija Wallacha, imao je i kraće [[cameo]] nastupe u animiranim filmovima ''[[Batman: Return of the Caped Crusaders]]'' ([[2016.]]) i ''[[Batman vs. Two-Face]]'' ([[2017.]]), koji su bili animirane verzije temeljene na kultnoj seriji iz 60-ih godina. ===Video igre=== Mr. Freeze se pojavio u cijeloj seriji video igara o [[Batman]]u, nekad kao sporedni lik, a nekad kao jedan od ''bosseva'' u igri. Prvo pojavljivanje imao je u [[Sega Genesis]] igrama ''Batman: The Animated Series'' i ''The Adventures of Batman & Robin''. U prvoj se pojavio kao jedan od ''bosseva'', dok je u potonjoj bio posljednji ''boss'' u igri. Pojavio se i u video igri temeljenoj na filmu ''Batman & Robin'', a među ostala pojavljivanja u prvoj fazi igara spadaju ''Batman: Chaos in Gotham'', ''[[Batman Vengeance]]'' (gdje mu je glas posudio [[Michael Ansara]])<ref>{{cite web|url=http://www.mobygames.com/game/batman-vengeance|title=Batman Vengeance - MobyGames|accessdate=2008-05-10|publisher=Moby Games}}</ref> i ''[[Batman: Dark Tomorrow]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.gamestop.com/Catalog/ProductDetails.aspx?product_id=15788|title=Game Stop - Batman Vengeance|accessdate=2008-05-08|publisher=Game Stop|archive-date=2008-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20080503041737/http://www.gamestop.com/Catalog/ProductDetails.aspx?product_id=15788|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gamestop.com/Catalog/ProductDetails.aspx?product_id=21120|title=Game Stop - Batman: Dark Tomorrow|accessdate=2008-05-08|publisher=Game Stop|archive-date=2008-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20080409030251/http://www.gamestop.com/Catalog/ProductDetails.aspx?product_id=21120|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|first=Matt|last=Casarnassina|url=http://cube.ign.com/articles/166/166827p1.html|title=IGN: Batman Vengeance Review|accessdate=2008-05-10|date=2001-11-19|publisher=IGN|archive-date=2002-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20020611195508/http://cube.ign.com/articles/166/166827p1.html|url-status=dead}}</ref> Pojavio se i u igri ''Toxic Chill'', gdje se ujedinio s [[Riddler]]om kako bi utjecao na vremenske prilike u [[Gotham City|Gothamu]]. Prvo ozbiljnije pojavljivanje imao je u igri ''[[Lego Batman: The Video Game]]'', gdje se pojavljuje kao jedan od ''bosseva'' u sklopu [[Riddler]]ova tima.<ref>''Game Informer'' features a two-page gallery of the many heroes and villains who appear in the game with a picture for each character and a descriptive paragraph. See "''LEGO Batman'': Character Gallery", ''Game Informer'' 186 (October 2008): 93.</ref> Glas mu je posudio [[Ogie Banks]], a njegov dizajn je uglavnom pratio onaj iz ''TAS'' serijala. Pomoću svog ''Freeze Guna'' može zalediti protivnike i vodu, a odijelo mu daje snagu da podiže predmete koje drugi ne mogu te ga štiti od toksina. Mr. Freeze se pojavio i u nastavku, ''[[Lego Batman 2: DC Super Heroes]]'', gdje mu je glas posudio [[Townsend Coleman]]. U ovoj je igri Freeze također jedan od ''bosseva'' i ''unlockable'' lik kojeg se može pronaći u opservatoriju. U trećem nastavku serijala, ''[[Lego Batman 3: Beyond Gotham]]'', pojavljuje se kao igrivi lik kojemu glas posuđuje [[Liam O'Brien]]. Osim temeljne verzije, DLC pack omogućuje igranje i s verzijom iz serije ''[[Batman Beyond]]''. Freeze se pojavio i u igrama ''[[DC Universe Online]]'' i ''[[Injustice: Gods Among Us]]'', mada u ovoj potonjoj nije bio igrivi lik. [[File:Mr._Freeze_Arkham.png|thumb|left|270px|Mr. Freeze u igri ''[[Batman: Arkham City]]'', gdje se vide sve specifičnosti njegova dizajna. Ova verzija Freezea jako je slična onoj Dinijevoj, gdje Freeze zadržava tragičnu genezu i prirodu antijunaka, pokazujući i humanost i razum, ali i veliku privrženost Nori.]] U konačnici, Freeze se pojavljuje kao jedan od likova u ''[[Batman: Arkham]]'' serijalu. U prvom nastavku, ''[[Batman: Arkham Asylum]]'', Freeze se ne pojavljuje osobno no [[Batman]] može vidjeti njegovu zaleđenu ćeliju, skeniranjem koje se otključava njegova biografija. Prvo osobno pojavljivanje imao je u igri ''[[Batman: Arkham City]]'', gdje mu je glas posudio [[Maurice LaMarche]]. Njegov dizajn je, iako inkorporira neke zajedničke elemente ranijih interpretacija, prilično originalan i prikazuje ga u visokomehaniziranom odijelu s kanistrom koji sadrži kriogenu tekućinu na leđima. Iako je prilično trom zbog teškog odijela, ono mu da je nadljudsku snagu. U igri se pojavljuje i kao ''boss'' i kao Batmanov saveznik. Naime, nakon što [[Joker (strip)|Joker]] otruje Batmana istim otrovom kojim se on otrovao, Vitez tame mora pronaći Freezea kako bi došao do lijeka. Freeze se smjestio u napuštenu zgradu GCPD-ja (doslovno najhladnije mjesto u Arkhamu), no Batman tamo pronalazi nekoliko [[Penguin]]ovih ljudi koji otkrivaju kako je njihov šef zarobio Freezea u zgradi Instituta Cryus Pinkney. Batman odlazi do Instituta gdje uspijeva pronaći Freezea i eliminirati njegove stražare. Penguin je Freezea lišio odijela i pretvorio ga u izložak Instuta te mu povećao temperaturu, zbog čega Freeze polagano umire. Batman saznaje kako je Penguin oteo njegov ''Freeze Gun'' i odijelo te kako drži nekoliko članova GCPD-ja kao taoce. Freeze mu odaje kako se ''Freeze Gun'' može deaktivirati preko odijela. Batman uspijeva osloboditi policajce i doći do Penguina, koji je izrazito moćan s Freezeovim oružjem. Batman ga ipak uspijeva pobijediti, a ubrzo se pojavljuje i Freeze u svom odijelu koji, iz osvete, zatvara Penguina kao izložak u prednjem dijelu muzeja. Mr. Freeze tada govori Batmanu da lijek, kojeg je Joker već bio naručio, prebrzo propada jer mu nedostaju određeni [[enzimi]], na što Batman odgovara da pozna [[Ra's al-Ghul|nekog]] tko te enzime posjeduje stoljećima. Mr. Freeze mu govori kako mu je potreban samo uzorak [[DNK]] kako bi dovršio lijek pa se Batman uputi pronaći jednu članicu skupine [[League of Assassins]] koju je Penguin bio zarobio. Nakon što uspije u svom zadatku, Batman se vraća u GCPD i gleda kako Freeze radi lijek. No, Freeze tada zaključa jednu epruvetu u sef, a drugu uništi i ucijeni Batmana da spasi [[Nora Fries|Noru]] od Jokera ukoliko želi lijek. Batman i Mr. Freeze tada započnu borbu, no Freeze se pokazao kao prejak protivnik za direktni sukob. Batman se mora skrivati i koristiti teren kako bi omamio Freezea i nanio mu štetu, no svaki put kada Batman iskoristi jednu metodu, Freeze ga inhibira u ponovnom korištenju iste. Borba protiv Mr. Freezea je pohvaljena od strane kritike i fanova kao dobrodošla promjena u odnosu na klasični format borbe s većinom drugih zlikovaca. Nakon što Batman porazi Freezea i otvori sef, otkriva kako je [[Harley Quinn]] s vanjske strane prostorije otvorila sef i ukrala lijek za Jokera. Freeze tada da Batmanu novo oružje te ga zamoli da pronađe Noru, što tada postaje dodatna misija. Nakon što ju Batman uspije pronaći i poraziti čuvare, Mr. Freeze dolazi do njezine lokacije, koja je dobro skrivena, te se nastavi brinuti o njoj. Batman tada zamoli Freezea da obustavi svoju kriminalnu karijeru radi Nore, ako ne radi nekog drugog razloga. LaMarche je ponovo posudio glas Freezeu u igri ''[[Batman: Arkham Origins]]'', koja otkriva genezu Mr. Freezea u sklopu ''Batman: Arkham'' serijala. Freezeova priča nije dio glavne igre već se otvara preko DLC priče "Cold, Cold Heart", koja je temeljena na Dinijevoj nagrađenoj epizodi "Heart of Ice" iz ''TAS'' serijala. Freezeov dizajn je nešto izmijenjen u odnosu na ''Arkham City''. U ovoj priči, Freeze surađuje s [[Penguin]]om kako bi upao na zabavu na [[Wayne Manor|imanju Wayne]] i pronašao [[Ferris Boyle|Ferrisa Boylea]]. Kada Batman dođe do [[GothCorp]]a, pronalazi Penguina kako pokušava prevariti Freezea, no potonji iskoristi svoj ''Freeze Gun'' i zarobi Penguina u ledu. Nakon što pronađe odijelo za niske temperature i bušilicu za probijanje leda, Batman pronađe dokaze kako je Boyle kriv za nesreću koja je Victora Friesa pretvorila u Freezea te kako on drži njegovu suprugu, Noru. Batman na koncu porazi Freezea, a kada Boyle krene napasti zlikovca, Batman ga nokautira. Na kraju se otkriva kako je policija privela i Freezea, i Penguina i Boylea. [[File:Mr._Freeze_&_Nora_-_Arkham_Knight.jpg|320px|thumb|Nakon što Freeze nije želio ići protiv Batmana, Arkham Knight i Scarecrow su naredili plaćenicima da otmu Noru. Prilikom spašavanja, Batman ju je probudio iz kriogeničkog stanja, nakon čega se ona ponovno susrela sa suprugom, zahtijevajući od njega da joj dopusti da proživi još malo vremena što joj je ostalo s njim. Pokazujući velike emocije i čovječnost u tragičnom trenutku, Freeze pristaje i napušta Gotham zajedno sa suprugom.]] Freeze se u četvrtom nastavku serijala, ''[[Batman: Arkham Knight]]'', ne pojavljuje u glavnoj igri, mada se njegovo oružje nalazi u vitrini u sobi za dokaze gothamske policije. Saznajemo kako je oružje ostalo još iz ''Arkham Cityja'' te kako je Freeze nestao zajedno sa suprugom nakon tih događanja. U svom komentaru, [[Aaron Cash]] dodaje kako vjeruje da ga je Batman konačno urazumio. Ipak, Mr. Freeze se i osobno pojavio u DLC priči "Season of Infamy: In From the Cold", gdje otkrivamo kako se utaborio u ledom okruženom brodu, ''Nora'', gdje je čuvao suprugu i pokušavao pronaći lijek. [[Scarecrow]] i [[Arkham Knight]] su tražili od njega da im se pridruži u borbi protiv Batmana, što je Freeze rezolutno odbio. Kada su plaćenici Arkham Knighta napali brod i oteli Noru, Batman je došao i saznao od Freeza da su njezin povratak uvjetovali njegovom smrću. Iako mu je Batman rekao da ga ubije, ako im vjeruje, Freeze se zaustavio i zamolio Batmana da pronađe njegovu suprugu, dok on popravi generator i tako omogući njezin sigurno povratak. Vitez tame uspije pronaći Noru Fries, međutim njezina kapsula, u kojoj je bila čuvana, postala je izrazito nestabilna i ona se probudila iz svog kriogeničkog stanja, priznajući Batmanu kako je bila u stanju sna i kako je cijelo vrijeme čula Victora kako joj govori te da zna u što se pretvorio. Ubrzo Victor i Nora stupe u kontakt te mu ona pokušava reći da ne želi ponovo biti zamrznuta, međutim tada plaćenici lansiraju novi napad na brod. Batman s Norom odlazi pomoći Mr. Freezeu, koji konačno aktivira generator kako bi eliminirao dronove, ali pri tom uništi svu svoju opremu. Ubrzo nakon toga, Nora i Victor se ponovo ujedine i Nora ga zamoli da joj "dopusti da živi", na što on pristaje, pokazujući kako je u njemu ostalo emotivne topline i čovječnosti, iako je svjestan da će Nora živjeti možda samo nekoliko dana. Dok se Batman vraća u Gotham, Alfred mu javlja kako je ''Nora'' isplovila, pitajući ga želi li on da brod bude praćen, međutim Batman odbija, rekavši kako njih dvoje više neće vidjeti. Priča je posjedovala karakteristični tragični ton te je dobila pohvale kritičara i igrača, a smatrana je najboljom pričom iz "Season of Infamy" DLC paketa. ===Parodije=== Mr. Freeze se pojavljuje kao lik u parodiji ''[[Robot Chicken DC Comics Special|DC Comics Special]]'' u sklopu animirane [[skeč]]-komedije ''[[Robot Chicken]]'', gdje mu je glas posudio [[Nathan Fillion]]. Ovdje, Mr. Freeze upada u muzej u kojemu je izložena Plava zvijezda [[Egipat|Egipta]], no naiđe na konkurenciju u obliku [[Captain Cold]]a, [[Icicle]]a i [[Chillblaine]]a. Kasnije se pojavio i u nastavku ''[[The Robot Chicken DC Comics Special II: Villains in Paradise]]'', gdje ne govori, ali se može vidjeti za stolom organizacije [[Legion of Doom]] te na klupici u [[Sinestro]]vom društvu. Kasnije u epizodi, vidimo ga kako leži na ručniku za plažu, na što nasumični tip reagira, misleći da je Freeze možda mrtav, no to se demantira kada bude prisutan na vjenčanju [[Gorilla Grodd|Gorille Grodda]] i [[Bizarro|Bizarro Supermana]]. ==Izvori== {{reflist|colwidth=30em}} == Vanjske veze == *[http://batman.ugo.com/roguesgallery/mrfreeze/default.asp Mr. Freeze UGO profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512015349/http://batman.ugo.com/roguesgallery/mrfreeze/default.asp |date=2008-05-12 }} {{Likovi iz Batmana}} {{Authority control}} {{Izabran}} [[Kategorija:Likovi iz serijala o Batmanu]] [[Kategorija:Filmski likovi]] [[Kategorija:Likovi iz TV-serija]] [[Kategorija:Animirani likovi]] [[Kategorija:Likovi iz videoigara]] [[Kategorija:Fiktivni naučnici]] [[Kategorija:Fiktivni kriminalci]] [[Kategorija:Fiktivni ubice]] [[Kategorija:Fiktivni izumitelji]] [[Kategorija:Fiktivni kiborzi]] r4af0gou6efpkeysc81q3walwk7taqi 0 4020747 42716658 42676695 2026-11-05T23:20:49Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716658 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Pi_30K.gif|mini|desno|200px|Upotreba Monte Carlo metode u određivanju približne vrijednosti π. Nakon postavljanja 30000 slučajnih točaka, procjena za π je unutar 0.07% od stvarne vrijednosti. To se dešava s približnom vjerojatnošću od 20%.]] '''Monte-Carlo metode''' su stohastičke (determinističke) simulacijske metode, algoritmi koji s pomoću slučajnih ili kvazislučajnih brojeva i velikog broja izračuna i ponavljanja predviđaju ponašanje složenih matematičkih sustava. Izvorno su osmišljene u državnom laboratoriju [[SAD]] u [[Los Alamos]]u nedugo nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. Prvo je [[elektronika|elektroničko]] [[računalo]] u SAD-u upravo bilo dovršeno, i znanstvenici u Los Alamosu su razmatrali kako da ga najbolje iskoriste za razvoj [[nuklearno oružje#Termonuklearna bomba|termonuklearnog oružja]] (hidrogenske bombe). Kasne 1946. [[Stanislav Ulam]] je predložio korištenje slučajnog uzorkovanja za simuliranje putanja [[neutron]]a, a [[John von Neumann]] je razvio detaljan prijedlog rane 1947. Ovo je dovelo do simulacija manjih razmjera koje su ipak bile neophodno važne za uspješno dovršenje projekta. Metropolis i Ulam su 1949. objavili rad u kojem su iznijeli svoje ideje, čime su potaknuta velika istraživanja tokom [[1950-ih]] godina. Metoda je dobila naziv po gradu u državici [[Monako]], slavnom po svojim kockarnicama (što je prihvaćeno na prijedlog Nicka Metropolisa, jednog od pionira Monte-Carlo metode). U ekonomiji se rabe ze proračunavanje poslovnog rizika, promjena vrijednosti investicija, pri strateškom planiranju i slično. U medicinskoj fizici i [[radioterapija|radioterapiji]] koristi se za planiranje doze zračenja [[tumor]]a. == Literatura == {{refbegin|2}} * {{cite journal |first=Herbert L. |last=Anderson |authorlink= |url=http://library.lanl.gov/cgi-bin/getfile?00326886.pdf |title=Metropolis, Monte Carlo and the MANIAC |journal=Los Alamos Science |volume=14 |pages=96–108 |year=1986 |ref=harvnb |access-date=2015-06-16 |archive-date=2017-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702204928/http://library.lanl.gov/cgi-bin/getfile?00326886.pdf }} *{{Cite journal|first=Stephan A. |last=Baeurle|title=Multiscale modeling of polymer materials using field-theoretic methodologies: A survey about recent developments|journal=Journal of Mathematical Chemistry|volume=46|issue=2|pages=363–426|year=2009|doi=10.1007/s10910-008-9467-3 | ref=harvnb}} *{{Cite book |title=Markov Chain Monte Carlo Simulations and Their Statistical Analysis (With Web-Based Fortran Code) |last=Berg |first=Bernd A. |authorlink= |year=2004 |publisher=World Scientific |location=Hackensack, NJ |isbn=981-238-935-0 |page= |pages= |url= | ref=harvnb}} *{{Cite book |title=The Monte Carlo Method in Condensed Matter Physics |last=Binder |first=Kurt |authorlink= |year=1995 |publisher=Springer |location=New York |isbn=0-387-54369-4 |page= |pages= |url=https://archive.org/details/montecarlomethod0000unse_x1x7| ref=harvnb}} *{{Cite book |title=Monte Carlo and quasi-Monte Carlo methods |last=Caflisch |first=R. E. |authorlink= |year=1998 |series=Acta Numerica |volume=7 |publisher=Cambridge University Press |location= |isbn= |page= |pages=1–49 |url= | ref=harvnb}} *{{cite journal|last=Davenport |first=J. H. |authorlink= |title=Primality testing revisited |journal=Proceeding ISSAC '92 Papers from the international symposium on Symbolic and algebraic computation |pages=123&nbsp;129 |publisher= |doi=10.1145/143242.143290 |quote = | ref=harvnb|isbn=0-89791-489-9}} *{{Cite book |title=Sequential Monte Carlo methods in practice |last=Doucet |first=Arnaud |authorlink= |coauthors=Freitas, Nando de; Gordon, Neil |year=2001 |publisher=Springer |location=New York |isbn=0-387-95146-6 |page= |pages= |url= | ref=harvnb}} *{{cite journal |last= Eckhardt |first= Roger |year= 1987 |title= Stan Ulam, John von Neumann, and the Monte Carlo method |journal= Los Alamos Science, Special Issue |issue= 15 |pages= 131–137 |ref= harvnb |url= http://library.lanl.gov/cgi-bin/getfile?15-13.pdf |access-date= 2015-06-16 |archive-date= 2014-09-09 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140909230946/http://library.lanl.gov/cgi-bin/getfile?15-13.pdf }} *{{Cite book |title=Monte Carlo: Concepts, Algorithms, and Applications |last=Fishman |first=G. S. |authorlink= |year=1995 |publisher=Springer |location=New York |isbn=0-387-94527-X |page= |pages= |url= | ref=harvnb}} *{{cite journal | title = A Monte Carlo tool to simulate breast cancer screening programmes | author = C. Forastero and L. Zamora and D. Guirado and A. Lallena | journal = Phys. In Med. And Biol. | volume = 55 | issue = 17 | pages = 5213–5229 | year = 2010 | doi = 10.1088/0031-9155/55/17/021 | ref=harvnb |bibcode = 2010PMB....55.5213F }} *{{Cite journal|first= Leslie M.|last= Golden|title= The Effect of Surface Roughness on the Transmission of Microwave Radiation Through a Planetary Surface |url= https://archive.org/details/icarus_1979-06_38_3/page/451|journal= Icarus |volume= 38|year= 1979| pages=451–455|ref=harvnb|bibcode = 1979Icar...38..451G |doi = 10.1016/0019-1035(79)90199-4|issue= 3 }} *{{Cite book |title=An Introduction to Computer Simulation Methods, Part 2, Applications to Physical Systems |last=Gould |first=Harvey |authorlink= |coauthors=Tobochnik, Jan |year=1988 |publisher=Addison-Wesley |location=Reading |isbn=0-201-16504-X |page= |pages= |url= | ref=harvnb}} *{{Cite book |first=Charles|last=Grinstead|first2= J. Laurie|last2=Snell |title=Introduction to Probability|url=https://archive.org/details/flooved3489| pages= [https://archive.org/details/flooved3489/page/10 10]–11|publisher= American Mathematical Society|year= 1997 | ref=harvnb}} *{{Cite book |title=Monte Carlo Methods |last=Hammersley |first=J. M. |authorlink= |coauthors=Handscomb, D. C. |year=1975 |publisher=Methuen |location=London |isbn=0-416-52340-4 |page= |pages= |url=https://archive.org/details/montecarlomethod0000hamm_k1u9| ref=harvnb}} *{{cite book| last=Hartmann| first= A.K.|year=2009|title=Practical Guide to Computer Simulations|publisher=World Scientific|isbn=978-981-283-415-7|url=http://www.worldscibooks.com/physics/6988.html}} *{{cite book|first=Douglas |last=Hubbard |title=How to Measure Anything: Finding the Value of Intangibles in Business |url=https://archive.org/details/howtomeasureanyt0000hubb | page= [https://archive.org/details/howtomeasureanyt0000hubb/page/46 46] |publisher= John Wiley & Sons | year= 2007 | ref=harvnb}} *{{cite book|first=Douglas |last=Hubbard |title=The Failure of Risk Management: Why It's Broken and How to Fix It |url=https://archive.org/details/failureofriskman0000hubb |publisher= John Wiley & Sons |year=2009 | ref=harvnb}} *{{Cite book |title=Judgement under Uncertainty: Heuristics and Biases |last=Kahneman |first=D. |authorlink= |coauthors=Tversky, A. |year=1982 |publisher=Cambridge University Press |location= |isbn= |page= |pages= |url= | ref=harvnb}} *{{cite book|first=Malvin H.|last=Kalos|first2=Paula A.|last2=Whitlock|title=Monte Carlo Methods| publisher= Wiley-VCH |year=2008|isbn=978-3-527-40760-6|ref=harvnb}} *{{Cite book |title=Handbook of Monte Carlo Methods |last=Kroese |first=D. P. |authorlink= |coauthors=Taimre, T.; Botev, Z.I. |year=2011 |publisher=John Wiley & Sons |location=New York |isbn=0-470-17793-4 |page=772 |url=http://www.montecarlohandbook.org/ |ref=harvnb |access-date=2015-06-16 |archive-date=2026-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260220065726/https://www.montecarlohandbook.org/ |url-status=dead }} *{{Cite journal|first= H. T.|last= MacGillivray|first2= R. J.|last2= Dodd|title= Monte-Carlo simulations of galaxy systems|journal= Astrophysics and Space Science|volume= 86|issue= 2|year= 1982|publisher= Springer Netherlands|url= http://www.springerlink.com/content/rp3g1q05j176r108/fulltext.pdf|ref= harvnb}}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{Cite book |title=Stochastic Simulation in Physics |last=MacKeown |first=P. Kevin |authorlink= |year=1997 |publisher=Springer |location=New York |isbn=981-3083-26-3 |page= |pages= |url= | ref=harvnb}} *{{Cite journal|last=Metropolis|first=N.|authorlink=|url=http://library.lanl.gov/la-pubs/00326866.pdf|title=The beginning of the Monte Carlo method|journal=Los Alamos Science|issue=1987 Special Issue dedicated to Stanislaw Ulam|pages=125–130|year=1987|ref=harvnb|archive-url=https://web.archive.org/web/20260114125308/https://library.lanl.gov/la-pubs/00326866.pdf|archive-date=2026-01-14|access-date=2015-11-15|url-status=dead}} *{{Cite journal |last=Metropolis |first=Nicholas |authorlink= |coauthors=Rosenbluth, Arianna W.; Rosenbluth, Marshall N.; Teller, Augusta H.; Teller, Edward |year=1953 |title= Equation of State Calculations by Fast Computing Machines |journal=Journal of Chemical Physics |volume=21 |issue=6 |page=1087 |doi=10.1063/1.1699114 |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-physics_1953-06_21_6/page/1087|accessdate= |quote= | ref=harvnb|bibcode = 1953JChPh..21.1087M }} *{{Cite journal |last=Metropolis |first=N. |authorlink= |last2=Ulam|first2 = S. |authorlink2= |year=1949 |title=The Monte Carlo Method |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-statistical-association_1949-09_44_247/page/335 |journal=Journal of the American Statistical Association |volume=44 |issue=247 |pages=335–341 |doi=10.2307/2280232|accessdate= |quote= |pmid=18139350 |publisher=American Statistical Association | ref=harvnb |jstor=2280232}} *{{cite journal | doi = 10.1002/prot.340150104 | title = Insertion of peptide chains into lipid membranes: an off-lattice Monte Carlo dynamics model | author = M. Milik and J. Skolnick| journal = Proteins | volume = 15 | issue = 1 | pages = 10–25 |date=Jan 1993 | pmid = 8451235 | ref=harvnb}} *{{Cite journal |last=Mosegaard |first=Klaus |authorlink= |coauthors=Tarantola, Albert |year=1995 |title=Monte Carlo sampling of solutions to inverse problems |journal=J. Geophys. Res. |volume=100 |issue=B7 |pages=12431–12447 |doi=10.1029/94JB03097 |url= |accessdate= |quote= | ref=harvnb|bibcode = 1995JGR...10012431M }} *{{cite journal | title = Monte Carlo Simulations of Proteins in Cages: Influence of Confinement on the Stability of Intermediate States | url = https://archive.org/details/sim_biophysical-journal_2009-02-04_96_3/page/1076 | author = P. Ojeda and M. Garcia and A. Londono and N.Y. Chen | journal = Biophys. Jour. | volume = 96 | issue = 3 | pages = 1076–1082 |date=Feb 2009 | doi = 10.1529/biophysj.107.125369 | publisher = Biophysical Society | ref=harvnb|bibcode = 2009BpJ....96.1076O }} *{{cite journal |doi=10.1504/IJVD.2001.001963 |author=Int Panis L |coauthors= De Nocker L, De Vlieger I, Torfs R |year=2001 |title=Trends and uncertainty in air pollution impacts and external costs of Belgian passenger car traffic International |journal=Journal of Vehicle Design |volume=27 |issue=1–4 |pages=183–194 | ref=harvnb}} *{{cite journal |author=Int Panis L, Rabl A, De Nocker L, Torfs R |year=2002 |title=Diesel or Petrol ? An environmental comparison hampered by uncertainty |journal=Mitteilungen Institut für Verbrennungskraftmaschinen und Thermodynamik |editor=P. Sturm |publisher=Technische Universität Graz Austria |volume=Heft 81 Vol 1 |pages=48–54 | ref=harvnb}} *{{cite book |last1=Press |first1= William H.|authorlink1= |last2= Teukolsky|first2=Saul A. |last3= Vetterling|first3=William T. |last4= Flannery|first4=Brian P. |title= Numerical Recipes in Fortran 77: The Art of Scientific Computing |edition= Second |series= Fortran Numerical Recipes|volume= 1 |year=1996 |origyear= 1986|publisher= Cambridge University Press |isbn=0-521-43064-X |ref=harvnb}} *{{Cite book| last=Ripley|first=B. D.|title=Stochastic Simulation| url=https://archive.org/details/stochasticsimula0000ripl|publisher = Wiley & Sons |year=1987}} *{{Cite book |title=Monte Carlo Statistical Methods |last=Robert |first=C. P. |authorlink= |coauthors=Casella, G. |year=2004 |edition=2nd |publisher=Springer |location=New York |isbn=0-387-21239-6 |page= |pages= |url=https://archive.org/details/montecarlostatis0000robe| ref=harvnb}} *{{Cite book |title=Simulation and the Monte Carlo Method |last=Rubinstein |first=R. Y. |authorlink= |coauthors=Kroese, D. P. |year=2007 |edition=2nd |publisher=John Wiley & Sons |location=New York |isbn=978-0-470-17793-8 |page= |pages= |url= | ref=harvnb}} *{{Cite journal|last= Savvides|first= Savvakis C.|title=Risk Analysis in Investment Appraisal|journal= Project Appraisal Journal|volume= 9|year= 1994|doi=10.2139/ssrn.265905|ref=harvnb|issue= 1}} *{{cite book |last1=Sawilowsky |first1=Shlomo S. |last2=Fahoome |first2=Gail C. |year=2003 |title=Statistics via Monte Carlo Simulation with Fortran |publisher=Rochester Hills, MI: JMASM |isbn=0-9740236-0-4 | ref=harvnb}} *{{cite journal |last1=Sawilowsky |first1=Shlomo S. |title=You think you've got trivials? |journal=Journal of Modern Applied Statistical Methods |volume=2 |issue=1 |pages=218–225 |year=2003 |url=http://education.wayne.edu/jmasm/sawilowsky_effect_size_debate.pdf |ref=harvnb }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{Cite book | last =Silver | first =David | last2 =Veness | first2 =Joel | year =2010 | contribution =Monte-Carlo Planning in Large POMDPs | contribution-url =http://books.nips.cc/papers/files/nips23/NIPS2010_0740.pdf | editor-last =Lafferty | editor-first =J. | editor2-last =Williams | editor2-first =C. K. I. | editor3-last =Shawe-Taylor | editor3-first =J. | editor4-last =Zemel | editor4-first =R. S. | editor5-last =Culotta | editor5-first =A. | title =Advances in Neural Information Processing Systems 23 | publisher =Neural Information Processing Systems Foundation | volume = | pages = | isbn = | doi = | ref =harv | access-date =2015-06-16 | archivedate =2012-05-25 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20120525143936/http://books.nips.cc/papers/files/nips23/NIPS2010_0740.pdf | deadurl =yes | archive-date =2012-05-25 | archive-url =https://web.archive.org/web/20120525143936/http://books.nips.cc/papers/files/nips23/NIPS2010_0740.pdf | url-status =dead }} *{{cite book| first=László |last=Szirmay-Kalos|title=Monte Carlo Methods in Global Illumination - Photo-realistic Rendering with Randomization| publisher = VDM Verlag Dr. Mueller e.K.|year = 2008|isbn=978-3-8364-7919-6}} *{{Cite book |title=Inverse Problem Theory |last=Tarantola |first=Albert |authorlink= |year=2005 |publisher=Society for Industrial and Applied Mathematics |location=Philadelphia |isbn=0-89871-572-5 |page= |pages= |url=http://www.ipgp.jussieu.fr/~tarantola/Files/Professional/SIAM/index.html|ref=harvnb}} *{{Cite book|first=David |last=Vose |title=Risk Analysis, A Quantitative Guide|url=https://archive.org/details/riskanalysisquan0000vose |edition=Third|publisher= John Wiley & Sons |year= 2008 | ref=harvnb}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commons category|Monte Carlo method}} * {{springer|title=Monte-Carlo method|id=p/m064870}} * [http://mathworld.wolfram.com/MonteCarloMethod.html Overview and reference list], Mathworld * [http://www.math.u-bordeaux1.fr/~delmoral/simulinks.html Feynman-Kac models and particle Monte Carlo algorithms] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120501080314/http://www.math.u-bordeaux1.fr/~delmoral/simulinks.html |date=2012-05-01 }} * [http://www.phy.ornl.gov/csep/CSEP/MC/MC.html Introduction to Monte Carlo Methods] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120809064615/http://www.phy.ornl.gov/csep/CSEP/MC/MC.html |date=2012-08-09 }}, Computational Science Education Project * [http://www.chem.unl.edu/zeng/joy/mclab/mcintro.html The Basics of Monte Carlo Simulations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120830195907/http://www.chem.unl.edu/zeng/joy/mclab/mcintro.html |date=2012-08-30 }}, University of Nebraska-Lincoln * [http://office.microsoft.com/en-us/excel-help/introduction-to-monte-carlo-simulation-HA010282777.aspx Introduction to Monte Carlo simulation] (for [[Microsoft Excel]]), Wayne L. Winston * [http://www.mathworks.com/discovery/monte-carlo-simulation.html Monte Carlo Simulation for MATLAB and Simulink] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150518182215/http://www.mathworks.com/discovery/monte-carlo-simulation.html |date=2015-05-18 }} * [https://web.archive.org/web/20150810162920/http://www.brighton-webs.co.uk/montecarlo/concept.htm Monte Carlo Methods – Overview and Concept], brighton-webs.co.uk * [http://personal-pages.ps.ic.ac.uk/~achremos/Applet1-page.htm Monte Carlo techniques applied in physics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304003200/http://personal-pages.ps.ic.ac.uk/~achremos/Applet1-page.htm |date=2016-03-04 }} * [https://web.archive.org/web/20120310204917/http://orcik.net/programming/approximate-and-double-check-probability-problems-using-monte-carlo-method/ Approximate And Double Check Probability Problems Using Monte Carlo method] at Orcik Dot Net * [http://reference.wolfram.com/language/howto/PerformAMonteCarloSimulation.html Monte Carlo simulation using mathematica] at Wolfram Mathematica * {{cite web|title=Lecture 20: Monte Carlo Simulations, Estimating pi|url=http://ocw.mit.edu/courses/electrical-engineering-and-computer-science/6-00-introduction-to-computer-science-and-programming-fall-2008/video-lectures/lecture-20/|work=Introduction to Computer Science and Programming stimating pi|publisher=MIT Open Courseware|accessdate=4 February 2015|author=Eric Grimson|author2=John Guttag}} [[Kategorija:Matematika]] [[Kategorija:Medicinska fizika]] gkyrkuvxvlv2pteevjc6kzd6luysl6t 0 4029276 42716629 42309074 2026-11-05T22:14:56Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716629 wikitext text/x-wiki {{Drugo značenje3|Miša Dimitrijević}} {{Infokutija glumac | ime = Miša Dimitrijević | datum_rođenja = {{datum|26|10|1854|god=ne}} | mjesto_rođenja = [[Šabac]], [[Kneževina Srbija]] | datum_smrti = {{dda|1909|1|17|1854|10|26|df=y}} | mjesto_smrti = [[Zagreb]], [[Austro-Ugarska]] | supružnik = [[Mila Dimitrijević]] }} '''Mihailo Miša Dimitrijević''' ([[Šabac]], [[26. oktobar]] [[1854]] — [[Zagreb]], 4/[[17. januar]] [[1909]]) je bio [[Srpski glumci|srpski pozorišni glumac]] i dramski pisac. == Biografija == Rođen je u [[Šabac|Šapcu]] 1854. godine od oca Koste i majke Draginje.<ref>Zdravko Ranković: „Ubsko dobrovoljno pozorišno društvo“, str. 77.</ref> Kao mladić učio je molerski zanat, ali se kasnije pridružio jednoj putujućoj umetničkoj družini. Prvi put je stupuo na scenu [[1870.]] godine u trupi Stevana Velića, a zatim je bio član umetničkih druživa Mihaila Dimića, Laze Popovića, Gavre Miloradovića i Đure Protića ([[1873]]). U septembru 1873. u Ubu učestvovao je u izvođenju predstave „Mara Srbijanka“.<ref>Zdravko Ranković: „Ubsko dobrovoljno pozorišno društvo“, str. 75.</ref> Bio je član Narodnog pozorišta u [[Beograd]]u 1880—85 i 1887—92, Srpskog narodnog pozorišta u Novom Sadu 1885—87, a od 1892. je bio u Hrvatskom kazalištu u [[Zagreb]]u, gde je ostao do smrti. Radio je i kao pedagog u Hrvatskoj dramatskoj školi u Zagrebu 1898, gde je predavao glumu, masku, šminkanje i kostimiranje. Miša Dimitrijević je jedan od prvih srpskih realističkih glumaca. Miša Dimitrijević je pretežno igrao karakterne i komične likove, uglavnom iz ruskih drama i dela klasičnog repertoara. Napisao je pozorišne komade: ''Kobni spomen'', ''Jadac'', ''Domaći prijatelj'', ''Ljubav ih izmirila'', ''Obraz pred svetom'' i zajedno sa A. Fijanom ''U dobar čas''. Njegova supruga bila je glumica [[Mila Dimitrijević]] rođ. Jovanović (1877-1972). == Reference == {{reflist}} == Literatura == * ''Srpska porodična enciklopedija; Narodna knjiga, Politika NM; 2006. godine, {{ISBN|86-331-2736-9}}'' * ''[[Mala enciklopedija Prosveta]] - Opšta Enciklopedija (A-Lj). Izdavačko preduzeće „Prosveta“, Beograd 1959.'' * Zdravko Ranković: „Ubsko dobrovoljno pozorišno društvo“, str. 75-79, u publikaciji [https://web.archive.org/web/20220629035533/http://www.istorijskiarhiv.rs/sites/default/files/PODACI/materijali/glasnik%2037%202003.pdf „Glasnik“, broj 37], Istorijski arhiv Valjevo, 2003. godine. == Vanjske veze == {{portal|Biografija}} * {{IMDb ime|id=0227344|name=Mila Dimitrijevic}} supruga Miše Dimitrijevića {{Lifetime|1854|1909|Dimitrijević, Miša}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Srpski pozorišni glumci]] [[Kategorija:Srpski dramaturzi]] [[Kategorija:Biografije, Šabac]] 1m2520wax9eh38mn1ejydkp11sw58z1 0 4063232 42716604 41585979 2026-11-05T20:57:43Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716604 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Federal states of the Philippines.png|mini|Ostrvske grupe na Filipinima]] {{Otok | ime= Mindanao | ime 2= | kod jezika= | slika= | opis_slike = | država 1= | država 2= | arhipelag= | lokacija= | mapa = | gšir= 8.000 | gduž= 125.000 | površina= 104530 | obala= | najviši vrh= | visina= 3,410 | geologija= | status= | država 1 nivo podele 1= | država 1 regija 1= | država 1 ime regije 1= | država 2 nivo podele 1= | država 2 regija 1= | država 2 ime regije 1= | populacija= | datum popisa= | grad= | otkriće= | vremenska zona= | veb= | napomena= | kategorija= }} '''Mindanao''' ([[Tagalog|tag.]] ''Mindanao'') je drugo najveće ostrvo [[Filipini|Filipina]], i ujedno najjužnije i najistočnije veće ostrvo ovog [[arhipelag]]a. Nalazi se između [[Sulu more|Sulu mora]] na zapadu, [[Celebesko more|Celebeskog mora]] na jugu, i [[Filipinsko more|Filipinskog mora]] na istoku. Mindanao ima površinu od 95.581 km² i zajedno sa većim ostrvom [[Luzon]] čini preko 2/3 površine zemlje, gde živi preko 70% stanovništva. Na Mindanau živi 14 miliona stanovnika. [[Datoteka:Philippinen mindanao boot ph06p73.jpg|mini|Ribari kod Mindanaa]] Glavni i najveći grad ostrva je [[Davao]]. Najviši vrh Apo je južno od Davaa, visok je 2.954 m, i ujedno je najviši vrh zemlje. Pored glavnog ostrva nalazi se više manjih koja se smatraju zajedničkim delom arhipelaga Mindanaa. Među njima se ističu: [[arhipelag Sulu]], [[Kamigin]] i [[Samal]]. Na Mindanau su nađeni ostaci brodova starih 600 godina. Zna se da se [[islam]] pojavio na Mindanau u 14. veku, i zadržao se do danas na jugu ostrva. [[Sultanat Sulu]] je osnovan [[1450]], i održao se do ranog 20. veka. Pored njega postojao je [[sultanat Magindanao]]. Filipinima su od početka 17. veka vladali španski kolonizatori, a od početka 20. veka Amerikanci. Filipini su stekli nezavisnost [[1946]]. Zbog značajne kolonizacije sa severa, ponekad i pod državnim patronatom, danas su većina stanovnika ostrva hrišćani (63%, muslimani 32%). Na ostrvu postoji pokret za autonomnu islamsku državu južnih Filipina koji povremeno prerasta u oružanu i terorističku borbu protiv centralne vlasti. Od poljoprivrednih proizvoda, na Mindanau se gaji: pirinač, kafa, šećerna trska, pamuk i voće (mango, kokos, banane, ananas). Od ruda, na ostrvu se eksploatiše zlato, bakar, aluminijum, nikl i mnogi drugi metali i nemetali (so, bazalt, kvarc, opal). == Vanjske veze == {{Commonscat|Mindanao}} * [http://www.emindanao.org/ information on conflict affected area] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130828030927/http://www.emindanao.org/ |date=2013-08-28 }} * [http://www.peacebuildingdata.org/philippines Violent Conflicts and Displacement in Central Mindanao: Challenges for recovery and development] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130926102856/http://www.peacebuildingdata.org/philippines |date=2013-09-26 }} * [http://www.morofriends.com/ Moro Friends Community] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180816203649/http://www.morofriends.com/ |date=2018-08-16 }} * [http://www.mindanaw.net/ The Catalyst for Countryside Development] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101226011100/http://mindanaw.net/ |date=2010-12-26 }} * [http://www.mindanews.com/ Mindanao News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110601233820/http://www.mindanews.com/ |date=2011-06-01 }} * [http://www.onlinemindanao.com/ Online Mindanao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131117082401/http://onlinemindanao.com/ |date=2013-11-17 }} * [https://web.archive.org/web/20100307040037/http://www.taboan.net/ Taboan Mindanao] {{Koordinate|7_32_38_N_124_56_26_E_type:isle_region:PH|7° 32' 38" sgš, 124° 56' 26" igd}} [[Kategorija:Otoci na Filipinima]] n91fdzj9gflmedpb4dh3mfp536naeol 0 4443669 42716431 42714652 2026-11-05T12:15:29Z Edgar Allan Poe 29250 pojašnjenje 42716431 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Bothrops insularis.jpg | slika_upright = 1.15 | status = CR | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{Cite iucn |title=''Bothrops insularis''|last1=Silveira|first1=A.L.|author1-link=species:Adriano Lima Silveira|last2=Prudente|first2=A.L. da C.|author2-link=Ana Lúcia da Costa Prudente|last3=Argôlo|first3=A.J.S.|author3-link=species:Antônio Jorge Suzart Argôlo|last4=Abrahão|first4=C.R.|author4-link=species:Carlos Roberto Abrahão|last5=Nogueira|first5=C. de C.|author5-link=species:Cristiano de Campos Nogueira|last6=Barbo|first6=F.E.|author6-link=species:Fausto Erritto Barbo|last7=Costa|first7=G.C.|author7-link=species:Gabriel Correira Costa|last8=Pontes|first8=G.M.F.|author8-link=species:Gláucia Maria Funk Pontes|last9=Colli|first9=G.R.|author9-link=species:Guarino Rinaldi Colli|last10=Zaher|first10=H. el D.|author10-link=species:Hussam Zaher|last11=Borges-Martins|first11=M.|author11-link=species:Márcio Borges-Martins|last12=Martins|first12=M.R.C.|author12-link=species:Marcio Martins|last13=Oliveira|first13=M.E.|author13-link=species:Maria Ermelinda do Espírito Santo Oliveira|last14=Passos|first14=P.G.H.|author14-link=species:Paulo Passos|last15=Bérnils|first15=R.S.|author15-link=species:Renato Silveira Bernils|last16=Sawaya|first16=R.J.|author16-link=species:Ricardo Jannini Sawaya|last17=Cechin|first17=C.T.Z|last18=Guedes da Costa|first18=T.B.|author18-link=species:Thaís Barreto Guedes |language=en |doi=10.2305/iucn.uk.2021-3.rlts.t2917a123180264.en|doi-access=free|year=2021|article-number=e.T2917A123180264}}</ref> | genus = Bothrops | species = insularis | dvoimeno_autorstvo = [[Afrânio Pompílio Gastos do Amaral|Amaral]], 1922. | synonyms = * ''Lachesis insularis'' <small>Amaral, 1922</small> * ''Bothrops insularis'' <small>&ndash; Amaral, 1930</small> * ''Bothrops insularis'' <small>&ndash; [[species:Philippe Golay|Golay]] ''et al.'', 1993</small><ref name="McD99">[[species:Roy Wallace McDiarmid|McDiarmid RW]], [[Jonathan A. Campbell|Campbell JA]], [[species:T'Shaka A. Touré|Touré TA]] (1999). ''Snake Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference, Volume 1''. Washington, District of Columbia: Herpetologists' League. {{ISBN|1-893777-00-6}} (series). {{ISBN|1-893777-01-4}} (volume).</ref> }} '''Zlatna kopljoglavka''' ([[latinski]]: ''Bothrops insularis'') je otrovna [[endem]]ska vrsta [[jamičarke]] koja obitava isključivo na otoku [[Ilha da Queimada Grande]] u [[Brazil]]u. Zmija je dobila ime po smeđo-žutoj boji kože te po glavi koja ima oblik [[koplje|koplja]]. Zlatna kopljoglavka je jedna od najotrovnijih zmija na svijetu, višestruko otrovnija od ijednog pripadnika svoje vrste. Pretpostavlja se da je tako snažan otrov, koji može rastopiti ljudsko meso, posljedica evolucijske prilagodne životu na izoliranom otoku – sporo djelujući otrov omogućio bi njivom plijenu (uglavnom ptice) da pobjegne, zbog čega su morale razviti otrov koji djeluje odmah. Kako žive na nenastanjenom području, nikada nije bilo službenog izvještaja o ugrizu čovjeka. Izuzev hemotoksičnosti, njihov otrov je i neurotoksičan. Simptomi trovanja uključuju oticanje i lokaliziranu bol, mučninu i povraćanje (krvi), krv u urinu, unutarnje krvarenje, otkazivanje bubrega, krvarenje u mozgu i, ako se ne liječi, smrt. Zbog ograničenog staništa i mogućnosti ekološke katastrofe, zlatne kopljoglavke spadaju među kritično ugrožene vrste. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == ;Ostali projekti {{WProjekti |commons = |commonssh = |commonscat = Bothropoides insularis |commonscatsh = Zlatna zmija |wikivrste = Bothrops insularis |wikivrstesh = Zlatna zmija }} {{Taxonbar}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Zmije]] [[Kategorija:Fauna Brazila]] [[Kategorija:Reptili Južne Amerike]] [[Kategorija:Endemske vrste]] s388u04ramarqt16r9w7w1kic198iwf 0 4475962 42716649 41809396 2026-11-05T22:51:05Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716649 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''Moj dilbere''}} '''''Moj dilbere''''' je bosanskohercegovačka<ref>{{cite news|author=|url=http://www.folkways.si.edu/TrackDetails.aspx?itemid=15776|title=Smithsonian Folkways - Moj Dilbere|date=|accessdate=13. maj 2013}}</ref> tradicionalna narodna pjesma - [[sevdalinka]].<ref>{{cite news|author=|url=http://www.vreme.com/cms/view.php?id=473636|title=Geologija pesme|date=7. decembar 2006|accessdate=13. maj 2013|archive-date=2013-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20130730051152/http://www.vreme.com/cms/view.php?id=473636}}</ref><ref>{{cite news|author=|url=http://exoriente.eu/?p=1443|title=Moj Dilbere – Die Liebe ist ein Schatz|date=16. septembar 2012|accessdate=13. maj 2013|archivedate=2013-07-01|archiveurl=https://archive.today/20130701153548/http://exoriente.eu/?p=1443|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|author=|url=http://www.e-novine.com/kultura/kultura-sa-lica-mesta/83417-Sevdah-uzburkao-Beograd.html|title=Sevdah uzburkao Beograd|date=30. april 2013|accessdate=13. maj 2013|archivedate=2013-05-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130514024645/http://www.e-novine.com/kultura/kultura-sa-lica-mesta/83417-Sevdah-uzburkao-Beograd.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|author=|url=http://books.google.com/books?id=H6XtL6XNO9oC&pg=PA100&dq=moj+dilbere&hl=en&sa=X&ei=SIuQUef1A4TuyAGshIC4Dw&ved=0CDMQ6AEwAQ#v=onepage&q=moj%20dilbere&f=false|title=The Newly-composed Folk Music of Yugoslavia (1945 - 1992); Page 100|date=|accessdate=13. maj 2013}}</ref><ref>{{cite news|author=|url=http://books.google.com/books?id=R6FiAAAAMAAJ&q=moj+dilbere&dq=moj+dilbere&hl=en&sa=X&ei=6YyQUZmIH4iJywG74oDADQ&ved=0CDAQ6AEwADgK|title=Sevdalinke; Page 269|year=2003|accessdate=13. maj 2013}}</ref><ref>{{cite news|author=|url=http://www.duvalschools.org/static/contact/communications/spotlight/2010/0630.asp|title=Spotlight On Education|date=30. juni 2010|accessdate=13. maj 2013|archivedate=2013-06-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130622060359/http://www.duvalschools.org/static/contact/communications/spotlight/2010/0630.asp|deadurl=yes}}</ref> Pjesma se pjeva iz trećeg lica ženskog roda, bez obzira na spol pjevača.<ref>{{cite news|author=|url=http://danm.ucsc.edu/~nada/balkan_song/mfa_thesis.pdf|title=Balkan Song; Page 10|date=juni 2009|accessdate=13. maj 2013|archivedate=2015-05-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150513072151/http://danm.ucsc.edu/~nada/balkan_song/mfa_thesis.pdf|deadurl=yes}}</ref> == Porijeklo == Tekst pjesme vuče korijene iz [[Bosna|Bosne]] iz perioda [[Osmanlijsko carstvo|Osmanlijskog carstva]]. Autori su nepoznati, pjesma se prenosila "sa koljena na koljeno", te se ''Moj dilbere'' smatra tradicionalnom pjesmom. == Tekst == Pjesma je otpjevana iz perspektive ženske osobe iz perioda [[Osmanlijsko carstvo|Osmanlijskog carstva]]. {| ! width="50%" | Original<ref>{{cite news|author=|url=http://www.cucumis.org/translation_1_t/view-the-translation_v_142898.html|title=Original text - Bosnian - moj dilbere|date=25. maj 2008|accessdate=13. maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20100817084039/http://www.cucumis.org/translation_1_t/view-the-translation_v_142898.html|archive-date=2010-08-17|url-status=dead}}</ref> |- | valign="top" | :''Moj dilbere, kud’ se šećeš? :''Haj, što i mene ne povedeš? :''Povedi me u čaršiju, :''Haj, pa me prodaj bazardžiji :''Uzmi za me oku zlata :''Haj, pa pozlati dvoru vrata |} == Popularnost == ''Moj dilbere'' je godinama često pjevana pjesma. Prepjevavanje vrše pjevači iz Bosne, Makedonije, Crne Gore, Srbije i drugih zemalja. Neki od njih su: {{col-begin}} | width="50%" align="left" valign="top" style="border:0"| *[[Alma Subašić]] *[[Bele Višnje]] *[[Divlje jagode]]<ref>{{cite news|author=|url=http://www.discogs.com/Divlje-Jagode-Moj-Dilbere-Prijatelj/release/3103801|title=Divlje Jagode – Moj dilbere / Prijatelj|date=|accessdate=13. maj 2013}}</ref> *[[Donna Ares]] *[[Elvira Rahić]] *[[Esma Redžepova]] *[[Hanka Paldum]]<ref>{{cite web|author=|url=http://www.discogs.com/Hanka-Paldum-Sjajna-Zvijezdo/release/1772010|title=Sjajna zvijezdo|publisher=Discogs|date=|accessdate=29. oktobar 2012}}</ref> *[[Haris Džinović]] *[[Indira Radić]] *[[Lepa Brena]] *[[Merima Njegomir]] *[[Mostar Sevdah Reunion]] | width="50%" align="left" valign="top" style="border:0"| *[[Nada Mamula]] *[[Neda Ukraden]] *[[Safet Isović]] *[[Saša Matić]] *[[Sead Lipovača]] *[[Silvana Armenulić]] *[[Sofka Nikolić]] *[[Toše Proeski]] *Vasilija Radojčić *[[Vesna Zmijanac]] *[[Zehra Deović]] *[[Željko Joksimović]] {{col-end}} == Povezano == *[[Sevdalinka]] == Reference == {{Refspisak|2}} [[Kategorija:Sevdalinka]] ig1p5vah0isqydfo89b00ww2gshbv2o 0 4476012 42716631 42403673 2026-11-05T22:20:26Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716631 wikitext text/x-wiki {{Infokutija jezero | ime = Mjörn | drugo_ime = | slika = Mjörn_tallhydan.jpg | slika_širina = 260px | slika_opis =Pogled na jezero Mjörn | kontinenti = | regije = | države = {{flag|Švedska}} | pokrajine = [[Västra Götaland (grofovija)|Grofoviji Västra Götaland]] | gradovi = | naselja = | vrsta = [[Protočno jezero|protočno]] | površina= 55 | volumen= | visina= 58 | obala = | dužina =16 | širina =7 | dubina = 48 | otoci = | sliv = | pritoke=Ålandasjön, Anten, [[Säveån]] | odljev =[[Säveån]] | salinitet = | broj_vrsta = | zaš_područja = | mostovi = | brane = | plovnost = | luke = | kol_robe = | karta = | karta_širina = | karta_opis = | lok_karta = Švedska | alt_karta = | širina-st = 57 | širina-min =53 | širina-sek = 29 | širina-oznaka =N | dužina-st = 12 | dužina-min = 24 | dužina-sek = 30 | dužina-oznaka =E | iso-regija = | lok_karta_opis = | fusnote = }} '''Mjörn''' je [[jezero]] na [[jugozapad]]u [[Švedska|Švedske]], koje leži u [[Västra Götaland (grofovija)|Grofoviji Västra Götaland]]. == Geografija == Jezero Mjörn pokriva površinu od 55 [[km²]], leži na 58 [[metar]]a [[nadmorska visina|nadmorske visine]].<ref name=brit>{{cite web | url =http://www.ne.se/uppslagsverk/encyklopedi/l%C3%A5ng/mj%C3%B6rn | title =''Mjörn'' | accessdate = 05. 05. 2015 | language=švedski | publisher=Nationalencyklopedin}}</ref> Dugo je 16 a široko 7 [[km]], prosječne dubine od 16, a najveće dubine od 48 [[metar]]a Jezero pune svojim vodama [[Rijeka (vodotok)|rijeke]] Ålandasjön, Anten i [[Säveån]], a odječe rijekom [[Säveån]]. Na [[Istok|Istočnoj]] obali jezera leži [[grad]] [[Alingsås]], na [[ušće|ušću]] rijeke [[Säveån]]. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [https://web.archive.org/web/20190821111201/http://www.svenskgeografi.se/vaestra-goetaland/alingsaas-kommun/hemsjoe/2691706_mjoern ''Karta över Mjörn'' na portalu Svenskgeografi] {{sv icon}} [[Kategorija:Jezera u Švedskoj]] {{geog-stub}} lqxjlrrpac7d8zd3zy8nm9wwlozet9u 0 4476347 42716713 42407396 2026-11-06T02:01:57Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716713 wikitext text/x-wiki {{Infokutija jezero | ime = Möckeln | drugo_ime = | slika = Karlskoga-view-2008.jpg | slika_širina = 260px | slika_opis =Pogled na jezero Möckeln i grad [[Karlskoga]] | kontinenti = | regije = | države = {{flag|Švedska}} | pokrajine = [[Örebro (grofovija)|Grofovija Örebro]] | gradovi = [[Karlskoga]] | naselja = | vrsta = [[Protočno jezero|protočno]] | površina= 18 | volumen= | visina= 89 | obala = | dužina = | širina = | dubina = 25 | otoci = | sliv = | pritoke= | odljev = | salinitet = | broj_vrsta = | zaš_područja = | mostovi = | brane = | plovnost = | luke = | kol_robe = | karta = | karta_širina = | karta_opis = | lok_karta = Švedska | alt_karta = | širina-st = 59 | širina-min =29 | širina-sek = 38 | širina-oznaka =N | dužina-st = 14 | dužina-min = 51 | dužina-sek = 49 | dužina-oznaka =E | iso-regija = | lok_karta_opis = | fusnote = }} '''Möckeln''' je [[jezero]] u sredini [[jug|južne]] [[Švedska|Švedske]], koje leži u [[Örebro (grofovija)|Grofoviji Örebro]]. == Geografija == Jezero Möckeln pokriva površinu od 18 [[km²]], leži na 89 [[metar]]a [[nadmorska visina|nadmorske visine]].<ref name=brit>{{cite web | url =http://www.ne.se/uppslagsverk/encyklopedi/l%C3%A5ng/m%C3%B6ckeln-%282%29 | title =''Möckeln'' | accessdate =21. 05. 2015 | language=švedski | publisher=Nationalencyklopedin}}</ref> Na [[sjever]]noj obali jezera leži [[grad]] [[Karlskoga]]. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [https://web.archive.org/web/20190821115120/http://www.svenskgeografi.se/oerebro/karlskoga-kommun/karlskoga/2691609_moeckeln ''Karta över Möckeln'' na portalu Svenskgeografi] {{sv icon}} [[Kategorija:Jezera u Švedskoj]] {{geog-stub}} pmjdedi88hdrc5nvcdpmwdh1aycdij2 0 4477101 42716689 42701296 2026-11-06T00:51:18Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716689 wikitext text/x-wiki {{Infokutija film | naslov = Mughal-e-Azam | slika = Mughal-e-Azam.jpg | opis = kino-poster | director = [[K. Asif]] | producer = Shapoorji Pallonji | writer = Aman<br />[[Kamal Amrohi]]<br />K. Asif<br />[[Wajahat Mirza]]<br />Ehsan Rizvi | starring = [[Prithviraj Kapoor]]<br />[[Dilip Kumar]]<br />[[Madhubala]]<br />[[Durga Khote]] | music = [[Naushad]] | lyrics = Shakeel Badayuni | cinematography = R. D. Mathur | editing = Dharamvir | studio = Sterling Investment Corporation | distributor = | released = {{Filmdate|1960|8|5|df=y}} | runtime = 197 min. | country = {{flagcountry|IND}} | language = {{unbulleted list|[[Hindi jezik|hindi]]|[[urdu]]}} | budget = 10,5–15&nbsp;mil.{{INR}} |gross =55&nbsp;mil. {{INR}} }} '''''Mughal-e-Azam''''' ([[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatski]]: ''Car Mogula'') je [[Indija|indijski]] historijski film snimljen na [[hindi]]ju 1960. godine u režiji [[K. Asif]]a, poznat kao jedno od najskupljih, ali i komercijalno najuspješnijih ostvarenja u historiji [[Bollywood]]a i indijske kinematografije uopće. Temelji se na legendama o [[Anarkali]], robinji i plesačici na dvoru mogulskog cara [[Akbar Veliki|Akbara]]. Naslovni protagonist, koga tumači [[Dilip Kumar,]] je princ [[Jahangir|Salim]], Akbarov sin koji će se zaljubiti u Anarkali (koju tumači [[Madhubala]]). Radnja prikazuje kako se otac (koga tumači [[Prithviraj Kapoor]]) protivi takvoj vezi, smatrajući je prijetnjom po koheziju države, a zbog čega će izbiti sukob koji na kraju dobije i oružanu dimenziju, a ljubav Salima i Anarkali završi na tragičan način. ''Mughal-a-Azam'' je predstavljao jedan od najambicioznijih projekata u dotadašnjoj historiji indijske kinematografije. Asif je rad na filmu započeo još 1944. godine, kada je Indija još uvijek bila pod [[Britanska Indija|britanskom vlašću]]. Međutim, financijski i kadrovski problemi izazvani [[Podjela Indija|nezavisnošću i podjelom na Indiju i Pakistan]] te iznenadna smrt glavnog glumca [[Chandra Mohan (glumac hindi filmova)|Chandre Mohana]] je projekt odgađala godinama. Samo snimanje je počelo tek početkom 1950-ih, a dodatno ga je komplicirala odluka da se snimaju [[višejezični film|verzije]] na nekoliko jezika, ukljujući [[engleski]]. Film su dodatno opteretili zdravstveni problemi Madhubale, kojoj se tokom snimanja raspala ljubavna veza sa Dilipom Kumarom. Budžet je tokom produkcije nastavio rasti, a zbog čega je Asif bio prisiljen odustati od namjere da film snimi u boji; producent mu je na kraju odobrio tek sredstva da u boji snimi nekoliko muzičkih brojeva. ''Mughal-a-Azam'' je tako postao dodada najskuplji film u historiji indijske kinematografije. Pred premijeru su producenti, međutim, koristili neke od dotrada nekorištenih tehnika distribucije. ''Mughal-a-Azam'' je imao izuzetno agresivan marketing, ali bio i prvi indijski film sa premijerom u više gradova. Karte su bile izuzetno skupe, ali su se uz njih prodavali i suveniri. Tako stvoreni publicitet se, pak, odrazio i na publiku koja je, u nekim slučajevima, čekala u redovima pet dana kako bi kupila ulaznice. Na kraju je film postigao rekordnu gledanost, odnosno postao komercijalno najuspješniji film u Bollywooda; njegove rekorde gledanosti i prodaje kino-ulaznica će oboriti tek ''[[Sholay]]'' 1975. godine. Osim publike je uspio osvojiti kritiku, kao i niz prestižnih nacionalnih nagrada. Asifu je, međutim, ovo bio tek drugi film u karijeri. Njegov treći film, ''Kais Aur Laila'', nije uspio dovršiti do kraja života 1971. godine. ''Mughal-a-Azam'' je, međutim, godine 2002. digitalno koloriziran u skladu sa njegovim originalnim željama. == Uloge == * [[Prithviraj Kapoor]] ... car Akbar * [[Dilip Kumar]] ... Salim * [[Madhubala]] ... Nadira (Anarkali) * [[Durga Khote]] ... Jodhabai, Salimova majka * [[Nigar Sultana]] ... Bahar, dvorska plesačica * [[Ajit Khan|Ajit]] ... Durjan Singh * [[Murad (glumac)|Murad]] ... [[Raja Man Singh]] * M. Kumar ... Sangtarash, kraljevski kipar * Sheila Dalaya ... Suraiyya, Anarkalina sestra * Jillo Bai ... Anarkalina majka == Vanjske veze == * {{IMDb title|id=0054098}} * {{Bfidb title|id=291340|title=Mughal-e-Azam}} * {{tcmdb title|id=620752|title=Mughal-e-Azam}} * [http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/504755/Mughal+E+Azam ''Mughal-e-Azam''] at [[Bollywood Hungama]] * [https://web.archive.org/web/20131206142436/http://ibnlive.in.com/shows/Bollywood+Blockbusters/253023.html ''Mughal-e-Azam''] documentary by [[CNN-IBN]] * {{YouTube|R8c4wb8cC0o|''Mughal-e-Azam'' documentary by Red Chillies Entertainment}} * {{YouTube|Mm3uGr5jgIw|''Mughal-e-Azam'' documentary by Sterling Investment Corporation}} * {{Wayback |date=20130614004911 |url=http://mughaleazam.in/ |title=''Mughal-e-Azam'' 50th Anniversary Website}} * [http://www.exoticindiaart.com/book/details/immortal-dialogue-of-k-asif-s-mughal-e-azam-urdu-text-roman-transliteration-and-hindi-and-english-translation-IDI032/ Preface to the book ''The Immortal Dialogue of K. Asif's Mughal-E-Azam''] {{National Film Award Best Feature Film Hindi}} {{Filmfare za najbolji film}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Mughal-E-Azam}} [[Kategorija:Indijski filmovi]] [[Kategorija:Historijski filmovi]] [[Kategorija:Biografski filmovi]] [[Kategorija:Epski filmovi]] c87t63zm8uo4w1pfzubv8q310dgg9cq 0 4496054 42716566 42355020 2026-11-05T19:28:53Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716566 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Microwave.750pix.jpg|mini|desno|250p|Mikrotalasna peć]] '''Mikrotalasna peć''' je aparat u [[domaćinstvo|domaćinstvu]] koji služi za : odmrzavanje, podgrevanje i [[kuvanje]] [[namirnica]] sa velikim sadržajem vode. U peći se energija mikrotalasa, preko molekula vode koji su sastavni deo namirnice koja se kuva, prenosi na okolinu i tako do zagrevanja dolazi 'iznutra'. == Osnovne karakteristike == Korisna [[zapremina]] - prostor u kome se priprema hrana - se kreće u proseku oko 20 [[litar]]a a snaga peći je oko 1000 [[vat]]i (W). Ključna komponenta mikrotalasne peći je [[magnetron]] koji emituje mikrotalase u unutrašnjosti peći. S obzirom da je zračenje usmereno lako dolazi do lokalnog pregravanja. To se najlakše izbegava tako što se podloga sa namirnicama okreće i tako se svi delovi ravnomerno izlažu [[zračenje|zračenju]]. Tokom rada magnetron se forsirano hladi te je oko peći uvek potrebno ostaviti dovoljno prostora za slobodnu cirkulaciju vazduha. Pošto magnetron zrači uvek istom snagom to se regulacija postiže povremenim uključivanjem i isključivanjem magnetrona. Peć ima [[tajmer]] kojim se odabira automatsko isključivanje peći posle određenog vremena ali najviše do 60 minuta. Okno peći na prednjim vratima prekriveno je metalnom mrežicom koja sa ostalim metalnim zidovima obrazuje [[Faradejev kavez]]. Time se, u velikoj meri, sprečava 'curenje' zračenja van peći i omogućava bezbedna upotreba peći. == Historija == [[Kuvanje]] hrane pomoću mikrotalasa je otkrio [[Persi Spenser]] tokom izgradnje jednog [[radar]]skog postrojenja. Dok je radio sa uključenim radarom primetio je nešto veoma čudno. [[Kikiriki]] slatkiš u njegovom džepu je počeo da se topi. Pošto je bio čovek od akcije i već je imao 120 patenata, brzo je shvatio mogućnosti. Prvo jelo koje je namerno grejano mikrotalasima su bile [[kokice]] a potom jaje (koje je eksplodiralo eksperimentatorima u lice). Trenutno se kokice u [[Severna Amerika|Severnoj Americi]] skoro isključivo spremaju u mikrotalasnoj pećnici, čak imaju i posebno „kokice“ dugme koje služi za posebno pripremljene kesice kukuruza kokičara. Stare metode sa vrućim vazduhom i kokičanjem su već zaboravljene. Patent za mikrotalasno kuvanje je [[1946]]. godine prijavio Rejteon, a 1947. je napravljena prva pećnica. Dimenzije su bile impozantne. Visine skoro 2 metra i težine oko 340 -{[[kilogram|kg]]}-, trošila je oko 3 -{kW}-. Prvi primerci koji su se našli u radnjama [[1954]]. godine su bili snage 1600 W, a koštali su 2000$ do 3000$. Prvi veliki prodor na tržište je zabeležen u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] 1975. godini kada je prodato milion komada i od tada se mikrotalasna pećnica sve više viđa u kuhinjama. Procenjuje se da trenutno 95% američkih domaćinstava ima mikrotalasnu pećnicu. == Fizičke osnove == [[Mikrotalasi]] su eletromagnetni talasi, poput radio-talasa ili svetlosti. Ime su dobili po tome što su im talasne dužine znatno kraće od onih kod radio-talasa - u mikrotalasnim pećima 12,45 -{cm}- - što je mikro u odnosu na desetine i stotine metara koliko iznose talasne dužine radio-talasa. U peći [[frekvencija]] talasa je 2450 megaherca (ili 2,450 gigaherca). To znači da u izvesnoj tački u prostoru električno polje promeni orijentaciju oko dve milijarde puta u sekundi. Ove frekvencije su istog reda veličine kao i rotacione frekvencije malih molekula u tečnosti što je ključna osobina za njihovu primenu u pećima. Mikrotalasna peć radi na principu [[dielektričko zagrevanje|dielektričkog zagrevanja]]. Polarni molekuli, poput vode, nastoje da se orijentišu u pravcu lokalnog električnog polja (jer tako smanjuju potencijalnu energiju), i ako električno polje osciluje, molekuli će ga slediti. U tom praćenju molekuli vode preuzimaju energiju od promenljivog električnog polja i predaju je okolini preko unutrašnjeg trenja u tečnosti. Dakle, energiju mikrotalasa mogu da apsorbuju samo polarni molekuli. Drugim rečima, mikrotalasi deluju na molekule vode, ubrzavajući njihovu rotaciju, što rezultuje povišenjem [[temperatura|temperature]]. Nepolarni ili slabo polarni molekuli, recimo ulje, ne mare za promene električnog polja pa otuda ne mogu ni da apsorbuju mikrotalase te ne doprinose aktivno u procesu kuvanja. Zato se namirnice u kojima nema vode ne mogu kuvati u mikrotalasnoj peći. == Kuvanje == Pošto većina namirnica u sebi sadrži vodu, molekuli vode apsorpcijom mikrotalasa postaju lokalni izvori toplotne energije. Tako, za razliku od kuvanja u termičkim pećima - [[štednjak|štednjacima]] (na drva, struju ili [[gas|plin]]) gde toplota spolja prodire u materijal, ovde se toplota stvara u materijalu. <!--Ово у загради није чак ни погрешно Због тога у микроталасним рернама [[храна]] не загорева нити се ствара корица приликом печења. Микроталасне рерне су нарочито погодне за подгревање хране (нпр [[супа|супе]], [[чорба|чорбе]], [[сарма|сарме]], [[пире]]... директно у тањиру), подгревање-освежење бајатог [[хлеб]]а, за кување [[џем]]ова без мешања приликом кувања, за печење [[кромпир]]а у љусци, припрему [[крем]]ова, [[пудинг]]а и [[фил]]ова за [[торта|торте]] ... Кување у микроталсној рерни је могуће и пожељно без [[маст]]и и [[уље|уља]] (које иначе прска), те омогућује [[дијета]]лну исхрану. Није дозвољено кувати [[јаја]] у љусци јер експлодирају. Кување у микроталасној рерни је брже, економичније, [[храна]] због тога губи мање [[витамин]]а. Не сме се користити метално посуђе већ посуђе од [[стакло|стакла]], [[керамика|керамике]],... није чак дозвољено да тањири имају [[злато|златни]] поруб! Кувањем у оваквој рерни се врши и [[стерилизација]] јер молекули у микроорганизмима такође исијавају топлоту. Храна се никад не кува до краја тј. излагање микроталасима се прекида 5-10 минута раније јер топлота изсијава из материјала и по престанку зрачења.--> S time u vezi postoje više zanimljivosti. U ledu molekuli vode imaju vrlo ograničenu mogućnost za rotaciju pa led slabo apsorbuje mikrotalase. Zato odleđivanje namirnica mora da se izvodi polako jer bi se u sloju na površini koji se delimično otopio sve uveliko kuvalo pre nego što se sredina namirnice odledi. Kuriozitet je izvanredna efikasnost mikrotalasnih peći za pravljenje kokica. Kukuruzno zrno za kokice ima jaku i nepropusnu opnu kroz koju vodena para ne može da prođe pa kada voda u zrnu, pod uticajem mikrotalasa, ispari u zrnu dolazi do porasta pritiska pod kojim zrno eksplodira. Međutim, zbog ogromene viskoznosti sadržaja, zrno se ne razleti nego ostaje u jednom penušavom komadu - kokici. (Dok bi se recimo ceo kesten ili jaje u ljusci razleteo na sve strane što bi moglo da bude poslednje što je dotična peć kuvala.) Kuvanje [[džem]]ova je daleko jednostavnije. Staklena posuda, kilogram voća, 400-600 grama [[šećer]]a i zavisnosti vrste voća i 20 minuta kuvanja. DŽem se promeša samo jedanput blago posle 10 min kuvanja. Ono što je zanimljivo da ovaj džem ne može da zagori kako prilikom kuvanja na klasičnom [[štednjak|šporetu]] a pored toga osetljivo voće, kajsije na primer, ostaje u komadima tj ne oštećuje se stalnim mešanjem kao pri klasičnom kuvanju džema. Takođe kuva se bez konzervanasa i odmah je upotrebljivo. Dobre strane mikrotalasnih peći su što štede energiju (jer se ova ne rasipa na grejanje lonaca i šerpi), i što je kuvanje mnogo brže jer se toplota stvara u samom objektu. Takođe dobra strana mikrotalasne peći je da se hrana može grejati u: keramičkim, staklenim, plastičnim pa čak i papirnim-kartonskim posudama. Loše osobina je da ne može da se obezbedi ravnomerno zagrevanje i da ne može da ugreje namirnice iznad tačke ključanja vode (100 -{°C}-). Iako se sprava zove peć (ili rerna) u njoj se hrana kuva (dakle bitno je prisustvo vode), a ne peče. To je glavna zabluda (očekivanje da peć peče) zbog koje mikrotalasne peći kod nas nailaze na neopravdano veliki otpor. Postoje pećnice koje imaju dodatni grejač za termičku obradu hrane ali je njihova upotreba komplikovanija pošto za jednu vrstu kuvanja se može koristiti metalna posuda a za drugu ne ili obrnuto kada se radi o plastičnim posudama. Vrata mikotalasne peći moraju uvek biti dobro zatvorena, jer je [[mikrotalasi|mikrotalasno]] [[zračenje]] opasno po ljudsko [[zdravlje]]. == Dodatna primena == Pošto '''mikrotalasna peć ipak zrači''' i ka spoljašnjosti, došlo se do ideje da se ta energija iskoristi. Već su realizovani [[punjač baterija|punjači baterija]] [[mobilni telefon|mobilnih telefona]] koji se postavljaju blizu mikrotalasne peći da bi koristili „odbeglu“ mikrotalasnu energiju. Naravno, oni rade samo dok je peć uključena.{{citation needed|reason=Nema ni jedan izvor koji to povrđuje, jedino izvori koji to osporavaju.}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Microwave ovens}} * [http://www.softslide.com/volumes/v2/t3/history/readers_digest.htm Percy Spencer] * [http://hps.org/hpspublications/articles/microwaveoven.html Health physics society: microwave oven safety] * [http://www.colorado.edu/physics/2000/microwaves How microwaves and microwave ovens work] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060322031905/http://www.colorado.edu/physics/2000/microwaves/ |date=2006-03-22 }} * [http://www.gallawa.com/microtech/how_work.html How a microwave oven works] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150616125603/http://www.gallawa.com/microtech/how_work.html |date=2015-06-16 }} * [https://web.archive.org/web/20010305093727/http://www.madsci.org/posts/archives/dec97/882909591.Ph.r.html "Why do grapes spark in the microwave?" ''MadSci Network''] * [http://www.tan-delta.com/ Microwave chemistry pages] Microwaves applied to chemistry * [http://www.phys.unsw.edu.au/~jw/superheating.html Superheating and microwave ovens] [[Kategorija:Kuhinja]] [[Kategorija:Kućni aparati]] 16dgk0miu83nnsj1yce3plyy02rp1d2 0 4497089 42716521 42461966 2026-11-05T17:49:06Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716521 wikitext text/x-wiki {{Infokutija organizacija | naziv = Međunarodna komisija za nestale osobe<br>International Commission on Missing Persons | slika = ICMP logo.png | karta = | skraćenica = | moto = | prethodnik = | nasljednik = | osnivanje = 1996 | tip = [[Intergovernmental organization|IGO]] | svrha = [[Ljudska prava]], [[Forenzika|Forenzičke nauke]], [[Odnosi vlada]] | sjedište = [[Sarajevo]] | lokacija = [[Bosna i Hercegovina]] | vođa_titula = Predsjednik | vođa_ime = [[Thomas J. Miller (diplomat)|Thomas Miller]] | vođa_titula2 = Generalni direktor | vođa_ime2 = [[Kathryne Bomberger]] | budžet = | br_osoblja = 170 (Januar 2007) | br_dobrovoljaca = | website = [http://www.ic-mp.org www.ic-mp.org] | napomene = | bivši_naziv = }} '''Međunarodna komisija za nestale osobe''' ('''I'''nternational '''C'''ommission on '''M'''issing '''P'''ersons: ICMP) je [[međuvladina organizacija]] koja se bavi pitanjem osoba nestalih usljed [[rat|oružanih sukoba]], [[ljudska prava|kršenja ljudskih prava]] i prirodne katastrofe . Njeno sjedište je u [[Sarajevo|Sarajevu]], [[Bosna i Hercegovina]] (BiH). Pomaže [[vlada]]ma u ekshumacijama [[masovna grobnica|masovnih grobnica]] i [[DNK identifikacija|DNK identifikaciji]] [[nestala osoba|nestalih osoba]], pruža podršku [[udruženje porodica|udruženjima porodica]] nestalih osoba i pomaže u stvaranju strategije i institucija za traženje nestalih osoba. U decembru [[2014]]. godine, potpisan je sporazum kojim je osnovana Komisija kao "Međunarodna organizacija za sebe", koja ima pet potpisnika, koji još nije stupio na snagu. Ugovor označava [[Hag]] ([[Holandija]]) kao sjedište organizacije.<ref>http://www.ic-mp.org/news/icmp-established-as-international-organization-in-its-own-right/|title=ICMP {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250123192147/http://www.ic-mp.org/news/icmp-established-as-international-organization-in-its-own-right/%7Ctitle=ICMP |date=2025-01-23 }} Established as International Organization in its Own Right.</ref><ref>https://zoek.officielebekendmakingen.nl/trb-2014-219.html|title=Agreement{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} on the status and functions of the International Commission on Missing Persons, 2014|date=15 December 2014, Government of the Netherlands.</ref> == Historija == [[File:ICMP-PIP.jpg|thumb|right|300px|CMP-ov [[Podrinje identifikacijski project]] (PIP) formiran je da se bavi identifikacijom prvenstveno žrtava 1995. godine u [[srebrenički masakr|srebreničkom masakru]].<br>PIP uključuje postrojenja za skladištenje, obradu i rukovanje ekshumiranim posmrtnim ostacima.<br> Veći dio ostataka su samo fragmenti ili pomiješani fragmenti tijela jer su premještani u sekundarne masovne grobnice.<br> Fotografija prikazuje jedan dio hladnjače u mrtvačnici.]] ICMP je osnovana po nalogu predsjednika [[SAD]], [[Bill Clinton|Bila Clintona]], [[1996]]. na samitu [[G7]], u [[Lyon]]u, [[Francuska]] , da se suoči s pitanjem osoba nestalih kao rezultat različitih sukoba relevantnih za Bosnu i Hercegovinu, Republiku [[Hrvatska|Hrvatsku]], a onda i [[Savezna Republika Jugoslavija|Saveznnu Republiku Jugoslaviju]]. Od [[1991]]. do [[1995]]. godine ICMP-om je prvi put predsjedavao bivši [[američki državni sekretar]] [[Cyrus Vance]], koga je kao za predsjednika naslijedio [[američki senator]] [[Bob Dole]]. Sadašnji predsjedavajući je [[Thomas Miller]]. Iako je sa sjedištem u [[Sarajevo|Sarajevu]], Bosna i Hercegovina (BiH), ICMP trenutno radi u širokom rasponu operativnih područja, koja uključuju bivše zone sukoba na [[Balkan|zapadnom Balkanu]] i [[Bliski itok|Bliskom istoku]] , kao i područja pogođena [[prirodna katastrofa|prirodnim katastrofama]], kao što su [[cunami]]ijem pogođene regije u [[Azija|Južnoj Aziji]] i američkoj saveznoj državi [[Louisiana]] nakon uragana Katrina . U [[2001]]. godini, na zahtjev vlasti [[New York City]]ja. ICMP je također poslao svoje dva vodeća [[forenzika|forenzičke]] [[naučnik]]a u SAD nakon 11. septembra [[2001]]., napada na [[World Trade Center]].<ref>ICMP Established as International Organization in its Own Human Right.</ref><ref>ICMP press release on Miller's appointment as ICMP chairman". Ic-mp.org.</ref><ref>http://www.slobodnaevropa.org/content/plp-medjunarodno-status-komisiji-za-nestale-prilila-za-iskorak-u-potragama/26753819.html.</ref><ref>Ambassador Carolina Barco becomes new ICMP Commissioner. ICMP press release on Barco's appointment as ICMP commissioner". Ic-mp.org.IC-MP.org.</ref><ref>Presidential Citation to Kathryne Bomberger, ICMP Director-General, from Gloria Macapagal Arroyo, the President of the Republic of the Philippines(PDF).</ref> ICMP-ov Podrinje identifikacijski projekt (PIP) je formiran da se bavi identifikacijom prvenstveno žrtava [[1995]]. godine i [[masakr u Srebrenici|masakra u Srebrenici]]. PIP uključuje postrojenja za skladištenje, obradu i rukovanje ekshumiranih posmrtnih ostataka. Veći dio ostataka su samo fragmenti ili pomiješanih tijela fragmenata, jer su pribavljeni iz sekundarnih masovnih grobnica . Fotografija prikazuje jedan dio hladnjače mrtvačnici. ICMP trenutno ima tri forenzička objekte, od kojih su dva fokusirana na ljudske ostatke u vezi sa [[Srebrenica|padom Srebrenice]]. To su [[Identifikacijski projekt Podrinje]] (PIP) i Reasocijacijski centar [[Lukavac]] (LKRC). Identifikacijski projekt Krajina (KIP) je primarni objekt za ostatke koji se odnose na područje [[Sanski Most|Sanskog Mosta]] i [[Prijedor]]a . ICMP ima urede u Sarajevu (BiH), [[Tuzla|Tuzli]] (BiH), [[Banja Luka|Banja Luci]] ([[BiH]]), [[Bagdad]]u i [[Arbil]]u ([[Irak]]) i [[Priština|Prištini]] ([[Kosovo]]). Do kraja avgusta [[2011]]. godine, napori ICMP-a su rezultirali [[DNK]]-pomognutom identifikaciji 16.289 osoba iz [[bivša Jugoslavija|bivše Jugoslavije]]. U junu [[2008]]. godine, na [[Filipini]]ma se dogodio [[tajfun Frank]] koji je izazvao više od 1.000 smrtnih slučajeva. U nastojanju da pomogne Filipinima u identifikaciji osoba koji su poginule kao posljedica ove tragedije, [[Interpol]] je pozvao ICMP da rade zajedno s njima u pružanjju pomoći, čime se pozivajući su, prvi put realizirali sporazum potpisan između ICMP i Interpola u novembru 2007. godine i zajedno odgovorili na situacije katastrofe.<ref>http://www.ic-mp.org/press-releases/icmp-and-interpol-sign-cooperation-agreement |title=IC-MP.org |publisher=IC-MP.org.</ref> ==Mandat== ICMP radi da osigura saradnju vlada i drugih organa vlasti u lociranju i identificiranju osoba nestalih usljed oružanih sukoba, drugih oblika neprijateljstva ili [[ljudska prava|kršenja ljudskih prava]] i prirodnih katastrofa. Također podržava rad drugih organizacija u njihovim naporima, potiče uključivanje javnosti u svoje aktivnosti i doprinosi razvoju odavanju počasti nestalim osobama. Osim toga, ICMP pomaže vladama u ispunjavanju njihovih obaveza u oblasti ljudskih prava prema žrtvama i preživjelim članovima njihovih obitelji, kao i izgradnju institucionalnih kapaciteta koji promoviraju dugoročno povjerenje javnosti. ==Struktura== ICMP-em upravlja ICMP odbor povjerenika, u koji su uključeni trenutni predsjednik [[Thomas Miller]] (od maja 2011.), [[Jim Kimsey]] (predsjedavajići 2001.-2011., sada predsjednik emeritus), [[Wim Kok]], [[kraljica Noor]] ([[Jordan]]), [[Knut Vollebaek]], [[Rolf Ekeus]] i [[Carolina Barco]]. U prethodnom mandatu bili su: [[Bob Dole]] (predsjednik [[1997]].-[[2001]].) i [[Cyrus Vance]] († predsjedavajući 1996-1997). [[Generalni direktor]], [[Kathryne Bomberger]], imenovan je od komesara ICMP-a u aprilu 2004. Godine, kao šef organizacije izvršnih direktora i odgovorna je za pravac i nadzor svih aktivnosti i programa u svim područjima poslovanja. 14. juna, 2007., Bomberger je odlikovana titulom ''Chevalier Legije d'Honneur'' od strane predsjednika [[Francuska|Francuske]] kao "dokaz pažnje i priznanja francuske vlade za rad Kathryne Bomberger u svojoj misiji i izuzetne rezultate ICMP". Nakon zajedničkih napora ICMP-a i Interpola na posljedicama tajfuna Frank u identifikaciji žrtava, 5. februara [[2009]]. godine od Gloria Macapagal Arroyo, predsjednika Republike [[Filipini]], Kathryne Bomberger , generalna direktorica ICMP, je odlikovana "za izuzetnu posvećenost i izvanredna postignuća u lociranju i identificiranju osoba nestalih usljed prirodnih ili ljudski izazvanih katastrofa".<ref>http://www.ic-mp.org/press-releases/ambassador-thomas-miller-appointed-new-chairman-of-the-international-commission-on-missing-personsambasador-thomas-miller-imenovan-za-novog-predsjedavajuceg-medunarodne-komisije-za-nestale-osobe-icmp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160118050459/http://www.ic-mp.org/press-releases/ambassador-thomas-miller-appointed-new-chairman-of-the-international-commission-on-missing-personsambasador-thomas-miller-imenovan-za-novog-predsjedavajuceg-medunarodne-komisije-za-nestale-osobe-icmp/ |date=2016-01-18 }} |title=ICMP press release on Miller's appointment as ICMP chairman |publisher=Ic-mp.org.</ref><ref>http://www.ic-mp.org/press-releases/ambassador-carolina-barco-becomes-new-icmp-commissionerambasadorica-carolina-barco-pridruzila-se-icmp-u-kao-povjerenicala-embajadora-carolina-barco-nueva-comisionada-de-la-icmp/,title=ICMP {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250123074019/http://www.ic-mp.org/press-releases/ambassador-carolina-barco-becomes-new-icmp-commissionerambasadorica-carolina-barco-pridruzila-se-icmp-u-kao-povjerenicala-embajadora-carolina-barco-nueva-comisionada-de-la-icmp/,title=ICMP |date=2025-01-23 }} press release on Barco's appointment as ICMP commissioner |publisher=Ic-mp.org.</ref> ==Pravni osnov== {{Infobox Treaty |name = Agreement on the status and functions of the International Commission on Missing Persons |long_name = |image = |image_width = |caption = |type = |date_drafted = |date_signed = 15 December 2014<ref name=treaty/> |location_signed = [[Brisel]] i [[Hag]]<ref name=treaty/> |date_sealed = |date_effective = 14, Maj 2015. |condition_effective = 2 ratifikacije<ref name=treaty/> |date_expiration = |signatories = 5 ([[Belgija]], [[Luksemburg]], [[Holandija]], [[Švedska]] [[Britanija|Velika Britanija]]<ref>https://verdragenbank.overheid.nl/en/Verdrag/Details/010972|title=Agreement on the status and functions of the International Commission on Missing Persons|accessdate=22 December 2014.</ref> |parties = [[UK]] i [[Švedska]] |depositor = Vlada [[Holandija|Holandije]] |language =Engleski |languages = |wikisource = }} Na 15. decembmra 2014. godine potpisan je ''Sporazum o statusu i funkciji Međunarodne komisije za nestale osobe'', pružajući Komisiji formalnost međunarodnog subjekta. Taj sporazum je potpisan u [[Brisel]]u, uz učešće pet zemalja, a ostat će otvoren za potpisivanje, u [[Hag]]u, do 16. decembra 2015. Stupio je na snagu 14. maja 2015., nakon ratifikacije [[Švedska|Švedske]] i [[Britanija|Velike Britanije]]. Ugovorom se uspostavlja Hagu kao sjedište Komisije i uspostavlja ''Konferencija država potpisnica'' (koju predstavljaju sve države članice ugovora) i ''Finansijski odbor'' (koji predstavljaju sve države koje doprinose), te "Odbor povjerenika" (izabran "iz reda istaknutih osoba ") i ''Generalni direktor'' ICMP-a. == Povezano == * [[DNK]] * [[Ekshumacija]] * [[Ljudska prava]] * [[UN]] ==Izvori== {{reference}} == Vanjske veze == *{{Official website|http://www.ic-mp.org}} *[http://www.youtube.com/watch?v=w-Ykrhu8K78 Video] on [[YouTube]] *[http://www.interpol.int Interpol official website] *[http://www.un.org/icty International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia] *[http://www.mobms.hr/page.aspx?PageID=14 Commission of the Government of the Republic of Croatia on Missing and Detained Persons] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070210200713/http://www.mobms.hr/page.aspx?PageID=14 |date=2007-02-10 }} *[http://www.fbihvlada.gov.ba/bosanski/posebna_tijela/nestali.htm Federation Commission on Missing Persons] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061005045947/http://www.fbihvlada.gov.ba/bosanski/posebna_tijela/nestali.htm |date=2006-10-05 }} *[http://www.nestalirs.com/en/index.html Office for Tracing Detained and Missing Persons of Republika Srpska] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061212235906/http://www.nestalirs.com/en/index.html |date=2006-12-12 }} {{coord|43.86654|18.40928|display=title|region:BA_type:landmark_source:dewiki}} b05ti4qew9w0fj1sslorxu8sq8t7g48 0 4497310 42716675 42691852 2026-11-06T00:20:02Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716675 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Motika.jpg|mini|desno|240p|Motika sa polukružnim listom.]] [[Datoteka:Okopavanje.jpg|mini|desno|240p|Okopavanje u odeljku za formiranje četinara u rasadniku.]] [[Datoteka:YU_motike.jpg|mini|levo|240p|Poljoprivredne motike sa područja bivše Jugoslavije: A-posavska 0,7 kg, B-šabačka 0,8 kg, C-bosanska 0,7 kg, D-gornjomilanovačka 0,9 kg, E-smederevska 1 kg, F-požarevačka 1,1 kg, G-lička 1 kg, H-negotinska 1,4 kg, I-užička 0,8 kg, J-pećka 1 kg, K-fočanska 0,8 kg, L-nikšićka 1 kg.]] [[Datoteka:Otvaranje_setvene_brazde_moticicom.jpg|mini|desno|240p|Otvaranje setvene brazde motičicom.]] [[Datoteka:Weeder.jpg|mini|levo|240p|Holandska motika za plevljenje.]] [[Datoteka:Hoe2.jpg|mini|levo|240p|Motičica i prašač na istoj držalji.]] '''Motike''' služe za finu obradu [[tlo|zemljišta]] ručno, zamahom, ali motike mogu da posluže i pri osnovnoj obradi lakših zemljišta, izradi leja i okopavanju, prašenju zbog razbijanja pokorice i plevljenju kojim se uništava korov. == Tipovi alatki za obradu zemljišta zamahom == Danas u svetu postoji veliki broj tipova alatki za obradu zemljišta zamahom. U [[Nemački|nemačkoj]] literaturi se sreće preko 10 raznih tipova, a u [[Engleska|engleskoj]] i američkoj preko 40. Često su to prelazi između [[pijuk]]a i motike, ili motike i prašača (dvo i trokrake motike). U ovoj grupi su i alatke za plevljenje „holandska motika“ (Dutch hoe), oscilirajuća motika (oscillating hoe, action hoe)<ref>[http://www.gardentoolcompany.com/oscillating-weeding-hoe/ Oscillating Weeding Hoe - Garden Tool Company] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120501124356/http://www.gardentoolcompany.com/oscillating-weeding-hoe/ |date=2012-05-01 }}, Pristupljeno 13. 4. 2013.</ref>, kružna motika (circlehoe)<ref>[http://circlehoe.secure-mall.com/category/Shop-1 Shop Circlehoe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120508073012/http://circlehoe.secure-mall.com/category/Shop-1 |date=2012-05-08 }}, Pristupljeno 13. 4. 2013.</ref>... One su različite po izgledu i nameni. Neke mogu da obavljaju više funkcija. Druge su namenjeni samo za određenu upotrebu (npr. „holandska motika“ ima uski, oštar list koji se koristi za suzbijanje [[korov]]a tako što prodire plitko i paralelno sa površinom zemljišta, i potpuno je neupotrebljiva za prevrtanje zemljišta i okopavanje. Za ovu svrhu služe robusnije motike trouglastog, paralelopipednog ili polukružnog lista. List kod nekih tipova ima nekoliko krakova (dva ili tri) kao što je slučaj kod prašača<ref name=grbic>Grbić, M. (2010): Proizvodnja sadnog materijala – Tehnologija proizvodnje ukrasnih sadnica. Univerzitet u Beogradu, Beograd. {{ISBN|978-86-7299-174-1}}.</ref>. === Motike === Motike imaju drvenu držalju (dužina 135&nbsp;cm) nešto širu ka listu i čelični list koji je pod uglom nešto manjim od 90° na držalju. Oblici lista mogu biti različiti: polukružni, pravougaoni ili trapezasti. Dimenzije lista su: dužina 13,5–26&nbsp;cm, širina 10–12&nbsp;cm kod pravougaonih i trapezastih i 19–39&nbsp;cm kod polukružnih. Često izgled i masa motike varira od kulture kojase gaji, ali i od tipa zemljišta, pa se mogu vezivati za pojedina geografska područja. Na primer na području bivše [[Jugoslavija|Jugoslavije]] postoji nekoliko desetina raznih tipova: posavska, šabačka, bosanska, gornjomilanovačka...(vidi sliku). === Motičice === Motičice služe pri [[setva|setvi]] za otvaranje brazde i za pokrivanje [[seme]]na, prašenje i plevljenje. List motičice je manjih dimenzija pogodniji za rad između biljaka u redu - zaštitnoj zoni. List motičice je najčešće trouglast (stranica trougla oko 10&nbsp;cm). === Prašači === Za prašenje i plevljenje služe i prašači alatke sa dva kraka u obliku povijenih klinova. Vrlo često se izrađuju u kombinaciji sa motičicom, tako da se na istoj dršci nalaze obe alatke. == Istorijat == Alatke za obradu zemljišta zamahom potiču iz kasnog [[Paleolit]]a (40.000 god. p. n. e.). To su bili motika ili [[pijuk]] sa radnim delom od [[mamut]]ovog rebra ili [[kljova|kljove]] mladog mamuta uglavljenim u račvasto drvo - držalju. Za razliku od preteča [[ašov]]a, alatke slične pijuku upotrebljavane su za teža zemljišta. U predinastičkom [[Egipat|Egiptu]] sreću se uglaste drvene motike izrađene od račvastog drveta koje se odseca neposredno ispod račve. Jedan krak se skraćuje i zašiljuje, dok drugi služi kao držalja. Kasnije verzije su zahtevale i nešto malo tesarskih radova oko umetanja radnog dela u držalju pod oštrim uglom, a zatim vezivanje biljnim vlaknima ili remenima. Različiti tipovi motika sa tankim kamenim listom naoštrenim u osnovi i uglavljenim u držalju kao [[sekira]], korišćeni su za osnovnu obradu zemljišta od [[Neolit]]a. Motike sa oštricom pod pravim uglom na osovinsku liniju počele su da se koriste u [[Mesopotamija|Mesopotamiji]] oko 4500. god p.n.e, a pominju se i u drevnim spisima [[Hamurabijev zakonik|Hamurabijevom zakoniku]] XVIII vek p. n. e. i [[Knjiga proroka Isaije|Knjizi proroka Isaije]] VIII vek p. n. e. U [[Britanski muzej|Britanskom muzeju]] (British Museum) u [[London]]u postoji [[bronza]]na motika iz [[Mikena|Mikene]] (1100. god. p. n. e.) od debljeg ravnog komada metala dimenzija 18h5 cm. Gornji kraj je zakrivljen tako da može da obuhvati držalju. Paralelno su korišćene i alatke od [[gvožđe|gvožđa]]: plug sa gvozdenim delovima, sekire, motike ([[Bliski istok]] 1200. god p. n. e.). [[Antička Grčka|Stari Grci]] su koristili različite tipove alatki na zamah: sminue (σμινυε) - dvokraka motičica (prašač), dikella (δικελλα) - motičica sa dva vrha, geneis (γενεισ) - motika slična sekiri... [[Antički Rim|Rimljani]] su koristili znatan broj alatki sa metalnim radnim delom sličnih motici. Tako je dolabra - teška sekirolika široka motika, marra - teška široka motika za razbijanje pokorice i plevljenje, ligo - lakša alatka sa dva kraka - vrsta prašača, bidens - teška motika sa dva zakrivljena kraka, rastrum - motika sa različitim brojem krakova, sarculum - laka motika za pokrivanje semena. Pred kraj [[srednji vijek|srednjeg veka]] počinju da se vidno razlikuju [[poljoprivreda|poljoprivredne]] od [[hortikultura|hortikulturnih]] alatki. Poljoprivredne su robusnije, često su to oruđa koja vuku životinje. Hortikulturne alatke su prefinjenije i specijalizovanije. Do XIX veka alatke za obradu zemljišta zamahom nisu se bitno menjale kada počinje da se javlja čitav niz varijanti. Godine 1659. [[DŽon Evelin|Evelin]] (John Evelyn) daje prikaz preko 70 različitih alatki i pribora korišćenih u tadašnjim vrtovima i među njima svega par motičica i jedan kramp. Vremenom se pojavio i jedan specifičan oblik motike za plevljenje nazvan „grudni plug“ (breast plough) sa radnim delom u obliku trouglaste metalne ploče pričvršćenim za držalju (dugu 150&nbsp;cm) sa poprečnom šipkom na vrhu dugom 60&nbsp;cm. Radnik je grudima gurao poprečnu šipku tako da je radni deo u horizontalnom položaju prodirao kroz zemlju odmah ispod površine podsecajući korov. Alatka je izašla iz upotrebe sredinom XIX veka, a od nje su se razvile motike na guranje (Thrust Hoes), mada je nedavno u [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Britaniji]] jedna verzija modernizovana (Lincolnshire Longhorn Hoe)<ref name=grbic/><ref>Huxley A.J. (1978): An Illustrated History of Gardening. Paddington Press; 1st Am ed edition. {{ISBN|0-448-22424-0}}</ref>. <gallery> Image:Karnak_obelisk_hoe.jpg|<center>Prikaz motike na obelisku hrama u [[Karnak]]u. Image:1257_-_Keramikos_Museum,_Athens_-_Iron_tool_-_Photo_by_Giovanni_Dall'Orto,_Nov_12_2009.jpg|<center>Starogrčka masivna motika. Image:RomanHoeBlade.jpg|<center>2000 godina star list rimske motike. Image:Etno_motike.jpg|<center>Ručno rađene motike (Etnografski muzej, Beograd). Image:Wappen Bachum.svg|<center>U heraldistici motika je čest motiv kako na starim grbovima (Bachum, Nemačka)... Image:EscudoMozambique.PNG|<center>...tako i na novijim ([[Mozambik]]). </gallery> == Reference == {{reflist}} == Literatura == * Evans, Chris, “The Plantation Hoe: The Rise and Fall of an Atlantic Commodity, 1650–1850,” ''William and Mary Quarterly,'' (2012) 69#1 pp 71–100. == Vanjske veze == {{Commons category|Hoes}} {{Commons category|Ancient_Egyptian_hoes}} * "Scuffle hoe" or "Dutch hoe" as defined by [https://web.archive.org/web/20200112214945/http://www.memidex.com/dutch-hoe Memidex/WordWeb dictionary/thesaurus] * Photographs of horse hoes at [http://scalesmuseum.com/farmmachinery.html Scales And Rural Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160607233738/http://scalesmuseum.com/farmmachinery.html |date=2016-06-07 }} [[Kategorija:Poljoprivredni alati]] [[Kategorija:Hortikultura]] f2sntfz888d4jo07rzq7jzmgx2oa1f2 0 4538099 42716642 42676690 2026-11-05T22:38:38Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716642 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Mozzarella di bufala3.jpg|mini|Mocarela]] '''Mocarela''' ({{jez-it|mozzarella}}) je [[italija]]nska vrsta [[sir]]a, poreklom iz [[Apulija]], [[Kampanija]], [[Molize]], [[Abruco]], [[Bazilikata]] i [[Lacio]] regija. U Italiji je parmezan smatran za "kralja" među sirevima dok je mocarela "kraljica", i nakon Drugog svetskog rata, njegova popularnost se jako brzo proširila van granica te zemlje. == Proizvodnja == Postoji mnoštvo legendi koje govore kako je nastala ova vrsta sira a jedna od najrasprostranjenijih glasi, da se to desilo u okolini [[Napulj]]a "kada je komadić običnog sira, greškom pao u vrelu vodu i onda se otkrilo da je zadobio drugačiju, elastičnu [[zgrušavanje krvi|koagulaciju]]".<ref name="Моцарела сир">{{Cite book |ref= moca|last=Boberg|first=Rie |authorlink= |title=Italienske oste |year=2002|publisher=Rie Boberg & Høst & Søn |location=Copenhagen |pages=104}}</ref> <br /> Danas se mocarela sir proizvodi od [[bivo]]ljeg ili [[domaće govedo|kravljeg]] mleka. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''Mozzarella di Bufala Campana - Storia, tradizioni e immagini di un formaggio nato all'ombra del mito della Magna Grecia'' (a cura di Nico Pirozzi), Consorzio di Tutela della Mozzarella di Bufala Campana, 2004. *[http://www.gurs.regione.sicilia.it/Gazzette/g99-6-b.htm Elenco e descrizione dei prodotti derivati dal latte riconosciuti come tradizionali] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130624053442/http://www.gurs.regione.sicilia.it/Gazzette/g99-6-b.htm |date=2013-06-24 }} dalla Regione siciliana e allegato alla [http://www.gurs.regione.sicilia.it/Gazzette/g99-6.HTM#2 Gazzetta Ufficiale della Regione Siciliana, Palermo, Sabato 6 febbraio 1999, N. 6] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130316155345/http://www.gurs.regione.sicilia.it/Gazzette/g99-6.HTM#2 |date=2013-03-16 }} * ''Mozzarella? Ti cucino io'' (a cura di Donato Ciociola e Francesco Festuccia), Sovera Edizioni, 2012. {{refend}} == Vanjske veze == {{Commons category|Mozzarella}} *[http://www.lacasa.com.au/questionsandanswers.htm Bocconcini Information; Ingredients & Nutritional Info, Recipes, FAQ & More.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100316020338/http://www.lacasa.com.au/questionsandanswers.htm |date=2010-03-16 }} *[http://www.lacasa.com.au/cheesemakingstepbystep.htm How to Make Bocconcini – Illustrated Step By Step.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100314063816/http://www.lacasa.com.au/cheesemakingstepbystep.htm |date=2010-03-14 }} *[http://youtube.com/watch?v=qlg7SaR5UQE Video] How Mozzarella Cheese is Manufactured *[http://www.mozzarella-cheese.co.uk/making_mozzarella.html Step-by-step photo guide to making Mozzarella] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426010623/http://www.mozzarella-cheese.co.uk/making_mozzarella.html |date=2012-04-26 }} *[http://www.mozzarelladibufala.org/allestimento.htm Mozzarella di Bufala Campana trade organization] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081017165243/http://www.mozzarelladibufala.org/allestimento.htm |date=2008-10-17 }} *[http://www.mozzarelladop.it/ The official DOP Consortium site] – (Requires Flash) *[http://www.nonsolomozzarella.com/ Sito di approndimento scientifico sulla mozzarella, e l'allevamento di bufala campana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426010623/http://www.nonsolomozzarella.com/ |date=2012-04-26 }} {{klica-hrana}} [[Kategorija:Sir]] aielx2w52f17yydkbauhz9x5i4diqrh 0 4540518 42716476 42391737 2026-11-05T15:40:07Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716476 wikitext text/x-wiki {{Kraljevska kuća| | prezime = Dinastija Mecklenburg | leno = | grb = [[Datoteka:Grosses_wappen_MSTRELITZ.jpg|260px|Porodični grb]] | zemlja = [[Mecklenburg]] | matična_kuća = | titule =[[Vojvoda]] od Mecklenburga, [[Popis švedskih monarha|Švedski kralj]] | osnivač =[[Pribislav od Mecklenburga|Pribislav]] [[12. vijek]] | posljednji_vladar = [[Friedrich Franz IV od Mecklenburga|Friedrich Franz IV]] (grana Mecklenburg-Schwerin)<br>[[Adolf Friedrich VI od Mecklenburga|Adolf Friedrich VI]] (grana Mecklenburg-Strelitz) | trenutni_poglavar = | godina_osnivanja = [[1167]]. | prestanak = [[1918]]. | nacionalnost = [[Nijemci]] }} '''Mecklenburg''' je ime sjeverno[[njemačka|njemačke]] [[Dinastija|dinastije]], koja je od [[srednji vijek|srednjeg vijeka]] do [[1918]]. vladala [[Mecklenburg]]om, a od [[1364]]. do [[1389]]. i [[Švedska|Švedskom]], kad je nijihov predstavnik [[Albert od Švedske|Albert]] ([[1384]]. - [[1412]].) bio švedski [[kralj]].<ref name=mon>{{cite web | url =http://www.europeanheraldry.org/scandanavia/sweden/ | title =''Kingdom of Sweden'' | accessdate =02. 09. 2015 | language =engleski | publisher =European Heraldry | archive-url =https://web.archive.org/web/20150704083824/http://www.europeanheraldry.org/scandanavia/sweden/ | archive-date =2015-07-04 | url-status =dead }}</ref> == Historija == Dinastiju je osnovao [[Pribislav od Mecklenburga|Pribislav]] [[knez]] [[Bodrići|Bodrića]] - [[Zapadni Slaveni|zapadnoslavenskog]] [[pleme]]nskog saveza, koji se preobratio na [[kršćanstvo]] i [[1167]]. postao [[vazal]] [[Vojvodstvo Saksonija|saksonskog]] vojvode [[Heinrich Lav|Heinricha Lava]]<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/biography/Birger-Jarl |title = ''Birger Jarl, Ruler of Sweden'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 02. 09. 2015}}</ref> i kao nagradu za to dobio pravo da kao [[feud|leno]] zadrži [[Mecklenburg]] sa [[titula|titulom]] vojvode. Porodica mu se tokom vremena potpuno [[germanizacija|germanizirala]] tako da se vode kao [[Nijemci]]. Vojvode od Mecklenburga su [[14. vijek]]u počele zahtjevati švedski [[tron]] na osnovu toga što su dvije žene [[Skandinavija|skandinavskih]] [[monarh]]a bile iz njihove porodice. Naročito su inzistirali na pravu na [[Norveška|norveški]] tron jer je to bilo jedino skandinavsko kraljevstvo u kojem je pravo na tron bilo isključivo - nasljedno, i nije ovisilo o izboru. Na kraju im je to uspjelo u Švedskoj, gje je [[Albert od Švedske|Albertova]] majka Eufemija Eriksdotter bila žena [[Magnus IV od Švedske|Magnusa IV Erikssonona]] kog je Albert svrgnuo s trona. [[Albert od Švedske|Albert]] je zbačen pa se vratio u [[Mecklenburg]] i vladao njime, kao vojvoda. Dinastija se tokom vremena podjelila na dvije grane; Mecklenburg-Schwerin i Mecklenburg-Strelitz. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [http://www.mecklenburg-strelitz.org/index.html#.Veh5CVdiJy0 The Grand Ducal House of Mecklenburg-Strelitz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180130065410/http://www.mecklenburg-strelitz.org/index.html#.Veh5CVdiJy0 |date=2018-01-30 }} {{en icon}} [[Kategorija:Švedske dinastije]] [[Kategorija:Historija Švedske]] [[Kategorija:Historija Njemačke]] [[Kategorija:Vladarske dinastije]] {{stub}} 6v8i4p382mifmb3clguxw48txjx1eo4 0 4541742 42716463 41817351 2026-11-05T15:00:28Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716463 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pisac | Ime =[[File:Nobel prize medal.svg|22px]] Maurice Maeterlinck | slika = Maurice Maeterlinck 2.jpg | širina_slike = 250px | opis = | ime_po_rođenju = Maurice Polydore Marie Bernard Maeterlinck | datum_rođenja = [[29. august]] [[1862]]. | mjesto_rođenja = [[Gent]], [[Belgija]] | datum_smrti = [[6. maja]] [[1949]]. | mjesto_smrti = [[Nica]], [[Francuska]] | zanimanje = [[dramski pisac]], [[esejist]], [[pjesnik]] | nacionalnost = [[Belgija|belgijska]]| | pokret = [[simbolizam]] | supruga = Renée Dahon | suprug = | djeca = | djela = | potpis = | web = | fusnote = | }} Grof '''Maurice Polydore-Marie-Bernard Maeterlinck''' ([[Gent]], [[29. august]] [[1862]]. - [[Nica]], [[6. maja]] [[1949]].), [[Belgija|belgijski]] pisac, pjesnik, dramaturg i esejist. Bio je član belgijske Kraljevske akademije za francuski jezik i književnost (fr. L’Académie royale de langue et de littérature françaises de Belgique) i jedini je Belgijanac dobitnik [[Nobelova nagrada za književnost|Nobelove nagrade za književnost]] [[1911]]. godine.<ref name="Maurice Maeterlinck 1949">Maurice Maeterlinck (1862-1949) : 150ème anniversaire de sa naissance : Bibliographie sélective. Bibliothèque nationale de France (page consultée le 10 septembre 2015)</ref> Jedan je od predstavnika europskog pokreta [[simbolizam|simbolizma]]. == Biografija == Pravo ime Mauricea Maeterlincka je Polydore-Marie-Bernard. Rođen je u Gentu u Belgiji 29. kolovoza 1862. godine. Dolazi iz stare katoličke, građanske obitelji. Počeo je studirati pravo 1882. godine na Sveučilištu u Gentu. Jedno je vrijeme odrađivao staž kod odvjetnika Edmonda Picarda, no napustio je karijeru odvjetnika kako bi se posvetio književnosti i pisanju. Njegove prve pjesme bile su objavljene u književno-umjetničkom časopisu "''La jeune Belgique''". 1885. godine posjetio je Pariz gdje je upoznao književne velikane toga doba i pisce koji će ostaviti veliki utjecaj na njega (Villiers de l’Isle-Adam, [[Stéphane Mallarmé]]...). Nakon Pariza, Maeterlinck se vratio živjeti u Flandriju te 1889. godine napisao djelo „''La Princesse Maleine''“, dramu u 5 činova. Te iste godine, Maeterlinck je postao slavan zahvaljujući članku objavljenom u francuskim dnevnim novinama "''Le Figaro''". Članak je napisao Octave Mirbeau te ga u njemu usporedio sa samim Shakespearom.<ref>[http://www.arllfb.be/composition/membres/maeterlinck.html] Vivier, Robert. Maurice Maeterlinck. Académie royale de langue et littérature françaises (page consultée le 10 septembre 2015)</ref>. U narednih par godina, Maeterlinck je objavio zbirke pjesama „''Serres chaudes''“ i „''Douze chansons''“ te kazališna djela, od kojih je najpoznatija drama „''Pelleas i Melisanda''“ (fr. ''Pelléas et Mélisande'') koja će inspirirati i Claudea Debussyja za operu.<ref name="mmaeterlinck.canalblog.com">[http://mmaeterlinck.canalblog.com/)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250425070708/https://mmaeterlinck.canalblog.com/) |date=2025-04-25 }} Maurice Maeterlinck. Canal blog (page consultée le 10 septembre 2015)</ref> Kazališna djela čine Mauricea Maeterlincka najvećim predstavnikom simbolizma u kazalištu. Maeterlinck je imao ljubavnu vezu s lirskom pjevačicom, Georgette Leblanc, sestrom Mauricea Leblanca. Ona mu je bila inspiracija za mnoga kazališna, esejska i pjesnička djela koja je napisao („''Aglavaine et Sélysette''“, dramu u 5 činova, „''Sœur Béatrice''“ „''Trésor des Humbles''“, itd.) U ožujku 1897. godine, zajedno su iznajmili jednu kućicu u Parizu, pod imenom „''Villa Dupont''“ koja je postala književni salon u kojem su se okupljali mnogi poznati književnici, kao [[Anatole France]], [[Oscar Wilde]], [[Stéphane Mallarmé]], Colette i mnogi drugi. Nakon brojnih održanih književnih večeri, Maeterlincku su počeli nedostajati mir i selo pa se povukao u osamu te napisao djelo „Mudrost i sudbina“ („La Sagesse et la destinée“). Nakon dugogodišnje veze s pjevačicom Georgette Leblanc, Maeterlinck je oženio glumicu Renée Dahon te zajedno s njom živio u palači „''Orlamonde''“ u Nici. Nakon toga su zbog Drugog svjetskog rata otišli živjeti u Portugal te je Maeterlinck tamo napisao još jedno kazališno djelo, „''Abbé Sétubal''“. Budući da Drugi svjetski rat nije jenjavao, nakon Portugala su se odselili u Sjedinjene Američke države te zajedno živjeli u New Yorku. Umire u Nici 1949. godine.<ref name="mmaeterlinck.canalblog.com"/> == Teme i obilježja pisanja == Maeterlinck je jedan od predstavnika [[simbolizam|simbolizma]]. U njegovim brojnim djelima opisuju se tužni likovi koji se nalaze u tragičnim situacijama i ne mogu se suprotstaviti svojoj sudbini. U njegovim se djelima radi o tragičnoj svakodnevici („le tragique quotidien“) u kojoj se ne događaju neki veliki događaji te u kojoj likovi žive svoj život. Ta tragičnost života proizlazi iz mirnoće života. Također, Maeterlinck u svojim djelima miješa misticizam sa svijetom prirode kojom je očaran. Putem brojnih dijaloga čijim rečenicama nedostaje smislenost i koje su pune ponavljanja, Maeterlink oslikava raspoloženje likova. Likovi u njegovim kazališnim djelima često čekaju na nešto mistično što će ih uništiti.<ref name="Maurice Maeterlinck 1949"/> == Izabrana djela == === Kazalište === *''La Princesse Maleine'', 1889. *''L'Intruse'', 1890. *''Les Aveugles'', 1890. *''Les Sept Princesses'', 1891. *''Pelléas et Mélisande'' (sh. [[Pelleas i Melisanda]]), 1892. *''Alladine et Palomides'', 1894. *''Intérieur'' (hrv. Tamo unutri), 1894. *''La Mort de Tintagiles'', 1894. *''Aglavaine et Sélysette'', 1896. *''Sœur Béatrice'', 1901. *''Monna Vanna'', 1902. *''Joyzelle'', 1903. *''Ariane et Barbe-Bleue'', 1907. *''L'oiseau bleu'' (sh. Plava ptica), 1908. *''Marie-Magdeleine'', 1913. *''Le Bourgmestre de Stilmonde'', 1918. *''Jeanne d’Arc'', 1948. === Eseji === *''Le Trésor des humbles'', 1896. *''La Sagesse et la destinée'' (sh. Mudrost i sudbina), 1898. *''La Vie des abeilles'' (sh. Život pčela), 1901. *''L'Intelligence des fleurs'', 1907. *''La Mort'' (sh. Smrt), 1913. *''Le Grand Secret'', 1921. *''La Vie des termites'', 1927. *''La Vie des fourmis'', 1930. *''L'Araignée de verre'', 1932. *''Bulles bleues'', 1948. === Poezija === *''Serres chaudes'' – zbirka pjesama, 1889. *''Douze Chansons'', 1896. == Izvori == {{Izvori}} {{wikicitat}} {{Nobelova nagrada za književnost}} {{Normativna kontrola}} {{lifetime|1862|1949|Maeterlinck, Maurice}} [[Kategorija:Nobelovci za književnost]] [[Kategorija:Belgijski pisci]] [[Kategorija:Dramski pisci]] [[Kategorija:Esejisti]] [[Kategorija:Pseudonimi]] tssen3axahltzhqqdmq1rjc2xn9q48t 0 4541897 42716618 42660343 2026-11-05T21:54:29Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716618 wikitext text/x-wiki Četiri velika međunarodna '''mirovna plana''' su '''nuđena prije i tokom [[rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]]''' od strane diplomata [[Evropska ekonomska zajednica|Evropske ekonomske zajednice]] i [[Organizacija ujedinjenih nacija|Organizacije ujedinjenih nacija]], dok je sam sukob riješen [[Dejtonski mirovni sporazum|Dejtonskim mirovnim sporazumom]] [[1995]]. godine. [[Datoteka:The first Muslim proposal on cantonisation of Bosnia and Herzegovina.png|mini|desno|250p|Prvi prijedlog muslimanske kantonalizacije Bosne i Hercegovine, [[25. jun]] [[1991]]. Postojala je šansa da Mostar postane hrvatski kanton.]] Bilo je takođe [[Muslimani (narod)|muslimanskih]], [[Srbi|srpskih]] i [[Hrvati|hrvatskim]] prijedloga za reorganizaciju Bosne i Hercegovine.<br /> [[Datoteka:Joint cantonisation proposal of HDZ-SDA of August 1992.png|mini|desno|250p|Zajednička kantonalizacije po prijedlogu HDZ i SDA, avgust 1992.]] == Historija == Još za vrijeme postojanja [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavije]], [[Srbi]] su na prostoru [[Hrvatska|Hrvatske]] i [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] formirali [[Srpska autonomna oblast|Srpske autonomne oblasti]], koje su bile autonomne i kasnije postale nezavisne. Od srpskih autonomnih oblasti u Hrvatskoj će nastati [[Republika Srpska Krajina]], a od oblasti u Bosni i Hercegovine [[Republika Srpska (1992—1995)|Republika Srpska Bosna i Hercegovina]]. Kako su etničke tenzije rasle, jedan od prvih muslimanskih prijedloga je bilo osnivanje tri entiteta unutar Bosne i Hercegovina, a plan su saopštili [[25. jun]]a [[1991]]. godine. Plan je predlagao stvaranje [[Muslimani (narod)|muslimanskog]], srpskog i [[Hrvati|hrvatskog]] entiteta. Drugi plan je predlagan od strane muslimanske [[Stranka demokratske akcije|Stranke demokratske akcije]] i hrvatske [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatske demokratske zajednice BiH]] u [[avgust]]u [[1992]]. godine. Planom je zamišljeno uspostavljanje dvanaest kantona koja ne bi imali pravo na autonomiju. == Karington-Kurtiljerov plan == {{glavni članak|Karington-Kurtiljerov plan}} Karington-Kurtiljeov plan, nazvan po autorima [[Piter Karington|Piteru Karingtonu]] i [[Hose Kurtiljero|Hoseu Kurtiljeru]], je bio rezultat mirovne konferencije održane u [[februar]]u [[1992]]. u pokušaju da se spriječi rat u BiH. Poznat je još i kao ''Lisabonski sporazum''. Plan je predlagao etničku konsolidaciju na svim administrativnim nivoima i davanje većih ovlašćenja lokalnim vlastima na štetu centralne vlasti. Međutim, svi okruzi bi bilo klasifikovani kao [[Muslimani (narod)|muslimanski]], [[Srbi|srpski]] i [[Hrvati|hrvatski]], čak i ako ne bi postojala određena etnička većina. Narodna skupština (RS) Srpske Republike Bosne i Hercegovine je [[11. mart]]a 1992. jednoglasno odbacila plan, predlagajuću novi plan po kome bi Srbi imali kontrolu na oko dvije trećine Bosne i Hercegovine, stvarajući time muslimanske i hrvatske enklave bez teritorijalnog jedinstva. Ovaj plan je odbio Kurtiljero, ali je iznjeo prijedlog u kome je stajalo da će tri nacionalne jedinice biti „zasnovane na nacionalni principima, uzimajući u obzir ekonomske, geografske i druge kriterijume“.<ref>{{cite book |last=Glaurdić|first=Josip |title=The Hour of Europe: Western Powers and the Breakup of Yugoslavia |year=2011 |publisher=Yale University Press |location=London |isbn=978-0-300-16629-3 |pages=294}}</ref> Dana [[18. mart]]a 1992. godine, sve tri strane su potpisale sporazum, [[Alija Izetbegović]] je za Bošnjake, [[Radovan Karadžić]] za Srbe i [[Mate Boban]] za Hrvate. Dana [[28. mart]]a 1992. godine, nakon sastanka sa američkim ambasadorom u Jugoslaviji [[Voren Cimerman|Vorenom Cimermanom]] u [[Sarajevo|Sarajevu]], Izetbegović je povukao svoj potpis i iskazao svoje protivljenje bilo kakvoj podjeli Bosne i Hercegovine. == Vens-Ovenov plan == {{glavni članak|Vens-Ovenov plan}} [[Datoteka:Vance-Owen Peace Plan.png|mini|levo|250p|Grubi nacrt mape BiH po Vens-Ovenovom planu, koji je predlaga uspostavljanje deset kantona.]] Početkom [[januar]]a [[1993]]. godine, specijalni izaslanik [[Generalni sekretar Organizacije ujedinjenih nacija|Generalnog sekretara OUN-a]] [[Sajrus Vens]] i predstavnik [[Evropska ekonomska zajednica|Evropske zajednice]] [[Dejvid Oven]] su započeli pregovore o miru sa zaraćenim stranama. Prijedlog, koji će postati poznat kao „Vens-Ovenov mirovni plan“, je dijeli BiH na deset poluautonomnih oblasti i bio je podržan od strane [[Organizacija ujedinjenih nacija|OUN-a]]. Iako je [[predsjednik Republike Srpske]] [[Radovan Karadžić]] prihvatio sporazum [[30. april]]a, [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodna skupština]] ga je odbila [[6. maj]]a<ref name=UNHCR/> i naknadno odluku prenjela na referendum.<ref>[http://articles.chicagotribune.com/1993-05-06/news/9305070003_1_bosnian-serbs-muslims-and-croatians-bloody-ethnic-war Bosnian Serbs Spurn Un Pact, Set Referendum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150630104316/http://articles.chicagotribune.com/1993-05-06/news/9305070003_1_bosnian-serbs-muslims-and-croatians-bloody-ethnic-war |date=2015-06-30 }} Chicago Trubune, 6 May 1993</ref> Glasači su na referendumu većinom od 96% odlučili da ne prihvataju plan,<ref name=DD>[http://www.sudd.ch/event.php?lang=en&id=ba011993 Republika Srpska (Bosnien-Herzegowina), 16. Mai 1993 : Vance-Owen-Friedensplan] Direct Democracy</ref> označavajući ga kao „varku“.<ref name=UNHCR>[http://www.unhcr.org/refworld/country,,,CHRON,BIH,,469f386dc,0.html Chronology for Serbs in Bosnia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210402200930/http://www.unhcr.org/refworld/country,,,CHRON,BIH,,469f386dc,0.html |date=2021-04-02 }} UNHCR</ref> Dejvid Oven je plan [[18. jun]]a proglasio „mrtvim“. Imajući u vidu tempo kojim su se razvijale prilike u BiH tokom rata, plan je zastario i prije objavljivanja. To je bio posljednji prijedlog koji je trebao sačuvati jedinstvenu BiH; ostali prijedlozi su nudili njenu podjelu. Sajrus Vens je [[1. april]]a najavio svoju ostavku na mjesto specijalnog izaslanika Generalnog sekretara OUN-a. Na tom mjestu ga je [[1. maj]]a zamjenio [[norveška|norveški]] ministar spoljašnjih poslova [[Torvald Stoltenberg]]. Vens-Ovenov plan nije imao jasno određene granice deset kantona, jer su se očekivale konačne odluke pregovora između tri etničke grupe. == Oven-Stoltenbergov plan == {{glavni članak|Oven-Stoltenbergov plan}} [[Datoteka:Oven stoltenberg.png|mini|desno|250p|Mapa plana po kojem bi Srbi dobili najveći dio teritorije oko 52%, dok bi Muslimani imali 30%, a Hrvati 18%.]] Krajem [[jul]]a [[1993]]. godine predstavnici zaraćenih strana u ratu u BiH su ušli u novu rundu pregovora. Specijalni izaslanik [[Generalni sekretar Organizacije ujedinjenih nacija|Generalnog sekretara OUN-a]] [[Torvald Stoltenberg]] i predstavnik Evropske zajednice [[Dejvid Oven]] su predstavili novu kartu podjele BiH na tri etničke mini-države, po kojom bi [[Srbi]] imali kontrolu na 52% teritorije BiH, [[Muslimani (narod)|Muslimani]] oko 30%, a [[Hrvati]] ostalih 18%. Muslimani su [[29. avgust]]a odbili ovaj plan. == Plan Kontakt grupe == {{glavni članak|Plan Kontakt grupe}} Između [[februar]]a i [[oktobar|oktobra]] [[1994]]. godine [[Kontakt grupa]] je ostvarila stabilan napredak u sporazumnom rješavanju rata u BiH. Napredak je poznat kao plan Kontakt grupe, a predviđao je državno uređenje po kome bi [[Srbi]]ma pripalo 49% teritorije, što je bilo za trećinu manje od onoga što su kontrolisali.<ref name=NYT>[http://www.nytimes.com/1994/08/30/world/bosnian-serbs-in-referendum-reject-peace-plan.html Bosnian Serbs, in Referendum, Reject Peace Plan] New York Times, 30 August 1994</ref> Nad njima je vršen jak pritisak kako bi prihvatili plan, a jedna od načina pritiska je bio i embargo na [[Drina|Drini]]. Plan je odbijen na referendumu [[28. avgust]]a 1994. godine sa većinom od 96,66%.<ref>[http://www.sudd.ch/event.php?lang=en&id=ba011994 Republika Srpska (Bosnien-Herzegowina), 28. August 1994 : Teilungsplan der internationalen Kontaktgruppe] Direct Democracy</ref> Tokom ovog perioda, [[Muslimansko-hrvatski sukob|sukobi]] između [[Hrvati|Hrvata]] i [[Muslimani (narod)|Muslimana]] su završeni u [[mart]]u 1994, kada su dvije sukobljene strane potpisale [[Vašingtonski sporazum (1994)|Vašingtonski sporazum]]. == Povezano == * [[Međuentitetska linija]] * [[Dejtonski mirovni sporazum]] == Izvori == {{reflist|30em}} == Literatura == == Vanjske veze == {{commons category|Maps of the peace plans of the Bosnian war}} {{Mirovni planovi u BiH}} [[Kategorija:Rat u Bosni i Hercegovini]] g1n5dy1edwok1nef1ltqayhoi5yh21q 0 4543740 42716562 20253986 2026-11-05T19:20:24Z Duma 16555 Promijenjeno odredište preusmjerenja sa [[Poikilotermija]] na [[Ektoterm]] 42716562 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ektoterm]] kzwohj1so9a6nn1mbhnyg4dwy32906b 0 4544601 42716523 42416513 2026-11-05T17:55:55Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716523 wikitext text/x-wiki {{Infokutija organizacija | naziv = Međunarodni institut za strateške studije<br /><small>International Institute for Strategic Studies (IISS)</small> | slika = IISS-logo.jpg | širina_slike = 150px | opis = [[Logo]] organizacije | karta = Arundel House.jpg | mcaption = Kuća [[Arundel House|Arundel]] u kojoj je sjedište IISS-a | osnivanje = [[1958]]. | tip = [[trust mozgova]] | svrha = "promoviranje razvoja globalnog mira i sigurnosti" | sjedište = Kuća Arundel<br />{{flagicon|UK}} [[London]], [[UK]] | coords = {{coor dms|51|30|43|N|0|6|51|W|region:GB|display=inline,title}} | regija_djelovanja = [[svijet]] | glavni_organ = Vijeće IISS-a | matična_organizacija = | članstvo = | vođa_titula = Direktor | vođa_ime = John Chipman | website = <div class="plainlinksneverexpand">[http://www.iiss.org/ www.iiss.org]</div> }} '''Međunarodni institut za strateške studije''' ({{jez-en|International Institute for Strategic Studies}}, [[Akronim|akr.]] '''IISS''') je [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanska]] [[nevladina organizacija]] odnosno istraživački [[institut]] (ili [[trust mozgova]]) za [[Međunarodni odnosi|međunarodne odnose]]. Osnovana je [[1958]]. godine, u jeku [[Hladni rat|Hladnog rata]], s primarnim fokusom na nuklearno odvraćanje i kontrolu naoružanja. Od [[1997]]. sjedište organizacije nalazi se u historijskoj kući [[Arundel House|Arundel]] u [[London]]u, dok se podružnice nalaze u [[Washington, DC|Washingtonu]] ([[SAD]]), [[Singapur]]u i [[Manama|Manami]] ([[Bahrein]]). IISS okuplja na desetke stručnjaka i analitičara, mahom bivših političkih dužnosnika iz [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]] i [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]], a glavni organ joj je vijeće sa 24 člana. Organizacija je [[2014]]. bila rangirana kao deveti najutjecajniji [[trust mozgova]] svijeta odnosno kao četvrti u [[Evropa|Evropi]], iza britanskog [[Chatham House]]a, [[Belgija|belgijskog]] [[Bruegel]]a i [[Švedska|švedskog]] [[Štokholmski međunarodni institut za mirovna istraživanja|SIPRI]]-ja.<ref>{{en icon}} {{cite book|last=McGann|first=James G.|title=2014 Global Go To Think Tank Index Report|publisher=[[University of Pennsylvania]]|location=Philadelphia, Pennsylvania|url=http://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1008&context=think_tanks|pages=62. i 65|year=2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20181013014334/https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1008&context=think_tanks|archive-date=2018-10-13|access-date=2015-11-01|url-status=dead}}</ref> Također, bila je i predmetom kritika zbog podržavanja američko-britanske [[Rat u Iraku|invazije na Irak]].<ref>{{en icon}} {{cite web|last=Karon|first=Tony|title=Why the Qaeda Threat is Growing|publisher=[[Time (časopis)|Time]]|location=New York City|url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,601981,00.html|date=17. 3. 2004|accessdate=1. 11. 2015|archive-date=2015-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150723175638/http://content.time.com/time/world/article/0,8599,601981,00.html}}</ref> == Direktori == * Alastair Buchan (1958–1969) * François Duchêne (1969–1974) * Christoph Bertram (1974–1982) * Robert J. O'Neill (1982–1987) * François Heisbourg (1987–1992) * Bo Huldt (1992–1993) * John Chipman (1993–danas) == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|International Institute for Strategic Studies}} * {{en icon}} [http://www.iiss.org/ Službene stranice IISS-a] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nastanci 1958.]] [[Kategorija:Britanske organizacije]] [[Kategorija:Međunarodni odnosi]] [[Kategorija:Organizacije u Londonu]] [[Kategorija:Instituti]] gt1x6l1mgdm1ysokeqoc5i0v8s6cg4p 0 4545022 42716584 42676656 2026-11-05T20:12:58Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716584 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija |ime = Milivoj Goldštajn |slika = |širina_slike = 125px |alt = |opis = |ime_po_rođenju = |datum_rođenja = {{birth date and age|1950|7|7|df=y}} |mjesto_rođenja = [[Beograd]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNR Jugoslavija]] |datum_smrti = |mjesto_smrti = |tijelo_otkriveno = |uzrok_smrti = |počivalište = |počivalište_koordinate = <!-- {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> |rezidencija = [[Zagreb]], [[Hrvatska]] |nacionalnost = [[Hrvati|Hrvat]] |etnicitet = [[Židovi u Hrvatskoj|Židov]]<ref name="tš">Tomo Šalić, 2002, str. 111</ref> |državljanstvo = Hrvatska |ostala_imena = |poznat_po = |obrazovanje = |alma_mater = [[Pravni fakultet u Zagrebu|Pravni fakultet]] [[Sveučilište u Zagrebu|Sveučilišta u Zagrebu]] |poslodavac = [[Zagrebačka banka|Zagrebačka banka d.d.]], Zagreb |zanimanje = [[Pravo|pravnik]], [[Ekonomija|ekonomist]], [[banka]]r |godine_aktivnosti = |mjesto_porijekla = |plata = |neto_vrijednost = |visina = |težina = |titula = |mandat = |prethodnik = |nasljednik = |partija = |suparnici = |odbori = |religija = |supružnik = |partner = |djeca = [[Aleksandar Goldštajn]]<br>Zlata (Glied) Goldštajn |roditelji = |rodbina = |pozivni_znak = |nagrade = |potpis = |website = |fusnote = |širina_kutije = }} '''Milivoj Goldštajn''' ([[Beograd]], [[7. 7.]] [[1950]]), ugledni [[Hrvati|hrvatski]] i [[Jugoslaveni|jugoslavenski]] pravnik, ekonomist, bankar i bliski suradnik dugogodišnjeg predsjednika Uprave [[Zagrebačka banka|Zagrebačke banke]] (ZABA) [[Franjo Luković|Franje Lukovića]].<ref name="pd">{{Cite web|title=Zaba: Milivoj Goldštajn postao 'desna ruka' Franje Lukovića|url=http://www.poslovni.hr/hrvatska/zaba-milivoj-goldstajn-postao-desna-ruka-franje-lukovica-44971|author=|authorlink=|first=|editor=|publisher=Poslovni dnevnik|format=|work=|pages=|year=8. 6. 2007|access-date=6. 11. 2015|archive-url=|archive-date=|quote=}}</ref> == Biografija == Milivoj Goldštajn je rođen 7. 7. 1950 godine u Beogradu u [[Židovi u Hrvatskoj|židovskoj]] porodici [[Aleksandar Goldštajn|Aleksandra]] i Zlate Goldštajn.<ref name="tš"/> Goldštajnov otac je bio ugledni akademik, sveučilišni profesor, pravni znanstvenik, pisac, glavni osnivač privrednog sudstva u [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNR Jugoslaviji]], prvi predsjednik Vrhovnog privrednog suda FNR Jugoslavije i sudac [[Ustavni sud Republike Hrvatske|Ustavnog suda]] [[Socijalistička Republika Hrvatska|SR Hrvatske]].<ref>{{Cite web|title=Goldštajn, Aleksandar|url=http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=22548|author=|authorlink=|first=|editor=|publisher=Leksikografski zavod Miroslav Krleža|format=|work=|pages=|year=|access-date=6. 4. 2014|archive-url=|archive-date=|quote=}}</ref> Majka mu je podrijetlom iz židovske porodice Glied iz [[Osijek]]a.<ref name="tš"/><ref>Istraživački i dokumentacijski centar CENDO (Židovska općina Zagreb): Žrtve i preživjeli; Glied, Jakob (Jakov)</ref> Nakon završenog [[Pravni fakultet u Zagrebu|Pravnog fakulteta]] [[Sveučilište u Zagrebu|Sveučilišta u Zagrebu]] Goldštajn se nakon pripravničkog staža [[1978]] zaposlio u ZABI. Magistrirao je [[1982]] godine na Pravnom fakultetu Sveučilišta u Zagrebu.<ref name="tš"/> Tijekom karijere u ZABI je obnašao niz ključnih rukovodnih pozicija u području poslovanja s inozemstvom, velikim sustavima, te investicijskim bankarstvom. Članom uprave je imenovan [[1998]] godine.<ref>{{Cite web|title=Promjene u Upravi i organizacijskoj strukturi Zabe|url=http://www.suvremena.hr/3821.aspx|author=|authorlink=|first=|editor=|publisher=suvremena.hr|format=|work=|pages=|year=6. 6. 2007|access-date=6. 11. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20110916114448/http://www.suvremena.hr/3821.aspx|archive-date=2011-09-16|quote=|url-status=dead}}</ref> Organizacijskim restrukturiranjem u ZABI, [[2007]] godine, Goldštajn je preuzeo diviziju Poslovnog bankarstva u koju je objedinjen kompletan bančin biznis s poduzećima. Goldštajnov uspon se u pojedinim krugovima tumačio kao prešutna promocija u glavnog operativnog menadžera ZABE, te da je Franjo Luković u njemu našao čovjeka od svog povjerenja i omogućio mu da postane neupitni "broj dva" u banci.<ref name="pd"/> [[2015]] godine Goldštajn se povukao s pozicije glavnog operativnog menadžera ZABE.<ref>{{Cite web|title=Nakon Lukovića odlazi još jedan član Uprave Zabe?|url=http://www.tportal.hr/vijesti/biznis/322336/Nakon-Lukovica-odlazi-jos-jedan-clan-Uprave-Zabe.html|author=|authorlink=|first=|editor=|publisher=Tportal|format=|work=|pages=|year=20. 3. 2014|access-date=7. 4. 2014|archive-url=|archive-date=|quote=}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Literatura == * {{Cite book|last=Šalić|first=Tomo|title=Židovi u Vinkovcima i okolici|year=2002|publisher=Židovska općina Osijek - Kratis|location=Osijek - Zagreb|isbn=953-6742-01-2|ref=harv}} {{Lifetime|1950||Goldštajn, Milivoj}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Biografije, Zagreb]] [[Kategorija:Hrvatski Židovi]] [[Kategorija:Jugoslavenski Jevreji]] [[Kategorija:Diplomanti Pravnog fakulteta Sveučilišta u Zagrebu]] [[Kategorija:Hrvatski ekonomisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski ekonomisti]] [[Kategorija:Hrvatski pravnici]] [[Kategorija:Jugoslavenski advokati]] q692430gzr1uirbm9i4hh7qguud9fo0 0 4551011 42716678 42589129 2026-11-06T00:29:03Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716678 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infokutija vojna jedinica | naziv_jedinice = ''Movimiento 26 de Julio'' (M-26-7) | slika = [[File:M-26-7.svg|320px]] | opis = Moderna interpretacija jedne od zastava pokreta | datumi = [[1955.]] – [[1965.]] | zemlja = {{flag|Kuba}} | vjernost = | rod = | tip = revolucionarna organizacija | uloga = | veličina = | komandna_struktura = | garnizon = {{flagicon|MEX|1934}} [[Tuxpan]], [[Meksiko]] <small>(1955–1959)</small><br>{{flagicon|KUB}} [[Havana]], [[Kuba]] <small>(1959–1965)</small> | garnizon_oznaka = Središte | nadimak = | pokrovitelj = | moto = | boje = | boje_oznaka = | marš = | maskota = | oprema = | oprema_oznaka = | bitke = <div>'''[[Kubanska revolucija]]''' <small>(1953–1959)</small> *[[Operacija Verano]] <small>(1958)</small> *[[Bitka kod Las Mercedesa]] <small>(1958)</small> *[[Bitka za Yaguajay]] <small>(1958)</small> *[[Bitka za Santa Claru]] <small>(1958–1959)</small> </div> | godišnjice = | odlikovanja = | bojne_počasti = | bojne_počasti_oznaka = | raspuštena = | satovi_leta = | website = <!-- Komandanti/zapovjednici --> | komandant1 = [[Fidel Castro]] | komandant1_oznaka = Vrhovni komandant | komandant2 = [[Raúl Castro]]<br>[[Che Guevara]]<br>[[Camilo Cienfuegos]]<br>[[Juan Almeida Bosque]] | komandant2_oznaka = Ostali komandanti | komandant3 = | komandant3_oznaka = | komandant4 = | komandant4_oznaka = | notable_commanders = <!-- Oznake --> | identifikacijski_simbol = | identifikacijski_simbol_oznaka = | identifikacijski_simbol_2 = | identifikacijski_simbol_2_oznaka = | identifikacijski_simbol_3 = | identifikacijski_simbol_3_oznaka = | identifikacijski_simbol_4 = | identifikacijski_simbol_4_oznaka = <!-- Letjelice --> | zrakoplov_jurišni = | zrakoplov_bombarderski = | zrakoplov_elektronski = | zrakoplov_lovački = | zrakoplov_helikopter = | zrakoplov_helikopter_jurišni = | zrakoplov_helikopter_teretni = | zrakoplov_helikopter_višenamjenski = | zrakoplov_helikopter_izviđački = | zrakoplov_helikopter_transportni = | zrakoplov_helikopter_trenažni = | zrakoplov_helikopter_radni = | zrakoplov_presretač = | zrakoplov_patrolni = | zrakoplov_izviđački = | zrakoplov_trenažni = | zrakoplov_transportni = | zrakoplov_tanker = }} '''''Movimiento 26 de Julio''''' ([[srpskohrvatski]]: ''Pokret 26. srpnja''; skraćeno '''M-26-7''') je bila [[kuba]]nska revolucionarna organizacija koju je predvodio [[Fidel Castro]], a koja je [[1959.]] godine bila ključna u svrgavanju [[Fulgencio Batista|Fulgencija Batiste]] i uspostavi [[komunizam|komunističke]] vlade na [[Kuba|Kubi]]. == Historija == Naziv pokreta potječe od neuspjelog napada na [[kasarne Moncada]] u [[Santiago de Cuba|Santiagu]], a koji se odvio [[26. srpnja]] [[1953.]] godine. Nakon neuspjelog napada, pokret se reorganizirao u [[Meksiko|Meksiku]] tokom [[1955.]] godine, a predvodila su ga 82 revolucionara u egzilu, a među kojima [[Fidel Castro]], [[Raúl Castro]], [[Camilo Cienfuegos]], [[Huber Matos]] i [[Juan Almeida Bosque]]. Njihov zadatak bio je organizirati discipliniranu [[gerila|gerilsku]] vojsku koja bi se borila protiv Batistinog režima. Dana [[2. prosinca]] [[1956.]], 82 osobe su isplovile iz [[Tuxpan de Rodríguez Cano, Veracruz|Tuxpana]] u [[Meksiko|Meksiku]] na brodu ''[[Granma (jahta)|Granma]]'' za Kubu s ciljem organiziranja revolucije. Revolucionarni pothvat je doživio težak udarac na samom početku - uplovili su tokom dana i bili napadnuti od strane ratnog zrakoplovstva, pretrpjevši teške gubitke. Revolucionari su razdvojeni te su lutali otokom danima s jako malo opreme. Ubrzo ih je njihov seoski vodič izdao vlastima te je došlo do zasjede u kojoj je ubijeno još revolucionara. U tom je trenutku Fulgencio Batista pogrešno objavio kako je [[Fidel Castro]] ubijen. Na kraju je od 82 osobe koje su doplovile na Kubu, samo njih 12 uspjelo doći do lanca [[Sierra Maestra]], gdje su se regrupirali. Liječničku pomoć pružio im je [[Che Guevara]], koji je studirao medicinu. Ovaj događaj bio je prva faza [[Kubanska revolucija|Kubanske revolucije]], koja je zaključena [[1. siječnja]] [[1959.]] godine pobjedom Castrovih revolucionara. Nakon svrgavanja Batiste, pokretu su se pridružili i liberali i protivnici Batiste koji nisu bili komunisti. Došlo je do ujedinjenja svih pokreta u Ujedinjenu partiju kubanske socijalističke revolucije, koja je [[1965.]] godine postala [[Komunistička partija Kube]]. Kada je postalo jasno da će Castro uvesti [[Marksizam-lenjinizam|marksističko-lenjinistički]] sustav na Kubu, došlo je do pobune partijskih disidenata i [[SAD|Sjedinjenih Država]]. U travnju [[1961.]], [[CIA]] je organizirala neuspjelu [[Invazija u Zaljevu svinja|invaziju u Zaljevu svinja]] s ciljem svrgavanja Castra. Iako je pokret formalno dokinut, njegova zastava se i danas nalazi na kubanskim vojnim uniformama i nastavlja biti simbolom kubanske revolucije. == Povezano == * [[Kubanska revolucija]] == Vanjske veze == {{Commonscat|Movimiento 26 de Julio}} * [http://drs.library.yale.edu/HLTransformer/HLTransServlet?stylename=yul.ead2002.xhtml.xsl&pid=mssa:ms.0650&query=&clear-stylesheet-cache=yes&hlon=yes&big=&adv=&filter=&hitPageStart=&sortFields=&view=all Guide to the Cuban Revolution Collection, Manuscripts and Archives, Yale University Library] * [https://web.archive.org/web/20161205020153/http://haciendapublishing.com/articles/fidel-castro-and-26th-july-movement Fidel Castro and the founding of the 26th&nbsp;of July Movement] * [http://www.hartford-hwp.com/archives/43b/066.html ''El Cubano Libre'' Articles by Che Guevara from the Sierra Maestra] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nastanci 1955.]] [[Kategorija:Prestanci 1965.]] [[Kategorija:Politička historija Kube]] [[Kategorija:Vojna historija Kube]] [[Kategorija:Vojne jedinice]] [[Kategorija:Gerila]] sg4qu0gz347qmn47a4fl05t920tajdm 0 4551866 42716665 42693855 2026-11-05T23:51:05Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716665 wikitext text/x-wiki '''Moriori''', izumrlo domorodačko stanovništvo [[Chathamski otoci|Chathamskih otoka]] u [[Tihi ocean|Tihom oceanu]] (''Rēkohu'' na moriorskom, ''Wharekauri'' na maorskom). U vrijeme europskog otkrića otočja [[1791.]] godine bilo ih je oko 1 000.<ref>[http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=41960 www.enciklopedija.hr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160229185632/http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=41960 |date=2016-02-29 }}, "Moriori", pristupljeno 14. veljače 2016.</ref> Bili su miroljubiv narod, a tijekom [[1830-ih]] skoro potpuno su ih istrijebili [[Maori|maorski]] ratnici iz plemena Taranaki. Posljednji govornik [[moriorski jezik|moriorskog jezika]] bio je Hirawanu Tapu koji je umro u svibnju [[1900.]]<ref>[http://www.teara.govt.nz/en/biographies/1t12/tapu-hirawanu www.teara.govt.nz], "Story: Tapu, Hirawanu", Enciklopedija Novog Zelanda, objavljeno 30. listopada 2012., pristupljeno 14. veljače 2016.</ref><ref>[http://www.jps.auckland.ac.nz/document//Volume_3_1894/Volume_3,_No.4,_December_1894/The_Moriori_people_of_the_Chatham_Islands%3A_their_traditions_and_history%3A_Chapter_3,_Manaii_%28or_Manaia%29,_Kahukaka_and_Porotehiti_%28translation%29,_by_Alexander_Shand,_p187-198 www.jps.auckland.as.nz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211208040357/http://www.jps.auckland.ac.nz/document/Volume_3_1894/Volume_3,_No.4,_December_1894/The_Moriori_people_of_the_Chatham_Islands%3A_their_traditions_and_history%3A_Chapter_3,_Manaii_%28or_Manaia%29,_Kahukaka_and_Porotehiti_%28translation%29,_by_Alexander_Shand,_p187-198 |date=2021-12-08 }}, Alexander Shand, ''Journal of the Polynesian Society 3 (4): 187–198'', prosinac 1894., pristupljeno 14. veljače 2016.</ref>, a posljednji čistokrvni pripadnik naroda Tommy Solomon umro je [[1933.]] godine.<ref>Opća enciklopedija Jugoslavenskog leksikografskog zavoda, svezak 5 (L-Nigh), Zagreb 1979., str. 578.</ref><ref>[http://www.teara.govt.nz/en/biographies/2s35/solomon-tommy www.teara.govt.nz], "Story: Solomon, Tommy", Enciklopedija Novog Zelanda, objavljeno 19. veljače 2014., pristupljeno 14. veljače 2016.</ref><ref>[http://christchurchcitylibraries.com/Heritage/Photos/Disc5/IMG0077.asp christchurchcitylibraries.com], "The last of his race", pristupljeno 14. veljače 2016.</ref> O podrijetlu Moriora postoji više pretpostavki. Postoji mišljenje da su kulturno i jezično bili srodni Maorima [[Južni otok|Južnog otoka]].<ref>[http://proleksis.lzmk.hr/37929/ proleksis.lzmk.hr], "Moriori", objavljeno 22. lipnja 2012., pristupljeno 14. veljače 2016.</ref> Neki arheolozi drže da su Moriori [[Polinezijci|polinezijski]] narod, potomci Maora koji su u 16. stoljeću naselili Chathamske otoke. Drugi pak smatraju da su se Moriori jezično i genetski razlikovali od Maora, te da uopće nisu bili polinezijskog nego [[Melanezijci|melanezijskog]] podrijetla.<ref>[http://rsnz.natlib.govt.nz/volume/rsnz_37/rsnz_37_00_001370.html rsnz.natlib.govt.nz], "The Early History of the Morioris.", 1904., pristupljeno 14. veljače 2016.</ref> Moriori su živjeli kao lovci-sakupljači i zbog neobradive zemlje nisu poznavali [[poljoprivreda|poljoprivredu]]. Jeli su isključivo [[hrana|hranu]] morskog podrijetla, tj. ribe, [[morski lav|morske lavove]] i mlade morske ptice. Od umjetnosti poznato je samo da su rezbarili debla. Kastrirali su neke muške bebe kako bi nadzirali broj stanovnika.<ref>[http://www.teara.govt.nz/en/moriori/page-3 www.teara.govt.nz], "Story: Moriori", Enciklopedija Novog Zelanda, objavljeno 13. srpnja 2012., pristupljeno 14. veljače 2016.</ref> Nisu poznavali ni prakticirali nasilje i rat. [[William R. Broughton]] je [[17. studenog]] [[1791.]] godine stupio na tlo otoka koje je nazvao po svom brodu ''HMS Chatham'' i proglasio ih posjedom [[Britansko Carstvo|Velike Britanije]]. Otoci su postali središte djelatnosti [[kitolov]]aca, pa je od zaraznih bolesti uslijed kontakta s Europljanima i Maorima umrlo 10% do 20% moriorskog stanovništva. Britanci su [[1835.]] raselili Maore Ngāti Mutunga i Ngāti Tama iz regije Taranaki na [[Sjeverni otok|Sjevernom otoku]]. Brigantin ''Lord Rodney'', otet od Britanaca, stigao je [[19. studenog]] spomenute godine na Chathamske otoke. Na njemu je bilo 500 Maora naoružanih [[puška]]ma i [[sjekira]]ma sa zalihama od 78 tona [[krumpir]]a. Nakon toga [[5. prosinca]] uslijedio je još jedan brod iz kojeg se iskrcalo 400 Maora. Maori, poznati kao okrutni ratnici i [[kanibalizam|kanibali]], izvršili su pravi [[genocid]] nad miroljubivim golorukim Moriorima. Obredno su ubili oko 10% stanovništva, nabijajući na kolac muškarce, žene i djecu bez razlike i ostavljajući ih na [[plaža]]ma danima umirati u velikim [[bol]]ovima. Jeli su moriorska trupla i tjerali Moriore mokriti po svojim svetištima.<ref>Diamond, Jared (1997). Guns, Germs, and Steel: The Fates of Human Societies. New York: W. W. Norton. p. 53.</ref> Zabranili su im rabiti svoj jezik i međusobno se vjenčavati, čime su se pobrinuli da izumru. Samo 101 Morior ostao je na otocima [[1862.]] godine. == Izvori == {{izvori}} [[Kategorija:Austronezijski narodi]] [[Kategorija:Etničke grupe Novog Zelanda]] 0l3pzrb6b7s88n3gsya9m4x6dkqgyw2 0 4551867 42716666 42497770 2026-11-05T23:51:06Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716666 wikitext text/x-wiki {{Razlikovati|[[Morori (jezik)|Mororski jezik]]}} '''Moriorski jezik''', [[izumrli jezik]] izumrlog naroda [[Moriori|Moriora]], domorodaca [[Chathamski otoci|Chathamskih otoka]] u Tihom oceanu (''Rēkohu'' na moriorskom, ''Wharekauri'' na maorskom). Posljednji govornik bio je Hirawanu Tapu koji je umro u svibnju [[1900.]] godine.<ref>[http://www.teara.govt.nz/en/biographies/1t12/tapu-hirawanu www.teara.govt.nz], "Story: Tapu, Hirawanu", Enciklopedija Novog Zelanda, objavljeno 30. listopada 2012., pristupljeno 14. veljače 2016.</ref><ref>[http://www.jps.auckland.ac.nz/document//Volume_3_1894/Volume_3,_No.4,_December_1894/The_Moriori_people_of_the_Chatham_Islands%3A_their_traditions_and_history%3A_Chapter_3,_Manaii_%28or_Manaia%29,_Kahukaka_and_Porotehiti_%28translation%29,_by_Alexander_Shand,_p187-198 www.jps.auckland.as.nz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211208040357/http://www.jps.auckland.ac.nz/document/Volume_3_1894/Volume_3,_No.4,_December_1894/The_Moriori_people_of_the_Chatham_Islands%3A_their_traditions_and_history%3A_Chapter_3,_Manaii_%28or_Manaia%29,_Kahukaka_and_Porotehiti_%28translation%29,_by_Alexander_Shand,_p187-198 |date=2021-12-08 }}, Alexander Shand, ''Journal of the Polynesian Society 3 (4): 187–198'', prosinac 1894., pristupljeno 14. veljače 2016.</ref> Maori, poznati kao okrutni ratnici i [[kanibalizam|kanibali]], izvršili su [[1830-e|1830-ih]] pravi [[genocid]] nad miroljubivim golorukim Moriorima. Obredno su ubili oko 10% stanovništva, nabijajući na kolac muškarce, žene i djecu bez razlike i ostavljajući ih na [[plaža]]ma danima umirati u velikim [[bol]]ovima. Jeli su moriorska trupla i tjerali Moriore mokriti po svojim svetištima.<ref>Diamond, Jared (1997). Guns, Germs, and Steel: The Fates of Human Societies. New York: W. W. Norton. p. 53.</ref> Zabranili su im rabiti svoj jezik i međusobno se vjenčavati, čime su se pobrinuli da izumru. Samo 101 Morior ostao je na otocima [[1862.]] godine. Samuel Deighton, stalni sudac na Chathamskim otocima od [[1873.]] do [[1891.]], sastavio je kratak rječnik moriorskih riječi uz njihove [[maorski jezik|maorske]] i [[engleski jezik|engleske]] ekvivalente. Rječnik je godine [[1989.]] objavio [[Novi Zeland|novozelandski]] povjesničar Michael King u djelu Moriori, ponovno otkriven narod (''Moriori: A People Rediscovered''). Jezik je djelomično rekonstruiran u dokumentarcu Barryja Barclaya Pera mira (''The Feathers of Peace'') iz [[2000.]] godine.<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0426460/ www.imdb.com], "The Feathers of Peace (2000)", pristupljeno 14. veljače 2016.</ref> Jezik se od [[2001.]] pokušava oživjeti, sastavljena je baza riječi koja je pohranjena i u [[internet]]skom Polinezijskom leksikonu (''POLLEX'').<ref>[http://www.teara.govt.nz/en/moriori/page-5 www.teara.govt.nz], "Story: Moriori", Enciklopedija Novog Zelanda, objavljeno 13. srpnja 2012., pristupljeno 14. veljače 2016.</ref><ref>[http://pollex.org.nz/language/mooriori/ pollex.org.nz], "Moriori entries in Pollex-Online", pristupljeno 14. veljače 2016.</ref> Na popisu stanovništva [[2006.]] 945 Novozelanđana izjasnilo se pod moriorskim etničkim imenom, dok ih je po popisu [[1901.]] bilo samo 35.<ref>[http://www.teara.govt.nz/en/moriori/page-6 www.teara.govt.nz], "Story: Moriori", Enciklopedija Novog Zelanda, objavljeno 10. rujna 2014., pristupljeno 14. veljače 2016.</ref> Posljednji čistokrvni pripadnik naroda Tommy Solomon umro je [[1933.]] godine.<ref>Opća enciklopedija Jugoslavenskog leksikografskog zavoda, svezak 5 (L-Nigh), Zagreb 1979., str. 578.</ref><ref>[http://www.teara.govt.nz/en/biographies/2s35/solomon-tommy www.teara.govt.nz], "Story: Solomon, Tommy", Enciklopedija Novog Zelanda, objavljeno 19. veljače 2014., pristupljeno 14. veljače 2016.</ref><ref>[http://christchurchcitylibraries.com/Heritage/Photos/Disc5/IMG0077.asp christchurchcitylibraries.com], "The last of his race", pristupljeno 14. veljače 2016.</ref> == Izvori == {{izvori}} [[Kategorija:Malajsko-polinezijski jezici]] [[Kategorija:Jezici Novog Zelanda]] tuf912et6thf4xom654yxyxxioodyif 0 4554809 42716636 42478970 2026-11-05T22:29:22Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716636 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime = Mlada Boleslav | ime_genitiv = | izvorno_ime = <small>{{jez-češ|Mladá Boleslav}}</small> | slika_panorama = Mladá Boleslav.JPG | veličina_slike =260px | opis_slike =Stari zamak u Mlada Boleslavu | slika_zastava =Flag of Mlada Boleslav.svg | slika_zastava_veličina = 85px | slika_pečat = | slika_pečat_veličina = | slika_grb = Mlboleslav znak.jpg | slika_grb_veličina = 85px | slika_amblem_prazno = | slika_amblem_prazno_veličina = | slika_amblem_prazno_opis = | nadimak = | geslo = | slika_lokacijska_karta_država =Češka | širina-stupnjevi = 50 | širina-minute = 24 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 14 | dužina-minute = 54 | dužina-oznaka = E | lokacija_ime = [[Popis država|Država]] | lokacija_info = {{flagcountry|ČEŠ}} | lokacija1_ime = [[Češke pokrajine|Pokrajina]] | lokacija1_info = [[Srednjočeški kraj]] | lokacija2_ime = | lokacija2_info = | lokacija3_ime = | lokacija3_info = | utemeljenje_ime = | utemeljenje_datum =974.<ref>{{cite web |url=http://www.czech.cz/en/culture/most-beautiful-sights-and-places-of-interest/towns/other-remarkable-czech-towns/mlada-boleslav/ |title=Mladá Boleslav - Czech republic |publisher=Czech.cz |date= |accessdate=26. marta 2013. |archive-date=2012-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121014164734/http://www.czech.cz/en/culture/most-beautiful-sights-and-places-of-interest/towns/other-remarkable-czech-towns/mlada-boleslav/ |dead-url=yes }}</ref> | utemeljenje1_ime = | utemeljenje1_datum = | utemeljenje2_ime = | utemeljenje2_datum = | utemeljenje3_ime = | utemeljenje3_datum = | osnivač = | nazvan_po = | dijelovi = | vrsta_dijelova = | d1-d50 | vrsta_vlasti = | vlast_bilješke = | titula_vođe = gradonačelnik | ime_vođe = Raduan Nwelati | stranka_vođe = | titula_vođe1 = | ime_vođe1 = | titula_vođe2 = | ime_vođe2 = | titula_vođe3 = | ime_vođe3 = | titula_vođe4 = | ime_vođe4 = | površina_bilješke = | površina_ukupna = 28,89 [[km²]] | površina_kopna = | površina_vode = | postotak_vode = | površina_uža = | površina_šira = | površina_prazno1_ime = | površina_prazno1 = | površina_prazno2_ime = | površina_prazno2 = | visina =235 | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina = [[2015.]] | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo =44 318 | stanovništvo_gustoća = | stanovništvo_uže = | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire = | stanovništvo_šire_gustoća = | stanovništvo_prazno1_ime = | stanovništvo_prazno1 = | stanovništvo_gustoća_prazno1 = | stanovništvo_prazno2_ime = | stanovništvo_prazno2 = | stanovništvo_gustoća_prazno2 = | vremenska_zona = | utc_pomak = | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST = | poštanski_broj = 293 01 | pozivni_broj = | gradovi_prijatelji = | države_gradova_prijatelja = | prazno_ime = | prazno_info = | prazno1_ime = | prazno1_info = | prazno2_ime = | prazno2_info = | prazno3_ime = | prazno3_info = | prazno4_ime = | prazno4_info = | prazno5_ime = | prazno5_info = | prazno6_ime = | prazno6_info = | web_stranica = [http://web.archive.org/web/20060107010424/http://www.mb-net.cz/mesto/index.phtml www.mb-net.cz] | slika_karta = | veličina_karte = | opis_karte = | slika_karta1 = | veličina_karte1 = | opis_karte1 = }} '''Mlada Boleslav''' ({{jez-češ|Mladá Boleslav}}, {{jez-nem|Jungbunzlau}}) je grad u [[Češka (Bohemija)|Češkoj (Bohemiji)]] - jednoj od istorijskih zemalja [[Češka|Češke Republike]]. Mlada Boleslav je drugi po veličini grad upravne jedinice [[Srednjočeški kraj]], u okviru kojeg je sedište zasebnog okruga [[Okrug Mlada Boleslav|Mlada Boleslav]]. Mlada Boleslav je najmanji grad u državi sa statusom statutarnog grada. Takođe, grad je jedan od [[Češka|čeških]] gradova sa veoma velikim pogonima fabrike "[[Škoda (fabrika)|Škoda]]". == Prirodni uslovi == Mlada Boleslav se nalazi u središnjem delu [[Češka|Češke Republike]]. Grad je udaljen od 57 -{km}- severoistočno od glavnog grada [[Prag]]a. '''Reljef''': Mlada Boleslav se nalazi u središnjem delu istorijske [[Češka (Bohemija)|Češke]]. Grad se nalazi u dolini rečice [[Jizera|Jizere]], pritoke veće [[Laba|Labe]], na približno 240 -{m}- nadmorske visine. Grad je položen na zatalasanom terenu [[Srednječeška kotlina|Srednječeške kotline]]. Sam grad se obrazovao na omanjoj litici, sa koje se lako nadgledalo okolno područje. '''Klima''': [[Klima]] oblasti Mlada Boleslava je [[umerenokontinentalna klima|umereno kontinentalna]]. '''Vode''': Grad Mlada Boleslav se nalazi na rečici [[Jizera|Jizere]], pritoke veće [[Laba|Labe]]. == Historija == Područje Mlada Boleslava bilo je naseljeno još u doba [[preistorija|praistorije]]. Naselje pod današnjim nazivom prvi put se u pisanim dokumentima spominje u [[10. vek]]u, kao novi (češ. mlad) zamak kralja [[Boleslav II|Boleslava II]]. Naselje je [[1334]]. godine dobilo gradska prava. Kasnije grad postoje poznat po brojnom [[Jevreji|jevrejskom]] stanovništvu. U [[19. vek]]u grad postoje industrijsko središte i doživljava demografski procvat. Tada se javlja i začetak buduće fabrike [[Škoda Auto]]mobili. [[1919]]. godine Mlada Boleslav je postala deo novoosnovane [[Čehoslovačka|Čehoslovačke]]. U vreme [[komunizam|komunizma]] grad je naglo industrijalizovan. Posle osamostaljenja [[Češka|Češke Republike]] došlo je do opadanja aktivnosti teške industrije i do problema sa prestrukturiranjem privrede. == Stanovništvo == Mlada Boleslav danas ima oko 46.000 stanovnika i poslednjih godina broj stanovnika u gradu stagnira. Pored [[Česi|Čeha]] u gradu žive i [[Slovaci]] i [[Romi]]. == Slike gradskih građevina == <gallery> Datoteka:Mladá Boleslav, Škoda museum2.jpg|Muzej „Škoda“ Datoteka:Mladá Boleslav, old factory.jpg|Stara fabrika „Škode“ Datoteka:Mladá Boleslav, Bus station.jpg|Novi tržni centar Datoteka:G8mb.JPG|Gradska gimnazija </gallery> == Vanjske veze == {{commonscat|Mladá Boleslav}} * [https://web.archive.org/web/20130904174307/http://www.mb-net.cz/ www.mb-net.cz Zvanična stranica grada Mlada Boleslava] {{en}}{{cz}} [[Kategorija:Gradovi u Češkoj]] scctspngv78aq5252fup59j4bt9tuju 0 4554905 42716661 42251267 2026-11-05T23:44:06Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716661 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name =Moravskošleski kraj | native_name = Moravskoslezský kraj | image_skyline = Karwina-kopalnie-kosciol.jpg | image_caption = crkva u gradu [[Karviná]] | image_flag = Flag_of_Moravian-Silesian_Region.svg | image_seal = Moravian-Silesian Region CoA CZ.svg | seal_type = Grb | image_map = Moravskoslezský kraj in Czech Republic.svg | latd = 49.78 | longd = 18.03 | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Država | subdivision_name = {{flagcountry|ČEŠ}} | seat_type = Glavni grad | seat = [[Ostrava]] | area_total_km2 = 5426.83 | elevation_max_m = 1491 | population_as_of = 03/2011 | population_total = 1260503 | population_density_km2 = auto | leader_title = Guverner | leader_party = | leader_name = Miroslav Novák | area_code_type = [[ISO 3166-2:CZ|ISO 3166-2]] | area_code = CZ-MO | timezone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | blank_name_sec1 = Licence plate | blank_info_sec1 = T | blank1_name_sec1 = [[Nomenclature of Territorial Units for Statistics|NUTS]] code | blank1_info_sec1 = CZ08 | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | website = [http://www.msk.cz/index-en.html www.msk.cz] | footnotes = }} '''Moravskošleski kraj''' ({{lang-cs|Moravskoslezský kraj}}, {{lang-pl|Kraj morawsko-śląski}}, {{lang-sk|Moravsko-sliezsky kraj}}) jedan je od 14 administrativnih jedinica, odnosno krajeva u [[Češka|Češkoj]]. Prije 2001. se zvala '''Ostravski kraj''' ({{lang-cs|Ostravský kraj}}), pošto je [[Ostrava]] sjedište regije. Moravskošleski kraj nalazi se na sjeverozapadnom dijelu historijske regije [[Moravska|Moravske]] i u većini [[Češka Šleska|Češke Šleske]], dio [[Šleska|Šleske]]. Susjedni češki krajevi su [[Olomoučki kraj]] na zapadu i [[Zlínski kraj]] na jugu. Takoer graniči na sjeveru i istoku sa dvije države – [[Poljska|Poljskom]] i [[Slovačka|Slovačkom]]. Nekoć izrazito industrijalizirana regija, u komunističkom razdoblju se zvala "čelično srce države". U moderno doba, ekonomija regije se oslanja na granične usluge sa Poljskom i Slovačkom. Moravskošleski kraj broji oko 1.260.000 stanovnika prema procjeni iz 2015., te obuhvaća površinu od 5.426&nbsp;km², što ga čini jednim od najvećih i najmnogoljudnijih krajeva Češke. == Vanjske veze == * [https://web.archive.org/web/20150415022552/http://www.kr-moravskoslezsky.cz/ Zvanični website] * [http://www.czech.cz/index.php?section=1&menu=5&action=text&id=148 Statistike kraja] {{Češka}} [[Kategorija:Krajevi Češke]] hlkuw36elmcr1l0uygx5szb65jnr6pa 0 4556821 42716594 42676659 2026-11-05T20:26:09Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716594 wikitext text/x-wiki '''Milo Jovović''' ([[Bar, Crna Gora|Bar]] 28. septembra [[1866]] – Bar 3. marta [[1916]]) je bio pjesnik.<ref name="Jovović 1903">{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Milo Jovović, srpski pjesnik , broj 17., str. 265. i 266.|year=1903|url=http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1406 |publisher= |location= Sombor |id=}}</ref><ref>{{Cite book|last=|first= |authorlink= |title= "Onogošt", br. 7., članak "Ocinj"(1.jun) |year=1899|url= |publisher= |location= Nikšić |id=}}</ref> i jedan od utemeljivača [[Srpska narodna čitaonica u Baru|Srpske narodne čitaonice]] u Baru.<ref>{{Cite book |last= |first= |authorlink= |title= Milo Jovović – zaboravljeni srpski pjesnik |year= |url= http://www.carsa.rs/milo-jovovic-zaboravljeni-srpski-pjesnik/ |publisher= |location= Bar |id= |archive-url= https://web.archive.org/web/20190820163416/http://www.carsa.rs/milo-jovovic-zaboravljeni-srpski-pjesnik/ |archive-date= 2019-08-20 |access-date= 2018-04-27 |url-status= dead }}</ref> == Biografija == Neko vrijeme se nalazio u pečalbi u [[Carigrad]]u. Povratkom u domovinu bio je službenik u [[Barska nadbiskupija|Barskoj nadbiskupiji]] i monopolu duvana. Pisao je dječje i rodoljubive pjesme. Objavljivao ih je u raznim srpskim listovima i časopisima od 1892. do 1914. godine ([[Golub (novine)|Golub]], [[Bosanska vila]], Naše doba, Građanin, Luča, Srpski magazin, Književni list, [[Cetinjski vjesnik]], Zeta i dr.). Spremio je zbirku pjesama, koja nije objavljena zbog rata i njegove iznenadne smrti 1916. godine, a koja je nastupila kao posljedica ranjavanja prilikom bombardovanja Bara sa austrougarskih ratnih brodova.<ref>{{Cite book |last= Jovović |first= Ivan |authorlink= |title= Šimun Milinović nadbiskup Barski. pp. 237. |year= 2012 |url= http://www.maticacrnogorska.me/files/49/09%20ivan%20jovovic.pdf |publisher= Matica crnogorska |location= |id= |archive-url= https://web.archive.org/web/20160131131032/http://www.maticacrnogorska.me/files/49/09%20ivan%20jovovic.pdf |archive-date= 2016-01-31 |access-date= 2019-07-26 |url-status= dead }}</ref> Govorio je nekoliko stranih jezika. [[Nikola I. Petrović Njegoš|Nikola I Petrović]] ga je odlikovao [[Medalja za revnost|ordenom za revnost]]. [[Fotografija]] sa njegovim likom je objavljen u 17. broju "Goluba" 1903. godine.<ref name="Jovović 1903"/><ref>{{Cite book|last= |first= |authorlink= |title= (Polu)zaboravljena poezija i pjesnici|year=|url= http://pobori.blogspot.rs/2015_10_01_archive.html |publisher= |location= |id=}}</ref> Od januara 2016. g. jedna ulica u Baru nosi ime po njemu.<ref>{{Cite book|last= |first= |authorlink= |title= Sve nove ulice na jednom mjestu|year= 2016.|url= http://www.barinfo.me/text.php?kategorija=1&id=7397|publisher= |location= |id= }}{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Pjesme == Prvi list u kojem su objavljivane njegove rodoljubive i vaspitne pjesme je "Golub", list za srpsku omladinu <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Milo Jovović, srpski pjesnik , broj 17., str. 265. i 266.|year=1903|url=http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1406 |publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>. U "Bosanskoj vili", "Glasu Crnogorca"... objavljivane su isključivo pjesme patriotskog sadržaja. === Golub === Objavljene pjesme u listu [[Golub (novine)|Golub]] su: Čudan san <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Čudan san, broj 14, str. 211. |year=1892|url= http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1020|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Ja sam Srpče <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Ja sam Srpče, dvobroj 17. - 18., str. 276. |year=1893|url= http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1109|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Pjanica <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Pjanica, broj 4, str. 58. |year=1895|url= http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1081|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Kosovska opomena <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, , Kosovska opomena, dvobroj 11.-12., str. 161. |year=1895|url= http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1114|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Nije Srbin <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Nije Srbin, dvobroj 11.-12., str. 180. |year=1895|url= http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1114|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Ne plašim se...<ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Ne plašim se, dvobroj 13.-14., str. 211. |year=1895|url= http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1125|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Pozdrav rodu <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Pozdrav rodu, broj 2., str. 17. |year=1896|url= http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1004|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Sloga <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Sloga, broj 2., str. 164. |year=1896|url= http://www.biblioso.org.rs/meta_img/9209.jpg|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Ljenivcu <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Ljenivcu, broj 11., |year=1896|url=http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1028|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Proteklo je pet vjekova <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Proteklo je pet vjekova, dvobroj 13.-14., str. 193. |year=1896|url=http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1033|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Bratimska ljubav <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Bratimska ljubav, broj 22., str. 347. |year=1896|url=http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1056|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, [[Sveti Sava|Svetome Savi]] <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Svetome Savi, broj 2., str. 27. |year=1897|url=http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1016|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Srpsko ime <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Srpsko ime, broj 4., str. 49. |year=1897|url=http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1034|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Srbinu <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Srbinu, broj 9., str. 129. |year=1897|url=http://www.biblioso.org.rs/meta_img/9612.jpg|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Malom Srpčetu <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Malom Srpčetu, dvobroj 13.-14., str. 218. |year=1897|url= http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1078 |publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Srpčetu <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Srpčetu, broj 18., str. 282. |year=1897|url=http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1102 |publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, U tuđini <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= U tuđini, Srpčetu, broj 22., str. 349. |year=1897|url=http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1139|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Golubu <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Golubu, broj 4., str. 36. |year=1898|url=http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1168 |publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Malo srpče <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Malo srpče, broj 8., str. 118. |year=1898|url= http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1206 |publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Majci <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Majci, broj 14., str. 212. |year=1898|url= http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1265 |publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Ne kloni <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Ne kloni, broj 20., str. 307. |year=1898|url= http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1298|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Ne dičim se <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Ne dičim se, broj 4., str. 59. |year=1899|url=http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1155 |publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Rodu <ref name="Jovović 1900">{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Rodu, broj 2., str. 22. |year=1900|url= http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1251|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Rodu <ref name="Jovović 1900"/>, Đačka blagodarnost <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Đačka blagodarnost, broj 6., str. 67. |year=1901|url= http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1426 |publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Srbin <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Srbin, broj 10., str. 146. |year=1901|url= http://www.biblioso.org.rs/meta_img/12964.jpg |publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Knjiga <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Knjiga, broj 17., str. 257. |year=1901|url= http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1479|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Opomena za život <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Opomena za život, broj 18., str. 273. |year=1901|url=http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1482 |publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Poređenje <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Poređenje, broj 19., str. 289. |year=1901|url=http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1483|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Majci <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Majci, broj 19., str. 295. |year=1901|url=http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1483|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Čežnja za slavom <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Čežnja za slavom, broj 20., str. 305. |year=1901|url= http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1490|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Otadžbini <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Otadžbini, broj 3., str. 36. |year=1902|url=http://www.biblioso.org.rs/meta_img/13466.jpg |publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Nad grobom svoje mile majke <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Nad grobom svoje mile majke , broj 5., str. 69. |year=1902|url=http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1508|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Materinski jezik <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Materinski jezik , broj 6., str. 81. |year=1902|url=http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1512|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Prijateljstvo <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Prijateljstvo , broj 8., str. 113. |year=1902|url= http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1518 |publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Pjesma na kolijevci <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Pjesma na kolijevci , broj 8., str. 122. |year=1902|url= http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1518|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Dijete i leptir <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Dijete i leptir , broj 10., str. 154. |year=1902|url=http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1534|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Ljubav k rodu <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Ljubav k rodu , dvobroj 11. i 12., str. 180. |year=1902|url=http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1536|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Lenjivcu <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Lenjivcu , broj 15., str. 225. |year=1902|url=http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1555|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Nesta blaga, nesta prijatelja <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Nesta blaga, nesta prijatelja , broj 15., str. 226.-228. |year=1902|url=.http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1555|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Znanje <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Znanje , broj 16., str. 241. |year=1902|url=http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1563|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Pozdrav "Golubu" <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Pozdrav "Golubu", broj 2., str. 20. |year=1903|url=http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1236|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, [[Crnogorci|Crnogorcu]] <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Crnogorcu, broj 3., str. 39. |year=1903|url=http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1241|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Pjesniku Zmaju <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Pjesniku [[Jovan Jovanović Zmaj|Zmaju]], broj 4., str. 57. |year=1903|url= http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1249 |publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Godišnjica smrti moje predrage majke <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Godišnjica smrti moje predrage majke, broj 5., str. 68. |year=1903|url=http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1257|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Carić <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Carić, broj 7., str. 108. |year=1903|url= http://www.biblioso.org.rs/meta_img/11613.jpg|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Prigodom dvadesetpetogodošnjice oslobođenja Bara <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Prigodom dvadesetpetogodošnjice oslobođenja Bara, broj 16., str. 250. |year=1903|url= http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1392 |publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Nadmudrio cara <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub,Nadmudrio cara , roj 16., str. 252. |year=1903|url= http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1392 |publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Poezija <ref name="biblioso.org.rs">{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Poezija , broj 17., str. 264. |year=1903|url= http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1406|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Poezija <ref name="biblioso.org.rs"/>, Nada <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Nada , dvobroj 11.-12.,str. 179.|year=1904|url= http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1517 |publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Zlotvor <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Zlotvor , broj 15.,str. 230.|year=1904|url=http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1553 |publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Ponosim se <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Ponosim se , broj 18.,str. 276.|year=1904|url=http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1569|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Sloboda <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Sloboda , broj 4.,str. 52.|year=1905|url=http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1199 |publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Već je prošlo pet vjekova <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Već je prošlo pet vjekova, broj 5.,str. 68.|year=1905|url=http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1201 |publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Posle raspusta <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Posle raspusta, broj 14.,str. 213.|year=1905|url= http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1244 |publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Prezirem <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Prezirem, broj 14.,str. 218.|year=1905|url= http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1244|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Iskrice <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Iskrice, broj 15.,str. 225.|year=1905|url= http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1262 |publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, [[Branko Radičević|Brankovoj]] sjeni <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Brankovoj sjeni, broj 15.,str. 235.|year=1905|url= http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1262 |publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Iskrice <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Iskrice, broj 16.,str. 241.|year=1905|url= http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1266 |publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Pozdrav mladom pjesniku <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub,Pozdrav mladom pjesniku, broj 19.,str. 299.|year=1905|url= http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1296|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Učite djeco <ref name="Jovović 1905">{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Učite djeco , broj 20.,str. 310.|year=1905|url= http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1300|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Učite djeco <ref name="Jovović 1905"/>, Znanje <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Znanje, broj 5.,str. 65.|year=1906|url= http://www.biblioso.org.rs/meta_img/11885.jpg |publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Pjevati ću <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Pjevati ću , broj 7.,str. 103.|year=1906|url= http://www.biblioso.org.rs/meta_img/12039.jpg |publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Prijateljstvo <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Prijateljstvo, broj 9.,str. 139.|year=1906|url= http://www.biblioso.org.rs/meta_img/12198.jpg |publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Bratimstvo <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Bratimstvo , broj 10.,str. 156.|year=1906|url= http://www.biblioso.org.rs/meta_img/12343.jpg |publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Želja <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Želja , broj 8.,str. 121.|year=1907|url= http://www.biblioso.org.rs/meta_img/12343.jpg |publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Azbuka <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Azbuka , dvobroj 14.-15., str. 125.|year=1907|url= http://www.biblioso.org.rs/meta_img/12343.jpg |publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Sloga <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Sloga , broj 16., str. 243.|year=1907|url= http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1506 |publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Skladujmo braćo <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Skladujmo braćo , broj 5., str. 74.|year=1910|url= http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1283 |publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Radost plamaljeća <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Radost plamaljeća , broj 7., str. 103.|year=1910|url= http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1308 |publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>. U "Golubu" su objavljivani i njegovi prijevodi sa [[Italijanski jezik|talijanskog jezika]]: Dimnjačar <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Dimnjačar , broj 8., str. 124.|year=1904|url=http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1495|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>, Sijeno <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Golub, Sijeno, broj 8.,str. 124.|year=1905|url=http://www.biblioso.org.rs/digitalna_zbirka_prikaz.php?lng=sr&id=1222|publisher= |location= Sombor |id=}}</ref>... === Bosanska vila === Objavljene pjesme u listu [[Bosanska vila]] su: Dvije ljubavi <ref>{{Cite book|last= |first= |authorlink= |title= Bosanska vila, Dvije ljubavi, broj 16, str.233|year=1893|url= http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/casopisi_pretrazivi_po_datumu/bosanska_vila/1893/07/b016#page/0/mode/1up |publisher= |location= Sarajevo |id=}}</ref>, Plakao bih <ref>{{Cite book|last= |first= |authorlink= |title= Bosanska vila, Plakao bih, broj 17, str. 249., 264.|year=1893|url= http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/casopisi_pretrazivi_po_datumu/bosanska_vila/1893/08/b017#page/0/mode/1up |publisher= |location= Sarajevo |id=}}</ref>, Brat je mio, koje vjere bio <ref>{{Cite book|last= |first= |authorlink= |title= Bosanska vila, Brat je mio, koje vjere bio, broj 4, str. 34 |year=1894|url= http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/casopisi_pretrazivi_po_datumu/bosanska_vila/1894/02/b003#page/1/mode/1up |publisher= |location= Sarajevo |id=}}</ref>, Otadžbini <ref>{{Cite book|last= |first= |authorlink= |title= Bosanska vila, Otadžbini, broj 10, str. 148|year=1895|url= http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/casopisi_pretrazivi_po_datumu/bosanska_vila/1895/05/b010#page/3/mode/1up |publisher= |location= Sarajevo |id=}}</ref>, Zašto pjevam? <ref>{{Cite book|last= |first= |authorlink= |title= Bosanska vila, Zašto pjevam?, broj 14, str. 214 |year=1895|url= http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/casopisi_pretrazivi_po_datumu/bosanska_vila/1895/07/b014#page/4/mode/1up|publisher= |location= Sarajevo |id=}}</ref>, Samo sloga Srbina spasava <ref>{{Cite book|last= |first= |authorlink= |title= Bosanska vila, Samo sloga Srbina spasava, broj 3, str. 73 |year=1896|url= http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/casopisi_pretrazivi_po_datumu/bosanska_vila/1896/03/b005#page/4/mode/1up |publisher= |location= Sarajevo |id=}}</ref>, Sloga <ref>{{Cite book|last= |first= |authorlink= |title= Bosanska vila, Sloga, BROJ 18. STR. 285 |year=1896|url= http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/casopisi_pretrazivi_po_datumu/bosanska_vila/1896/09/b018#page/4/mode/1up |publisher= |location= Sarajevo |id=}}</ref>, Rodu <ref>{{Cite book|last= |first= |authorlink= |title= Bosanska vila, Rodu, broj 11, str. 162 |year=1897|url= http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/casopisi_pretrazivi_po_datumu/bosanska_vila/1897/06/b011#page/1/mode/1up |publisher= |location= Sarajevo |id=}}</ref>. === Cetinjski vjesnik === U "Cetinjskom vjesniku" su pored ostalih, objavljene i ove pjesme: Na glas smrti inž. V. Paganina <ref>{{Cite book |last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title=Cetinjski vjesnik, Na glas smrti inž. V. Paganina |year=1910, br.85, ukucati br. str.339 |url=http://digitalnezbirkenbcg.me/sken_prikaz_1_f.php?id_jedinice=682 |publisher= |location=Cetinje |id= |access-date=2016-03-29 |archivedate=2016-04-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160413003728/http://digitalnezbirkenbcg.me/sken_prikaz_1_f.php?id_jedinice=682 |deadurl=yes |archive-date=2016-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160413003728/http://digitalnezbirkenbcg.me/sken_prikaz_1_f.php?id_jedinice=682 |url-status=dead }}</ref>, Srpskoj zastavi <ref>{{Cite book |last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title=Cetinjski vjesnik, Uskršnji dodatak, br.28. ukucati str.117 |year=1911 |url=http://digitalnezbirkenbcg.me/sken_prikaz_1_f.php?id_jedinice=683 |publisher= |location=Cetinje |id= |access-date=2016-04-02 |archive-date=2016-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160421030412/http://digitalnezbirkenbcg.me/sken_prikaz_1_f.php?id_jedinice=683 |deadurl=yes }}</ref>, Proteklo je pet vjekova <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Proteklo je pet vjekova, broj 10|year=1913|url=http://pobori.blogspot.rs/2015_06_01_archive.html |publisher= |location= Cetinje |id=}}</ref>, Skadar <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Skadar, broj 23|year=1913|url=http://pobori.blogspot.rs/2015_06_01_archive.html |publisher= |location= Cetinje |id=}}</ref> , Ne dičim se, Uskok na Badnji dan <ref>{{Cite book|last=Jovović |first=Milo |authorlink= |title= Uskok na Badnji dan, Cetinjski vjesnik, br.109., 23.12., ukucati br str. 4.|year=1912|url= http://www.dlib.me/sken_prikaz_1_f.php?id_jedinice=4365&skrd=1#|publisher= |location= Cetinje |id=}}</ref> ... == Reference == {{Lifetime||1916|Jovović, Milo}} [[Kategorija:Srpski pesnici]] 590y599egw70llt0mj62ti4ov7ia6ox 0 4557635 42716436 42590000 2026-11-05T13:00:06Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716436 wikitext text/x-wiki {{Muzički sastav |ime = Maroon 5 |slika = Maroon 5 Current Lineup Collage.jpg |opis_slike = |širina_slike = |pejzažno = da |boja_pozadine = grupa |alijas = |osnivanje = |mesto = [[Los Anđeles]], [[Kalifornija]], {{zas|SAD}}[[Sjedinjene Američke Države|SAD]] |žanr = [[pop rok]]<br />[[fank-rok]]<br />[[alternativni rok]] |aktivni_period = [[1994]]. — [[1998]]. <br /><small>(pod nazivom Kara's Flowers)</small><br />[[2000]] — danas <br /><small>(pod nazivom Maroon 5)</small> |izdavačka_kuća = A&M/Octone |vezani_članci = |sadašnji_članovi = [[Adam Levin]]<br />[[Džesi Karmajkl]]<br />[[Majkl Maden]]<br />[[Džejms Valentajn]]<br />[[Met Flin]]<br /> |najnoviji_album = |godina3 = |album2 = |album1 = |godina2 = |vebsajt = [http://www.maroon5.com/ maroon5.com] }} '''Marun 5''' (''Maroon 5''; ''Marun fajv'') je [[pop muzika|pop]]/rok bend iz [[Los Anđeles]]a, [[Kalifornija]], koji je osvojio nekoliko nagrada za svoj debi album ''[[Songs About Jane|Songs about Jane]]''. Izdat juna [[2002]]. godine, album je doživeo ogromne uspehe na listama, doživevši zlatni, platinasti i trostruki platinasti satus u mnogim zemljama širom sveta. Čak je i njihov naredni [[akustična gitara|akustički]] album ''[[1.22.03.Acoustic]]'', na kome se nalaze [[anplagd]] verzije pesama sa prethodnog albuma, doživeo platinasti status. Grupa je osvojila [[Gremi nagrada za najboljeg novog izvođača|Gremi nagradu za najboljeg novog izvođača]] u [[2005]]. godini. Na jesen 2005. godine oni su izdali uživo album nazvan "Live, Friday the 13th" koji je bio snimljen 13. maja 2005. godine u Santa Barbari u Kaliforniji i koji im je doneo još jednu Gremi nominaciju za Najbolje pop izvođenje. == Članovi == * [[Adam Levin]] ([[pevač|vokal]]/[[gitara]]) * Džesi Karmajkl ([[klavijatura|klavijature]]) * Majkl "Miki" Maden ([[bas-gitara|bas]]) * Rajan Dusik ([[bubanj|bubnjevi]]) * [[Džejms Valentajn]] (gitara) == Historija == === Rani dani === Adam Levin je prvo upoznao bubnjara Rajana Dusika oko 1986. godine. Njih dvojica su se našli još jednom zahvaljujući zajedničkom prijatelju 1990. godine kako bi snimili verziju ''[[Knockin' on Heaven's Door]]'' u Dusikovoj garaži. Prvog dana u svojoj Brentvud srednjoj školi, Adam je upoznao trećeg člana, Mikija Madena. Adam je opisao Mikija kao "muzičku enciklopediju" i misli se da je Levinov uticaj igrao značajnu ulogu u Medenovoj nabavci svoje prve bas gitare, što je usledilo ubrzo posle. Dva prijatelja su improvizovala, Maden je preuzeo bubnjeve, a Levin je povremeno svirao bas u njihovim ranim probama. (Treba napomenuti da je Adam Levin svirao prvi put pred publikom u bendu ''[[Blurred Vision]]'' u Trubaduru. To je bio bend [[Adama Salzmana|Adam Salzman]], zajedničkog prijatelja, napomenutog ranije.) ==== ''Edible Nuns'' ==== Četvrti član grupe je Džesi Karmajkl. Džesi je ima čvrstu pozadinu u muzici, jer je imao časove klavira još od rane mladosti. Kada su on i Adam postali prijatelji, Karmajkl je svirao klarinet u orkestru Brentvud škole. Kao đaci prve godine, njih dvojica su se vezali što će ih načiniti najboljim prijateljima danas. Levin, Maden i Karmajkl su svirali prvi put kao ''[[Edible Nuns]] na svojoj srednjoškolskoj igranci, svirajući samo obrade od nekih popularnih izvođača devedesetih kao što su [[Perl džem]] i [[Alis in čejns]] . ==== ''Mostly Men'' ==== Kako je trio napredovao kroz srednju školu, bubnjar je napustio bend. Zamenjen je sa [[Ejmi Vud]], prijateljicom jednog od sadašnjih članova. S obzirom da se bend sada sastojao iz 3 momka i jedne devojke, grupi su dali novo ime: ''[[Mostly Men]] i počeli su da sviraju u [[Los Anđeles]]u. Posle prvog doživljaja snimanja materijala, momci su odlučili da je Ejmi bila slaba karika koja je odugovlačila napredak. Ona je napustila bend i grupa je ponovo bila bez bubnjara. Nije mnogo prošlo dok Levin nije iskoristio svoju neaktivnu vezu sa Rajanom Dusikom. Njih dvojica nisu mnogo komunicirali u školi jer je Dusik bio dve godine stariji od ostalih i u totalno drugom društvenom svetu. Razlika u godinama nije izazvala probleme za mlade članove grupe Marun 5 jer je muzička hemija u grupi bila jasna. === Karino cveće === Četiri člana grupe Marun 5 su se poznavali još iz srednje škole u Los Anđelesu. Dok su pohađali [[Brentvud srednja škola|Brentvud srednju školu]], Adam Levin, Džesi Karmajkl, Miki Maden i Rajan Dusik su formirali ''Kara's Flowers'', [[garažni rok|garažni]]/[[grandž muzika|grandž]] bend koji je imao svoju prvu svirku u ''Whisky A Go-Go'' noćnom klubu [[16. septembar|16. septembra]] [[1995]]. godine. (Adam Levin je pevao sa dubljim "grandž" glasom u to vreme.) Bend je potpisao ugovor sa [[Reprise Records]] dok je još bio u srednjoj školi i izdali su jedini album ''[[The Fourth World (album)|The Fourth World]]'' sredinom [[1997]]. godine taman dok je trojica od četiri člana trebalo da diplomiraju (Rajan Dusik je završavao svoju drugu godinu na [[Losanđeleski univerzitet Kalifornije|Losanđeleskom univerzitetu Kalifornije]]). [[muzički spot|Spot]] je bio napravljen za uvodnu numeru "Soap Disco", ali nije uspeo na [[MTV]]-u. Uprkos mestima pomoćnih grupa na turnejama grupa ''[[Reel Big Fish]]'' i ''[[Goldfinger (bend)|Goldfinger]]'', album komercijalno nije uspeo i [[1999]]. godine je raskinula ugovor sa Reprise Records. (Zbog kasnije popularnosti Marun 5, prodato je više kopija albuma ''The Fourth World'' posle izdanja ''Songs about Jane'' nego pre.) Pošto su raskinuli ugovor sa muzičkom kućom, četri momka su otišla na različite koledže po [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-u. Otkrili su nove muzičke stilove i razvili ljubav prema [[Motaun]]u, popu, [[Ritam i bluz|R&B]]-u, [[soul]]u i [[gospel]]u, doživljajima koji će kasnije značajno uticati na stil i zvuk Marun 5. Četiri prvobitna člana grupe Karino cveće je ostalo u kontaktu i počeli su ponovo da sviraju [[2001]]. godine. Džesi Karmajkl je prešao sa gitare na klavijature, tako da je došla potreba za novim gitaristom. Džejms Valentajn, bivši član benda ''Square'', pridružio im se da bi popunio to mesto. === Formiranje Marun 5 === Kada se Valentajn pridružio Karinom cveću 2001. godine, bend je prihvatio ime Marun ({{jez-en|Maroon}} kestenjasta boja), ali je posle nekoliko meseci promenio u Marun 5 zbog konflikta u imenu. Bend je svirao u [[Njujork]]u i Los Anđelesu. Adam Levin je u intervjuu za [[VH1]] rekao da je međuperiod imao uticaj na stil benda: :Tokom vremena između naših ugovora za ploče, proveo sam dosta vremena u Njujorku gde sam bio izložen urbanoj i hip-hop kulturi na način koji mi se nikad nije desio u Los Anđelesu. Preokrenuo me je totalno novom žanru muzike koji je imao dubok uticaj na moje pisanje pesama. Bend je potpisao ugovor sa [[Octone Records]], [[nezavisna izdavačka kuća|nezavisnom izdavačkom kućom]] u Njujorku, sa distribucijom kroz [[BMG]] i umetnički razvojni ugovor sa [[J Records]] [[Klajv Dejvis|Klajva Dejvisa]]. == ''Songs about Jane'' == Bend je snimio album ''[[Songs About Jane|Songs about Jane]]'' u [[Rumbo Recorders]] u Los Anđelesu sa producentom [[Met Volis|Metom Volisom]], koji je bio producent grupa [[Trajn (Donja Bavarska)|Train]], [[Blues Traveler]], [[Kyle Riabko]] i [[Third Eye Blind]]. Većina materijala koji se našao na debi albumu Marun 5 je direktno bio inspirisan Levinovom uzburkanom vezom sa svojom bivšom devojkom Džejn: "Raskidali smo dok je bend ulazio u studio", objasnio je on. "Posle sastavljanja spiska pesama, odlučili smo da album nazovemo ''Songs about Jane'' [Pesme o Džejn] jer smo osećali da bi to bila najiskrenija izjava koju bismo mogli napraviti sa nazivom." Prvi singl "Harder to Breathe" je polako počeo da se emituje što je pomoglo u prodaji albuma. Do marta [[2004]]. godine, album je dostigao prvih 20 na [[Bilbord 200|Bilbordovoj listi 200]], a "Harder to Breathe" je dostigao prvih 20 na [[Bilbord hot 100|Bilbordovoj listi vrelih 100]] singlova. Album je došao na #6 na Bilbordovoj listi 200 u avgustu 2004, 26 meseci nakon njegovog izdanja; ovo je bio najduži period između izdanja albuma i svog prvog pojavljivanja na Top 10 od kako su [[Nielsen SoundScan|SoundScan]] rezultati uključeni u Bilbordovoj listi 200 [[1991]]. godine. ''Songs about Jane'' je takođe dostigao prvih 10 u [[Australija|Australiji]], dok je singl "Harder to Breathe" dostigao prvih 20 u [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenom Kraljevstvu]] i prvih 40 u Australiji i [[Novi Zeland|Novom Zelandu]]. Album se kasnije popeo na prvo mesto u Britaniji i Australiji. Drugi singl, "This Love" je takođe dostigao američku i australijsku listu najboljih 10, a u Britaniji i Holandiji je bio među prva tri singla. Treći singl, "She Will Be Loved", popeo se među prvih pet u SAD i Velikoj Britaniji, a na #1 u Australiji. Četvrti singl, "Sunday Morning", takođe je dostigao prvih 40 u Americi, Britaniji i Australiji. === Seksi spotovi === U muzičkom spotu za "This Love", vodeći pevač Adam Levin i njegova tadašnja devojka, foto-model [[Keli Makdži]], prikazani su u vrućim seks scenama. Spot je koristio kreativne uglove kamere kako bi pokazao što više, a da ne otkrije intimne delove para. Napravljena je i verzija spota gde gomila [[kompjuterski generisano]]g cveća prekriva više, međutim, ovo je pravljeno za konzervativnija tržišta, uključujući delove [[Latinska Amerika|Latinske Amerike]]. Još vrućih scena se pojavilo u spotu za pesmu "She Will Be Loved", koji je prikazivao opasni ljubavni trougao i neke vruće poljupce između Adama Levina i [[Keli Preston]]. == Turneje == Marun 5 je stalno bio na turnejama od formiranja. Posle izdanja albuma sredinom 2002. godine, bend je bio na turneji sa [[Mišel Brenč]], [[Džazmin Trijas]] i [[Nika Kosta|Nika Kostom]]. Rano na leto [[2003]]. godine, bili su na turneji sa [[Grejem Kolton|Grejamom Koltonom]], [[Džon Mejer|Džonom Majerom]] i [[Kaunting krauz]]. U avgustu [[2005]]. godine, bend je bio na turneji sa [[Rolingstonsi]]ma. Ostali sa kojima su bili na turnejama uključuju [[Gevin Degro|Gevina DeGroa]], ''[[Phantom Planet]]'', ''[[The Like]]'', Džejson Mraz, ''[[The Thrills]]'', ''[[Thirsty Merc]]'', [[Mark Brusard]] i ''[[The Donnas]]''. 13. maja 2005. godine, u [[Santa Barbara (Kalifornija)|Santa Barbari]] u Kaliforniji, bend je zatvorio [http://www.civictour.com/ ''Honda Civic Tour'']. == Zanimljivosti == * Bend se najpre zvao ''Marun'', ali su odlučili da promene svoje ime kada su saznali da već postoji bend sa takvim imenom. * Učestvovali su u (i izgubili) MTV-ov [[Staremaster]] protiv prijateljskog benda i svojih prijatelja, ''Phantom Planet''. * Na dan kada su proslavljali svoju desetu godišnjicu kao bend ([[6. februar]] [[2004]].), njihov album ''Songs about Jane'' je postao platinast. * Bendu se ne sviđaju motivi na omotu njihovog CD-a. * Glumac [[Džejk Džilenhol]] je rekao za ''[[Teen People]]'' da je išao zajedno u školu sa prva četiri člana benda. * Glumice [[Natali Portman]] i [[Kirsten Danst]] su prijateljice članovima benda. == Diskografija == === Albumi === * ''[[Songs About Jane|Songs about Jane]]'' (2002) - #6 SAD (4x platinast), #1 VB, #1 Aus (5x platinast) * ''[[1.22.03.Acoustic]]'' (2004) - #42 SAD (platinast) * ''[[Live - Friday The 13th]] '' (2005) - #61 SAD * ''[[It Won't Be Soon Before Long]] '' (2007) *V(2014) === Singlovi === '''Iz ''Songs about Jane'':''' * 2003 "[[Songs About Jane|Harder to Breathe]]" - #18 SAD, #13 VB (izdanje iz 2004.), #37 Aus (gold) * 2004 "[[This Love]]" - #5 SAD, #3 VB, #8 Aus; 3x platinast * 2004 "[[She Will Be Loved]]" - #SAD, #4 VB, #1 Aus; 2x platinast * 2004 "Sunday Morning" - #31 SAD (zlatan), #27 VB, #27 Aus (izdanje iz 2005.) * 2005 "Must Get Out" - #39 VB '''Iz ''Live - Friday The 13th'' ''' * 2005: "Shiver" #32 VB '''Iz ''It Won't Be Soon Before Long'' ''' * 2007: "Makes Me Wonder" == Vanjske veze == {{Commonscat|Maroon 5}} * [http://www.maroon5.com/main_site/main.html Zvanični vebsajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060111173612/http://www.maroon5.com/main_site/main.html |date=2006-01-11 }} * [http://www.maroon5sin.com/ Zvanični fanklub] * [http://www.vh1.com/artists/az/maroon_5/bio.jhtml VH1 biografija Marun 5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101203053329/http://www.vh1.com/artists/az/maroon_5/bio.jhtml |date=2010-12-03 }} * [http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&uid=UIDMISS70311071654390588&sql=Btj9fs39qa3dg Marun 5 na ''All Music Guide''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050509052012/http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&uid=UIDMISS70311071654390588&sql=Btj9fs39qa3dg |date=2005-05-09 }} * [http://top40-charts.com/artist.php?aid=3653 Marun 5 na ''Top 40 Charts''] * [http://www.go2lyrics.com/M/Maroon+5/ Tekstovi pesama Marun 5] * [http://www.tombraider4u.com/maroon5/maroon-5-pictures.shtml Slike Marun 5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051223011139/http://www.tombraider4u.com/maroon5/maroon-5-pictures.shtml |date=2005-12-23 }} * [https://web.archive.org/web/20160311091927/http://maroon5.startbewijs.com/ Marun 5 linkovi] * [http://m5israel.coo.co.il Peticija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081016035801/http://m5israel.coo.co.il/ |date=2008-10-16 }} da se dovedu u [[Izrael]] [[Kategorija:Američke muzičke grupe]] [[Kategorija:Američke rock grupe]] g7k57py6skz9r7f7pqd2jye31jgf2j2 0 4558173 42716467 42194416 2026-11-05T15:10:59Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716467 wikitext text/x-wiki {{Monarh | ime= Maximilian III Austrijski | slika = [[datoteka:Maximilian_III_Habsburg_MATEO.jpg|260px]] | opis = [[Portret]] Maximiliana III | titula = [[Popis austrijskih vladara|Guverner Unutrašnje Austrije]]<br><small>(u ime [[Ferdinand II Štajerski|Ferdinanda II]])</small> | vladavina = [[1593]]. - [[1595]]. | krunidba = | prethodnik=[[Ernst III Austrijski|Ernst III]] | nasljednik =[[Ferdinand II Štajerski|Ferdinand II]] | regent = | titula1 =[[Popis austrijskih vladara|Regent Tirola]] | vladavina1=[[1602]]. - [[1618]]. | krunidba1 = | prethodnik1= [[Ferdinand II Tirolski]] | nasljednik1 = [[Leopold V Tirolski|Leopold V]] | regent1= | titula2 = | vladavina2= | krunidba2= | prethodnik2 = | nasljednik2 = | regent2 = | titula3 = | krunidba3= | prethodnik3 = | nasljednik3 = | regent3 = | nasljeđe = | supruga = | supruge= | suprug = | supruzi = | djeca = | posthumno ime = | dinastija = [[Habsburg]] | vladarska himna = | otac = [[Maksimilijan II., car Svetog Rimskog Carstva|Maksimilijan II]] | majka =Marija od Španjolske | datum rođenja = [[12. oktobar]] [[1558]]. | mjesto rođenja = [[Wiener Neustadt]] | datum smrti= [[2. novembar]] [[1618]]. | mjesto smrti = [[Beč]] | datum pokopa = | mjesto pokopa= | potpis =Autograph of Maximilian III, Archduke of Austria.PNG | zanimanje = | vjera = }} '''Maximilian III''' znan i po [[njemački|njemačkom]] imenu kao ''Deutschmeister'' ([[Wiener Neustadt]], [[12. oktobar]] [[1558]]. - [[Beč]], [[2. novembar]] [[1618]].), bio je [[Austrijsko vojvodstvo|austrijski]] [[nadvojvoda]] koji je vladao [[Unutrašna Austrija|Unutrašnjom Austrijom]] i [[Tirol]]om.<ref name=aaa/> == Biografija == Maximilijan je rođen kao četvrti po redu sin [[habsburg]]škog [[nadvojvoda|nadvojvode]] i [[car]]a [[Sveto Rimsko Carstvo|Svetog Rimskog Carstva]] [[Maksimilijan II., car Svetog Rimskog Carstva|Maksimilijana II]] i njegove žene Marije od Španjolske.<ref name=aaa/> Od [[1585]]. do [[1590]]. bio je Veliki meštar (''Deutschmeister'') [[Teutonski viteški red|Teutonskog viteškog reda]] sa sjedištem u [[Bad Mergentheim|Mergentheimu]]. Za [[Državna zajednica Poljske i Litvanije|poljskog]] [[kralj]]a izabran je [[1587]]. istina od strane manjeg dijela delegata, pa se zbog tog [[1598]]. i službeno odrekao svojih pretenzija na taj [[tron]].<ref name=aaa/> Između [[1593]]. - [[1595]]. bio je [[guverner]] [[Unutrašnja Austrija|Unutrašnje Austrije]], a od [[1602]]. do [[1618]]. vladao je kao [[regent]] u [[Tirol]]u. Maximilijan je podržavao svog bratića [[Ferdinand II Štajerski|Ferdinanda II]] u njegovim nastojanjima da ga izaberu za [[car]]a [[Sveto Rimsko Carstvo|Svetog Rimskog Carstva]].<ref name=aaa/> [[Car]] [[Rudolf II]] imenovao ga je [[1594]]. vrhovnim [[komandant]]om svih trupa u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] i [[Slavonija|Slavoniji]]. Za [[Dugi rat|Austrijsko-turskog rata]] ([[1593]]-[[1606]]), preoteo je [[1594]]. [[osmanlije|Osmanlijama]] - [[Sisak]] i [[petrinja|Petrinju]].<ref name=hrv>{{cite web | url =http://www.petrinja.hr/dogadaji/71-3.html | title =''Nova Petrinja'' | accessdate =03. 03. 2016 | language =hrvatski | publisher =Grad Petrinja | archive-url =https://web.archive.org/web/20210620054707/http://www.petrinja.hr/dogadaji/71-3.html | archive-date =2021-06-20 | url-status =dead }}</ref> Poznat je po tome što je [[1616]]. darovao svoju kolekciju [[Austrijsko vojvodstvo|austrijskih]] [[nadvojvoda|nadvojvodskih]] [[kruna|kruna]] (erzherzogshut) [[augustinci|augustinskom]] [[samostan]]u [[Klosterneuburg (samostan)|Klosterneuburg]]. [[Grobnica]] mu se nalazi u [[katedrala|katedrali]] sv. Jakoba u [[Innsbruck]]u.<ref name=aaa>{{cite web | url =http://www.aeiou.at/aeiou.encyclop.m/m369426.htm | title =''Maximilian III. der Deutschmeister, Erzherzog'' | accessdate = 03. 03. 2016 | language=engleski | publisher=Encyclopedia of Austria}}</ref> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Maximilian III, Archduke of Austria}} * [http://www.aeiou.at/aeiou.encyclop.m/m369426.htm ''Maximilian III. der Deutschmeister, Erzherzog''] {{en icon}} {{Redoslijed| |prethodnik = [[Ernst III Austrijski|Ernst III]] |gl_članak_funkcija = [[Popis austrijskih vladara|Guverner Unutrašnje Austrije]]<br><small>(u ime [[Ferdinand II Štajerski|Ferdinanda II]])</small> |nasljednik = [[Ferdinand II Štajerski|Ferdinand II]] }} {{Redoslijed| |prethodnik = [[Ferdinand II Tirolski]] |gl_članak_funkcija = [[Popis austrijskih vladara|Regent Tirola]] |nasljednik = [[Leopold V Tirolski|Leopold V]] }} {{Lifetime|1558|1618|Maximilian III Austrijski}} [[Kategorija:Austrijski vladari]] [[Kategorija:Habsburgovci]] 7gbrg3hf9vm8l114gfsxxh1yjmbsmc8 0 4559769 42716598 42689413 2026-11-05T20:39:58Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716598 wikitext text/x-wiki '''Milovan Miković''' ([[Subotica]], [[17. srpnja]] [[1947]].) je [[Hrvati u Vojvodini|hrvatski]] [[književnost|književnik]] iz [[Vojvodina|Vojvodine]]. == O Mikoviću == Piše [[pjesništvo|pjesme]], [[pripovijetka|pripovijetke]], [[roman]]esknu [[proza|prozu]], [[književna kritika|kritike]], [[roman]]e, [[esej]]e, studije, rasprave te [[Publicistika|publicističke]] tekstove. Jednim je od utemeljitelja [[Radio Subotica|Radio Subotice]] (1968.), gdje je isprve spiker-novinar, potom [[novinar]], te urednik, a potom glavni i odgovorni urednik Programa na srpsko-hrvatskom jeziku, do ožujka 1983. kada postaje zaposlenik Novinsko-izdavačkog poduzeća ''[[Subotičke novine]]'' gdje je urednik književnog časopisa ''[[Rukovet]]'' (1983.-1994.) i Nakladništa, a od travnja 1992. je glavni i odgovorni urednik - od siječnja 1994. također i ravnatelj - do listopada 2003. godine. Od 2004. je glavni urednik književnog časopisa ''[[Klasje naših ravni]]'', a od rujna 2005. je i urednik Nakladničke djelatnosti Novinsko izdavačke ustanove ''[[Hrvatska riječ (novine, Subotica)|Hrvatska riječ]]''. == Književni rad == Prve pjesme stvara i objelodanjuje [[1965.]], a pjesničke, prozne tekstove i kritiku objavljuje u književnoj periodici od [[1967.]] godine. Prvu knjigu, pjesničku zbirku ''Ispitivanje izdaje'' objavio je [[1989.]] godine, i od tada do danas je, sveukupno sa ponovljenim izdanjima, objavio 22 knjige. U mladosti je pisao na [[srpski jezik|srpskom jeziku]], a prve tekstove napisane standardnim [[Hrvatski jezik|hrvatskim jezikom]] objavljuje od početka devedesetih godina. Piše i [[dijalektna poezija|dijalektnu poeziju]], na novoštokavskoj [[Bačka|bačkoj]] [[Bunjevci|bunjevačkoj]] [[ikavica|ikavici]]. Od nje valja spomenuti poemu ''Avaške godine'', čije je prvo izdanje tiskano u Rijeci [[1991.]], a peto prošireno izdanje objavljeno je u Zagrebu nakladom Dore Krupićeve, [[2005.]]. Poznat je kao briljantni esejist. Napisao je tri velike knjige eseja, studija, rasprava i kritika. Suradnik je Leksikografskog zavoda Miroslav Krleža, na projektu [[Hrvatska književna enciklopedija|Hrvatske književne enciklopedije]] i Vojvođanske akademija nauka i umetnosti na projektu [[Enciklopedija Vojvodine|Enciklopedije Vojvodine]]. Za svoj književni rad dobio je [[Antušova nagrada|Antušovu nagradu]] (1999.) i [[Nagrada Ferenc Bodrogvári|Nagradu Dr Ferenc Bodrogvári]] za knjigu iz 1999. ''Život i smrt u gradu'' (2000.)<ref>[http://www.zvonik.rs/arhiva/651/ZV07.html Zvonik br.3/2000.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006091211/http://www.zvonik.rs/arhiva/651/ZV07.html |date=2014-10-06 }} Jedno veče u Somboru, ožujak 2000., preuzeto 21. ožujka 2011.</ref>. Kasnije je bio i predsjednikom Komisije za dodjelu Nagrade i Priznanja «Dr. Ferenc Bodrogvari».<ref>[http://www.zvonik.rs/arhiva/891/ZV07.html Zvonik br.3/2002.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304192445/http://www.zvonik.rs/arhiva/891/ZV07.html |date=2016-03-04 }} Nagrada ”Dr Ferenc Bodrogvari” članu uredničkog vijeća ”Zvonika” Alojziju Stantiću, ožujak 2002., preuzeto 22. ožujka 2011.</ref>. Dobitnik je i «Nagrade Dušan Lopašić» za uređivanje časopisa [[Klasje naših ravni]], Nagrade za životno djelo na područj književnosti , Trijenalnu nagradu Antun Gustav Matoš za najbolju knjigu poezije od 2014- do 2016. i dr. Urednik je književnog časopisa [[Subotica|subotičkog]] ogranka [[Matica hrvatska|Matice hrvatske]] ''[[Klasje naših ravni]]''. Kao nakladnik i urednik objavio je preko 150 književnih djela, mahom u NIP Subotičke novine, NIU Hrvatska riječ i [[Katolički institut za kulturu, povijest i duhovnost|Katoličkom institutu za kulturu, povijest i duhovnost]] i dr. Svojim pjesmama je zastupljen u: ''[[Lipe riči]]'', zbornik, Zagreb 1994, str. 62-63; , ''[[Antologija najlepših pesama o ljubavi]]'', I–V, ''[[Velika tajna]]'', što ju je pripremio i uredio Pero Zubac, IV tom, Beograd 1997, 37–39; , ''[[Mostovi prijateljstva]]'', zbornik, pripremila i uredila Milka Knežević, Varaždin, 2008., str. 307.-308; , ''[[Budi svoj]]'', izbor suvremenog hrvatskog pjesništva, Vijenac, 2009., broj. 400., str., te je [[2009.]] ušao u antologiju poezije nacionalnih manjina u Srbiji ''[[Trajnik]]''<ref>[http://www.zkvh.org.rs/index.php/o-zavodu/107-i-hrvatski-pjesnici-iz-vojvodine-u-antologiji-poezije-nacionalnih-manjina-u-srbiji Zavod za kulturu vojvođanskih Hrvata] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714195546/http://www.zkvh.org.rs/index.php/o-zavodu/107-i-hrvatski-pjesnici-iz-vojvodine-u-antologiji-poezije-nacionalnih-manjina-u-srbiji |date=2014-07-14 }} I hrvatski pjesnici iz Vojvodine u antologiji poezije nacionalnih manjina u Srbiji</ref>, koju je priredio [[Makedonija|makedonski]] pjesnik iz Srbije [[Risto Vasilevski]]). Član je [[Društvo hrvatskih književnika|Društva hrvatskih književnika]] i [[Društvo književnika Vojvodine|Društva književnika Vojvodine]]. == Djela == * ''Ispitivanje izdaje'' (zbirka pjesama), 1989. * ''Iza ne'' (zbirka pjesama), 1990. * ''Avaške godine- krhotine poeme u nastajanju'' (zbirka pjesama), 1991. (dva izd. 1992., 4. dop. izd. 1993., 5. dop. izd. 2005.) * ''Az árulás vizsgálata'' (zbirka pjesama), 1991. * ''Metež'' (zbirka pjesama), 1992. * ''Praznina'' (zbirka pjesama), 1993. * ''Koreni stvari'' (zbirka pjesama), 1996. * ''Grad je reč'' (eseji), 1996. * ''Život i smrt u gradu'' (eseji), 1999. * ''Iznad žita nebo'' (eseji), 2003. * ''Slušaj; zemlja, riječi'', (poezija), 2007. * ''Razgovori s Antom Sekulićem'', (zajedno s [[Andrija Kopilović|Andrijom Kopilovićem]]), 2008. * ''Roman u književnosti Hrvata u Vojvodini'', (antologija, obuhvaćeni su hrvatski romanopisci u Vojvodini od 1875. godine), 2008. * ''Jedući srce žive zvijeri'' (pjesme), 2014. * Prah obiteljske srebrnine, (pjesme) 2015. * Otići nekamo. (roman), 2017. * Nocturno. (roman), 2018. * Motrišta, rasprave, ogledi, 2019., * Među mnoštvom lica, 2019. == Priredio == * [[Ante Sekulić]], [[Izabrane pjesme]], Subotica, 2004. * [[Ante Sekulić]], [[Bilješke iz književnosti 1953.-1963.]], Subotica, 2010. * [[Ante Sekulić]], [[Prilozi povijesti hrvatske književnosti]], Subotica, 2011. * [[Matija Poljaković]], [[Izabrane drame]], Subotica, 2008. * [[Matija Poljaković]], [[Izabrane drame]], 2. Subotica, 2010. * [[Matija Poljaković]], [[Izabrane drame]], 3. Subotica, 2011. * [[Ljubica Kolarić-Dumić]], [[Uz baku je raslo moje djetinjstvo]], Subotica, 2011 * [[Ante Jakšić]], [[Izbor iz sonetnog opusa]], Subotica, 2012. * [[Ante Jakšić]], [[Soneti]], Zagreb, 2012. * [[Jakov Kopilović]], [[Molitve vremena sadašnjeg]], Subotica, 2012. * [[Matija Molcer]], [[Označena tišina]], Subotica, 2012. * [[Lazar Francišković]], [[Eseji]], Subotica, 2012. * [[Ante Sekulić]], [[Jezikoslovne rasprave]], Subotica, 2015. == Prijevodi == Cjelokupno do sada tiskano Mikovićevo pjesničko djelo preveo je na mađarski jezik [[Matija Molcer]], a dio njegova opusa na njemački jezik preveli su [[Matija Molcer]], prof. [[Gašpar Ulmer]] i dr. [[Marthe Pfeiffer]]. Na engleski jezik Mikovićevu poeziju i druge tekstove prevodili su prof. [[Matija Štefko]], [[Brana Lišić]] i prof. [[Marjorie Boulton]], a na ruski jezik prof. [[Eva Pavletić]]. Prozu, eseje i publicistiku na mađarski jezik prevodili su: [[Ildikó Lovas]], [[István Brasnyó]], [[Tibor Mácsai]], dr. [[György Papp]] i dr. Prijevodi na esperanto [[Đorđe Dragojlović]]. == Izabrani radovi == 1983. * Istoriografija nije jednosmerna ulica, razgovor sa dr. Perom Damjanovićem, Rukovet 4/1983, 77-92 (zajedno sa M. Popadićem) * Do Akonkagve i nazad, razgovor sa Tiborom Sekeljom, Rukovet 5/1983, 60-72. (zajedno sa P. Vukovim) 1984. * Budite mirni i nemirni, razgovor sa dr. Draškom Ređepom, Rukovet 4/1984, 383-400 (zajedno s B. Kovačevićem) 1985. * Oktobar, godine, pesme, Rukovet 5/1985, 453-454. * Izazov prevazilaženja, Rukovet 3/1985, 202-204. * Opčinjenost rečima, razgovor sa Vesnom Parun, Rukovet 4/1985, 361-369. * Časopis od postojećeg ka mogućem, Rukovet 5/1985, 447-461. 1986. * Između starog i novog pozorišta, Rukovet 1/1986, strana 12-17. * Smrt tragedije ili Šekspir pred slikom raspadnutog sveta, Rukovet 4/1986, 318-322. * Tragajući za odgovorima, Rukovet 5/1986, 407-409. * Pohod iz sveta plesa, razgovor sa Nadom Kokotović, Rukovet 6/1986, 403-515. 1988. * Nedovršeni razgovor sa Balintom Vujkovim, Rukovet 2/1988, 197-216. 1989. * Može li se napustiti laž, razgovor sa Péterom Esterházyijem, Rukovet 1/1989, 130-135. * Tragovi i znaci, razgovor sa Belom Durancijem, Rukovet 2/1989, 285-297. 1994. * Slike otvaranja u simbolima predanja, Rukovet 6-7/1994, 29-32. 1995. * Opera i balet na subotičkoj sceni od 1951. do 1953/54. godine, Rukovet, 1-2-3/1995, 26-32. * Nešto nas još uvek održava u životu, a mi ne znamo pouzdano šta je to, Rukovet, 4-5-6/1995, 21-24. * Isprekidani kontinuiteti subotičkih književnih listova i časopisa, Rukovet, 7-8-9/1995, 1-12. * Sećaju se minulog života mali i veliki, Rukovet, 10-11-12/1995, 36-39. 1996. * Strane reči u ikavskom izrazu (I-VII), Žig, br. 42, 10. II 1996. * Dug i mučan povratak Artura Munka, Rukovet, 4-5-6/1996, 12-15. * Életjel, mi, akik itt élünk, és a világ, Életjel, évkönyv 6, 217-219. * Szabadka város törtenete, Életjel évkönyv 6, 318. * Régi tanítványok, elmúlt emlékezve - Túri Gábor fordítása (tanulmány), Üzenet, 1996, szeptember, XXVI. évf., 9. szám, 536-543 * Beleške uz dramsko delo čitano - njegovim odbacivanjem, Rukovet, 10-11-12/1996., 18-19. 1997. * Valójában miért is rombolták le a Behringer-kastélyt (Boško Krstić: Kastel Beringer), Üzenet, 1997. május-június, XXVII. évfolyam, 5-6. szám, 386-391. * Danica – najstariji subotički godišnjak, Rad je pročitan na skupu Izdavačkog odjela Katoličkog instituta za kulturu povijest i duhovnost Ivan Antunović, održanom u čitaonici Gradske biblioteke u Subotici, 3. Ožujka 1997; Život i smrt u gradu, Subotica, 1999., 5.-16. 1998. * O ljudima i zduhačima, Đorđe Kuburić: Gradovnik, Prosveta, Beograd 1997., Subotičke novine, LIII, 4. 30. I. 1998., 9. * Pjesnički i znanstveni opus Ante Sekulića nezaobilazni prinos obrani kulturnih tečevina i očuvanja identiteta, pogovor uz knjigu u povodu šezdesete obljetnice pjesničkog i znanstvenog rada Ante Sekulića in: Marija Zaić Kubatović: Naš čovik, Katolički institut za kulturu, duhovnost i povijest «Ivan Antunović», Subotica, 1998., 131.-138. * A rothadt márványról, Tolnai Ottó: Rothadt márvány Jugoplasztika, Budapest 1997, Tóth Andrea fordítása, Üzenet, 1998. március, XXVIII. évfolyam, 3. szám, 107-113. * Samovanja, šutnje i pjevanja Lazara Franciškovića, Rukovet, 1-2-3/1998., 69.-71., godište XLIV. * Subotička književna glasila između dva svjetska rata, Tjedan Hrvata iz Vojvodine, Zagreb 15.-21. lipnja 1998., 52.-63; Život i smrt u gradu, Subotica, 1999., 4, 17.- 35. * Svjedočenje o sebi, svojemu vremenu i zavičaju, Korabljica, prinosi za povijest književnosti u Hrvata. Broj 4, godište VIII., posvećen Anti Sekuliću, Zagreb 1998., 81.-88. * O epu «Slava» Blaška Rajića, Blaško Rajić: Slava, Subotica 1998., 119.-124. (pod pseudonimom Jakov Basch) * Marko Peić «Javorova smrt» ep u dvajest jednom pivanju prema motivima epa ««Slava» Blaška Rajića, Marko Peić: Javorova smrt, Subotica 1998., 119.-124. (pod pseudonimom Jakov Basch) * Prihvatanje drugosti – pohvala drugosti, Subotičke novine, 16. septembar 1998., broj 37., 9. * Pisma drži sve kajase, Rukovet, 7-8-9/1998., 33.-37. * Smrt Grge Bajića, Rukovet, 10-11-12/1998., 13.-18. 1999. * Smrt Grge Bajića, Orbis, časopis za književnost, umetnost i kulturu, Kanjiža, proleće 1999., god. IV., broj 1., 23-29. * Što nam, danas, znači A. G. Matoš? (rad pročitan na književnoj večeri posvećenoj A. G. Matošu, što ga je Književni klub «Miroljub» pri Katoličkom institutu za kulturu, povijest i duhovnost «Ivan Antunović» upriličio u HKC Bunjevačko kolo 5. kolovoza 1999. godine, u povodu «Dužijance '99.») * Az alázat és gátlástalan gôg között (részlet) Új kanizsai újság, VI. évf. (138) 18. szám, Kanizsa, 1999. szeptember 9., 3. * Mrak, zima i glad na ispraćaju stoljeća i dočeku trećeg milenija, Subotičke novine, god. LIV., broj 37., 17. septembar 1999., 9. * Od poniznosti do jetkog prkosa i nazad, Orbis , časopis za književnost, umetnost i kulturu, Kanjiža, zima 1999., god,. IV., br. 4., 5.-10. * O dekapitaciji, o mučnini, o mudrosti opstanka (rad pročitan je na I. redovitoj i svečanoj sjednici Skupštine HAD-a, 13. ožujka 1999. godine, u Velikoj vijećnici Gradske kuće u Subotici). Subotička Danica (nova), kalendar za 2000., god. LXXIX., Subotica, 1999., 217.-223. * Tavankutske i druge pripovijesti, Čudan jendek i druge bunjevačke pripovitke, Katolički institut za kulturu, duhovnost i povijest «Ivan Antunović», Subotica 1999. 119.-120. 2000. * «Na lijepo mjesto zaveo me put», izlaganje na susretu «Hrvatski književnici iz Bačke u Društvu hrvatskih književnika», tribina «Srijedom u podne» DHK, 14. lipnja 2000. Sudionici: J. Buljovčić, L. Merković, M. Miković, A. Novakovića, A. Sekulić i T. Žigmanov. * O filološkom, kritičarskom i prevoditeljskom radu mr. Josipa Buljovčića (rad pročitan pred učesnicima i gostima Likovne kolonije Bunarić, na salašu Paje Đuraševića, 19. kolovoza 2000., nakon čega je mr. Josip Buljovčić odgovarao na pitanja potpisnika i slušatelja). * Razmeđe Blaška Rajića u rasvjeti jednog sjećanja s ljubavlju (rad tiskan kao recenzija uz knjigu S. M. Blaženke Vojnić Mijatov: Mile uspomene, Subotica, 2000., 121.-138.) * Razlozi koji nalažu pokretanje književnog časopisa za Hrvate u SRJ, CMK informator, Novi Sad, 17. decembar 2000., 7.-11. (Pretiskano u spec. prilogu tjednika Odgovor, Kontakt Hrvatska, broj 13, januar 2001., 12.-13. 2001. * O jednom pokušaju odstranjivanja zavičajne bajke i njenoj zamjeni odsječkom stvarnosti, Snješka Souček: Felice spechiamento/Sretno zrcaljenje, Bari, 1995. Rukovet, broj 5.-6.-7./2001., god. XLVII., 83. 2002. * Background operation, KNR, 1.-2., 2002., 39.-42. * Blagi smiješak i lijepe riječi – prof. Bela Gabrić, KNR, 1.-2., 2002., 81.-82. * Ta riječ, ipak traje – mr. Josip Buljovčić, KNR, 1.-2., 2002., 83.-84. * Znalac trajnih vrednota iz prošlosti Bačke – Gašpar Ulmer, KNR, 1.-2., 2002., 86.-87. * 200. obljetnica rođenja bana Josipa Jelačića, KNR, 1.-2., 2002., 88.-89. * Svijet na platnima Stipana Kopilovića (1877.-1924.), KNR, 1.-2., 2002., 109.-110. * Književnost Hrvata u Bačkoj – nestajanja i nastajanja u obzoru njene oksimoronske prirode, Hrvatski znanstveni zbornik, Pečuh, 2001.-2002., IV-V/1.-2., 14.-23. * Vrijeme kao prostor igre, CD s tekstovima prve i druge Virtualne kolonije magazina zEtna, kao i književne radionice četrdesetdevete i pedesete Kolonije književnika u Knjiži * Književnost Hrvata u Bačkoj – nestajanja i nastajanja u obzoru njene oksimoronske naravi, KNR, 3.-4., 2002., 37.-45. * Prvi suvremeni antologičar podunavskih Hrvata – Geza Kikić (1925.–2002.), KNR, 3.-4., 2002., 75. * Roman u književnosti podunavskih Hrvata, KNR, 5.-6., 2002., 5.-14. 13. Pjevanje plaćeno životom, KNR, 5.-6., 2002., 24.-27. 14. Nepotrošena moć riječi, KNR, 5.-6., 2002., 66.-74. * Čiste i jasne misli i djela, Marija Grasl (1942.–2002.), KNR, 5.-6., 2002., 82.-83. * Vrijeme kao prostor igre, CD s tekstovima prve i druge Virtualne kolonije magazina zEtna, kao i književne radionice četrdesetdevete i pedesete Kolonije književnika u Knjiži 2003. * O opusu Balinta Vujkova kao nepristajanju na zaborav neponovljivog života, KNR, 1.-2., 2003., 14.-21. * Krećući se nikamo – Uspavanka mraku * Kuća s velikim oknom * Lopovska pjesma * Moj ujače * Palićki trag praznine * Subotička utvrda u crnini noći, KNR, 1.-2., 2003., 52.-55. * Povratak izbrisanoga slikara – Gustav Matković (1922.-1990.), 1.-2., 2003., 107.-109. * Sedam romana hrvatske podunavske književnosti, između dva svjetska rata, KNR, 3.-4., 2003., 3.-16. * Slušaj; zemlja, riječi , KNR, 5.-6., 2003., 35.-38. * Pjesme tjeskobe i nade, Josip Dumendžić Šokačke radosti i tuge, Katolički institut za kulturu, povijest i duhovnost «Ivan Antunović», Subotica, 2002. (Hrvatsko Slovo, god. IX., broj 412., Zagreb, 14. ožujka 2003., 24.) * Knjiga o svecima, Stjepan Beretić Božji prijatelji s nama na putu, Katolički institut za kulturu, povijest i duhovnost «Ivan Antunović», Subotica, 2002. (Hrvatsko Slovo, god. IX., broj 414., Zagreb, 28. ožujka 2003., 24.) * Primati i uzvraćati ljubav, Lazar Novaković Pismo(a) Isusu Katolički institut za kulturu, povijest i duhovnost «Ivan Antunović», Subotica, 2002., (Hrvatsko Slovo, god. IX., broj 417., Zagreb, 18. travnja 2003., 25.) * O poraznoj svakodnevici, Vojislav Sekelj Uzmi dodaj, HKC Bunjevačko kolo, Subotica, 2002. (Hrvatsko Slovo, god. IX., broj 425., Zagreb, 13. lipnja 2003., 24.-25. 2004. * O izboru jezika u djelima Balinta Vujkova, KNR, 1.-2., 2004., 27.-31. * Bogatstvo, raznovrsnost i slojevitost djela A. G. Matoša, KNR, 1.-2., 2004., 54.-59. * Prikaz hrvatskog nakladništva u 2003. godini, Subotička Danica (nova), Kalendar, 2004., 169.-172. * Samozatajni pjesnik i ustrajni znanstvenik, Hrvatsko Slovo, 27. veljače 2004. 25. * Pregled hrvatskog nakladništva u 2003., KNR, 1.-2., 2004., 71.-74. * Subotičko kazalište krajem pedesetih i početkom šezdesetih godina 20. stoljeća, KNR, 3.-4., 2004., 39.-48. * O knjigama i drugim djelima (i činima) svestranog umjetnika P. Vojnića Purčara, KNR, 5.-6., 2004., 26.-28. * Romanopisac nije etnočistunac, Subotičke novine, god. LIX, br. 48., 3. 12. 2004., 4. * Mala protumadžarska pornografija, Hrvatska riječ, broj 77, 23. srpnja 2004., 18.-19. * Kis magyarellenes pornográfia, Magyar Szó, 2004. augusztus 7.,8., szombat-vasárnap – Hétvége, V. * Razgovor – nutarnje načelo zajednice, Zbornik radova o biskupu Lajči Budanoviću, Subotica, 2004., 271.-.277. * Szinházi lapok, Üzenet, 2004./1.. XXXIV. évf., 25. * Az 1941 és 1944 közötti időszak, Üzenet, 2004./1.. XXXIV. évf., 26.-29. * Zenés-táncos darabok 1953/54, Üzenet, 2004./1.. XXXIV. évf., 30.-37. * Duna-menti horvát irók művei, Üzenet, 2004./1.. XXXIV. évf., 38.-39. * Megválaszolatlan kérdések, Üzenet, 2004./1.. XXXIV. évf., 40.-43. * A Szabadkai Szinhaz az ötvenes évek végén a hatvanas ávek elején, Üzenet, 2004./1.. XXXIV. évf., 44.-50. 2005. * Hrvatski roman u Bačkoj i Srijemu, KNR, 5.-6., 2005., 3.-8. * Pjesnički trag proživljenoga, KNR, 5.-6., 2004., 62.-71. *Roman, pripovijesti i drame Milivoja Prćića, KNR, 1.-2., 2005., 57.-59. * Palimpsestni govor u djelima Balinta Vujkova, KNR, 3.-4., 2005., 53.-57. * Kako predstaviti pjesnika Lazara Franciškovića, KNR, 3.-4., 2005., 2005., 65.-67. * Tri balkanska poljupca, plus tri puta po tri riječi, KNR, 3.-4., 2005., 90.-95. * Ovisnici o divoti rasula, KNR, 5.-6., 2005., 95.-107. * U kamenu sačuvana predaja – dr. Csúszó Dezső, Könyőrgesünk szirhelyei I-II-III., Subotica, 2003., 2004., 2005., nakladom Életjela, KNR, 7.-8., 2005., 106.-107. * Roman o varljivoj stalnosti, Subotičke novine, god. CXI, br. 2., 14. 1. 2005., 4. 2006. * Ugasiti život stvoren za stoljeća, KNR, 3.-4., 2006., 15.-24. * Neriješen slučaj nepoznatog Baloga * Predsmrtne slike svijeta, KNR, 5.-6., 2006., 41.-50. * Prolegomena za antologiju dvadesetorice, ili tridesetorice? – ne i četrdesetorice?, KNR, 7.-8., 2006., 33.-43. * Urbani aspekti hrvatskobunjevačkog kulturnog identiteta između lijeve obale Dunava i desne obale Tise, Urbani Šokci 1, Zbornik, Osijek 2006., 67.-79. * Kriteriji uređivačke politike časopisa KNR, 7.-8., 2006., 109.-113. * Trljanja Blaška Rajića i Balinta Vujkova, KNR, 9.-10., 2006., 85.-91. * Lazar Merković između životne i književne istine, KNR, 11.-12., 2006., 3.-19. 2007. * Slijedi neminovna katarza – Razgovor s Antom Sekulićem, istaknutim hrvatskim književnikom i znanstvenikom, KNR, 1.-2., 2007., 9.-34. * Jedino riječ ostaje, KNR, 5.-6., 2007., 20.-21. * «Mi više ne postojimo?» – Željka Zelić, Bezdan, NIU Hrvatska riječ, Subotica 2006., KNR, 5.-6., 2007., 57.-59. * Kolo igra, tamburica svira, piva Bačka … pripelica siva, Urbani Šokci 2, Zbornik, Osijek 2007., 237.-243. 2008. * O otvorenosti za razlike, KNR, 1.-12., 2008., 64.-66. * Knjiga zavičajnog govora bačkih Hrvata, KNR, 5.-6., 2008., 69.-71. * O prekovremenosti u romanu Prosjački banket Zvonka Sarića, KNR, 8.-9., 2008., 72.-74. * Jurigini morski krajobrazi, KNR, 9.-10., 2008., 120. 2009. * Mnogostranosti Matije Molcera, KNR, 3.-4., 2009., 117.-120. * Povezivanje rubova s maticom, KNR, 5.-6., 2009., 6.-16. * Hrvatska književna panorama – danas, KNR, 7.-8., 2009., 60.-62. * Divani iz Sonte Ruže Silađev, Subotička Danica (nova), Kalendar 2009., 140.-141. * Putovanje kao metafora o nasilju, izolaciji i otuđenosti, Hrvatska riječ, broj 307., 23. siječnja 2009., 32.-33. * O hrvatskim književnim časopisima Bunjevačko kolo, Klasje naših ravni, Njiva i Rukovet, KNR, 11.-12., 2009., 8.-16. * O glasilu subotičkog kazališta Naša pozornica – A mi színpadunk (A szabadkai színház Naša pozornica – A mi színpadunk című kiadványa, Pečuški horizont/Pécsi horizont, 2009./1., broj/szám:3, 55.-58. 2010. * Kultura i identitet vojvođanskih Hrvata, KNR, 1.-2., 2010., 42.-46. * Jednom, KNR, 5.-6., 2010., 31.-33. * Tražeći odgovore – O pjesništvu Matije Evetovića, KNR, 7.-8., 2010., 48.-51. * Sadržaj časopisa za književnost, umjetnost i znanost «Klasje naših ravni» 1935.-1944. i 1996.-2001., KNR, 7.-8., 2010., 90.-101. * Sadržaj časopisa za književnost, umjetnost i znanost «Klasje naših ravni» 2002.-2010., KNR, 9.-10., 2010., 86.-100. * Imenski registar časopisa Klasje naših ravni, KNR, 11.-12., 2010., 70.-87. 2011. * O dvjema najnovijim knjigama Nace Zelića, KNR, 1.-2., 2011., 39.-40. *Ante Jakšić, darovit, plodan, nepravedno zapostavljen, Marulić, 2., 2011., 130.-144. * O radu Uredništva «KNR», KNR, 3.-4., 2011., 122.-124. * «Subotički hrvatski književni krug» u ozračju uredničkog i pjesničkog stvaralaštva Lazara Merkovića, KNR, 5.-6., 2011., 22.-36. * O lijepom i poetološkom u pjesništvu Lazara Franciškovića, KNR, 7.-8., 2011. * Klasje naših ravni (2002.-2011.) – zastupljeni autori i broj stranica, KNR, 7.-8., 2011., 119.-120. * Dandanas još lutaju svijetom, KNR, 9.-10., 2011., 57.-80. * Hrvatska književnost iz Vojvodine u dvama ozračjima – književno-kritičke prakse i bibliografske neosviještenosti, KNR, 9.-10., 2011., 93.-98. * Jezičnost osobnog i povijesnog iskustva – O pjesništvu Vojislava Sekelja, KNR, 11.-12., 2011., 72.-81. * Ukanjižen, KNR, 11.-12., 2011., 101.-102. * O značajkama hrvatske književnosti u Vojvodini, KNR, 11.-12., 2011., 105.-109. * Sustav osobnih imena kod vojvođanskih Hrvata, Iz riznice multijezičke Vojvodine – priredile: Danijela Stanojević i Svenka Savić, Pedagoški zavod Vojvodine, Novi Sad, 2011., 46.-58 2012. * Ante Jakšić, Izbor iz sonetnog opusa, (u povodu stote obljetnice rođenja) priredio M. Miković, KNR, 1.-2., 2012., 3.-42. * O ostvarenosti vanjsko-unutarnje uzajamnosti u sonetima Ante Jakšića, KNR, 1.-2., 2012., 55.-61. * Kako čitamo druge i kako oni čitaju nas, pjesništvo Lajče Perušića, KNR, 1.-2., 2012., 91.-96. * Hrvatski pjesnički iziričaj u Bačkoj s kraja XIX. i početkom XX. stoljeća, KNR, 3.-4., 2012., 55.-78. * Uz 150. obljetnicu rođenja Ante Evetovića Miroljuba, KNR, 5.-6., 2012., 57.-66. * Poezija zvučne suverenosti, KNR, 5.-6., 2012., 86.-88. 2013. * Starije hrvatsko bačko pjesništvo, KNR, 1.-2., 2013., 30.-40. 2014. * Posuđenice u govorima bunjevačkih Hrvata nakon doseljenja u Bačku, Deveti Neretvanski književni, znanstveni i kulturni susret Petar Tutavac Bilić, Zbornik, Zagreb, 2014, 177.-195. == Pseudonimi == '''Jakov Basch''' i '''Samu Kertész'''. == Povezano == * [[Ante Sekulić]], [[Književnost podunavskih Hrvata u XX. stoljeću|Književnost podunavskih Hrvata u Bačkoj]], 1996. * [[Jasna Melvinger]], Dionizijska zbilja [[Avaške godine|Avaških godina]] Milovana Mikovića, u: [[Rukovet]], 1.-2., 1992., 9.-75., i u: [[Moderna i njena mimikrija u postmoderni]], Zagreb, 2003., 329.-355. * [[Tomislav Žigmanov]], Bibliografija Hrvata u Vojvodini 1990. - 2002., 2005. * [[Branimir Donat]], Poslovi i dani Milovana Mikovića, Geopolitika hrvatske književnosti, 2005., 2006. * [[Sanja Vulić]], O književnom djelu i jeziku Milovana Mikovića, Riječ, god. XII., sv. 1., Rijeka, 2006., str. 114..128 * [[Tomislav Žigmanov]], Hrvati u Vojvodini danas, 2006. * [[Petar Vuković]], Tri povratka u jedan svijet (o tri knjige suvremene ikavske poezije u Bačkoj), diplomski rad, mentor prof. dr. [[Krešimir Nemec]], Zagreb, rujna 1999. http://www.academia.edu/1644244/Dijalektalno_pjesnistvo_u_backih_Bunjevaca * [[Zlatko Žužić]], Četiri desetljeća književnog stvaralaštva, Klasje naših ravni, 5.-6., 2008., 10.-11. * [[Sanja Vulić]], Nakladnik u trci s vremenom, Klasje naših ravni, 5.-6., 2008., * [[Jasna Ivančić]], Lutanje pjesništvom Milovana Mikovića, Klasje naših ravni, 5.-6., 2008., 18. * [[Đuro Vidmarović]], Četiri desetljeća izložen asimilaciji, Klasje naših ravni, 5.-6., 2008., 19.-22. * [[Naco Zelić]], Milovan Miković - prinosi književnosti bačkih Hrvata, Klasje naših ravni, 5.-6., 2008., 23.-27. * [[Jelena Gazivoda]], Bez riječi i jezika nema čovjeka, niti naroda, Klasje naših ravni, 5.-6., 2008., 28. * [[Sanja Vulić]], O pjesničkom jeziku Milovana Mikovića u: [[Vitezovi hrvatskog jezika u Bačkoj]], NIU Hrvatska riječ, 2009. 189.-207. * [[Tomislav Žigmanov]], ''Suvremeno pjesništvo vojvođanskih Hrvata'', Kolo, 5.-6., 2010., 73.-78. * [[Juditha Plankos]], ''U traganju za vlastitim granicama - Poetsko pamćenje stvarnosti u djelu Milovana Mikovića'', Klasje naših ravni, 11.-12., 2012., 96.-100. * [[Zvonko Sarić]], ''Putujući prema kraju noći'' Klasje naših ravni, 11.-12., 2012., 103.-104. * [[Subotički književni krug]] * [[Subotički hrvatski književni krug]] * [[Katarina Čeliković]], ''Dani Balinta Vujkova, dani hrvatske knjige i riječi'', Zbornik radova, Subotica 2011.-2012., * [[Pero Zubac]], ''O vremenu i nevremenu'', Bačka Palanka, 2012. * [[Tomislav Šovagović]], ''25 nasjboljih kratkih priča Glasa Koncila'', Zagreb, 2013. * [[Đuro Vidmarović]], ''Poeta doctus iz Subotice, uz knjigu Milovana Mikovća, Jedući srce žive zvijeri, Vijenac, broj 548, Zagreb, 2015. [http://www.culturenet.hr/UserDocsImages/dijana/Mikovic%20Milovan%20O%20znacajkama%20hrvatske%20knjizevnosti%20u%20Vojvodini.pdf] O značajkama suvremene hrvatske književnosti u Vojvodini == Izvori == * [https://web.archive.org/web/20070716094531/http://www.maticahr-klasje.co.yu/1-2/1.htm Klasje naših ravni] [[Lazar Razora]]: Suvremena književnost Hrvata u Vojvodini - gledana iz još jednog počela, br.1-2/2002. {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://openlibrary.org/b/OL19301711M/Ava%C5%A1ke_godine] Avaške godine, krhotine poeme u nastajanju by Milovan Miković, Published in 2005, Dora Krupićeva (Zagreb) * [http://www.hnv.org.yu/avaskegodine/html/index.php?show=biobibliografija HNV Srbije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071007133501/http://www.hnv.org.yu/avaskegodine/html/index.php?show=biobibliografija |date=2007-10-07 }} zbirka pjesama na ikavici Milovana Mikovića Avaške godine * [http://www.hnv.org.rs/avaskegodine/html/index.php Avaške godine]{{Dead link|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.hnv.org.rs/knjiznica/iznad_zita_nebo.pdf Iznad žita nebo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111104201935/http://www.hnv.org.rs/knjiznica/iznad_zita_nebo.pdf |date=2011-11-04 }}, autor Milovan Miković, ur. [[Katarina Čeliković]] i [[Branimir Donat]], [[Hrvatska čitaonica (Subotica)]]/Dora Krupićeva - Zagreb, Subotica, stranice [[Hrvatsko narodno vijeće Republike Srbije|HNV RS]], {{ISBN|86-84783-01-8}}, {{COBISS.SR|id=189805575}} * [http://www.subotica.info/eventview.php?event_id=9821]{{Dead link|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.hrvatskarijec.rs/arhiva.php?zg=2282179&no=163 Članak u "Hrvatskoj riječi"] Šest novih knjiga u hrvatskom kulturnom mozaiku * [http://www.matis.hr/vijesti.php?id=1217]{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Susret pisaca i nakladnika na zagrebačkom Interliberu * [http://www.matis.hr/vijesti.php?id=1622]{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Okrugli stol u Hrvatskoj matici iseljenika o Milovanu Mikoviću u povodu četrdesete obljetnice književnog rada * [http://www.matis.hr/eng/vijesti.php?id=1622]{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Round table at CHF about Milovan Miković * [http://www.matis.hr/vijesti.php?id=2274]{{Dead link|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Pregled proze Hrvata u Vojvodini * [http://www.subotica.info/eventview.php?event_id=27210&tag_id=4308]{{Dead link|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Predstavljanje antologije Milovana Mikovića, Roman u književnosti Hrvata u Vojvodini * [http://www.matica.hr/Vijenac/vijenac396.nsf/AllWebDocs/Klasju_nasih_ravni Nagrada Dušan Lopašić Vijenac br. 369/2009.]{{Dead link|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.matica.hr/Vijenac/vijenac400.nsf/AllWebDocs/Budi_svoj Vijenac br.400/2009.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090717084210/http://www.matica.hr/Vijenac/vijenac400.nsf/AllWebDocs/Budi_svoj |date=2009-07-17 }} Budi svoj - Izbor iz suvremenoga hrvatskog pjesništva u Vojvodini (1990–2009) * [http://www.subotica.info/eventview.php?event_id=29929&tag_id=4308 Subotica.info]{{Dead link|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Predstavljanje zbirke pjesama Milovana Mikovića, Slušaj; zemlja, riječi - na tri jezika. * [http://www.hrvatskarijec.rs/source/index.php/Priznanje-hrvatskoj-knjizi-izvan-Hrvatske.html Hrvatska riječ]{{Dead link|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Priznanje hrvatskoj knjizi izvan Hrvatske - razgovor s M. Mikovićem * [http://www.dkv.org.rs/index.php?option=com_content&task=view&id=153&Itemid=6 Društvo književnika Vojvodine] Milovan Miković * [http://www.radiosuboticadanas.info/html/index.php?module=Pagesetter&func=viewpub&tid=3&pid=6713] Poeziji i prozi još nije isteklo vrijeme, jezik čovjeka čini * [http://www.zkvh.org.rs/index.php/component/content/article/30-hrvatska-zajednica-u-vojvodini/898-odrana-knjievna-veer-milovana-mikovia {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126114514/http://www.zkvh.org.rs/index.php/component/content/article/30-hrvatska-zajednica-u-vojvodini/898-odrana-knjievna-veer-milovana-mikovia |date=2021-01-26 }}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126114514/http://www.zkvh.org.rs/index.php/component/content/article/30-hrvatska-zajednica-u-vojvodini/898-odrana-knjievna-veer-milovana-mikovia |date=2021-01-26 }} Održana književna večer Milovana Mikovića * [http://www.culturenet.hr/default.aspx?id=44807] Web centar hrvatske kulture - Knjige i časopisi vojvođanskih Hrvata * [http://hrcak.srce.hr/file/108825 Geopolitika hrvatske književnosti. Poslovi i dani Milovana Mikovića (tavankutak jednoga političkog triangla)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191022195028/https://hrcak.srce.hr/file/108825 |date=2019-10-22 }}, piše [[Branimir Donat]] {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1947||Miković, Milovan}} [[Kategorija:Hrvatski romanopisci]] [[Kategorija:Hrvatski publicisti]] [[Kategorija:Hrvatski književni kritičari]] [[Kategorija:Srpski novinari]] [[Kategorija:Srpski pisci]] [[Kategorija:Biografije, Subotica]] 1uwouwi21j7q9ugu6fyx12ugs41t2if 0 4561682 42716674 42230802 2026-11-06T00:15:21Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716674 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Most Klepci 1.jpg|mini|240px|]] '''Most u Klepcima''' premošćuje rijeku [[Bregava|Bregavu]], opština [[Čapljina]], [[Bosna i Hercegovina]]. == Lokacija == Lociran je u neposrednoj blizini naselja [[Klepci (Čapljina)|Klepci]], 1 km sjeverno od grada, uzvodno od ušća rijeke Bregave u [[Neretva|Neretvu]] nekih 200 metara. Zapadno od mosta prolazi magistalni put M-17, [[Sarajevo]] - [[Jadransko more]]. == Istorijski podaci == Na mjestu današnjega mosta postojao je [[Bosna i Hercegovina u Rimskom carstvu|rimski]] most. Tačno vrijeme izgradnje mosta iz tog perioda nije utvrđeno. Pretpostavlja se da je godine 1517. hercegovački beg Mustafa-beg nadogradio današnji most, koji je oko 170 godina kasnije obnovljen. Nije poznato da li je izmjenjen njegov prvobitni izgled. Prema pisanim izvorima na ovom mostu je postojao natpis kome se izgubio svaki trag. == Opis == Podsjeća na svodove rimskih mostova kao i na luk [[Stari most|Starog mosta]] u [[Mostar]]u, ali se svojim specifičnostima posebno izdvaja, predstavlja jedno od najznačajnijih djela osmanskog graditeljstva u oblasti infrastrukturnih objekata. Most je izgrađen sa lučnim otvorom raspona 17,52 m (strijela luka iznad najnižeg vodostaja 6,30 m i produžava se oko 1,0 m ispod površine vode). Lučna konstrukcija mosta je urađena segmentno. Specifičnost mosta je najveći raspon ovog tipa mostova na ravničarskim rijekama. Korito rijeke je na ovom mjestu relativno široko, obale su niske, zbog čega graditelj izvodi veće kamene podzide i formira dugačke prilazne rampe, sa čime je suzio raspon na 17,52 m. Podgled svoda izveden lijepo obrađenim klesancima, sa radijalnim fugama. Čeoni lukovi svoda uvučeni su (oko 4 cm) u odnosu na čeone zidove pa širina svoda iznosi 3,69 m. Ovi elementi su izvedeni od pravilnih klesanaca u nižim dijelovima horizontalnog, a u gornjim dijelovima kosog i radijalnog smjera. Vijenac iznad čeonih zidova je visine 17 cm i jednostavne je profilacije, sa ogradom visine 88 cm. Istak vijenca iznosi 10 cm u odnosu na ogradu. Debljina istaka je nekih 15 cm. Hodna konstrukcija je širine 3,75 m sa strmom niveletom. Najviša točka iznosi 7,20 m iznad minimalne razine vodostaja. Obrađena je u kaldrmi od krupnijeg riječnog oblutka sa neujednačenim stubama (u ravnini vijenca na čeonim zidovima). <ref>{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/most%20u%20KlepcimaBH%20disp.pdf |title=Most u Klepcima - nacionalni spomenik |access-date=2017-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610121144/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/most%20u%20KlepcimaBH%20disp.pdf |archive-date=2024-06-10 |url-status=dead}}</ref> == Literatura == * Džemal Čelić, Mehmed Mujezinović, Sarajevo 1969 -Stari mostovi u BiH * Milan Gojković, Zavod za zaštitu kulturno-historijskog i prirodnog naslijeđa BiH, 1989 -Projekat sanacije mosta u Klepcima == Reference == {{reference}} [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Čapljini]] [[Kategorija:Mostovi u Bosni i Hercegovini|K]] [[Kategorija:Mostovi u BiH iz osmanskog perioda]] dj9do5eirecuiwwns235wabj0qdkdkn 0 4565397 42716722 42605826 2026-11-06T02:42:10Z ~2026-58780-31 408547 42716722 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=Trajko Stamenković | slika = | opis_slike=Trajko Stamenković | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1909|5|11|god=da}} | mesto_rođenja =[[Leskovac]] | država_rođenja =<br />{{zas|Srbija|1882}} [[Kraljevina Srbija]] | datum_smrti = krajem [[1942]]. ('''33''' god.) | mesto_smrti =okolina [[Beograd]]a | država_smrti =<br />{{zas|Srbija|1941}} [[Srbija]] |profesija=[[pravo|pravnik]] |KPJ=[[1928]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |služba=[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] |narodni heroj=[[14. decembar|14. decembra]] [[1949]]. }} '''Trajko Stamenković''' ([[Leskovac]], [[11. maj]] [[1909]] – okolina [[Beograd]]a, krajem [[1942]]), učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođen je [[11. maj]]a [[1909]]. godine u [[Leskovac|Leskovcu]]. Osnovnu školu završio je u rodnom mestu, a gimnaziju osim u Leskovcu, nastavio je u [[Kumanovo|Kumanovu]] i [[Veles (grad)|Velesu]]. Presudan uticaj na njegovo opredeljenje imao je gimnazijski profesor u Kumanovu, [[Milan Mijalković]]. U [[jesen]] [[1927]]. godine, upisao se na [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravni fakultet u Beogradu]]. Godine [[1928]], postao je član [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]]. U [[leto]] [[1929]]. godine, svratio je u Kumanovo da bi predao neke zadatke tamošnjoj partijskoj organizaciji, ali su tu on i njegov profesor Milan Mijalković bili uhapšeni [[avgust]]a 1929. godine. Osuđen je na četiri godine robije, koju je izdržao u [[Sremska Mitrovica|Sremskoj Mitrovici]] i [[Lepoglava|Lepoglavi]]. Posle izdržane robije, nastanio se u [[Beograd]]u (gde su mu se roditelji preselili) i priključio se radu beogradske partijske organizacije. Na Pokrajinskoj partijskoj konferenciji, [[septembar|septembra]] [[1934]]. godine, izabran je za sekretara PK KPJ za [[Srbija|Srbiju]]. Organizovao je intenzivan partijski rad, te niz ilegalnih i legalnih sastanaka i [[štrajk]]ova. Organizacija je bila provaljena u [[novembar|novembru]] [[1935]]. godine, i Trajko je bio uhapšen, zajedno sa većom grupom rukovodećih ljudi. Bio je osuđen na šest godina robije. Kaznu je izdržavao u Sremskoj Mitrovici, [[Maribor]]u, [[Niš]]u, pa ponovo u Mitrovici. Učestvovao je u jedanaestodnevnom štrajku glađu, [[oktobar|oktobra]] [[1936]]. godine, u Sremskoj Mitrovici. Zatvorenici su štrajkom uspeli da poprave svoj položaj. Za vreme štrajka, Trajko je bio teže oboleo, ali je ozdravio. Kad je izbio rat, [[Treći rajh|Nemci]] su osuđene [[komunizam|komuniste]] predali [[ustaše|ustašama]]. Znajući da neće dugo ostati živi, grupa od oko trideset zatvorenika je uspešno organizovala bekstvo, kopajući podzemne kanale. Trajko je takođe pobegao, tako da se do početka septembra našao na [[Fruška gora|Fruškoj gori]]. Posle mesec dana, prebacio se u [[Mačva|Mačvu]]. Tamo je prvo bio u [[Valjevski partizanski odred|Valjevskom]], pa u [[Užički partizanski odred|Užičkom odredu]]. Po [[Užice u Narodnooslobodilačkoj borbi|oslobođenju Užica]], biran je u [[Glavni narodnooslobodilački odbor za Srbiju]]. Decembra [[1941]]. godine, prešao je iz [[Užice|Užica]] u [[Sandžak]], a odatle je sa grupom kadrova upućen u Srbiju. Bio je određen za partijski rad u Nišu. Na putu do novog zadatka, Trajko je sa još nekoliko [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]], početkom [[april]]a [[1942]]. u blizini [[Ljubić (Čačak)|Ljubića]] kod [[Čačak|Čačka]], upao u četničku zasedu. [[Četnici]] su ga odmah uputili Specijalnoj policiji u Beograd, nakon čega je predat [[Gestapo]]u. Mesecima je bio podvrgnut mučenju u [[Banjički logor|Banjičkom logoru]]. Streljan je krajem 1942. godine. Ukazom Prezidijuma Narodne skupštine [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Federativne Narodne Republike Jugoslavije]], [[14. decembar|14. decembra]] [[1949]]. godine, proglašen je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]]. Danas u Leskovcu postoji osnovna škola Trajko Stamenković osnovana 1984. godine. == Povezano == * [[Braća Stamenković]] == Literatura == * {{cite encyclopedia |year= 1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id=}} {{Lifetime|1909|1942|Stamenković, Trajko}} [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Ličnosti radničkog pokreta Jugoslavije]] [[Kategorija:Politički zatvorenici (komunisti)]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Zatočenici Koncentracijskog logora Banjica]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] [[Kategorija:Biografije, Leskovac]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] bxauvle8l7chxt3ec181druwwegofav 0 4565450 42716638 42583105 2026-11-05T22:31:25Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716638 wikitext text/x-wiki {{For|napad na Carigrad 1204. predvođen Mlećanima|Četvrti križarski rat}} {{Infokutija vojni sukob | dio = [[križarski ratovi|križarskih ratova]] | slika = Tyre being blockaded by the Venetian fleet and besieged by Crusader knighthood.PNG | opis_slike = Opsada Tira od strane križara i mletačke flote | datum = 1122–24 | mjesto = [[Levant]] | rezultat = Pomorska pobjeda kod [[Jaffa|Jaffe]] (Venecija)<br>Zauzimanje [[Tir]]a (križari/Venecija) | teritorija = | strana1 = [[Mletačka Republika]]<br>[[Jeruzalemsko Kraljevstvo]]<br>[[Grofovija Tripoli]] | strana2 = [[Fatmidski Kalifat]]<br>[[Seldžuci]] | sukob = Mletački križarski rat | komandant1 = [[Domenico Michiel]]<br>[[William I od Buresa]]<br>[[Pons od Tripolija]] | komandant2 = [[Tugtakin]] | snaga1 = | snaga2 = | snaga3 = | gubici1 = | gubici2 = | gubici3 = | napomene = }} {{Križarski ratovi}} '''Mletački križarski rat''' 1122–24 bio je pohod u [[Sveta Zemlja|Svetu Zemlju]] koji je uspio u zauzimanju [[Tir]]a. Predstavljao je važnu pobjedu na početku perioda kada se [[Jeruzalemsko Kraljevstvo]] trebalo proširiti više nego ikada, pod vladavinom kralja [[Balduin II od Jeruzalema|Balduina II]]. Mlećani su dobili značajne trgovačke ustupke u Tiru. Pljačkama [[Bizantsko Carstvo|bizantskog]] teritorija i na putu prema Svetoj Zemlji i u povratku, Mlećani su primorali Bizantince da potvrde i prošire njihove trgovačke privilegije sa carstvom. == Priprema == [[Balduin II od Jeruzalema|Balduin de Burg]] bio je nećak [[Balduin I od Jeruzalema|Balduina I od Jeruzalema]] i [[Grofovija Edessa|grof Edesse]] od 1100. do 1118. godine. Njegov je ujak umro 1118. te je on postao kralj Balduin II od Jeruzalema.{{sfn|Snell|1911}} U [[Bitka na Ager Sanguinisu|Bici na Ager Sanguinisu]] u blizini [[Sarmada|Sarmade]] 28. juna 1119. Franci su doživjeli katastrofalan poraz od strane snaga [[Ilghazi]]ja, vladara [[Mardin]]a. Kasnije te godine Balduin je povratio dio teritorija, ali su Franci bili značajno oslabljeni.{{sfn|Smail|1995|p=79ff}} Balduin je zatražio pomoć od pape [[Kalist II|Kalista II]]. Papa je proslijedio zahtjev Veneciji.{{sfn|Madden|2005|p=44}} Uvjeti križarskog rata dogovoreni su pregovorima među izaslanicima Balduina II i mletačkog dužda. Kada su Mlećani odlučili sudjelovati, papa [[Kalist II]] im je poslao svoju papinsku zastavu kako bi pokazao svoje odobrenje. Za vrijeme [[prvi lateranski sabor|Prvog lateranskog sabora]] potvrdio je da su Mlećani imali križarske privilegije, uključujući i oprost njihovih grijeha.{{sfn|Blincoe|2008|p=198}} Crkva je također proširila svoju zaštitu na porodice i vlasništvo križara.{{sfn|Blincoe|2008|p=199}} Mletački dužd, [[Domenico Michiel]], je 1122. pokrenuo taj prekomorski križarski rat.{{sfn|Riley-Smith|1986}} Mletačka flota od preko 120 brodova sa preko 15 000 napustila je [[venecijanska laguna|Venecijansku lagunu]] 8. augusta 1122. godine.{{sfn|Madden|2005|p=44}} Čini se da je to bio prvi križarski rat u kojem su vitezovi ponijeli svoje konje sa sobom.{{sfn|Riley-Smith|1995|p=61}} Opkolili su [[Krf]], tada u posjedu [[Bizantsko Carstvo|Bizantskog Carstva]], sa kojim je Mletačka Republika imala spor o privilegijama.{{sfn|Riley-Smith|1986}} Balak od Mardina, emir [[Alep]]a, je 1123. zarobio Balduina II i zatočio ga u [[Elazığ|Harputu]]. Eustace Graverius je postao regent Jeruzalema.{{sfn|Snell|1911}} Mlećani su napustili opsadu Krva kada su čuli te vijesti i dospjeli su na obalu Palestine u maju 1123. godine.{{sfn|Riley-Smith|1986}} == Bitka za Jafu == [[File:Map Crusader states ca. 1100.jpg|thumb|left|150px|[[Outremer]] oko 1100.]] Mletačka flota dospjela je u [[Ako (grad)|Akru]] krajem maja{{sfn|Runciman|1951}} i obaviještena je o [[Fatmidski Kalifat|fatmidskoj]] floti od oko stotinu brodova koja plovi prema [[Aškelon]]u{{sfn|Hazlitt|1860|p=}} kako bi pružila pomoć emiru Balaku u njegovoj opsadi. Tako je [[Mletačka Republika|mletačka]] flota zaplovila južno kako bi ju susrela, a [[dužd]] [[Domenico Michiel|Michiel]] je naredio podjelu flote na dva dijele, sa slabijom snagom na čelu i snažnijom iza nje{{sfn|Runciman|1951|p=}} sa namjerom preusmjeravanja flote dalje od Aškelona.{{sfn|Hazlitt|1860}} Pretpostavivši laku pobjedu, Egipćani su pali u zamku i bili zarobljeni između dva mletačka diviziona i brojčano nadmašeni. Nekih 4000 [[Saraceni|Saracena]] je ubijeno,{{sfn|Richard|1998|p=}} uključujući fatmidskog admirala, a zarobljeno je 9 brodova;{{sfn|Hopf|1865}} u povratku u [[Ako (grad)|Akru]] Mlećani su dodali na svoju pobjedu i 10 zarobljenih trgovačkih brodova.{{sfn|Runciman|1951|p=}} I [[Foucher iz Chartresa]] (Knjiga III/20) i [[Guillaume od Tira]] (Knjiga XII/22-23) su zabilježili taj događaj. {{Quote box | quote = Na to su ostali brodovi u žurbi slijedili i oborili gotovo sve ostale neprijateljske brodove u okolini. Otpočela je žestoka bitka, obje strane borile su se sa velikom gorčinom i toliko ih je poginulo da vas oni koji jesu bili tamo najnedvomislenije uvjeravaju, koliko god to nevjerojatno zvučalo, da su pobjednici gazili kroz krv neprijatelja i da je okolno more bilo obojeno u crveno od krvi koja je tekla niz brodove, do prečnika od dvije hiljade stopa. Ali obale su, kažu, bile toliko gusto prekrivene truplima koje je izbacilo more, da je zrak bio pokvaren i da je okolna regija postala zaražena kugom. Dugo se borba nastavila čovjek protiv čovjeka i najvatrenije je jedna strana pokušavala napredovati dok je druga strana pokušavala oduprijeti se. Konačno, međutim, Mlećani su uz Božju pomoć bili pobjednici. | source = Guillaume od Tira | width = 800px | align = center }} == Opsada Tira == 15. februara 1124. Mlećani i Franci započeli su opsadu [[Tir]]a.{{sfn|Riley-Smith|1986}} Luka Tira, sada u [[Libanon]]u, bila je dio teritorija [[Tugtakin]]a, [[atabeg]]a Damaska. Latinsku vojsku predvodili su [[Patrijarh Antiohije]], mletački dužd, [[Pons od Tripolija]] i William de Bury, kraljev visoki pomoćnik.{{sfn|Shatzmiller|1993|p=206}} Mlećani i Franci izgradili su opsadne tornjeve i mašine koje su mogle bacati stijene kako bi razbili gradske zidine. Branitelji Tira također su napravili mašine kojima su bacali kamenje na opsadne tornjeve. Kako se opsada odužila, građanima je počelo ponestajati hrane i slali su hitne pozive za pomoć. Balak je umro za vrijeme opsade grada [[Manbidž|Hijerapolisa]].{{sfn|Lebanon and The Crusades: Cedarland}} Tugtakin je napredovao prema Tiru, ali se povukao bez borbe kada su snage Ponsa od Tripolija i visokog pomoćnika Williama došle da se suoče s njim na konju.{{sfn|Knox|2013}} Tugtakin je poslao izaslanike u junu 1124. u svrhu mirotvornih pregovora. Nakon dugih i teških dijskusija dogovoreno je da će uvjeti predaje uključivati i puštanje onih koji su željeli napustiti grad da uzmu i svoje porodice i vlasništvo sa sobom, dok bi oni koji su željeli ostati mogli zadržati svoje kuće i posjed. Ta odluka nije se dopala nekim križarima, koji su htjeli opljačkati taj grad.{{sfn|Shatzmiller|1993|p=206}} Tir se predao 29. juna 1124. godine. Nakon što su križarske snage ušle u grad, prema [[Guillaume od Tira|Guillaumeu od Tira]], "Divili su se utvrdama grada, snazi građevina, masivnim zidovima i uzvišenim tornjevima, časnoj luci kojoj je tako teško pristupiti. Imali su samo hvale za odlučnu ustrajnost građana koji su, unatoč pritisku grozne gladi i nestašici namirnica, tako dugo uspijevali odbiti predaju. Jer kada su naše snage zauzele to mjesto, našle su samo pet kora pšenice u gradu."{{sfn|Lebanon and The Crusades: Cedarland}} == Posljedice == Balduin II bio je u zatočeništvu za vrijeme osvajanja Tira, ali je oslobođen kasnije te godine.{{sfn|Madden|2005|p=45}} Odmah je prekršio uvjete svog oslobođenja.{{sfn|Snell|1911}} Balduin II je odobrio Mlećanima opsežne trgovačke privilegije u Tiru i tako osigurao da će održavati pomorsko prisustvo na Latinskom Istoku.{{sfn|Blincoe|2008|p=198}} U privilegije su spadale garancije vlasničkih prava za nasljednike Mlećana koji su nasukani ili umrli u Tiru.{{sfn|Laiou|2001|p=182}} Mnogi ljudi koji su napustili Tir preselili su se u [[Damask]].{{sfn|Shatzmiller|1993|p=206}} Balduin II nastavio je neprijateljstvo sa Alepom i Damaskom i dobio danak od obje države. Pod Balduinom II Jeruzalemsko Kraljevstvo postiglo je svoje najveće razmjere.{{sfn|Snell|1911}} Tir je napredovao kao dio Jeruzalemskog Kraljevstva. Kada je car Svetog Rimskog Carstva, [[Friedrich I Barbarossa]], umro za vrijeme [[treći križarski rat|Trećeg križarskog rata]], sahranjen je u katedrali u Tiru. Grad su 1291. zauzeli i uništili [[Mamelučki Sultanat (Kairo)|Mameluci]].{{sfn|Tyre: Lebanese Dental Association}} Mletačka flota je u povratku prošla kroz [[Egejsko more]]. Ponovo su opljačkali grčka ostrva. Grci su bili prisiljeni prekinuti spor i potvrditi trgovačke privilegije Venecije.{{sfn|Riley-Smith|1986}} == Reference == '''Citati''' {{reflist |colwidth=30em}} '''Izvori''' {{refbegin}} *{{cite book|ref=harv|last=Blincoe|first=Mark E.|title=Angevin Society and the Early Crusades, 1095–1145|url=http://books.google.com/books?id=Yns0cbcvR-cC&pg=PA198|accessdate=2013-11-28|year=2008|publisher=ProQuest|isbn=978-0-549-80857-2|archivedate=2014-01-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140103141138/http://books.google.com/books?id=Yns0cbcvR-cC&pg=PA198|deadurl=yes}} *{{cite book|ref=harv|title=History of the Venetian Republic |volume=I |last=Hazlitt|first=William |year=1860 |place=London}} *{{cite book|ref=harv|title=Die Hauptmomente der Handelsgeschichte des Freistaates Venedig |last=Hopf |first=Georg Wilhelm |year=1865 |place=Nuremberg}} *{{cite book|ref=harv|url=http://europeanhistory.boisestate.edu/crusades/Outremer/11.shtml|last=Knox|first=E. L. Skip|year=2013|chapter=Capture of Tyre|title=History of the Crusades|publisher=Boise State University|accessdate=2013-11-29|archive-date=2013-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203084900/http://europeanhistory.boisestate.edu/crusades/Outremer/11.shtml|deadurl=yes}} *{{cite book|ref=harv|url=http://www.doaks.org/resources/publications/doaks-online-publications/byzantine-studies/crusades/cr11.pdf|last=Laiou|first=Angeliki E.|chapter=Byzantine Trade with Christians and Muslims and the Crusades|year=2001|title=The Crusades from the Perspective of Byzantium and the Muslim World|publisher=Dumbarton Oaks Research Library and Collection|location=Washington, D.C.|accessdate=2011-11-28|archivedate=2013-07-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130703012345/http://www.doaks.org/resources/publications/doaks-online-publications/byzantine-studies/crusades/cr11.pdf|deadurl=yes|access-date=2016-06-29|archive-date=2013-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20130703012345/http://www.doaks.org/resources/publications/doaks-online-publications/byzantine-studies/crusades/cr11.pdf|url-status=dead}} *{{cite web|ref={{harvid|Lebanon and The Crusades: Cedarland}}|url=http://www.kobayat.org/data/documents/crusades/leb_crus.htm |title=Lebanon and The Crusades|work=Cedarland |accessdate=2013-11-29}} *{{cite book|ref=harv |last=Madden|first=Thomas F.|title=The New Concise History of the Crusades|url=http://books.google.com/books?id=fKYxKsgVpmMC&pg=PA44|accessdate=2013-11-28 |date=2005-01-01|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-7425-3822-1}} *{{cite book|ref=harv|title=Les bases maritimes des Fatimides |last=Richard|first=Jean|year=1998 |place=Leuven}} *{{cite book|ref=harv |last=Riley-Smith|first=Jonathan Simon Christopher|title=The Oxford Illustrated History of the Crusades |url=http://books.google.com/books?id=gzdVZlbUsScC&pg=PA61|accessdate=2013-11-28 |year=1995|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-820435-0}} *{{cite book |ref=harv |last=Riley-Smith|first=Jonathan |chapter=The Venetian Crusade of 1122–1124 |title=I Comuni Italiani nel Regno Crociato di Gerusalemme / The Italian Communes in the Crusading Kingdom of Jerusalem |editor1=Gabriella Airaldi |editor2=Benjamin Z. Kedar |location=Genoa |year=1986 |chapter-url=http://deremilitari.org/2014/08/the-venetian-crusade-of-1122-1124/}} *{{cite book|ref=harv|title=A History of the Crusades |url=https://archive.org/details/historyofcrusade0001stev_k4b2|last=Runciman |first=Steven |year=1951 |place=Cambridge}} *{{cite book|ref=harv |last=Shatzmiller|first=Maya|title=Crusaders and Muslims in Twelfth-Century Syria|url=http://books.google.com/books?id=uaL2goDhE3cC&pg=PA206|accessdate=2013-11-29 |year=1993|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-09777-3}} *{{cite book|ref=harv |last=Smail|first=R. C. |title=Crusading Warfare 1097–1193|url=https://archive.org/details/crusadingwarfare0000smai_l5x7 |location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|year=1995|ISBN=0-521-48029-9}} *{{cite book|ref=harv|url=http://historymedren.about.com/od/bentries/a/11_baldwinii.htm|last=Snell|first=Melissa|year=1911|chapter=Baldwin II of Edessa|title=1911 Encyclopædia Britannica|accessdate=2013-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20170301092656/http://historymedren.about.com/od/bentries/a/11_baldwinii.htm|archive-date=2017-03-01|access-date=2018-05-08|url-status=dead}} *{{cite web|ref={{harvid|Tyre: Lebanese Dental Association}}|url=http://www.bidm-lda.com/tyre.htm|title=Tyre|publisher=Lebanese Dental Association|accessdate=2013-11-29|archivedate=2018-06-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180620101830/http://www.bidm-lda.com/tyre.htm|deadurl=yes}} *{{cite book|ref=harv |last=Wornum|first=Ralph Nicholson|title=Analysis of Ornament, the Characteristics of Style: An Introduction to the Study of the History of Ornamental Art |url=http://books.google.com/books?id=WpEFAAAAMAAJ&pg=PA89|accessdate=2013-11-28 |year=1869|publisher=Chapman and Hall}} {{refend}} [[Kategorija:Križarski ratovi]] [[Kategorija:Kraljevina Jeruzalem]] [[Kategorija:Mletačka Republika]] du5dw8ozdf8ntiyjj2x4auw6m6h2xgl 0 4567494 42716672 42226957 2026-11-06T00:10:37Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716672 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Livno-Stari most.jpg|mini|desno|Most na Dumanu]] '''Most na Dumanu''' ili ''Firdusov most'' je na području opštine [[Livno]] u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]]. == Lokacija == Nalazi se na rijeci Bistrici, stotinjak metara od njenog izvora Duman, ispod brda Bašajkovac. Bistrica prolazi kroz grad i završava svoj tok u [[Livanjsko polje|Livanjskom polju]]. == Historija == Nastao je krajem 17. ili početkom 18. stoljeća. Po arhitektonskim karakteristikama može se zaključiti da je nastao u [[Osmanlije|osmanlijsko]] doba. Prema narodnom predanju sagradili su ga kožari, čije radionice bile su u neposrednoj blizini ovog mosta. == Opis == Rijeka Bistrica, pored glavnog vodotoka, ima ovdje i jedan paralelni rukavac na višoj koti, uz desnu obalu. Most presvođava glavni vodotok svodom većeg raspona (8,21 mj, dok na višoj koti presvođava rukavac malim svodićem raspona 2,16 m. Čeoni lukovi, kako na velikom svodu, tako i na malom, izgledaju polukružni. Ukupna visina svoda od ljetnog vodostaja do najviše tačke iznosi oko 4,40 m, a u tu mjeru uključena je i visina stope svoda. Čeoni zidovi su od nešto grublje obrađenog kamena iste vrste i razlišite veličine, s grubim spojnicama. Širina mosta kreće se oko 3 metra. Most je dužine 21,56 metar, mada su propusni otvori, relativno mali. Zapažena odstupanja od standardnih detalja dokazuju prisustvo isključivo domaćih majstora na gradnji mosta na Dumanu. Most je proglašen nacionalnim spomenikom BiH. <ref>{{Cite web |title=Nacionalni spomenik |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=2989 |access-date=2016-07-17 |archive-date=2022-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804072511/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=2989 }}</ref> == Reference == {{reference}} == Literatura == * Džemal Čelić, Mehmed Mujezinović, Sarajevo: Sarajevo - Publishing, 1998. -Stari mostovi u Bosni i Hercegovini. == Vanjske veze == {{Commonscat|Duman bridge}} * [https://web.archive.org/web/20130719190755/http://www.avlija.me/kulturna-bastina/aida-sarac-na-dumanu-kraj-livna Duman kraj Livna] * [http://bhinfo.fr/livno-skriveni-dragulj-bosne,4206.html Livno] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200219165439/http://bhinfo.fr/livno-skriveni-dragulj-bosne,4206.html |date=2020-02-19 }} [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Livnu]] [[Kategorija:Mostovi u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Lučni mostovi]] [[Kategorija:Građevine u Livnu]] [[Kategorija:Mostovi u BiH iz osmanskog perioda|D]] m7tdd1idq297hnk2ff9gn3g96897fbh 0 4572823 42716630 42685451 2026-11-05T22:15:43Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 7 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716630 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=septembar 2026}} Osnovna '''jedinica za mjerenje površine''' je [[kvadratni metar]] ('''m²'''). To je površina jednaka [[kvadrat]]u čija stranica ima dužinu od 1 [[Metar|metra]]. == Ostale mjere za površinu == {| class="" |kvadratni kilometar (km²) |1&nbsp;km² = 1 000 000 m² |- |hektar (ha) |1 ha = 10 000 m² |- |ar (a) |1 a = 100 m² |- |kvadratni decimetar (dm²) |1 dm² = 0,01 m² |- |kvadratni centimetar (cm²) |1&nbsp;cm² = 0,0001 m² |- |kvadratni milimetar (mm²) |1&nbsp;mm² = 0,000001 m² |} == Stare mjere za površinu == 1 kvadratni hvat (hv) = 3,59665 = 3,6 m²<ref name="link1">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.savjetodavna.hr/savjeti/558/602/mjere-za-povrsinu-zemljista/ |access-date=2016-11-01 |archivedate=2015-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924094554/http://www.savjetodavna.hr/savjeti/558/602/mjere-za-povrsinu-zemljista/ |deadurl=yes }}</ref> 1 katastarsko jutro (kj) ral = 5754,64 m² = 1600 kvadratnih hvati<ref name="link1">{{Cite web |url=http://www.savjetodavna.hr/savjeti/558/602/mjere-za-povrsinu-zemljista/ |title=Archive copy |access-date=2017-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924094554/http://www.savjetodavna.hr/savjeti/558/602/mjere-za-povrsinu-zemljista/ |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead}}</ref> 1 hektar = 2780 četvornih hvati = 1,7377 rali<ref name="link1">{{Cite web |url=http://www.savjetodavna.hr/savjeti/558/602/mjere-za-povrsinu-zemljista/ |title=Archive copy |access-date=2017-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924094554/http://www.savjetodavna.hr/savjeti/558/602/mjere-za-povrsinu-zemljista/ |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead}}</ref> 1 lanac = 7193,3 m²<ref name="link1">{{Cite web |url=http://www.savjetodavna.hr/savjeti/558/602/mjere-za-povrsinu-zemljista/ |title=Archive copy |access-date=2017-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924094554/http://www.savjetodavna.hr/savjeti/558/602/mjere-za-povrsinu-zemljista/ |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead}}</ref> 1 dulum (dunum) = 1000 m²<ref name="link1">{{Cite web |url=http://www.savjetodavna.hr/savjeti/558/602/mjere-za-povrsinu-zemljista/ |title=Archive copy |access-date=2017-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924094554/http://www.savjetodavna.hr/savjeti/558/602/mjere-za-povrsinu-zemljista/ |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead}}</ref> 1 dan oranja = 4000 m²<ref name="link1">{{Cite web |url=http://www.savjetodavna.hr/savjeti/558/602/mjere-za-povrsinu-zemljista/ |title=Archive copy |access-date=2017-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924094554/http://www.savjetodavna.hr/savjeti/558/602/mjere-za-povrsinu-zemljista/ |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead}}</ref> 1 motika zemlje = 800 m²<ref name="link1">{{Cite web |url=http://www.savjetodavna.hr/savjeti/558/602/mjere-za-povrsinu-zemljista/ |title=Archive copy |access-date=2017-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924094554/http://www.savjetodavna.hr/savjeti/558/602/mjere-za-povrsinu-zemljista/ |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead}}</ref> 1 ral = 5 754,642 m²<ref name="link1">{{Cite web |url=http://www.savjetodavna.hr/savjeti/558/602/mjere-za-povrsinu-zemljista/ |title=Archive copy |access-date=2017-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924094554/http://www.savjetodavna.hr/savjeti/558/602/mjere-za-povrsinu-zemljista/ |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead}}</ref> == Povezano == * [[Konverzija mjernih jedinica|Pretvorba mjernih jedinica]] == Izvori == {{Izvori}} [[Kategorija:Mjerne jedinice]] qi4qerb5172g2akqr5padweurvfll6m 0 4573781 42716693 41154692 2026-11-06T01:12:01Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716693 wikitext text/x-wiki '''Mulielealiʻi''' je bio [[Havajska ostrva|havajski]] plemić, poglavica (havajski: ''Aliʻi Nui'') otoka [[Oahu]]a. Znan je i kao '''Muleialiʻi''' ili '''Miʻi-i-ele-aliʻi'''. Bio je najstariji sin [[Tahiti|tahićanskog]] čarobnjaka [[Maweke|Mawekea]] i njegove supruge Naiolaukee.<ref>{{Cite web |url=https://apps.ksbe.edu/kaiwakiloumoku/Maweke |title=''Māweke, A Voyaging Aliʻi'' |access-date=2016-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160513193353/https://apps.ksbe.edu/kaiwakiloumoku/Maweke |archive-date=2016-05-13 |url-status=dead}}</ref><ref>Kamakau, Samuel M., ''Ruling Chiefs of Hawaii''. ''Appendix Genealogies'' (Kamehameha Schools Press, [[Honolulu]], 1961.).</ref> Bio je brat poglavica [[Kalehenui|Kalehenuija]] i [[Keaunui|Keaunuija]]<ref>[[Kalākaua]]. ''The Legends And Myths of Hawaii: The Fable and Folk-lore of a Strange People.'' Tokyo, Japan: Charles E. Tuttle Company Inc. of Rutland, Vermont & Tokyo Japan, 1972.</ref>. Njegovi su sinovi bili [[Kumuhonua]] (kralj Oʻahua)<ref>{{Cite web |title=''Family of Maweke'' |url=http://www.kekoolani.org/pages/kekoolani%20genealogy%20database%20(paf)/pafg83.htm#1253 |access-date=2016-11-20 |archivedate=2016-08-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160827093248/http://www.kekoolani.org/pages/kekoolani%20genealogy%20database%20%28paf%29/pafg83.htm#1253 |deadurl=yes }}</ref> te ʻOlopana (otišao je na [[Tahiti]]) i [[Moʻikeha]] (kralj [[Kauai|Kauaija]]), a kći Hainakolo (imala je sina Leimakanija). Majka djece Mulielealiʻija bila je velika poglavarica Wehelani, koja je također bila supruga njegovog brata Keaunuija. Bio je djed kralja [[Elepuukahonua|Elepuʻukahonue]]. == Reference == {{Izvori}} [[Kategorija:Havajski vladari]] 5v16p4f8roby2wdijkwa391dumblogv 0 4574398 42716622 42452491 2026-11-05T22:01:16Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716622 wikitext text/x-wiki {{Infokutija film | naslov = Mister. Freedom | slika = MrFreedom.jpg | director = [[William Klein (fotografija)|William Klein]] | producer = Guy Belfond<br>Christian Thivat<br>Michel Zemer | writer = William Klein | narrator = | starring = [[John Abbey (glumac)|John Abbey]]<br>[[Delphine Seyrig]]<br>[[Donald Pleasence]]<br>[[Philippe Noiret]] | music = [[Michel Colombier]]<br>[[Serge Gainsbourg]] | cinematography = [[Pierre Lhomme]] | editing = Anne-Marie Cotret | distributor = | released = {{Film date|1968|7||Avignon}} | runtime = 95 min. | country = {{flagcountry|FRA}} | language = engleski<br/>francuski | genre = }} '''''Mister Freedom''''' je [[francuska]] [[science fiction]] [[filmska komedija]] snimljena 1968. godine u režiji [[William Klein (fotografija)|Williama Kleina]]. Predstavlja parodiju stripova o maskiranim [[superheroj]]ima, ali i alegorijski komentar na tada aktualna politička zbivanja kao što su [[Hladni rat]], [[Vijetnamski rat|sukob u Vijetnamu]] i [[Pariški maj 1968.|demonstracije radikalno lijevih studenata]]. Protagonist, koga tumači [[John Abbey (glumac)|John Abbey]] je superheroj obdaren superiornim moćima koji, nastojeći zaštiti [[Zapadni svijet]] i njegove vrijednosti, dolazi u Francusku kako bi je spasio od [[komunizam|komunizma]]. Tamo se sukobljava sa suparnicima koji predstavljaju [[SSSR|Sovjete]] i [[NR Kina|kinekse komuniste]], ali i domaćim francuskim ljevičarima, a zbog čega Francuze počinje smatrati nezahvalnima. Ugledni američki kritičar [[Jonathan Rosenbaum]] je kasnije ''Mister Freedom'' proglasio "naj[[antiamerikanizam|antiameričkijim]]" filmom ikada napravljenim.<ref>{{cite web|publisher= [[Chicago Reader]]|url= http://www.chicagoreader.com/chicago/mr-freedom/Film?oid=1051221|title= Mr. Freedom|work= Chicago Reader|accessdate= 6. I 2010|archive-url= https://web.archive.org/web/20110609091954/http://www.chicagoreader.com/chicago/mr-freedom/Film?oid=1051221|archive-date= 2011-06-09|url-status= dead}}</ref> == Uloge == {{div col}} * [[Delphine Seyrig]] : Marie-Madeleine * [[John Abbey (glumac)|John Abbey]] : Mister Freedom * [[Philippe Noiret]] : Moujik Man * [[Donald Pleasence]] : Dr Freedom * [[Jean-Claude Drouot]] : Dick Sensass * [[Serge Gainsbourg]] : Mr Drugstore * [[Rufus]] : Freddy Fric * [[Catherine Rouvel]] : la Marie Rouge * [[Yves Lefebvre]] : Jacques Occident * [[Sami Frey]]: Christ Man * [[Monique Chaumette]] : la Vierge Marie * [[Yves Montand]] : Capitaine Formidable * [[Daniel Cohn-Bendit]] : sam sebe * [[Pierre Baillot (glumac)|Pierre Baillot]] : Tornade Blanche * [[Henry Pillsbury]] : Joe Détergent * [[Jean-Luc Bideau]] : un combattant * [[Simone Signoret]] : caméo * [[Rita Maiden]] : la femme de chambre * [[Sabine Sun]] : la réceptionniste * [[Hugues Quester]] * [[Albert Dray]] * [[Michel Creton]] * [[Colin Drake]] * [[Raoul Billerey]] * [[Albert Augier]] * [[Jean-Claude Bouillaud]] * [[Marcel Gassouk]] * [[Éric Vasberg]] * [[Odile Astié]] * [[Michèle Loubet]] * [[Guy Davout]] {{div col end}} ==Izvori== {{izvori}} == Vanjske veze == * {{bifi titre|id=49475}} * {{imdb title|64674}} [[Kategorija:Francuski filmovi]] [[Kategorija:Filmske komedije]] [[Kategorija:SF-filmovi]] [[Kategorija:Politički filmovi]] [[Kategorija:Satirični filmovi]] [[Kategorija:Filmovi o superherojima]] f92vva78g6pyuas4yovkny13tjwh1kt 0 4578202 42716456 42682566 2026-11-05T14:35:28Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716456 wikitext text/x-wiki '''Matematička ili teorijska biologija''' obuhvata [[interdisciplinarnost|interdisciplinarni]] [[naučni metos|naučna istraživanja]] – polje sa širokim spektrom aplikacija. Ova oblast se istovremeno zove i '''matematička biologija''' ili '''biomatematika''', sa naglaskom matematičkog pristupa ili '''teorijska biologija''' što naglašava biološku stranu. "Postoji suptilna razlika između matematičkih bioloza i teorijskih biologa". {{Citat|“Matematički biolozi imaju sklonost da se zaposle u matematičkim odjelima i da budu malo više zainteresirani za matematiku inspiriranu biologijom nego biološkim problemima, i obrnuto.“<ref>[http://life.biology.mcmaster.ca/~brian/biomath/careers.theo.biol.html Careers in theoretical biology]</ref> }} Teorijski biologija se više fokusira na razvoj teorijskih načela u biologiji, a matematička biologije na korištenje matematičkih alata za proučavanje bioloških sistema, iako se ova dva termina ponekad izmjenjuju.<ref>{{Cite journal|last=Longo|first=Giuseppe|last2=Soto|first2=Ana M.|date=2016-10-01|year=|title=Why do we need theories?|url=http://www.di.ens.fr/users/longo/files/01_theories.pdf|journal=Progress in Biophysics and Molecular Biology|series=From the Century of the Genome to the Century of the Organism: New Theoretical Approaches|volume=122|issue=1|pages=4–10|doi=10.1016/j.pbiomolbio.2016.06.005|via=}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Montévil|first=Maël|last2=Speroni|first2=Lucia|last3=Sonnenschein|first3=Carlos|last4=Soto|first4=Ana M.|date=2016-10-01|year=|title=Modeling mammary organogenesis from biological first principles: Cells and their physical constraints|url=https://www.academia.edu/27958448/Modeling_mammary_organogenesis_from_biological_first_principles_cells_and_their_physical_constraints|journal=Progress in Biophysics and Molecular Biology|series=From the Century of the Genome to the Century of the Organism: New Theoretical Approaches|volume=122|issue=1|pages=58–69|doi=10.1016/j.pbiomolbio.2016.08.004|via=}}</ref> Matematički biologija ima za ciljmatematičke prezentacije, liječenje i modeliranje [[biološki proces|bioloških proces]]a, koristeći tehnike i alate [[primijenjena matematika|primijenjene matematike]]. Ona ima i teorijsku i praktičnu primjenu u biološkim, biomedicinskim i [[biotehnologija|biotehnološkim]] istraživanjima. Opisujući sisteme u kvantitativnom smislu znači da se njihovo ponašanje može biti bolje simulirati, a time i predviđati njihova svojstva koja možda neće biti vidljiva prilikom eksperimentiranja. To zahtijeva precizne [[matematički model|matematičke modele]]. Matematičke biologija uključuje mnoge komponente matematike,<ref>{{Cite journal | last = Robeva | first = Raina | title = Mathematical Biology Modules Based on Modern Molecular Biology and Modern Discrete Mathematics | journal = CBE Life Sciences Education | volume = 9 | issue = 3 | pages = 227–240 | publisher = The American Society for Cell Biology | location = | date =2010 | issn = | pmid = 20810955 | pmc = 2931670| doi = 10.1187/cbe.10-03-0019| id = | accessdate = 17 November 2010|display-authors=etal}}</ref> i doprinose razvoju novih tehnika. ==Značaj== Primjena matematike u biologiji ima dugu historiju, ali tek nedavno je došlo do eksplozije interesa za ovu oblast. Neki razlozi za to su: * Eksplozija skupova informacija sa puno podataka, s obzirom na revoluciju [[genomika|genomike]], koje je teško shvatiti bez upotrebe analitičkih alata; * Nedavni razvoj matematičkih alata, kao što su [[teorija haosa]] koji pomažu shvatanje složenih, nelinearnih mehanizama u biologiji; * Povećanje [[kompjuter|računarske]] moći, što olakšava kalkulacije i [[simulacija|simulacije]], koje prethodno nisu bile moguće; * Sve veći interes za [[in silico]] eksperimente zbog etičkih razloga, rizika, nepouzdanost i drugih komplikacija koje su uključeni u istraživanja na ljudima i životinjama. ==Područja istraživanja== Matematička i teorijska biologija imaju nekoliko područja specijaliziranih istraživanja<ref name=s10516-005-3973-8>{{cite journal |doi=10.1007/s10516-005-3973-8 |title=Complex Non-linear Biodynamics in Categories, Higher Dimensional Algebra and Łukasiewicz–Moisil Topos: Transformations of Neuronal, Genetic and Neoplastic Networks |year=2006 |last1=Baianu |first1=I. C. |last2=Brown |first2=R. |last3=Georgescu |first3=G. |last4=Glazebrook |first4=J. F. |journal=Axiomathes |volume=16 |pages=65–122}}</ref><ref>Łukasiewicz-Topos Models of Neural Networks, Cell Genome and Interactome Nonlinear Dynamic Models (2004) http://cogprints.org/3701/01/ANeuralGenNetworkLuknTopos_oknu4.pdf/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070713122039/http://cogprints.org/3701/01/ANeuralGenNetworkLuknTopos_oknu4.pdf/ |date=2007-07-13 }}</ref><ref>Complex Systems Analysis of Arrested Neural Cell Differentiation during Development and Analogous Cell Cycling Models in Carcinogenesis (2004) http://cogprints.org/3687/</ref><ref name="Research in Mathematical Biology">{{cite web|url=http://www.maths.gla.ac.uk/research/groups/biology/kal.htm |title=Research in Mathematical Biology |publisher=Maths.gla.ac.uk |accessdate=2008-09-10}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20090326215300/http://acube.org/volume_23/v23-1p11-36.pdf J. R. Junck. Ten Equations that Changed Biology: Mathematics in Problem-Solving Biology Curricula, ''Bioscene'', (1997), 23(1):11-36] [http://papa.indstate.edu/amcbt/volume_23/v23-1p11-36.pdf New Link (Aug 2010)]</ref> kao i vanjski veze sa srodnim projektima na raznim univerzitetima koji su sažeto prikazani u sljedećim stavovima, uključujući i veliki broj odgovarajućih potvrđivanja referenci sa liste od nekoliko hiljada objavljenih autora koji doprinose ovoj oblasti. Mnogi uključeni primjeri odlikuju se vrlo složenim, nelinearnim i supercompleksnim mehanizama, kao što se sve više prepoznaje i to da se rezultat takvih interakcija može shvatiti samo u kombinaciji matematičkih, logičkig, fizičko/hemijskih, molekulskih i kompjuterskih modela. Zbog širokoe raznolikosti uključenih specifičnih znanja, biomatematička istraživanja se često se ostvaruju u suradnji između stručnjaka u oblasti: *[[matematika|matematike]], *[[Biologija|biologije]], *[[bioinformatika|bioinformatike]], *teorijska biologije, *[[biostatistika|biostatistike]], *[[fizika|fizike]], *[[biofizika|biofizike]], *[[biohemija|biohemije]], *[[bioinženjerstvo|bioenergetike]], *[[fizijatrija|fizijatrije]], *[[biomedicina|biomedicine]], *[[onkologija|onkologije]], *[[Molekularna biologija|molekulske biologe]], *[[genetika|genetike]], *[[embriologija|embriologije]], *[[zoologija|zoologije]], *[[hemija|hemije]], itd . == Povezano == {{columns-list| * [[Vještački život]] * [[Biosemiotika]] * [[Biostatistika]] * [[Kompjuterska biologija]] * [[Kompjuterizirani gen]] * [[Kompjuterizacija DNK]] * [[Metabolička mreža modeliranja]] * [[Molekulski modeliranje]] * [[Morfometrija]] * [[Populacijska genetika]] * [[Statistička genetika]] * [[Biološki sistemi]] * [[Teorijska ekologija]] * [[Kvantna biologija]] }} ==Reference== {{Reflist|2}} ==Dopunska literatura== {{div col|2}} * {{cite book|author1=D. Barnes |author2=D. Chu | title=Introduction to Modelling for Biosciences | publisher= Springer Verlag | year=2010|isbn=1-84996-325-8 }} * {{cite journal |author=Israel G |title=On the contribution of Volterra and Lotka to the development of modern biomathematics |journal=History and Philosophy of the Life Sciences |volume=10 |issue=1 |pages=37–49 |year=1988 |pmid=3045853}} *{{cite journal |author=Scudo FM |title=Vito Volterra and theoretical ecology |url=https://archive.org/details/theoretical-population-biology_1971-03_2_1/page/1 |journal=Theoretical Population Biology |volume=2 |issue=1 |pages=1–23 |date=March 1971 |pmid=4950157 |doi=10.1016/0040-5809(71)90002-5}} *S.H. Strogatz, ''Nonlinear dynamics and Chaos: Applications to Physics, Biology, Chemistry, and Engineering.'' Perseus, 2001, {{ISBN|0-7382-0453-6}} *N.G. van Kampen, ''Stochastic Processes in Physics and Chemistry'', North Holland., 3rd ed. 2001, {{ISBN|0-444-89349-0}} * I. C. Baianu., Computer Models and Automata Theory in Biology and Medicine., ''Monograph'', Ch.11 in M. Witten (Editor), ''Mathematical Models in Medicine'', vol. '''7'''., Vol. '''7''': 1513-1577 (1987),Pergamon Press:New York, (updated by Hsiao Chen Lin in 2004 {{ISBN|0-08-036377-6}} *P.G. Drazin, ''Nonlinear systems''. [[Cambridge University Press|C.U.P.]], 1992. {{ISBN|0-521-40668-4}} *L. Edelstein-Keshet, ''Mathematical Models in Biology''. SIAM, 2004. {{ISBN|0-07-554950-6}} *G. Forgacs and S. A. Newman, ''Biological Physics of the Developing Embryo''. C.U.P., 2005. {{ISBN|0-521-78337-2}} *A. Goldbeter, ''Biochemical oscillations and cellular rhythms''. C.U.P., 1996. {{ISBN|0-521-59946-6}} *L.G. Harrison, ''Kinetic theory of living pattern''. C.U.P., 1993. {{ISBN|0-521-30691-4}} *F. Hoppensteadt, ''Mathematical theories of populations: demographics, genetics and epidemics''. SIAM, Philadelphia, 1975 (reprinted 1993). {{ISBN|0-89871-017-0}} *D.W. Jordan and P. Smith, ''Nonlinear ordinary differential equations'', 2nd ed. O.U.P., 1987. {{ISBN|0-19-856562-3}} *J.D. Murray, ''Mathematical Biology''. Springer-Verlag, 3rd ed. in 2 vols.: ''Mathematical Biology: I. An Introduction'', 2002 {{ISBN|0-387-95223-3}}; ''Mathematical Biology: II. Spatial Models and Biomedical Applications'', 2003 {{ISBN|0-387-95228-4}}. *E. Renshaw, ''Modelling biological populations in space and time''. C.U.P., 1991. {{ISBN|0-521-44855-7}} *S.I. Rubinow, ''Introduction to mathematical biology''. John Wiley, 1975. {{ISBN|0-471-74446-8}} *L.A. Segel, ''Modeling dynamic phenomena in molecular and cellular biology''. C.U.P., 1984. {{ISBN|0-521-27477-X}} *L. Preziosi, ''Cancer Modelling and Simulation''. Chapman Hall/CRC Press, 2003. {{ISBN|1-58488-361-8}}. ;Teorijska biologija * Bertalanffy, L. v. 1932. ''Theoretische Biologie. Band I: Allgemeine Theorie, Physikochemie, Aufbau und Entwicklung des Organismus''. Berlin: Gebrüder Borntraeger. * Bonner, J. T. 1988. ''The Evolution of Complexity by Means of Natural Selection''. Princeton: Princeton University Press. * Hertel, H. 1963. ''Structure, Form, Movement''. New York: Reinhold Publishing Corp. * Mangel, M. 1990. ''Special Issue, Classics of Theoretical Biology'' (part 1). Bull. Math. Biol. 52(1/2): 1-318. * Mangel, M. 2006. ''The Theoretical Biologist's Toolbox. Quantitative Methods for Ecology and Evolutionary Biology''. Cambridge University Press. * Prusinkiewicz, P. & Lindenmeyer, A. 1990. ''The Algorithmic Beauty of Plants''. Berlin: Springer-Verlag. *Reinke, J. 1901. ''Einleitung in die theoretische Biologie''. Berlin: Verlag von Gebrüder Paetel. * Schaxel, J. 1919. ''Grundzüge der Theorienbildung in der Biologie''. Jena: Fischer. *Thompson, D.W. 1942. ''On Growth and Form''. 2nd ed. Cambridge: Cambridge University Press: 2. vols. *Uexküll, J.v. 1920. ''Theoretische Biologie''. Berlin: Gebr. Paetel. * Vogel, S. 1988. ''Life's Devices: The Physical World of Animals and Plants''. Princeton: Princeton University Press. *Waddington, C.H. 1968-1972. ''Towards a Theoretical Biology''. 4 vols. Edinburg: Edinburg University Press. *{{Cite journal |last=Lovrics |first=Anna |last2=Csikász-Nagy |first2=Attila |last3=Zsély1 |first3=István Gy |last4=Zádor |first4=Judit |last5=Turányi |first5=Tamás |last6=Novák |first6=Béla |title=Time scale and dimension analysis of a budding yeast cell cycle model |journal=BMC Bioinform. |year=2006 |volume=9 |issue=7 |page=494 |doi=10.1186/1471-2105-7-494}}. {{div col|end}} == Vanjske veze == *[http://www.smb.org/ The Society for Mathematical Biology] *[http://theorylab.org/ Theoretical and mathematical biology website] *[http://kli.ac.at/ Konrad Lorenz Institute for Evolution and Cognition Research] *[http://www.complex.vcu.edu/ Complexity Discussion Group] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160112135016/http://www.complex.vcu.edu/ |date=2016-01-12 }} *[https://web.archive.org/web/20141012084919/http://biocyb.cs.ucla.edu/research.html UCLA Biocybernetics Laboratory] *[https://web.archive.org/web/20081222043903/http://www.tucs.fi/research/labs/combio.php TUCS Computational Biomodelling Laboratory] *[https://web.archive.org/web/20081004172453/http://www.agr.nagoya-u.ac.jp/english/e3senko-1.html Nagoya University Division of Biomodeling] *[https://web.archive.org/web/20110910222223/http://www.bmi2.bmt.tue.nl/Biomedinf/ Technische Universiteit Biomodeling and Informatics] *[http://wiki.biological-cybernetics.de BioCybernetics Wiki, a vertical wiki on biomedical cybernetics and systems biology]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.springerlink.com/content/119979/ Bulletin of Mathematical Biology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121006080156/http://www.springerlink.com/content/119979 |date=2012-10-06 }} *[http://www.esmtb.org/ European Society for Mathematical and Theoretical Biology] *[http://www.springerlink.com/content/100436/ Journal of Mathematical Biology]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.math.canterbury.ac.nz/bio/ Biomathematics Research Centre at University of Canterbury] *[http://www.maths.ox.ac.uk/cmb/ Centre for Mathematical Biology at Oxford University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090327130640/http://www.maths.ox.ac.uk/cmb/ |date=2009-03-27 }} *[http://mathbio.nimr.mrc.ac.uk/ Mathematical Biology at the National Institute for Medical Research] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050308114707/http://mathbio.nimr.mrc.ac.uk/ |date=2005-03-08 }} *[https://web.archive.org/web/20050305215403/http://www.imbm.org/ Institute for Medical BioMathematics] * [http://eqworld.ipmnet.ru/en/solutions/syspde/spde-toc2.pdf ''Mathematical Biology Systems of Differential Equations''] from EqWorld: The World of Mathematical Equations *[https://web.archive.org/web/20060414201844/http://sbw.kgi.edu/ Systems Biology Workbench] * [http://www.biostatsresearch.com/repository/ The Collection of Biostatistics Research Archive] * [http://www.bepress.com/sagmb/ Statistical Applications in Genetics and Molecular Biology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060420031028/http://www.bepress.com/sagmb/ |date=2006-04-20 }} * [http://www.bepress.com/ijb/ The International Journal of Biostatistics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060323060012/http://www.bepress.com/ijb/ |date=2006-03-23 }} * [http://www.biologie.ens.fr/bcsmcbs/ Theoretical Modeling of Cellular Physiology at École Normale Supérieure, Paris] *[http://jfrabajante.weebly.com/groupslaboratories.html Biomathematics in the Philippines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160130050755/http://jfrabajante.weebly.com/groupslaboratories.html |date=2016-01-30 }} *[http://modeler.geo.jp/en/start/index.php BioMath Modeler] ;Spisak referenci *[http://www.kli.ac.at/theorylab/index.html A general list of Theoretical biology/Mathematical biology references, including an updated list of actively contributing authors] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119231346/http://www.kli.ac.at/theorylab/index.html |date=2016-01-19 }}. *[http://planetmath.org/?method=l2h&from=objects&id=10746&op=getobj A list of references for applications of category theory in relational biology]. *[http://www.people.vcu.edu/~mikuleck/rosen.htm An updated list of publications of theoretical biologist Robert Rosen] * [https://web.archive.org/web/20170514163716/http://homepage.uibk.ac.at/~c720126/humanethologie/ws/medicus/block1/inhalt.html Theory of Biological Anthropology (Documents No. 9 and 10 in English)] * [http://www.scientistsolutions.com/t5844-Drawing+the+line+between+Theoretical+and+Basic+Biology.html Drawing the Line Between Theoretical and Basic Biology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716015229/http://www.scientistsolutions.com/t5844-Drawing+the+line+between+Theoretical+and+Basic+Biology.html |date=2011-07-16 }} * [http://www.sys.eng.shizuoka.ac.jp/~jin/index_en.html#publications_en Mystery of Prime-numbered Cicadas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160107152607/http://www.sys.eng.shizuoka.ac.jp/~jin/index_en.html#publications_en |date=2016-01-07 }} ===Srodni časopisi=== * [http://www.springerlink.com/link.asp?id=102835 Acta Biotheoretica]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://bioinformatics.oupjournals.org/ Bioinformatics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081122145613/http://bioinformatics.oupjournals.org// |date=2008-11-22 }} * [http://www.springer.com/philosophy/epistemology+and+philosophy+of+science/journal/13752 Biological Theory] * [http://www.springerlink.com/content/119979/ Bulletin of Mathematical Biology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121006080156/http://www.springerlink.com/content/119979 |date=2012-10-06 }} * [http://www.elsevier.com/locate/issn/03043800 Ecological Modelling] * [http://www.springerlink.com/content/100436/ Journal of Mathematical Biology]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.elsevier.com/locate/issn/0022-5193 Journal of Theoretical Biology] * [http://publishing.royalsociety.org/index.cfm?page=1058# Journal of the Royal Society Interface] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081005225416/http://publishing.royalsociety.org/index.cfm?page=1058 |date=2008-10-05 }} * [http://www.elsevier.com/locate/mbs Mathematical Biosciences] * [http://aimsciences.org/journals/home.jsp?journalID=8 Mathematical Biosciences and Engineering] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140101134220/http://aimsciences.org/journals/home.jsp?journalID=8 |date=2014-01-01 }} * [http://www.harcourt-international.com/journals/mehy/ Medical Hypotheses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071209164808/http://www.harcourt-international.com/journals/mehy/ |date=2007-12-09 }} * [http://www.tilgher.it/biologiae.html Rivista di Biologia-Biology Forum] * [http://www.springerlink.com/content/100386/ Theoretical and Applied Genetics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121006042543/http://www.springerlink.com/content/100386 |date=2012-10-06 }} * [http://www.tbiomed.com/ Theoretical Biology and Medical Modelling] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100811063813/http://www.tbiomed.com/ |date=2010-08-11 }} * [http://www.elsevier.com/locate/issn/00405809 Theoretical Population Biology] {{Biologija}} {{DEFAULTSORT:Mathematical And Theoretical Biology}} [[Kategorija:Matematička i teorijska biologija]] d14h235aenc92andw583ugy6lxo87ck 0 4579375 42716617 42251164 2026-11-05T21:42:53Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716617 wikitext text/x-wiki '''Miro Belamarić''' ([[Šibenik]], 9. veljače 1935. – [[Beč]], 6. ožujka 2017.), hrvatski i austrijski dirigent i kompozitor. == Biografija == Rodio se 9. veljače 1935. u Šibeniku, gdje je završio osnovnu i srednju školu. Na [[Muzička akademija u Zagrebu|Muzičkoj akademiji u Zagrebu]] studirao je dirigiranje u klasi [[Milan Horvat|Milana Horvata]] i diplomirao 1962. u klasi [[Igor Gjadrov|Igora Gjadrova]] te 1975. diplomirao kompoziciju u klasi [[Stjepan Šulek|Stjepana Šuleka]]. Dirigiranje je usavršavao kod [[Lovro von Matačić|L. Matačića]] 1957. u Salzburgu (Ljetna akademija [[Mozarteum]]a) i kod [[Sergio Celibidache|S. Celibidachea]] 1962/63. u Sieni ([[Accademia musicale Chigiana]]). Bio je asistent [[Herbert von Karajan|H. von Karajanu]] na Svečanim igrama u Salzburgu 1965–67. i [[Karl Böhm|K. Böhmu]] u Parizu, Salzburgu, Beču i Londonu 1975–77. Bio je glazbeni urednik i dirigent [[Radio-televizija Zagreb|Radio-televizije Zagreb]] (1958–59), dirigent (1959–63) i glazbeni voditelj [[kazalište Komedija|kazališta Komedija]] (1961–63), zborovođa i zatim dirigent opere [[Hrvatsko narodno kazalište u Zagrebu|Hrvatskog narodnog kazališta u Zagrebu]] (1964–90; od 1978. prvi dirigent) te glazbeni ravnatelj [[Dubrovačke ljetne igre|Dubrovačkih ljetnih igara]] (1990–91). Od 1990. živio je i radio u Beču, stekavši 1995. austrijsko državljanstvo. Gostovao je u mnogim kazalištima i koncertnim dvoranama diljem Evrope, Amerike i Japana te dirigirao mnogobrojnim simfonijskim djelima. Razvijena smisla za scensko oblikovanje, u kompozitorskom opusu ističu mu se tri opere: ''Ljubav don Perlimplina'' (1975; na vlastiti libreto prema [[Federico García Lorca|F. G. Lorci]]), ''Don Juan – buntovnik za sva vremena'' (1983; prva nagrada [[Bečka državna opera|Bečke državne opere]]) i ''Priče iz Bečke šume'' (1993; na vlastiti libreto prema [[Ödön von Horváth|Ö. von Horváthu]]). Nacionalnim idiomom nadahnut je u simfonijskoj poemi ''Croatia'' (1994) i u ''Hrvatskim marševima za simfonijski orkestar'' (1998), a među zapaženim djelima su mu i varijacije za glasovir i orkestar ''Kako ubiti Mozarta'' (1968.), orkestralni valceri »u bojama« (žuta, plava, smeđa, crna, bijela, zelena, crvena) ''Spectrum'' (1996) te ''Svečana Euro-uvertira'' (1999) za orkestar, posvećena ideji ujedinjenja Evrope. Skladao je i muziku za igrane i dokumentarne filmove. Kao dirigent prednost je davao djelima kasne romantike i velikim operama bogate scene. Dobitnik je nekoliko nacionalnih muzičkih nagrada. Umro je 6. ožujka 2017. u [[Beč]]u. Pokopan je u obiteljskoj grobnici na groblju svete Ane u Šibeniku. == Nagrade i priznanja == * 1975. Nagrada grada Zagreba * 1975. Vjesnikova nagrada »Josip Slavenski« * 1990. Nagrada »Milka Trnina« Hrvatskog društva glazbenih umjetnika * 1998. [[Nagrada »Vladimir Nazor«]] == Literatura == * [https://web.archive.org/web/20190821090124/http://quercus.mic.hr/quercus/person/21 Muzički informativni centar: Miro Belamarić] == Vanjske veze == * [http://www.hds.hr/clan/belamaric-miro/#members Hrvatsko društvo skladatelj: Belamarić, Miro] {{lifetime|1935|2017|Belamarić, Miro}} {{Authority control}} [[Kategorija:Jugoslavenski dirigenti]] [[Kategorija:Hrvatski dirigenti]] [[Kategorija:Austrijski dirigenti]] [[Kategorija:Jugoslavenski kompozitori]] [[Kategorija:Hrvatski kompozitori]] [[Kategorija:Austrijski kompozitori]] [[Kategorija:Operski kompozitori]] [[Kategorija:Dobitnici nagrade Milka Trnina]] [[Kategorija:Dobitnici nagrade Vladimir Nazor]] [[Kategorija:Biografije, Šibenik]] r9zc58hv18sc30sz7pao0k4he7zgaup 0 4581295 42716499 42452449 2026-11-05T17:20:35Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716499 wikitext text/x-wiki {{Sređivanje}} == Mesta (Kastiljski Savet) == Mesta je osnovana kao udruženje poljoprivrednika koji su se okupili da brane svoje interese. Najpre je pripadala samo nomadskim vlasnicima stoke kako bi plaćali poreze za prolaz svoje stoke preko određenih polja, a kasnije su se pridružili i ostali stočari. Na taj način je i nastao pastirski Savet Mesta ( „El Honrado Concejo de la Mesta de Pastores“ ) koji je 1273. godine zvanično osnovao [[Alfonso X od Kastilje]] i Leona (šp: Alfonso el Sabio-Alfonso Mudri). Njegov glavni cilj je bio da okupi sve poljoprivrednike [[Kraljevina Leon|Leona]] i [[Kastilja|Kastilje]] kako bi im dodelio povelju koja sadrži važnije privilegije kao što su: izuzetak iz civilne i vojne službe, svedočenje na sudu, prava za slobodnu ispašu njihove stoke, itd. [[Datoteka:Libro de los Juegos, Alfonso X y su corte.jpg|mini|desno| Alfonso X Mudri (Alfonso X el Sabio)]] Na početku je postojalo više manjih Saveta Meste koje je, već pomenuti Alfonso, sjedinio u jedno udruženje poljoprivrednika Leona i Kastilje. Zbog toga, kako bi sve te manje grupe funkcionisale podjednako, svaka grupa je imala svog vođu „ gradonačelnika“ ([[Alcalde de la Mesta]]), koji je inače bio i predstavnik kraljevske vlasti. On je bio odgovoran za rešavanje prepira između pastira i poljoprivrednika. Takođe, imao je i ulogu sudije. Međutim, najveću vlast je imao „ Gradonačelnik-dostavljač“ (šp: Alcalde entregador mayor“) , kojeg je direktno nominovao vladar države. Kraljevi su uvek držali pod kontrolom Savet Mesta, zato što je stoka doprinosila velike beneficije kruni. Samim tim, bilo je tako organizovano, makar u teoriji, da se na Savet Mesta okupljaju samo veliki poljoprivrednici i stočari, dva puta godišnje, kako bi razgovarali o naprecima koji su postigli. <references /> == Početak srednjevekovnog udruženja == Jedno od glavnih ekonomskih aktivnosti u Kastilji bilo je [[stočarstvo]] koje je obezbeđivalo državi vunu, primarnu sirovinu tekstilne industrije. To je predstavljalo tako zvano „pokretno bogatstvo“, jer je bilo lako za premeštanje u bezbednije područje u vreme velikih osvajanja, dok su na primer, druge aktivnosti, kao što je poljoprivreda, pretrpeli ratna razaranja. Dolazak hrišćana na bogate pašnjake doline reke [[Gvadijana]] je omogućila širenje [[Transhumanca|transhumance]] (šp: trashumancia). Stada su preko zime odlazila na jug u toplije krajeve a preko leta se selila na severne planine. Takva velika stada ovaca su morala imati posebne puteve za prolaz. Obično su to bile [[Jaruga|jaruge]] - veoma male doline, gotovo kao kanjoni. Takve jaruge su se nalazile blizu plodnog i obrađenog zemljišta preko kojih stado nije smelo da prelazi. Među njima se ubrojavalo „5 zabranjenih zona“ kao što su: ograđeno zemljište, zasejano polje, vinogradi, voćnjaci i livade. Štaviše, putevi kroz šumu i komunalna zemljišta su trebala da ostanu slobodna za prolaz, ali ni njima se nije moglo prići. U ranom srednjem veku, pastiri iz različitih sela su vodili svoju stoku na ispašu na obližnja brda. Kasnije su počeli da se sastaju kako bi nadzirali ispašu svoje stoke a potom organizirali sastajanje više stada ovaca na većim poljima preko leta i zimi na jugu države. Samim tim je to mesto za ispašu Mesta, postalo i glavno mesto za okupljanje stočara. Na početku su se zvali lokalna skupština Mesta i čiji je zadatak bio da svakom vlasniku vrate izgubljenu stoku ili živinu. Potom su nastala i manja udruženja. [[Datoteka:Principales vias pecuarias.png|okvir|lijevo|Glavni putevi kojim je prolazila stoka]] Sredinom XIII veka, ova udruženja su se razvila na regionalnom nivou i ujedno su služila kao mesto sastanka stočara i poljoprivrednika, gde su stočari mogli da brane svoja prava zbog prelaska preko obrađenih zemljišta određenih poljoprivrednika. Takvih slučaja je bilo previše i samim tim, u Kastilji, takvi prepiri su sve više nagomilavali, iz godine u godinu. == El Honrado Concejo de la Mesta de Pastores == To je bio glavni razlog zbog kojeg se je prvo [[Alfons VIII. Plemeniti|Alfonso VIII]] odlučio da izda povelju koja omogućava stočarima slobodno kretanje kroz kastiljsku kraljevinu kao i ispašu njihove stoke. Tako se i malo kasnije, 1266. godine, pojavljuje la Mesta de Alcaraz kao najstarija kastiljska Mesta koju je kraljevskim dekretom dodelio Alfonso X Mudri. Međutim, tek 1273. godine je dodeljena časna povelja Saveta pastira Mesta „el Honrado Concejo de la Mesta de Pastores“. Sa tom poveljom je dao do znanja da je da stada morajo biti na prvom mestu u svim tim kraljevstvima jer pomažu razvoju fabrika i međusobne trgovine između kraljevstva i pokrajni. U ovoj kraljevskoj povelji je precizirano da širina pašnjaka mora iznositi 75 metara. Stočari su bili zadovoljni, a samim tim i država jer je krajem XIII veka fina kastiljska vuna počela da se izvozi u Englesku, Francusku, Flandriju i Firencu pa sve do Kantabrijske obale. Kako bi se red održao i slava Kastilje nastavila, stočari i poljoprivrednici su morali imati redovne sastanke kako bi razmenjivali utiske i mišljenja i razgovarali o kakvim promenama na pašnjacima i samim tim ustanovili utvrdili pravila koja su napisana u povelji Mesta. Svaka lokalna zajednica je morala da sve to ispoštuje da bi ostali pošteni i iskreni jedni prema drugima. [[Datoteka:Vaca avileña negra ibérica.JPG|mini|desno|Stado leonskog kraljevstva]] U XV veku, kraljevi Leona i Kastilje brojili su i do 1.500.000 ovaca, što je kasnije, u XVI veku, preraslo u 2.700.000 ovaca. Zatim je tokom vladavine Katoličkih kraljeva ovaj broj ovaca dostigao svoj maksimum jer su oni sve to lično štitili i nadgledavali. Cilj je bio: olakšati pristup ispaše stoke, pa su tako kraljevi dodelili privilegiju posedovanja (šp.: privilegio de posesión). Ova privilegija je omogućavala poljoprivrednicima da izaberu tužioca koji bi bio odgovoran za ispašu stoke, i na taj način osigurao da vlasnici stoke uvek mogu da računaju na tu ispašu. Međutim, vlasnici bi izgubili ove pašnjake ako ne bi plaćali porez za zemljište ili smrt svoje stoke, jer bi to samo bilo propadanje zemljišta koju bi druga stoka mogla da iskoristi. Sve ove mere su imali pozitivan uticaj za stočare, pa je tako i povoljan porez doprineo razvoj ekonomije u državi. == Raspad Meste == Karlos III dolazi na tron 1759. godine i situacija u državi se menja. Na prvi pogled se činilo da podržava Savet Mesta da bi se kasnije pokazalo suprotno jer je bio uveren da se više isplati da razvije posebno stočarstvo i poljoprivredu, nezavisno od Meste. Njegov savetnik Campomanes, smatra da takva pastirska aktivnost sprečava razvoj poljoprivrede. Zbog toga je odjednom potražnja obradivog zemljišta doživela značajan porast na štetu stočarstva. Krenulo je masivno obrađivanje zemljišta.Prosvetljenci su uveli jednu malu poljoprivrednu reformu kako bi utolili glad koji je izazvan rastom broja stanovnika na takom malom delu zemlje. Najbolji primer tog novog vremena je poznata tužba između pokrajne Ekstramadura i Časnog Saveta za otvaranje nove zemlje . Nekoliko godina kasnije, tačnije 1765. godine, javlja se prvo uvođenje [[merino]] ovaca u Nemačkoj. Federiko Augusto dobija od svog rođaka Karlosa III 92 ovna i 128 ovaca u blizini Drezdena. Kada se to pročulo, 1786. godine, [[Louis XVI od Francuske|Luj XVI]], kralj Francuske, je pitao svog strica Karlosa III da i njemu obezbedi najbolju vunu od merino ovaca kako bi ih uveo u Rambujeu (Rambouillet), pored Pariza. Potom je kraljev pomoćnik, Andres Gil, odabrao krdo od 334 ovaca, 42 ovnova i sedam petlova, koji su 4 meseca putovali do Rambuja (Rambouillet). To se beleži kao prvi legalni izvoz merino ovaca u Francusku. Godine 1812, Vrhovni sud u Kadizu ukida kastiljski Savet Mesta, što i nije bilo povoljno za povratak Fernanda VII, koji je upravo povratio svoje privilegije. Konačna kraljevska naredba je stigla 31. 01. 1836. godine i uništila 600 godišnje postojanje časnog Saveta Mesta. Može se reći da su glavni faktori ideološki i politički, među kojima se računa i dolazak ekonomskog liberalizma ali i prestanak postajanja tih velikih stada zbog pustošenja izazvanih ratom za nezavisnost i jakoj konkurenciji od saksonske vune. == Reference == <references group="Historia de las Españas medievales (Et. al.) Editorial Crítica, 2002." /> <ref>http://www.arteguias.com/mesta.htm</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.temporamagazine.com/la-mesta-en-la-espana-moderna/ |title=Archive copy |access-date=2017-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170409052127/http://www.temporamagazine.com/la-mesta-en-la-espana-moderna/ |archive-date=2017-04-09 |url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.asc-castilla.org/contenido/index.php/castilla/historia/148-el-honrado-concejo-de-la-mesta |access-date=2017-04-18 |archive-date=2016-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821055617/http://asc-castilla.org/contenido/index.php/castilla/historia/148-el-honrado-concejo-de-la-mesta |dead-url=yes }}</ref> <ref>https://www.academia.edu/29043613/El_Honrado_Concejo_de_la_Mesta</ref> <ref>Istorija 1, udžbenik za prvi razred gimnazija, Mirko Obradović,</ref> {{DEFAULTSORT:Mesta}} [[Kategorija:Historija Španije]] 2yalx0yti2hpr1rtudk7y1glaa76zdd 0 4581371 42716579 42315297 2026-11-05T19:59:32Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716579 wikitext text/x-wiki == Vanjske veze == * [http://www.eurohandball.com/2015-16/ec/ehfc/women/player/546644/00-00 EHF profil] * [http://www.zrknaisa.org.rs/ Zvaničan sait kluba] * [http://www.juznevesti.com/Sport/Rukometni-klub-Naisa.sr.html Vesti iz kluba] na juznevesti.com * [http://www.srbijasport.net/klub/422/rez Rezultati Naise] на srbijasport.net * [http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/women/2011-12/clubs/004496/HC+Naisa-Nis Profil] na sajtu [[Evropska rukometna federacija|EHF]]-а * [http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2011-12/player/546644/MilenaPetkovic] * [https://web.archive.org/web/20170422225323/http://www.scoresway.com/?sport=handball&page=player&id=70641 http://www.scoresway.com/?sport=handball&page=player&id=706] * http://zrk-ajdovscina.si/ {{Lifetime|1993||Petković, Milena}} [[Kategorija:Srpske rukometašice]] [[Kategorija:Biografije, Niš]] 78rkocdyhm1b2o8399x9w3ojwi4wb5g 0 4597114 42716652 42693824 2026-11-05T22:53:25Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716652 wikitext text/x-wiki {{Druga upotreba|istoimeno naselje|Molat (Zadar)}} {{Otok |ime=Otok Molat |karta = Croatia - Molat.PNG |lokacija=[[Jadransko more]] |arhipelag=[[zadar]]ski [[arhipelag]] | širina-stupnjevi = 44 | širina-minute = 13 | širina-sekunde = 51 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi =14 | dužina-minute = 50 | dužina-sekunde = 25 | dužina-oznaka =E | iso-regija = |država = {{flag|Hrvatska}} |gl. naselje = [[Molat (Zadar)|Molat]] |površina = 22,18 <ref name=dupla/> |stanovništvo =192<ref name=brit/> |slika = Molat town.jpg }} '''Molat''' ([[talijanski jezik|talijanski]]: ''Melada'') je [[otok]] u [[Jadransko more|Jadranskom moru]] u [[Hrvatska|Hrvatskoj]], koji [[državna uprava|administrativno]] podpada pod [[grad]] [[Zadar]] u [[Zadarska županija|Zadarskoj županiji]]. == Karakteristike == Molat se nalazi [[jugoistok|jugoistočno]] od [[Ist]]a.<ref name=brit/> Ubraja se u sjeverno[[Dalmacija|dalmatinsku]] grupu otoka, odnosno pod [[Zadar]]ski [[arhipelag]].<ref name=brit/> Molat ima površinu od 22,18 [[km²]]<ref name=dupla>{{cite web |url = http://hrcak.srce.hr/file/14783/ |title = ''Coastline length and aeras of island...'' |publisher = Geoadria |language = engleski |accessdate = 12. 05. 2017 |archive-date = 2012-03-18 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120318171434/http://hrcak.srce.hr/file/14783/ |url-status = dead }}</ref>, a dužina njegove [[obala|obale]] iznosi 51,593 [[km]].<ref name=dupla/> Najviši vrh Lokardin (Lokardenik), ima 148 [[metar|metra]].<ref name=brit/> U smjeru [[sjeverozapad]]-[[jugoistok]], izdužen je nekih 11 [[km]], ali je vrlo uzak. Građen je od [[Donja kreda|donjokrednih]] i [[eocen]]skih [[vapnenac]]a. Neobično je razveden, naročito po [[sjeveroistok]]u, [[zaljev|uvale]] Vodomarka, Jazi uz brojne manje.<ref name=brit/> Oko otoka leže brojne [[hrid]]i i manji [[otok|otočići]] (Tramerka, Tramerčica, Tovarnajk, Mladinj, Lušnjak, Rižnjak, Knežaćić, Obljak, Tun Mali) Pored istoimenog i najvećeg naselja [[Molat (Zadar)|Molat]] (108 stanovnika) i ostala dva naselja [[Zapuntel]] (44 st) i [[Brgulje]] (40 st.) leže u unutrašnjosti, a na [[obala|obali]] samo njihovi [[Zaselak|zaselci]].<ref name=brit/> Malobrojni stanovnici bave se [[ovčarstvo]]m, [[maslina]]rstvom, [[vinogradarstvo]]m, [[ribarstvo]]m, marikulturom i [[turizam|turizmom]].<ref name=brit/> == Historija== U dokumentima se spominje od [[18. vijek]]a kao; Meleta, Melata (Mελετ).<ref name=brit/> Za ranog [[srednji vijek|srednjeg vijeka]] otok je bio [[feud]] [[zadar]]skog [[benediktinci|benediktinskog]] [[samostan]]a sv. Krševana, a nakon [[1409]]. [[Mletačka Republika]] ga je davala u zakup [[zadar]]skoj [[aristokracija|aristokraciji]].<ref name=brit/> Otok je orobljen od [[ulcinj]]skih [[gusar]]a [[1571]]. i [[1684]]. U Molatu je [[1907]]. osnovana [[ribarstvo|ribarska]] [[zadruga]], jedna od najstarijih u Dalmaciji.<ref name=brit/> Za [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] od [[1942]]. otok je postao jedna od [[vojna baza|baza]] [[Mornarica NOVJ|Partizanske mornarice]] (''Molatska [[flotila]]''). Upravo zbog tog su [[Kraljevina Italija|talijanske]] okupacione vlasti iste godine, osnovale [[Koncentracijski logor Molat|koncentracioni logor]] u koji su pozatvarali pripadnike i simpatizere [[Jugoslovenski partizani|NOB-a]].<ref name=brit>{{cite web |url = http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=41582 |title = ''Molat'' |publisher = Hrvatska enciklopedija |language = hrvatski |accessdate = 12. 05. 2017 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140903143759/http://www.enciklopedija.hr//natuknica.aspx?ID=41582 |archive-date = 2014-09-03 |url-status = dead}}</ref> == Transport == Otok je povezan [[dan|dnevnim]] [[brod]]skim i [[trajekt]]nim linijama sa [[Zadar|Zadrom]]. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commonscat|Molat}} * [https://web.archive.org/web/20190823161156/http://www.auto-karta-hrvatske.com/otok-molat/ ''Otok Molat na karti Jadrana''] {{hr icon}} {{Naseljeni otoci u Hrvatskoj}} [[Kategorija:Sjevernodalmatinski otoci]] [[Kategorija:Otoci u Hrvatskoj]] jer2a5kbv3wwauzo7mnxbuq5bt1dtkm 0 4597243 42716639 42691841 2026-11-05T22:32:11Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716639 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Lucha entre turcos y cristianos.jpg|mini|[[Opsada]] [[Korint]]a]] '''Mletačko-osmanski ratovi''' ili '''Venecijansko-turski ratovi''' je naziv za niz [[rat|vojnih sukoba]] od [[15. vijek|15]]. do [[18. vijek]]a po [[istok|istočnom]] [[Mediteran]]u između [[Mletačka Republika|Mletačke Republike]] i [[Osmansko Carstvo|Osmanskog Carstva]]: ==Lista ratova == * '''[[Mletačko-osmanski rat 1463. - 1479.|Prvi Mletačko-osmanski rat]]''', vodio se od [[1463]]. do [[1479]]., rezultat tog rata bio je [[Mletačka Republika|mletački]] gubitak [[Halkida|Negroponta]] i [[Eubeja|Eubeje]], većeg dijela [[Peloponez|Moreje (Peloponez)]] i[[Albanija|Albanije]] u korist [[Osmansko Carstvo|Osmanskog Carstva]].<ref name=prvi>{{cite web |url=https://www.amazon.de/Ottoman-Venetian-War-1463-1479/dp/5508516433 |title= ''Ottoman Venetian War 1463 1479'' |publisher =Russell Jesse |language =engleski |accessdate =15. 05. 2017}}</ref> * '''[[Mletačko-osmanski rat 1499. - 1503.|Drugi Mletačko-osmanski rat]]''', vodio se od [[1499]]. do [[1503]]. po [[Egejsko more|Egejskom]], [[Jonsko more|Jonskom]] i [[jadransko more|Jadranskom moru]], rezultat rata bio je gubitak posljednjih [[Mletačka Republika|mletačkih]] [[fortifikacija|utvrda]] [[Metoni]], [[Koroni]] u [[Peloponez|Moreji (Peloponezu)]] i [[Drač]]a u [[Albanija|Albaniji]].<ref name=drugi>{{cite web |url=http://deremilitari.org/tag/ottoman-venetian-war-1499-1503/ |title= ''Turkish Raids in Friuli at the End of the Fifteenth Century'' |publisher =De Re Militari |language =engleski |accessdate =15. 05. 2017}}</ref> * '''[[Mletačko-osmanski rat 1537. - 1540.|Treći Mletačko-osmanski rat]]''', vodio se od [[1537]]. do [[1540]]., rezultat tog rata bio je daljnji [[Mletačka Republika|mletački]] poraz - gubitak [[Krf]]a, [[Herceg Novi|Herceg Novog]], [[Jonsko more|jonsko]] - [[Egejsko more|egejskih]] [[otok]]a ([[Siros]], [[Egina]], [[Ios]], [[Paros]], [[Tinos]], [[Karpatos]], [[Kasos]], [[Naksos]]) i dobrog dijela [[dalmacija|dalmatinskog]] zaleđa.<ref name=tre>{{cite web |url =http://www.gutenberg.cc/articles/Ottoman%E2%80%93Venetian_War_%281537%E2%80%931540%29 |title =''Ottoman–Venetian War 1537. - 1540'' |publisher =Project Gutenberg |language =engleski |accessdate =15. 05. 2017 }}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''[[Ciparski rat|Četvrti Mletačko-osmanski rat]]''', vodio se od [[1570]]. do [[1573]]., rezultat tog rata bio je [[Osmansko Carstvo|osmansko]] zauzimanje [[Cipar|Cipra]], nakon poraza njihove [[flota|flote]] u [[Bitka kod Lepanta|Bitci kod Lepanta]] [[1571]].<ref name=cet>{{cite web |url =https://www.onwar.com/aced/chrono/c1500s/yr70/ottomanvenetianwar1570.htm |title =''Ottoman–Venetian War 1570–1573'' |publisher =On War |language =engleski |accessdate =15. 05. 2017 |archive-url =https://web.archive.org/web/20190819164339/https://www.onwar.com/aced/chrono/c1500s/yr70/ottomanvenetianwar1570.htm |archive-date =2019-08-19 |url-status =dead }}</ref> * '''[[Kandijski rat|Peti Mletačko-osmanski rat, zvan Kandijski rat]]''' vodio se od [[1645]]. do [[1669]]., rezultat tog rata bio je [[Osmansko Carstvo|osmansko]] zauzimanje [[Kreta|Krete (Kandije)]].<ref name=peti>{{cite web |url =https://www.onwar.com/aced/chrono/c1600s/yr45/cretanwar.htm |title =''Cretan War 1645–1669'' |publisher =On War |language =engleski |accessdate =15. 05. 2017 |archive-url =https://web.archive.org/web/20190819165916/https://www.onwar.com/aced/chrono/c1600s/yr45/cretanwar.htm |archive-date =2019-08-19 |url-status =dead }}</ref> * '''[[Morejski rat|Šesti Mletačko-osmanski rat zvan Morejski rat]]''', vodio se od [[1684]].-[[1699]]., rezultat tog rata bio [[Mletačka Republika|mletačko]] zauzimanje [[Peloponez|Moreje (Peloponeza)]].<ref name=sesti>{{cite web |url =https://www.onwar.com/aced/chrono/c1600s/yr84/moreanwar.htm |title =''Morean War 1684-1699'' |publisher =On War |language =engleski |accessdate =15. 05. 2017 |archive-url =https://web.archive.org/web/20190819171654/https://www.onwar.com/aced/chrono/c1600s/yr84/moreanwar.htm |archive-date =2019-08-19 |url-status =dead }}</ref> * '''[[Mletačko-osmanski rat (1714–1718)|Sedmi Mletačko-osmanski rat]]''' (zvan i '''Drugi morejski rat'''), vodio se opet najvećim dijelom po [[Peloponez|Moreji]] rezultat tog rata bio je ponovno [[Osmansko Carstvo|osmansko]] zauzimanje [[Peloponez|Moreje]] i posljednjih [[Mletačka Republika|mletačkih]] [[feud|domena]] u [[Egejsko more|Egejskom moru]].<ref name=sedmi>{{cite web |url =https://www.onwar.com/aced/chrono/c1700s/yr14/ottomanvenetianwar.htm |title =''Ottoman–Venetian War 1714–1718'' |publisher =On War |language =engleski |accessdate =15. 05. 2017 |archive-url =https://web.archive.org/web/20190819165913/https://www.onwar.com/aced/chrono/c1700s/yr14/ottomanvenetianwar.htm |archive-date =2019-08-19 |url-status =dead }}</ref> == Reference == {{reflist}} ==Vanjske veze== {{commonscat|Ottoman–Venetian Wars}} * [http://www.phillyshakespeare.org/wp-content/uploads/2014/11/War-Between-Turks-and-Venice.pdf ''War between Turks and Venice''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170517041729/http://www.phillyshakespeare.org/wp-content/uploads/2014/11/War-Between-Turks-and-Venice.pdf |date=2017-05-17 }}{{en icon}} [[Kategorija:Vojna historija Mletačke Republike]] [[Kategorija:Osmanska vojna historija]] [[Kategorija:Novovjekovni ratovi]] [[Kategorija:Ratovi u Evropi]] kerpmk261dmpqk6c2oev0wi9mk6zrlf 0 4600451 42716697 42457631 2026-11-06T01:16:21Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716697 wikitext text/x-wiki [[File:Catatumbolightning.jpg|thumb|Munje Catatumba po noći]] [[File:Lake Maracaibo map.png||thumb|right|Lokacija munja iznad jezera Maracaibo]] '''Munje Catatumba''' ili '''gromovi Catatumba''' ({{lang-es|Relámpago del Catatumbo}})<ref>{{cite web|url=http://www.fogonazos.es/2007/06/catatumbo-everlasting-storm.html |title=Fogonazos: Catatumbo, the everlasting storm |publisher=Fogonazos.blogspot.com |accessdate=2010-07-27}}</ref> je izraz za atmosferski fenomen u [[Venecuela|Venecueli]]. Događa se u području u kojem se rijeka [[Catatumbo]] ulijeva u [[Maracaibo (jezero)|jezero Maracaibo]]. Uzrokuju ga olujni [[oblaci]] na visini većoj od 1&nbsp;km, te joj je učestalost čak 260 noći u godini, odnosno 10 sati munja dnevno ili 280 gromova po satu. To je gotovo 40.000 udara munje po noći ili 1,2 milijuna udara [[Munja|munje]] godišnje.<ref>[http://www.iflscience.com/environment/theres-place-earth-experiences-12-million-lighting-strikes-year/ There's A Place On Earth That Experiences 1.2 Million Lighting Strikes A Year]</ref> Ovaj [[fenomen]] je jedinstven po svijetu te se odigrava oko jezera Maracaibo, često oko blata i močvarne regije uz rijeku Catatumbo koja se ulijeva u jezero.<ref name="realtravel.com">{{cite web|url=http://realtravel.com/e-150098-congo_entry-catatumbo_lightning |title=Catatumbo Lightning – Congo |publisher=Real Travel |accessdate=2010-07-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716114954/http://realtravel.com/e-150098-congo_entry-catatumbo_lightning|archivedate=2011-07-16 }}</ref> Catatumbine munje mijenjaju frekvenciju tokom godine, te se mijenja iz godine u godinu. Primjerice, potpuno su prestale od januara do marta 2010., vjerojatno zbog suše, što je zabrinulo mještane da je ovaj fenomen trajno nestao.<ref name=wondermondo>{{cite web|url=http://www.wondermondo.com/Countries/SA/VEN/Zulia/Catatumbo.htm|title=Catatumbo Lightning|publisher=Wondermondo|access-date=2017-06-28|archive-date=2018-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180613010413/http://www.wondermondo.com/Countries/SA/VEN/Zulia/Catatumbo.htm}}</ref><ref name=guardian_drought>{{cite news|last=Carroll|first=Rory|title=Drought extinguishes Venezuela's lightning phenomenon|url=https://www.theguardian.com/world/2010/mar/05/venezuela-lightning-el-nino|accessdate=3 January 2013|newspaper=The Guardian|date=5 March 2010}}</ref><ref name=abcnews>{{cite web|last=Guttman|first=Matt|title=Venezuela's Mysterious Catatumbo Lightning Phenomenon Vanishes for Months, Then Reappears|url=http://abcnews.go.com/International/venezuelas-mysterious-catatumbo-lightning-phenomenon-vanishes-months-reappears/story?id=14120203#.UOYHp3e_E_w|publisher=ABC News|accessdate=3 January 2013|author2=Robert Rudman}}</ref> ==Izvori== <references/> ==Linkovi== *[https://web.archive.org/web/20170502074234/http://io9.gizmodo.com/5871791/one-place-in-venezuela-gets-40000-lightning-strikes-per-night A place in Venezuela that gets 40,000 lightning strikes per night] Esther Inglis-Arkell. 12/30/11 4:30pm. io9.gizmodo.com. [[Kategorija:Rijeke u Kolumbiji]] [[Kategorija:Rijeke u Venezueli]] [[Kategorija:Vremenske anomalije]] ia6n64cfpnnk7ujs6mmoqnvwhu4vmu2 0 4601884 42716539 42278859 2026-11-05T18:30:48Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716539 wikitext text/x-wiki {{Kutijica biciklisti | puno ime = Migel Anhel Indurain Laraja | slika = Miguel Indurain 2.jpg | naziv slike = Migel Indurain objavio kraj karijere 1997. | ime = Migel Indurain | nadimak = Veliki Mig | datum_rođenja = {{bda|1964|7|16|df=y}} | mesto_rođenja = Viljava, [[Navara]] | država_rođenja = [[Španija]] | država = {{zastava|Španija}} | visina = 1.88 [[metar|m]] | težina = 80 [[Kilogram|kg]] | tim = Završio karijeru | disciplina = Drumski | tip = Hronometraš | godine = 1985 — 1996 | timovi = Rejnolds | Tur de Frans = 5 (1991, 1992, 1993, 1994, 1995) | Poeni Tur = | Brdske etape Tur = | Mladi takmičar Tur = | Agresivanost Tur = | Điro di Italija = 2 (1992, 1993) | Poeni Điro = | Brdske etape Điro = | Mladi takmičar Điro = | Vuelta a Espanja = | Poeni Vuelta = | Brdske etape Vuelta = | Mladi takmičar Vuelta = | Milan—San Remo = | Flandrija = | Pariz—Rube = | Lijež—Bastonj—Lijež = | Lombardija = | Fleš Valon = | Amstel = | Svetski šampion 2 = 1 (1995) | Nacionalni šampion = [[Datoteka:MaillotEspaña.PNG|20p]] 1 (1992) | Trka kroz Srbiju = | uspesi = [[Tur Avenir]] 1986. godine<br />[[Vuelta a Katalunja]] 1988, 1991 i 1992. godine<br />[[Kriterijum Internasional]] 1989. godine<br />[[Pariz—Nica]] 1989 i 1990. godine<br />[[Klasik San Sebastijan]] 1990. godine <br />[[Kriterijum di Dofine]] 1995. i 1996. godine {{medalja početak}} {{medalja sport|[[Biciklizam]]}} {{medalja takmičenje|[[Olimpijske igre]]}} {{medalja zlato|[[Letnje olimpijske igre 1996.|Atlanta 1996.]]|Trka na hronometar}} {{medalja takmičenje|[[Svetsko drumsko prvenstvo UCI|Svetsko prvenstvo]]}} {{medalja bronza|Štutgart 1991|[[Svetsko drumsko prvenstvo UCI — drumska trka za muškarce|Drumska trka]]}} {{medalja srebro|Oslo 1993|[[Svetsko drumsko prvenstvo UCI — drumska trka za muškarce|Drumska trka]]}} {{medalja srebro|Duitama 1995|[[Svetsko drumsko prvenstvo UCI — drumska trka za muškarce|Drumska trka]]}} {{medalja zlato|Duitama 1995|[[Svetsko drumsko prvenstvo UCI — vožnja na hronometar za muškarce|Trka na hronometar]]}} {{medalja kraj}} | updated = [[19. avgust]] [[2016]]. }} '''Migel Indurain''' ({{jez-es|Miguel Ángel Indurain Larraya}}; [[16. jul]] [[1964]].) je bivši [[Španija|španski]] profesionalni [[biciklizam|biciklista]]. Indurain je pet puta zaredom osvojio [[Tur de Frans]], što je dostigao samo [[Lens Armstrong]], koji je Tur osvojio sedam puta zaredom, ali su mu sve pobede poništene zbog dopinga i Indurain je i dalje rekorded. Tur de Frans su po pet puta osvajali još [[Žak Anketil]], [[Edi Merks]] i [[Bernar Ino]]. Indurain je osvojio dvaput [[Điro d’Italija|Điro d’Italiju]] i jedan je od sedam vozača koji su osvojili Điro i Tur u istoj sezoni. 1996. osvojio je zlato na [[Letnje olimpijske igre 1996.|Olimpijskim igrama]] u [[Atlanta|Atlanti]], u vožnji na hronometar. == Detinjstvo i amaterska karijera == Indurain je rođen u selu Viljava, koje se nalazi u oblasti [[Pamplona|Pamplone]]. Ima tri sestre i brata, koji je takođe bio profesionalni biciklista. Prvi bicikl dobio je za deseti rođendan, ukraden mu je kad je imao 11, pa je radio sa ocem da bi kupio novi. Od devete godine bavio se trčanjem, bacanjem koplja, košarkom i fudbalom, a sa 14 je prešao u lokalni biciklistički tim Viljavas, prvu trku vozio je u julu 1978. za vozače bez licence i završio je drugi. Narednu trku je osvojio, a zatim je vozio svakog vikenda. Njegov idol bio je [[Bernar Ino]]. Sa 18 godina, osvojio je nacionalno amatersko prvenstvo i tako je postao najmlađi šampion ikad. == Profesionalna karijera == === Početak karijere === 1984. vozio je [[Letnje olimpijske igre 1984.|Olimpijske igre]] u [[Los Anđeles]]u, a zatim je počeo profesionalnu karijeru u španskom timu Rejnolds, u kome je i proveo čitavu karijeru. Prvu pobedu ostvario je nedelju dana kasnije, osvojio je hronometar na Turu Avenir. 1985. vozio je [[Vuelta a Espanja|Vuelta a Espanju]]. Na prologu je završio drugi, iza Berta Ostreboha, koji je izgubio vreme na drugoj etapi i Indurain je bio lider Vuelte, najmlađi lider u istoriji. Vozio je kasnije te godine Tur de Frans, ali je morao da ga napusti na četvrtoj etapi. 1986. osvojio je Vuelta Mursiju i Tur Avenir, a Tur de Frans je napustio na etapi 12. 1987. je ostvario 13 pobeda na trkama u Španiji, zaradio je bronhitis na Turu Belgije i sa njim je vozio Vuelta a Espanju i nije je završio. Za razliku od prethodne dve godine, uspio je da završi Tur de Frans, ali tek na 97 mestu. 1988. bio je prvi pomoćnik [[Pedro Delgado|Pedru Delgadu]], koji je osvojio Tur. Na kraju sezone osvojio je Vuelta Kataloniju, uz jednu etapnu pobedu. 1989. osvojio je Pariz—Nicu i Kriterijum Internacional, a zatim je ostvario prvu pobedu na Tur de Fransu, napadom na devetoj etapi. Tom pobedom uzeo je tačkastu majicu, koju je na narednoj etapi nosio jedini put u karijeri. Tur je završio na 17 mestu. 1990. osvojio je etapu na Vuelti Burgos i na Turu Baskijske zemlje. Na Tur de Fransu, opet je vozio za Delgada, ali Delgado nije imao snage i nije mogao da osvoji Tur. Indurain je završio deseti, žrtvujući nekoliko mesta pomažući Delgadu da izgubi što manje vremena. Kasnije je osvojio klasik San Sebastijan. === 1991 === 1991. osvojio je trke u Fuenalabradi i Navaru, završio je četvrti na [[Lijež—Bastonj—Lijež]]u, a zatim je osvojio drugo mesto na Vuelta a Espanji. Na Tur de Fransu, favorit je bio trostruki pobednik [[Greg Lemond]]. Indurain je bio dobar hronometraš, pa ga nisu smatrali dobrim brdašem. Indurain je pobedio na osmoj etapi, a Lemond je bio lider do etape 13, na Turmaleu je izgubio sedam minuta od Induraina, koji je preuzeo žutu majicu i sačuvao je do kraja. Nakon Tura, osvojio je Vuelta Kataloniju i završio je drugi u UCI rangiranju. === 1992 === 1992. osvojio je nekoliko manjih trka u Španiji i francuskoj, a zatim i nacionalno prvenstvo. Na Pariz—Nici završio je treći, a na Turu Romandije drugi, uz etapnu pobedu, nakon čega je vozio [[Điro d’Italija|Điro d’Italiju]] prvi put. Điro je startovao prologom od 8 kilometara i Indurain je završio drugi. Pobedio je na hronometru na trećoj etapi i stekao je prednost nad ostalim rivalima. Odlučujuću prednost napravio je na devetoj etapi, prvoj brdskoj, gde je završio 30 sekundi ispred [[Klaudio Kjapuči|Klaudija Kjapučija]]. Prednost je održavao do kraja, a pobedom na hronometru na zadnjoj etapi, osvojio je Điro sa 5 minuta ispred Kjapučija. Nakon Đira, osvojio je i Vuelta Kataloniju. Tur de Frans je počeo pobedom na prologu i nosio je žutu majicu od prvog dana. Na devetoj etapi, hronometru dugom 65 kilometara, Indurain je pobedio ubedljivo. Na etapi 13, do Sestrijerea, koja je imala šest brdskih ciljeva, Kjapučije napao, Indurain je bio u problemu, ali je uspio da završi treći. Do kraja je pobedio i na hronometru na etapi 19 i osvojio je Tur de Frans sa 4 minuta i 35 sekundi ispred drugoplasiranog Kjapučija, treći završio [[Đani Bunjo]], sa preko 10 minuta zaostatka. Indurain je sezonu završio na prvom mestu u UCI rangiranju. === 1993 === 1993. počeo je kao i prethodnu sezonu, ostvario je 11 pobeda na trkama u Španiji, od kojih je najznačajnija pobeda na Vuelta Kastilja Leon trci, na nacionalnom prvenstvu završio je drugi. Na Điro d’Italiji, pobedio je na hronometru dugom 28 kilometara na desetoj etapi i na hronometru od 55 kilometara na etapi 19 i osvojio je Điro 58 sekundi ispred [[Pjotr Ugrumov|Pjotra Ugrumova]]. [[Datoteka:Miguel INDURAIN (cropped).jpg|thumb|upright|Indurain na [[Tur de Frans]]u 1993.]] Tur de Frans je startovao kao i prethodne godine, pobedom na prologu, a nakon pobede na hronometru na devetoj etapi, preuzeo je kontrolu nad trkom. Na naredne dve brdske etape završio je drugi i treći, a na etapi 19 je izgubio na hronometru od [[Toni Rominger|Tonija Romingera]] za 42 sekunde. Ipak, ranije je stekao veliku prednost i osvojio je treći Tur zaredom sa 4 minuta i 59 sekundi ispred Romingera. Na svetskom prvenstvu osvojio je drugo mesto i drugu godinu zaredom je završio prvi u UCI rangiranju. === 1994 === Nakon početka sezone u Španiji, Indurain je vozio Điro d’Italiju, u nameri da uradi nešto što nije niko pre, da osvoji tri godine zaredom Điro i Tur. Na Điru nije sve išlo kako treba, izmakle su mu pobede i na otvaranju, na prologu, gde je završio treći i na etapi 18, na hronometru, gde je završio drugi. Điro je završio na trećem mestu, tri minuta iza pobednika [[Evgeni Berzin|Evgenija Berzina]]. Tur de Frans je startovao drugim mestom na prologu, izgubio je od Britanca [[Kris Bordman|Krisa Bordmana]], a pobedom na hronometru na devetoj etapi, preuzeo je žutu majicu, pobedio je Romingera za dva minuta. Već na narednoj etapi, Indurain je napao, sa njim su otišli [[Rišar Virenk]], [[Marko Pantani]] i [[Luk Leblank]], Indurain je završio iza Leblanka, ali je povećao prednost nad Romingerom i majicu je zadržao do kraja. Osvojio je četvrti Tur zaredom sa 5 minuta i 39 sekundi ispred Ugrumova, treći je bio Pantani, 7 minuta iza. Svi ostali su bili na preko 10 minuta. Nakon Tura, Indurain je postavio novi [[Rekord na sat vremena (biciklizam)|rekord na sat vremena]], odvezavši 53.040 kilometara i tako nadmašivši rezultat Grima Obrija. U UCI rangiranju završio je drugi, iza Tonija Romingera. U maju 1994. Indurain je bio pozitivan na [[Salbutamol]] tokom trke Tur de Ois, u Francuskoj. Prema UCI pravilima, salbutamol je bio dozvoljen za sportiste koji imaju problema sa [[astma|astmom]], ali u Francuskoj je za to sledila suspenzija. Ipak, Indurain nije suspendovan jer su se složili da Salbutamol sadrži inhaler, koji se legitimno uzima. U Španiji, ovaj događaj su okarakterisali kao pokušaj da se zaustavi Indurainova dominacija. === 1995 === 1995. je počeo drugim mestom na klasiku u Koloradu, a zatim je pobedio na gran priju Moskve i osvojio je nekoliko trka u Španiji. Pre Tur de Fransa, osvojio je Kriterijum Dofine Libere. Tur de Frans nije počeo dobro, na prologu je završio trk na 35 mestu. Indurain je iznenadio sve napadom na sedmoj etapi, jedino je [[Johan Brujnel]] mogao da ga prati i odsprintao ga, uzeo etapu i žutu majicu. Indurain je žutu majicu preuzeo pobedom na hronometru na osmoj etapi. Na devetoj etapi, [[Aleks Cile]] je napao, Indurain nije mogao da ga prati, ali je završio drugi i uzeo minut ostalim konkurentima. Na desetoj etapi pobedio je Pantani, ali je Indurain završio iza sa Cileom i [[Bjarne Ris|Bjarnom Risom]]. Na etapi 12, koja je bila ravna i nije se očekivala borba za generalni plasman, u ranom delu su napali suvozači Aleksa Cilea, [[Loran Žalaber]] i [[Melšior Mauri]], koji su takođe bili u top 10. Njihova prednost bila je deset minuta i tada su timovi Induraina i Risa počeli da rade, da bi smanjili zaostatak. Na kraju, izgubili su šest minuta i Žalaber je došao do četvrtog, a Mauri do petog, ipak, nisu ugrožavali Induraina. Na etapi 15, Virenk je napao, a iza njega je nekoliko vozača palo, [[Fabio Kasarteli]] je udario u barijere, nije nosio kacigu i umro je u bolnici. U čast Kasartelija, etapa 16 nije bila takmičarska. Indurain je pobedio na hronometru na etapi 19 i osvojio je peti Tur zaredom sa 4 minuta i 35 sekundi ispred drugoplasiranog Aleksa Cilea. Na svetskom prvenstvu završio je drugi u drumskoj trci, iza [[Abraham Olano|Abrahama Olana]], a zatim je pobedio u vožnji na hronometar. U UCI rangiranju završio je treći. === 1996 === 1996. je startovao pobedama u Španiji i Portugalu, a zatim je osvojio Kriterijum Dofine Libere drugu godinu zaredom i ušao je na Tur de Frans u pokušaju da ga osvoji šesti put. Tur je počeo sedmim mestom na prologu, a zbog bronhitisa i hladnog vremena izgubio je tri minuta na sedmoj etapi, a kažnjen je sa još 20 sekundi jer je uzeo vodu na kilometar do cilja. Gubio je vreme do kraja, a nije uspio ni da pobedi na hronometru na etapi 20, završio je drugi, iza [[Jan Ulrih|Jana Ulriha]]. Na kraju, završio je Tur de Frans na 11 mestu, 14 minuta iza pobednika [[Bjarne Ris|Bjarnea Risa]], bez ijedne pobede i bez ijednog dana provedenog u žutoj majici. Nakon Tura, osvojio je zlato u vožnji na hronometar na [[Letnje olimpijske igre 1996.|Olimpijskim igrama]] u [[Atlanta|Atlanti]]. Klasik San Sebastijan završio je na 12 mestu. U septembru, vozio je [[Vuelta a Espanja|Vuelta a Espanju]], ali je bio u lošoj formi i nije je završio. == Kraj karijere i privatni život == Indurain je uzeo dva meseca da razmisli o budućnosti, imao je ponudu od tima Onc, za 4.5 miliona. 1. januara 1997. u hotelu u Pamploni, pred 300 novinara, objavio je kraj karijere. Indurain je rekao da je svake godine teže i da ne može da osvoji šesti Tur, da je bio dovoljno u sportu i da ga čeka porodica. Napustio je konfereciju ne odgovarajući na pitanja novinara. [[Datoteka:Miguel Indurain en la Vuelta a Castilla y León 2009 (cropped).jpg|thumb|upright|Indurain 2009. godine]] Trenutno sa porodicom živi u blizini [[Pamplona|Pamplone]]. Sa ženom Marisom ima troje dece. 1998. osnovao je fondaciju Migel Indurain, da promociju sporta u njegovom rodnom mestu, [[Navara|Navaru]]. Radio je sa španskim olimpijskim komitetom na promociji kandidature [[Sevilja|Sevilje]] za domaćina Olimpijskih igara 2004. == Osobine == Na vrhuncu karijere Migel Indurain je fizički bio izuzetno pripremljen, čak i među najspremnijim sportistima. Uz visinu 187&nbsp;cm i težinu od 79&nbsp;kg imao je izvanredan rad srca i veliku potrošnju kiseonika od 7 litara u minuti, pri kapacitetu pluća od 8 litara. Puls u mirovanju mu je bio 29 otkucaja u minutu, što pokazuje koliko je njegovo srce bilo spremno za naporne trke. Svi ti podaci govore da je Indurain kroz trening, ali i genetsku predispoziciju ostvario izuzetnu fizičku spremnost. == Povezano == * [[Tur de Frans]] * [[Điro d’Italija]] == Vanjske veze == {{Drugi projekti | commons = Miguel Indurain }} * [https://web.archive.org/web/20160318074817/http://www.cyclingarchives.com/coureurfiche.php?coureurid=1291 Profil na biciklističkoj arhivi] * [http://www.fundacionmiguelindurain.com/index.php Fondacija Migel Indurain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160523085143/http://www.fundacionmiguelindurain.com/index.php |date=2016-05-23 }} * [http://www.letour.fr/HISTO/us/TDF/coureur/4719.html Rezultati Migela Induraina na Tur de Fransu] {{Pobednici Tur de Fransa}} {{Pobednici Điro d’Italije}} {{Svetski šampioni u vožnji na hronometar}} {{Olimpijski šampioni u vožnji na hronometar}} {{Dobitnici nagrade Velo d’Or}} {{Lifetime|1964||Indurain, Migiel}} [[Kategorija:Španski biciklisti]] [[Kategorija:Španski olimpijci]] [[Kategorija:Biciklisti na Ljetnim olimpijskim igrama 1984.]] [[Kategorija:Biciklisti na Ljetnim olimpijskim igrama 1996.]] [[Kategorija:Olimpijski pobjednici u biciklizmu]] [[Kategorija:Svjetski prvaci u biciklizmu]] [[Kategorija:Pobjednici Tour de Francea]] [[Kategorija:Pobjednici Giro d'Italije]] 31opd2s3caru186c8nrsqp6w31khrit 0 4618961 42716464 40823693 2026-11-05T15:03:53Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716464 wikitext text/x-wiki Prema havajskim pojanjima, '''Maweke''' (ili '''Māweke'''; izgovor: [Maveke]) bio je plemić najvišeg ranga koji je živio u [[11. stoljeće|11. stoljeću]].<ref>[http://www.sacred-texts.com/pac/hm/hm27.htm THE MOIKEHA-LA‘A MIGRATION]</ref> Opisan je u legendama kao čarobnjak (ili svećenik; [[Havajski jezik|havajski]] ''[[kahuna]]'') te kao ''[[Aliʻi]]'' (plemić) „plave krvi” (havajski plemić najvišeg ranga). Bio je predak plemića otoka [[Oahu|Oahua]].<ref>''Annual Report of the Hawaiian Historical Society'', Volumes 40-46. Hawaiian Historical Society, 1932.</ref> Nije bio havajskog podrijetla, već je došao na Havaje s [[Tahiti|Tahitija]] te je bio slavan po svom poznavanju „crne [[Magija|magije]]”. Njegov je slavni predak bio [[Nanaulu]].<ref>{{Cite web |url=https://apps.ksbe.edu/kaiwakiloumoku/Maweke |title=Māweke, A Voyaging Aliʻi |access-date=2016-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160513193353/https://apps.ksbe.edu/kaiwakiloumoku/Maweke |archive-date=2016-05-13 |url-status=dead}}</ref> Imena njegovih roditelja bila su Kekupahaikala (otac) i Maihikea (majka).<ref>[[Samuel Kamakau|Kamakau, Samuel Manaiakalani]]. ''Ka Nupepa Kuokoa''. 1865. ''Ka Moolelo O Hawaii Nei Helu 14'' (''The History of Hawaii No. 14'').</ref> Kad je stigao na Oahu, Maweke je podigao hram bogu zvanom [[Kanaloa]]. [[File:20100814 haleiwa 3861 (4894701132).jpg|170px|thumb|[[Oahu]], havajski otok na koji je došao Maweke]] Maweke je oženio ženu imenom Naiolaukea (Naiolakea).<ref>Kamakau, Samuel M. ''Ruling Chiefs of Hawaii''. ''Appendix Genealogies''. [[Kamehameha I. Veliki|Kamehameha]] Schools Press, [[Honolulu]], 1961.</ref> Njihova su djeca: *[[Mulielealii|Mulielealiʻi]] *Kaehunui *[[Kalehenui]]<ref>Patrick Vinton Kirch (2010). ''How Chiefs Became Kings: Divine Kingship and the Rise of Archaic States in Ancient Hawai'i''.</ref> *[[Keaunui]], otac [[:Kategorija:Havajske kraljice|poglavarice]] [[Nuakea|Nuakee]] od [[Molokai|Molokaija]]<ref>[[Kalākaua]]. ''The Legends And Myths of Hawaii: The Fable and Folk-lore of a Strange People.''</ref> *Kamoeaulani == Reference == {{Izvori}} [[Kategorija:Havajski vladari]] [[Kategorija:Tahićani]] 92qxul3mu31o53rhguxeorz7deziuoc 0 4619138 42716519 41224045 2026-11-05T17:48:16Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716519 wikitext text/x-wiki '''Međunarodna galerija portreta u Tuzli''' je institucija koja baštini djela bosanskohercegovačkih umjetnika Predstavlja izvor za izučavanje historije i razvoja bosanskohercegovačke umjetnosti u cjelini, izučavanje portreta kao likovne teme, te izučavanje različitih likovnih pravaca, materijala i tehnika. Nastala je amaterskom inicijativom 1964. godine u Osnovnoj školi „Centar“ i donacijom likovnih umjetnika sa prostora bivše Jugoslavije. Svoj profesionalni interes vezuje za istraživanje, prezentaciju i valorizaciju značajne likovne teme - portreta. Cjelokupan fundus galerije razvrstan je u osam kolekcija/zbirki: * Kolekciju savremenog portreta XIX i XX stoljeća * Kolekciju crteža, akvarela, tempera i ulja [[Ismet Mujezinović|Ismeta Mujezinovića]] * Kolekciju crteža, grafika i ulja Adele Behr Vukić * Kolekciju legata Haima Džemsa Pinte * Internacionalnu zbirku portreta - crteža i grafika * Kolekciju savremene bosanskohercegovačke umjetnosti * Kolekciju likovnih umjetnika Tuzle * Kolekciju Kaselske škole '''Zbirka slika Ismeta Mujezinovića''' predstavlja najpotpuniju sačuvanu zbirku slikarevog opusa i dio je cjelokupnog fundusa od osam kolekcija/zbirki u Međunarodnoj galeriji portreta u Tuzli, Bosna i Hercegovina. Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 4. do 6. februara 2013. godine, donijela je odluku da se zbirka proglasi za [[nacionalni spomenik BiH]].<ref>{{Cite web|url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=15|title= Zbirka slika Ismeta Mujezinovića|work= kons.gov.ba|accessdate= 13. 9. 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20241215090731/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=15|archive-date= 2024-12-15|url-status= dead}}</ref> Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, [[Amra Hadžimuhamedović]], [[Dubravko Lovrenović]], [[Ljiljana Ševo]] (predsjedavajuća). Ismet Mujezinović stvarao je u različitim likovnom tehnikama. U Zbirci međunarodne galerije portreta sačuvan je veliki broj crteža olovkom, ugljenom, flomasterom, tušem, zatim slika izrađenih u tehnici akvarela, gvaša, tempere, ulja na platnu uz samo jednu sačuvanu litografiju (Djevojka sa nanulama, 1925/30.). Zbirka se sastoji od 2085 djela nastalih tokom skoro sedam decenija stvaralačkog rada. Cjelokupan slikarov opus podijeljen je u tri stvaralačke faze, a djela iz svake faze zastupljena su u Zbirci. '''Zbirka Tito u djelima likovnih umjetnika Jugoslavije''' ima 86 djela i nastala je 1977. godine u Bugojnu, kada su umjetnici stvorili vlastite likovne interpretacije ovog državnika. Otkupom ili darivanjima tih djela, pridodata su i djela na ovu temu nastala od 1946., godine. Od bosanskohercegovačkih umjetnika učestvovali su: [[Božidar Jakac]], [[Andrija Maurović]], Frano Mengelo Dinčić, Frano Kršinić, [[Antun Augustinčić]], Oto Logo, Milena Lah, [[Ismet Mujezinović]], [[Vojo Dimitrijević]], [[Mario Mikulić]], [[Meha Sefić]], [[Ljubo Lah]], [[Mevludin Ekmečić]], [[Ico Voljevica]], [[Mersad Berber]], [[Alija Kučukalić]], [[Luka Ilić]], [[Ibrahim Bilajac]], [[Milivoje Unković]], [[Salim Obralić]] i [[Ljupko Antunović]], Miloš Gvozdenović. Umjetnici su stvarali u različitim likovnim tehnikama. Veći dio zbirke čine slike (77), a tek manji skulpture (9). Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 4. do 6. februara 2013. godine, donijela je odluku da se zbirka proglasi za [[nacionalni spomenik BiH]].<ref>{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Tuzla_zbirka%20Tito%20u%20djelima%20umjetnika%20kompl%20BOS.pdf |title=Zbirka Tito u djelima umjetnika Jugoslavije |work=kons.gov.ba |accessdate=13. 9. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221026183319/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Tuzla_zbirka%20Tito%20u%20djelima%20umjetnika%20kompl%20BOS.pdf |archive-date=2022-10-26 |url-status=dead }}</ref> Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, [[Amra Hadžimuhamedović]], [[Dubravko Lovrenović]], [[Ljiljana Ševo]] (predsjedavajuća). Galerija je 2011. Godine izvjestila policiju i tužilaštvo da iz zbirke nedostaju 72 djela. == Reference == {{reference}} == Literatura == * Sarajlić, Ćazim, 40 godina Međunarodne galerije portreta Tuzla (1964-2004), Tuzla, 2004. [[Kategorija:Muzeji u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Tuzli]] e7f8sfeger3q9ys7gzuwcal9539ywgj 0 4622499 42716569 42177033 2026-11-05T19:35:09Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716569 wikitext text/x-wiki {{drugo značenje3|Miladin Ševarlić (agroekonomista)}} {{Infokutija pisac | ime = Miladin Ševarlić | datum_rođenja = {{bda|1943|2|26|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Beograd]], [[Srbija pod nemačkom okupacijom|Srbija]] | zanimanje = književnik }} '''Miladin Ševarlić''' ([[Beograd]], [[26. februar]] [[1943]]) je [[Srbi|srpski]] dramski pisac. Sem dramskih dela, pisao i filmska i televizijska scenarija, prozu, pesme, eseje i pozorišne kritike. == Biografija == Rođen je i školovao se u Beogradu.<ref name="rastko">{{cite web|url=http://www.rastko.rs/drama/savremena/sevarlic/index.html#beleska |title=„Beleška Radoslava Lazića o Miladinu Ševarliću“ |publisher= Projekat Rastko |date= |accessdate = 16. 1. 2012}}</ref>. Godine [[1967]]. diplomirao je svetsku književnost na [[Filološki fakultet Univerziteta u Beogradu|Filološkom fakultetu]], a [[1968]]. godine završava dramaturgiju na [[Fakultet dramskih umetnosti u Beogradu|Fakultetu dramskih umetnosti u Beogradu]]<ref name="rastko"/> u klasi profesora Josipa Kulundžića. Radni vek proveo, uglavnom, u pozorištima kao dramaturg, umetnički direktor i upravnik. Bio je, takođe, odgovorni urednik u Umetničkom programu Televizije Beograd i glavni urednik izdavačkog preduzeća ''Prosveta''. Glavni je i odgovorni urednik časopisa ''Drama''.<ref>[http://drama.org.rs/ Udruženje dramskih pisaca Srbije], Pristupljeno 12. 4. 2013.</ref> [[Udruženje dramskih pisaca Srbije|Udruženja dramskih pisaca Srbije]], čiji je predsednik bio u dva mandata, prvi put [[1984]]. godine<ref name="rastko"/><ref>[http://drama.org.rs/spisatelji-ce.html Uprava udruženja dramskih pisaca Srbije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120406022612/http://drama.org.rs/spisatelji-ce.html |date=2012-04-06 }}, Pristupljeno 12. 4. 2013.</ref> Treći put izabran je za predsednika 2010. Član je [[Udruženje književnika Srbije|Udruženja književnika Srbije]] ''po pozivu''. Autor je više od trideset dramskih dela koja su (počev od 1968) igrana u pozorištima u zemlji i inostranstvu, emitovana na radiju i televiziji, te štampana u periodici, zbirkama, antologijama i posebnim izdanjima. Objavio je pet knjiga ''Izabranih drama''. Režirao je i dva svoja pozorišna komada: ''Gospodin ministar'' i ''Zavodnik''. == Dela == === Pozorišne drame === * ''U rukama otadžbine'' * ''Svedok iz Mrtvog doma'' * ''Odlazak Damjana Radovanovića'' * ''Optimist'' * ''Smrt pukovnika Kuzmanovića'' * ''Propast carstva srpskoga'' * ''Duševna bolnica'' * ''Kum'' * ''Nebeska vojska'' * ''Kosovo'' * ''Kod Zlatnog vola'' * ''Zmaj od Srbije'' * ''Karađorđe'' * ''Gospodin ministar'' * ''Crni Petar'' * ''Ljubav pobeđuje'' * ''Vuci i ovce ili Srbija na Istoku'' * ''Zavodnik'' * ''Divljač je pala'' * ''Novi život'' * ''Mala srpska komedija'' * ''Vizantijski ametist'' * ''Skerco'' * ''Balkanska rapsodija'' * ''Apsolutni sluh'' * ''Izdajnik'' * ''Smrt na izletu'' * ''Merlinkina ispovest'' * ''Antikvar'' === TV, radio-drame i scenarija === * ''Odlazak Damjana Radovanovića'', tv drama * ''[[Smrt pukovnika Kuzmanovića]]'', tv drama * ''Povratak Vuka Alimpića'', tv drama * ''Proleće u Limasolu'', tv film * ''Nedeljni ručak'', igrani film * ''Pad Bastilje'', radio-drama * ''Kopernik'', radio-drama * ''Kupićemo vinograd'', radio-drama === Ostalo === Objavljivao pesme i eseje u književnim časopisima, šezdesetih i sedamdesetih (''Savremenik'', ''Književnost'', ''Delo''...), pozorišne kritike u ''Politici ekspres'', sedamdesetih i eseje iz oblasti društvene i kulturne problematike u listu ''Borba'', devedesetih godina; kasnije u časopisu ''Drama'' i drugim publikacijama. Esej (predavanje) ''Srbija na strmoj ravni'', [https://www.youtube.com/watch?v=1CBj27MC7gs video snimak predavanja] u ''Centru za negovanje tradicionalne kulture'' u Kragujevcu. Scenska adaptacija ''Gorskog vijenca'', P. P. Njegoša, izvedena mu je 1973. u Crnogorskom narodnom pozorištu, a dramatizacija (sa J. Pavićem) romana ''Tren 2'', A. Isakovića, 1985. u Kulturnom centru u Beogradu. Roman ''Smrt pukovnika Kuzmanovića'' objavila mu je Srpska književna zadruga (1986), a ''Enciklopediju verovanja i običaja '' (sa M. Zupancom)<ref name="rastko"/>, Sfairos (1989) i Plato (2001). Kod Platoa mu je izašla i knjiga eseja ''Srpska Atlantida'', 2002. godine. Sećanja na vreme provedeno u Nišu na mestu upravnika i umetničkog direktora Narodnog pozorišta objavio je u formi dnevničkih beležaka obogaćenih dokumentarnim materijalom u knjizi ''Viski i trubači'' (Beograd, Kulturno prosvetna zajednica Srbije, 2014).<ref>[http://drama.org.rs/images/stories/Posebna-Izdanja/Sevarlic1/viski%20i%20trubaci.pdf ''Viski i trubači'' - Miladin Ševarlić], Pristupljeno 30. 5. 2015.</ref> == Nagrade == * Nagrada na prvom (anonimnom) konkursu Udruženja dramskih pisaca Srbije (1980) za dramu ''Propast carstva srpskoga''. * Tri nagrade ''Branislav Nušić'' za drame ''Nebeska vojska'' (1986), ''Zmaj od Srbije'' (1990) i ''Zavodnik'' (2000)<ref name="rastko"/>. * ''Sterijina nagrada'' na 29. Sterijinom pozorju (1994), za dramu ''Zmaj od Srbije''<ref name="rastko"/>. * Nagrada za tekst na Festivalu praizvedbi u Paraćinu (1994), za dramu ''Zmaj od Srbije''. * Nagrada ''Joakim Vujić'' (1995) za dramu ''Karađorđe''<ref name="rastko"/>. * Nagrada ''Zlatni beočug'' „za trajni doprinos kulturi Beograda“ (1999). * Priznanje Vlade Republike Srbije ''za vrhunski doprinos nacionalnoj kulturi'' (2011). * ''Visoko međunarodno priznanje za životno delo'' Akademije Ivo Andrić (2014). * ''Vukovu nagradu'' Kulturno-prosvetne zajednice Srbije ''za naročite rezultate u stvaralačkom radu na širenju obrazovanja, kulture i nauke u Republici Srbiji i svesrpskom kulturnom prostoru'' (2016). == Literatura (izbor) == * Borka Pavićević: ''Politika je sudbina'' - razgovor sa Miladinom Ševarlićem povodom premijere ''Propasti carstva srpskoga'' u ''Ateljeu 212'' (Program ''Ateljea 212'' br. 75, 21. april 1983) * Aleksandar Milosavljević, ''Pseudoistorijska (srpska) trilogija'' (M. Ševarlić, ''Srpska trilogija'', ''Bata'', Niš 1995). * dr Marta Frajnd, ''Tipovi izmene istorijske istine u istorijskoj drami i političkom pozorištu''. (''Književnost i istorija'' - zbornik referata sa naučnog skupa u Niškoj Banji 1995)<ref>[http://www.scribd.com/doc/83917574/%D0%A2%D0%98%D0%9F%D0%9E%D0%92%D0%98-%D0%98%D0%97%D0%9C%D0%95%D0%9D%D0%95-%D0%98%D0%A1%D0%A2%D0%9E%D0%A0%D0%98%D0%88%D0%A1%D0%9A%D0%95-%D0%98%D0%A1%D0%A2%D0%98%D0%9D%D0%95-%D0%A3-%D0%98%D0%A1%D0%A2%D0%9E%D0%A0%D0%98%D0%88%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%88-%D0%94%D0%A0%D0%90%D0%9C%D0%98-%D0%98-%D0%9F%D0%9E%D0%9B%D0%98%D0%A2%D0%98%D0%A7%D0%9A%D0%9E%D0%9C-%D0%9F%D0%9E%D0%97%D0%9E%D0%A0%D0%98%D0%A8%D0%A2%D0%A3-%D0%9C%D0%90%D0%A0%D0%A2%D0%90-%D0%A4%D0%A0%D0%90%D0%88%D0%9D%D0%94 Književnost i istorija - zbornik referata sa naučnog skupa u Niškoj Banji 1995], Pristupljeno 12. 4. 2013.</ref> * dr Marta Frajnd, ''Kosovska trilogija Miladina Ševarlića'' (''Teatron'' br. 96, 1996.)<ref>[http://www.scribd.com/doc/83915586/%D0%9A%D0%9E%D0%A1%D0%9E%D0%92%D0%A1%D0%9A%D0%90-%D0%A2%D0%A0%D0%98%D0%9B%D0%9E%D0%93%D0%98%D0%88%D0%90-%D0%9C%D0%98%D0%9B%D0%90%D0%94%D0%98%D0%9D%D0%90-%D0%A8%D0%95%D0%92%D0%90%D0%A0%D0%9B%D0%98%D0%8B%D0%90-%D0%9C%D0%90%D0%A0%D0%A2%D0%90-%D0%A4%D0%A0%D0%90%D0%88%D0%9D%D0%94 ''Teatron'' br. 96, 1996.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310221307/http://www.scribd.com/doc/83915586/%D0%9A%D0%9E%D0%A1%D0%9E%D0%92%D0%A1%D0%9A%D0%90-%D0%A2%D0%A0%D0%98%D0%9B%D0%9E%D0%93%D0%98%D0%88%D0%90-%D0%9C%D0%98%D0%9B%D0%90%D0%94%D0%98%D0%9D%D0%90-%D0%A8%D0%95%D0%92%D0%90%D0%A0%D0%9B%D0%98%D0%8B%D0%90-%D0%9C%D0%90%D0%A0%D0%A2%D0%90-%D0%A4%D0%A0%D0%90%D0%88%D0%9D%D0%94 |date=2016-03-10 }}, Pristupljeno 12. 4. 2013.</ref> * Miloš Jevtić, ''Portret dramskog pisca'' (''Teatron'' br. 113, zima 2000). * dr Raško V. Jovanović - Predgovor ''Izabranim dramama'' Miladina Ševarlića (''Plato'', Beograd 2001).<ref>[http://www.drama.org.rs/images/stories/Posebna-Izdanja/Sevarlic1/2-predgovor.pdf ''Izabrane drame 1'' - Miladin Ševarlić], Pristupljeno 12. 4. 2013.</ref> * Milosav Buca Mirković, ''40 godina umetničkog rada Miladina Ševarlića'' (''Drama'' br. 3, proleće 2003) * Milisav Milenković: ''Srbi slave pobede unapred, a poraze unazad'' - razgovor sa dramskim piscem Miladinom Ševarlićem. (''Drama'' br. 10, 2005; ''Izabrane drame 4''<ref>[http://www.drama.org.rs/images/stories/Posebna-Izdanja/Miladin%20Sevarlic%204.pdf ''Izabrane drame 4'' - Miladin Ševarlić], Pristupljeno 12. 4. 2013.</ref> (''Udruženje dramskih pisaca Srbije'', Beograd 2010)). * ''Oklopnici'', pesme (''Pesničke novine'' br. 1, 2006).<ref>[http://www.scribd.com/doc/83922260/%D0%9E%D0%9A%D0%9B%D0%9E%D0%9F%D0%9D%D0%98%D0%A6%D0%98-%D0%9F%D0%95%D0%A1%D0%9C%D0%95-%D0%9F%D0%95%D0%A1%D0%9D%D0%98%D0%A7%D0%9A%D0%95-%D0%9D%D0%9E%D0%92%D0%98%D0%9D%D0%95 ''Pesničke novine'' br. 1, 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310192404/http://www.scribd.com/doc/83922260/%D0%9E%D0%9A%D0%9B%D0%9E%D0%9F%D0%9D%D0%98%D0%A6%D0%98-%D0%9F%D0%95%D0%A1%D0%9C%D0%95-%D0%9F%D0%95%D0%A1%D0%9D%D0%98%D0%A7%D0%9A%D0%95-%D0%9D%D0%9E%D0%92%D0%98%D0%9D%D0%95 |date=2016-03-10 }}, Pristupljeno 12. 4. 2013.</ref> * dr Boško Suvajdžić, ''Čudotvorni prsten dramske kovine'' - predgovor ''Izabranim dramama 2'' Miladina Ševarlića (''Udruženje dramskih pisaca Srbije'', Beograd 2006)<ref>[http://www.drama.org.rs/images/stories/Posebna-Izdanja/Sevarlic_Drame_2.pdf ''Izabrane drame 2'' - Miladin Ševarlić], Pristupljeno 12. 4. 2013.</ref> * Olga Stojanović, ''Apis, Princip i lađa francuska…'' - razgovor sa Miladinom Ševarlićem (''Drama'' br. 18, 2007; ''Izabrane drame 3'', ''Udruženje dramskih pisaca Srbije'', Beograd 2008). * ''Dominacija sveopšteg privida'' - intervju listu ''Pečat'' (br. 13, 2008)<ref>[http://www.scribd.com/doc/83922336/%D0%94%D0%9E%D0%9C%D0%98%D0%9D%D0%90%D0%A6%D0%98%D0%88%D0%90-%D0%A1%D0%92%D0%95%D0%9E%D0%9F%D0%A8%D0%A2%D0%95%D0%93-%D0%9F%D0%A0%D0%98%D0%92%D0%98%D0%94%D0%90-%D0%9F%D0%95%D0%A7%D0%90%D0%A2 Intervju listu ''Pečat'' (br. 13, 2008)]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Pristupljeno 12. 4. 2013.</ref> * Radomir Putnik - Pogovor 36. knjizi [[Savremena srpska drama (edicija)|edicije ''Savremena srpska drama'']] (''Udruženje dramskih pisaca Srbije'', Beograd 2008)<ref>[http://www.drama.org.rs/images/stories/SSD/Ssd36/3-pogovor.pdf Pogovor 36. knjizi edicije ''Savremena srpska drama''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230603163825/http://www.drama.org.rs/images/stories/SSD/Ssd36/3-pogovor.pdf |date=2023-06-03 }}, Pristupljeno 12. 4. 2013.</ref> * mr Snežana Kutrički, ''Dinastija Nemanjića u savremenoj srpskoj drami'' (Magistarski rad na novosadskom Univerzitetu, 2010) == Reference == {{reflist}} == Povezano == {{Portal|Srbija}} * [[Udruženje dramskih pisaca Srbije]] * [[Savremena srpska drama (edicija)]] ==Vanjske veze== *{{IMDb ime}} {{Lifetime|1943||Ševarlić, Miladin}} [[Kategorija:Srpski pisci]] [[Kategorija:Srpski scenaristi]] [[Kategorija:Jugoslavenski scenaristi]] pl4t4kmdf0gs0zg70kv81ao3vf3gsn5 0 4625910 42716705 42590038 2026-11-06T01:45:32Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716705 wikitext text/x-wiki [[File:Bihac AVNOJ Museum.jpg|mini|desno|Zgrada Prvog zasjedanja AVNOJ-a]] '''Muzej I. zasjedanja AVNOJ-a u Bihaću''' nalazi se u užem središtu grada. Zgrada Muzeja I. zasjedanja AVNOJ-a i zgrada Klostera (Samostan i škola časnih sestara Klanateljica Krvi Kristove), predstavljaju graditeljsku cjelinu, međusobno povezane holom. Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 10. do 16. marta 2009. godine, donijela je odluku da se graditeljska cjelina proglasi za [[nacionalni spomenik BiH]].<ref>{{Cite web |url= http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3077 |title= Zgrada muzeja |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 13. 3. 2024. |archive-date= 2020-06-08 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200608120652/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3077 }}</ref> Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, [[Amra Hadžimuhamedović]], [[Dubravko Lovrenović]] (predsjedavajući), [[Ljiljana Ševo]].<ref>{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&page=2 |title= Nacionalni spomenici u Bihaću |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika |accessdate= 16. 3. 2024. |archive-url= https://web.archive.org/web/20241228143011/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&page=2 |archive-date= 2024-12-28 |url-status= dead }}</ref> == Historija == [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije]], u periodu od 02. do 04. novembra 1942. godine izvršila je oslobađanje Bihaća i njegove okoline. [[Bihać]] je postao glavni grad oslobođenoga teritorija koji je obuhvatao skoro jednu petinu teritorija predratne [[Jugoslavija|Jugoslavije]]. Ova slobodna teritorija nazvana je [[Bihaćka republika]] i trajala je 86 dana. [[Prvo zasjedanje AVNOJ-a]] održano je u zgradi koja je bila depadans zgrade Kloster. == Opis == Zgrada I. zasjedanja [[Antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Jugoslavije|AVNOJ-a]] izgrađena je neposredno pred [[Drugi svjetski rat]], 08. januara 1939. god. kao poklon jednog Bišćanina iseljenika u Americi, samostanu časnih sestara, a služila je za javne i kulturne priredbe građana. U toku «Bihaćke republike» bila je podešene i za kino predstave. Rađena je u stilu [[Arhitektura moderne|moderne arhitekture]], sa jasno izraženim volumenima koji proizilaze iz pojedinih funkcionalnih sadržaja, bez upotrebe [[Arhitektura|arhitektonske]] plastike ili bilo kakvih drugih dekoracija na fasadi. Projektant ovog objekta je arhitekta Stjepan Podhorski (1875 - 1945.). Posebnu arhitektonsko-urbanističku vrijednost predstavlja tlocrtna forma objekta, koja ima oblik trapeza i koja je proizašla iz namjene ali i raspoloživog prostora lokaliteta na kojem je izgrađena. Ovako odabranom tlocrtnom formom ostvaren je povoljan odnos pojedinih funkcionalnih sadržaja unutar objekta ali i odnos prema postojećoj zgradi Klostera. == Muzej == Deset godina nakon Prvog zasjedanja AVNOJ-a, 25.11.1952. godine, u zgradi je otvoren Spomen-muzej i postavljena prva izložba. Naredne godine, 30. 3. 1953. godine u istim prostorijama, počinje da djeluje i Gradski muzej u Bihaću, koji vremenom mijenja naziv, najprije u Zavičajni muzej Bihać, a drugi put u Muzej Pounja. Tokom 1964. godine dva muzeja spojaju se u jednu zajedničku ustanovu pod nazivom Muzej AVNOJ-a i Pounja. Razvijanjem djelovanja Muzeja Pounja dolazi do razdvajanja dvaju muzeja i osniva se [[Muzej Unsko-sanskog kantona|Regionalni muzej Pounja]] i Spomen muzej I. zasjedanja AVNOJ-a. U vrijeme [[Rat u Bosni i Hercegovini|ratnih dejstava 1992.-1995.]] zgrada Muzeja AVNOJ-a je znatno oštećena. Sredstvima od oko 400.000 KM koja su obezbjedili Federalno ministarstvo kulture i sporta, Unsko-sanski kanton (USK) i Općina Bihać", muzej je obnovljen 2014.godine. Postavka se sastoji iz eksponata, dokumenata, fotografija i uvodnih legendi jednim dijelom, zatim svih trodimenzionalnih originalnih predmeta iz zbirke AVNOJ-a, te oko 18 umjetničkih radova iz zbirke Muzeja AVNOJ-a. Prostor Muzeja se koristi i za održavanje političkih skupova, tribina i sajmova i vremenom gubi svoja muzejska obilježja. Ikonografija na zidovima je ogoljena, bina nije više ukrašena obilježjima iz ratnog vremena, a [[Tito]]va bista je uklonjena. == Reference == {{izvori}} == Literatura == * Radoslav Lopašić - Zagreb: Tisak “Tipografija“ d. d., 1943. -Bihać i Bihaćka Krajina, mjestopisne i poviestne crtice == Vanjske veze == * [https://www.klix.ba/vijesti/bih/muzej-avnoj-a-u-bihacu-nakon-deset-godina-zasjao-punim-sjajem/140406030 Otvoren Muzej AVNOJ-a] * [http://www.abc.ba/novost/17805/predstavljamo-novouredeni-muzej-prvog-zasjedanja-avnoj-a-u-bihacu Muzej AVNOJ-a] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180425014412/http://www.abc.ba/novost/17805/predstavljamo-novouredeni-muzej-prvog-zasjedanja-avnoj-a-u-bihacu |date=2018-04-25 }} * [https://www.krajina.ba/bihac-i-turisticke-ponude-muzej-i-zasjedanja-avnoj-a-zatvoren-za-turiste/ Muzej zatvoren za turiste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210117145944/https://www.krajina.ba/bihac-i-turisticke-ponude-muzej-i-zasjedanja-avnoj-a-zatvoren-za-turiste/ |date=2021-01-17 }} [[Kategorija:Muzeji u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Moderna arhitektura u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Bihaću]] 1eeycfr96iyl551xtzzn7r8ybxy1d6n 0 4626092 42716573 42602571 2026-11-05T19:50:25Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716573 wikitext text/x-wiki '''Milan Zloković''' ([[Trst]], [[6. aprila]] [[1898.]] - [[Beograd]], [[29. maja]] [[1965.]]), bio je srpski i jugoslavenski arhitekt. Pohađao Visoku tehničku školu u Grazu i Tehnički fakultet u Beogradu, gdje je diplomirao 1921. godine. Specijalizirao je na Visokoj umjetničkoj školi u [[Pariz]]u. Predavao na Arhitektonskom fakultetu u Beogradu od 1950. godine. Zaslužan je za promjenu pravca razvitka beogradskog Arhitektonskog fakulteta prema [[Moderna arhitektura|modernoj arhitekturi]]. Tih vremena fakultet je još uvijek bio u tradiciji eklektičke klasicističke i srpsko-bizantske arhitekture. == Ostvarenja == Pripadao je prvom naraštaju beogradskih modernista, [[beogradska moderna|beogradskoj modernoj]]. Počeo je projektovanjem malih željezničkih stanica, sa elementima Moderne arhitekture. Godine 1923. dobio je drugu nagradu za [[Umjetnički paviljon Cvijeta Zuzorić u Beogradu|Paviljon Cvijeta Zuzorić]]. Godine 1925. godine nagrađen je na konkursu za Jugoslavenski paviljon u Philadephiji. Njegova ostvarenja su: * Stambene zgrade u Rankeovoj ulici na br. 4, 11,12, 1926. – 1928. godine * Stambena zgrada u Sinđelićevoj 24, 1928. godine * [[Zgrada Narodne banke Bosne i Hercegovine|Narodne banke]] u Sarajevu. Taj objekat proglašen je za [[nacionalni spomenik BiH]]<ref name="Spomenik">{{Cite web|url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Sarajevo_Narodna%20banka%20BOS.pdf|title= Zgrada Narodne banke u Sarajevu|work= Komisija za nacionalne spomenike|accessdate= 13. 9. 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20230107205403/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Sarajevo_Narodna%20banka%20BOS.pdf|archive-date= 2023-01-07|url-status= dead}}</ref> * [[Hotel Žiča u Mataruškoj banji]], 1931. – 1933. godine * Pansion dr. Karajovića u Mataruškoj banji, 1932. godine * Kuća Dragutinovića u Zemunu, 1928. – 1929. godine * Gradska kuća za porodicu Zaborskih u Dalmatinskoj u Beogradu, 1929. – 1930. godine * Dom trgovačko-industrijske komore u Skoplju, 1933. – 1935. godine * Zgrada OPEL-a u Beogradu, 1931. godine * Vila industrijalca Šterića na Dedinju, 1932. godine * Dječija klinika u Beogradu, 1933. - 1940. godine * Carinarnica u Kotoru, 1935. godine * Osnovna škola u Jagodini, 1937. godine * Zgrada FIAT-a u Beogradu, 1938. – 1942. godine * Bolnica na Banjici (sa S. Kliskom), 1957. godine * Učiteljska škola u Prizrenu (sa Đ. Zlokovićem), 1962. godine<ref name="Zloković">{{Cite web|url= http://www.leksikon.asa.org.rs/22-2015-09-30-20-03-16/59-2-08|title= Leksikon srpskih arhitekata -Milan Zloković|work= |accessdate= 13. 9. 2018}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Radeći u konzervativnoj sredini, Zloković je gubio poslove zbog arhitektonskih opredjeljenja. U takvim uslovima bio je prinuđen na kompromise suprotne sopstvenim profesionalnim ubjeđenjima, poštujući zahtjeve svojih naručilaca. Iz tog razloga projektant radi i u drugim sredinama, poput Sarajeva i Skoplja, gdje je također prisiljen na određene kompromise.<ref name="Spomenik"/> == Grupa arhitekata modernog pravca (GAMP) == U Beogradu je 12. novembra 1928. godine osnovana »Grupa arhitekata modernog pravca« (GAMP), čiji su osnivači bili Milan Zloković, [[Branislav Kojić]], [[Jan Dubovi]] i [[Dušan Babić]]. Grupa je osnovana da bi se putem izrade arhitektonskih projekata, njihovom realizacijom i javnim nastupima, zalagala za principe moderne arhitekture. U periodu prije osnivanja »Grupe arhitekata modernog pravca«, bilo je više pokušaja prenošenja evropskih uzora racionalističke arhitekture, putem uprošćavanja i ukidanja historijskih elemenata na arhitektonskim objektima, uvođenjem funkcionalističkih principa u arhitektonsko projektovanje i unošenjem racionalizacije u konstruktivni i kompozicioni sklop zgrada. Međutim, te pojave su bile prisutne u arhitekturi sporadično i izolovano, jer u to vrijeme nije postojao organizirani pokret putem kojeg bi karakteristični elementi, činioci modernog arhitektonskog projektovanja, bili predstavljeni stručnoj arhitektonskoj javnosti. Kraj 1928. godine se može smatrati trenutkom kada se definitivno kristalizirao [[Jugoslavenska arhitektura|modernistički pokret]], prije svega osnivanjem »Grupe arhitekata modernog pravca«, a potom i individualnim radom snažnih arhitektonskih ličnosti. Postojala je do 1934. godine. == Literatura == *{{cite book |last = Milošević |first = Predrag |title = Arhitektura u kraljevini Jugoslaviji (Sarajevo 1918 -1941). |url= http://www.worldcat.org/title/arhitektura-u-kraljevini-jugoslaviji-sarajevo-1918-41/oclc/500710539 |publisher = Srpsko kulturno i prosvjetno društvo "Prosvjeta" |year = 1997 |isbn = }} == Reference == {{reference}} == Vanjske veze == * [http://maldini.wetpaint.com/page/beogradska+moderna -[[Slobodan Maldini]] Beogradska moderna, 29. Maja 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120313075235/http://maldini.wetpaint.com/page/beogradska+moderna |date=2012-03-13 }} [[Kategorija:Jugoslavenski arhitekti|Z]] [[Kategorija:Srpski arhitekti|Z]] 8wxv4rkojpm631z4v9mewxbmk5wcjp9 0 4627388 42716583 42177043 2026-11-05T20:12:15Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716583 wikitext text/x-wiki [[File:King_Milinda_ask_questions.jpg|thumb|Kralj Milinda sa budističkim monasima.]] '''Milindina pitanja''' ([[pali]]: ''Milindapañha'') je budistički spis na [[pali]]ju koji prenosi navodni dijalog između indijskog [[arahat]]a [[Nagasena|Nāgasene]] i helenističkog kralja Milinde ([[Menandar I]]). Djelo je književni spomenik indijskog duhovnog doticaja s Helenima uskoro nakon osvajanja Aleksandra Velikog.<ref>http://srednjiput.rs/tumacenja/cedomil-veljacic/komparativni-motivi/</ref> Milinda-pannha opisuje posjetu grčkog kralja Menandera budističkom svecu Nagaseni (živio oko 150 p.n.e.) te njihov razgovor, nakon kojega su se grčki kralj i njegova pratnja, kako navodi spis, preobratili na budizam. U Milindapañhi kralj, filozof i vičan debatama, postavlja seriju teških pitanja, na koja Nāgasena daje vrlo plastične i često vrlo pronicljive odgovore. Budisti Milindapañhu smatraju autoritativnim delom, iako ono nije deo [[Tripitaka|Tripitake]]. == Istorijska pozadina == [[File:Gandhara Buddha (tnm).jpeg|thumb|upright|[[Grko-budizam|Grko-budistička]] statua Bude, Gandara (1–2 vek).]] Kao ostatak grčke vojske Aleksandra Velikog koja je pokorila Perziju i područja sjeverne Indije, Grci su u današnjem Afganistanu i Pakistanu osnovali kraljevstvo [[Gandara]]/[[Baktrija]], vladali značajnim dijelovima sjevero-zapadne Indije te prihvatili [[theravada]] oblik buddhizma. Grci su još oko 200 godina nakon Menandera nastavili vladati Gandharom. Izdavali su svoj novac na kojem su grčkim slovima isticali ime Buddhe (grč. Boddo), osnovali su jednu od najznačajnijih kiparskih škola antike, gandharsku školu kiparstva, poznatu po spoju helenističkog kiparstva i budističkih uzora. == Nastanak spisa == Najraniji deo Milindapañha napisan je negde oko I veka, možda u severnom [[Pakistan]]u, da bi kasnije bio preveden na pāḷi i na kraju bio prenet na Šri Lanku, gde su vremenom dodavani još neki delovi.<ref name="MILINDAPAÑHA">{{Cite web |url=http://srednjiput.rs/download/adoz/m/Milindapatha.html |title=MILINDAPAÑHA |access-date=2018-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205043811/https://srednjiput.rs/download/adoz/m/Milindapatha.html |archive-date=2024-12-05 |url-status=dead}}</ref> == Sadržaj == Kada je kralj Milinda upitao Nagasenu da li mogu da raspravljaju o darmi, Nagasenu je odgovorio: "Gospodaru, učiniću to ako mogu sa vama da govorim kao sa učenom osobom, a ne sa vladarem." Kada je kralj upitao kakva je razlika između ta dva pristupa, Nagasena odgovori: "Kada učeni raspravljaju, verovanja bivaju razvejana, teorije oborene, tvrdnje pobijene, ideje prihvaćene, stanovišta izložena, a njima bivaju suprotstavljena neka druga stanovišta. Kada kraljevi raspravljaju, oni nešto kažu i onda kazne svakoga ko se sa tim ne slaže".<ref>Mil.28-9</ref> {{izdvojeni citat|Kralj Milinda otiđe tamo gdje se nalazio mudrac Naga­sena, pa ga pozdravi prijateljskim i ljubaznim riječima, a zatim s poštovanjem sjedne postrance. Uzvraćajući pozdrave, Nagasena pridobije kraljevu sklonost. Nakon toga kralj Milinda upita: "Kako se zoveš, gospo­dine?" "Poznat sam pod imenom Nagasena, Veličanstvo! Tim me imenom nazivaju moja braća u nauci. Ipak, ma da roditelji daju takva imena kao Nagasena, ili Surasena, ili Virasena ili Sihasena, sve je to tek skupni naziv i podesna oznaka, jer ne postoji nikakvo ja."<ref name="Milindapanha 1979">Milindapanha (knjiga II, pogl. 1.), prema Čedomil Veljačić, Filozofija istočnih naroda 1, Zagreb 1979.</ref>}} Kada je Nagasena predstavio budističko shvatanje [[nesopstvo|nesopstva]], da je ime samo oznaka koje ne predstavlja stvarni entitet, kralj Milinda se žestoko usprotivio. On tada pozove Grke i monahe kao svjedoke, pa se obrati Nagaseni ovim riječima: {{izdvojeni citat|Ako ne postoji nikakvo ja, Nagasena, tko onda vama monasima daje odijelo, hranu, stan i lijekove? Tko se koristi svim tim stvarima, pošto ih je primio? Tko živi pravednim životom? Tko se posvećuje meditativnoj zadubljenosti? Tko stiže na kraj Uzvišenog puta - u nibbanu? Tko uništava živa bića? Tko uzima ono, što mu nije dano? Tko živi razvratnim živo­ tom? Tko laže? Tko se opija alkoholnim pićima? Tko vrši pet zlodjela, čiji se plodovi osjećaju već u ovom životu? - Ako je tako, kao jto ti kažeš, onda nema ni zasluge, ni uvrede, niti tko vrlli niti tko naređuje dobra i zla djela, niti postoje plodovi tih djela, a kad bi tebe netko ubio, ne bi počinio umorstvo. Ne postoje, dakle, pravi učitelji u vašoj školi. Kad kažeš, da te braća u nauci nazivaju Nagasena, što je onda taj Nagasena?<ref name="Milindapanha 1979">Milindapanha (knjiga II, pogl. 1.), prema Čedomil Veljačić, Filozofija istočnih naroda 1, Zagreb 1979.</ref>}} Kralj ga upita za svaki deo njega pojedinačno "je li neka od tih stvari, ili sve te stvari skupa, Nagasena?", uvek dobi odrečan odgovor. Na to kralj zaključi: {{izdvojeni citat|Ma kako da te pitam, ne mogu nikako pronaći Nagasenu. Nagasena je prema tome samo prazno ime. Tko je ovaj Nagasena kojega vidimo pred sobom? Govoriš li neistinu i laž?<ref name="Milindapanha 1979">Milindapanha (knjiga II, pogl. 1.), prema Čedomil Veljačić, Filozofija istočnih naroda 1, Zagreb 1979.</ref>}} Nagasena ga onda pita kako je došao ovamo. Kralj kaže da je došao kočijom. „Razjasni mi, što je kočija“, zamoli ga Nagasena. „Je li ruda kočija?“ „Ne“, reče kralj. „Je li to osovina?“ „Nije.“ „Jesu li to točkovi, trup, držalje za barjak, jaram, uzde ili bič?“ i opet kralj odgovara odrečno. „Jesu li onda kočije nešto drugo osim tih delova?“. Kralj i na ovo odgovara sa „ne“, nakon čega Nagasena zaključi: {{izdvojeni citat|Ma kako da te pitam, ne mogu nikako pronaći kočiju. Kočija je prema tome prazno ime. Šta je, dakle, ta kočija s kojom kažeš da si došao? Govoriš li neistinu i laž? Ne po­stoji stvar, koju nazivaš kočijom. Ti si vladar cijele Indije, moćan kralj! Koga se strašiš, kad govoriš neistinu?<ref name="Milindapanha 1979">Milindapanha (knjiga II, pogl. 1.), prema Čedomil Veljačić, Filozofija istočnih naroda 1, Zagreb 1979.</ref>}} Na taj Nagasenin odgovor, pet stotina Grka iz kraljeve pratnje počnu plje­skati, a kralj Milinda beše prinuđen da prizna kako su „kočije“ naziv za zbirku delova: {{izdvojeni citat|Nisam rekao laž, gospodine. Kad imamo sve te stvari - rudu, osovinu, točkove, sjedište, ormu, jaram..., onda upotrebljavamo skup­ni naziv i podesnu oznaku za kočiju.<ref name="Milindapanha 1979">Milindapanha (knjiga II, pogl. 1.), prema Čedomil Veljačić, Filozofija istočnih naroda 1, Zagreb 1979.</ref>}} Nagasena zaključi tu raspravu stihom iz Tipitake: "''Baš kao što se za sklop delova koristi reč kočija, tako, kada postoje sastojci, po dogovoru ih nazivamo bićem''" (SN V.10).<ref>[http://srednjiput.rs/tumacenja/sravasti-dhammika-kamma/dhammika-razmisljanja-o-dhammi/kocije-dhamme/ Kočije Dhamme]</ref> Na pitanje kralja [[Milinda|Milinde]]: "''Može li postojati [[Preporađanje (budizam)|preporađanje]], kad nema preseljenja duše?''" Nagasena odgovara na sledeći način: "Da, poštovani kralju, može. Baš kao što neko može upaliti lampu koristeći neku drugu već upaljenu, a da pri tome ništa ne prelazi sa jedne lampe na drugu ili bas kao što učenik može naučiti stihove napamet od svog učitelja, a da se stihovi ne sele iz učitelja u učenika."<ref>Milindapanha, V.5</ref> == Tumačenja == Iako se takav razgovor možda odigrao, Milindapañha je književno delo. Verovatno je sastavljeno kao pomoć da se novim preobraćenicima objasne prividne kontradikcije u budističkom učenju i razjasne druge nejasnoće.<ref name="MILINDAPAÑHA"/> == Povezano == * [[Menandar I]] * [[Nāgasena]] == Izvori == {{reflist|2}} [[Kategorija:Budistički tekstovi]] j52pqox11hxnorjjc24vqttae3k6yxm 0 4629647 42716700 42534983 2026-11-06T01:23:06Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716700 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vodotok | ime=Rijeka Murg | drugo_ime = | slika = BZT_Frauenfeld_4.JPG | slika_širina = 260px | slika_opis =Murg kod [[Frauenfeld]]a | kontinenti = [[Evropa]] | regije = [[Centralna Evropa]] | države = {{flag|Švicarska}} | pokrajine = [[Thurgau|Kanton Thurgau]] | gradovi =[[Frauenfeld]] | izvor =Schlattberg ([[St. Gallen (kanton)|Kanton St. Gallen]]) | izvor_visina =1000<ref name=brit/> | izvor_koord = | ušće = kod [[Frauenfeld]]a u [[Thur (Rajna)|Thur]] | ušće_visina =388<ref name=brit/> | ušće_koord = | ušće_vrsta = | dužina =28,5<ref name=brit/> | pritoke= | prot_jezera = | vodopadi = | ade = | protok_sred =2,49 | protok_min = | protok_maks = | sliv = [[Atlanski ocean|atlanski]] | površina =213 | ulijeva_se_u =[[Thur (Rajna)|Thur]] | broj_vrsta = | zaš_područja = | mostovi = | brane = | akumulacije = | plovnost = | luke = | kol_robe = | karta = | karta_širina = | karta_opis= }} '''Murg''' je [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] na [[sjever]]u [[Švicarska|Švicarske]] duga 28,5 [[km]] lijeva [[pritoka]] rijeke [[Thur (Rajna)|Thur]].<ref name=brit/> == Karakteristike== Rijeka [[izvor|izvire]] kod Schlattberga u [[St. Gallen (kanton)|Kantonu St. Gallen]], nakon svega 4 [[km]] utječe u [[Thurgau|Kanton Thurgau]], protiče kroz [[grad]] [[Frauenfeld]] i nakon svega 2,5 [[km]] [[jug|južnije]] uvire u [[Thur (Rajna)|Thur]].<ref name=brit/> [[Voda|Vode]] su joj jako zagađene otpadnim vodama [[tvornica]] u njenom [[sliv]]u.<ref name=brit>{{cite web | url =https://peter-hug.ch/lexikon/murg/43_0502 | title =''Murg'' | accessdate =14.12. 2018. | language =njemački | publisher =Geographisches Lexikon der Schweiz | archive-url =https://web.archive.org/web/20191023151402/https://peter-hug.ch/lexikon/murg/43_0502 | archive-date =2019-10-23 | url-status =dead }}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commonscat|Murg (Thur)}} * [https://www.infos-schweiz.ch/gewaesser/fluesse-rhein-thur-sitter-toss-glatt-birs.html ''Die Flüsse Rhein, Thur, Sitter, Murg, Töss, Glatt, Birs''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190302170933/http://www.infos-schweiz.ch/gewaesser/fluesse-rhein-thur-sitter-toss-glatt-birs.html |date=2019-03-02 }} {{de icon}} [[Kategorija:Rijeke u Švicarskoj]] jpl4setjuix6i4yd8st9qbcylltqot9 0 4630230 42716599 42550499 2026-11-05T20:42:10Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716599 wikitext text/x-wiki {{kutijica za glumce | ime = Miloš Biković | slika = Milos Bikovic 2019.jpg | opis_slike = | puno_ime =Miloš Biković | datum_rođenja = {{datum rođenja|13|1|1988|god=da}} | mesto_rođenja = [[Beograd]] | država_rođenja = {{zastava|SFR Jugoslavija}} | datum_smrti = | mesto_smrti = | država_smrti = | druga imena = | aktivnost = 2004—danas | zanimanje = [[glumac]] | supružnik = | deca = | bitna uloga = [[Montevideo, Bog te video!]], [[Na putu za Montevideo]], [[Montevideo, vidimo se!]] − [[Aleksandar Tirnanić]] <br> [[Stižu dolari]] − Nebojša <br> [[Bela lađa]] − Filip Pantić <br> [[Hotel Eleon]] − Pavel Arkadjevič <br> [[Južni vetar (film)|Južni vetar]] − Petar Maraš | prezentacija = | imdb = | oskar = | emi = | zlatni globus = | gremi = | filmski susreti = [[Nagrada Car Konstantin]] <br /> [[2011]]. ''[[Montevideo, Bog te video!]]''<br />[[Glumački par godine]] <br /> [[2013]]. ''[[Na putu za Montevideo]]'' | awards = <!-- Ostale nagrade --> }} '''Miloš Biković''' ([[Beograd]], [[13. januar]] [[1988]]) je [[Srbija|srpski]] filmski, televizijski i pozorišni [[glumac]]. == Biografija == Miloš Biković rođen je [[13. januar]]a [[1988]]. u [[Beograd]]u od oca Milana i majke Marije, ima 16 godina starijeg brata Aleksandra, koji se zamonašio i dobio ime Mihailo i postao iguman [[Manastir Jovanja|Manastira Jovanja]].<ref>{{cite web|url=http://www.story.rs/intervju/13235-milos-bikovic-borim-se-sa-samim-sobom.html|title=Miloš Biković: Borim se sa samim sobom|publisher=story.rs|date=|accessdate=02. 10. 2013.|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005065522/http://www.story.rs/intervju/13235-milos-bikovic-borim-se-sa-samim-sobom.html|archive-date=05. 10. 2013|dead-url=yes}}</ref> Kada je bio veoma mlad roditelji su mu se razveli, a njegov otac se preselio u Nemačku.<ref>{{cite web|url=http://www.rts.rs/page/tv/sr/story/20/RTS+1/1074688/TV+lica%3A+Milo%C5%A1+Bikovi%C4%87.html?email=yes|title=TV lica: Miloš Biković|publisher=rts.rs|date=|accessdate=02. 10. 2013.}}</ref> Završio je [[Četrnaesta beogradska gimnazija|četrnaestu beogradsku gimnaziju]], govori [[srpski jezik|srpski]], [[engleski jezik|engleski]] i [[ruski jezik]].<ref>{{cite web|url=http://www.pulsonline.rs/pitajte-poznate/1076/milos-bikovic-ova-slava-bas-zna-da-omami|title=Miloš Biković: Ova slava baš zna da omami|publisher=pulsonline.rs|date=|accessdate=02. 10. 2013.}}</ref> Pohađao je školu glume i govora DADOV. Diplomirao je na [[Fakultet dramskih umetnosti u Beogradu|Fakultetu dramskih umetnosti]] u klasi [[Dragan Petrović|Dragana Petrovića]] zajedno sa [[Nina Janković|Ninom Janković]], [[Jelisaveta Orašanin|Jelisavetom Orašanin]], [[Tamara Dragičević|Tamarom Dragičević]], [[Anja Alač|Anjom Alač]]. Kao omiljenog glumca i uzora navodi [[Zoran Radmilović|Zorana Radmilovića]],<ref name="mondo">{{cite news |url=http://www.mondo.rs/s201607/Zabava/Film/Tirke_i_Mosa_o_ljubljenju_Radoju_kladionici.html |work=Mondo |title=Tirke i Moša o ljubljenju, Radoju, kladionici |date=28. 03. 2011 |language= |accessdate=24. 04. 2018 |archive-date=2012-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029223330/http://www.mondo.rs/s201607/Zabava/Film/Tirke_i_Mosa_o_ljubljenju_Radoju_kladionici.html }}</ref> a omiljeni pisac mu je [[Fjodor Dostojevski]].<ref>{{cite news|work=hellomagazin.rs |url=http://www.hellomagazin.rs/domace-vesti/milos-bikovic-zeleo-sam-da-postanem-drvoseca/ |date=06. 3. 2012 |accessdate=24. 04. 2018 |title=Miloš Biković: Želeo sam da postanem drvoseča |language= }}</ref> === Film i televizija === Biković je prvu zapaženu ulogu ostvario u televizijskoj seriji [[Stižu dolari]] ([[2004]] — [[2005]]), gde je igrao Nebojšu, uloga mu je donela veliku popularnost. Zapaženu ulogu je ostvario i u seriji [[Bela lađa]] ([[2006]] — [[2011]]), a najveću popularnost stekao je u filmu [[Montevideo, Bog te video!|Montevideo, bog te video!]] rediteljskom prvencu srpskog glumca [[Dragan Bjelogrlić|Dragana Bjelogrlića]]. Još jednu zapaženu glavnu ulogu ostvaruje u filmu/seriji 'Kad ljubav zakasni/Samac u braku', gde glumi zajedno sa tadašnjom devojkom, Brankicom Sebastijanović. Proslavio se u ruskoj kinematorafiji, u filmu ''[[Sunčanica (film)|Sunčanica]]'' reditelja [[Nikita Mihalkov|Nikite Mihalkova]]. Takođe je glumio u filmu [[Južni vetar (film)|Južni vetar]]. === Pozorište === Ostvario je značajne uloge u pozorištu, a to su : ''Zbogom SFRJ'' u Ateljeu 212; ''Dama sa kamelijama'' u Narodnom pozorištu, kao i ''Moj sin malo sporije hoda'' i ''Kad su cvetale tikve'' u Beogradskom dramskom pozorištu koje je ujedno i njegovo matično pozorište.<ref>{{cite web|url=http://draganlekovic.me/2018/01/milos-bikovic-uspjeh-je-blagoslov-od-boga/|title=Miloš Biković – ”Uspjeh je blagoslov od Boga”|publisher=art mozaik|date=|accessdate=24. 04. 2018.|archivedate=2018-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180425114737/http://draganlekovic.me/2018/01/milos-bikovic-uspjeh-je-blagoslov-od-boga/|deadurl=yes}}</ref> == Filmografija == [[Datoteka:Miloš Biković.jpg|thumb|desno|300px|Biković 2011. godine]] {{Filmografija-domaći|glumca=Miloša Bikovića}} |- bgcolor="Lavender" align=center | colspan="4" | 2000.-te |- | 2004. || [[Stižu dolari]] || Nebojša Ljutić |- | 2005. || [[Stižu dolari|Stižu dolari 2]] || Nebojša Ljutić |- | 2008. || [[Vratiće se rode]] || Filip |- | 2009. || [[Zadatak: Deset minuta]] || Milan |- bgcolor="Lavender" align=center | colspan="4" | 2010.-te |- | 2010. || [[Montevideo, Bog te video!|Montevideo, bog te video!]] || [[Aleksandar Tirnanić|Aleksandar Tirnanić Tirke]] |- | 2010. || [[Puls]] || Vuk |- | 2006—2011. || [[Bela lađa]] || Filip Pantić |- | 2011. || [[Mešano meso]] || Dosadnjaković |- | 2012. || [[Šešir profesora Koste Vujića (film iz 2012)|Šešir profesora Koste Vujića]] || Mika Alas |- | 2012. || [[Montevideo, Bog te video! (TV serija)|Montevideo, Bog te video!]] (TV serija) || Aleksandar Tirnanić Tirke |- | 2013. || [[Na putu za Montevideo]] (TV serija) || Aleksandar Tirnanić Tirke |- | 2013. || [[Grejt]] || [[Nikola Radošević]] |- | 2013. || [[Šešir profesora Koste Vujića]] (TV serija) || [[Mihailo Petrović Alas|Mika Alas]] |- | 2013. || [[Dramska trilogija 1941—1945|Ravna Gora]] (TV serija) || potporučnik Garić |- | 2014. || [[Kad ljubav zakasni (film)|Kad ljubav zakasni]] || Radmilo |- | 2014. || [[Montevideo, vidimo se!]] || Aleksandar Tirnanić Tirke |- | 2014. || [[Samac u braku]] (TV serija) || Radmilo |- | 2014. || [[Sunčanica (film)|Sunčanica]] || Koka |- | 2014. || [[Montevideo, vidimo se!]] (TV serija) || Aleksandar Tirnanić Tirke |- | 2015. || [[Za kralja i otadžbinu]] || potporučnik Garić |- | 2015. || [[Bićemo prvaci sveta]] || [[Radomir Šaper]] |- | 2015. || {{ill|Bezdušni 2|ru|Духless 2}} || Roma Bilkin |- | 2015. || {{ill|Bez granice|ru|Без границ (фильм, 2015)}} || Igor Gromov |- | 2016. || [[Prvaci sveta]] (TV serija) || [[Radomir Šaper]] |- | 2016. || [[Sumnjiva lica]] || Ljubiša |- | 2016—2017. || {{ill|Hotel Eleon|ru|Отель Элеон}} (TV serija) || Pavel Arkadjevič |- | 2017. || {{ill|Mitovi (film)|ru|Мифы (фильм)|lt=Mitovi}} || |- | 2017. || {{ill|Led (film iz 2017)|ru|Лёд (фильм, 2018)|lt=Led}} || Leonov |- | 2018. || {{ill|Izvan stvarnosti|ru|За гранью реальности}} || Majkl |- | 2018. || [[Apsurdni eksperiment]] || |- | 2018. || [[Južni vetar (film)|Južni vetar]] || Petar Maraš |- | 2018. || [[Hotel Grand Lion]]|| Pavel Arkadjevič |- | 2019. || {{ill|Koma (film)|ru|Кома (фильм, 2018)|lt=Koma}} || |- | 2019. || {{ill|Balkanska međa|ru|Балканский рубеж}} || Vuk Maevski |} == Pozorišne predstave == {| class="wikitable" |- ! Naziv !! Pozorište |- |Zbogom SFRJ || [[Atelje 212]] |- |Moj sin malo sporije hoda || [[Beogradsko dramsko pozorište]] |- |Dama sa kamelijama || [[Narodno pozorište u Beogradu|Beogradsko narodno pozorište]] |- |Kad su cvetale tikve || [[Beogradsko dramsko pozorište]] |} == Nagrade == [[Datoteka:Vladimir Putin at award ceremonies (2018-11-04) 11.jpg|thumb|desno|300px|[[Vladimir Putin]] je odlikovao Miloša Bikovića Medaljom [[Aleksandar Puškin|Puškina]].]] * Na [[46. Filmski susreti u Nišu|46. Filmskim susretima u Nišu]] [[2011]]. je dobio nagradu [[Nagrada Car Konstantin|Car Konstantin]] za najbolju mušku ulogu u filmu [[Montevideo, Bog te video!]].<ref>{{cite web|url=http://www.glassrpske.com/kultura/vijesti/Milos-Bikovic-Car-Konstantin-me-nije-promenio/lat/63706.html|title=Miloš Biković: Car Konstantin me nije promenio|publisher=glassrpske.com|date=|accessdate=04. 10. 2013.|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220612/http://www.glassrpske.com/kultura/vijesti/Milos-Bikovic-Car-Konstantin-me-nije-promenio/lat/63706.html|archive-date=2013-10-04|url-status=dead}}</ref> * Godine [[2013]]. sa [[Danina Jeftić|Daninom Jeftić]] za uloge u televizijskoj seriji [[Na putu za Montevideo]] dobio je nagradu za [[glumački par godine]] na [[48. Filmski susreti u Nišu|48. Filmskim susretima u Nišu]].<ref>{{cite web|url=http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:451115-Glumacki-par-godine|title=Glumački par godine|publisher=novosti.rs|date=|accessdate=02. 10. 2013.}}</ref> * Medalja Puškina (2018)<ref>[http://www.politika.rs/scc/clanak/414978/Putin-urucio-Milosu-Bikovicu-medalju-Puskina Putin uručio Milošu Bikoviću medalju Puškina („Politika”, 4. novembar 2018)]</ref> * nagrada na festivalu u Irskoj novembra 2018. za ulogu Petra Maraša u filmu „Južni vetar”<ref>[http://www.politika.rs/scc/clanak/416671/Milos-Bikovic-nagraden-u-Irskoj Miloš Biković nagrađen u Irskoj („Politika”, 27. novembar 2018)]</ref> == Pojavljivanje u spotovima == * "Slučajno" - [[Kiki Lesendrić]] i [[Piloti (grupa)|Piloti]] * "Bal" - [[Nevena Božović]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commonscat|Miloš Biković}} * {{IMDb ime|id=2161450|name=Miloš Biković}} * [http://novosti.rs/vesti/spektakl.147.html:317200-Milos-Bikovic-Montevideo-vise-od-fudbala Miloš Biković: „Montevideo“ više od fudbala („Večernje novosti“, 30. januar 2011)] * [http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:450778-Bikovic-Raskid-sa-zabludama Raskid sa zabludama („Večernje novosti“, 25. avgust 2013)] {{normativna kontrola}} {{Lifetime|1988||Biković, Miloš}} [[Kategorija:Srpski glumci]] [[Kategorija:Biografije, Beograd]] k355og1xtq702i8p2uxcv3aldjkk41h 0 4634283 42716510 42398495 2026-11-05T17:38:54Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716510 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime =Metropolitanski grad Reggio Calabria | ime_genitiv =Metropolitanskog grada Reggio Calabrije | izvorno_ime =<small>Città metropolitana di Reggio Calabria</small> | slika_panorama =Reggio_Calabria-Palazzo_Foti.jpg | opis_slike =Palazzo Corrado Alvaro sjedište administracije | slika_karta =Reggio_di_Calabria_in_Italy.svg | veličina_karte =280px | opis_karte =Pozicija Metropolitanskog grada Reggio Calabrije u Italiji | slika_karta1 = | veličina_karte1 = | opis_karte1 = | slika_lokacijska_karta_država = | slika_lokacijska_karta_opis= | nadimak = | širina-stupnjevi =38 | širina-minute =6 | širina-oznaka =N | dužina-stupnjevi =15 | dužina-minute=39 | dužina-oznaka=E | lokacija_ime =[[Popis država|Država]] | lokacija_info ={{flag|Italija}} | lokacija1_ime =[[Regije Italije|Regija]] | lokacija1_info = [[Kalabrija]] | lokacija2_ime = | lokacija2_info = | lokacija3_ime = | lokacija3_info = | utemeljenje_ime = | utemeljenje_datum = | dijelovi =<small>97</small> | vrsta_dijelova =[[općina|općine]] | d1-d50 | vrsta_vlasti = | vlast_bilješke = | titula_vođe=[[gradonačelnik|Sindaco]] | ime_vođe =Giuseppe Falcomatà | površina_bilješke = | površina_ukupna =3,183 [[km²]]<ref name=brit/> | visina = | visina_izvor= | visina_max = | visina_min= | stanovništvo_godina =[[2017]]. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo =558,959<ref name=brit/> | stanovništvo_gustoća=176 stan / [[km²]]<ref name=brit/> | stanovništvo_uže = | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire = | stanovništvo_šire_gustoća = | stanovništvo_prazno1_ime = | stanovništvo_prazno1 = | stanovništvo_gustoća_prazno1 = | stanovništvo_prazno2_ime = | stanovništvo_prazno2 = | stanovništvo_gustoća_prazno2 = | vremenska_zona =[[UTC+1]] | utc_pomak =+2 | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST = | poštanski_broj =89121–89135 Reggio di Calabria. 89010-89018, 89020-89036, 89039-89050, 89052, 89054, 89056-89058, 89060, 89063-89065, 89069 ostale općine | pozivni_broj =0964, 0965, 0966 | gradovi_prijatelji = | web_stranica = }} '''Metropolitanski grad Reggio Calabria''' ([[talijanski]]: ''Città metropolitana di Reggio Calabria'') je jedna od 14 novih [[administrativna jedinica|administrativnih jedinica]] [[Italija|Italije]], koje su zamjenile dotadašnje istoimene [[Provincije Italije|provincije]].<ref name=brit/> == Geografija == Metropolitanski grad Regio Calabria prostire se u [[Kalabrija|Kalabriji]] u [[Južna Italija|Južnoj Italiji]], na površini od 3,183 [[km²]], u kojoj u 97 [[općina]] živi 558,959 [[Stanovništvo|stanovnika]]. [[Glavni grad|Administrativni centar]] je [[grad]] [[Reggio Calabria]] oko kog se stvorio prsten [[naselje|naselja]] koji formiraju tu [[konurbacija|konurbaciju]].<ref name=brit/> == Historija == Metropolitanska Reggio Calabria osnovana je [[3. april]]a [[2014]]. na osnovu [[zakon]]a donešenog [[8. jun]]a [[1990]].<ref name=brit>{{cite web |url=https://www.tuttitalia.it/citta-metropolitane/popolazione/ |title = ''Legge 8 giugno 1990, n. 142'' |publisher=Gwind |language =talijanski |accessdate =10. 03. 2019}}</ref> kao zamjena za dotadašnju [[Reggio Calabria (provincija)|Provinciju Reggio Calabria]] na istom terenu. == Povezano== * [[Reggio Calabria (provincija)|Provincija Reggio Calabria]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze== * [https://web.archive.org/web/20260417084341/https://www.cittametropolitana.rc.it/ ''Città metropolitana di Reggio Calabria'' (službene stranice)] {{it icon}} {{Metropole Italije}} [[Kategorija:Metropole Italije]] qpoje2mio2fa3m2eziypchyv0cpf275 0 4637226 42716493 42590071 2026-11-05T16:47:50Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716493 wikitext text/x-wiki '''Memorijalni kompleks Šušnjar''' nalazi se u [[Sanski Most|Sanskom Mostu]] i proglašen je za [[nacionalni spomenik BiH]].<ref name="Spomenik">{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/susnjar%20BH%20kompl.pdf |title=Memorijalni kompleks u Sanskom Mostu |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika |accessdate=12. 9. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240612055544/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/susnjar%20BH%20kompl.pdf |archive-date=2024-06-12 |url-status=dead }}</ref> == Lokacija == Nalazi se na udaljenosti 1&nbsp;km od Sanskog Mosta, na južnim padinama uzvišenja koje se zove Šušnjar, a u blizini starog pravoslavnog, katoličkog i jevrejskog groblja<ref name="Spomenik"/> == Historija == Spomenik podignut je na mjestu gdje su 1941. god. sahranjene prve žrtve [[Fašizam|fašističkog]] terora u Sanskom Mostu. Pošto su [[ustaše]] 6. maja zabranile proslavu vjerskog praznika (Đurđevdan), došlo je do pobune pravoslavnog stanovništva u selu Kijevu i ostalim naseljima oko Sanskog Mosta. Da bi ugušili pobunu, [[Sile Osovine|Nijemci]] su iz [[Prijedor]]a prema ovoj teritoriji uputili jedinicu, koja je otvorila vatru iz dva topa u selu Čaplje. Zarobljeno je 27 pripadnika srpske nacionalnosti, koji su dovedeni u Sanski Most i strijeljani kod Mašinskog mosta. Tijela su povješana u gradskom parku i nakon tri dana su odvezena preko puta postojećeg pravoslavnog groblja na Šušnjaru, gdje su i sahranjena. Borba pobunjenih sanskih seljaka vođena od 6. do 8. maja 1941. godine protiv ustaša i njemačkih jedinica, bila je prva borba u okupiranoj [[Jugoslavija|Jugoslaviji]].<ref name="Bokan">{{Cite web |url=https://www.znaci.org/00003/508.htm |title= Branko J. Bokan, 1988 -PRVI KRAJIŠKI NOP ODRED: Prvi oružani otpor ustašama i njemačkim jedinicama, strana 47 |work=RATNA PROŠLOST NARODA I NARODNOSTI JUGOSLAVIJE, Beograd 1988 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> U augustu mjesecu 1941. godine, na pravoslavni praznik Ilindan, na Šušnjaru su Nijemci ponovo strijeljali Srbe, čiji broj nije nikada precizno utvrđen. U Sanskom Mostu su još prije ovog događaja svi Jevreji deportirani u [[koncentracioni logor]] [[Jasenovac]] gdje su i pobijeni. Sedamdesetih godina podignut je spomenik. Akademski vajar [[Petar Krstić]] iz [[Sarajevo|Sarajeva]], autor je kompleksa sa formom izgrađenom od aluminijuma. Glavni projekat za izradu kompleksa izrađen je 1970. godine u Sarajevu od strane ŽTP – Biro za studije i projektovanje. Kompleks je nazvan -spomenik žrtvama fašističkog terora i borcima [[Narodnooslobodilačka borba|narodnooslobodilačkog rata]] grada Sanskog Mosta i okoline. Poslije izgradnje kompleksa, svake godine, na dan 2. augusta održavana je kulturna manifestacija. Za vrijeme [[rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]], na Memorijalnom kompleksu izvršene su mnoge izmjene. Izgrađen je veliki betonski krst u podnožju grobnica, uz obrazloženje da žrtve koje su sahranjene u spomen-kompleksu nisu bili ateisti nego vjernici. Nakon toga su uklonjene ploče sa imenima poginulih partizana - [[Bošnjaci|Bošnjaka]] iz Sanskog Mosta, približno 20-30 pločica, a ostavljena su imena samo poginulih [[Srbi|Srba]] i [[Jevreji|Jevreja]]. Istovremeno je uklonjena i spomen-ploča sa ulaza u kompleks i postavljeni novi simboli – poput betonskog krsta postavljenog u podnožje grobnih humki. == Opis == Memorijalni kompleks Šušnjar sastoji se od ulaznog dijela, spomen-parka sa humkama i stazama i uzdignutog centralnog prostora sa obeliskom. Cijeli prostor je ograđen i na rubnim krajevima kompleksa je posađeno drveće. Kod ulaza je i betonski kubus dimenzija 1,50 x 1,50 m, obložen pločama od crnog granita debljine 4&nbsp;cm, na kome su se sa gornje strane nalazili podaci o spomen-obilježlju kao i podaci o antifašističkoj borbi stanovništva općine Sanski Most. Spomen-park se sastoji od humki – grobnica u vidu zatravnjenih brežuljaka visine oko 1,5 m i staza sa obostrano poredanim betonskim pločama na kojima su postavljene aluminijske pločice sa imenima žrtava i poginulih boraca NOR-a. Centralni elemenat spomen-kompleksa predstavlja obelisk čija je nosiva kontrukcija izrađena od čeličnih nosača, dok je obloga urađena od tankih aluminijskih ploča. Visina obeliska je 15 m, nepravilnih oblika, i simbolizira život kao i stradanje naroda ovih prostora. ==Reference== {{reference}} {{Commonscat|Sanski Most Memorial Area}} {{Portal|Bosna i Hercegovina}} [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Sanskom Mostu]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] 9zydemn5w7jwazbggweggle0i7hgj3o 0 4644304 42716533 42426526 2026-11-05T18:19:10Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716533 wikitext text/x-wiki {{Infokutija glumac | ime = Michael Sarrazin | ime_po_rođenju = Jacques Michel André Sarrazin | datum_rođenja = {{birth date|1940|5|22|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Quebec City|Quebec]], [[Kvebek]], [[Kanada]] | datum_smrti = {{death date and age|2011|4|17|1940|5|22|df=y}} | mjesto_smrti = [[Montreal]], Kvebek, Kanada | alma_mater = | period= 1964–2008 | partner = [[Jacqueline Bisset]] <small>(1967–1974)</small> | other_names = | known_for = | zanimanje = glumac | znamenite_uloge = Robert u ''[[They Shoot Horses, Don't They? (film)|They Shoot Horses, Don't They?]]'' }} '''Michael Sarrazin''' (22. maj 1940&nbsp;– 17. april 2011) bio je [[Kanada|kanadski]] filmski i televizijski glumac, najpoznatiji po ulozi Roberta u filmu ''[[They Shoot Horses, Don't They? (film)|They Shoot Horses, Don't They?]]''. == Filmografija == {{Div col}} * ''[[You're No Good]]'' (1965, NFB Film) - Eddie (njemačka verzija: Freddy) * ''[[The Doomsday Flight]]'' (1966) - Army corporal * ''[[Gunfight in Abilene]]'' (1967) - Cord Decker * ''[[The Flim-Flam Man]]'' (1967) - Curley * ''[[A Man Called Gannon]]'' (1968) - Jess Washburn * ''[[Journey to Shiloh]]'' (1968) - Miller Nalls * ''[[The Sweet Ride]]'' (1968) - Denny McGuire * ''[[Eye of the Cat]]'' (1969) - Wylie * ''[[In Search of Gregory]]'' (1969) - Gregory Mulvey * ''[[They Shoot Horses, Don't They? (film)|They Shoot Horses, Don't They?]]'' (1969) - Robert * ''[[Sometimes a Great Notion (film)|Sometimes a Great Notion]]'' (1970) - Leeland Stamper * ''[[The Pursuit of Happiness (1971 film)|The Pursuit of Happiness]]'' (1971) - William Popper * ''[[Believe in Me (1971 film)|Believe in Me]]'' (1971) - Remy * ''[[The Life and Times of Judge Roy Bean]]'' (1972) * ''[[The Groundstar Conspiracy]]'' (1972) - John David Welles / Peter Bellamy * ''[[Harry in Your Pocket]]'' (1973) - Ray Haulihan * ''[[Frankenstein: The True Story]]'' (1973, TV film) - Stvorenje * ''[[For Pete's Sake (film)|For Pete's Sake]]'' (1974) - Pete Robbins * ''[[The Reincarnation of Peter Proud]]'' (1975) - Peter Proud * ''[[The Loves and Times of Scaramouche]]'' (1976) - Scaramouche * ''[[The Gumball Rally]]'' (1976) - Michael Bannon - Cobra Team * ''[[Caravans (1978 film)|Caravans]]'' (1978) - Mark Miller * ''[[Deadly Companion]]'' (1980) - Michael Taylor * ''Beulah Land'' (1980, TV mini-serija) - Casey Troy * ''[[The Seduction (film)|The Seduction]]'' (1982) - Brandon * ''[[Fighting Back (film, SAD)|Fighting Back]]'' (1982) - Vince Morelli * ''The Viaduct'' (1983) - Matuska Szilveszter / Prokopp István * ''[[Joshua Then and Now (film)|Joshua Then and Now]]'' (1985) - Kevin Hornby *''[[Murder She Wrote]]'' (1985, TV serija, "Joshua Peabody Died Here ...Possibly") - David Marsh * ''Keeping Track'' (1986) - Daniel Hawkins * ''Mascara'' (1987) - Bert Sanders * ''[[Captive Hearts (film)|Captive Hearts]]'' (1987) - Narednik McManus * ''Malarek'' (1988) - Moorcraft * ''[[Passion and Paradise]]'' (1989) - Mike Vincent * ''The Wind'' (Ray Bradbury Theater - 1989) * ''[[Murder She Wrote]]'' (1991, TV serija, "Murder Plain and Simple") - Jacob Beiler * ''Tomorrow's Child'' (Ray Bradbury Theater - 1992) * ''[[La Florida (film)|La Florida]]'' (1993) - Romeo Laflamme * ''[[Bullet to Beijing]]'' (1995) - Craig * ''[[Midnight in Saint Petersburg]]'' (1995) - Craig * ''[[The Peacekeeper]]'' (1997) - Potpuk. Douglas Murphy * ''Crackerjack 2'' (1997) - Smith * ''[[Earthquake in New York]]'' (1998) - Dr. Robert Trask * ''[[The Second Arrival]]'' (1998) - Prof. Nelson Zarcoff * ''[[A Nero Wolfe Mystery]]'' (2002, TV seriija, "[[Too Many Clients#A Nero Wolfe Mystery (A&E Network)|Too Many Clients]]") - Thomas Yeager * ''[[Feardotcom]]'' (2002) - Frank Bryant * ''[[The Christmas Choir]]'' (2008; [[TV film]]) - Irski katolički svećenik * ''[[On the Road (2012 film)|On the Road]]'' (2012) - Irski katolički svećenik {{div col end}} ==Izvori== {{reflist|colwidth=30em}} == Vanjske veze == * {{IMDb name|765546}} {{Memory Alpha}} * {{Find a Grave|68568711}} *[http://moviemorlocks.com/2011/04/21/michael-sarrazin-1940-2011/ Tribute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191010105905/http://moviemorlocks.com/2011/04/21/michael-sarrazin-1940-2011/ |date=2019-10-10 }} at Movie Morlocks *[http://articles.latimes.com/2011/apr/19/local/la-me-michael-sarrazin-20110419 Obituary] at [[Los Angeles Times]] *[http://www.cbc.ca/news/arts/actor-michael-sarrazin-dies-at-70-1.1008462 Obituary] at CBC *[https://web.archive.org/web/20191010105928/https://www.ctvnews.ca/actor-michael-sarrazin-dies-after-battle-with-cancer-1.633007 Obituary] at CTV *[https://www.washingtonpost.com/local/obituaries/actor-michael-sarrazin-dies-at-70/2011/04/18/AF2C9H7D_story.html Obituary] at Washington Post *[https://www.thestar.com/entertainment/2011/04/18/michael_sarrazin_70_was_canadas_hollywood_rebel.html Obituary] at Toronto Star *[https://www.nytimes.com/2011/04/20/movies/michael-sarrazin-actor-dies-at-70.html?_r=0 Obituary] at New York Times *[https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/8467353/Michael-Sarrazin.html Obituary] at Telegraph *[https://news.google.com/newspapers?nid=1350&dat=19721021&id=5uhOAAAAIBAJ&sjid=9QEEAAAAIBAJ&pg=3681,338659&hl=en Rare 1972 interview with Sarrazin] at Toledo Blade {{Authority control}} {{Lifetime|1940|2011|Sarrazin, Michael}} [[Kategorija:Kanadski filmski glumci]] [[Kategorija:Kanadski televizijski glumci]] 9mjqsl1ge69vha94dcuv9gkzvyggw8k 0 4645473 42716650 42591365 2026-11-05T22:52:14Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716650 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime =Moknine | ime_genitiv =Moknina | izvorno_ime = المكنين | slika_panorama =MoknineCentreVille_1.JPG | opis_slike =Centar [[grad]]a | slika_lokacijska_karta_država =Tunis | slika_lokacijska_karta_opis=Pozicija Moknina u Tunisu | nadimak = | širina-stupnjevi =35 | širina-minute =38 | širina-oznaka=N | dužina-stupnjevi =10 | dužina-minute =54 | dužina-oznaka=E | lokacija_ime =[[Popis država|Država]] | lokacija_info ={{flag|Tunis}} | lokacija1_ime =[[Tuniski vilajeti|Vilajet]] | lokacija1_info =[[Monastir (vilajet)|Monastir]] | utemeljenje_ime = | utemeljenje_datum = | dijelovi = | vrsta_dijelova = | d1-d50 | vrsta_vlasti = | vlast_bilješke = | titula_vođe=[[gradonačelnik]] | ime_vođe =Mongi Cherif | površina_bilješke = | površina_ukupna =15 [[km²]]<ref name=geo/> | visina = | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina =[[2018]]. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo =57,111<ref name=city/> | stanovništvo_gustoća= | stanovništvo_uže = | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire = | stanovništvo_šire_gustoća = | stanovništvo_prazno1_ime = | stanovništvo_prazno1 = | stanovništvo_gustoća_prazno1 = | stanovništvo_prazno2_ime = | stanovništvo_prazno2 = | stanovništvo_gustoća_prazno2 = | vremenska_zona =[[UTC+1]] | utc_pomak = | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST = | poštanski_broj =5050 | pozivni_broj = | gradovi_prijatelji = | web_stranica = }} '''Moknine''' ([[Arapski jezik|arapski]]: المكنين / Al-Muknīn) je [[grad]] i [[općina]] od 57,111 [[Stanovništvo|stanovnika]]<ref name=city>{{cite web | url =http://www.citypopulation.de/en/tunisia/cities/ | title =''Tunisia, Republic of Tunisia'' | accessdate =2. 11. 2019 | language=engleski | publisher=City population}}</ref> na [[istok]]u [[Tunis]]a u [[Monastir (vilajet)|Vilajetu Monastir]]. == Geografija == Moknine leži u [[ravnica|ravnici]] [[Tuniski Sahel|Tuniskog Sahela]], svega dva [[km]] od [[Sredozemno more|mora]]<ref name=geo/>, i dvadesetak [[kilometar]]a [[jug|južno]] od svog [[glavni grad|administrativnog centra]] [[grad]]a [[Monastir]]a. == Historija == Moknine je vrlo staro [[naselje]] izraslo još za [[Fenikija|feničkih]] vremena, kasnije su se mjenjali gospodari i [[civilizacija|civilizacije]], od [[kartaga|Kartažana]], [[Antički Rim|Rimljana]] do [[Arapi|Arapa]], [[Osmanlije|Osmanlija]] i [[Francuski protektorat u Tunisu|Francuza]].<ref name=his/> Prva [[džamija]] izgrađena je [[1252]].<ref name=his>{{cite web |url=http://www.commune-moknine.gov.tn/en/2017-03-27-23-22-49/histoire-de-la-ville-2 |title=''History of the city'' |publisher=Commune Moknine |language=engleski |accessdate=2.12. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203034020/http://www.commune-moknine.gov.tn/en/2017-03-27-23-22-49/histoire-de-la-ville-2 |archive-date=2019-12-03 |url-status=dead }}</ref> [[Općina]] Moknine je osnovana [[19. februar]]a [[1921]].<ref name=op>{{cite web |url=http://www.commune-moknine.gov.tn/en/2017-03-27-23-45-07/date-of-creation |title=''Date of creation'' |publisher=Commune Moknine |language=engleski |accessdate=2.12. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203015243/http://www.commune-moknine.gov.tn/en/2017-03-27-23-45-07/date-of-creation |archive-date=2019-12-03 |url-status=dead }}</ref> == Privreda i transport== Moknine je bio poznat po [[tradicija|tradicionalnom]] [[grnčarstvo|grnčarstvu]] i malim pogonima [[tekstilna industrija|tekstilne industrije]] koja je danas u krizi. Okolica je poznata po [[voće|voću]] i [[maslina]]ma.<ref name=geo/> Magistralnom [[cesta|cestom]] 82 i [[Laka gradska željeznica|Lakom gradskom željeznicom]] povezan je sa [[Sousse|Soussom]] i [[Mahdija|Mahdijom]].<ref name=geo>{{cite web |url=http://www.commune-moknine.gov.tn/en/2017-03-27-23-22-49/geographic-location |title=''Geographic location'' |publisher=Commune Moknine |language=engleski |accessdate=2.12. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203015118/http://www.commune-moknine.gov.tn/en/2017-03-27-23-22-49/geographic-location |archive-date=2019-12-03 |url-status=dead }}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze== {{Commonscat|Moknine}} * [https://web.archive.org/web/20191203015241/http://www.commune-moknine.gov.tn/en/ ''Commune Moknine''] {{en icon}} [[Kategorija:Gradovi u Tunisu]] lcpserih56xvzyk62kx6070rjeofsde 0 4645500 42716496 42486871 2026-11-05T16:59:02Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716496 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime =Menzel Bourguiba | ime_genitiv =Menzel Bourguibe | izvorno_ime = منزل بورقيبة | slika_panorama =PortMenzelBourguiba.jpg | opis_slike =Pogled na [[luka|luku]] | slika_lokacijska_karta_država =Tunis | slika_lokacijska_karta_opis=Pozicija Menzel Bourguibe u Tunisu | nadimak = | širina-stupnjevi =37 | širina-minute =9 | širina-oznaka=N | dužina-stupnjevi =9 | dužina-minute =47 | dužina-oznaka=E | lokacija_ime =[[Popis država|Država]] | lokacija_info ={{flag|Tunis}} | lokacija1_ime =[[Tuniski vilajeti|Vilajet]] | lokacija1_info =[[Bizerta (vilajet)|Bizerta]] | utemeljenje_ime = | utemeljenje_datum = | dijelovi = | vrsta_dijelova = | d1-d50 | vrsta_vlasti = | vlast_bilješke = | titula_vođe=[[gradonačelnik]] | ime_vođe =Slaheddine Jebari | površina_bilješke = | površina_ukupna = | visina =32 | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina =[[2014]]. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo =54,536<ref name=city/> | stanovništvo_gustoća= | stanovništvo_uže = | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire = | stanovništvo_šire_gustoća = | stanovništvo_prazno1_ime = | stanovništvo_prazno1 = | stanovništvo_gustoća_prazno1 = | stanovništvo_prazno2_ime = | stanovništvo_prazno2 = | stanovništvo_gustoća_prazno2 = | vremenska_zona =[[UTC+1]] | utc_pomak = | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST = | poštanski_broj =7050 | pozivni_broj = | gradovi_prijatelji = | web_stranica = }} '''Menzel Bourguiba''' ([[Arapski jezik|arapski]]: منزل بورقيبة, prevedeno ''Burgibina kuća'', do [[1957]]. '''Ferryville''') je [[grad]] i [[općina]] od 54,536 [[Stanovništvo|stanovnika]]<ref name=city>{{cite web | url =http://www.citypopulation.de/en/tunisia/cities/ | title =''Tunisia, Republic of Tunisia'' | accessdate =3. 11. 2019 | language=engleski | publisher=City population}}</ref> na [[sjever]]u [[Tunis]]a u [[Bizerta (vilajet)|Vilajetu Bizerta]]. == Geografija == Menzel Bourguiba prostire se duž [[jugozapad]]ne [[obala|obale]] [[Laguna Bizerte|Lagune Bizerta]], udaljen 16 [[km]] od [[grad]]a [[Bizerta|Bizerte]] i [[Sredozemno more|Sredozemnog mora]].<ref name=brit/> Grad je odlično povezan [[željeznica|željeznicom]] i [[cesta]]ma sa [[Bizerta|Bizertom]] i ostalim tuniskim gradovima.<ref name=brit/> == Historija == [[datoteka:Serbian war cemetery in Menzel Bourguiba, Tunisia 09.jpg|thumb|left|260px|[[Kraljevina Srbija|Srpsko]] [[vojničko groblje]]]] [[datoteka:Menzel_Bourguiba_-_Centre-ville.jpg|thumb|left|260px|Centar grada]] Menzel Bourguiba je novi grad, koji je niknuo zahvaljujući izgradnji [[Francuska|francuske]] [[Pomorska baza|pomorske baze]] Sidi Abdallah.<ref name=brit/> U vrijeme [[Francuski protektorat u Tunisu|Francuskog protektorata u Tunisu]] zvao se ''Ferryville'' po tadašnjem [[ministar|ministru]] (kasnijem [[premijer]]u) - [[Jules Ferry]]u koji je bio inicijator gradnje te [[Pomorska baza|baze]] i [[luka|luke]]. Nakon što je Tunis postao [[nezavisnost|nezavistan]] [[ime]] mu je promjenjeno po prvom [[predsjednik]]u Tunisa [[Habib Burgiba|Habibu Burguibi]]. Grad je upao u krizu kad je [[Francuska]] [[1963]]. napustila [[Pomorska baza|bazu]] i njeno servisno [[brodogradilište]].<ref name=brit/> Nakon tog je [[privreda]] osnažena gradnjom velike [[željezara|željezare]], [[tvornica|tvornice]] za montažu [[automobil]]a, i pogona [[metalurgija|metalurške]] i [[hemijska industrija|kemijske industrije]]. Pored tog danas ima i nekoliko velikih [[tvornica]] [[odjeća|odjeće]].<ref name=brit>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Menzel-Bourguiba |title = ''Menzel Bourguiba'' |publisher=Encyclopaedia Britannica |language =engleski |accessdate =3.12. 2019}}</ref> Za [[Prvi svetski rat|Prvog svjetskog rata]] u [[bolnica]]ma Ferryvilla liječili su se [[Српска војска|srpski vojnici]] od kojih su nnogi [[smrt|umrli]] pa su [[sahrana|sahranjeni]] na [[Vojničko groblje|vojničkom groblju]].<ref name=srb>{{cite web | url =https://prvisvetskirat.rs/spomenici-page/spomen-obelezja-u-inostranstvu/tunis-spomenici/o-memorijalima-u-tunisu/?script=lat | title =''O memorijalima u Tunisu'' | accessdate =3.12. 2019 | language =srpski | publisher =Amanet }}{{Dead link|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Pobratimski gradovi== * {{flagicon|Njemačka}} [[Stuttgart]], [[Njemačka]] (od [[1971]].) * {{flagicon|Francuska}} [[La Seyne-sur-Mer]], [[Francuska]] (od [[2008]].) == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze== {{Commonscat|Menzel Bourguiba}} * [https://web.archive.org/web/20191117113836/http://www.commune-menzelbourguiba.gov.tn/index.php?lang=fr ''Commune Menzel Bourguiba''] {{ar icon}} [[Kategorija:Gradovi u Tunisu]] a7rq6ib6k7udqhbsrtgdcaa57jctxe6 0 4650633 42716687 42403738 2026-11-06T00:45:02Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716687 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime =Msila | ime_genitiv =Msile | izvorno_ime =المسيلة | slika_panorama =La_faculté_des_mathématiques_et_d'informatique,_M'Sila_Province.png | opis_slike =[[Fakultet]] [[matematika|matematike]] i [[informatika|informatike]] | slika_lokacijska_karta_država =Alžir | slika_lokacijska_karta_opis=Pozicija Msile u Alžiru | nadimak = | širina-stupnjevi =35 | širina-minute =42 | širina-oznaka=N | dužina-stupnjevi =4 | dužina-minute =32 | dužina-oznaka=E | lokacija_ime =[[Popis država|Država]] | lokacija_info ={{flag|Alžir}} | lokacija1_ime =[[Alžir#Pokrajine|Pokrajina]] | lokacija1_info = [[Msila (pokrajina)|Msila]] | lokacija2_ime = | lokacija2_info = | utemeljenje_ime = | utemeljenje_datum = | dijelovi = | vrsta_dijelova = | d1-d50 | vrsta_vlasti = | vlast_bilješke = | titula_vođe= | ime_vođe = | površina_bilješke = | površina_ukupna = | visina =470 <ref name=brit/> | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina =[[2008]]. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo =132,975<ref name=city/> | stanovništvo_gustoća= | stanovništvo_uže = | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire = | stanovništvo_šire_gustoća = | stanovništvo_prazno1_ime = | stanovništvo_prazno1 = | stanovništvo_gustoća_prazno1 = | stanovništvo_prazno2_ime = | stanovništvo_prazno2 = | stanovništvo_gustoća_prazno2 = | vremenska_zona =[[UTC+1]] | utc_pomak = | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST = | poštanski_broj =28000<ref name=city/> | pozivni_broj = | gradovi_prijatelji = | web_stranica = }} '''Msila''' ([[Arapski jezik|arapski]]: المسيلة / Masīla) je [[grad]] od 132,975 [[Stanovništvo|stanovnika]]<ref name=city>{{cite web | url =http://www.citypopulation.de/en/algeria/cities/ | title =''Algeria, People's Democratic Republic of Algeria'' | accessdate =11.2. 2020. | language=engleski | publisher=City population}}</ref> u sredini [[Alžir]]a u [[Msila (pokrajina)|Pokrajini Msila]] u kojoj je i [[glavni grad|administrativni centar]].<ref name=brit/> == Geografija == Msila se prostire u [[ravnica|ravnici]] Hodna na 470 [[metar]]a [[nadmorska visina|nadmorske visine]] između [[slano jezero|slanog jezera]] ''Šot el-Hodna'' na [[jug]]u i [[planina]] Hodna (dio [[Atlas (planine)#Masiv Tel Atlas|Tel Atlasa]]) na [[sjever]]u. Kroz grad protiče [[Vadi]] Ksob koji [[izvor|izvire]] na planini Hodna i uvire u Šot el-Hodnu. Na planini je podignuta [[brana]] i veliko [[akumulaciono jezero]] koje omogućuje [[navodnjavanje]] [[oranica]] po dolini.<ref name=brit/> Od [[Bordž Bu Areridž]]a je udaljena 60 [[km]], a od [[Constantine (grad)|Constantina]] 240 [[km]].<ref name=zel/> == Historija == Msila je nastala za [[Fatimidski Kalifat|Fatimida]] u [[10. vijek]]u, ali ju je [[pleme]]nski savez [[Banu Hilal]] razorio u [[11. vijek]]u pa se stanovništvo raselilo. Ponovno je oživjela za [[Osmansko Carstvo|osmanske]] vlasti.<ref name=hisa/> [[Francuska]] [[vojska]] zauzela je Msilu tek [[1841]]., jedanaest godina nakon iskrcavanja u [[Oran]]u, u tom trenutku to je bilo [[trgovište]] od samo 1.500 stanovnika. Za [[Francuski Alžir|Francuske kolonijalne uprave]] prvo je [[1841]]. organiziran kao [[gradić]], a status punopravne [[općina|općine]] dobio je [[1897]].<ref name=hisa/> Početkom [[1970-e|1970-ih]] postao je [[Msila (pokrajina)|pokrajinski]] [[glavni grad|administrativni centar]], a od [[1974]]. i [[univerzitet]]ski grad.<ref name=hisa>{{cite web |url =https://babzman.com/msila-la-terre-envahie-par-bien-des-civilisations/ |title =''M’sila, la terre envahie par bien des civilisations'' |publisher =Babzman |language =francuski |accessdate =11.2. 2020. |archive-date =2019-09-24 |archive-url =https://web.archive.org/web/20190924102626/http://www.babzman.com/msila-la-terre-envahie-par-bien-des-civilisations/ }}</ref> Danas ''[[Univerzitet]] Muhamed Budiaf'' ima sedam [[fakultet]]a na kojima studira 28.535 [[student|studenata]].<ref name=his>{{cite web |url=http://www.wilaya-msila.dz/index.php?action=formunik&type=menu&idformunik=19 |title= ''La Wilaya'' |publisher= Wilaya de M'sila |language =francuski |accessdate =10.2. 2020.}}</ref> == Privreda i transport== Msila je [[državna uprava|administrativni]] centar [[ratarstvo|ratarsko]] - [[stočarstvo|stočarskog]] kraja, koji živi od uzgoja [[pšenica|pšenice]], [[ječam|ječma]], [[datulja]] i polu[[nomadsko stočarstvo|nomadskog stočarstva]]. Uz to stanovnici se tradicionalno bave i [[štavljenje]]m [[koža (materijal)|kože]].<ref name=brit>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/MSila |title= ''MʾSila, Algeria'' |publisher= Encyclopaedia Britannica |language =engleski |accessdate =11.2. 2020.}}</ref> Od [[industrija|industrije]] ima veliku [[termoelektrana|termoelektranu]] (''Centrale Eléctrique de Draâ El Hadja'') snage 880 [[vat|Mw]], [[cement]]aru i mljekaru<ref name=eko>{{cite web |url =http://monographies.caci.dz/index.php?id=263 |title =''Industrie dans la wilaya de M'sila'' |publisher =Chambre Algérienne de Commerce et d'Industrie |language =francuski |accessdate =11.2. 2020. |archivedate =2008-04-11 |archiveurl =https://web.archive.org/web/20080411073059/http://www.monographies.caci.dz/index.php?id=263 |deadurl =yes }}</ref> Grad je [[cesta]]ma i [[željeznica|željeznicom]] povezan sa [[Bordž Bu Areridž]]om i [[Constantine (grad)|Constantinom]].<ref name=zel>{{cite web |url =http://monographies.caci.dz/index.php?id=273 |title =''Transport et accessibilité dans la wilaya de M'sila'' |publisher =Chambre Algérienne de Commerce et d'Industrie |language =francuski |accessdate =11.2. 2020. |archive-url =https://web.archive.org/web/20190915165357/http://monographies.caci.dz/index.php?id=273 |archive-date =2019-09-15 |url-status =dead }}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze== {{Commonscat|M'Sila}} * [https://www.britannica.com/place/MSila ''MʾSila, Algeria''] {{fr icon}} [[Kategorija:Gradovi u Alžiru]] rhgtdbi2narezgekngzr9jr7pndzbzx 0 4651079 42716544 42486878 2026-11-05T18:39:46Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716544 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Političar | ime = Mihail Mišustin | slika = Mikhail Mishustin (2018).jpg | opis_slike = | puno_ime = Mihail Vladimirovič Mišustin | datum_rođenja = {{datum rođenja|1966|3|3|god=da}} | mesto_rođenja = [[Moskva]] | država_rođenja = [[Sovjetski Savez|SSSR]] | državljanstvo = {{zastava|Rusija}} | narodnost = [[Rusi|Rus]] | veroispovest= [[Pravoslavlje]] | partija= [[Nezavisni (politika)|nestranačka ličnost]] | supružnik= Vladlena Mišustina | deca= 3 | univerzitet = | profesija= ekonomista | funkcija_1 = [[predsednik Vlade Ruske Federacije|Premijer]] [[Rusija|Rusije]] | datum_funkcije_1 = 16. januara 2020. | početak_funkcije_1 = | kraj_funkcije_1 = | prethodnik_1 = [[Dmitrij Medvedev]] | naslednik_1 = | predsednik_1 = [[Vladimir Putin]] | funkcija_2 = | početak_funkcije_2 = | kraj_funkcije_2 = | predsednik_vlade_2 = | predsednik_2 = | potpis= }} '''Mihail Vladimirovič Mišustin''' ({{jez-ru|Михаил Владимирович Мишустин}}, [[3. mart]] [[1966]], [[Moskva]]) [[rus]]ki je političar i premijer [[Rusija|Rusije]]. == Biografija == Rođen je 3. marta 1966. godine u [[Moskva|Moskvi]]. Diplomirao je na moskovskom univerzitetu za mašinstvo, gde je završio i postdiplomske studije. Godine 1998. pridružio se državnoj službi kao pomoćnik za informacione sisteme računovodstva i kontrole poreskih plaćanja pri Federalnoj poreskoj službi. Nakon toga radio je kao zamenik ministra Ruske Federacije za poreze i namete, bio je na mestu šefa Savezne agencije za katastar i nekretnine pri Ministarstvu ekonomskog razvoja, šefa Savezne agencije za upravljanje posebnim ekonomskim zonama. Autor je tri knjige o poreskoj administraciji i 40 naučnih tekstova. Po zanimanju je ekonomista i bio je na čelu Federalne službe za poreze od 2010. godine. Na funkciji [[Predsednik Vlade Ruske Federacije|premijera]] Rusije se nalazi od 16. januara 2020. godine, a predložio ga je predsednik [[Vladimir Putin]].<ref>{{Cite news|url=https://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2020&mm=01&dd=16&nav_category=78&nav_id=1642796|title=Rusija ima novog premijera|work=[[B92|b92.net]]|accessdate=16. 1. 2019}}</ref><ref name=NewPM>{{Cite web |url=https://ria.ru/20200115/1563466512.html |title=Путин предложил главе ФНС Михаилу Мишустину пост премьера |access-date=15. 1. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115175557/https://ria.ru/20200115/1563466512.html |archive-date=15. 1. 2020 |url-status=live }}</ref> Oženjen je Vladlenom Mišustinom, imaju trojicu sinova.<ref name=fontanka>[https://www.fontanka.ru/2020/01/15/146/ Путин предложил назначить премьер-министром главного налоговика России Михаила Мишустина. “Фонтанка” рассказывает, кто он такой]</ref> == Povezano == * [[Predsednik Vlade Ruske Federacije|Premijeri Rusije]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commonscat|Mikhail Mishustin}} * [https://web.archive.org/web/20200115164047/https://www.podatinet.net/2011101820922/nalogovye-istorii/nalogovye-citaty-i-aforizmy/mishustin-mihail-vladimirovich-roda-1966-ga-rukovoditel-federalnoi-nalogovoi-slujby-rossiiskoi-federacii.html Высказывания Михаила Мишустина.] * [http://mirnalog.ru/p770/ Михаил Мишустин подвел итоги работы службы за И квартал 2013 года.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200115164320/https://mirnalog.ru/p770/ |date=2020-01-15 }} * [https://web.archive.org/web/20131105170725/http://mirnalog.ru/%d0%bc%d0%b8%d1%85%d0%b0%d0%b8%d0%bb-%d0%bc%d0%b8%d1%88%d1%83%d1%81%d1%82%d0%b8%d0%bd-%d1%80%d0%b0%d1%81%d1%81%d0%ba%d0%b0%d0%b7%d0%b0%d0%bb-%d0%b3%d1%83%d0%b1%d0%b5%d1%80%d0%bd%d0%b0%d1%82%d0%be/ Михаил Мишустин рассказал губернаторам об основных направлениях налоговой политики.] * [http://www.politika.rs/scc/clanak/446134/Doktor-za-porez Doktor za porez („Politika”, 19. januar 2020)] {{niz |pre=[[Dmitrij Medvedev]] |spisak=[[Predsednik Vlade Ruske Federacije|premijer Rusije]] |posle=sadašnji }} {{Lifetime|1966||Mišustin, Mihail}} [[Kategorija:Ruski političari]] [[Kategorija:Premijeri Rusije]] [[Kategorija:Biografije, Rusija]] 0iro0zrd8ruxyyzm2rwtt28ow8n91n9 0 4655748 42716673 42260799 2026-11-06T00:12:22Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716673 wikitext text/x-wiki '''Most Ovčiji brod u selu Bratač''', nalazi se u općini [[Nevesinje]], [[Bosna i Hercegovina]]. Naziv su dali [[Stočarstvo|stočari]] koji su preko njega prevodili svoja stada na ispašu, sa druge strane rijeke [[Zalomka|Zalomke]]. Ovaj most posjeduje značajnu historijsku vrijednost s obzirom na to da je jedan od rijetkih sačuvanih kamenih mostova, te mu je sačuvana izvorna forma, lokacija kao i namjena. Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj 6. novembra 2018. godine, donijela je odluku da se most proglasi za [[Nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine]].<ref>{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Nevesinje%20most%20u%20selu%20Bratac%20BOS.pdf |title= Most “Ovčiji brod“ u selu Bratač |work= kons.gov.ba |accessdate= 13. 9. 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240613053136/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Nevesinje%20most%20u%20selu%20Bratac%20BOS.pdf |archive-date= 2024-06-13 |url-status= dead }}</ref> Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Amir Pašić (predsjedavajući), Goran Milojević i Radoje Vidović. == Historija == Most nalazi se na rijeci [[Zalomka|Zalomki]] koja većim dijelom svog toka u ljetnim mjesecima teče kao podzemna rijeka. Vrijeme izgradnje mosta nije poznato, jer pisanih tragova o njegovom nastanku nema. Na osnovi karakterističnih elemenata konstrukcije može se datirati u vrijeme [[Bosna i Hercegovina u Osmanskom Carstvu|osmanske]] uprave, najvjerovatnije u XVI stoljeću ili kasnije. Na mostu je postavljena isklesаnа ploča na kojoj stoji 1883. godinа, kаdа je vršenа obnovа jednog njegovog lukа. U toku [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] most je pretrpio nasilno rušenje srednjeg svoda. Da bi se objekat osposobio za saobraćaj, preko porušenog dijela postavljena je provizorna drvena konstrukcija. Tokom 1968. godine restauriran je porušeni dio svoda. Do mosta vodi makadamski put iz pravca sela [[Bratač]] koji se upravo završava kod mosta i nema svoj nastavak na drugoj strani rijeke. [[Nizozemska]] je zajedno sa Općinom Nevesinje, tokom 2011. godine izgradila dva kilometra [[asfalt|neasfaltiranog]] lokalnog puta koji vodi ka mostu, čime je omogućen brži i lakši pristup. Ispod mosta pronađena je oštećena ploča sa natpisom na [[Arapski jezik|arapskom jeziku]] koja je nekad stajala na mostu. Natpis je zbog dugogodišnjeg djelovanja vode dosta nejasan. Uz saradnju sa stručnjacima iz [[Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|Zemaljskog muzeja u Sarajevu]] pročitane su dvije riječi ”HAJRAT“ i ”MAHMUD“. Zbog dugogodišnje izloženosti nepovoljnim atmosferskim utjecajima i neodržavanju most je danas u lošem stanju. == Opis == Izveden je kao mostovna konstrukcija sa tri otvora, zasvedena polukružnim lukovima. Most je znatnih dimenzije da bi propusni kapaciteti zadovoljili proljetne bujice. Ima tri polukružna otvora, od kojih je prvi svod uz lijevu obalu nešto manji, sa rasponom od 7,0 metara, dok su srednji i desni jednaki i široki po 9,0 metara. Stubovi između otvora su široki po 2,4 metra, a ukupna dužina mosta sa priobalnim navozima iznosi 35,50 metara. Korito rijeke je najdublje pod svodom uz desnu obalu gdje protječe minimalna ljetna [[voda]], kada ispod preostala dva svoda potpuno presuši. Visinska razlika od dna korita do najviše tačke intradosa svoda uz desnu obalu iznosi preko 8,50 metara. Ukupna širina mosta iznosi 3,20 metara. Ova mjera odgovara stazi na mostu, dubini svodova i razmaku čeonih zidova jer na mostu nema nikakve plastike, kao što su vijenci, prepusti čeonih zidova preko lukova i sl. Na mostu nema traga završnom vijencu i korkaluku, kao na tipičnim mostovima osmanskih graditelja, a vjerovatno da nije imao niti nadozidanu ogradu kao neki stolački mostovi. Ako je uopće ikada staza na ovome mostu bila ograđena, onda je ta ograda bila izvedena od drveta i već davno bez traga propala. Niveleta mosta diže se od obala prema sredini, a prelom nivelete je nad stubom koji je bliži desnoj obali pa su tako srednji i desni lučni otvor ne samo jednaki po rasponu luka već i po njegovoj visini. Stubovi mosta ispadaju prema uzvodnoj strani u vidu uobičajenih trouglastih branika, čija je baza širina stuba 2,40 metara, a visina 1,80 metara. Osnova branika je približno istostraničan trougao. Sa nizvodne strane stubovi završavaju ovalnom formom čija je osnovica opet ravna širini stuba, a istak od ravnine čeonog zida 0,90 metara. Vertikalni dio stuba se diže od proširene temeljne baze koja djelimično viri iz nanosa u koritu kod stuba bližeg desnoj obali, do visine od oko 2,70 metara, da bi bez uobičajeno naglašenog vijenca prešao u neku vrstu piramidalnog završetka. Na nizvodnoj strani završetak ima oblik kupe koja se pri vrhu zaobljava. U izgledu mosta vertikalni dijelovi stubova vidljivo se izdvajaju od ostale konstrukcije svojom bjelinom. Primjena otpornijeg bijelog krečnjaka za dijelove koji su veliki dio vremena u vodi povezuje ovaj objekat sa načinom primjene materijala kod mnogih naših poznatih mostova ([[Konjic]], sarajevski mostovi itd). Svodovi mosta su zidani od dosta dobro obrađenog kamena sa radijalnim spojnicama u horizontalnim nizovima po dubini svoda. Imajući u vidu da graditelj nije težio plastici lukova, svodni kamen nije iste visine već se uklapa sa klesancima u čeonim zidovima. Tako je debljina svodova neprecizirana, a iznosi oko 35&nbsp;cm. Na većem sačuvanom svodu, zaključni kamen čeonog luka posebno je plastično naglašen. Čeoni zidovi su rađeni od horizontalnih slojeva grublje obrađenog kamena. Visina čeonog zida iznad najviših tačaka na čeonom lukovima svodova iznosi 20–35&nbsp;cm. Danas je most u veoma lošem stanju, a nekada je to bio jedini most na rijeci Zalomki i jedini put u pravcu [[Gacko|Gacka]]. == Literatura == * [[Džemal Čelić]] i [[Mehmed Mujezinović]], Stari mostovi u Bosni i Hercegovini, Veselin Masleša, Sarajevo, 1969. == Reference == {{Refspisak}} == Vanjske veze == {{Portal|Bosna i Hercegovina}} [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Nevesinju]] [[Kategorija:Mostovi u BiH iz osmanskog perioda]] [[Kategorija:Mostovi u Bosni i Hercegovini]] 9pvx6pbhana819epf2nrfrbx2cqakpx 0 4656203 42716522 42329989 2026-11-05T17:55:33Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716522 wikitext text/x-wiki {{reklamiranje}} '''Kostoski međunarodni festival''' (folklora, mažoretkinje, orkestri, zbor, moderni ples) je festival koji se svake godine održava u [[Ohrid]]u - [[Severna Makedonija]], u više termina u prolječe, ljeto i jesen. Festival je osnovan u 2019 godinu i ima puno sudionika iz cijelog svijeta. Na festival nastupaju: *Kulturno umetnički društva *Mažoretkinje *Zborova *Orkestri *Ansambli suvremenog plesa i dr. Kostoski međunarodni festival organizuje Kostoski turistički biro Ohrid. Cilj "Kostoski" međunarodni festival je prikazati kulturu, glazbu, nošnje, pjesme, kola i tradiciju različitih država diljem svijeta, a uz to i steći nova prijateljstva, nove veze među sudionicima te upoznavanje sa ljepotama Ohrida i Ohridskog jezera. Ne postoji ograničenje zbog godina, festival je revijalnog karaktera može svako da nastupi, također nije ograničen broj sudionika u grupi. Pored nastupa, sudionici festivala u slobodnog vremena također imaju obilazak grada Ohrida I samostan Sv. Naum sa turističkim vodičem. Na završnoj večeri svaka grupa dobije poklon i Diploma za sudjelovanje na festival. [[Datoteka:Kostoski festival Ohrid 2019.jpg|mini|desno|kostoski festival ohrid 2019]] == Vanjske veze == *[http://kostoski.mk/hr/festivals Kostoski međunarodni festival web stranica] *[http://kud-branislav-nusic.hr/index.php/aktuelno/175-kostoski-medunarodni-festivali-folklora-ohrid-makedonija ''KOSTOSKI'' – MEĐUNARODNI FESTIVALI FOLKLORA OHRID - MAKEDONIJA 2019] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807124853/http://kud-branislav-nusic.hr/index.php/aktuelno/175-kostoski-medunarodni-festivali-folklora-ohrid-makedonija |date=2020-08-07 }} *[https://emedjimurje.net.hr/vijesti/drustvo/3552797/prica-iz-makedonije-udruga-mazoretkinja-i-gradski-puhacki-orkestar-mursko-sredisce-sudjelovali-na-festivalu-folklora-puhaca-i-mazoretkinja/ KOSTOSKI INTERNATIONAL FESTIVALS] *[https://web.archive.org/web/20230414112211/https://gradskiportal018.rs/2020/05/14/kostoski-medjunarodni-festival-upoznajte-se-sa-lepotama-ohrida-i-ohridskog-jezera/ “Kostoski” Međunarodni Festival – upoznajte se sa lepotama Ohrida i Ohridskog jezera] *[https://www.ravne.si/objava/199352 MEDNARODNI FESTIVAL NA OHRIDU] *[https://muralist.hr/kultura/kostoski-medunarodni-festival-na-obalama-ohridskog-jezera/ “Kostoski” Međunarodni festival na obalama Ohridskog jezera] [[Kategorija:Ohrid]] [[Kategorija:Folklor]] [[Kategorija:Ples]] r9xsna8pqj4ifxnhf3oufkbi7ps22ae 0 4658644 42716572 42423181 2026-11-05T19:48:24Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716572 wikitext text/x-wiki {{klica}} [[Datoteka:Милан Симин.jpg|mini|Milan Simin]] '''Milan Simin''' ([[Subotica]], 10. decembar 1914 – [[Novi Sad]], 26. jul 1941), podoficir, vazduhoplovni narednik [https://sr.wikipedia.org/sr-ec/Jugoslovensko_kraljevsko_ratno_vazduhoplovstvo Jugoslovenskog kraljevskog ratnog vazduhoplovstva], fubaler [[FK Vojvodina]], učesnik NOB-a, komandant [[:sr:Novosadski partizanski odred|Novosadskog partizanskog odreda]] 1941. godine. == Biografija == Rođen je u Subotici. Odrastao u Novom Sadu. Završio je podoficirsku školu i postao vazduhoplovni narednik Jugoslovenskog kraljevskog ratnog vazduhoplovstva. Posle kapitulacije kraljevine Jugoslavije uspeo je da izbegne zarobljavanje i vratio se u Novi Sad. Kao aktivni podoficir i kandidat za člana KPJ, neposredno posle okupacije, kao vojni stručnjak određen je za vršenje obuke rukovanjem oružjem. Posle formiranja Štaba partizanskih odreda pri OK [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] postavljen je na čelo vojne desetine. == Stvaranje Novosadskog partizanskog odreda == U leto 1941. godine posle napada Nemačke na Sovjetski savez ubrzano se pristupilo organizovanijim akcijama usmerenim protiv okupatora. Smatralo se da je posle napada na SSSR opšta situacija znatno izmenjena u prilog oružanog ustanka protiv fašizma. KPJ se na ustanak spremala od prvih dana okupacije stvaranjem Vojnih komiteta koji su za cilj imali prikupljanje oružja, sanitetskog materijala, odeće, lekova, itd. Cilj je bio da se sa diverzija i sabotaža pređe na organizovanije oblike borbe i stvaranje vojnih formacija na terenu. Predlog da se Novosadskog partizanskog odreda formira Novosadski partizanski odred dali su [https://sr.wikipedia.org/sr-ec/Radivoj_Ćirpanov?veaction=edit Radivoj Ćirpanov], [[:sr:Kosta Šokica|Kosta Šokica]] i Borislav Prodanović. Za komandanta je postavljen Milan Simin. == Pogibija == Sa svojom grupom partizana pošao je 25. jula 1941. godine u čenejski atar s namerom formiranja partizanskih četa na terenu. Otkriveni su i u neravnopravnoj borbi poginuo je Milan Simin, uhvaćenog Antala Nemeta na licu mesta fašisti su likvidirali, a Živko Radovanović je 2. avgusta iste godine obešen. Na ovom mestu je 1971. godine podignut [https://sr.wikipedia.org/sr/Spomenik_Novosadskom_partizanskom_odredu spomenik Novosadskom partizanskom odredu]. Prvobitno je bio sahranjen na Uspenskom groblju u Novom sadu, da bi po izgradnji [https://sr.wikipedia.org/sr-ec/Spomen_groblje_boraca_NOR-a_u_Novom_Sadu ''Spomen''-''groblja'' boraca NOR-a 1941–1945] u Novom Sadu njegovi posmrtni ostaci bili preneti na novu lokaciju. == Galerija == <gallery> Datoteka:Откривање споменика Новосадском партизанском одреду 1971. године.jpg|Otkrivanje spomenika Novosadskom partizanskom odredu 1971 Datoteka:Милан симин.jpg|Grob Milana Simina na Spomen-groblju boraca NOR-a 1941–1945. u Novom Sadu </gallery> == Vanjske veze == * [https://web.archive.org/web/20250628133223/http://www.novisadinfo.info/2014/03/obnovljena-spomen-ploca-fudbalerima.html] {{Portal NOB}} {{Životni vijek|1914|1941|Simin, Milan}} [[Kategorija:Fudbaleri Vojvodine]] [[Kategorija:Jugoslavenski fudbaleri]] [[Kategorija:Jugoslavenski avijatičari]] [[Kategorija:Članci kojima nedostaju izvori]] [[Kategorija:Članci za sređivanje]] kb64191jm4jxlptvezvsp9w86q2zsg0 0 4659461 42716709 42701328 2026-11-06T01:55:15Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716709 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV|bgcolour=purple|br_epizoda=222|color text=white|slika=[[Slika:My Little Pony Friendship is Magic 2017 logo.png]]|opis=Logo serije od 2017.|žanr=Avantura<br>Magična fantastika<ref>https://www.denofgeek.com/us/tv/my-little-pony/238807/why-my-little-pony-friendship-is-magic-is-serious-fantasy</ref><ref>https://www.cbr.com/my-little-pony-friendship-magic-finale-trailer/</ref>|kreator=[[Lauren Faust]]|website=https://mylittlepony.hasbro.com/|naziv_emisije={{PAGENAME}}|glasovi=[[Tara Strong]]<br>[[Ashleigh Ball]]<br>[[Andrea Libman]]<br>[[Tabitha St. Germain]]<br>[[Cathy Weseluck]]<br>[[Rebecca Shoichet]]<br>[[Shannon Chan-Kent]]<br>[[Kazumi Evans]]|lista_epizoda=Lista epizoda iz serije My Little Pony: Friendship Is Magic|kompozitor_muzičke_teme=[[Daniel Ingram]]|kanal=[[Treehouse TV]]|prethodi=[[My Little Pony (serija)|My Little Pony]]<br>[[My Little Pony Tales]]|slijedi=[[My Little Pony: Pony Life]]|zemlja=[[Kanada]]<br>[[SAD]]|početak=10. 10. 2010.|kraj=12. 10. 2019.|naziv_emisije_2=My Little Pony: Čarobno prijateljstvo (Hrvatski demo)<br>Maj Litl Poni: Čarobno drugarstvo (Srpski demo)}} {{Naslov u kurzivu}} '''''{{PAGENAME}}''''' ([[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatski]]: ''Moj mali poni: Prijateljstvo je čarolija''{{Efn|Naslov ''Drugarstvo je magija'' se također koristi}}) je kanadsko-američka animirana televizijska serija iz 2010. godine. Seriju je razvila Lauren Faust kao dio nove linije medija [[Hasbro]]ve franšize ''[[My Little Pony]]''. Lauren Faust poznato je radila na mnogim crtanim serijama kao ''[[The Powerpuff Girls]]'' i ''[[Foster's Home for Imaginary Friends]]''. Prva epizoda serije je bila premijerno prikazana na kanalu The Hub, sad zvan Discovery Family. Serija je bila prvi program na kanalu. Serija je poznata kao Generation 4, skračeno G4 ([[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatski]]: ''Generacija 4'') jer je četvrta inkarnacija franšize ''My Little Pony''. Glavni likovi serije jesu [[Princeza Twilight Sparkle|Twilight Sparkle]] i Zmaj Spike, duo koji je živio u [[Kraljevina|kraljevstvu]] Canterlot, u dalekoj zemlji [[Equestria|Equestriji]]. Twilight je učenica Princeze Celestije, i, kada je započela jubilarna Proslava ljetnog Sunca, Celestia je poslala Twilight i Spikea u grad Ponyville da pronađu prijatelje. Tamo se Twilight sprijatelji s pet ponija (Pinkie Pie, Applejack, Rainbow Dash, Rarity, i Fluttershy) i preseli se u knjižnicu. Ostatak serije skupa šire čaroliju prijateljstva, i na kraju Twilight Sparkle zamjeni Celestiju i njenu sestru Lunu kada postane vladarica Equestrije. Serija je postala velik hit čim je započela s emitiranjem na Kanadskom kanalu [[Discovery Family]]. [[Srbija]] i [[Hrvatska]] obje imaju po dvije sinkronizacije, s demo DVD-om koji je izašao 2011. U [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] se emitira srpska verzija, te bosanska sinkronizacija (koja se sastoji od treće i četvrte sezone). Emisija je dobila spin-off franšizu ''[[My Little Pony: Equestria Girls|Equestria Girls]]'', [[My Little Pony: The Movie (film, 2017.)|dugometražni film]], spin-off seriju ''[[My Little Pony: Pony Life|Pony Life]]'', i [[My Little Pony (IDW Publishing)|stripove]] kompanije [[IDW Publishing]]. == Premisa == {{Glavni|:Kategorija:Epizode iz serije My Little Pony: Friendship Is Magic}} Jednom davno, u dalekoj zemlji Equestriji, dvije sestre, Luna i Celestia, živjele su u skladu i vladale Equestrijom. Princeza Luna je postala ljubomorna na sestru jer joj je posao bio dizati Mjesec, dok je sestra Celestia dizala Sunce. Poniji bi se zabavljali tijekom Celestijinog dana, ali bi spavali tijekom Lunine noči. Zato se Luna pretvorila u strašnu Nightmare Moon i obečala da će zauvijek širiti tamu. Zato ju je Celestia potjerala na mjesec. Tisuću godina je prošlo od tog događaja, i o njemu čita glavni lik, jednorog Twilight Sparkle. Twilight obavijesti Celestiju da misli da će se Nightmare Moon vratiti. Celestiju nije bilo briga, i poslala ju je u Ponyville da motri pripreme za proslavu ljetnog Sunca. Tamo upozne [[Domaći konj|kobile]] Pinkie Pie i Applejack, [[jednorog]]a Rarity, i [[pegaz]]e Rainbow Dash i Fluttershy. Tijekom proslave se Nightmare Moon vrati, i Celestia nestane. Twilight, uz pomoć novih prijateljica, spasi Celestiju i starim relikvijama, Elementima sklada, vrati Nightmare Moon u normalu. Nakon što napokon pronađe nove prijatelje, Twilight ostane u Ponyvilleu i pomognu svima, nekad i svojoj grupi, s problemima prijateljstva. Serija također ima mnogo sporednih i pozadinskih likova, koji su dobili glavnu ulogu u epizodi ''[[Slice of Life (My Little Pony: Friendship Is Magic)|Slice of Life]]''. U [[My Little Pony: Friendship Is Magic (sezona 3)|trećoj sezoni]], Twilight postane princeza prijateljstva i narastu joj krila. U [[My Little Pony: Friendship Is Magic (sezona 4)|četvrtoj sezoni]] dobije svoj dvorac. U [[My Little Pony: Friendship Is Magic (sezona 5)|petoj sezoni]] se grupi pridruži novi poni, Starlight Glimmer. U [[My Little Pony: Friendship Is Magic (sezona 8)|osmoj sezoni]] prijateljice otvore školu prijateljstva, Spikeu narastu krila i šest mlađih učenika škole stvore grupu i nazovu se mlađih glavnih šest. U [[My Little Pony: Friendship Is Magic (sezona 9)|devetoj sezoni]], Twilight postane vladarica Equestrije i, uz pomoć prijatelja, uništi svo zlo u Equestriji. == Likovi == {{Main|Lista likova iz serije My Little Pony: Friendship Is Magic}} * Twilight Sparkle (element čarolije) — Jednorog, kasnije Alicorn, kojoj je dužnost podučavati i širiti prijateljstvo sa svima u Equestriji i dalje. Twilight glas daje Tara Strong, i njene pjesme pjeva Rebecca Shoichet. * Spike — Zmaj čije je jaje magijom otvorila Twilight. Spikeove epizode su večinom o njegovoj nesigurnosti i savladanju strahova. Spikeu glas daje Cathy Weseluck. * Pinkie Pie (element smijeha) — Kobila koja obožava zabave, slatkiše i smijeh. Pinkie glas daje Andrea Libman, a pjesme pjeva Shannon Chan-Kent. * Applejack (element iskrenosti) — Snažna kobila koja živi na farmi jabuka s obitelji Apple. Applejack glas daje Ashleigh Ball. * Rainbow Dash (element odanosti) — Brza sportašica koja se voli hvaliti i letjeti. U [[My Little Pony: Friendship Is Magic (sezona 7)|sedmoj sezoni]] se pridruži njenom omiljenom sportskom timu, Wonderboltima. Rainbow glas daje Ashleigh Ball. * Rarity (element velikodušnosti) — Otmjeni jednorog koji ima butike u Ponyvilleu, Manehattanu i Canterlotu. Rarity voli dizajnirati haljine i skupljati dragulje. Glas joj daje Tabitha St. Germain, i njene songove izvodi Kazumi Evans. * Fluttershy (element dobrote) — Sramežljivi pegaz koji voli životinje. Mnoge epizode u kojoj je ona glavni lik su o savladanju njenih strahova i nesigurnosti. Glas joj daje Andrea Libman. * Princeze Celestia i Luna — Celestia i Luna su bivše vladarice Equestrije. One su visoki Alicorni i kontroliraju dizanje i spuštanje Mjeseca i Sunca. Celestiji glas daje [[Nicole Oliver]], a Luni Tabitha St. Germain. * Princeza Mi Amore Cadenza "Cadance", Princ Shining Armor i Flurry Heart — Cadance je Twilightina stara dadilja, Shining Armor je Twilightin brat i Flurry Heart je beba Cadance i Shining Armora. Oni su obitelj i zaštitnici Kristalnog Carstva. Cadance glas daje [[Britt McKillip]], Shining Armoru [[Andrew Francis]] i Flurry Heart Tabitha St. Germain. * Cutie Mark Crusaders — Klub tri mlada ponija, Apple Bloom, Scootaloo i Sweetie Belle, koji pokušavaju osvojiti Cutie Marke ([[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatski]]: ''Slatke biljege/Slatke belege''), i osvoje ih u petoj sezoni. U trećoj sezoni im se pridruži Apple Bloomina rođakinja Babs Seed, i u [[My Little Pony: Friendship Is Magic (sezona 6)|šestoj sezoni]] im se pridruži [[grifon]] Gabby. Apple Bloom daje glas [[Michelle Creber]], Scootaloo [[Madeleine Peters]], Sweetie Belle [[Claire Corlett]], Babs Seed Brynna Drummond, i Gabby [[Erin Matthews]]. == Epizode == {{V. također|Kategorija:Sezone iz serije My Little Pony: Friendship Is Magic}} <onlyinclude> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" rowspan="2" |Sezona ! rowspan="2" |Epizoda ! colspan="2" |Originalna premijera |- !Prvo prikazana !Posljednje prikazana |- ! style="background:red;" | <span style="color:red"> 1 </span> ![[Lista epizoda iz serije My Little Pony: Friendship Is Magic#Sezona 1 (2010.–11.)|1]] |26 |10. 10. 2010. |6. 5. 2011. |- ! style="background:orange;" | <span style="color:orange"> 2 </span> ![[Lista epizoda iz serije My Little Pony: Friendship Is Magic#Sezona 2 (2011.–12.)|2]] |26 |17. 9. 2011. |21. 4. 2012. |- ! style="background:yellow;" | <span style="color:yellow"> 3 </span> ![[Lista epizoda iz serije My Little Pony: Friendship Is Magic#Sezona 3 (2012.–13.)|3]] |13 |10. 11. 2012. |16. 2. 2013. |- ! style="background:green;" | <span style="color:green"> 4 </span> ![[Lista epizoda iz serije My Little Pony: Friendship Is Magic#Sezona 4 (2013.–14.)|4]] |26 |23. 11. 2013. |10. 3. 2014. |- ! style="background:blue;" | <span style="color:blue"> 5 </span> ![[Lista epizoda iz serije My Little Pony: Friendship Is Magic#Sezona 5 (2015.)|5]] |26 |4. 4. 2015. |28. 11. 2015. |- ! style="background:cyan;" | <span style="color:cyan"> 6 </span> ![[Lista epizoda iz serije My Little Pony: Friendship Is Magic#Sezona 6 (2016.)|6]] |26 |26. 3. 2016. |22. 10. 2016. |- ! style="background:darkblue;" | <span style="color:darkblue"> 7 </span> ![[Lista epizoda iz serije My Little Pony: Friendship Is Magic#Sezona 7 (2017.)|7]] |26 |15. 4. 2017. |28. 10. 2017. |- ! style="background:purple;" | <span style="color:purple"> F </span> ! colspan="2" |[[Lista epizoda iz serije My Little Pony: Friendship Is Magic#Film (2017.)|Film]] | colspan="2" |6. 10. 2017. |- ! style="background:hotpink;" | <span style="color:hotpink"> 8 </span> ![[Lista epizoda iz serije My Little Pony: Friendship Is Magic#Sezona 8 (2018.)|8]] |26 |24. 3. 2018. |13. 10. 2018. |- ! style="background:violet;" | <span style="color:violet"> B </span> ! colspan="2" |[[Lista epizoda iz serije My Little Pony: Friendship Is Magic#Božićni specijal (2018.)|Božićni specijal]] | colspan="2" |27. 10. 2018. |- ! style="background:pink;" | <span style="color:pink"> 9 </span> ![[Lista epizoda iz serije My Little Pony: Friendship Is Magic#Sezona 9 (2019.)|9]] |26 |6. 4. 2019. |12. 10. 2019. |- ! style="background:tan;" | <span style="color:tan"> S </span> ! colspan="2" |[[Lista epizoda iz serije My Little Pony: Friendship Is Magic#Specijal (2019.)|Specijal]] | colspan="2" |29. 6. 2019. |} </onlyinclude> == Glasovi == === Srpske verzije === Postoje dvije srpske verzije serije. Prva verzija je bila emitirana na Minimaxu u 2011.-oj, i sinkronizirao ju je studio Studio. Sve sezone su sinkronizirane. Druga verzija je bila emitirana na mnogim kanalima, najpoznatije na Mini Ultri i Dexy TV-u. Emitiranje je započelo u 2013.-oj, i prve dvi sezone sinkronizirao je studio Loudworks, a ostatak serije studio Blue House. Samo je 6 sezona sinkronizirano. U 2011.-oj je također izašla verzija na Demo DVD-u. {| class="wikitable" ! colspan="3" |Ime lika ! rowspan="2" |Glas (Demo) ! colspan="2" |Glas (Studio) ! colspan="2" |Glas (Loudworks) ! colspan="2" |Glas (Blue House) |- !Englesko ime !Srpsko ime (Demo, Studio) !Srpsko ime (Loudworks, Blue House) !Dijalozi !Songovi !Dijalozi !Songovi !Dijalozi !Songovi |- |Twilight Sparkle |Tvajlajt Sparkl |Većernja Iskra | rowspan="2" |Mila Manojlović | colspan="2" |[[Mariana Aranđelović]] | colspan="2" |[[Milena Moravčević]] | colspan="2" |[[Mina Lazarević]] |- |Rainbow Dash |Rejnbou Deš |Šarenlota | colspan="2" |[[Aleksandra Širkić]] | rowspan="1" |Jelena Petrović | [[Ana Milenković]] |[[Ana Simić Korać]] |Mina Lazarević |- |Applejack |Epldžek |Jabuklina |Ana Marković |Aleksandra Širkić |Aleksandra Širkić (većina pjesama) [[Jelena Jovičić]] (S6E8) |Jelena Petrović | rowspan="2" |Ana Milenković | rowspan="2" |Nataša Balog |Mina Lazarević |- |Rarity |Reriti |Divna |Mariana Vodeničar | colspan="2" |[[Snežana Jeremić Nešković|Snežana Jeremić]] (osim S3) [[Milena Živanović]] (S3) |[[Dragana Milošević]] |Mina Lazarević |- |Pinkie Pie |Pinki Paj |Rozeta | rowspan="2" |[[Andrijana Oliverić]] | colspan="2" rowspan="2" |Jelena Jovičić | colspan="2" |Milena Moravčević | colspan="2" rowspan="2" |Mirjana Stojanović (S3, 4) Milena Moravčević (S5, 6) |- |Fluttershy |Flateršaj |Tihana |Aleksandra Tomić |Ivana Aleksandrović Ivee |- |Spike |Spajk |Bodlja |Dragana Zrnić |Snežana Jeremić (osim S3) Milena Živanović (S3) |Milena Živanović (S3) Melanija Milenković (S6) Snežana Jeremić (ostale pjesme) |Dragana Milošević |''ne pjeva'' | colspan="2" |Snežana Jeremić (S3, 4) Dragana Milošević (S5, 6) |} === Hrvatske verzije === Postoje dvije hrvatske verzije serije. Prva verzija je bila emitirana na kanalu [[HRT 2]] u 2014.-oj, i sinkronizirao ju je studio Novi Mediji. Samo su dvije sezone sinkronizirane. Druga verzija je bila emitirana na [[RTL Kockici]]. Emitiranje je započelo u 2017.-oj, i prikazane su sezone 1, 4 i 5. Studio je Livada Produkcija. U 2011.-oj je također izašla verzija na Demo DVD-u. {| class="wikitable" ! colspan="2" |Ime lika ! rowspan="2" |Glas (Demo) ! colspan="2" |Glas (NM) ! colspan="2" |Glas (LP) |- !Englesko ime, Hrvatsko ime (Demo, LP) !Hrvatsko ime (NM) !Dijalozi !Songovi !Dijalozi !Songovi |- |Twilight Sparkle |Iskra Sumrak |Jelena Majić |[[Katarina Perica Kirin]] |[[Andrea Baković]] (jedna pjesma) Tina Bukić (većina pjesama) |Monika Berberović |Vida Manestar |- |Rainbow Dash |Duga Jurić |Danijela Večerinović |Matilda Sorić (S1) Nina Sabo (S2) Katarina Perica Kirin (S2E21 nadalje) | rowspan="4" |Andrea Baković |Mima Karaula (S1) Sanja Crljen (S4, 5) |Mima Karaula (jedna pjesma) Vida Manestar (ostatak) |- |Applejack |Ivka |[[Sanja Hrenar]] |[[Jasna Odorčić]] (do S1E21) Lada Bonacci (S1E21 nadalje) | colspan="2" |[[Mia Krajcar]] |- |Rarity |Ljubica |[[Vanda Winter]] |Matilda Sorić (S1) Nina Sabo (S2E1 do E21) Katarina Perica Kirin (S2E21 nadalje) |Anja Nigović |Anja Nigović (većina pjesama) Vida Manestar (S5E14) |- |Pinkie Pie |Roza Slatki |Sandra Hrenar |Andrea Baković |Kristina Habuš |Kristina Habuš (S1, 5) Vida Manestar (S4) |- |Fluttershy |Plahuljica |Ivana Hajder |Tina Bukić |[[Andrea Baković]] (neke pjesme) Tina Bukić (većina pjesama) | colspan="2" |Anabela Barić |- |Spike |Piko |Aleksandra Naumov |Adnan Prohić (večina epizoda) Zdravko Valentin |''ne pjeva'' | colspan="2" |Sandra Hrenar |} === Bosanska verzija === Bosanska verzija se emitirala na [[Hayatovci]]ma, [[Federalna televizija|Federalnoj TV]] i [[Nova BH|Pink BH]]. Sinkronizirane su treća i četvrta sezona. {| class="wikitable" ! colspan="2" |Ime lika ! colspan="2" |Glas |- !Englesko ime !Bosansko ime !Dijalozi !Songovi |- |Twilight Sparkle |Ponoćna Iskra | colspan="2" |[[Mirna Kreso|Mirna Jogunčić Kreso]] |- |Rainbow Dash |Šarenlota | colspan="2" rowspan="2" |[[Anita Memović|Anita Kajasa Memović]] |- |Applejack |Jabuklina |- |Rarity |Divna |[[Alma Merunka|Alma Kobilić Merunka]] |Alma Merunka i Mirna Kreso |- |Pinkie Pie |Rozeta | rowspan="2" |Anita Kajasa Memović |Anita Memović Mirna Kreso (jedna pjesma) |- |Fluttershy |Tihana |Mirna Kreso Anita Memović (neke pjesme) |- |Spike |Bodlja | colspan="2" |nepoznato |} == Produkcija == Seriju je razvila Lauren Faust za Hasbro kao [[Reboot (fikcija)|reboot]] franšize ''My Little Pony''. Faust je radila na svojoj liniji igračaka zvana ''Milky Way and the Galaxy Girls'' uz animiranu televizijsku seriju koju je predstavljala Lisi Licht od [[Allspark|Hasbro Studiosa]], kad ju je Licht pitala da izmisli novu verziju franšize ''My Little Pony''.<ref>https://www.awn.com/blog/ponies-and-bronies</ref> Razvoj je započeo 2008. godine, i produkcija prve sezone trajala je cijelu 2009.-u godinu.<ref>https://www.deviantart.com/fyre-flye/journal/buy-original-MLP-art-and-help-Japan-220111226</ref><ref>https://www.deviantart.com/fyre-flye/journal/Galaxy-Girls-My-Little-Pony-and-2010-228911071</ref> [[Jayson Thiessen]] je skicirao i animirao kratkometražnu epizodu koja je trajala dvije minute za odobrenje Faust i Hasbra.<ref>https://twitter.com/goldenrusset/status/573933161102598144</ref> U kratkoj epizodi je Tara Strong posudila glas Pinkie Pie.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.allspark.com/forums/topic/87302-tara-strong-once-again-confirmed-for-coolest-person-ever/page-11 |access-date=2020-09-11 |archivedate=2021-04-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210403165805/https://www.allspark.com/forums/topic/87302-tara-strong-once-again-confirmed-for-coolest-person-ever/page-11 |deadurl=yes }}</ref> Serija je bila napravljena za djevojčice s između 4-12 godina,<ref>https://twitter.com/thebiggestjim/status/557057507341115392</ref><ref>https://twitter.com/thebiggestjim/status/548292262325518336</ref> i Faust je dizajnirala seriju da roditelji mogu gledati seriju s kčerima.<ref>https://www.deviantart.com/comments/4/1603670/1783488885</ref> Serija ima puno odraslih fanova, uključujući muškarce između 15-35 godina koji se zovu broniji, i odrasle žene koje se zovu pegasisters. Fiskalni izvještaji kažu da su [[WildBrain|DHX Media]] možda dobili oko 6 miliona Kanadskih dolara svaku godinu za produkciju prvih triju sezona.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://investorrelations.dhxmedia.com/docs/investorrelations/Financials_and_MDA/100929_MDA%20-%20English.pdf |access-date=2020-09-11 |archivedate=2015-09-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150908141740/http://investorrelations.dhxmedia.com/docs/investorrelations/Financials_and_MDA/100929_MDA%20-%20English.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://investorrelations.dhxmedia.com/docs/investorrelations/Financials_and_MDA/MDA%20-%202011.pdf |access-date=2020-09-11 |archivedate=2015-09-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150908135807/http://investorrelations.dhxmedia.com/docs/investorrelations/Financials_and_MDA/MDA%20-%202011.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://investorrelations.dhxmedia.com/docs/investorrelations/Financials_and_MDA/MDA_-_English_10_1_12.pdf |access-date=2020-09-11 |archivedate=2013-07-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130718020646/http://investorrelations.dhxmedia.com/docs/investorrelations/Financials_and_MDA/MDA_-_English_10_1_12.pdf |deadurl=yes }}</ref> === Igračke i roba === ''MLP:FIM'' povezan je sa ponovnim pokretanjem linije igračaka ''My Little Pony'' iz 2010. godine, s figuricama i setovima na osnovu ''MLP-a''.<ref name="wsj.com">https://www.wsj.com/articles/{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Odjeljak web stranice Hasbra daje informacije o ''MLP:FIM'' za djecu i njihove roditelje, uključujući pozadine likova, video zapise i interaktivne igre i medije. Djelomično se zahvaljujući starijim fanovima, Hasbro je ''MLP'' doživio kao brend životnog stila, s preko 200 licenci u 15 kategorija proizvoda, uključujući odjeću, kućni pribor i digitalne medije. Brend je prikupio preko 650 milijuna Američkih dolara prodajama u 2013. godini,<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.licensemag.com/license-global/top-150-global-licensors-0 |access-date=2020-09-11 |archive-date=2015-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150515165545/http://www.licensemag.com/license-global/top-150-global-licensors-0 }}</ref> te milijardu Američkih dolara godišnje prodajama u 2014. i 2015. godini.<ref>https://web.archive.org/web/20150523020156/http://investor.hasbro.com/eventdetail.cfm?eventid=155016</ref><ref>https://wayback.archive-it.org/all/20170707002738/http://investor.hasbro.com/common/download/download.cfm?companyid=HAS&fileid=819559&filekey=8A09F66A-4137-45A9-88BA-C16F08E1AF90&filename=Annual_Report_Website_FINAL.pdf</ref> === Međunarodno emitiranje === {| class="wikitable" |+Međunarodni lokalizirani naslovi serije !Jezik !Naslov !Prijevod |- |[[Albanski jezik|Albanski]] |''Miqësia është magjike me ponin tim të vogël'' |Prijateljstvo je čarobno s mojim malim ponijem |- |[[Arapski jezik|Arapski]] |''<nowiki>ماي ليتل بوني | مهرتي الصغيرة</nowiki>'' |<nowiki>My Little Pony | Moj mali poni</nowiki> |- |[[Armenski jezik|Armenski]] |''Իմ փոքրիկ պոնին: Ընկերությունը հրաշք է'' |Moj mali poni: Prijateljstvo je čudo |- |[[Azerski jezik|Azerbajdžanski]] |''Mənim balaca ponim'' |Moj mali poni |- |[[Bjeloruski jezik|Bjeloruski]] |''Mой маленькі поні: дружба гэта магія'' |Moj mali poni: Prijateljstvo je magija |- |[[Bosanski]] | colspan="2" |''Moj mali poni'' |- |[[Bugarski jezik|Bugarski]] |''Малкото пони: Приятелството е магия'' |Mali poni: Prijateljstvo je čarolija |- |[[Češki jezik|Češki]] (Demo) |''My Little Pony: Magické přátelství'' |My Little Pony: Magično prijateljstvo |- |Češki (TV) |''Můj malý pony: Přátelství je magické'' |Moj mali poni: Prijateljstvo je čarobno |- |[[Danski jezik|Danski]] |''My Little Pony: Venskab er ren magi'' |Moj mali poni: Prijateljstvo je čista magija |- |[[Engleski jezik|Engleski]], [[Farski jezik|Ferojski]], [[Hindski jezik|Hindski]], [[Malajski jezik|Malajski]], [[Tagaloški jezik|Tagaloški]], [[Tamilski jezik|Tamilski]] |''My Little Pony: Friendship Is Magic'' |Moj mali poni: Prijateljstvo je čarolija |- |[[Estonski jezik|Estonski]] (Demo) |''My Little Pony: Sõprus on imepärane'' |Moj mali poni: Prijateljstvo je predivno |- |Estonski (TV) |''Minu väike poni: Sõprus on imeline/maagiline'' |Moj mali poni: Prijateljstvo je predivno/čarobno |- |[[Finski jezik|Finski]] |''My Little Pony: Ystävyyden taikaa'' | rowspan="2" |Moj mali poni: Čarolija prijateljstva |- |[[Francuski jezik|Francuski]] (Kanada) |''Mon Petit Poney: La Magie de L'amitié'' |- |Francuski ([[Evropa|Europa]]) |''My Little Pony: Les amies, c'est Magique'' |Moj mali poni: Prijateljstvo je magija |- |[[Grčki jezik|Grčki]] |''My Little Pony: Η Φιλία είναι μαγική'' |Moj Mali Poni: Prijateljstvo je čarobno |- |[[Gruzijski jezik|Gruzijski]] |''ჩემი პატარა პონი'' |Moj mali poni |- |[[Hebrejski jezik|Hebrejski]] |''הפוני הקטן שלי: חברות היא קסם'' |Moj mali poni: Prijateljstvo je čarolija |- |Hrvatski (Demo) | colspan="2" |''My Little Pony: Čarobno prijateljstvo'' |- |Hrvatski (HRT2) | colspan="2" |''Moj mali Poni: Prijateljstvo je čarobno'' |- |Hrvatski (RTL Kockica) | colspan="2" |''My little pony – Prijateljstvo je čarolija'' |- |[[Indonežanski jezik|Indonezijski]] |''My Little Pony: Keajaiban Persahabatan'' |Moj mali poni: Magija prijateljstva |- |[[Japanski jezik|Japanski]] |''マイリトルポニー ～トモダチは魔法～'' |Moj mali poni: Prijatelji su magični |- |[[Kantonski kineski jezik|Kantonski]] |''小馬寶莉：友情就是魔法'' |Moj mali poni: Prijateljstvo je čarolija |- |[[Kineski jezik|Kineski]] |''小马宝莉'' |Moj mali poni |- |[[Kmerski jezik|Kmerski]] |''ប៉ូនីជាទីស្រលាញ់'' |Dragi poni |- |[[Korejski jezik|Korejski]] |''마이리틀포니'' |Moj mali poni |- |[[Letonski jezik|Latvijski]] |''Mans mazais ponijs: Draudzība ir brīnums'' |Moj mali poni: Prijateljstvo je čudesno |- |[[Litvanski jezik|Litavski]] |''Mano mažasis ponis: Stebuklinga draugystė'' | rowspan="3" |Moj mali poni: Magično prijateljstvo |- |[[Mađarski jezik|Mađarski]] (Demo) |''My Little Pony: Varázslatos barátság'' |- |Mađarski (TV) |''Én kicsi pónim: Varázslatos barátság'' |- |[[Makedonski jezik|Makedonski]] |''Моето мало пони'' | rowspan="2" |Moj mali poni |- |[[Mongolski jezik|Mongolski]] |''Миний бяцхан одой морь'' |- |[[Nizozemski jezik|Nizozemski]] |''My Little Pony: Vriendschap is betoverend'' |Moj mali poni: Prijateljstvo je očaravajuće |- |[[Norveški jezik|Norveški]] |''My Little Pony: Vennskap er ren magi'' |Moj mali poni: Prijateljstvo je čista čarolija |- |[[Njemački jezik|Njemački]] |''My Little Pony – Freundschaft ist Magie'' |Moj mali poni – Prijateljstvo je čarolija |- |[[Perzijski jezik|Perzijski]] (DVD) |''پونی کوچولو-یک کلاغ چهل کلاغ'' |Mali poni |- |Perzijski (prva verzija) |''پونی کوچولوها'' |Mali poniji |- |Perzijski (druga verzija) |''پونی کوچولو'' |Mali poni |- |[[Poljski jezik|Poljski]] |''My Little Pony: Przyjaźń to magia'' |Moj mali poni: Prijateljstvo je magija |- |[[Portugalski jezik|Portugalski]] (DVD) |''My Little Pony: Amizade é Pura Magia'' |Moj mali poni: Prijateljstvo je čista magija |- |Portugalski (TV) |''My Little Pony: A Amizade é Mágica'' |Moj mali poni: Prijateljstvo je čarolija |- |[[Rumunski jezik|Rumunski]] |''My Little Pony/Micul meu ponei: Prietenia este magică'' |Moj mali poni: Prijateljstvo je magično |- |[[Ruski jezik|Ruski]] (DVD) |''My Little Pony: Дружба — это волшебство'' | rowspan="3" |Moj mali poni: Prijateljstvo je čarolija |- |Ruski (TV, [[Estonija]]) |''Мой маленький пони: Дружба это волшебство'' |- |Ruski (TV, [[Rusija]]) |''Мои маленькие пони: Дружба — это чудо'' |- |[[Slovački jezik|Slovački]] |''My Little Pony: Priateľstvo je magické'' |Moj mali poni: Prijateljstvo je magično |- |[[Slovenski jezik|Slovenski]] (Minimax) | colspan="2" |''Moj mali poni: Prijateljstvo je čarobno'' |- |Slovenski (POP) | colspan="2" |''Moj mali poni: Čarobno prijateljstvo'' |- |Srpski (DVD) | colspan="2" |''My Little Pony: Чаробно другарство (Čarobno drugarstvo)'' |- |Srpski (Studio) | colspan="2" |''Мој Мали Пони: пријатељство је чаролија (Moj mali poni: Prijateljstvo je čarolija)'' |- |Srpski (Loudworks, Blue House) | colspan="2" |''Мој мали пони: Пријатељство/Другарство је магија (Moj mali poni: Prijateljstvo/Drugarstvo je magija)'' |- |[[Španski jezik|Španjolski]] |''My Little Pony: La magia de la amistad'' |My Little Pony: Magija drugarstva |- |[[Švedski jezik|Švedski]] |''My Little Pony: Vänskap är magiskt'' |Moj mali poni: Prijateljstvo je čarobno |- |[[Tajlandski jezik|Tajlandski]] (MCOT Family) | colspan="2" |''My Little Pony'' |- |Tajlandski (VCD, DVD, CTV, LTV) |''My Little Pony'' – มหัศจรรย์แห่งมิตรภาพ |Moj mali poni – Čudo prijateljstva |- |[[Pojednostavljeno kinesko pismo|Tajvanski]] |''彩虹小馬'' |Moj mali poni |- |[[Italijanski jezik|Talijanski]] |''My Little Pony – L'amicizia è magica'' |Moj mali poni – Prijateljstvo je čarobno |- |[[Turski jezik|Turski]] |''My Little Pony: Arkadaşlık Sihirlidir'' |Moj mali poni: Prijateljstvo je magija |- |[[Ukrajinski jezik|Ukrajinski]] |''My Little Pony: Дружба – це диво'' |Moj mali poni: Prijateljstvo je čudo |- |[[Vijetnamski jezik|Vijetnamski]] (SAOTV/SCTV3) |''My Little Pony: Tình bạn diệu kỳ'' |Moj mali poni: Prijateljstvo je čarobno |- |Vijetnamski (VTC11/ZTV) |''Pony bé nhỏ – Tình bạn diệu kỳ'' |Mali poni – Magično drugarstvo |} === Muzika === {{Main|Lista pjesama iz serije My Little Pony: Friendship Is Magic}} == Nasljeđe == {{Main|Obožavatelji serije My Little Pony: Friendship Is Magic|Bronies: The Extremely Unexpected Adult Fans of My Little Pony}} Serija je dobila pozitivne recenzije kritičara. Emily VanDerWerff ''A.V. Cluba'' je istakla serijinu „čistu i krajnju radost“ i nedostatak cinizma, za razliku od mnogih drugih emisija koje su prikupljale kultno praćenje roditelja i odraslih. Pohvalila je stilizirani izgled likova, relativnu složenost priča za dječju televiziju i čvrste šale zbog kojih je emisija ugodna za roditelje i djecu. Dala je seriji B+.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://tv.avclub.com/my-little-pony-friendship-is-magic-1798168083 |access-date=2020-09-27 |archive-date=2021-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210307225554/https://tv.avclub.com/my-little-pony-friendship-is-magic-1798168083 }}</ref> Brian Truitt iz ''USA Todaya'' pohvalio je emisiju zbog svog humora i moralnih pogleda.<ref>https://www.usatoday.com/story/life/2012/11/26/my-little-pony/1725375/</ref> Genevieve Koski iz ''A.V. Cluba'' je kasnije komentirala da je ''Friendship Is Magic'' primjer emisije koja je, iako se smatra „djevojačkom“, uspjela ući u štrebersku kulturu kako bi joj omogućila šire prihvaćanje od ostalih uporedivih oblika.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://music.avclub.com/why-should-grown-women-be-ashamed-of-holding-onto-their-1798226359 |access-date=2020-09-27 |archive-date=2020-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603083311/https://music.avclub.com/why-should-grown-women-be-ashamed-of-holding-onto-their-1798226359 }}</ref> Emily Ashby iz organizacije [[Common Sense Media]], organizacija koja se fokusira na roditeljski aspekt dječijih medija, dala je emisiji ocjenu četiri od pet zvijezda, naglašavajući njezine poruke prijateljstva, tolerancije i poštovanja, ali je savjetovala roditeljima da budu oprezni od "utjecaja koji bi likovi mogli imati na želje njihove djece, s obzirom da je ukorijenjena u dobro poznatoj liniji proizvoda knjiga, igračaka i gotovo svega između."<ref>https://www.commonsensemedia.org/tv-reviews/my-little-pony-friendship-is-magic</ref> Liz Ohanesian, za ''[[L.A. Weekly]]'', rekla je da je emisija "apsolutno iskrena u svojim porukama o prijateljstvu, ali nikada nije pre ozbiljna". Matt Morgan, pišući za stupac "GeekDad" Wireda, pohvalio je emisiju zbog toga što je "ponovo pokrenula Hasbrovo imanje koje je pomješala sa štreberskim podtobovima" i što je jedna od rijetkih "serija usmjerenih na djevojke u kojoj štreberski može uživati s kćeri".<ref>https://www.wired.com/2011/09/could-my-little-pony-be-raising-the-next-generation-of-geeks/</ref> Kritičar ''[[Los Angeles Times]]''a Robert Lloyd nazvao je emisiju "pametnijom i estetski sofisticiranijom" od bilo kojeg prethodnog crtanog filma franšize "My Little Pony" i pohvalio njenu sposobnost da se dopadne i djeci i njihovim roditeljima, jer je "pametna i razgovijetna i dobro inscenirana, i nikada strašno slatka".<ref>https://www.latimes.com/entertainment/tv/showtracker/la-et-st-tv-picks-my-little-pony-sondheim-improv-doc-martin-20131205-story.html</ref> ''[[TV Guide]]'' naveo je seriju kao jednu od šezdeset najboljih animiranih emisija svih vremena na spisku septembra 2013. godine. Ostale pohvale emisiji uključivale su njen stil, priče, karakterizaciju i diskusiju o feminizmu.<ref>http://arts.brighton.ac.uk/whats-on/research-events/research-conferences/my-little-pony</ref> Kathleen Richter magazina ''[[Ms. (časopis)|Ms.]]'' je vjerovala da ''Friendship Is Magic'' nije promijenio narav starijih animacija za djevojčice, što je smatrala "tako seksističkim i rasističkim i heteronormativnim". Na primjer, sugerirala je da emisija, kroz lik Rainbow Dash, promovira stereotip da su "sve feministkinje ljute, neumorne lezbijke". Također je smatrala da su jedini poniji tamnije boje prikazani do sada u položaju slušnosti prema "bijelom poniju nadmoćniku (Celestiji)".<ref>https://msmagazine.com/2010/12/09/my-little-homophobic-racist-smarts-shaming-pony/</ref> Lauren Faust odgovorila je na ove tvrdnje izjavljujući da, iako je Rainbow Dash bila ''[[tomboy]]'', „nigdje se u emisiji ne spominje njena seksualna orijentacija“ i „pretpostavljajući da su [''tomboyke''] lezbijke krajnje nepravedno i prema heteroseksualnim i lezbijskim tomboykama“, i dalje navodeći da "Boja nikada, nikada nije bila prikazivana kao pokazatelj rase za ponije."<ref>https://msmagazine.com/2010/12/24/my-little-non-homophobic-non-racist-non-smart-shaming-pony-a-rebuttal/</ref> Amid Amidi, tko piše za animacijsku web stranicu ''[[Cartoon Brew]]'', bio je kritičniji prema konceptu emisije, nazivajući ju znakom "kraja ere koju su tvorci pokrenuli u TV animaciji". Amidijev esej izrazio je zabrinutost da je dodjela talenta poput Faust na seriju fokusiranu na igračke bila dio trenda usmjerenosti profitabilnim žanrovima animacije, poput vezanja igračaka, kako bi se pozabavio fragmentiranom gledališnom publikom i sveukupno "priznanjem poraza za cijeli pokret, trenutak koji maše [[Bela zastava|bijelom zastavom]] za industriju TV animacije."<ref>https://www.cartoonbrew.com/ideas-commentary/the-end-of-the-creator-driven-era-29614.html</ref> Unatoč Hasbrovoj ciljanoj demografiji mladih djevojčica i njihovih roditelja,<ref name="wsj.com"/><ref>https://www.tvguide.com/news/bronies-my-little-pony-friendship-magic-1068692/</ref> ''Friendship Is Magic'' postao je kulturni i internetski fenomen, s mnogim obožavateljima od 13 do 35 godina.<ref name="wired.com">https://www.wired.com/2011/06/bronies-my-little-ponys/</ref> Interes u seriju je počeo rasti kad su fanovi animacija i crtića odgovorili Amidijevom eseju na [[4chan]]u.<ref>{{Cite web |url=https://stage.cartoonbrew.com/tv/weve-created-a-bronster-50220.html |title=Archive copy |access-date=2020-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201025222458/https://stage.cartoonbrew.com/tv/weve-created-a-bronster-50220.html |archive-date=2020-10-25 |url-status=dead}}</ref> Muški obožavatelji usvojili su ime "brony" ([[portmanteau]] riječi "bro" i "pony") kako bi se opisali.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.cbsnews.com/8301-505123_162-49640313/my-little-pony-the-hip-new-trend-among-the-geekerati/ |access-date=2020-09-27 |archivedate=2012-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120314002516/http://www.cbsnews.com/8301-505123_162-49640313/my-little-pony-the-hip-new-trend-among-the-geekerati/ |deadurl=yes }}</ref> Starija obožavalačka grupa iznenadila je Hasbro i druge koji su zaposleni u programu.<ref name="wired.com"/><ref>https://www.rollingstone.com/movies/movie-news/behind-the-music-of-pop-culture-smash-my-little-pony-friendship-is-magic-247311/</ref><ref>https://wayback.archive-it.org/all/20110804051912/http://arts.nationalpost.com/2011/08/03/all-ages-show-hipsters-love-childrens-programming/</ref><ref>https://www.csmonitor.com/The-Culture/TV/2012/0320/Is-TV-paying-too-much-attention-to-fans</ref> Oni su cijenili i prihvatili fandom dodajući reference fanovima unutar emisije i igračaka, dok su, u ranoj fazi, omogućili da kreativni elementi fandoma procvjetaju bez zakonskog uplitanja.<ref>https://www.forbes.com/sites/danielnyegriffiths/2012/01/19/skyrim-ponies-sopa/</ref> Fandom je bio meme nakon puštanja emisije, ali njegova je popularnost na internetu postupno propadala, uprkos nastavku emisije.<ref>https://www.polygon.com/2018/8/28/17788132/my-little-pony-friendship-is-magic-ending-bronies-fandom</ref> == Vanjske veze == * {{Imdb title|id=1751105}} == Napomene == {{Notelist}} == Reference == <references responsive="" />{{My Little Pony: Friendship Is Magic}} [[Kategorija:Američke TV emisije]] [[Kategorija:Kanadske TV-emisije]] [[Kategorija:Animirane TV-serije]] [[Kategorija:TV serije započete 2010.]] [[Kategorija:My Little Pony: Friendship Is Magic]] 3tqhcteeqo1j62me8sy1zxncwv8nns9 0 4662585 42716488 42452447 2026-11-05T16:39:22Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716488 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime =Melipilla | ime_genitiv =Melipille | izvorno_ime = | slika_panorama =Melipilla_Panoramica.jpg | veličina_slike =320px | opis_slike=[[Panorama]] [[grad]]a | slika_lokacijska_karta_država =Čile | slika_lokacijska_karta_opis=Pozicija Melipille u Čileu | nadimak = | širina-stupnjevi =33 | širina-minute =17 | širina-oznaka =S | dužina-stupnjevi =71 | dužina-minute =16 | dužina-oznaka =W | lokacija_ime =[[Popis država|Država]] | lokacija_info ={{flag|Čile}} | lokacija1_ime =[[Čileanske regije|Regija]] | lokacija1_info =[[Metropolitanska regija Santiaga]] | lokacija2_ime =[[Čileanske provincije|Provincija]] | lokacija2_info = [[Melipilla (provincija)|Melipilla]] | lokacija3_ime = | lokacija3_info = | utemeljenje_ime = | utemeljenje_datum =[[1742]].<ref name=city/> | dijelovi = | vrsta_dijelova = | d1-d50 | vrsta_vlasti = | vlast_bilješke = | titula_vođe=[[gradonačelnik|Alcalde]] | ime_vođe =Iván Campos Aravena | stranka_vođe = | površina_bilješke = | površina_ukupna= | površina_uža =13.4 [[km²]]<ref name=city/> | površina_šira=1,345 [[km²]]<ref name=com/> | visina =174<ref name=city/> | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina =[[2017]]. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo= | stanovništvo_gustoća = | stanovništvo_uže=72,650<ref name=city/> | stanovništvo_uže_gustoća = 5,422 stan. / [[km²]]<ref name=city/> | stanovništvo_šire =141,612<ref name=com/> | stanovništvo_šire_gustoća =105.3<ref name=com/> | stanovništvo_prazno1_ime = | stanovništvo_prazno1 = | stanovništvo_gustoća_prazno1 = | stanovništvo_prazno2_ime = | stanovništvo_prazno2 = | stanovništvo_gustoća_prazno2 = | vremenska_zona=[[UTC-4]] | utc_pomak =-3 | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST = | poštanski_broj = | pozivni_broj =2 | gradovi_prijatelji = | web_stranica = }} '''Melipilla''' je [[grad]] od 72,650<ref name=city>{{cite web | url =https://www.citypopulation.de/en/chile/metropolitansantiago/ | title =''Chile: Región Metropolitana de Santiago'' | accessdate =1.12.2020. | language=engleski | publisher=City population}}</ref> i [[općina]] od 141,612 [[Stanovništvo|stanovnika]]<ref name=com>{{cite web | url =https://www.citypopulation.de/en/chile/mun/admin/melipilla/13501__melipilla/ | title =''Melipilla Municipality in Chile'' | accessdate =1.12.2020. | language=engleski | publisher=City population}}</ref> na [[jugozapad]]u [[Metropolitanska regija Santiaga|Metropolitanske regije Santiago]] u [[Čile]]u.<ref name=brit/> Ona je i [[glavni grad|administrativni centar]] istoimene [[Melipilla (provincija)|Provincije Melipilla]]. == Geografija == Grad Melipilla leži u [[dolina|dolini]] [[rijeka (vodotok)|rijeke]] [[Maipo (rijeka)|Rijeka Maipo]], udaljen šesdesetak [[km]] od [[Santiago de Chile|Santiaga]], i nekih 44 [[km]] do [[San Antonio, Čile|San Antonia]] na [[Pacifik]]u, sa kojima je povezan ''[[Autoput]]om sunca'' (Autopista del Sol).<ref name=brit>{{cite web |url =https://www.melipilla.cl/historia-de-melipilla/antecedentes/ |title =Antecedentes |publisher =Municipalidad de Melipilla |language =španjolski |accessdate =1.12.2020. |archive-date =2020-11-26 |archive-url =https://web.archive.org/web/20201126143326/https://www.melipilla.cl/historia-de-melipilla/antecedentes/ }}</ref> Općina Melipilla prostire se na 1,345 [[km²]]<ref name=com/> po [[istok|istočnim]] padinama [[Obalni Kordiljeri|Obalnih Kordiljera]] i manjim dijelom po [[Centralna čileanska dolina|Centralnoj dolini]]. Većina stanovnika (63%) živi u [[grad]]u, a 34,6% po [[selo|selima]].<ref name=brit/> [[datoteka:Estadio Roberto Bravo Santibáñez 2017.jpg|thumb|left|240px|[[Stadion]] Roberto Bravo Santibáñez]] Melipilla je danas satelitsko [[predgrađe]] [[Santiago de Chile|Santiaga]], - [[konurbacija|konurbacije]] od 7,250,000 [[Stanovništvo|stanovnika]].<ref name=mega>{{cite web | url =http://www.citypopulation.de/en/world/agglomerations/ | title =''Major Agglomerations of the World'' | accessdate =1.12.2020. | language=engleski | publisher=City population}}</ref> == Historija == Prije dolaska [[Špansko Carstvo|španjolskih]] [[konkvistador]]a u [[16. vijek]]u na tom terenu živjelo je [[Araukanci|araukanansko]] [[pleme]] [[Picunche]]. Oni su bili vrsni [[ratarstvo|ratari]] koji su svoj trag ostavili u [[kanal]]u za [[navodnjavanje]] dugom 17 [[km]] koji još i danas služi svojoj svrsi.<ref name=his>{{cite web |url =https://www.melipilla.cl/historia-de-melipilla/origenes-de-melipilla/ |title =Orígenes de Melipilla |publisher =Municipalidad de Melipilla |language =španjolski |accessdate =1.12.2020. |archive-date =2020-11-26 |archive-url =https://web.archive.org/web/20201126002509/https://www.melipilla.cl/historia-de-melipilla/origenes-de-melipilla/ }}</ref> Melipilla je službeno osnovana [[1742]].<ref name=city/> [[Željeznička pruga]] do Melipille izgrađena je [[1893]]. i odtad grad kontinuirano raste. == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{commonscat|Melipilla}} * [https://web.archive.org/web/20201205083429/https://www.melipilla.cl/ ''Municipalidad de Melipilla'' (službene stranice)] {{es icon}} [[Kategorija:Santiago de Chile]] [[Kategorija:Gradovi u Čileu]] 52vsbehxyb01s3ynppxmrwq8fc0x8d9 0 4667524 42716460 42682570 2026-11-05T14:52:36Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716460 wikitext text/x-wiki {{Infobox Chinese |pic = Macau - panoramio (81).jpg |piccap = Ričijev kip u Dolnjem gradu [[Macao]], otvoren [[7. avgust]]a/kolovoza [[2010]]., prigodom 400-godišnjice njegova dolaska na [[otok]] |title = Mateo Riči |collapse = no |s={{linktext|利|玛|窦}} |t={{linktext|利|瑪|竇}} |p=Lì Mǎdòu |gr=Lih Maadow |mi={{IPAc-cmn|l|i|4|-|m|a|3|d|ou|4}} |altname=[[Courtesy name]]: Xitai |c2={{linktext|西|泰}} |showflag=stp |p2=Xītài |mi2={{IPAc-cmn|x|i|1|t|ai|4}} }} {{Svetac |ime= Matej Riči |titula= misionar |slika= Matteo Ricci and Xu Guangqi from Athanasius Kircher (3756759) (cropped).jpg |širina_slike= |opis_slike= Mateo Riči (levo) sa [[Xu Guangqi]]jem |datum_rođenja= [[6. oktobar]] [[1552]]. |mesto_rođenja= [[Macerata]], [[Papinska država]] |datum_smrti= [[11. maj]] [[1610]]. |mesto_smrti= [[Peking]]. |poštuje_se_u= [[Rimokatolička crkva]]<br>[[Konfucijanstvo]] |praznik= [[11. maj]] |datum_kanonizovanja= |mesto_kanonizovanja= |kanonizovan_od= |datum_betifikovanja= |mesto_betifikovanja= |beatifikovan_od= |obeležja= u [[Kina|kineskom]] [[odijelo|odijelu]] držeći [[raspelo]] i [[knjiga|knjigu]] |zaštitnik= |glavno_svetilište= [[Beejing]] - [[Žalansko groblje]] |datum_zabrane= |sporno= }} '''Matej Riči''' ({{lang-la|Mattheus Riccius Maceratensis}}; {{lang-it|Matteo Ricci}}; [[kineski jezik]]: ''Li Ma Tou'', ili ''Li Ma Dou'', tradicijonalni kineski jezik: 利瑪竇), [[Italijani|italijanski]] [[jezuiti|jezuit]], [[svećenik]], [[misionar]], [[akademik]] i [[izumitelj]] * [[6. oktobar]] [[1552]]., [[Macerata]] ([[Papinska država]], danas: [[Italija]]), † [[11. maj]] [[1610]]., [[Peking]], [[Kina]]. == Biografija == Talijanski isusovac Matej Riči je najpoznatija ličnost, koja je povezana sa [[Kineske misije|Kineskim misijama]]. Pri tome mislimo naročito na razdoblje 16. i 17. vijeka, kada su ove katoličke misije naročito cvale. == Smrt i sahrana == Postigao je čast, da je bio kao prvi stranac - zbog svojih velikih zasluga za Kinu - sahranjen ne u Makau, nego u glavnom gradu [[Peking]]u u [[Beijing]]u - na [[Groblje Žalan|Groblju Žalan]]u. == Ocjena == Ricci je bio jedan od glavnih nosioca [[Družba Isusova|isusovačkih]] [[Kineske misije|Kineskih misija]]. 1602. sastavio je [[Kunyu Wanguo Quantu]], to jeste kartu svijeta kineskim slovima na zahtjev cara Wanlija kao prvu poznatu kinesku kartu svijeta u stilu europskih karata. Na toj karti ucrtao je i najnovija tadašnje otkrića – tako su [[Kinezi]] prvi put ugledali kartu [[Amerika|Amerike]]<ref name="Baran">{{cite news|url=http://minnesota.publicradio.org/display/web/2009/12/16/tulip-map/|title=Historic map coming to Minnesota |last=Baran|first=Madeleine |date=December 16, 2009|publisher=Minnesota Public Radio|accessdate=12 January 2010|location=St. Paul, Minn.}}</ref> V [[Rimokatolička Crkva|Katoličkoj Crkvi]] uživa časni naziv [[Sluga Božji|Časni sluga Božji]] Ricci je stigao u portugalsko naselje [[Makao]] 1582., gdje je započeo misionarski rad u [[Kina|Kini]]. Postao je prvi Europljanin koji je ušao u [[Zabranjeni grad]] [[Peking]] 1601., na poziv [[cara]] ja [[Wanli]] ja, kako bi dao svoj doprinos [[astronomija|astronomiji]] te uredio [[kineski kalendar]] i carski [[rodovnik]] a. On je pokrstio mnoge visoke kineske dostojanstvenike - [[mandarin]]e. Surađivao je s kineskim astronomima na [[Xu Guangqi]]ju u prevođenju ''[[Euklidovi Elementi|Euklidovih Elemenata]]'' na [[kineski jezik|kineski]], kao i na prevođenju [[Konfucije]]vih zapisa na [[latinski jezik|latinski]] - prvi put u historiji. == Izvori == {{Izvori|2}} == Literatura == ;{{de}} * Anton Huonder: ''Der chinesische Ritenstreit.'' Xaverius, Aachen 1921. * Claudia von Collani (Hrsg.): ''Eine wissenschaftliche Akademie für China. Briefe des Chinamissionars Joachim Bouvet S.J. an Gottfried Wilhelm Leibniz und [[Jean-Paul Bignon]] über die Erforschung der chinesischen Kultur, Sprache und Geschichte.'' Steiner-Verlag Wiesbaden, Stuttgart 1989, {{ISBN|3-515-05186-4}} (''Studia Leibnitiana.'' Sonderhefte 18). * {{Cite book |last = Anton |first = Ender |chapter = 380 |editor-last = Brothers |editor-first = Benziger |title = Die Geschichte der Katholischen Kirche in ausgearbeiteten Dispositionen zu Vorträgen für Vereine, Schule und Kirche, zugleich ein kirchengeschichtliches Nachschlage- und Erbauungsbuch für die katholische Familie |publisher = Einsiedeln [u.a.] Benziger & Co.A.G. |url = https://ixtheo.de/Record/1496100220 |year = 1900 |ref = harv }} * August Franzen: ''Pregled povijesti Crkve'', Kršćanska sadašnjost – Glas koncila, Zagreb 1970. (po: ''Kleine Kirchengeschichte'', Herder-Bücherei Bd. 237/238. Freiburg i. B. 1968 (2. izdaja). == Vanjske veze == ;{{en}} *[https://www.newadvent.org/cathen/13034a.htm ''APA citation.'' Brucker, J. (1912). Matteo Ricci. In The Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company. Retrieved May 1, 2021 from New Advent ''MLA citation.'' Brucker, Joseph. "Matteo Ricci." The Catholic Encyclopedia. Vol. 13. New York: Robert Appleton Company, 1912. 1 May 2021 http://www.newadvent.org/cathen/13034a.htm.] *[https://www.thinkingfaith.org/articles/book_20110520_1.htm A Jesuit in the Forbidden City: Matteo Ricci 1552-1610 Posted on: 20th May 2011 Author: R. Po-chia Hsia Oxford University Press, 2010 359+ xiv pages ISBN 9780199592258 Category: The Jesuits Tags: Matteo Ricci] *[http://www.faculty.fairfield.edu/jmac/sj/scientists/ricci.htm Matteo Ricci, S.J. (1552 to 1610) and his contributions to science in China] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201219110426/http://www.faculty.fairfield.edu/jmac/sj/scientists/ricci.htm |date=2020-12-19 }} *[https://www.britannica.com/biography/Matteo-Ricci Matteo Ricci Italian Jesuit missionary by Joseph Hsing-san Shih Professor of Missions and Sinology, Pontifical Gregorian University, Rome, Italy. Contributor to Studia Missionalia.] *[http://ricci.bc.edu/people/matteo-ricci-0.html Matteo Ricci (s slikami) Boston College 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220124222316/http://ricci.bc.edu/people/matteo-ricci-0.html |date=2022-01-24 }} *[https://www.ignatianspirituality.com/ignatian-voices/16th-and-17th-century-ignatian-voices/matteo-ricci-sj/ Ignatian Voices 16th- and 17th-Century Ignatian Voices Matteo Ricci, SJ (1552-1610)] *[https://www.britannica.com/biography/Matteo-Ricci Matteo Ricci Italian Jesuit missionary WRITTEN BY Joseph Hsing-san Shih Professor of Missions and Sinology, Pontifical Gregorian University, Rome, Italy. Contributor to Studia Missionalia.] *[https://www.catholicworldreport.com/2014/07/08/blessed-matteo-ricci-sj/ Blessed Matteo Ricci, SJ? Pope Francis is reportedly set to proclaim the brilliant 16th century Jesuit and missionary to China a new blessed July 8, 2014 Carl E. Olson] *[https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Ricci_Matteo/ MacTutor Matteo Ricci] *[https://www.scmp.com/magazines/post-magazine/long-reads/article/3007751/matteo-ricci-16th-century-italian-priest-who Post Magazine / Long Reads Matteo Ricci: 16th-century Italian priest who tried, and failed, to convert Chinese to Catholicism is resurrected on stage - musical] *[http://padrematteoricci.it/Engine/RAServePG.php/P/253210010409/L/1 Matteo Ricci Works 2009 Comitato Celebrazioni Padre Matteo Ricci] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220117155444/http://padrematteoricci.it/Engine/RAServePG.php/P/253210010409/L/1 |date=2022-01-17 }} *[https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG146171 British museum Matteo Ricci (Li Ma-teu)] *[https://famousbirthdays.io/matteo-ricci/ Famous birthdays Matteo Ricci] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210501195658/https://famousbirthdays.io/matteo-ricci/ |date=2021-05-01 }} *[https://books.google.rs/books?id=MbeT3r-bAfUC&pg=PA21&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false The Jacquinot Safe Zone: Wartime Refugees in Shanghai Аутор: Marcia R. Ristaino Arrival in China – Matteo Ricci str. 18-22] *[https://www.brunomaestrini.com/blog/2016/1/2/the-first-catholic-tomb-in-china-jesuit-priest-matteo-ricci Bruno Maestrini: The first Catholic tomb in China: Jesuit Priest Matteo Ricci during Cultural revolution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210505223041/https://www.brunomaestrini.com/blog/2016/1/2/the-first-catholic-tomb-in-china-jesuit-priest-matteo-ricci |date=2021-05-05 }} *[https://web.archive.org/web/20210614125401/http://www.ricci.usfca.edu/collections.html The Ricci Institute Library Collections and Archives, University of San Francisco] ;{{it}} *[http://padrematteoricci.it/Engine/RAServePG.php/P/251710010409/T/Matteo-Ricci-sj Padre Matteo Ricci Quarto centenario: (1552-1610-2010) Comitato promotore celebrazioni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220117163414/http://padrematteoricci.it/Engine/RAServePG.php/P/251710010409/T/Matteo-Ricci-sj |date=2022-01-17 }} *[https://www.treccani.it/enciclopedia/matteo-ricci/ Ricci, Matteo Enciclopedia on line] *[https://www.treccani.it/enciclopedia/matteo-ricci_%28Dizionario-Biografico%29/ RICCI, Matteo di Ronnie Po-chia Hsia - Dizionario Biografico degli Italiani - Volume 87 (2016)] *[https://www.treccani.it/enciclopedia/matteo-ricci_%28Dizionario-di-Storia%29/ Ricci, Matteo Dizionario di Storia (2011)] *[https://www.treccani.it/enciclopedia/matteo-ricci_%28Enciclopedia-Italiana%29/ RICCI, Matteo di Pietro TACCHI VENTURI - Giuseppe CARACI - Enciclopedia Italiana (1936)] *[https://chinalink.it/padre-matteo-ricci-un-pioniere-delle-moderne-missioni-cina/ Padre Matteo Ricci, un pioniere delle moderne missioni in Cina di Roberto Falaschi] *[http://www.francescoocchetta.it/wordpress/?p=190 Matteo Ricci Il gesuita che stupì la Cina by Francesco Occhetta 19 aprile 2013] *[http://www.scudit.net/mdricci2.htm Giulia Grassi Matteo Ricci e il cristianesimo in Cina. Il progetto di diffusione del cristianesimo in Cina: una grande occasione perduta.] *[https://www.destinazionemarche.it/la-storia-straordinaria-di-padre-matteo-ricci-da-macerata/ La storia straordinaria di Padre Matteo Ricci da Macerata Pubblicato il 13/01/2021 da Ruth Mezzolani] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220124222317/https://www.destinazionemarche.it/la-storia-straordinaria-di-padre-matteo-ricci-da-macerata/ |date=2022-01-24 }} *[http://padrematteoricci.it Matteo Ricci SJ Focus on (it/en) Copyright © 2009 Comitato Celebrazioni Padre Matteo Ricci] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220117164822/http://padrematteoricci.it/ |date=2022-01-17 }} *[https://www.comune.macerata.it/Engine/RAServeFile.php/f/Padre_Matteo_Ricci_Biografia_estesa.htm Istituto Matteo Ricci – Biografia estesa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210501193621/https://www.comune.macerata.it/Engine/RAServeFile.php/f/Padre_Matteo_Ricci_Biografia_estesa.htm |date=2021-05-01 }} *[https://chinalink.it/padre-matteo-ricci-un-pioniere-delle-moderne-missioni-cina/ Padre Matteo Ricci, un pioniere delle moderne missioni in Cina di Roberto Falaschi] *[https://www.facebook.com/FondazioneMatteoRicci/ Fondazione Internazionale Padre Matteo Ricci Neprofitna organizacija] *[https://www.missioitalia.it/storia-della-missione-6-matteo-ricci-un-gesuita-a-pechino/ Fondazione Missio » Storia della missione 6/ Matteo Ricci, un gesuita a Pechino (missioitalia.it)] ;{{fr}} *[https://www.seattleu.edu/artsci/departments/matteo-ricci/ MATTEO RICCI INSTITUTE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220111030748/https://www.seattleu.edu/artsci/departments/matteo-ricci/ |date=2022-01-11 }} ;{{de}} *[https://www.bambooblog.de/peking-abseits-der-touristenpfade-das-grab-des-matteo-ricci/ Peking: Das Grab des Matteo Ricci. Bambooblog Hamburg] *[http://www.sehepunkte.de/2011/02/druckfassung/17925.html Sehepunkte 11 (2011), Nr. 2. Rita Haub / Paul Oberholzer: Matteo Ricci und der Kaiser von China] {{commons|Matteo Ricci}} {{normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Ricci, Matteo}} cbx96h3i1ow6g8pu67jj9ztbnt8npah 0 4669008 42716707 41479165 2026-11-06T01:48:58Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716707 wikitext text/x-wiki [[File:Museum of Republika Srpska entrance.jpg|mini|desno|Muzej Republike Srpske]] '''Muzej Republike Srpske''' je osnovan 26. septembra 1930. pod nazivom Muzej Vrbaske banovine. Po nalogu kralja [[Aleksandar I Karađorđević|Aleksandra Karađorđevića]], osnivač muzeja je bio prvi ban [[Vrbaska banovina|Vrbaske banovine]] Svetislav Tisa Milosavljević. Prvi upravnik Muzeja Vrbaske banovine bio je Spiridon Špiro Bocarić, akademski slikar iz [[Budva|Budve]].<ref>{{Cite web |title=banjaluka-tourism.com |url=https://www.banjaluka-tourism.com/index.php/sr/sta-vidjeti/posjetite-8/muzej-republike-srpske |access-date=2021-09-07 |archive-date=2021-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922232102/http://banjaluka-tourism.com/index.php/sr/sta-vidjeti/posjetite-8/muzej-republike-srpske |dead-url=yes }}</ref> Tokom vremena muzej je mijenjao naziv: * Muzej Vrbaske banovine (1930 — 1941) - * Hrvatski državni etnografski muzej, pa zatim Hrvatski državni muzej (1941 — 1945) * Državni etnografski muzej Bosanske krajine (1945 — 1953) * Narodni muzej u Banjoj Luci (1953 — 1962) * Muzej Bosanske Krajine u Banjoj Luci (1953 — 1992) * Muzej Republike Srpske Banja Luka je naziv od 14. novembra 1992. godine Muzej je smješten u objektu Doma radničke solidarnosti u kojem su Narodna i univerzitetska biblioteka i dječije pozorište u Ulici Đure Daničića br. 1. Muzej raspolaže sa 3.700 m2 vlastitog prostora od čega se na 1.500 m2 nalazi Stalna izložbena postavka, a ostali dio su depoi i službene prostorije. U svojim zbirkama Muzej RS čuva više od 30.000 eksponata. Specijalizovana muzejska biblioteka raspolaže sa više od 14.000 knjiga. Adaptacijom prostora Muzej RS je dobio prostor za autorske, temtske i gostujuće izložbe. == Organizacija == U sastavu Muzeja Republike Srpske djeluju sedam organizacionih jedinica:<ref>[http://www.esrpska.com/ContentPage.aspx?kat_id=aeef26d5-f126-4ec1-b746-b615521e73b2&podkat_id=a6f9e5bd-27db-4fa2-87ad-8cb824b4d736&page_id=10 Muzej RS - Portal javne uprave RS]</ref> 1. Centar za materijalnu kulturu i umjetnost <ref>{{Cite web |url=https://www.muzejrs.com/site/%D0%BE-%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D1%98%D1%83/ |title=O Muzeju RS - Portal javne uprave RS |access-date=2021-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906210204/https://www.muzejrs.com/site/%D0%BE-%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D1%98%D1%83/ |archive-date=2021-09-06 |url-status=dead}}</ref> * Odsjek za arheologiju * Odsjek za istoriju * Odsjek za etnologiju i etnografiju * Odsjek za istoriju umjetnosti * Odsjek za prirodne nauke 2. Odjeljenje za nematerijalnu kulturu 3. Odjeljenje za dokumentaciju i digi-talizaciju 4. Centar za konzervaciju i restauraciju * Atelje za konzervaciju i restauraciju slikarskih djela * Atelje za konzervaciju i restauraciju tekstila i kože * Atelje za konzervaciju i restauraciju metala * Atelje za konzervaciju i restauraciju kamena, keramike, porcelana i stakla * Aelje za konzervaciju i restauraciju drveta * Radionica ZOO preparatora 5. Centar za obrazovno - pedagoški rad, komunikacije i odnose s javnošću6. Odjeljenje za bibliotečku i izdavačku djelatnost 6. Odjeljenje za bibliotečku i izdavačku djelatnost 7. Odjeljenje zajedničkih službi U sedam navedenih organizacionih jedinica ukupno radi 41 radnik (15 kustosa, tri konzervatora-restauratora i četiri preparatora i jedan muzejski tehničar-dokumentarista). == Reference == {{reference}} {{Commonscat|Museum of Republika Srpska}} {{Portal|Bosna i Hercegovina}} [[Kategorija:Banja Luka]] [[Kategorija:Muzeji u Bosni i Hercegovini]] 64dwau3652y1xko9wcfaobvyot8ewod 0 4669616 42716602 42591205 2026-11-05T20:54:26Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716602 wikitext text/x-wiki '''Mimezis'''{{efn|'''Mimezis''', {{lang-grc|μίμησις}} ''mīmēsis'', oponašanje, reprodukcija.<ref>[https://morphological_el.en-academic.com/267945/%CE%BC%E1%BD%B7%CE%BC%CE%B7%CF%83%CE%B9%CF%82 μίμησις] - Academic Dictionaries and Encyclopedias Online.</ref>}} ili '''mimeza''' je termin koji se koristi u [[književna kritika|književnoj kritici]] i [[Filozofija|filozofiji]] (v. [[estetika]]) i označuje oponašateljski (''imitatio'') i prikazivački odnos umjetnosti prema stvarnosti,<ref name="LZMK">{{cite encyclopedia |title=Mimeza |encyclopedia= [[Hrvatska enciklopedija (LZMK)|HE]] |date= |year= |last= |first= |publisher= |location= |id= |url=https://www.enciklopedija.hr/clanak/mimeza |access-date= 4. 3. 2024}}</ref> koji vodi do mimikrije, nalikovanja i/ili samopredstavljanja. == Uvod == [[Datoteka:Poussin, Umkreis - Narziss mit zwei Nymphen und Echo, Gal.-Nr. 722.jpg|thumb|right|300px|[[Nicolas Poussin|N. Poussin]], ''[[Eho (mitologija)|Eho]] i [[Narcis]]'' (oko 1629)]] Koncept mimeze već dugo vremena se koristi u zapadnoj filozofiji, a zapadna estetika je taj pojam uvela u tumačenje procesa imitacije ili neke vrste oponašanja. U [[Antička Grčka|staroj Grčkoj]], mimeza je bila ideja koja je upravljala stvaranjem umjetničkih djela, posebno u odnosu prema fizičkom svijetu shvaćenom kao model ljepote, istine i dobra. Platon je suprotstavio mimezu, ili oponašanje, [[Dijegeza|dijegezi]], ili narativu. Poslije Platona, značenje mimeze je se konačno pomaknulo prema specifičnoj književnoj funkciji u starogrčkom društvu.<ref>{{cite journal |last1= Halliwell |first1= Stephen |author-link1= | date= 2021 |year= |orig-date= |editor1-last= Pfefferkorn|editor1-first= Julia| editor2-last= Spinelli |editor2-first= Antonino | title= The Shifting Problems of Mimesis in Plato | url= https://www.academia.edu/54557383 | journal= International Plato Studies | series= | location= | publisher= Academia Verlag | publication-place= | publication-date= |volume= 40 |issue= |page= |pages= | doi= }}</ref> Valja napomenuti da je od starih Grka pa do današnjih dana cela tradicija videla u tom pojmu nešto negativno. Imitacija je predstavljala nešto što je uvijek manje vrijedno i važno u odnosu na sâm predmet oponašanja ili na original. S jedne strane, koncept mimeze se uzimao u obzir kada se sudilo o umetničkim delima, a s druge kada se sudilo samoj [[metafizika|metafizici]].<ref>Bernard Pautrat, ''Politique en scene: Brecht'', u: {{Cite book |last=Aa |first=Vv |authorlink= |date=1975 |title=Mimesis des Articulations |publisher=Aubier-Flammarion |location= |isbn=|pages=|ref = }}</ref> == Klasične definicije == === Platon === [[Platon]] i [[Aristotel]] su u mimezi vidjeli predstavu [[Priroda|prirode]], uključujući i ljudsku prirodu, kako se ogleda u dramama tog perioda. Platon je pisao o mimezi u ''[[Hion (Platon)|Hionu]]'' i u ''[[Država (Platon)|Republici]]'' (knj. II, III, i X). U ''Hionu'' on navodi da je poezija umjetnost [[Božanstvo|božanskog]] ludila ili [[Inspiracija|nadahnuća]]. Pošto je podložan tom božanskom ludilu, umjesto da posjeduje „umetnost” ili „znanje” ([[techne|τέχνη]]) subjekta,<ref>[[Platon]], ''[[Hion (Platon)|Hion]]'', 532c.</ref> pjesnik ne govori istinu (kao što je opisano u [[Teorija ideja|teoriji ideja]]). Kako Platon kaže, istina brine filozofe. Kako se kultura u to vreme nije sastojala od usamljenog čitanja knjiga, već od slušanja predstava, izlaganja [[orator]]a (i [[pjesnik]]a), ili glume klasičnih [[glumac]]a [[Tragedija|tragedije]], Platon je u svojoj kritici tvrdio da kazalište ne zadovoljava kada se radi o prenošenju istine.<ref>[[Platon]], ''[[Hion (Platon)|Hion]]'', 540c.</ref> Brinuo je ga način na koji su glumci i oratori znali ubijeđivati publiku koristeći [[Retorika|retoriku]], a ne govoreći istinu.<ref>[[Platon]], ''[[Hion (Platon)|Hion]]'', 535b.</ref> U drugoj knjizi ''Republike'', Platon opisuje [[Sokrat]]ov dijalog sa svojim učenicima. Tu Sokrat upozorava da ne treba smatrati poeziju sposobnom da dostigne istinu i da bismo mi koji slušamo poeziju trebali se čuvati njenih zavođenja, jer pjesniku nema mjesta u našoj ideji o Bogu.<ref name="ReferenceA">[[Platon]], ''[[Država (Platon)|Republika]], II.</ref><ref>[[Platon]], ''[[Država (Platon)|Republika]], X, 377.</ref> Razvijajući tu misao u u knjizi X, Platon je predstavlja Sokratovu [[Metafora|metaforu]] o tri kreveta: jedan krevet postoji kao ideja koju je stvorio Bog ([[Platonova teorija ideja|εἶδος]] ili oblik); jedan je napravio stolar, po ugledu na Božju ideju; a jedan je napravio umjetnik po ugledu na stolara.<ref>[[Platon]], ''[[Država (Platon)|Republika]], X, 596–599.</ref> Dakle, umjetnikov krevet je dva puta udaljen od istine. Oni koji kopiraju dotiču samo mali dio stvari onakvih kakve one zaista jesu, pri čemu krevet može izgledati drugačije iz različitih uglova, gledano iskosa ili direktno, ili opet drugačije u ogledalu. Dakle, slikari ili pjesnici, iako znaju oslikati ili opisati stolara (ili bilo kog drugog tvorca stvari), ne znaju ništa o stolarskoj (zanatlijskoj) umjetnosti,<ref name="ReferenceA"/> a koliko god oni vješti slikari ili pjesnici, toliko će njihova djela biti vjernija zbilji u kojoj stolar proizvodi krevet, mada ostaju imitatori i ipak neće dostići istinu (Božjeg stvaranja).<ref name="ReferenceA"/> Pjesnici, počev od [[Homer]]a, daleko od usavršavanja i vaspitanja čovečanstva, ne poseduju stručno znanje i ostaju imitatori koji stvaraju nove kopije od slika vrline i ''rapsode'' (ispjevavaju) o njima, ne uspijevajući da dopiru do istine na način na koji to čine vrijedniji mudraci (''filozofi''). === Aristotel === Slično Platonovim spisima, Aristotel je također definirao mimezu kao savršenstvo i imitaciju prirode. Umjetnost nije samo imitacija, već i upotreba matematičkih ideja i simetrije u potrazi za savršenim, vanvremenskim i suprotstavljenim bićem. Priroda je puna promjena, propadanja i ciklusa, ali umjetnost može istražiti ono što je vječno i prve uzroke prirodnih pojava. Aristotel je pisao o ideji „četiri uzroka” u prirodi. Prvi formalni uzrok je kao detaljni nacrt ili besmrtna ideja. Drugi je materijalni uzrok, ili ono od čega je stvar napravljena. Treći uzrok je efikasan uzrok, odnosno proces i pokretna sila kojom se stvar stvara. Četvrti uzrok je svrha odnosno kraj stvari, poznat kao [[Telos (filozofija)|τέλος]]. Aristotelova ''[[Poetika (Aristotel)|Poetika]]'' se često pominje kao pandan gore navedenoj platonističkoj zamisli poezije. ''Poetika'' je zapravo njegov traktat po temi mimeze. Aristotel nije bio protiv književnosti kao takve, tvrdio je da su ljudska bića mimetička bića, koja osećaju poriv da stvaraju tekstove (umjetnost) koji odražavaju i predstavljaju stvarnost. No, smatrao važnim da postoji određen razmak između umjetničkog djela i života. Od tragedija dobijamo saznanje i utjehu samo zato što nam se te priče ne dešavaju stvarno. Bez takvog razmaka, tragedija ne bi mogla dovesti do [[Katarza|katarze]] (κάθαρσις). Međutim, podjednako je važno da tekst izazove identifikaciju publike sa likovima i događajima u tekstu, a ukoliko do te identifikacije ne dođe, tekst ne uspijeva dotići svoju publiku. Aristotel smatra da se upravo kroz „simuliranu predstavu”, mimezu, odgovaramo kazališnoj glumi, koja nam prenosi ono što likovi osećaju. Na taj način, kroz mimetičku formu dramske igre uloga, mi saosjećamo sa njima, pa pri tome zadatak [[dramaturg]]a je da priredi tragičnu predstavu kako bi, pomoću fiktivnih dešavanja na sceni, proizveo tu empatiju. Ukratko, katarza se može postići samo ako gledamo nešto što je istovremeno prepoznatljivo i udaljeno. Aristotel je tvrdio da je književnost zanimljivija kao sredstvo učenja od historije, jer se historija bavi konkretnim činjenicama koje su se desile i koje su kontingentne, dok se književnost, iako se ponekad zasniva na historiji, bavi događajima koji su se mogli desiti ili je mougće da se dese. Michael Davies{{efn|Michael Peter Davis (r. 1947), akademik i filozof.}}, prevodilac i komentator Aristotela, piše: {{cquote|Na prvi pogled, mimezis izgleda kao stilizacija stvarnosti u kojoj su obične osobine našeg sveta izvesnim preterivanjem dovedene u fokus, pri čemu je odnos imitacije prema predmetu koji imitira nalik na odnos plesa prema hodanju. Imitacija uvek podrazumeva odabir nečega iz kontinuuma iskustva, čime se postavljaju granice onome što zaista nema ni početak ni kraj. Mimezis uključuje uokvirivanje stvarnosti koje najavljuje da ono što je sadržano u okviru nije jednostavno stvarno. Dakle, što je imitacija „stvarnija“, to postaje lažnija.<ref>{{Cite book |last1= Davis |first1= Michael |authorlink1 = | date=1999| title= The Poetry of Philosophy: On Aristotle's Poetics |url= |publisher= St Augustine's Press |location= South Bend, IN |isbn=1890318620|page= 3|ref = }}</ref>}} === Kontrast dijegezi === Platon i Aristotel su takođe suprotstavili ''mimezu'' i ''[[Dijegeza|dijegezu]]'' (διήγησις). Mimeza „pokazuje” (a ne „govori”) putem direktno predstavljene radnje koja se izvodi. Dijegeza je, međutim, „pripovijedanje” jedne [[priča|priče]] od strane jednog [[narator]]a. Autor radnju pripovijeda posredno i opisuje šta je u mislima i emocijama likova. Narator može govoriti kao određeni lik ili može biti „nevidljivi pripovedač” ili čak „sveznajući pripovedač” koji govori odozgo, nalik na komentatora koji posmatra radnju ili likove. U knjizi III svoje ''[[Država (Platon)|Republike]]'', Platon ispituje stil poezije{{efn|Pojam poezije ovdje uključuje komediju, [[tragedija|tragediju]], [[epska poezija|epsku]] i [[lirika|lirsku]] poeziju, prema izvornom obliku ποίησις koji ide u smislu stvaranja, dakle umjetničkog stvaralaštva.}}: sve vrste pripovedaju događaje, ali na različite načine. U dijalogu dolazi do razlikovanja između naracije ili izveštaja (δıήγησıς) i imitacije ili reprezentacije (μίμησις).{{efn|— ''Svjestan si, pretpostavljam, da je su ujedno mitologija i poezija pripovijedanja događaja, bilo prošlih, sadašnjih ili budućih?''<br/>— ''Svakako, reče on.''<br/>— ''A pripovijedanje može biti ili puko pripovijedanje, ili imitacija, ili spoj tih dvoga?'' [...] ''Zatim je li ta jednačenje sebe i drugoga, bilo to putem glasa ili pokreta, i oponašanje osobe čiji se lik preuzima?''<br/>— ''Svakako.''<br/>— ''Onda možemo li u ovom slučaju reći da pjesnikova pripovijest ide putem oponašanja?''<br/>— ''Da, istina.''<br/>— ''Ili, ako se pjesnik posvuda pojavljuje i nikada se ne skriva, onda opet odustaje od imitacije, a njegova poezija postaje jednostavno pripovijedanje.''.<br/>([[Platon]], ''[[Država (Platon)|Republika]]'')}} Tragedija i komedija, nastavlja on objašnjenjem, potpuno su imitativni tipovi, [[ditiramb]] je u potpunosti narativan, a njihov spoj se nalazi u [[epska poezija|epskoj poeziji]]. Kada izlaže ili pripovijeda, pjesnik govori u svojoj ličnosti. On nas nikada ne navodi da pretpostavimo da je netko drugi. Kada nešto imitira, pjesnik proizvodi „asimilaciju sebe sa drugim, bilo upotrebom glasa ili pokretom.”<ref>[[Platon]], ''[[Država (Platon)|Republika]]'', III.</ref> S druge strane, u dramskim tekstovima pjesnik nikada ne govori direktno.{{efn|''Klasični narativ je uvijek usmjeren na eksplicitan prostor i vrijeme, tj. prema imaginarnom „drugdje” smještenom u prošlosti i koje treba pozvati čitatelju kroz predikaciju i opis. Dramski svjetovi, s druge strane, gledatelju se predstavljaju kao „hipotetski stvarni” konstrukti, budući da se „vide” u tijeku „ovdje” i „sada” bez narativnog posredovanja.'' [...] ''To nije samo jedna tehnička razlika, nego predstavlja jedno od glavnih načela poetike drame nasuprot poetike narativne fikcije. Razlika je doista implicitna u Aristotelovom razlikovanju načina predstavljanja, tamo gdje ''[[Mimeza#Kontrast dijegezi|dijegeza]]'' (narativni opis) se suprostavlja mimezi (narativno oponašanje).'' (Elam, ''The Semiotics of Theatre and Drama'', 1980, str. 110-111.<ref>{{Cite book |last1= Elam |first1= Keir |authorlink1 = | date=1980| title= The Semiotics of Theatre and Drama |url=https://archive.org/details/semioticsoftheat0000elam|publisher= Methuen |location= London |isbn=0416720609|pages=[https://archive.org/details/semioticsoftheat0000elam/page/110 110]–111 |ref = }}</ref>)}} U svojoj ''[[Poetika (Aristotel)|Poetici]]'', Aristotel tvrdi da se vrste poezije{{efn|Termin poezija kod Aristotela uključuje dramu, muziku za flautu i muziku za [[lira|liru]].}} mogu razlikovati na tri načina: prema svom ''mediju'', prema njihovim ''objektima'', i prema njihovom ''načinu'' ili ''maniru'' (odeljak I);<ref>[[Aristotel]], ''[[Poetika (Aristotel)|Poetika]]'' § I.</ref> „Pošto je medijum isti, i predmeti isti, pjesnik može da oponaša naracijom — u tom slučaju može ili da uzme drugu ličnost, kao što to Homer čini, ili da govori u svojoj ličnosti, nepromenjen — ili može da predstavi sve svoje likove kao žive i pokretne pred nama.“<ref>[[Aristotel]], ''[[Poetika (Aristotel)|Poetika]]'' § III.</ref> Iako mimezu shvataju na sasvim različite načine, njezin odnos prema dijegezi je identičan u Platonovim i u Aristotelovim formulacijama. == Suvremene interpretacije== U svojoj ''Uvodnoj raspravi u enciklopediju'' ([[1751]]), [[Jean d'Alembert|d'Alembert]] dijeli područja znanja na tri podpodručja: historija (''memoria''), znanost i filozofija (''ratio'') i mašta (''imaginatio''). Mašta uključuje vizualno, jezično i muzičko predstavljanje postojećih stvari ([[Priroda|prirode]]). Prateći Aristotela, d'Alembert zapaža: {{cquote|Ali one stvari koje bi u nama pobudile, da smo ih stvarno iskusili, samo tužne ili burne osjećaje, izgledaju ugodnije u imitativnom prikazu nego u stvarnosti, jer nas samo njihovo predstavljanje stavlja na taj prikladan razmak koji nam omogućuje da uživamo u uzbuđenju, a ne dopušta da to postane unutarnji nemir.}} Ono što je ovdje ključno jest da ne može postojati potpuno adekvatan prikaz ili reprezentacija takvih stvari, budući da na području mašte „granice između istine i apsolutne proizvoljnosti dopuštaju određeni prostor za oscilaciju.” Ono što se može smatrati nedostatkom kada je u pitanju istina, jednako se može pohvaliti u slobodi mašte. Za d'Alemberta slikarstvo i kiparstvo su najbliži stvarnosti, „budući da se u njima, više nego drugdje, imitacija se približava stvarnom obliku prikazanih predmeta”. Zatim dodaje arhitekturu, iako [[arhitektura]] zapravo ne oponaša izravno prirodu, osim ako bi netko tvrdio da drveće, grmlje ili špilje služe kao daleki uzori za gradnju kuća. Za d'Alemberta, mimetičnost arhitekture stoji u činjenici da ona uzima svoje uzorke iz „[[Simetrija|simetričnog]] rasporeda” prirode. Zatim, slijedi [[poezija]] koja putem „armonično i melodično složenih riječi, više govori našoj mašti nego našim čulima”. Muzika dolazi na posljednjem mjestu jer od svih umjetnosti ona oponaša stvari koje su najmanje vidljive u prirodi. {{cquote|Muzika je izvorno bila namijenjena možda samo za reprodukciju zvukova (''bruit'') i postupno je postala neka vrsta predavanja ili čak i jezika, u kojem individualni emocionalni impulsi, odnosno njihove različite strasti, nalaze svoj izraz.}} D'Alembert nastoji na tome da dobra muzika uvijek oponaša nešto što već postoji (osobito raspoloženja duše) i ne živi sama od sebe. On tvrdi: „Svaka muzika koja ne oslikava nešto, ostaje ništa drugo nego buka.”{{efn|[[Francuski jezik|Fr]]. ''Toute Musique qui ne peint rien n’est que du bruit''.}}<ref>D'Alembert, ''Discours préliminaire de l'Encyclopédie'', str. 33-35.</ref> U savremenoj [[Filozofija|filozofiji]], [[Platon]]ova kritika umetnosti dobija jednu novu, savremeniju formu koja se može svesti na to da je koncept mimeze samo jedan od elemenata klasične metafizike i taj element shvata umetnost samo kao „derivat” prirode.<ref>[[Jacques Derrida]], ''Economimesis'', u: {{Cite book |last=Aa |first=Vv |authorlink= |date=1975 |title=Mimesis des Articulations |publisher=Aubier-Flammarion |location= |isbn=|pages=|ref = }}</ref> Mimeza ne imitira [[Priroda|prirodu]], niti ona išta ili oponaša, nego ako se u njoj stvara stvarnost, istina ili priroda, mimeza djeluje kao trenutak koji se ispunjava u momentu kada se ispunjava i sama stvarnost. Mimeza, prema tome, kao dodatak same stvarnosti, predstavlja i samu stvarnost po sebi.<ref>{{cite journal| last1 = Harbaš| first1 = Bernard| last2 = | first2 = | date = 2006 | title = Logika nadopune ili onto-mimetologija | url = | journal = Odjek | volume = | issue = 3-4| pages = 37-40| doi = | ref = }}</ref>. Sa druge strane, ako mimeza ne imitira prirodu već je iznova konstituira, onda je sâm proces mimeze proces koji stvara nešto iz ničega - zakon o nevlastitosti, svojstven za mimezu<ref name="autogenerated1">{{Cite book |last1=Lacoue-Labarthe |first1=Philippe |authorlink1 = |last2= |first2= |date=1986| title= L'imitation des modernes |url= |publisher= Galilée |location= Paris |isbn=9782718602943|pages=|ref = }}</ref> Mimeza ne pripada nikome pa [[Platon]] kaže<ref name="autogenerated1" /> da je onaj koji imitira najgori od svoje vrste jer: {{cquote|...u procesu oponašanja on je nitko, čista maska ili čisti licemjer i kao takav je vrlo neodrediv, sakriven, i nemoguće ga je smjestiti u neku vrstu ili odrediti ga za neku funkciju koja bi mu bila svojstvena...|Platon}} == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Bibliografija == {{Refbegin|30em}} * [[Platon]], ''[[Hion (Platon)|Hion]]'' ([[4. vijek pne.]]) * [[Platon]], ''[[Država (Platon)|Republika]]'' (oko [[375. pne.]]) * [[Aristotel]], ''[[Poetika (Aristotel)|Poetika]]'' ([[335. pne.]]) * [[Jean d'Alembert|Jean Le Rond d'Alembert]], ''[https://fr.wikisource.org/wiki/L%E2%80%99Encyclop%C3%A9die/1re_%C3%A9dition/Discours_pr%C3%A9liminaire Discours préliminaire de l'Encyclopédie]'' ([[1751]]) * {{Cite book |last1= Kant |first1=Immanuel|authorlink1 = Immanuel Kant|date= 1790 |title= Kritik der Urteilskraft |url=https://www.projekt-gutenberg.org/kant/kuk/kuk.html|publisher=Verlag Lagarde und Friedrich |location=Berlin/Liepāja |isbn= |pages=|ref = }} * {{Cite book |last1= Benjamin |first1=Walter|authorlink1 = Walter Benjamin|date= 2002 |title= Medienästhetische Schriften |url=|publisher=Suhrkamp |location=Frankfurt |isbn=9783518292013 |pages=|ref = }} Članci: [https://www.textlog.de/benjamin/essays/metaphysisch/fragment/i-lehre-vom-aehnlichen Die Lehre vom Ähnlichen] (1933) i [https://www.textlog.de/benjamin/essays/metaphysisch/fragment/ii-das-mimetische-vermoegen Über das mimetische Vermögen] (1933). * {{Cite book |last1= Auerbach |first1= Erich |authorlink1 = |last2= |first2= |date= 1953 |title= [[Mimesis, delo Eriha Auerbaha|Mimesis: The Representation of Reality in Western Literature]] |url=|publisher=Princeton University Press |location=Princeton |isbn=0-691-11336-X|pages=|ref = }} * {{Cite book |last1= Lukács |first1=Georg|authorlink1 = Georg Lukács |date= 1963 |title= Die Eigenart des Ästhetischen |url=https://archive.org/details/bwb_P8-BNZ-720|publisher= Luchterhand Verlag |location= Darmstadt |isbn= |pages=|ref = }} * {{Cite book |last1= Foucault |first1= Michel |authorlink1 = Michel Foucault|date= 1966 |title= Les Mots et les Choses |url=|publisher=Gallimard |location=Paris |isbn= |pages=|ref = }} * {{Cite book |last1= Jauss |first1=Hans Robert|authorlink1 = Hans Robert Jauss|date= 1968 |title= Die nicht mehr schönen Künste |url=|publisher=Fink |location=Paderborn |isbn= |pages=|ref = }} * {{Cite book |last1= Adorno |first1=Theodor W.|authorlink1 = Theodor Adorno|date= 1970 |title= Ästhetische Theorie |url=|publisher=Suhrkamp |location=Frankfurt am Main |isbn= |pages=|ref = }} * {{Cite book |last1= Tatarkiewicz |first1= Władysław |authorlink1 =Władysław Tatarkiewicz|date= 1980 |title= A History of Six Ideas: An Essay in Aesthetics |url=|publisher=Martinus Nijhoff |location=Den Haag |isbn= 90-247-2233-0|pages=|ref = }} * {{Cite book |last1= Ricœur |first1=Paul|authorlink1 = Paul Ricœur|date= 1983-1985 |title= Temps et récit |url=|publisher=Le Seuil |location=Paris |isbn= |pages=|ref = }} * {{Cite book |last1= Taussig |first1= Michael |authorlink1 =Michael Taussig|date= 1993 |title= Mimesis and Alterity: A Particular History of the Senses |url=https://archive.org/details/mimesisalterityp0000taus|publisher= Routledge |location= London |isbn= 0-415-90686-5 |pages=|ref = }} * {{Cite book |last1= Girard |first1= René |authorlink1 =René Girard|date= 2008 |title= Mimesis and Theory: Essays on Literature and Criticism, 1953–2005 |url=https://archive.org/details/mimesistheoryess0000gira|publisher= Stanford University Press |location= Stanford |isbn= 978-0-8047-5580-1 |pages=|ref = }} * {{Cite book |last1= Halliwell |first1= Stephen |authorlink1 = |date= 2002 |title= The Aesthetics of Mimesis. Ancient Texts and Modern Problems |url=|publisher= Princeton University Press |location= Princeton |isbn= 0-691-09258-3|pages=|ref = }} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commons category|Mimesis}} * {{en}} [https://en.wikisource.org/wiki/The_Republic ''The Republic''] (Wikisource) * {{en}} [https://en.wikisource.org/wiki/The_Poetics ''The Poetics''] (Wikisource) * {{en}} [http://classics.mit.edu/Plato/republic.3.ii.html Platonova ''Republika'', na engleski preveo Benjamin Jowett] * {{en}} [http://classics.mit.edu/Plato/republic.4.iii.html Platonova ''Republika'', na engleski preveo Benjamin Jowett] * {{en}} [http://classics.mit.edu/Plato/republic.11.x.html Platonova ''Republika'', na engleski preveo Benjamin Jowett] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20070927183406/http://www.ipfw.edu/phil/faculty/Strayer/ArtAndRepresentation.ppt Beskonačno nazadovanje oblika], Platonovo pripovijedanje teorije o „krevetnosti” unutar metafore kreveta * {{en}} [http://csmt.uchicago.edu/glossary2004/mimesis.htm The University of Chicago, Ključne riječi u teoriji medija] * {{ca}} [http://stel.ub.edu/mimesi Universitat de Barcelona. ''Mimesi'' (Istraživanje poetike i retorike u katalonskoj književnosti)] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20201127012722/http://xtf.lib.virginia.edu/xtf/view?docId=DicHist/uvaBook/tei/DicHist3.xml;chunk.id=dv3-27 "Mimesis"], članak [[Władysław Tatarkiewicz|Władysława Tatarkiewicza]] za ''Rječnik historije ideja'' {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Teorija književnosti]] [[Kategorija:Naratologija]] [[Kategorija:Estetika]] [[Kategorija:Starogrčki teatar]] [[Kategorija:Aristotel]] oqu9s6dqo58turxgxzbqob7x4u0njho 0 4670169 42716685 42455322 2026-11-06T00:40:47Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716685 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Zaštićeno područje | ime = Mrijestilište ukljeve na Skadarskom jezeru | izvorni_naziv = | iucn_kategorija = Ia | slika = Skadar lake (24537367227).jpg | širina_slike = | opis_slike = Skadarsko jezero | karta = | lokacija = | najbliži_grad = [[Virpazar]] {{flag|Crna Gora}} | koordinate = {{coord|42|15|13|N|19|06|16|E|}} | površina = 221 | oznaka = | ovlaštenje = | osnivanje = 1965.([[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]])<ref name="wdukljeva">{{Cite web |url=https://www.protectedplanet.net/15660 |title= Mrijestilište ukljeve na Skadarskom jezeru |work=Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 9. 2. 2021}}</ref> | utemeljenje = | imenovanje = | posjetitelji_br = | posjetitelji_god = | posjetitelji_ref = | upravljačko tijelo = JP Nacionalni parkovi Crne Gore | administrator = | upravitelj = | vlasnik = Crna Gora | svjetska_baština = | url = }} '''Mrijestilište ukljeve na Skadarskom jezeru''' ja naziv [[Zaštićena područja u Crnoj Gori|zaštićenog područja u Crnoj Gori]],<ref name="wdpac">{{Cite web |url=https://www.protectedplanet.net/country/MNE |title= Zaštićena područja u Crnoj Gori |work=Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 9. 2. 2021}}</ref> kao dio [[Nacionalni park Skadarsko jezero|Nacionalnog parka Skadarsko jezero]], čiji sliv se odlikuje velikom brojnošću [[Riba|ribljih]] vrsta.<ref name="planup">{{Cite web |url=https://wapi.gov.me/download-preview/bd6c8096-91a4-47fa-9e14-2bb2f01657f2?version=1.0 |title= PROSTORNI PLAN POSEBNE NAMJENE Nacionalni park SKADARSKO JEZERO |work=Ministrstvo održivog razvoja i turizma - wapi.gov.me |accessdate= 9. 2. 2021}}</ref> Granice Nacionalnog parka „Skadarsko jezero“, utvrđene čl.12. Zakona o nacionalnim parkovima („Sl. list RCG“, br. 47/91), obuhvataju oko 400 km², odnosno 254 km² ha vodenih površina (slobodnih voda i flotantne vegetacije) i 146 km² obodnog kopna i močvara, koji pripadaju teritorijama opština [[Podgorica]], [[Cetinje]] i [[Bar]]. Prema listi rilbljih vrsta koje naseljavaju sistem Skadarskog jezera, u ovim vodenim ekosistemima živi 17 familija, 38 rodova i 45 vrsta. Ovaj iblji resurs predstavlja više od 95 % ukupnog slatkovodnog ribarstva u Crnoj Gori. Po bioprodukciji i ribljoj masi Skadarsko jezero je daleko od drugih [[Kraš|karstnih]] jezera na [[Balkan]]u. Na osnovu statističkih podataka o godišnjem ulovu, produkcija ribe na jezeru iznosi 80kg/ha (8 t/km2). Studije pokazuju da najmanje 300 porodica direktno ekonomski zavisi od ribe kao glavnog resursa i izvora prihoda. Još 300 porodica indirektno zavise od ribarstva, tako da je realna procjena da oko 600 porodica zavise od ribe kao glavnog izvora pihoda. Čitava ekonomija bazirana na ribi kao glavnom resursu ([[ribarstvo]], obrada ribe, restorani, sportsko pecanje) vrijedi najmanje 4 250 000€ na godišnjem nivou. Zbog raznih antropogenih uticaja smanjuje se i broj i brojnost vrsta.<ref>{{Cite web |title=Procjena uticaja na životnu sredinu brana na Morači na riblju faunu rijeke Morače i Skadarskog jezera - www.greenhome.co.me |url=http://www.greenhome.co.me/fajlovi/greenhome/attach_fajlovi/eng/main-pages/2011/11/pdf/Fish_fauna_of_Moraca_River_and_Skadar_Lake.pdf |access-date=2021-12-16 |archive-date=2021-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210515150926/https://www.greenhome.co.me/fajlovi/greenhome/attach_fajlovi/eng/main-pages/2011/11/pdf/Fish_fauna_of_Moraca_River_and_Skadar_Lake.pdf |dead-url=yes }}</ref> Smanjenje brojnosti nekih vrsta imalo je za posledicu i iščezavanje sa pojedinih lokaliteta, što je slučaj sa [[jesetra]]ma i glavaticom. Smanjenje brojnosti populacija najviše je izraženo kod ekonomski važnih vrsta. Na ovo smanjenje najviše je uticala degradacija životne sredine i nekontrolisani lov. == Ukljeva == Ukljeva (''Alburnus alburnus alborella'') je endemska vrsta za sistem [[Ohrid]]-[[Skadar]], [[Neretva|Neretvu]] i [[Nacionalni park Krka|Krku]] pa je Skadarsko jezero 1/3 od njenog areala. Vrsta je od izuzetnog značaja za ribarstvo na Skadarskom jezeru i predstavlja više od polovine ulova na godišjem nivou. Stanovnici priobalja kroz istoriju se bave ribolovom. Glavni plijen su uvijek bili i do dan danas ostali dva stalna stanovnika jezera – [[šaran]] (šaran ili krap sa crnogorske, ili krapi – sa albanske strane) i ukljeva (crnogorski naziv, ili gjuca – albanski)<ref>[https://adriaticnature.me/archives/5214 skadarsko jezero - adriaticnature.me - Pristupljeno 13.12.2021]</ref> Proučavajući ishranu kod ukljeve iz Skadarskog jezera, rezultati objavljeni 1965., analiziran je kvalitativni i kvantitativni sastav u crijevnom traktu. Konstatovano je da se ukljeva tokom zimskog perioda vrlo malo hrani. Tokom ostalih perioda godine u ishrani su najzastupljeniji planktonski račići. Pored njih zastupljene su i alge. Vrste iz grupe Insecta su nalaženi samo sporadično. Bentoski organizmi nisu nađeni. Ovi rezultati su posredno dali odgovor i o drugim aspektima njene ekologije, a time i o mogućnostima koričćenja u Skadarskom jezeru.<ref>{{Cite web |url=http://www.maticacrnogorska.me/files/bi_drago_maric.pdf |title=Božina Ivanović, crnogorski ihiolog - www.maticacrnogorska.me - Pristupljeno 13.12.2021 |access-date=2021-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211214183622/http://www.maticacrnogorska.me/files/bi_drago_maric.pdf |archive-date=2021-12-14 |url-status=dead}}</ref> Vremenom je došlo do prorijeđivanja i ukljeve, posebno zbog ulova velikih količina mlađi u toku zimskog perioda.<ref>{{Cite web |title=Ukljeva i jegulja - najugroženije vrste u jezeru - old.barinfo.me - Pristupljeno 13.12.2021 |url=http://old.barinfo.me/text.php?kategorija=1&id=13360 |access-date=2021-12-16 |archive-date=2021-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211214183622/http://old.barinfo.me/text.php?kategorija=1&id=13360 }}</ref> U toku zimske lovne sezone 1992/93. godine ulovljena je tako velika količina mlađi, da se posljedice osjećaju još uvijek. Procijenjeno je da je u tom periodu ulovljeno preko 15.000 kg jednogodišnje mlađi prosječne težine 3-5 grama ili oko 3,5 miliona jedinki. Poznato je da se ukljeva normalno lovi kada poraste 30-40 grama i da tu težinu dostiže za 3-4 godine, pa je jasno za koju je količinu ribe jezero osiromašeno. Slična situacija ponovila se i iduće godine. Time je mogućnost ulova ove, u Skadarskom jezeru najbrojnije vrste, opao na manje od 200 tona godišnje. <ref>[https://www.researchgate.net/profile/Drago-Maric/publication/343532551_STANJE_FAUNE_RIBA_U_SLIVU_SKADARSKOG_JEZERA_CONDITION_OF_FISH_FAUNA_IN_SKADAR_LAKE_WATERSHED/links/5f2f093992851cd302ea5089/STANJE-FAUNE-RIBA-U-SLIVU-SKADARSKOG-JEZERA-CONDITION-OF-FISH-FAUNA-IN-SKADAR-LAKE-WATERSHED.pdf Stanje faune riba u slivu Skadarskog jezeroa - Pristupljeno 13.12.2021]</ref> == Reference == {{reference|2}} {{Portal|Crna Gora}} {{DEFAULTSORT:Skadarskom, Jezeru mrijestilište na}} [[Kategorija:Rezervati prirode u Crnoj Gori]] kzycep8r1pckk01qa7uw87j2q5xnaf6 0 4670995 42716601 42215034 2026-11-05T20:42:47Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716601 wikitext text/x-wiki '''Miloš Miladinović''' ([[Donji Vakuf]], 1876 - [[Sarajevo]], 1934) je jedan od rijetkih domaćih neimara za vrijeme [[Bosna i Hercegovina (Austro-Ugarska)|austrougarske vladavine u Bosni i Hercegovini]], kada su to, uz rijetke izuzetke, bili doseljenici iz zemalja Monarhije. Nije imao akademsko obrazovanje, ali je kao građevinski tehničar bio građevinski poduzetnik.<ref name="crkv>{{Cite journal|last=Božić|first=Jelena|date=2019|title=Srpska pravoslavna crkva u Vođenici (1911–1913)|url=https://doisrpska.nub.rs/index.php/GUARS/article/view/6741|journal=Glasnik udruženja arhivskih radnika RS|language=rs|volume=4|issue=11|doi=10.7251/GUARS1911012|issn=1840-4626|archive-url=https://web.archive.org/web/20210515180728/https://doisrpska.nub.rs/index.php/GUARS/article/view/6741|archive-date=2021-05-15|access-date=2022-02-01|url-status=dead}}</ref> Srednju tehničku školu u Sarajevu završio je 1896. godine. Bila je to odlična škola, u kojoj su učenici sticali temeljno obrazovanje, što se najbolje potvrdilo u uspješnoj praksi prvih školovanih graditelja Bosne i Hercegovine i vlasti. Poznati sarajevski inženjeri i arhitekte angažovani su na određeno vrijeme za stručne predmete. Među njima su i visoki funkcioneri Građevinskog odjela Zemaljske vlade, a od osnivanja do 1908. i Josip Vancaš, koji je ujedno i [[Bosanskohercegovačka arhitektura|najznačajniji arhitekta u historiji Bosne i Hercegovine]]. Na kraju trećeg razreda učenici su polagali stručni ispit i na osnovu "svjedodžbe o osposobljenosti" imali su pravo polaganja "građevinskog ispita za Bosnu i Hercegovinu" nakon tri godine prakse. U različitim izvorima zabilježena je aktivna graditeljska djelatnost Miloša Miladinovića u periodu od tridesetak godina. Period njegove najveće graditeljske aktivnosti je prvo desetljeće XX vijeka kada je podignuta i zgrada „Prosvjete“. Tada je uspio realizirati više arhitektonski vrijednih objekata, posebno [[Secesijska arhitektura u Bosni i Hercegovini|secesionističkih]], pri čemu nije došlo do ponavljanja unatoč velikoj produkciji. Prihvatao je sve vidove secesije, podstičući bogatiji i složeniji razvoj arhitektonskih ideja.<ref name="Kurto">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/110904578/Kurto-ARHITEKTURA-BIH-Razvoj-Bosanskog-Stila |title= Nedžad Kurto: ARHITEKTURA BIH- Razvoj bosanskog stila |work= Kulturno naslijeđe, Sarajevo |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref>. Odlikovan je Kraljevskim ordenom Svetoga Save, V red, 1921. [[File:Sarajevo - Zgrada SPKD Prosvjeta (49094943213).jpg|mini|desno|[[Zgrada Srpskog kulturno-prosvjetnog društva "Prosvjeta"]]]] [[File:Хан Пијесак дворац.jpg|mini|desno|Kraljev dvorac u Han Pijesku- 1921/22.]] == Ostvarenja == * Stambena zgrada Titova 86, Sarajevo * Stambena zgrada u ulici (bivša Vojvode Putnika), 1910, Sarajevo * Stambene zgrade u ulici Musa Ćazim Ćatića 12 i 14 (bivša Hajduk Veljkova), 1910. * Stambena zgrada u ulici Bakarevića (bivša Dragice Pravice), 1910. * Stambena zgrada u Despića ulici 3 (bivša Ognjena Price 3), 1910. * [[Zgrada Srpskog kulturno-prosvjetnog društva "Prosvjeta"|Zgrada društva „Prosvjeta“]] u ulici Sime Milutinovića 1, 1910. Objekat je u stilskom oblikovanju fasade kao cjeline i u pojedinačnim elementima izrazito secesionističko arhitektonsko ostvarenje. Proglašen je za [[nacionalni spomenik BiH]].<ref>{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Sarajevo_Prosvjeta%20kompl%20BOS.pdf |title= Zgrada Prosvjete u Sarajevu |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 13. 9. 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230529130134/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Sarajevo_Prosvjeta%20kompl%20BOS.pdf |archive-date= 2023-05-29 |url-status= dead }}</ref> * Zgrada crkvene općine u ulici Titova 122, 1910. * Stambena zgrada u ulici Koševo 26 (bivša Kralja Tomislava 26), 1910. * Stambena zgrada u ulici Čekaluša 8 (bivša Nemanjina 8), 1910. * Stambena zgrada u ulici Obala Kulina bana 14 (bivša Obala vojvode Stepe 14) * Stambena zgrada na uglu ulica Kaukčije Abdulah eff. i Podgrmečke (stari nazivi) * Zgrada u ulici Muvekita (bivša Veselin Masleša) * Adaptacija enterijera postojeće zgrade * [[Crkva uspenja presvete Bogorodice u Vođenici]], 1913, [[Bosanski Petrovac]]. U kompoziciji zapremine i vanjske arhitekture, ova crkva je bila lijep i rijedak primjer spajanja narodne arhitekture, nacionalnih oblike gradnje i uticaje secesije. Miladinović je dao vrijedan i originalan arhitektonski projekat koji se izdvaja iz niza zajedničkih rešenja srpskih pravoslavnih crkava ovog vremena i prostora, gotovo u potpunosti oslanjajući se na autoritet srpskog srednjeg veka. Tokom istorije crkva je uništavana i obnovljana, prilikom čega su izgubljene navedene vrijednosti. * Popravci na zgradi Banje na Ilidži (srušena 1985), 1919. * Projekat „Paviljona za observaciju“ za bolnicu u Sarajevu, 1921. * Kraljev dvorac u [[Han Pijesak|Han Pijesku]], 1921/22. * Dogradnja zgrade današnjeg Islamskog teološkog fakulteta u Sarajevu, Džulagina čikma, (stari naziv), srednje krilo, 1924. * Trgovačka zgrada u ulici Kundurdžiluk 14, Sarajevo * „Preduzeće za građevine i tehnički biro za planove, arhitekturu, procjene itd. konc. graditelja Miloša Miladinovića, 1925. * Nacrt za gradnju stambene zgrade gosp. Ahmeda Borića u ulici Curak (stari naziv), 1929 * Stambena zgrada u ulici Petrakijina (bivša Nikola Tesla), Sarajevo == Literatura == *{{cite book |last = Krzović |first = Ibrahim |title = Arhitektura secesije u Bosni i Hercegovini |url= http://www.worldcat.org/title/arhitektura-u-kraljevini-jugoslaviji-sarajevo-1918-41/oclc/500710539 |publisher = Kulturno naslijeđe, Sarajevo |year = 2004 |isbn = }} == Reference == {{reference}} == Literatura == * Ibrahim Krzović - Arhitektura secesije u Bosni i Hercegovini, Kulturno naslijeđe, Sarajevo {{Lifetime|1876|1934|Miladinović, Miloš}} [[Kategorija:Jugoslavenski arhitekti]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački arhitekti]] j6jaja1hhmkay0cbstv6pbxvoujrlsn 0 4673283 42716677 42460776 2026-11-06T00:28:38Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716677 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime =Mouscron | ime_genitiv =Mouscrona | izvorno_ime = | translit_jezik1 = | slika_panorama =Mouscron,_Grand-Place_J5.jpg | veličina_slike =280px | opis_slike=Centar [[grad]]a | slika_zastava= | slika_zastava_veličina= | slika_pečat= | slika_pečat_veličina= | slika_grb = | slika_grb_veličina = | slika_amblem_prazno = | slika_amblem_prazno_veličina = | slika_amblem_prazno_opis = | slika_karta = | veličina_karte = | opis_karte = | slika_karta1 = | veličina_karte1 = | opis_karte1 = | slika_lokacijska_karta_država =Belgija | slika_lokacijska_karta_opis = | nadimak = | geslo = | širina-stupnjevi =50 | širina-minute =44 | širina-oznaka =N | dužina-stupnjevi =03 | dužina-minute =13 | dužina-oznaka =E | lokacija_ime =[[Popis država|Država]] | lokacija_info ={{flag|Belgija}} | lokacija1_ime =[[Belgijske regije|Regija]] | lokacija1_info =[[Valonija]] | lokacija2_ime =[[Belgijske zajednice|Zajednica]] | lokacija2_info =[[Francuska zajednica u Belgiji|Francuska zajednica]] | lokacija3_ime =[[Belgijske provincije|Provincija]] | lokacija3_info =[[Hainaut (provincija)|Hainaut]] | lokacija4_ime =[[Belgijski arondismani|Arondisman]] | lokacija4_info =[[Tournai-Mouscron (arondisman)|Tournai-Mouscron]] | vrsta_vlasti = | vlast_bilješke = | titula_vođe =[[Gradonačelnik]] | ime_vođe=Brigitte Aubert | površina_bilješke = | površina_ukupna =40.1 [[km²]]<ref name=city/> | površina_kopna = | površina_vode = | postotak_vode = | površina_uža = | površina_šira = | površina_prazno1_ime = | površina_prazno1 = | površina_prazno2_ime = | površina_prazno2 = | visina= | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina =[[2022]]. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo =59,179<ref name=city/> | stanovništvo_gustoća =1,476 [[stanovništvo|stan.]] / [[km²]]<ref name=city/> | stanovništvo_uže = | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire= | stanovništvo_šire_gustoća = | stanovništvo_prazno1_ime = | stanovništvo_prazno1 = | stanovništvo_gustoća_prazno1 = | stanovništvo_prazno2_ime = | stanovništvo_prazno2 = | stanovništvo_gustoća_prazno2 = | vremenska_zona = [[CET]] | utc_pomak= +1 | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST = | poštanski_broj =7700 <ref name=city/> | pozivni_broj= 056<ref name=city/> | gradovi_prijatelji = | web_stranica = | bilješke = }} '''Mouscron''' ([[nizozemski jezik|nizozemski]]: ''Moeskroen'') je [[grad]] i [[općina]] od 59,179 [[stanovništvo|stanovnika]]<ref name=city>{{cite web | url =https://www.citypopulation.de/en/belgium/cities/ | title =''Belgium: Major Cities and Municipalities'' | accessdate =31.07. 2022. | language=engleski | publisher=City population}}</ref> na [[zapad]]u [[Belgija|Belgije]] u [[Valonija|Valoniji]]. == Geografija == Mouscron se prostire duž [[granica|granice]] sa [[francuska|francuskom]] (preko puta leži [[Roubaix]]), udaljen petnaestak [[km]] [[jug|južno]] od [[Kortrijk]]a. == Historija == [[datoteka:Mouscron_Grand-Place_J1.JPG|thumb|left|240px|[[Gradska vijećnica]]]] Mouscron je prvi put [[dokument]]iran [[1060]]. godine. Ime je dobio od [[sintagma|sintagme]] ''mosscher-on'' = [[močvara|močvarno]] mjesto prekriveno [[mahovina|mahovinom]].<ref name=brit/> [[1066]]. ga je godine [[Spisak flandrijskih grofova|flandrijski grof]] poklonio kao [[feud]] [[crkva|crkvi]] sv.Petra iz [[Lille|Lilla]]. Ona ga je [[1149]]. ustupila [[Opatija (vjerska institucija)|opatiji]] sv. Martina iz [[Tournai]]a. Mouscron je pratio sve nevolje [[Kastelan (titula)|kastelanije]] [[Kortrijk]] pod koju je podpadao, a ona je između [[Aachenski mir (1668)|ahenskog]] ([[1668]].) i Nijmegenski mir|nijmegenskog]] ([[1678]].) [[mirovni sporazum|mirovnog sporazuma]] pripadala [[Kraljevina Francuska|Kraljevini Francuskoj]] sve do sklapanja [[Utrechtski mir|Utrechtskog mira]] - [[1713]]. kad je vraćena [[Nizozemska Republika|Nizozemskoj Republici]].<ref name=brit/> [[Feud]] Mouscron je često mjenjao gospodare. [[1430]]. godine podignut je [[dvorac]].<ref name=brit/> Kao i cijelu regiju, Mouscron su obilježili [[rat]]ovi s kraja [[15. vijek]]a i [[Hugenotski ratovi]] u [[16. vijek]]u, u drugoj polovici [[17. vijek]]a stradao je u ratovima [[Louis XIV od Francuske|Louisa XIV]].<ref name=brit/> Sve do sredine [[18. vijek]]a Mouscron je bio [[selo]]. Tad se razvila [[tekstilna industrija]], zahvaljujući činjenici da je [[Kraljevina Francuska|francuski]] [[Lille]] [[1769]]. zabranio proizvodnju ''flis''a, [[tkanina|tkanine]] mješavine [[lan]]a i [[vuna|vune]], dok je to u [[Austrijska Nizozemska|Austrijskoj Nizozemskoj]], kojoj je pripadao Mouscron, ta proizvodnja dopuštena još od [[1758]].<ref name=brit/> Zbog [[jezik|jezičnih]] razlika Mouscron je [[1963]]. napustio [[Zapadna Flandrija|Zapadnu Flandriju]] i pridružio se [[Francuska zajednica u Belgiji|frankofonskoj]] [[Hainaut (provincija)|Provinciji Hainaut]].<ref name=brit/> Mouscron se bitno povećao [[1977]]. kad se spojio sa susjednim [[općina]]ma; Luingne, Herseaux i Dottignies; novi entitet je zadržao ime Mouscron.<ref name=brit>{{cite web |url =https://www.mouscron.be/fr/ma-ville/administration/archives/histoire-locale/mouscron-1 |title =Histoire |publisher =Ville Mouscron |language =francuski |accessdate =31.07.2022. |archive-date =2023-12-09 |archive-url =https://web.archive.org/web/20231209125257/https://www.mouscron.be/fr/ma-ville/administration/archives/histoire-locale/mouscron-1 }}</ref> == Pobratimski gradovi == Mouscron ima ugovore o partnerstvu i suradnji sa slijedećim gradovima<ref name=sis>{{cite web |url =https://www.mouscron.be/fr/ma-ville/administration/jumelage |title =Service Jumelage |publisher =Ville Mouscron |language =francuski |accessdate =31.07.2022. |archive-url =https://web.archive.org/web/20220802214627/https://www.mouscron.be/fr/ma-ville/administration/jumelage |archive-date =2022-08-02 |url-status =dead }}</ref>; * {{flagicon|Francuska}} [[Fécamp]], [[Francuska]] * {{flagicon|Njemačka}} [[Rheinfelden]], [[Njemačka]] * {{flagicon|UK}} [[Barri]], [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] ([[Wales]]) == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commonscat|Mouscron}} *[https://www.mouscron.be/fr ''Ville Mouscron'' (Službene stranice grada)] {{fr icon}} [[Kategorija:Gradovi u Belgiji]] [[Kategorija:Valonija]] 1cxeeof8z6olrthbxesnojpfhlxszu4 0 4673426 42716621 42478967 2026-11-05T21:58:58Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716621 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Mislav Bago | slika = Mislav_Bago.jpg | širina_slike = 220px | alt = | opis = Mislav Bago<br>{{small|(autor: Boris Scitar/PIXSELL)}} | ime_po_rođenju = | datum_rođenja = [[13. 9.]] [[1973.]] | mjesto_rođenja = {{flagicon|HRV}} [[Zagreb]], [[Hrvatska]]<br>{{small|(tada {{flag|SFR Jugoslavija}})}} | datum_smrti = [[18. 8.]] [[2022.]] (dob: 48) | mjesto_smrti = {{flagicon|HRV}} [[Zagreb]], [[Hrvatska]] | tijelo_otkriveno = | uzrok_smrti = | počivalište = | počivalište_koordinate = <!-- {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> | rezidencija = | nacionalnost = | etnicitet = | državljanstvo = Hrvatska | ostala_imena = | poznat_po = | obrazovanje = | alma_mater = [[Fakultet političkih znanosti u Zagrebu|Fakultet političkih znanosti]] | poslodavac = [[HRT]] {{small|(1995–2009)}}<br>[[Nova TV]] {{small|(2009–2022)}} | zanimanje = novinar | godine_aktivnosti = [[1995.]] – [[2009.]] | mjesto_porijekla = | plata = | neto_vrijednost = | visina = | težina = | titula = | mandat = | prethodnik = | nasljednik = | partija = | suparnici = | odbori = | religija = | supružnik = | partner = | djeca = | roditelji = | rodbina = | pozivni_znak = | nagrade = [[Nagrada Marija Jurić Zagorka]] {{small|([[1998.]], [[2003.]], [[2006.]])}}<br>Novinar godine {{small|([[2006.]])}}<br>Regionalni novinar godine {{small|([[2013.]])}}<br>[[Nagrada Otokar Keršovani]] {{small|([[2023.]])}} | potpis = | website = | fusnote = | širina_kutije = }} '''Mislav Bago''' ([[Zagreb]], [[13. rujna]] [[1973.]] – [[Zagreb]], [[18. kolovoza]] [[2022.]]) bio je [[Hrvatska|hrvatski]] novinar i voditelj. Dobitnik niza nagrada i odlikovanja, Bago je slovio za jednog od najboljih hrvatskih novinara, a bio je poznat po svom nepokolebljivom stavu i pitanjima kojima bi svoje sugovornike, često visokopozicionirane pojedince iz domaće politike, dovodio u vrlo nezgodne situacije. Godine [[2006.]] organizirao je intervjue s [[Ivica Račan|Ivicom Račanom]] i [[Ivo Sanader|Ivom Sanaderom]], za koje je dobio nagradu [[Hrvatsko novinarsko društvo|Hrvatskog novinarskog društva]]. Rođen je u Zagrebu [[1973.]] godine. Osnovnu školu završava u [[Velika Gorica|Velikoj Gorici]], a gimnaziju u [[Zagreb]]u, nakon čega upisuje [[Fakultet političkih znanosti u Zagrebu]], na kojemu je i diplomirao. Nakon diplome zaposlio se na [[HRT]]-u, gdje se specijalizirao za teme iz unutrašnje politike, posebice izbore. Od [[2006.]] do [[2008.]] godine bio je urednik HRT-ove emisije ''Otvoreno'', a [[2009.]] godine prešao je na [[Nova TV|Novu TV]], gdje je radio do svoje iznenadne smrti u kolovozu [[2022.]] godine; uzrok smrti nije naveden.<ref>{{cite web |url=https://www.index.hr/vijesti/clanak/umro-mislav-bago/2388044.aspx |title=Umro Mislav Bago |website=[[Index.hr]] |date=[[18. kolovoza]] [[2022]] |access-date=18. kolovoza 2022}}</ref> Bio je i potpredsjednik HND-a. Za života je dobio niz nagrada i priznanja. Nagradu Marija Jurić Zagorka HND-a dobio je prvi put [[1998.]] za najbolju reportažu, a [[2003.]] i [[2006.]] za najbolji intervju. Nagradu Novinar godine dobio je [[2006.]] godine za seriju intervjua s bivšim premijerima Ivom Sanaderom i Ivicom Račanom, a 2013. dobio je regionalno priznanje od Europskog pokreta BiH koji ga je proglasio regionalnim novinarom godine.<ref>{{cite web |url=https://net.hr/danas/hrvatska/mislav-bago-bio-je-poznat-po-direktnim-pitanjima-svojim-sugovornicima-a-za-svoj-novinarski-rad-dobio-je-niz-nagrada-i-priznanja-e38742ae-1ecd-11ed-9483-8e19cfbaf23b |title=Mislav Bago: Bio je poznat po direktnim pitanjima svojim sugovornicima, a za svoj novinarski rad dobio je niz nagrada i priznanja |date=18. kolovoza 2022 |access-date=26. kolovoza 2022 |website=net.hr |archive-url=https://web.archive.org/web/20221015101649/https://net.hr/danas/hrvatska/mislav-bago-bio-je-poznat-po-direktnim-pitanjima-svojim-sugovornicima-a-za-svoj-novinarski-rad-dobio-je-niz-nagrada-i-priznanja-e38742ae-1ecd-11ed-9483-8e19cfbaf23b |archive-date=2022-10-15 |url-status=dead }}</ref> U svibnju [[2023.]] posthumno mu je dodijeljena [[Nagrada Otokar Keršovani]], [[HND]]-ova nagrada za životno djelo.<ref>{{cite web |url=https://www.index.hr/vijesti/clanak/vladimir-matijanic-i-mislav-bago-dobili-hndovu-nagradu-za-zivotno-djelo/2460281.aspx |title=Vladimir Matijanić i Mislav Bago dobili HND-ovu nagradu za životno djelo|date=3. svibnja 2023 |access-date=6. srpnja 2023 |website=index.hr}}</ref> == Reference == {{reflist}} {{Authority control}} {{Životni vijek|1973|2022|Bago, Mislav}} [[Kategorija:Hrvatski novinari]] [[Kategorija:Hrvatski TV-voditelji]] [[Kategorija:Biografije, Zagreb]] [[Kategorija:Dobitnici nagrade Otokar Keršovani]] b5vy7ud33ayhk3ertfuimwzyfmo08hj 0 4673866 42716481 42565385 2026-11-05T16:13:59Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716481 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Slovačkoj |mesto = Medzani |originalni_naziv = Medzany |slika = Slovakia Lubotice 11.jpg |opis_slike = |kraj = [[Prešovski kraj|Prešovski]] |okrug = [[Okrug Prešov|Prešov]] |nadm visina = 320 |poštanski_kod = 082 21 |pozivni_broj = (+421) 51 |registarska_oznaka = PO |gšir = 49.0446 |gduž = 21.1513 }} '''Medzani''' ({{jez-svk|Medzany}}) je naseljeno mjesto u [[okrug Prešov|okrugu Prešov]], u [[Prešovski kraj|Prešovskom kraju]], [[Slovačka|Slovačka Republika]]. == Stanovništvo == {{SK|pop|y}} Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.<ref name="SK-P"/> === Etnički sastav === {{SK|etno}} === Religija === {{SK|relig}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Commons category-inline|Medzany}} * {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}} * [https://web.archive.org/web/20141028205030/http://www.e-obce.sk/okres/presov.html Naselja okruga Prešov] {{sk}} {{klica-selo-Slovačka}} {{Okrug Prešov}} [[Kategorija:Okrug Prešov]] [[Kategorija:Prešovski kraj]] gtvcc3jt65cy2rqhhu4574xasqxpdjs 0 4673899 42716555 42565404 2026-11-05T19:07:19Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716555 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Slovačkoj |mesto = Miklušovce |originalni_naziv = Miklušovce |slika = Miklusovce10Slovakia1.JPG |opis_slike = |kraj = [[Prešovski kraj|Prešovski]] |okrug = [[Okrug Prešov|Prešov]] |nadm visina = 473 |poštanski_kod = 082 44 |pozivni_broj = (+421) 51 |registarska_oznaka = PO |gšir = 48.9168 |gduž = 21.0816 }} '''Miklušovce''' ({{jez-svk|Miklušovce}}) je naseljeno mjesto u [[okrug Prešov|okrugu Prešov]], u [[Prešovski kraj|Prešovskom kraju]], [[Slovačka|Slovačka Republika]]. == Stanovništvo == {{SK|pop|y}} Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.<ref name="SK-P"/> === Etnički sastav === {{SK|etno}} === Religija === {{SK|relig}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Commons category-inline|Miklušovce}} * {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}} * [https://web.archive.org/web/20141028205030/http://www.e-obce.sk/okres/presov.html Naselja okruga Prešov] {{sk}} {{klica-selo-Slovačka}} {{Okrug Prešov}} [[Kategorija:Okrug Prešov]] [[Kategorija:Prešovski kraj]] ji54qb0wr5aspdkoe0dz7yuio0tqjx8 0 4673901 42716616 42565411 2026-11-05T21:40:18Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716616 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Slovačkoj |mesto = Mirkovce |originalni_naziv = Mirkovce |slika = Slovakia Mirkovce 3.JPG |opis_slike = |kraj = [[Prešovski kraj|Prešovski]] |okrug = [[Okrug Prešov|Prešov]] |nadm visina = 320 |poštanski_kod = 082 06 |pozivni_broj = (+421) 51 |registarska_oznaka = PO |gšir = 48.8884 |gduž = 21.3263 }} '''Mirkovce''' ({{jez-svk|Mirkovce}}) je naseljeno mjesto u [[okrug Prešov|okrugu Prešov]], u [[Prešovski kraj|Prešovskom kraju]], [[Slovačka|Slovačka Republika]]. == Stanovništvo == {{SK|pop|y}} Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.<ref name="SK-P"/> === Etnički sastav === {{SK|etno}} === Religija === {{SK|relig}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Commons category-inline|Mirkovce}} * {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}} * [https://web.archive.org/web/20141028205030/http://www.e-obce.sk/okres/presov.html Naselja okruga Prešov] {{sk}} {{klica-selo-Slovačka}} {{Okrug Prešov}} [[Kategorija:Okrug Prešov]] [[Kategorija:Prešovski kraj]] 8dctnkbyqtvp03u8jeubny9ar8lsldh 0 4673960 42716680 42565452 2026-11-06T00:33:43Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716680 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Slovačkoj |mesto = Mošurov |originalni_naziv = Mošurov |slika = Slovakia Mosurov 1.JPG |opis_slike = |kraj = [[Prešovski kraj|Prešovski]] |okrug = [[Okrug Prešov|Prešov]] |nadm visina = 367 |poštanski_kod = 082 67 |pozivni_broj = (+421) 51 |registarska_oznaka = PO |gšir = 49.1202 |gduž = 21.2491 }} '''Mirkovce''' ({{jez-svk|Mirkovce}}) je naseljeno mjesto u [[okrug Prešov|okrugu Prešov]], u [[Prešovski kraj|Prešovskom kraju]], [[Slovačka|Slovačka Republika]]. == Stanovništvo == {{SK|pop|y}} Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.<ref name="SK-P"/> === Etnički sastav === {{SK|etno}} === Religija === {{SK|relig}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Commons category-inline|Mošurov}} * {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}} * [https://web.archive.org/web/20141028205030/http://www.e-obce.sk/okres/presov.html Naselja okruga Prešov] {{sk}} {{klica-selo-Slovačka}} {{Okrug Prešov}} [[Kategorija:Okrug Prešov]] [[Kategorija:Prešovski kraj]] 7nteeatxw284zgvrdvi8swkdt4bgegw 0 4674185 42716656 42403702 2026-11-05T23:18:59Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716656 wikitext text/x-wiki {{Okvir bivše zemlje svijeta |ime=Departman Mont-Terrible |hr_ime =Departman Mont-Terrible |izvorno_ime = <small>''Département du Mont-Terrible''</small> |genitiv =Departmana Mont-Terrible |kontinent = [[Evropa]] |regija = [[Jura (planine)|Masiv Jura]] |država =[[Prva Francuska Republika]] |status =[[departmani Francuske|Departman]] [[Prva Francuska Republika|Prve Francuske Republike]] |status_tekst = |era = [[Francuski revolucionarni ratovi]] |godina_start = [[1793]]. |godina_kraj = [[1800]]. |p1 =Kneževina-biskupija Basel |flag_p1 =Wappen_Bistum_Basel.png |p2 = |flag_p2 = |s1 = Haut-Rhin |flag_s1 = |zastava = |zastava_i = |zastava_tip = |grb = |grb_i = |grb_tip = |geslo = |himna = |mapa =Carte_du_département_du_Mont-Terrible.jpg |mapa_opis=[[Karta]] [[departmani Francuske|departmana]] Mont-Terrible |glavni_grad = [[Porrentruy]] |glavni_grad_egzil = |jezik =[[francuski jezik|francuski]] |vjera= [[katolicizam]] |vlada_tip= |titula_vođa = |vođa1 = |godina_vođa1 = |vođa2 = |godina_vođa2 = |vođa3 = |godina_vođa3= |vođa4 = |godina_vođa4 = |titula_zamjenik= |zamjenik1= |godina_zamjenik1 = |zamjenik2 = |godina_zamjenik2 = |zamjenik3 = |godina_zamjenik3 = |zamjenik4 = |godina_zamjenik4 = |legislatura = |tip_dom1= |dom1 = |tip_dom2 = |dom2 = |stat_godina1=1797 |stat_površina1 = |stat_pop1 =35,954 |stat_godina2 = |valuta = |broj = |vremenska_zona = |danas = |fusnote= }} '''Departman Mont-Terrible''' ([[francuski jezik|francuski]]: ''Département du Mont-Terrible'') je nekadašnji [[departmani Francuske|Francuski departman]] koji se nalazio na ozemlju današnje [[Švicarska|Švicarske]] i [[Francuska|Francuske]]. == Historija i karakteristike== Departman je osnovan u [[mart]]u [[1793]]. [[aneksija|aneksijom]] kratkotrajne [[Raurakijska Republika|Raurakijske Republike]], osnovane u [[decembar|decembru]] [[1792]]. od dijela [[Kneževina-biskupija Basel|Kneževine-biskupije Basel]].<ref name=brit/> Nakon napada [[Prva Francuska Republika|Prve Francuske Republike]] na [[Stara Švicarska Konfederacija|Staru Švicarsku Konfederaciju]], dotadašnja [[Kneževina Montbéliard]] [[domena]] [[Dinastija Württemberg|Dinastije Württemberg]], koja je prethodno dana [[Haute-Saône|Departmanu Haute-Saône]], - [[1797]]. je dana Deparmanu Mont-Terrible, zajedno sa preostalim [[Stara Švicarska Konfederacija|švicarskim]] dijelom [[Kneževina-biskupija Basel|Kneževine-biskupije Basel]].<ref name=brit/> Mont-Terrible je ukinut u [[februar]]u [[1800]]., a teritorij je dan [[Haut-Rhin|Depertmanu Haut-Rhin]], i podjeljen na dva [[Okruzi Francuske|arondismana]] Delémont i Porrentruy.<ref name=brit/> Odlukom [[Bečki kongres|Bečkog kongresa]] teritorij bivše Kneževine-biskupije Basel vraćen je [[Švicarska|Švicarskoj Konfederaciji]] [[1815]].<ref name=brit/> Teritorij koji je prethodno formirao Mont-Terrible podijeljen je između [[Burbonska restauracija|francuskog]] [[Doubs (departman)|Departmana Doubs]] i [[Švicarska|švicarskog]] [[Bern (kanton)|Kantona Bern]], osim dijela kod Birsecka, koji je dan [[Basel-Stadt|Kantonu Basel]].<ref name=brit>{{cite web | url =http://www.aaeb.ch/fr/Chronologies-et-cartes/Revolution-francaise-Congres-de-Vienne/revolution-francaise-congres-de-vienne.html | title =''Révolution française, Congrès de Vienne'' | accessdate =16.10. 2022. | language =francuski | publisher =Archives de l'ancien Évêché de Bâle | archive-date =2022-10-23 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221023154038/http://www.aaeb.ch/fr/Chronologies-et-cartes/Revolution-francaise-Congres-de-Vienne/revolution-francaise-congres-de-vienne.html }}</ref> Po [[popis stanovništva|popisu stanovništva]] iz [[1797]]. Mont-Terrible je imao 35,954 [[Stanovništvo|stanovnika]]<ref name=sta>{{cite web | url =https://www.chronologie-jurassienne.ch/fr/004-ALPHABET/R/Recensements.html# | title =''Recensements'' | accessdate =16.10. 2022. | language=francuski | publisher=Chronologie Jurassienne}}</ref>, [[km²]]. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze== {{Commonscat|Maps of Mont-Terrible}} * [https://web.archive.org/web/20221023154038/http://www.aaeb.ch/fr/Chronologies-et-cartes/Revolution-francaise-Congres-de-Vienne/revolution-francaise-congres-de-vienne.html ''Révolution française, Congrès de Vienne''] {{fr icon}} {{normativna kontrola}} [[Kategorija:Historija Francuske]] [[Kategorija:Historija Švicarske]] 8380a0ihgqtx1s1qbmgil3ofc6tber9 0 4676302 42716453 41353454 2026-11-05T14:12:47Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716453 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Mastodon mascot vector version.svg|alt=Maskota Mastodona|thumb|Maskota društvene mreže Mastodon]] '''Mastodon'' je [[Slobodni softver]] za pokretanje [[Self-hosting (web usluge)|self-hosting]] [[usluge društvenog umrežavanja]]. Ima [[microblogging]] značajke slične [[Twitter]]u, koje nudi veliki broj neovisno pokrenutih [[Node (networking)|čvorova]], poznatih kao [[Instance (informatika)|instance]] , a svaki ima svoj [[kodek ponašanja]], [[uvjeti usluge]], [[pravila privatnosti]], opcijama privatnosti i pravilima [[Sustav moderiranja|moderiranja]].<ref> https://www.theguardian.com/media/2022/nov/01/mastodon-twitter-elon-musk-takeover</ref><ref>https://www.theverge.com/2017/4/7/15183128/mastodon-open-source-twitter-clone-how-to-use</ref><ref>https://qz.com/951078/the-complete-guide-to-using-mastodon-the-twitter-twtr-alternative/</ref> Svaki korisnik je član određene instance Mastodon (koja se naziva i poslužitelj), koja može interoperirati kao [[federativna društvena mreža]], dopuštajući korisnicima na različitim instancama međusobnu interakciju. Time se korisnicima daje fleksibilnost odabira čvora čija pravila preferiraju, ali zadržavaju pristup većoj društvenoj mreži. Mastodon je također dio [[Fediverse]] skupine poslužiteljskih platformi, koje koriste zajedničke protokole koji korisnicima omogućuju interakciju s korisnicima na drugim kompatibilnim platformama,<ref>{{Cite web |url=https://activitypub.rocks/news/mastodon-ap-and-new-cr.html |title=Archive copy |access-date=2022-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310000153/https://activitypub.rocks/news/mastodon-ap-and-new-cr.html |archive-date=2021-03-10 |url-status=dead}}</ref> kao što je [[PeerTube]] i [[Friendica]]. Mastodon koristi [[crowdfunding]] i ne sadrži oglase. Mastodon je kreirao [[Eugen Rochko]] i najavljen na [[Hacker News]] u listopadu 2016.,<ref>https://news.ycombinator.com/item?id=12646083</ref> a veliki skoku u popularnosti je dobio kada je [[Elon Musk]] obavio akviziciju Twittera. {{Stub}} == Reference == {{Reflist}} [[Kategorija:Slobodni softver]] [[Kategorija:Društvene mreže]] j68ns1k8m9tjrsdtjoiflsc9ervu8le 2 4676787 42716452 42716343 2026-11-05T14:08:16Z Zavičajac 76707 42716452 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Tradicionalno tkanje u Sadu stilu |slika = Majlis in Sadu style.jpg |godina = 2025. |regija = Azija |id = 02158 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-weaving-of-al-sadu-02158 |država = {{flag|Katar}}, {{flag|Kuvajt}}, {{flag|Saudijska Arabija}} }} '''Tradicionalno tkanje Sadu''' odnosi se na tkani tekstil koji su izrađivale [[Beduini|beduinske]] žene na [[Arabijsko poluostrvo|Arabijskom poluostrvu]]. Za izradu su se koristila prirodna vlakna pronađena u njihovoj okolini kako bi napravili čvrsto tkan, izdržljiv tekstil. Uzorci u tkanju Sadua stila odražavaju [[Pustinja|pustinjsko]] okruženje u njegovom jednostavnom, čistom obliku, s [[Geometrija|geometrijskim]] uzorcima spojenim u ritmičkom ponavljanju i simetriji. Tkalje također koriste jarke boje poput crvene i narančaste kako bi oživjeli okolinu. Ljepota svakog izrađenog predmeta ovisi o kvaliteti predenja i tkanja te o stručnosti tkalja.<ref name="kamilaaa">{{cite web|last1= Grupa autora |title= Povezanost između beduinskog tkanja Al - Sadu i deve |url=https://www.soas.ac.uk/camelconference2011/file84330.pdf|website= Škola orijentalnih i afričkih studija |accessdate= 18. oktobar 2026.|archive-date= 9. Novembar 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141119015500/http://www.soas.ac.uk/camelconference2011/file84330.pdf|url-status=dead}}</ref> U [[Arapi|arapskom]] svijetu, istorija sadua usko je povezana s beduinskim zajednicama u regijama poput Tabuka, Al-Jawfa, Al-Qassima i Istočne pokrajine. Zanat se razvio kao dio šire pustinjske kulture, ali je poprimio lokalne identitete kroz regionalne stilove, plemenske ukuse i naslijeđene tehnike. U pustinjama Arabijskog poluostrva beduini su trebali čvrste i prenosive materijale za šatore, podne obloge, opremu za životinje, jastuke i pohranu. Iz te potrebe proizašla je tradicija tkanja koja je bila praktična, prenosiva i vizualno upečatljiva. == Materijal == Za tkanje su korišteni materijali iz beduinskog okruženja. Prvenstveno su to [[Ovca|ovčja]] vuna zbog mekoće i topline, a [[Koza|kozja]] i [[Kamila|kamilja]] dlaka zbog svoje čvrstoće, izdržljivosti i prikladnosti za pustinjsku upotrebu u oštrim [[klima]]tskim uslovima. Tkalje su koristile materijale poput ljuski [[nar]]a, ljuski [[luk]]a, korijenja, stabljika i lokalnih biljaka kako bi stvorili tople nijanse boja. Tako pripremljen materijal odgovarao je teksturom i bojama potrebama nomadskog života.<ref>[https://www.saudicultures.com/blog/discover-al-sadu-the-art-of-traditional-arabian-weaving/ Tradicionalno tkanje u Saud stilu - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> == Izrada == Izrada u Sadua stila odvijala se po pažljivom procesu koji sirovo vlakno pretvara u gotovu tkanu tkaninu: * Proces izrade počinje prikupljanjem sirovine. Ovčija vuna i kozja dlaka prikupljala se šišanjem, dok se devina dlaka obično skupljala nakon što bi prirodno pala, a ne šišanjem. Ovaj posao obavljali su muškarci. * Žene su zatim pripremale vlakna, ukljanjajući prljavštinu i grančice, prali vlakna i sušili ih na suncu. * Vlakna su češljana alatom zvanim 'al kirdash'. To je pomoglo razdvojiti i uravnotežiti vlakna prije predenja. * Predenje se radilo s vretenom, a zatim namotavalo u klupko. * Slijedilo je bojanje. Vuna bijele ovce često se bojala bojom od pustinjskih biljki, dok su dlake deve i koze obično ostajale u svojim prirodnim bojama. * Sama tkanina izrađena je od vertikalnih i horizontalnih niti. Pređa se polagala okomito, dok su horizontalne niti prolazile kroz tkaninu kako bi se oblikovala tkanina kroz različite izbore niti i rasporede. * Ovaj proces, pomogao je stvoriti prepoznatljiv vizualni jezik Sadu stila. * Ispletene linije bile su čvrsto pritisnute kako bi tekstil ostao kompaktan, izdržljiv i ujednačen. Vješta tkalja imala je veliku vrijednost u beduinskom društvu. Njezin rad opremo je kuću s šatorom i nosio tragove tradicionalne kulture. Istorija sadua ostala je živa ne u knjigama, već u ručnom radu, rutini i nasljeđu. == Nematerijalna kulturna baština == Tradicionalno tkanje u Sadu stilu je upisano u [[UNESCO]]-vu Reprezentativnu listu [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]], [[Katar]]a i [[Kuvajt]]a.<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-weaving-of-al-sadu-02158 UNESCO: Tradicionalno zkanje AL Sadua - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na 20. zasjedanju koje je održano od 8. decembra do 12. decembra 2025. god. u [[Nju Delhi]]ju, [[Indija]].<ref name="Arabija">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/state/saudi-arabia-SA |title= Nematerijalna kulturna baština u Saudijskoj Arabiji |work= UNESCO |access-date= 19. septembar 2026.}}{{en}}</ref> Sadu tkanje smatra se drevnim plemenskim zanatom koji umjetnički prikazuje bogatu kulturnu baštinu arapskih nomadskih naroda i instinktivni izraz prirodne ljepote. Ispleteni geometrijski i figurativni uzorci i simboli poput trokuta i dijamanata predstavljaju plemenski identitet, kao i elemente pustinje i kreativni samoizraz tkalaca. Ti se dizajni smatraju načinom pripovijedanja kulturnog značenja i društvenog identiteta. S nestankom plemenskog postojanja i padom povezanih vještina tkanja i sjećanja, potražnja za plemenskim tkaninama od deva gotovo je nestala, pa su tkanje Al Sadu i nomadsko stočarstvo, nekada ključno i vitalno, u padu ==Izvori== {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Al Sadu}} [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Kataru] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Kuvajtu] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Saudijskoj Arabiji] aoexyk6cb6k90iukxw7kmj768ou9k2h 42716473 42716452 2026-11-05T15:36:38Z Zavičajac 76707 42716473 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Behzadov stil minijature |slika = |godina = 2025. |regija = Azija |id = 02267 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/behzad-s-style-of-miniature-art-02267 |država = {{flag|Afganistan}} }} '''Tradicionalno tkanje Sadu''' Minijaturna umjetnost je detaljan i simboličan oblik slikanja prizora iz povijesti i književnosti. Njegova primarna funkcija je upoznavanje zajednica s elementima kulture, povijesti i književnosti, utjelovljujući znanje i uvid njihove zajedničke prošlosti. Neki umjetnici pridonijeli su njezinoj prepoznatljivosti i popularnosti, a njihova djela danas krase svjetski poznate muzeje. Na primjer, brojni umjetnici i škole inspirirani su dizajnom i stilom djela Kamala ud-Dina Behzada i koriste ih kao svoj primarni model. Kamaludin Behzad, bio je iranski slikar i minijaturist 15. i 16. stoljeća te vodeća ličnost heratske slikarske škole. Imao je položaj na dvoru Timurida i Safavida te je poznat kao inovator u iranskom slikarstvu. Minijatura je vrsta orijentalnog slikarstva koja se pojavljuje iz perspektive orijentalnog misticizma i ima lirski i mudar narativni aspekt. Crtež je, blago rečeno, vrlo suptilan i tanak. Oko godine 942. po hidžri 1535. godine, zbog pobjede Safavida u gradu Heratu; Neki od Heratovih slikara i kaligrafa krenuli su putem Drage Buhare i izvan Mawara unahra kroz bijeg, gdje su nastavili temelje heratske škole, osobito Behzad stila. Ovaj pionirski stil bio je modeliran prema Behzadovom stilu, koji je imao velik utjecaj na Behzadovu školu i na stil minijature. Ovo pitanje treba dodatno istražiti i identificirati. Za provođenje ovog objašnjenja i istraživanja korištena je metoda deskriptivne knjižnice. Sveobuhvatne informacije dobivene su proučavanjem pouzdanih i vrhunskih izvora u području utjecaja Behzada na minijaturnu školu Buhare. Istovremeno, nalazi ovog istraživanja pokazuju da je Behzadov stil imao izvanredan utjecaj na minijaturnu školu Buhare.<ref>[https://jss.edu.af/jss/article/view/143 Examining the influence of Kamal Uddin Behzad’s Style on the Miniature School of Bukhara - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> == Nematerijalna kulturna baština == Tradicionalno tkanje u Sadu stilu je upisano u [[UNESCO]]-vu Reprezentativnu listu [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]], [[Katar]]a i [[Kuvajt]]a.<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/behzad-s-style-of-miniature-art-02267 UNESCO: Behzadov stil minijature - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na 20. zasjedanju koje je održano od 8. decembra do 12. decembra 2025. god. u [[Nju Delhi]]ju, [[Indija]].<ref name="Arabija">{{Cite web |url= Traditional weaving of Al Sadu |title= Nematerijalna kulturna baština u Afganistanu |work= UNESCO |access-date= 19. septembar 2026.}}{{en}}</ref> ==Izvori== {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Al Sadu}} [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Avganistanu] iapiwjwd2myo3dt5wbfk5q8oujn6iki 42716593 42716473 2026-11-05T20:24:34Z Zavičajac 76707 42716593 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Frontispiece from the Cairo Bustan. Herat, c. 1488, for Sultan Husayn Bayqara. Cairo, Dar al-kutub, Adab farisi 22, folio 1b-2a.jpg |slika = |godina = 2025. |regija = Azija |id = 02267 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/behzad-s-style-of-miniature-art-02267 |država = {{flag|Afganistan}} }} Minijaturna umjetnost je detaljan i simboličan oblik slikanja prizora iz povijesti i književnosti. Njegova primarna funkcija je upoznavanje zajednica s elementima kulture, povijesti i književnosti, utjelovljujući znanje i uvid njihove zajedničke prošlosti. Neki umjetnici pridonijeli su njezinoj prepoznatljivosti i popularnosti, a njihova djela danas krase svjetski poznate muzeje. Na primjer, brojni umjetnici i škole inspirirani su dizajnom i stilom djela Kamala ud-Dina Behzada i koriste ih kao svoj primarni model. Kamaludin Behzad, bio je iranski slikar i minijaturist 15. i 16. stoljeća te vodeća ličnost heratske slikarske škole. Imao je položaj na dvoru Timurida i Safavida te je poznat kao inovator u iranskom slikarstvu. Kamal ud-Din Behzad, istaknuti majstor minijaturnog slikarstva iz Herata, smatra se jednom od najutjecajnijih ličnosti u povijesti minijature. Rođen sredinom 9. stoljeća hidžretske godine u Heratu, uveo je inovacije u narativnoj kompoziciji, primjeni boja i linijama, osnivajući neovisnu školu koja je kasnije postala poznata kao "Behzad stil" i stekla svjetsko priznanje. Minijatura je vrsta orijentalnog slikarstva koja se pojavljuje iz perspektive orijentalnog misticizma i ima lirski i mudar narativni aspekt. Crtež je, blago rečeno, vrlo suptilan i tanak. Oko godine 942. po hidžri 1535. godine, zbog pobjede Safavida u gradu Heratu; Neki od Heratovih slikara i kaligrafa krenuli su putem Drage Buhare i izvan Mawara unahra kroz bijeg, gdje su nastavili temelje heratske škole, osobito Behzad stila. Ovaj pionirski stil bio je modeliran prema Behzadovom stilu, koji je imao velik utjecaj na Behzadovu školu i na stil minijature. Ovo pitanje treba dodatno istražiti i identificirati. Za provođenje ovog objašnjenja i istraživanja korištena je metoda deskriptivne knjižnice. Sveobuhvatne informacije dobivene su proučavanjem pouzdanih i vrhunskih izvora u području utjecaja Behzada na minijaturnu školu Buhare. Istovremeno, nalazi ovog istraživanja pokazuju da je Behzadov stil imao izvanredan utjecaj na minijaturnu školu Buhare.<ref>[https://jss.edu.af/jss/article/view/143 Examining the influence of Kamal Uddin Behzad’s Style on the Miniature School of Bukhara - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> == Nematerijalna kulturna baština == Tradicionalno tkanje u Sadu stilu je upisano u [[UNESCO]]-vu Reprezentativnu listu [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]], [[Katar]]a i [[Kuvajt]]a.<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/behzad-s-style-of-miniature-art-02267 UNESCO: Behzadov stil minijature - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na 20. zasjedanju koje je održano od 8. decembra do 12. decembra 2025. god. u [[Nju Delhi]]ju, [[Indija]].<ref name="Arabija">{{Cite web |url= Traditional weaving of Al Sadu |title= Nematerijalna kulturna baština u Afganistanu |work= UNESCO |access-date= 19. septembar 2026.}}{{en}}</ref> ==Izvori== {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Kamal-ud-din Bihzad}} [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Avganistanu] 0b54l056awgc49nri1k8lz33xmsrbzw 42716595 42716593 2026-11-05T20:26:47Z Zavičajac 76707 42716595 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Behzadov stil minijature |slika = Frontispiece from the Cairo Bustan. Herat, c. 1488, for Sultan Husayn Bayqara. Cairo, Dar al-kutub, Adab farisi 22, folio 1b-2a.jpg |godina = 2025. |regija = Azija |id = 02267 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/behzad-s-style-of-miniature-art-02267 |država = {{flag|Afganistan}} }} Minijaturna umjetnost je detaljan i simboličan oblik slikanja prizora iz povijesti i književnosti. Njegova primarna funkcija je upoznavanje zajednica s elementima kulture, povijesti i književnosti, utjelovljujući znanje i uvid njihove zajedničke prošlosti. Neki umjetnici pridonijeli su njezinoj prepoznatljivosti i popularnosti, a njihova djela danas krase svjetski poznate muzeje. Na primjer, brojni umjetnici i škole inspirirani su dizajnom i stilom djela Kamala ud-Dina Behzada i koriste ih kao svoj primarni model. Kamaludin Behzad, bio je iranski slikar i minijaturist 15. i 16. stoljeća te vodeća ličnost heratske slikarske škole. Imao je položaj na dvoru Timurida i Safavida te je poznat kao inovator u iranskom slikarstvu. Kamal ud-Din Behzad, istaknuti majstor minijaturnog slikarstva iz Herata, smatra se jednom od najutjecajnijih ličnosti u povijesti minijature. Rođen sredinom 9. stoljeća hidžretske godine u Heratu, uveo je inovacije u narativnoj kompoziciji, primjeni boja i linijama, osnivajući neovisnu školu koja je kasnije postala poznata kao "Behzad stil" i stekla svjetsko priznanje. Minijatura je vrsta orijentalnog slikarstva koja se pojavljuje iz perspektive orijentalnog misticizma i ima lirski i mudar narativni aspekt. Crtež je, blago rečeno, vrlo suptilan i tanak. Oko godine 942. po hidžri 1535. godine, zbog pobjede Safavida u gradu Heratu; Neki od Heratovih slikara i kaligrafa krenuli su putem Drage Buhare i izvan Mawara unahra kroz bijeg, gdje su nastavili temelje heratske škole, osobito Behzad stila. Ovaj pionirski stil bio je modeliran prema Behzadovom stilu, koji je imao velik utjecaj na Behzadovu školu i na stil minijature. Ovo pitanje treba dodatno istražiti i identificirati. Za provođenje ovog objašnjenja i istraživanja korištena je metoda deskriptivne knjižnice. Sveobuhvatne informacije dobivene su proučavanjem pouzdanih i vrhunskih izvora u području utjecaja Behzada na minijaturnu školu Buhare. Istovremeno, nalazi ovog istraživanja pokazuju da je Behzadov stil imao izvanredan utjecaj na minijaturnu školu Buhare.<ref>[https://jss.edu.af/jss/article/view/143 Examining the influence of Kamal Uddin Behzad’s Style on the Miniature School of Bukhara - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> == Nematerijalna kulturna baština == Tradicionalno tkanje u Sadu stilu je upisano u [[UNESCO]]-vu Reprezentativnu listu [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]], [[Katar]]a i [[Kuvajt]]a.<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/behzad-s-style-of-miniature-art-02267 UNESCO: Behzadov stil minijature - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na 20. zasjedanju koje je održano od 8. decembra do 12. decembra 2025. god. u [[Nju Delhi]]ju, [[Indija]].<ref name="Arabija">{{Cite web |url= Traditional weaving of Al Sadu |title= Nematerijalna kulturna baština u Afganistanu |work= UNESCO |access-date= 19. septembar 2026.}}{{en}}</ref> ==Izvori== {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Kamal-ud-din Bihzad}} [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Avganistanu] oso5wzn9q885l7b2gvj8oxenpls1crk 42716647 42716595 2026-11-05T22:49:37Z Zavičajac 76707 42716647 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Behzadov stil minijature |slika = Frontispiece from the Cairo Bustan. Herat, c. 1488, for Sultan Husayn Bayqara. Cairo, Dar al-kutub, Adab farisi 22, folio 1b-2a.jpg |godina = 2025. |regija = Azija |id = 02267 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/behzad-s-style-of-miniature-art-02267 |država = {{flag|Afganistan}} }} Behzadov stil minijaturme umjetnosti je vrsta orijentalnog slikarstva koja se pojavljuje iz perspektive orijentalnog misticizma i ima lirski i narativni aspekt. detaljan i simboličan oblik slikanja prizora iz povijesti i književnosti. Njegova primarna funkcija je upoznavanje zajednica s elementima kulture, povijesti i književnosti, utjelovljujući znanje i uvid njihove zajedničke prošlosti. Kamaludin Behzad, bio je perzijski slikar i minijaturist 15. i 16. stoljeća i voditelj kraljevskih ateljea u Heratu i Tabrizu tijekom kasnog Timuridskog i ranog Safavidskog razdoblja. [1] Smatra se vrhuncem velike tradicije islamskog minijaturnog slikarstva. [2] Bio je poznat po svojoj vrlo istaknutoj ulozi kitābdāra (predsjednika knjižnice) u Akademiji u Heratu, kao i po svojoj funkciji u Kraljevskoj knjižnici u gradu Heratu. uveo je inovacije u narativnoj kompoziciji, primjeni boja i linijama, osnivajući neovisnu školu koja je kasnije postala poznata kao "Behzad stil" i stekla svjetsko priznanje. Njegova umjetnost jedinstvena je po tome što uključuje uobičajene geometrijske atribute perzijskog slikarstva, a istovremeno ubacuje vlastiti stil, poput golemih praznih prostora oko kojih se predmet slike kreće. Njegova umjetnost uključuje majstorsku upotrebu vrijednosti i individualnost karaktera, a jedno od njegovih najpoznatijih djela je "Zavođenje Yusufa" iz Sa'dijevog Bustana iz 1488. [3][4][5][6] Behzādova slava i ugled za života nadahnuli su mnoge tijekom i nakon života da kopiraju njegov stil i radove zbog širokih pohvala koje su dobili. [4][1][7] Zbog velikog broja primjeraka i poteškoća u praćenju podrijetla djela, pravilno pripisivanje i dalje je predmet brojnih istraživanja. [1] Minijatura je vrsta orijentalnog slikarstva koja se pojavljuje iz perspektive orijentalnog misticizma i ima lirski i mudar narativni aspekt. Crtež je, blago rečeno, vrlo suptilan i tanak. Oko godine 942. po hidžri 1535. godine, zbog pobjede Safavida u gradu Heratu; Neki od Heratovih slikara i kaligrafa krenuli su putem Drage Buhare i izvan Mawara unahra kroz bijeg, gdje su nastavili temelje heratske škole, osobito Behzad stila. Ovaj pionirski stil bio je modeliran prema Behzadovom stilu, koji je imao velik utjecaj na Behzadovu školu i na stil minijature. Ovo pitanje treba dodatno istražiti i identificirati. Za provođenje ovog objašnjenja i istraživanja korištena je metoda deskriptivne knjižnice. Sveobuhvatne informacije dobivene su proučavanjem pouzdanih i vrhunskih izvora u području utjecaja Behzada na minijaturnu školu Buhare. Istovremeno, nalazi ovog istraživanja pokazuju da je Behzadov stil imao izvanredan utjecaj na minijaturnu školu Buhare.<ref>[https://jss.edu.af/jss/article/view/143 Examining the influence of Kamal Uddin Behzad’s Style on the Miniature School of Bukhara - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> == Nematerijalna kulturna baština == Tradicionalno tkanje u Sadu stilu je upisano u [[UNESCO]]-vu Reprezentativnu listu [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]], [[Katar]]a i [[Kuvajt]]a.<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/behzad-s-style-of-miniature-art-02267 UNESCO: Behzadov stil minijature - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na 20. zasjedanju koje je održano od 8. decembra do 12. decembra 2025. god. u [[Nju Delhi]]ju, [[Indija]].<ref name="Arabija">{{Cite web |url= Traditional weaving of Al Sadu |title= Nematerijalna kulturna baština u Afganistanu |work= UNESCO |access-date= 19. septembar 2026.}}{{en}}</ref> ==Izvori== {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Kamal-ud-din Bihzad}} [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Avganistanu] oziitx1c0uprgafkyuve9him7u9kz33 42716736 42716647 2026-11-06T09:29:54Z Zavičajac 76707 42716736 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Behzadov stil minijature |slika = Frontispiece from the Cairo Bustan. Herat, c. 1488, for Sultan Husayn Bayqara. Cairo, Dar al-kutub, Adab farisi 22, folio 1b-2a.jpg |godina = 2025. |regija = Azija |id = 02267 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/behzad-s-style-of-miniature-art-02267 |država = {{flag|Afganistan}} }} '''Behzadov stil minijaturme umjetnosti''' je vrsta [[Likovna umjetnost|likovne umjetnosti]] koja se razvila iz orijentalnog misticizma sa lirskim i narativnim aspektom. Odlikuje se detaljnim i simboličnim oblikom slikanja prizora iz istorije i književnosti, utjelovljujući znanje i uvid iz njihove zajedničke prošlosti. Kamaludin Behzad, bio je [[Iran|perzijski]] slikar i minijaturista 15. i 16. stoljeća i voditelj vladarskih ateljea u [[Herat]]u i [[Tabriz]]u tokom kasnog [[Timuridska Monarhija|Timuridskog]] i ranog [[Safavidska Monarhija|Safavidskog perioda]]. Uveo je inovacije u narativnoj kompoziciji, primjeni boja i linijama, osnivajući neovisnu školu koja je kasnije postala poznata kao "Behzad stil" i stekla svjetsko priznanje. Smatra se vrhuncem velike tradicije islamskog minijaturnog slikarstva.<ref>[https://jss.edu.af/jss/article/view/143 Examining the influence of Kamal Uddin Behzad’s Style on the Miniature School of Bukhara - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> Behzād je najpoznatiji perzijski slikar minijatura, iako se točnije shvaća kao ravnatelj radionice (ili kitabkhāne) koja je izrađivala iluminacije rukopisa u stilu koji je sam zamislio. [22][23][24] Godine 1486. Behzād je postao ravnatelj Heratske akademije uz podršku sultana Ḥusayna Bayqaraha. Tu je dužnost napustio 1506. godine, na kraju vladavine Bayqaraha. [3] Godine 1522. Behzād se preselio u grad Tabriz, slijedeći Tahmaspa, sina šaha Ismaila I., koji je 1514. imenovan guvernerom Herata. U tom gradu postao je ravnatelj Safavidske kraljevske knjižnice. Tamo je radio do svoje smrti oko 1536. godine. [4][25][6] Perzijsko slikarstvo tog razdoblja često koristi raspored geometrijskih arhitektonskih elemenata kao strukturni ili kompozicijski kontekst u kojem su figure raspoređene. Behzād koristi pejzažne i geometrijske stilove u svojim kompozicijama. Njegov rad uključuje neoblikovana područja oko kojih su figure postavljene. Geste likova i predmeta raspoređene su tako da usmjeravaju pažnju promatrača preko slikovne ravnine. Iako Behzādov rad ne predstavlja radikalni odmak od ranijih stilova, njegova tehnička vještina, u kombinaciji s originalnošću u kompoziciji i dramatičnim prikazima te izvrsnim poznavanjem boje, učinila ga je majstorom slikarstva svog vremena. U stilu obilježenom harmonijom, humanizmom i gracioznošću, uspio je osloboditi minijaturu ukočenosti u prezentaciji i pretjerane pažnje prema detaljima. Behzād je unio novu energiju i realizam u perzijsko slikarstvo.<ref>[https://www.britannica.com/biography/Behzad Behzād, Persian slikar - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> Kasnijom školom Herāta dominirao je lik Behzāda (vidi), kojeg je pokrovitelj bio vladar Ḥusayn Bayqarah (vladao 1469.–1506.). U skladnom, maštovitom i dramatičnom stilu, Behzād je slikao pojedince, a ne karakterizacije. Primjerak pjesnika Saʿdījevog Būstāna (Nacionalna knjižnica, Kairo) iz 1489. sadrži ilustracije koje su istaknute među Behzādovim djelima. == Nematerijalna kulturna baština == Behzadov stil minijaturme umjetnosti je upisan u [[UNESCO]]-vu Reprezentativnu listu [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa [[Afganistan]]a.<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/behzad-s-style-of-miniature-art-02267 UNESCO: Behzadov stil minijaturme umjetnosti - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na 20. zasjedanju koje je održano od 8. decembra do 12. decembra 2025. god. u [[Nju Delhi]]ju, [[Indija]].<ref name="Arabija">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/state/afghanistan-AF |title= Nematerijalna kulturna baština u Afganistanu |work= UNESCO |access-date= 19. septembar 2026.}}{{en}}</ref> ==Izvori== {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Kamal-ud-din Bihzad}} [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Avfanistanu] 8otjn95sbaialyo9d6dl0o4nxmbjkld 0 4676818 42716734 42716004 2026-11-06T08:33:52Z Dwina744 178014 +izv. 42716734 wikitext text/x-wiki Ovo je spisak značajnih osoba koji se identificiraju kao [[Jugoslaveni]] – ili su se za vrijeme svoga života tako identificirali.{{Efn|Navedene su također osobe koje su se do 1840-ih godina izjašnjavale kao ''Iliri'', nazivom kojim su se do tada označavali Jugoslaveni.|group=α}} Jugoslovenski se identitet danas najčešće javlja kao nadnacionalni, kulturni<ref name=primjer-kulturnjugoslav>Usp. npr. [https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena Dino Mustafić nakon premijere u BDP: U meni je ostao neizbrisiv identitet Jugoslovena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250403122425/https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena |date=2025-04-03 }} [[Telegraf.rs]]. ''J. V.; 30.03.2025.''<br>''“Vrlo često naglašavam da sam u kulturalnom smislu Jugosloven, bez obzira što je ta zemlja geografski i politički nestala.”''</ref>, nacionalni odnosno etnički<ref name=primjer-nacionjugoslav>Usp. npr. [https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ Isović za N1: Lik Izeta Fazlinovića sam pisao po sebi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102014830/https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ |date=2022-11-02 }} N1 BIH. ''N1 BiH; 18.04.2018.''<br>''“Volim i ja Tita, Jugosloven sam po nacionalnosti. Rodio sam se u Jugoslaviji, odgojen sam da je volim.”''</ref>, ali i kao anacionalni ili politički identitet. U ogromnoj većini slučajeva on egzistira pored drugih (nacionalnih) identiteta (Srbin, Hrvat, Bošnjak, Makedonac, Albanac, itd.)<ref name=studija-pavlakovic>Usp. Pavlaković, Vjeran: Ispunjenje tisućljetnog sna: Strategije simbolične izgradnje nacije u Hrvatskoj, u: Pavlaković, Vjeran/Korov, Goran (ur.): Strategije simbolične izgradnje nacije u državama jugoistočne Europe. Zagreb 2016, str. 27-60</ref>, u rijetkim slučajevima kao identitet koji te identitete ne uzima u obzir. Pri tome treba imati na umu da je za vrijeme postojanja [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|socijalističke Jugoslavije]] (1945–1991) većina stanovništva gajila jugoslovenski identitet. Stanovnici Jugoslavije su se najčešće nacionalno osjećali "prije svega [[Hrvati]]ma, [[Makedonci]]ma, [[Slovenci]]ma, [[Srbi]]ma itd., i istodobno Jugoslavenima". Druga po brojnosti kategorija su bili "oni koji su najprije Jugoslaveni, pa zatim Srbi, Slovenci, Makedonci ili Hrvati". Treću grupu su činili oni građani koji su se osjećali ''samo'' Jugoslavenima, a nije bio malen ni broj onih koji su se osjećali ''samo'' Srbima, ''samo'' Hrvatima, ''samo'' [[Albanci]]ma itd.<ref name=jugoslavenstvo69>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 69.</ref> == Arhitektura == * [[Mia David]], arhitekta, scenograf<ref name=miadavid1>[https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q Prostori slobode - Radina Vučetić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211012638/https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q |date=2023-02-11 }} YouTube. ''Remarker Media; 01.07.2020.''<br>''“Ja sam isto Jugoslovenka.”''</ref> * [[Miša David]], arhitekta<ref name=mišadavid1>[https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ Jugosloven koji je pobegao u Teksas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114010713/https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ |date=2023-11-14 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Miroslav Simeunović; 02.11.2020.''<br>''“I ovoga puta, kad smo se sreli, smejali smo se tome, kako se naš zajednički prijatelj, pok. arhitekta Miša David, iz nekog protesta, kad nije mogao da se upiše kao Jugosloven, izjašnjavao na popisima kao stari Grk.”''</ref> * [[Radivoje Dinulović]], arhitekt<ref name=rdinulovic1>[https://magazin.politika.rs/sr/clanak/571832/kulturni-dodatak/ne-pristajem-da-povladujem-ovoj-realnosti Ne pristajem da povlađujem ovoj realnosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152856/https://magazin.politika.rs/sr/clanak/571832/kulturni-dodatak/ne-pristajem-da-povladujem-ovoj-realnosti |date=2024-12-25 }} Magazin Politika. ''Aleksandra Isakov; 24.07.2024.''<br>''“Ja sam levičarsko dete, ostao sam komunista i Jugosloven, i duboko verujem da ta nova realnost mora da dođe, kao što je realnost mog detinjstva i mladosti morala da nestane.”''</ref> * [[Vlado Milunić]], arhitekt<ref name=vmilunic1>[https://bosnainfo.ba/preminuo-vlado-milunic/ Preminuo Vlado Milunić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126051433/https://bosnainfo.ba/preminuo-vlado-milunic/ |date=2022-11-26 }} BosnaInfo. ''BosnaInfo; 17.09.2022.''<br>''“Ja sam češki arhitekt jer sam završio češke škole. Isto tako nisam Čeh premda imam češko državljanstvo. Ja sam Jugoslaven jer se tako osjećam, unatoč činjenici da Jugoslavija više na postoji”''</ref><ref name=vmilunic2>[https://www.expats.cz/czech-news/article/czech-co-architect-behind-prague-s-dancing-house-passes-away Czech-Croatian architect behind Prague's Dancing House passes away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108235402/https://www.expats.cz/czech-news/article/czech-co-architect-behind-prague-s-dancing-house-passes-away |date=2023-01-08 }} (na engleskom) Expats.cz ''Expats.cz Staff; 18.09.2022.''<br>''Milunić was born in Zagreb in what is now Croatia in 1941, but lived in Prague from the age of 16. In regards to his nationality, he described himself as "a Czechoslovak architect because I have a Czechoslovak education, and I feel Yugoslav in protest against primitive nationalism, even though neither Czechoslovakia nor Yugoslavia exists anymore."''</ref> * [[Aljoša Šegvić]], arhitekta<ref name=asegvic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 554.<br>''“Šegvić Aljoša, arhitekta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Milica Šterić]], arhitekta<ref name=msteric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 563.<br>''“Šterić Milica, arhitekta; član Upravnog odbora i specijalni savetnik Holding korporacije "Energoprojekt" - MDD Urbanizam i arhitektura; član Umetničkog saveta Saveza arhitekata Srbije i Akademije Arhitekture Srbije. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Josip Svoboda]], arhitekta<ref name=jsvoboda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 550.<br>''“Svoboda Josip, arhitekta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Danilo Udovički]], arhitekta<ref name=dudovicki1>[https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ Jugosloven koji je pobegao u Teksas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114010713/https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ |date=2023-11-14 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Miroslav Simeunović; 02.11.2020.''<br>''“Mogu da potvrdim i danas da je moj daroviti prijatelj arhitekta Danilo Udovički, poreklom iz bačkog sela Mol, bio i ostao veliki patriota, erudita i poliglota, ali i Jugosloven u najboljem smislu te reči. Uvek se tako i izjašnjavao na popisima dok je to moglo, jer je i za njega, kao i za mnoge od nas, razbijanje Jugoslavije bila lična uvreda.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Vlado Milunić.jpg|Vlado Milunić </gallery> </div> == Diplomacija == * [[Aleš Bebler]], diplomata, revolucionar<ref name=abebler1>VIII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Beograd, 7–13. decembra 1964. Stenografske beleške III. Beograd 1965, str. 1918.<br>''“Ovima moramo pre svega reći da je dobar deo našeg razmimoilaženja prosto nesporazum, i to nesporazum u tome šta mi, Jugosloveni, i drugi koji se sa nama slažu, nazivamo politikom miroljubive koegzistencije i kako je mi definišemo.”''</ref> * [[Salih Fejić]], diplomata<ref name=sfejic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 182.<br>''“Fejić Salko, izvanredni poslanik i opunomoćeni ministar FNRJ u Holandiji, rez. major, r. 1914 u Mostaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Rexhai Surroi]], diplomat<ref name=rsurroi1>Maksić, Milivoje: [https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Svedocanstva%2005.pdf U raskoraku sa svetom.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221029103157/https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Svedocanstva%2005.pdf |date=2022-10-29 }} Beograd 2000, str. 9.<br>''“Bio је Аlbаnас ро poreklu, ali Jugosloven ро svemu drugom. Nije birao prijatelje ро ključu, već ро srcu. Mnogi smo bili među onima kojima је biо blizak. Redžai је biо čovek koji је prijatelju privržen. Ponekad se čini da u ovom našem vremenu ta divna osobina - biti privržen prijatelju, kao da počinje da bledi pod pritiskom egoizma, i nekih drugih, čudnih i sumnjivih moralnih normi. А upravo to, osećati se Jugoslovenom, što simbolizuje uverenje da smo svi u ovoj zemlji podjednako bliski i potrebni jedni drugima, i biti privržen drugu, prijatelju - jeste politička, а rekao bih i moralna osnova, na kojoj jedino i može počivati naša spoljnopolitička služba.”''</ref> * [[Zdenko Štambuk]], diplomata<ref name=zstambuk>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/08/srpski/P00040710.shtm Ko je ovaj čovek? Vladimir Štambuk (Drugaričin drug)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123055710/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/08/srpski/P00040710.shtm |date=2022-11-23 }} [[Glas javnosti]]. ''Zorica Vulić; 07.04.2000.''<br>''“Otac Zdenko bio je čuveni diplomata, takođe Jugosloven, a majka Čehinja.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Aleš Bebler.jpg|Aleš Bebler </gallery> </div> == Film i pozorište == * [[Vjekoslav Afrić]], glumac<ref name=vafric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 11.<br>''“Afrić Vjeko, dramski umetnik, pozorišni i filmski reditelj, redovni prof. Akademije za pozorišnu umetnost u Beogradu, pretsednik Sindikata kulturno-umetničkih ustanova, rez. major, r. 1906 na Hvaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Neda Arnerić]], glumica<ref name=narneric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 22-23.<br>''“Arnerić Neda, glumica i galerista (vlasnik galerije - knjižare "Atrijum", Bg.). […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=narneric2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 21.<br>''“Arnerić Neda, glumica i galerista (r. 15. VII 1953, Knjaževac). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Darko Bajić]], redatelj<ref name=dbajic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 29.<br>''“Bajić Darko, filmski reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=dbajic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 29.<br>''“Bajić M. Darko, filmski reditelj, docent na Fakultetu dramskih umetnosti u Beogradu (r. 14. V 1955, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Primož Bebler]], redatelj<ref name=pbebler1>[https://www.danas.rs/kultura/umetnik-humanista-jugosloven/ Umetnik , humanista, Jugosloven...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152828/https://www.danas.rs/kultura/umetnik-humanista-jugosloven/ |date=2024-12-25 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 21.11.2013.''<br>''“Primož je bio pravi, plemeniti Jugosloven. Taj njegov izbor, bitna odrednica njegovog identiteta, imao je svoju estetsku, ideološku i humanističku utemeljenost.”''</ref><ref name=pbebler2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 35.<br>''“Bebler A. Primož, pozorišni reditelj; upravnik i umetnički rukovodilac Malog pozorišta Duško Radović i Večernje scene Radović u Beogradu (r. 5. V 1951, Njujork). Jugosloven.”''</ref><ref name=pbebler3>[http://www.republika.co.rs/564-565/24.html Beskrajna širina stanovnika sveta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221016234820/http://www.republika.co.rs/564-565/24.html |date=2022-10-16 }} Republika. ''Goran Cvetković; Broj 564-565, 01-31.01.2014.''<br>''“Istinski levičar i Jugosloven, internacionalni i svetski pozorišni stručnjak Primož Bebler, nije stigao da uradi i tu jubilarnu predstavu Početak bune na dahije, po romanu Svetislava Basare.”''</ref> * [[Ivan Bekjarev]], glumac<ref name=ibekjarev1>[https://arhiva.vesti-online.com/Scena/Soubiznis/499225/Bekjarev-Najgori-su-umetnici-u-politici Bekjarev: Najgori su umetnici u politici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230804005703/https://arhiva.vesti-online.com/Scena/Soubiznis/499225/Bekjarev-Najgori-su-umetnici-u-politici |date=2023-08-04 }} Vesti online. ''D. Dušanić; 16.06.2015.''<br>''“Poreklom sam Makedonac, ali rođeni Beograđanin, i javno priznajem da sam Jugosloven.”''</ref> * [[Miroslav Benka]], redatelj<ref name=mbenka1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 40.<br>''“Benka Miroslav, reditelj; umetnički direktor Gradskog pozorišta u Žilini, Slovačka (od '91). […] P: Jugosloven, slovačke narodnosti, […].”''</ref> * [[Melita Bihali]], glumica<ref name=mbihali1>[https://www.vesti.rs/Mercedes-Benz/Jugoslovenka-zauvek-Prica-o-lepoj-stolarevoj-kci.html Jugoslovenka zauvek: priča o lepoj stolarevoj kći] vesti.rs ''Vesti-online.com; 27.12.2015.''<br>''“I moja porodica se preselila u Istru, iako nismo imali potrebu za tim. Takvo je bilo naređenje” - kaže Melita Bihali, koja je kroz lik baba Mare opisala i raspad SFRJ, i za kraj ovog susreta naglasila da je rođena kao Jugoslovenka i da će tako i umreti.''</ref><ref name=mbihali2>[https://n1info.ba/showbiz/preminula-glumica-melita-bihali-poznata-po-ulozi-u-maratoncima/ Preminula glumica Melita Bihali, poznata po ulozi u “Maratoncima”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230907003733/https://n1info.ba/showbiz/preminula-glumica-melita-bihali-poznata-po-ulozi-u-maratoncima/ |date=2023-09-07 }} N1 BIH. ''N1 Srbija, nova.rs; 25.08.2023.''<br>''Bihali je rekla i da je „rođena kao Jugoslovenka i da će tako i umrijeti!“.''</ref> * [[Predrag Bjelac]], glumac<ref name=pbjelac1>[https://www.vesti-online.com/i-carobnjak-i-papa/ I čarobnjak i papa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230104004740/https://www.vesti-online.com/i-carobnjak-i-papa/ |date=2023-01-04 }} vesti.rs ''Nada S. Preradović; 29.01.2022.''<br>''“Do pre par godina živeo je u Pragu, izjašnjava se kao Jugosloven i ponosni je otac dve ćerke.”''</ref><ref name=pbjelac2>[https://zena.blic.rs/lifestyle/glumac-predrag-bjelac-govorio-je-o-uspesima-na-svetskoj-sceni/lh3w1pl Predrag Bjelac: "Za Čehe sam harizmatičan: Mnogo puta sam im rekao: 'Dođite kod nas da vidite, ima ovakvih koliko hoćeš'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241205080743/https://zena.blic.rs/lifestyle/glumac-predrag-bjelac-govorio-je-o-uspesima-na-svetskoj-sceni/lh3w1pl |date=2024-12-05 }} Blic žena. ''Blic žena; 19.05.2024.''<br>''“Odgojen sam kao Jugosloven, negde sam to i dalje.”''</ref> * [[Jelica Bjeli]], glumica<ref name=jbjeli1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Bjeli-Hadžić Jelica, glumica. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Dragan Bjelogrlić]], režiser i glumac<ref name=dbjelogrlic1>[https://www.nportal.rs/vest/186/vesti/kultura/bjelogrlic-film-toma-se-prepoznaje-po-univerzalnoj-emociji Bjelogrlić: Film "Toma" se prepoznaje po univerzalnoj emociji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230121004426/https://www.nportal.rs/vest/186/vesti/kultura/bjelogrlic-film-toma-se-prepoznaje-po-univerzalnoj-emociji |date=2023-01-21 }} Nportal. ''Nportal; 27.08.2021.''<br>''“Osećam se Jugoslovenom. Imam poseban odnos prema toj državi, žao mi je što je više nema i verovatno se to oseća u filmu. Toma je otvoreno govorio pred kraj života, kad je počela da se raspada Jugoslavija, da je veliki protivnik toga. Pravio je jugoslovensku turneju neposredno pred rat”, podsetio je Bjelogrlić.''</ref><ref name=dbjelogrlic2>[https://www.rtvslo.si/kultura/intervju/dragan-bjelogrlic-iz-slovenije-je-vedno-prihajala-avantgarda/536803 Dragan Bjelogrlić: Iz Slovenije je vedno prihajala avantgarda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221006025712/https://www.rtvslo.si/kultura/intervju/dragan-bjelogrlic-iz-slovenije-je-vedno-prihajala-avantgarda/536803 |date=2022-10-06 }} (na slovenačkom) Radiotelevizija Slovenija. ''Gašper Andrinek, Val 202; 22.09.2020.''<br>''“Odraščal sem v Jugoslaviji in sem v svoji biti ostal Jugoslovan, ves prostor nekdanje Jugoslavije občutim kot svoj. Verjetno bo tako do konca življenja.”''</ref><ref name=dbjelogrlic3>[https://www.rts.rs/lat/magazin/film-i-tv/3876212/bjelogrlic-male-razlike-su-me-uvek-inspirisale-i-zato-sam-ostao-jugosloven-u-dusi.html Bjelogrlić: Male razlike su me uvek inspirisale i zato sam ostao Jugosloven u duši] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231116010128/https://www.rts.rs/lat/magazin/film-i-tv/3876212/bjelogrlic-male-razlike-su-me-uvek-inspirisale-i-zato-sam-ostao-jugosloven-u-dusi.html |date=2023-11-16 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''RTS; 04.03.2020.''<br>''“Međutim, tako je kako je. Još uvek se mi umetnici trudimo da pravimo i da sarađujemo zajedno, nema tu nikakvog političkog razloga ni tržišnog. Prosto, meni bar, je uvek zanimljivo da radim sa ljudima iz drugih sredina. Više puta sam to rekao – Jugoslaviju su razorile male razlike, a male rezlike su nešto što je meni bila inspiracija i zato sam ja ostao Jugosloven u duši”, rekao je iskreno Dragan Bjelogrlić.''</ref> * [[Bogić Bošković]], glumac<ref name=bboskovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 53.<br>''“Bošković B. Bogić, glumac (r. 22. XII 1930, Prizren). Jugosloven.”''</ref> * [[Tanja Bošković]], glumica<ref name=tboskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 57.<br>''“Bošković Tatjana, glumica, član pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Srpkinja-Jugoslovenka.”''</ref><ref name=tboskovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 53.<br>''“Bošković V. Tatjana, glumica, član pozorišta Atelje 212 u Beogradu (r. 27. VI 1953, Beograd). Srpkinja, Jugoslovenka.”''</ref> * [[Karlo Bulić]], glumac<ref name=kbulic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 92.<br>''“Bulić Karlo, dramski glumac, nastavnik Akademije za pozorišnu i filmsku umetnost u Beogradu, r. 1910 u Trstu, Jugosloven.”''</ref> * [[Branko Cvejić]], glumac<ref name=bcvejic1>[https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/film-tv/3532718-branko-cvejic-ja-cu-uvek-ostati-jugosloven-rodjen-u-toj-zemlji-do-smrti-gradjanin-te-zemljeglumac Branko Cvejić: "Ja ću uvek ostati Jugosloven, rođen u toj zemlji, do smrti građanin te zemlje"] [[Telegraf.rs]]. 27.07.2022.<br>''“Bez obzira, postojala ili ne, kao greška ta zemlja, ja ću uvek ostati Jugosloven i građanin te zemlje. Ja se i sada osećam tako.”''</ref> * [[Svetozar Cvetković]], glumac<ref name=scvetkovic1>[https://www.dan.co.me/zabava/svetozar-cvetkovic-ja-sam-anticki-jugosloven-5150500 Svetozar Cvetković: Ja sam antički Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107221742/https://www.dan.co.me/zabava/svetozar-cvetkovic-ja-sam-anticki-jugosloven-5150500 |date=2023-01-07 }} Dan. ''DAN portal; 10.12.2022''<br>''“Kao umjetnik koji je stasavao i sazrijevao u vrijeme velike Jugoslavije, sebe i danas vidi kao Jugoslovena.”''</ref><ref name=scvetkovic2>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/istinska-elita-danas-nema-sta-da-jede Svetozar Cvetković: Istinska elita danas nema šta da jede] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221018020612/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/istinska-elita-danas-nema-sta-da-jede |date=2022-10-18 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 20.03.2015.''<br>''“Jednom sam već negde rekao da je biti Jugosloven danas isto što i biti prokuženi stranac. Ali, u redu, svejedno: taj sam!” - Šta ste? - “Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic3>[https://nova.rs/zabava/aleksandar-od-jugoslavije/ekskluzivno-cvetkovic-blatite-me-ja-ostajem-jugosloven/ Cvetković: Blatite me, ja ostajem Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230131035406/https://nova.rs/zabava/aleksandar-od-jugoslavije/ekskluzivno-cvetkovic-blatite-me-ja-ostajem-jugosloven/ |date=2023-01-31 }} Nova.rs ''Pero Jovović; 09.03.2021.''<br>''“Ja rizikujem mnogo da krenu da me blate onog časa kada kažem da sam ja Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic4>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/svetozar-cvetkovic-glumcina-i-jugosloven/ Svetozar Cvetković: Glumčina i Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107222559/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/svetozar-cvetkovic-glumcina-i-jugosloven/ |date=2023-01-07 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 11.08.2021.''<br>''“Ta plemenitost i svetlost, pored činjenice da je ostao Jugosloven i građanin nepostojeće države, njegovoj skromnosti i gospodstvu dodaju još jednu finu nijansu koja ga čini renesansnim gospodarom.”''</ref><ref name=scvetkovic5>[http://www.slobodnarijec.net/svetozar-cvetkovic-snimam-film-u-francuskoj/ Svetozar Cvetković: Snimam film u Francuskoj] Slobodna Riječ. ''Slobodna Riječ; 27.02.2015.''<br>''“Biti Jugosloven – to je danas kao biti neki prokuženi stranac, u redu taj sam!”''</ref><ref name=scvetkovic6>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 76.<br>''“Cvetković Svetozar, glumac, član pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic7>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 69.<br>''“Cvetković S. Svetozar, glumac, član pozorišta Atelje 212 u Beogradu (r. 20. VI 1958, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Borivoj Dovniković]], autor animiranih filmova, ilustrator<ref name=bdovnikovic1>[https://p-portal.net/borivoj-dovnikovic-pripadam-manjini-koju-jedni-trpe-drugi-mrze-a-u-biti-sam-clan-ljudske-zajednice/ Borivoj Dovniković: Pripadam manjini koju jedni trpe, drugi mrze, a u biti sam član ljudske zajednice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211193920/https://p-portal.net/borivoj-dovnikovic-pripadam-manjini-koju-jedni-trpe-drugi-mrze-a-u-biti-sam-clan-ljudske-zajednice/ |date=2023-02-11 }} P-portal. ''Đorđe Matić; 24.12.2021.''<br>''“Pored svega toga, spadam u ljude koji su od početka bili i ostali Jugoslaveni, koji ne daju da se SFRJ naziva zločinačkom zemljom i kojoj bi trebalo davati priznanje za sve dobro što je učinila za nas i za svjetsku zajednicu.”''</ref> * [[Srđan Dragojević]], redatelj<ref name=sdragojevic1>[http://www.telegraf.rs/jetset/144968-intervju-nedelje-srdan-dragojevic-2-deo-nisam-snimao-filmove-s-ratnim-zlocincima Intervju nedelje, Srđan Dragojević (2. deo): Nisam snimao filmove s ratnim zločincima!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233203/https://www.telegraf.rs/jetset/144968-intervju-nedelje-srdan-dragojevic-2-deo-nisam-snimao-filmove-s-ratnim-zlocincima |date=2022-12-29 }} Telegraf.rs ''S.M.S. – A.K.; 01.04.2012.''<br>''Da li ste jugonostalgičar, to se negde može nazreti iz vaših javnih istupa… - “Ne, nisam jugonostalgičar. Jugosloven sam.”''</ref><ref name=sdragojevic2>[http://www.rts.rs/page/magazine/sr/story/411/Film/981606/Dragojevi%C4%87%3A+Sukob+mi%C5%A1ljenja+da,+sukob+na+ulici+ne.html Dragojević: Sukob mišljenja, ne sukob na ulici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233159/https://www.rts.rs/page/magazine/sr/story/411/Film/981606/Dragojevi%C4%87:+Sukob+mi%C5%A1ljenja+da,+sukob+na+ulici+ne.html |date=2022-12-29 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''30.10.2011.''<br>''Budući da se osećam Jugoslovenom, rođen sam u toj zemlji, svi gradovi i države bivše Jugoslavije su mi dragi, volim da idem tamo i onda je divno kad snimajući film prosto živite tu svoju ideju da ovo jeste Jugoslavija.”''</ref><ref name=sdragojevic3>[http://dnevnik.com.mk/?ItemID=ED29384C7EF4F44A9128FE32E5BBA0ED „Парадa“ e првиот филм на трета Југославија] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120108204134/http://www.dnevnik.com.mk/?ItemID=ED29384C7EF4F44A9128FE32E5BBA0ED |date=2012-01-08 }} (na makedonskom) Dnevnik (Makedonija). ''Srebra Ðorđijevska; 05.01.2012.''<br>''“Јас сум Југословен, така се чувствувам и тоа е земјата во која живеам.”''</ref><ref name=sdragojevic4>[http://www.delo.si/zgodbe/sobotnapriloga/najvecja-parada-ponosa-v-srcu-homofobnega-balkana.html Največja Parada ponosa v srcu homofobnega Balkana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171110171452/http://www.delo.si/zgodbe/sobotnapriloga/najvecja-parada-ponosa-v-srcu-homofobnega-balkana.html |date=2017-11-10 }} (na slovenačkom) Delo. ''Vesna Milek; 02.01.2012.''<br>''“Če bi radi še bolj plastičen prikaz tega, kar sem hotel povedati: Jaz sem Jugoslovan. Vi, ki niste, ko vas jebe. (nasmešek)”''</ref> * [[Jasna Đuričić]], glumica<ref name=jdjuricic1>[https://www.021.rs/story/Info/Misljenja-i-intervjui/236557/INTERVJU-Jasna-Djuricic-Novac-je-vec-dugo-vremena-jedini-bog-na-ovoj-planeti.html Intervju Jasna Đuričić: Novac je već dugo vremena jedini bog na ovoj planeti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205073327/https://www.021.rs/story/Info/Misljenja-i-intervjui/236557/INTERVJU-Jasna-Djuricic-Novac-je-vec-dugo-vremena-jedini-bog-na-ovoj-planeti.html |date=2022-12-05 }} Portal 021. ''Snežana Miletić; 09.04.2020.''<br>''“Pripadam drugom vremenu, drugoj generaciji, ja sam Jugoslovenka, rođena ovde, u vreme kada su važili postulati druge vrste - za sve stvari.”''</ref><ref name=jdjuricic2>[https://voice.org.rs/jasna-djuricic-najbolja-evropska-glumica/ Jasna Đuričić, najbolja evropska glumica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231003040615/https://voice.org.rs/jasna-djuricic-najbolja-evropska-glumica/ |date=2023-10-03 }} Vojvođanski istraživačko-analitički centar (VOICE). ''Snežana Miletić; 20.12.2021.''<br>''“Sremica, Novosađanka i Jugoslovenka, potekla iz radničke porodice, od oca trgovca i majke knjigovođe.”''</ref> * [[Predrag Ejdus]], glumac<ref name=pejdus1>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:359184-Predrag-Ejdus-Lako-je-izgubiti-ljudskost Predrag Ejdus: Lako je izgubiti ljudskost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233203/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:359184-Predrag-Ejdus-Lako-je-izgubiti-ljudskost |date=2022-12-29 }} [[Večernje novosti]]. ''Radmila Radosavljević; 24.12.2011.''<br>''“A ja sam se nacionalno uvek izjašnjavao kao Jugosloven, tako sam se izjasnio i na poslednjem popisu.”''</ref><ref name=pejdus2>[http://www.politika.rs/rubrike/Sport/intervjui/Fudbal-mi-pomogao-da-stanem-na-noge.lt.html Фудбал ми помогао да станем на ноге] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924134607/http://www.politika.rs/rubrike/Sport/intervjui/Fudbal-mi-pomogao-da-stanem-na-noge.lt.html |date=2015-09-24 }} [[Politika (novine)|Политика]]. ''Славко Трошељ; 13.07.2008.''<br>''“Целог живота изјашњавам се као Југословен. И данас се осећам тако. Иако та државна заједница више не постоји. Али, то је моје право. Родио сам се у тој земљи. Али, ако хоћете дубоку интуитивно осећам апсолутну припадност и јеврејском и српском народу.”''</ref><ref name=pejdus3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 131.<br>''“Ejdus Predrag, glumac, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta (od '93). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=pejdus4>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 125.<br>''“Ejdus Lj. Predrag, glumac, član i v. d. direktora Drame Narodnog pozorišta u Beogradu (r. 24. VII 1947, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Mira Erceg]], reditelj<ref name=merceg1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 132.<br>''“Erceg Mira, pozorišni reditelj; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=merceg2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 125.<br>''“Erceg R. Mira, pozorišni reditelj; slobodni umetnik (r. 22. VII 1945, Sanski Most). Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Bekim Fehmiu]], glumac<ref name=bfehmiu1>[https://www.vreme.com/nedelja/bekim-fehmiu/ Bekim Fehmiu (1936–2010)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208030139/https://www.vreme.com/nedelja/bekim-fehmiu/ |date=2023-02-08 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''J. Gligorijević; broj 1015, 17.06.2010.''<br>''“Jedan od simbola Jugoslavije iz njenog zlatnog doba, nikada nije, u ime bratstva i jedinstva, a potom jugonostalgije, bežao od svog albanskog porekla, bio je i jedno i drugo: Albanac, Jugosloven, iznad svega umetnik, a pre svega – čovek.”</ref> * [[Dragomir Felba]], glumac<ref name=dfelba1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134-135.<br>''“Felba Dragomir, glumac. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=dfelba2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 127.<br>''“Felba A. Dragomir, glumac (r. 7. VII 1921, Skoplje). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ognjen Glavonić]], redatelj<ref name=oglavonic1>[https://www.xxzmagazin.com/film-se-treba-obracati-mladim-fasistima Film se treba obraćati mladim fašistima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114021845/https://www.xxzmagazin.com/film-se-treba-obracati-mladim-fasistima |date=2023-11-14 }} XXZ magazin. ''Jurica Pavičić; 14.05.2018.''<br>''Upravo zato Glavonić napominje da se osjeća kao Jugoslaven i citira Viktora Ivančića: “Budući da živimo u ambijentu gdje je Jugoslavija oglašena kao najgora psovka, upravo jugoslavenska etiketa nudi aktivniju poziciju i obilježava odgovorniji model antinacionalizma”.</ref> * [[Srđan Grahovac]], glumac<ref name=sgrahovac1>[https://www.pobjeda.me/clanak/udareni-temelji-dubljim-i-slozenijim-projektima Udareni temelji dubljim i složenijim projektima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211012329/https://www.pobjeda.me/clanak/udareni-temelji-dubljim-i-slozenijim-projektima |date=2023-02-11 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]] ''Svetlana Višnjić; 06.05.2022.''<br>''“Saradnjama se uvijek radujem, one su nužne između republika u Jugoslaviji, ja nikada nijesam prestao da budem Jugosloven. Nikada nijesam imao granica, uvijek sam išao dalje. Saradnja i odnosi preko kulture su nužnost, ako mislimo da išta radimo u budućnosti” – rekao je Grahovac.''</ref> * [[Aleksandar Gruden]], glumac<ref name=agruden1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 155.<br>''“Gruden Aleksandar-Saša, glumac i reditelj; šef marketinga pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Srđan Hadžić]], reditelj, pisac<ref name=shadzic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 160.<br>''“Hadžić Srđan, reditelj i pisac; član Akademije filmske umetnosti i nauke. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Željko Hubač]], dramski pisac<ref name=zhubac1>[https://www.kurir.rs/vesti/moja-zivotna-prica/4012971/zeljko-hubac-zivotna-prica Životna priča Željka Hubača: Na ružan način sam saznao da sam usvojen! Muslimanka me je rodila, a odgajili su me Čeh i Srpkinja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230220203017/https://www.kurir.rs/vesti/moja-zivotna-prica/4012971/zeljko-hubac-zivotna-prica |date=2023-02-20 }} Kurir.rs ''Ljubomir Radanov i Andrijana Stojanović; 18.09.2022.''<br>''“Po svom dubokom osećanju sam Jugosloven.”''</ref> * [[Boris Isaković]], glumac<ref name=bisakovic1>[https://gracija.me/boris-isakovic-ako-ne-postujete-publiku-ne-postujete-sebe-i-svoj-rad/ Boris Isaković: Ako ne poštujete publiku, ne poštujete sebe i svoj rad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103201020/https://gracija.me/boris-isakovic-ako-ne-postujete-publiku-ne-postujete-sebe-i-svoj-rad/ |date=2023-01-03 }} Gracija. ''Mirjana Popović; br. 206 okt. 2022.''<br>''“I dalje voli da se izjašnjava kao Jugosloven, a svoje studente, osim glumačkim vještinama, zajedno sa suprugom, glumicom Jasnom Đuričić, uči tome da u njihovom svijetu nema mjesta mržnji.”''</ref><ref name=bisakovic2>[https://6yka.com/podcast/isak Boris Isaković za BUKU: Katastrofalno je šta se desilo s našim kulturnim bićem dolaskom aktuelne vlasti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103223056/https://6yka.com/podcast/isak |date=2023-01-03 }} Buka. ''Slađan Tomić; 19.08.2022.''<br>''“Izjašnjava se kao Jugosloven, pa su Sarajevo, Zagreb i ostali gradovi – njegovi gradovi, poput Novog Sada ili Beograda.”''</ref><ref name=bisakovic3>[https://www.kurir.rs/zabava/kultura/3994757/boris-isakovic-intervju Ljudi ne vole da pominju ime Jugoslavije! Boris Isaković o Slobi i novoj ulozi: Bio sam pionir i Jugosloven! Meni je to ostalo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110012914/https://www.kurir.rs/zabava/kultura/3994757/boris-isakovic-intervju |date=2023-01-10 }} Kurir.rs ''22.08.2022.''<br>''“Bio sam pionir i opredeljivao sam se kao Jugosloven. Meni je to ostalo. Ne mogu protiv toga.”''</ref> * [[Feđa Isović]], scenarista<ref name=fisovic1>[https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ Isović za N1: Lik Izeta Fazlinovića sam pisao po sebi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102014830/https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ |date=2022-11-02 }} N1 BIH. ''N1 BiH; 18.04.2018.''<br>''“Volim i ja Tita, Jugosloven sam po nacionalnosti. Rodio sam se u Jugoslaviji, odgojen sam da je volim.”''</ref><ref name=fisovic2>[https://6yka.com/bih/feda-isovic-hercegovacki-neposrednik-nebojsa-vukanovic Feđa Isović: Hercegovački neposrednik Nebojša Vukanović] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225154249/https://6yka.com/bih/feda-isovic-hercegovacki-neposrednik-nebojsa-vukanovic/ |date=2024-12-25 }} Buka. ''Feđa Isović; 22.02.2020.''<br>''“Ja kao Jugosloven, mada državljanin BiH, ne mogu da se kandidujem na niz funkcija. Kao ni Jevreji, Romi i svi oni „ostali“.”''</ref><ref name=fisovic3>[https://avaz.ba/vijesti/kolumne/529374/nasi-su-ginuli-najvise Naši su ginuli najviše] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101212701/https://avaz.ba/vijesti/kolumne/529374/nasi-su-ginuli-najvise |date=2022-11-01 }} [[Dnevni avaz]]. ''Feđa Isović; 16.11.2019.''<br>''“Kaže mi drug, glumac iz Beograda, kako ne može prežaliti Jugoslaviju. Slušam ga, trajala je ta njegova jadikovka neke tri pive, a onda ga priupitah da mi kaže kako se izjasnio na zadnjem popisu. Kaže: - “Kao Srbin”. - “E vidiš”, rekoh, “ja kao Jugosloven. Nemoj meni da cmizdriš i kenjaš, majke ti!”''</ref><ref name=fisovic4>[https://avaz.ba/vijesti/intervju/383445/scenarist-feda-isovic-za-avaz-desni-i-nacionalni-pokreti-uteg-su-oko-vrata-svakom-narodu Scenarist Feđa Isović za "Avaz": Desni i nacionalni pokreti uteg su oko vrata svakom narodu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231207180457/https://avaz.ba/vijesti/intervju/383445/scenarist-feda-isovic-za-avaz-desni-i-nacionalni-pokreti-uteg-su-oko-vrata-svakom-narodu |date=2023-12-07 }} [[Dnevni avaz]]. ''Edina Bakić; 30.05.2018.''<br>''“Po nacionalnosti sam Jugoslaven i ne vidim kako dva smiješna administrativna okvira, dakle Republika Srpska i Federacija, mogu na bilo koji način utjecati na taj moj osjećaj.”''</ref> * [[Ita Rina]], glumica<ref name=itarina>[https://www.politika.rs/scc/clanak/431870/Ita-Rina-je-bila-i-Beogradanka-Tamara Ита Рина је била и Београђанка Тамара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202190529/https://www.politika.rs/scc/clanak/431870/Ita-Rina-je-bila-i-Beogradanka-Tamara |date=2022-12-02 }} [[Politika (novine)|Politika]]. ''Ненад Симић; 15.06.2019.''<br>''“Шездесетих година прошлог века њен супруг и она су саградили кућу у Будви, где је као Српкиња, увек се изјашњавајући као Југословенка, умрла 10. маја 1979. године од напада астме.”''</ref> * [[Davor Janjić]], glumac<ref name=djanjic>[https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/u-sarajevu-ukopan-glumac-davor-janjic-spavaj-brate-jer-je-s-tobom-bilo-tako-lijepo/476912 U Sarajevu ukopan glumac Davor Janjić: 'Spavaj, brate. S tobom je bilo tako lijepo'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230126231124/https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/u-sarajevu-ukopan-glumac-davor-janjic-spavaj-brate-jer-je-s-tobom-bilo-tako-lijepo/476912 |date=2023-01-26 }} RadioSarajevo.ba, ''05.12.2022.''<br>''“Zahvaljujući svome porijeklu, tvojima Nadi i Žarku koji su te tako vaspitali, bio si univerzalist, suštinski protivnik nacionalizma, i ateist. Bosanac, Srbin, Hrvat, Slovenac, Jugoslaven, u onom značenju koje znaju samo oni koji istinski i duboko nose taj osjećaj. Oni drugi, koji su prezreli da su to ikada bili – a mnogi od njih su se često zaklinjali u to kad je to bilo kurentno – oni su danas najčešće važne karike u lancima kojima smo ovdje okovani. I koje iz vlastitog kukavičluka i komocije ne možemo prekinuti.”''</ref> * [[Đorđe Kadijević]], redatelj<ref name=djkadijevic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/556598/Dodeljen-Zlatni-pecat-Kinoteke Dodeljen „Zlatni pečat” Kinoteke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152844/https://www.politika.rs/sr/clanak/556598/Dodeljen-Zlatni-pecat-Kinoteke |date=2024-12-25 }} [[Politika (novine)|Politika]]. ''06.06.2023.''<br>''“Ponosan sam što mi nagradu „Zlatni pečat” dodeljuje ustanova koja nosi i dalje naziv Jugoslovenska kinoteka. Ja sam Jugosloven i to ću biti i ostati do poslednjeg trenutka svog života. Mnogi moji filmovi ili serije su nastajali u zemlji za koju kažu da više ne postoji. A za mene će Jugoslavija uvek postojati i ja ću zauvek biti Jugosloven.”''</ref><ref name=djkadijevic2>[https://sibenski.slobodnadalmacija.hr/sibenik/kultura/ostalo/legendarni-redatelj-dorde-kadijevic-otvorio-dusu-za-srpske-medije-procitajte-sto-je-rekao-o-rodnom-sibeniku-arsenu-jugoslaviji-1065670 Legendarni Đorđe Kadijević otvorio dušu za srpske medije: pročitajte što je rekao o rodnom Šibeniku, Arsenu, Jugoslaviji...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014231824/https://sibenski.slobodnadalmacija.hr/sibenik/kultura/ostalo/legendarni-redatelj-dorde-kadijevic-otvorio-dusu-za-srpske-medije-procitajte-sto-je-rekao-o-rodnom-sibeniku-arsenu-jugoslaviji-1065670 |date=2022-10-14 }} Šibenski.hr ''Šibenski.hr; 20.12.2020.''<br>''“Po ocu sam Srbin, po majci Hrvat, a ja sam Južni Sloven, tačnije Jugosloven.”''</ref><ref name=djkadijevic3>[https://www.danas.rs/kultura/intervju-djordje-kadijevic-autor-kulte-leptirice-ovde-se-simulira-drustvo-drzava-demokratija/ Intervju – Đorđe Kadijević, autor kultne „Leptirice“: Ovde se simulira društvo, država, demokratija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221125051223/https://www.danas.rs/kultura/intervju-djordje-kadijevic-autor-kulte-leptirice-ovde-se-simulira-drustvo-drzava-demokratija/ |date=2022-11-25 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 14.11.2022.''<br>''“Ja jesam Jugosloven i više sam za bratstvo i jedinstvo nego za ovo pozivanje na obračune onih koji bi trebalo da budu jedinstveni, i mislim da je ta žalosna situacija uzrok jedne, kako bih rekao, likvidirane kohezije čitave kulture koja nema svoju kompaktnost, nema svoju pravu temu, nema paradigmu.”''</ref><ref name=djkadijevic4>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213-214.<br>''“Kadijević Đorđe, filmski i TV reditelj; likovni kritičar NIN-a. […] P: Srbin, Jugosl., […].”''</ref><ref name=djkadijevic5>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 195.<br>''“Kadijević G. Đorđe, filmski i TV režiser; istoričar umetnosti, likovni kritičar NIN-a, slobodni umetnik (r. 6. I 1933, Šibenik). Srbin, Jugosloven, […].”''</ref> * [[Rialda Kadrić]], glumica<ref name=rkadric1>[https://glossy.espreso.co.rs/poznati/vesti/206350/rialda-kadric-zivotna-prica Umrla je nasred ulice, baš kao njena majka: Glumica koju su generacije Jugoslovena obožavale doživela tešku sudbinu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231026034059/https://glossy.espreso.co.rs/poznati/vesti/206350/rialda-kadric-zivotna-prica |date=2023-10-26 }} Glossy. ''Glossy; 14.06.2022.''<br>''“Rialda se, inače, do kraja života osećala kao Jugoslovenka, pre svega zato što dolazi iz mešovite porodice, baš kao i njen suprug.”''</ref> * [[Stefan Kapičić]], glumac<ref name=skapicic1>[https://avaz.ba/vijesti/173945/stefan-kapicic-odgojen-sam-kao-jugoslaven-i-tako-cu-odgojiti-svoju-djecu Stefan Kapičić: Odgojen sam kao Jugoslaven i tako ću odgojiti svoju djecu] [[Dnevni avaz]]. ''Hajrija Lisić; 19.04.2015.''<br>''“Odgojen sam kao Jugoslaven i tako ću odgojiti svoju djecu” - ističe Kapičić.''</ref> * [[Suada Kapić]], glumica, režiserka, scenaristkinja<ref name=skapic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 218.<br>''“Kapić Suada, reditelj, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=skapic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 198.<br>''“Kapić I. Suada, reditelj, slobodni umetnik (r. 15. II 1952, Sarajevo). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Milutin Karadžić]], glumac<ref name=mkaradzic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 219-220.<br>''“Karadžić Milutin-Mima, glumac. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=mkaradzic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 199.<br>''“Karadžić M. Milutin, glumac, član pozorišta Atelje 212 u Beogradu; (r. 9. IV 1955, Bijelo Polje). Jugosloven. ”''</ref> * [[Mirjana Karanović]], glumica<ref name=mkaranovic1>[https://www.portalnovosti.com/yubilej-ja-sam-jugoslovenka Yubilej: Ja sam Jugoslovenka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221012063031/https://www.portalnovosti.com/yubilej-ja-sam-jugoslovenka |date=2022-10-12 }} Portal Novosti. ''Mirjana Karanović; 30.11.2018.''<br>''“Ja sam rođena u Jugoslaviji. Ja sam Jugoslovenka. […] Ono što danas znam jest da ću, bez ikakvog sentimenta, i dalje u svome biću biti Jugoslovenka. To je upisano u moju duhovnu genetiku i to se neće promeniti sve do moje smrti.”''</ref> * [[Srđan Karanović]], redatelj<ref name=skaranovic1>[https://www.glasistre.hr/knjizevnost/2022/12/03/srdana-karanovic-pisanje-mi-se-osladilo-i-pomislio-sam-kako-je-pisanje-puno-divniji-posao-nego-snim-833295 Srđan Karanović: Pisanje mi se osladilo i pomislio sam kako je pisanje puno divniji posao nego snimanje filmova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230102051029/https://www.glasistre.hr/knjizevnost/2022/12/03/srdana-karanovic-pisanje-mi-se-osladilo-i-pomislio-sam-kako-je-pisanje-puno-divniji-posao-nego-snim-833295 |date=2023-01-02 }} [[Glas Istre]]. ''Vanesa Begić; 03.12.2022.''<br>''“Karanović je govorio i zašto se na popisu stanovništva izjasnio kao Jugoslaven i zašto ga smeta kada se taj prostor naziva regionom, i bivšom Jugoslavijom, a ne Jugoslavijom, koja je ionako bivša.”''</ref> * [[Miljen Kljaković]], scenarista<ref name=mkljakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 229.<br>''“Kljaković Miljen - Kreka, scenograf; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nada Kokotović]], reditelj<ref name=nkokotovic1>[https://migration-audio-archiv.de/nada-kokotovic/ Nada Kokotović - Regisseurin aus Köln] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231119012803/https://migration-audio-archiv.de/nada-kokotovic/ |date=2023-11-19 }} (na njemačkom) migration-audio-archiv e.V.<br>''“Ich habe einen kroatischen Pass, aber ich fühle mich als Jugoslawin.”''</ref><ref name=nkokotovic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 234.<br>''“Kokotović Nada, koreograf i reditelj. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=nkokotovic3>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 210.<br>''“Kokotović Nada, koreograf i reditelj; zamenik direktora Narodnog pozorišta u Subotici (r. 2. IV 1944, Zagreb), Jugoslovenka.”''</ref> * [[Dejan Kosanović]], reditelj<ref name=dkosanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 242.<br>''“Kosanović Dejan, reditelj dokumentarnog filma. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=dkosanovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 217.<br>''“Kosanović V. Dejan, reditelj dokumentarnog filma, redovni profesor Fakulteta dramskih umetnosti u Beogradu (r. 28. IX 1930, Beograd), Jugosloven.”''</ref> * [[Deana Leskovar]], scenarista, književnik<ref name=dleskovar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 276.<br>''“Leskovar Deana, književnik i filmski scenarista; dramaturg u Redakciji igranog programa TVB (od '90). […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=dleskovar2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 243.<br>''“Leskovar P. Deana, dramaturg, filmski scenarist, dramski pisac (r. 14. XII 1950, Beograd). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Leon Lučev]], glumac<ref name=llucev1>[https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/region/hrvatski-glumac-leon-lucev-osjecam-se-kao-jugoslaven-evo-i-zasto-532772 Hrvatski glumac Leon Lučev: Osjećam se kao Jugoslaven, evo i zašto...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221004013040/https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/region/hrvatski-glumac-leon-lucev-osjecam-se-kao-jugoslaven-evo-i-zasto-532772 |date=2022-10-04 }} [[Oslobođenje (list)|Oslobođenje]]. 17.02.2020.</ref> * [[Nikola Majdak]], snimatelj, reditelj<ref name=nmajdak1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 287.<br>''“Majdak Nikola, filmski reditelj i snimatelj; red. prof. Fakulteta dramskih umetnosti, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=nmajdak2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 253.<br>''“Majdak N. Nikola, filmski umetnik; redovni profesor na Fakultetu dramskih umetnosti u Beogradu (r. 30. XI 1927, Valjevo). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Aleksandar Mandić (reditelj)|Aleksandar Mandić]], reditelj<ref name=amandic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 292.<br>''“Mandić Aleksandar, reditelj i scenarista; redovni profesor na Odseku za film i televiziju Univerziteta u Njujorku (od '92). […] P: Srbin - Jugosloven.”''</ref><ref name=amandic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 257.<br>''“Mandić D. Aleksandar, reditelj, scenarista; redovni profesor Fakulteta dramskih umetnosti u Beogradu (r. 23. X 1945, Beograd). Srbin, Jugosloven, […].”''</ref> * [[Milenko Maričić]], reditelj<ref name=mmaricic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 295.<br>''“Maričić Milenko, pozorišni i TV reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=mmaricic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 259.<br>''“Maričić A. Milenko, pozorišni i TV reditelj; redovni profesor na FDU u Beogradu (r. 15. IV 1928, Novi Vinodolski). Jugosloven.”''</ref> * [[Gordan Matić]], reditelj<ref name=gmatic1>[https://prviprvinaskali.com/clanci/recju/autori-ppns/gordan-matic/gordan-matic-od-a-do-z.html Gordan Matić: Od A do Z] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108232946/https://prviprvinaskali.com/clanci/recju/autori-ppns/gordan-matic/gordan-matic-od-a-do-z.html |date=2023-01-08 }} Prvi prvi na skali. ''30.01.2012''<br>''Kulturološki se osećam kao Jugosloven, jer su na mene, između ostalih, uticali pisci Ivo Andrić, Miroslav Krleža, Aleksandar Popović, Dušan Kovačević, muzičari Milan Mladenović, Darko Rundek, Džoni Štulić, Zoran Predin, filmovi “Slučaj Harms”, “Beštije”, “Pad Italije”, “Leptirica”, “Nacionalna klasa”, “Pre kiše”''</ref> * [[Mladen Matičević]], reditelj<ref name=mmaticevic1>[http://www.blic.rs/Kultura/Vesti/460544/Prica-o-geniju-Arsenu-Dedicu Priča o geniju Arsenu Dediću] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140804121336/http://www.blic.rs/Kultura/Vesti/460544/Prica-o-geniju-Arsenu-Dedicu |date=2014-08-04 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Aleksandar Nikolić; 27.04.2014.''<br>''“Svi su me pitali kako to da srpski reditelj snimi film o Arsenu Dediću? Kazao sam im da sam Jugosloven i da snimam film o jugoslovenskom kantautoru.”''</ref> * [[Irfan Mensur]], glumac<ref name=imensur1>[https://www.blic.rs/kultura/intervju-irfan-mensur-jednostavno-postojim-i-to-je-ono-sto-je-meni-najbitnije/rf034jg Intervju Irfan Mensur: Jednostavno - postojim, i to je ono što je meni najbitnije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230625122425/https://www.blic.rs/kultura/intervju-irfan-mensur-jednostavno-postojim-i-to-je-ono-sto-je-meni-najbitnije/rf034jg |date=2023-06-25 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Tatjana Nježić; 26.04.2023.''<br>''“I prvi intervju koji sam posle povratka iz inostranstva dao bio je veliki intervju u NIN-u, gde sam pričao – iako je to bilo bogohulno - o jugoslovenstvu, da ja ne mogu biti ništa drugo nego Jugosloven i da još verujem u jugoslovenstvo kojeg i dalje ima mnogo na sve strane, ali ljudi su osujećeni da to izgovore.”''</ref><ref name=imensur2>[https://nova.rs/zabava/showbiz/velika-ispovest-irfana-mensura-za-nova-rs/ Velika ispovest Irfana Mensura za Nova.rs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221021051349/https://nova.rs/zabava/showbiz/velika-ispovest-irfana-mensura-za-nova-rs/ |date=2022-10-21 }} Nova.rs ''Nemanja Lisinac; 24.03.2021.''<br>''“Prosto, ta neka multikulturalnost Sarajeva je nešto što me i danas opredeljuje kao jedinu varijantu mog bistvovanja, a to je da sam Jugosloven. Nekada, pre 20 godina, izgovoriti to u Srbiji bilo je bogohulno, ali ja se ni tada nisam odrekao jugoslovenstva i toga da sam Jugosloven, pa čak i po cenu toga da me izbrišu iz enciklopedije 'Ko je ko na Balkanu', što se i dogodilo”, priča Irfan Mensur u velikoj ispovesti za Nova.rs.''</ref><ref name=imensur3>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/intervju-dana/lose-sam-odigrao-principa Irfan Mensur: Loše sam odigrao Principa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020215526/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/intervju-dana/lose-sam-odigrao-principa |date=2022-10-20 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 08.08.2014.''<br>''Vidjela sam da ste u jednom intervjuu rekli kako, i nakon svega, ostajete nepopravljivi Jugosloven. Šta to danas znači? - “Jugoslavija i jugoslovenstvo moj su identitet, moja vera. U toj državi sam rođen, tu odrastao; na toj tradiciji sam vaspitavan, tako živeo. I, šta sada?! Uvek sam bio Jugosloven! Moj otac je musliman, majka katolkinja, maćeha pravoslavka; najstarijeg sina Filipa dobio sam u braku sa Ljiljanom Perović; sa Srnom Lango imam Pavla. I, nakon svega, osim Jugosloven, šta bih mogao da budem?! Pa, zar moja porodica nije Jugoslavija u malom?!”''</ref><ref name=imensur4>[https://mnemagazin.me/2015/03/08/irfan-mensur-moja-jugoslavija-jos-postoji/ Irfan Mensur: Moja Jugoslavija još postoji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221022175117/https://mnemagazin.me/2015/03/08/irfan-mensur-moja-jugoslavija-jos-postoji/ |date=2022-10-22 }} MNE magazin. ''Bojana Radonjić; 08.03.2015.''<br>''Rekli ste: “Do dana današnjeg ostao sam Jugosloven”. - “Znate šta, ja sam govorio da sam Jugosloven i u vrijeme kada to nije bilo popularno, kad je pogubno bilo reći da sam jugonostalgičar, ali sam ja uvijek pojašnjavao svoju jugonostalgiju.”''</ref><ref name=imensur5>[https://www.gloria.rs/zvezde/price/132189/irfan-mensur-emotivno-putovanje-kuci Irfan Mensur: Emotivno putovanje kući] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020223450/https://www.gloria.rs/zvezde/price/132189/irfan-mensur-emotivno-putovanje-kuci |date=2022-10-20 }} Gloria. ''Maja Gašić; 24.09.2018.''<br>''“Moram tako da kažem, jer sam ostao Jugosloven do kraja, mada je nekad bilo bogohulno biti jugonostalgičar.”''</ref><ref name=imensur6>[https://www.ekspres.net/pozoriste/intervju-irfan-mensur-kultura-je-vodilja-ka-uspehu-naroda Intervju, Irfan Mensur: Kultura je vodilja ka uspehu naroda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020223500/https://www.ekspres.net/pozoriste/intervju-irfan-mensur-kultura-je-vodilja-ka-uspehu-naroda |date=2022-10-20 }} Ekspres. ''Mirjana Mitrović; 01.06.2017.''<br>''“Mislili su da su veći Srbi od mene i da su zato vredniji kao ljudi, bez obzira na to što je Srbija u mene uložila milione dolara kroz posao i obrazovanje i bez obzira na to što se nikada nisam bavio politikom niti sam se izjašnjavao drugačije sem da sam Jugosloven, ne iz straha, već zato što se tako osećam.”''</ref><ref name=imensur7>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 316.<br>''“Mensur Irfan, glumac i režiser, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=imensur8>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 276.<br>''“Mensur M. Irfan, glumac, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta u Beogradu (r. 19. I 1952, Sarajevo). Jugosloven.”''</ref> * [[Ognjenka Milićević]], rediteljka<ref name=omilicevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 335.<br>''“Milićević Ognjenka, reditelj, teatrolog i prevodilac. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Kokan Mladenović]], redatelj<ref name=kmladenovic1>[http://www.pressonline.rs/sr/vesti/Dnevni_magazin/story/184680/Jugosloveni+su+pro%C5%A1li+kao+Hazari.html Jugosloveni su prošli kao Hazari] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105030313/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/Dnevni_magazin/story/184680/Jugosloveni+su+pro%C5%A1li+kao+Hazari.html |date=2012-01-05 }} Press Online. ''Rade Stanić; 03.11.2011.''</ref><ref name=kmladenovic2>[http://www.novossti.com/2012/10/fasizam-pocinje-od-jednog-prekrsaja/ Fašizam počinje od jednog prekršaja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013163926/http://www.novossti.com/2012/10/fasizam-pocinje-od-jednog-prekrsaja/ |date=2012-10-13 }} Novosti. ''Goran Plavšić; 08.10.2012.''</ref><ref name=kmladenovic3>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:318995-Kokan-Mladenovic-Fajront-u-balkanskoj-krcmi Kokan Mladenović: Fajront u balkanskoj krčmi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233204/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:318995-Kokan-Mladenovic-Fajront-u-balkanskoj-krcmi |date=2022-12-29 }} [[Večernje novosti]]. ''Vukica Strugar; 12.02.2011.''</ref><ref name=kmladenovic4>[http://www.naslovi.net/2011-02-27/blic/kokan-mladenovic-placamo-cenu-estradizacije-nasih-zivota/2363702 Kokan Mladenović: Plaćamo cenu estradizacije naših života]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Naslovi.net ''Aleksandar Nikolić; 27.02.2011.''</ref> * [[Dragana Mrkić]], učiteljica glume, ranije glumica<ref name=dmrkic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 365.<br>''“Mrkić Dragana, glumica, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=dmrkic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 315.<br>''“Mrkić V. Dragana, glumica, slobodni umetnik (r. 23. I. 1966, Beograd). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ranko Munitić]], filmski kritičar i teoretičar<ref name=rmunitic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 367.<br>''“Munitić Ranko, filmski i TV scenarista, pisac o filmu i srodnim umetnostima, autor i voditelj radio i TV emisija; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=rmunitic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 315.<br>''“Munitić B. Ranko, pisac o filmu i srodnim umetnostima, filmski i TV scenarista, autor televizijskih i radio emisija; slobodni umetnik (r. 3. IV 1943, Zagreb). Jugosloven.”''</ref> * [[Dino Mustafić]], reditelj<ref name=dmustafic1>[https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena Dino Mustafić nakon premijere u BDP: U meni je ostao neizbrisiv identitet Jugoslovena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250403122425/https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena |date=2025-04-03 }} [[Telegraf.rs]]. ''J. V.; 30.03.2025.''<br>''“Vrlo često naglašavam da sam u kulturalnom smislu Jugosloven, bez obzira što je ta zemlja geografski i politički nestala.”''</ref><ref name=dmustafic2>[https://twitter.com/mdinodino/status/887975511045156864 (Twitter status:) Živeći i radeći na Balkanu uvjerio sam se kako jedino identitarno i politički ima smisla biti Jugosloven!] MdinoDino@Twitter. ''Dino Mustafić; 20.07.2017.''</ref><ref name=dmustafic3>[https://www.danas.rs/kultura/dino-mustafic-kod-nas-se-nacionalizam-kao-pantljicara-uspinje-od-portira-do-akademika/ Dino Mustafić: Kod nas se nacionalizam kao pantljičara uspinje od portira do akademika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230101043711/https://www.danas.rs/kultura/dino-mustafic-kod-nas-se-nacionalizam-kao-pantljicara-uspinje-od-portira-do-akademika/ |date=2023-01-01 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 04.12.2022.''<br>''“Moje jugoslovenstvo je kulturni identitet, duhovni prostor kojeg živim intezivno. Ima tu i mog inata prema onim kojim je Jugoslavija postala psovka. Biti Jugoslaven danas nije samo politički stav veći je i etički. Svojevrsni vid otpora nacionalističkom ološu, možda jedna odgovornija forma antinacionalizma. Ako je nekom najvažnije da bude Hrvat ili Srbin ili Bošnjak po liniji svoje nacionalne pripadnosti, onda je potpuno prirodno da možete biti Jugoslaven po liniji svoje nadnacionalne pripadnosti.”''</ref> * [[Goran Paskaljević]], reditelj<ref name=gpaskaljevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 400.<br>''“Paskaljević Goran, filmski reditelj; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, Srbin.”''</ref><ref name=gpaskaljevic2>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp|issue:UB_00064_19920905|page:8 Jedan film dve zastave] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240324152716/https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp{{!}}issue:UB_00064_19920905{{!}}page:8 |date=2024-03-24 }} Nedeljna Borba, ''05/06.09.1992.'', str. 8.<br>''“Ja sam najpre filmadžija, pa Jugosloven, pa Srbin.”''</ref> * [[Haris Pašović]], reditelj<ref name=hpasovic1>[https://rtcg.me/kultura/kulturna-galaksija/569867/grad-teatar-je-danas-evropska-kulturna-cinjenica.html "'Grad teatar' je danas evropska kulturna činjenica"] [[Radio i televizija Crne Gore|Radio i Televizija Crne Gore]]. ''P.R.; 24.06.2024.''<br>''“Ja sam Jugosloven u srcu i Crna Gora je moja i Budva je moja i dobro je da ponovo budem tu na festivalu.”''</ref> * [[Borka Pavićević]], dramaturškinja<ref name=bpavicevic1>[https://rs.n1info.com/vesti/a497122-odrzana-komemoracija-borki-pavicevic/ Komemoracija Borki Pavićević: Vikala je iz sveg glasa – ne igraj se sa istinom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103233515/https://rs.n1info.com/vesti/a497122-odrzana-komemoracija-borki-pavicevic/ |date=2023-01-03 }} N1 SRB. ''FoNet; 04.07.2019.''<br>''On je dodao da je Pavićević ostala Jugoslovenka, a da bi se danas u Jugoslaviji slavio Dan boraca i podsetio na stihove “Naša borba zahteva, kad se gine da se peva”.''</ref><ref name=bpavicevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 346.<br>''“Pavićević V. Borka, dramaturg; umetnički direktor Beogradskog dramskog pozorišta (r. 5. VI 1947, Kotor). Jugoslovenka.”''</ref><ref name=bpavicevic3>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/jugoslavija-je-aktuelna-zbog-aktuelnih-politika Borka Pavićević: Jugoslavija je aktuelna zbog aktuelnih politika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011074946/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/jugoslavija-je-aktuelna-zbog-aktuelnih-politika |date=2022-10-11 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 12.04.2017.''<br>''Ipak, kao Jugoslovenka, kao neko ko je rođen i ko je živio u “mraku socijalizma”, možete li zamisliti zajednicu čije bi “rotirajuće predsjedništvo”, pored “kralja ujedinitelja” Aleksandra Vučića, činili Bakir Izetbegović, Đorđe Ivanov, Kolinda Grabar-Kitarović, Filip Vujanović, Borut Pahor? Kakva bi to uopšte država bila? - “Mogu da zamislim samo jednu Jugoslaviju, u kojoj bi se ovi koji danas protestuju na beogradskim ulicama povezali sa ljudima iz kulture koji su svojevremeno potpisivali peticije protiv ministra Hasanbegovića, sa radnicima koji su peške iz Tuzle išli do granice sa Hrvatskom, sa… Ko piše o štrajku radnika u Bosni, taj želi da u Srbiju unese nered. Sećate li se toga? Takve rečenice su u to vreme izgovarali oni koji bi danas da prave nekakvu “staru Jugoslaviju plus Albanija”.”''</ref> * [[Josip Pejaković]], glumac<ref name=jpejakovic>[https://avaz.ba/lifestyle/kultura/169689/josip-pejakovic-u-trebinju-izveo-monodramu-ucerivanje Josip Pejaković u Trebinju izveo monodramu "Ućerivanje"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250120050038/https://avaz.ba/lifestyle/kultura/169689/josip-pejakovic-u-trebinju-izveo-monodramu-ucerivanje |date=2025-01-20 }} [[Dnevni avaz]]. ''P.M.; 20.03.2015.''<br>''Pejaković kaže da je monodrama „Ućerivanje“ imala dobar prijem i Hrvatskoj, mada je bilo negativne atmosfere zbog toga što se on izjasnio kao Jugosloven. „Kako neko ko se zove Josip može da se izjašnjava kao Jugosloven. Sve je kulminiralo incidentom tako da je prilikom izvođenja monodrame u Zadru i policija morala da osigurava,“ objasnio je Pejaković.''</ref> * [[Katarina Pejović]], dramaturškinja<ref name=kpejovic1>[https://nova.rs/kultura/katarina-pejovic-jedini-nacin-da-iskorenimo-fasizam-je-da-razumemo-te-ljude/ Katarina Pejović: Jedini način da iskorenimo fašizam je da razumemo te ljude] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230130022252/https://nova.rs/kultura/katarina-pejovic-jedini-nacin-da-iskorenimo-fasizam-je-da-razumemo-te-ljude/ |date=2023-01-30 }} Nova.rs. ''Suzana Sudar; 02.01.2022.''<br>''“Kao Stari Grci ili Rimljani, mi koji se osećamo Jugoslovenima smo vrsta u izumiranju.”''</ref> * [[Darko Perić]], glumac<ref name=dperic1>[https://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=268&yyyy=2018&mm=09&dd=24&nav_id=1447148 Najpoznatiji glumac iz Srbije u svetu: Samo Đoković i Modrić popularniji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011233951/https://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=268&yyyy=2018&mm=09&dd=24&nav_id=1447148 |date=2022-10-11 }} [[B92]]. ''Tara Tomović; 24.09.2018.''<br>''“Ja sam rođen u Jugoslaviji. Sebe i dalje smatram Jugoslovenom.”''</ref> * [[Vladimir Pogačić]], reditelj<ref name=vpogacic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 437.<br>''“Pogačić Vladimir, filmski reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=vpogacic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 372.<br>''“Pogačić M. Vladimir, filmski reditelj (r. 23. IX 1919, Karlovac). Jugosloven.”''</ref> * [[Radko Polič]], glumac<ref name=rpolic1>[https://www.blic.rs/zabava/vesti/radko-polic-bice-ponovo-jugoslavije/rpcc88w Radko Polič: Biće ponovo Jugoslavije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126045237/https://www.blic.rs/zabava/vesti/radko-polic-bice-ponovo-jugoslavije/rpcc88w |date=2022-11-26 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Simonida Milojković; 24.11.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven i znam da ćemo nekada, kad-tad, ponovo biti zajedno.”''</ref><ref name=rpolic2>[https://www.blic.rs/kultura/vesti/radko-polic-ostao-sam-jugosloven/bhgfyf9 Radko Polič: Ostao sam Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221112220630/https://www.blic.rs/kultura/vesti/radko-polic-ostao-sam-jugosloven/bhgfyf9 |date=2022-11-12 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Aleksandar Nikolić; 23.02.2014.''<br>''“Uvek ću govoriti da sam Jugosloven, makar me i vređali zbog toga, kaže slovenački glumac Radko Polič.”''</ref> * [[Mladen Popović]], dramaturg<ref name=mladenpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 445.<br>''“Popović Mladen, dramaturg; urednik Filmske redakcije RTS. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nenad Prokić]], dramaturg<ref name=nprokic1>[http://www.pobjeda.me/2013/09/02/intervju-nenad-prokic-srbija-je-pocela-da-se-trijezni/#.U8PFGd-KDIU Intervju – Nenad Prokić: Srbija je počela da se trijezni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226005905/https://www.pobjeda.me/2013/09/02/intervju-nenad-prokic-srbija-je-pocela-da-se-trijezni/#.U8PFGd-KDIU |date=2023-02-26 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Dragan Banjac; 02.09.2013.''</ref> * [[Jovan Ristić (reditelj)|Jovan Ristić]], reditelj<ref name=jristic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 482.<br>''“Ristić Jovan, reditelj; pomoćnik gen. direktora TV Beograd; član Upravnog odbora RTS (od '96); član Glavnog odbora Jugoslovenske levice (JUL); preds. Udruženja estradnih radnika Srbije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=jristic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 408.<br>''“Ristić P. Jovan, reditelj i urednik programa u TV Beograd; predsednik Udruženja estradnih radnika Srbije (r. 2. IV 1939, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ljubiša Ristić]], režiser<ref name=ljristic1>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/22/srpski/P00042103.shtm Ko je ovaj čovek? Ljubiša Ristić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304202521/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/22/srpski/P00042103.shtm |date=2016-03-04 }} [[Glas javnosti]]. ''Zorica Vulić; 21.04.2000.''<br>''“Nacionalnost - Jugosloven.”''</ref><ref name=ljristic2>[http://www.kurir-info.rs/ljubisa-ristic-trecerazredni-umetnici-su-stubovi-nase-kulture-clanak-1159757 Ljubiša Ristić: Trećerazredni umetnici su stubovi naše kulture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140208091536/http://www.kurir-info.rs/ljubisa-ristic-trecerazredni-umetnici-su-stubovi-nase-kulture-clanak-1159757 |date=2014-02-08 }} Kurir. ''Ljubomir Radanov; 02.01.2014.''<br>''“Ja sam Jugosloven. Dopalo se to nekom ili ne.”''</ref><ref name=ljristic3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 482-483.<br>''“Ristić Ljubiša, pozorišni reditelj; predsednik Jugoslovenske udružene levice - JUL (od '95). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ljristic4>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 408.<br>''“Ristić M. Ljubiša, reditelj; direktor Narodnog pozorišta u Subotici (r. 8. II 1947, Priština). Jugosloven.”''</ref> * [[Olga Savić]], glumica<ref name=olgasavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 495.<br>''“Savić Olga, glumica; član Jugoslovenskog dramskog pozorišta, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=olgasavic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 419.<br>''“Savić D. Olga, glumica, član Drame Jugoslovenskog dramskog pozorišta u Beogradu (r. 23, [sic!] I 1934, Loznica). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Egon Savin]], redatelj<ref name=esavin1>[https://www.vijesti.me/kultura/632655/jos-zivi-virtuelna-drzava-umjetnika-i-nostalgicara Još živi virtuelna država umjetnika i nostalgičara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230207014024/https://www.vijesti.me/kultura/632655/jos-zivi-virtuelna-drzava-umjetnika-i-nostalgicara |date=2023-02-07 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Jelena Kontić; 29.11.2022.''<br>''“Ja sam Jugosloven po opredjeljenju, jer iako Jugoslavije nema, ja sam još živ”, kazao je u intervjuu za “Vijesti” poznati pozorišni reditelj Egon Savin.''</ref><ref name=esavin2>[https://elle.rs/Stav/Intervju/a14679/Egon-Savin-Materijalnim-bogatstvom-smo-opsednuti-toliko-da-preziremo-ljude-koji-nemaju-nista.html?page=2 Egon Savin: Materijalnim bogatstvom smo opsednuti toliko da preziremo ljude koji nemaju ništa!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011003004/https://elle.rs/Stav/Intervju/a14679/Egon-Savin-Materijalnim-bogatstvom-smo-opsednuti-toliko-da-preziremo-ljude-koji-nemaju-nista.html?page=2 |date=2022-10-11 }} Elle Serbia. ''Tamara Nikčević; 20.11.2016.''<br>''“Jevrejin sam rođen u multietničkom Sarajevu, studirao u multietničkom Beogradu, volim multietnički Njujork i Pariz… Ateista sam, pa šta da budem do – Jugosloven?! Iako te države više nema, ja još – postojim.”''</ref> * [[Žorž Skrigin]], reditelj<ref name=žskrigin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 508.<br>''“Skrigin Georgije-Žorž, filmski reditelj i snimatelj; majstor umetničke fotografije; balet majstor; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=žskrigin2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 432.<br>''“Skrigin V. Georgije - Žorž, filmski reditelj i snimatelj; majstor umetničke fotografije; balet majstor; slobodni umetnik (r. 4. VIII 1910, Odesa, SSSR). Jugosloven.”''</ref> * [[Gorčin Stojanović]], reditelj<ref name=gstojanovic1>[https://www.novimagazin.rs/vesti/23219-najvise-jugoslovena-u-srbiji Najviše Jugoslovena u Srbiji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107224840/https://www.novimagazin.rs/vesti/23219-najvise-jugoslovena-u-srbiji |date=2023-01-07 }} Novi magazin. ''IJ; 16.09.2012.''<br>''“Beogradski pozorišni i filmski reditelj Gorčin Stojanović takođe se deklariše kao Jugosloven, iako to nije činio kada je ta ideologija bila dominantna: - Ideja jugoslovenstva nije politička, već pre svega kulturna. Bazirana je na povezivanju naroda koji imaju kulturne i jezičke srodnosti. Nema veze sa titoizmom i nije suprotna ni srpstvu, ni hrvatstvu. U pitanju je ideja koja je opstala kroz decenije, jer ne umiru ideje, već države, rekao je Stojanović.”''</ref><ref name=gstojanovic2>[http://www.blic.rs/Komentar/Bez-secera/214220/Iyu-naopako Iyu, naopako!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101031085846/http://www.blic.rs/Komentar/Bez-secera/214220/Iyu-naopako |date=2010-10-31 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Gorčin Stojanović; 29.10.2010.''<br>''“I, uzgred, ako je kome bitno, potpisnik se deklariše, otkako, hvala Bogu, nema Jugoslavije, kao - Jugosloven. Bez sentimenta, bez žala.”''</ref> * [[Abdurrahman Šalja]], glumac<ref name=asalja1>[https://pulse.rs/bekim-fehmiu-blistavo-i-strasno/ Bekim Fehmiu – Blistavo i Strašno] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208034724/https://pulse.rs/bekim-fehmiu-blistavo-i-strasno/ |date=2023-02-08 }} Pulse Magazin. ''Boban Savković; 16.06.2010.''<br>''“Kao i pokojni Abdurahman Šalja bio je Albanac ali i Jugosloven…u onom smislu Kusturičinih likova koji, mrtvi, odlaze nekuda na plutajućem ostrvu.”''</ref> * [[Rade Šerbedžija]], glumac, glazbenik<ref name=rserbedzija1>[http://arhiva.alo.rs/v-i-p/svetski-dzet-set/serbedzija-srecan-sam-sto-me-zovu-srbinom-iz-hrvatske-foto/59916 Šerbedžija: Srećan sam što me zovu Srbinom iz Hrvatske!] Alo.rs ''Jutarnji list; 01.07.2014.''<br>''“Istina je, ja se osećam različito. Nekada kao Jugosloven, zbog zemlje i naroda, drugo, kao hrvatski glumac, zagrebački dečko, kao što govorite, pričao sam kajkavski i još uvek tako govorim kad dođem u Zagreb, ali naravno da držim do svojih korena i do tog specijalnog mentaliteta Srbina iz Hrvatske. Kao i do svoje regije u kojoj sam rođen, a to je Lika, i to je nešto do čega mi je naročito stalo, kao uostalom i do Slavonije, u kojoj sam odrastao.”''</ref><ref name=rserbedzija2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 471.<br>''“Šerbedžija Rade, glumac i pozorišni reditelj; redovni profesor glume na Akademiji umetnosti u Novom Sadu (r. 27. VII 1946, Bunić, Titova Korenica). Jugosloven.”''</ref> * [[Slavko Štimac]], glumac<ref name=sstimac1>[https://www.danas.rs/kultura/slavko-stimac-biografija/#:~:text=Slavko%20%C5%A0timac%20je%20tokom%20cele,tek%20u%20odre%C4%91enim%20okolnostima%20poka%C5%BEu. Slavko Štimac: „Dobar čovek ne može biti lud“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240804003025/https://www.danas.rs/kultura/slavko-stimac-biografija/#:~:text=Slavko%20%C5%A0timac%20je%20tokom%20cele,tek%20u%20odre%C4%91enim%20okolnostima%20poka%C5%BEu. |date=2024-08-04 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''DanasOnline; 13.07.2024.''<br>''“Štimca predstavljaju kao srpsko-hrvatskog glumca, ali on sebe vidi kao Jugoslovena i Ličanina.”''</ref> * [[Feđa Štukan]], glumac<ref name=fstukan1>[https://www.danas.rs/kultura/promocija-knjige-blank-glumca-fedje-stukana-u-zrenjaninu/ Promocija knjige „Blank“ glumca Feđe Štukana u Zrenjaninu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221106064842/https://www.danas.rs/kultura/promocija-knjige-blank-glumca-fedje-stukana-u-zrenjaninu/ |date=2022-11-06 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''M. P.; 26.10.2022.''<br>''“Ja se i danas izjašnjavam kao Jugosloven, nemam problem da kažem da sam u Jugoslaviji naučio sve vrednosti kojima se vodim i danas, a na prvom mestu je ljudski kvalitet.”''</ref><ref name=fstukan2>[http://www.e-portal.ba/intervjui/7976-feda-stukan-jugosloven-sam-i-ponosim-se-svojom-domovinom Feđa Štukan: Jugosloven sam i ponosim se svojom domovinom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130411160843/http://www.e-portal.ba/intervjui/7976-feda-stukan-jugosloven-sam-i-ponosim-se-svojom-domovinom |date=2013-04-11 }} e-portal.ba ''08.04.2013.''<br>''“Kad već ne mogu da se izjasnim kao stanovnik planete zemlje, shvatio sam da je moja nacionalnost Jugosloven, i nepada mi na pamet da se toga stidim i odričem.”''</ref><ref name=fstukan3>[https://rs.n1info.com/kultura/intervju-fedja-stukan-novi-magazin/ Feđa Štukan: Iza podele i mržnje stoji religija i bogati se na našoj nesreći] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221113015556/https://rs.n1info.com/kultura/intervju-fedja-stukan-novi-magazin/ |date=2022-11-13 }} N1 SRB. ''Novi magazin; 09.09.2022.''<br>''“U Jugoslaviji su me naučili da volim sve ljude podjednako zato sa izjašnjavam kao Jugosloven.”''</ref> * [[Milutin Tatić]], glumac<ref name=mtatic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 485.<br>''“Tatić S. Milutin - Mića, glumac (r. 29. V 1923. Niš). Srbin, Jugosloven.”''</ref> * [[Jelena Tinska]], glumica<ref name=jtinska>[https://twitter.com/JelenaTinska/status/1557072991657369600?cxt=HHwWgIC90dvo6psrAAAA (Twitter status:) ja sam rodjens u zemlji koje vise nema na mapi Ja sam Jugoslovenka i umrecu kao Jugoslovenka Ljupka oko pupka] JelenaTinska@Twitter. ''Jelena Tinska; 09.08.2022.''</ref> * [[Darko Trešnjak]], režiser<ref name=dtresnjak1>[https://www.glasamerike.net/a/1936843.html Trešnjak: Bilo bi lepo režirati na Balkanu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230602043134/https://www.glasamerike.net/a/1936843.html |date=2023-06-02 }} Glas Amerike. ''Helena Đorđević; 14.06.2014.''<br>''“Mi smo se preselili ovde 1976. i to je još uvek bila Jugoslavija i tako uvek kada me ljudi pitaju uvek kažem da sam Jugosloven jer je to jedina stvar koju sam znao.”''</ref> * [[Sergej Trifunović]], glumac<ref name=strifunovic1>[https://twitter.com/WhistlerDick/status/1203054199040294914?ref_src=twsrc%5Etfw (Twitter komentar:) Ne. Jugosloven, Levičar, Glumac i Srbin. S nadom da ću postati čovek. Tim redom.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101234715/https://twitter.com/WhistlerDick/status/1203054199040294914?ref_src=twsrc%5Etfw |date=2022-11-01 }} WhistlerDick@Twitter. ''Sergej Trifunović; 06.12.2019.''</ref> * [[Renata Ulmanski]], glumica<ref name=rulmanski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 597.<br>''“Ulmanski Renata, glumica. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=rulmanski2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 502.<br>''“Ulmanski M. Renata, glumica (r. 29. XI 1929, Zagreb). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Mlađa Veselinović]], glumac<ref name=mveselinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 609.<br>''“Veselinović Mladen-Mlađa, glumac i prevodilac. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Volk]], pozorišni i filmski kritičar<ref name=pvolk1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 619.<br>''“Volk Petar, pozorišni i filmski kritičar, teoretičar i istoričar; profesor Fakulteta dramskih umetnosti, Bg. (za pr. Istorija filma); šef Katedre za teoriju i istoriju. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=pvolk2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 522.<br>''“Volk F. Petar, pozorišni i filmski kritičar, teoretičar i istoričar: profesor Fakulteta dramskih umetnosti u Beogradu (r. 9. XI 1931, Bosanski Petrovac). Jugosloven.”''</ref> * [[Aljoša Vučković]], glumac<ref name=avuckovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 623.<br>''“Vučković Aljoša, glumac, član pozorišta "Atelje 212", Bg. (od '74). [...] P: Hrvat, Jugosloven.”''</ref><ref name=avuckovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 525.<br>''“Vučković L. Aljoša, glumac, član pozorišta Atelje 212 u Beogradu (r. 17. XII 1946, Buzet). Hrvat, Jugosloven.”''</ref> * [[Stjepan Zaninović]], reditelj<ref name=szaninovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 639.<br>''“Zaninović Stjepan, filmski reditelj i scenarista. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=szaninovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 539.<br>''“Zaninović V. Stjepan, filmski reditelj i scenarista (r. 4. III 1926, Herceg Novi). Jugosloven.”''</ref> * [[Stevo Žigon]], glumac<ref name=szigon1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 649.<br>''“Žigon Stevo, glumac i reditelj. […] P: Jugosloven; […].”''</ref><ref name=szigon2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 547.<br>''“Žigon Š. Stevo, glumac i reditelj; generalni sekretar Saveza udruženja dramskih umetnika Jugoslavije (r. 8. XII 1926, Ljubljana). Jugosloven.”''</ref> * [[Milan Žmukić]], filmski producent, revolucionar<ref name=mzmukic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 656.<br>''“Žmukić Milan, predsednik Organizacionog odbora BITEF-a; preds. Organizacionog odbora Filmskog festivala u Herceg Novom. […] P: Jugosloven.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Vjekoslav Afrić.jpg|Vjeko Afrić Datoteka:Неда Арнерић.jpeg|Neda Arnerić Datoteka:Ivan Bekjarev 2019.jpg|Ivan Bekjarev Datoteka:Adam i berberin prvi ljudi, Jakova Ignjatovića, SNP, 18.11.1969, Ivan Hajtl kao Maksa Svilokosić i Jelica Bjeli kao Fema.jpg|Jelica Bjeli Datoteka:Dragan Bjelogrlic (cropped).jpg|Dragan Bjelogrlić Datoteka:Tanja Bošković, 1975.jpg|Tanja Bošković Datoteka:Karlo Bulic.jpg|Karlo Bulić Datoteka:Бранко Цвејић.jpeg|Branko Cvejić Datoteka:Svetozar Cvetković crop.jpg|Svetozar Cvetković Datoteka:Borivoj Dovniković Bordo 2017.jpg|Borivoj Dovniković Datoteka:OIFF 2015-07-18 212827 - Srđan Dragojević.jpg|Srđan Dragojević Datoteka:Jasna Đuričić, glumica.jpg|Jasna Đuričić Datoteka:Predrag Ejdus 2021 stamp of Serbia.jpg|Predrag Ejdus Datoteka:Odissea Bekim Fehmiu.jpg|Bekim Fehmiu Datoteka:Greta, stranica 89, drama, Boris Isaković, foto M. Polzović.jpg|Boris Isaković Datoteka:Ita Rina v zrelih letih.jpg|Ita Rina Datoteka:Stefan Kapicic by Gage Skidmore.jpg|Stefan Kapičić Datoteka:Мима Караџић Стара Пазова.png|Mima Karadžić Datoteka:Mirjana Karanović Requiem for Mrs. J. Press Conference Berlinale 2017.jpg|Mirjana Karanović Datoteka:Milenko Maricic 1.jpg|Milenko Maričić Datoteka:Ognjenka Milićević, profesor i dekan FDU.tif|Ognjenka Milićević Datoteka:Ranko Munitic (1943-2009), 1989.jpg|Ranko Munitić Datoteka:Dino Mustafić (cropped).jpg|Dino Mustafić Datoteka:Inaugurazioa (8673787301) (cropped).jpg|Goran Paskaljević Datoteka:Haris.jpg|Haris Pašović Datoteka:Borka Pavićević (34479274674).jpg|Borka Pavićević|Borka Pavićević Datoteka:Darko Peric BW.jpg|Darko Perić Datoteka:Radko Polič 2015.jpg|Radko Polič Datoteka:RS013-15.jpg|Jovan Ristić Datoteka:Portrait of Ljubiša Ristić.jpg|Ljubiša Ristić Datoteka:Egon Savin, foto B. Lučić.jpg|Egon Savin Datoteka:Žorž Skrigin (1943).jpg|Žorž Skrigin Datoteka:Rade Serbedzija 2016-mc.rs.jpg|Rade Šerbedžija Datoteka:Slavko Stimac polovinom 80-ih.jpg|Slavko Štimac Datoteka:Stevan Kragujevic, Mica Tatic i Acim, 1975.jpg|Milutin Mića Tatić Datoteka:Sergej Trifunović.png|Sergej Trifunović Datoteka:Renata Ulmanski, 2019.jpg|Renata Ulmanski Datoteka:Aljoša_Vučković_2017_(cropped).jpg|Aljoša Vučković Datoteka:Stevo Žigon 1969 1.jpg|Stevo Žigon </gallery> </div> == Fotografija == * [[Ivo Eterović]], fotograf<ref name=ieterovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134.<br>''“Eterović Ivo, fotograf; majstor fotografije FSJ i Hin EFIAP. […] P: Hrvat, Jugosloven.”''</ref> * [[Stevan Kragujević]], fotoreporter<ref name=skragujevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 251.<br>''“Kragujević Stevan, fotograf. […] P: Jugosloven srpske narodnosti, pravosl.”''</ref> * [[Rizo Šurla]], fotograf, partizan<ref name=rsurla1>[https://www.youtube.com/watch?v=CSM_Fpjh-dI Ljudi - Fotograf Rizo Širla (Ulcinj, 1971.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019223450/https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=CSM_Fpjh-dI |date=2022-10-19 }} YouTube. ''Srđan Karanović; Jugoslavija 1972.''<br>''“I, da Vam kažem još: sad kad je bio popis stanovništva, pita što osjećam. Ja [se] osjećam kao Jugoslaven, drugo ništa, šta imam da... ostajem Jugoslaven.”''</ref><ref name=rsurla2>[https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/2700/rts-trezor/4883292/ljudi---fotograf.html Ljudi - Fotograf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111100935/https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/2700/rts-trezor/4883292/ljudi---fotograf.html |date=2023-01-11 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''10.08.2022''<br>''“Jugosloven po ubeđenju, ovaj navijač splitskog Hajduka u emisiji priča o svom životu u Ulcinju.”''</ref><ref name=rsurla3>[https://slobodnadalmacija.hr/vijesti/regija/rizo-surla-afrojugoslaven-iz-ulcinja-nasa-zemlja-je-sto-se-tice-ravnopravnosti-vjerojatno-jedinstvena-u-svijetu-a-medusobna-mrznja-nedokuciva-je-glupost-1161912 Rizo Šurla, Afrojugoslaven iz Ulcinja: Naša zemlja je što se tiče ravnopravnosti vjerojatno jedinstvena u svijetu, a međusobna mržnja nedokučiva je glupost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111101941/https://slobodnadalmacija.hr/vijesti/regija/rizo-surla-afrojugoslaven-iz-ulcinja-nasa-zemlja-je-sto-se-tice-ravnopravnosti-vjerojatno-jedinstvena-u-svijetu-a-medusobna-mrznja-nedokuciva-je-glupost-1161912 |date=2023-01-11 }} [[Slobodna Dalmacija]]. ''PSD; 24.01.2022.''<br>''“Rizo Šurla ime je i prezime čovjeka koji se najpreciznije može staviti u grupu Afrojugoslavena, iako se on čitav život osjećao kao Jugoslaven, odnosno Crnogorac koji je rođen u Ulcinju i čitav život je proveo u tome primorskom gradu.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Stevan Kragujević, portret, okt. 1976.jpg|Stevan Kragujević Datoteka:Rizo Šurla crop.jpg|Rizo Šurla </gallery> </div> == Književnost i pjesništvo== * [[Olja Alvir]], književnica<ref name=oalvir1>[https://dunav.at/partizanski-filmovi-poetika-otpora-i-nade/ Partizanski filmovi – poetika otpora i nade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126234518/https://dunav.at/partizanski-filmovi-poetika-otpora-i-nade/ |date=2022-11-26 }} Dunav.at ''23.10.2019.''<br>''“Jedna od studentica dobro posjećenih predavanja na Bečkom univerzitetu koju je takođe zainteresovala solidarnosti i zajedništvo protagonista partizanskog filma, jeste Olja Alvir. Mlada spisateljica koja u Beču živi od djetinjstva i čiji su roditelji izbjegli iz Bosne, samu sebe naziva Jugoslovenkom i time pokazuje simpatiju za zemlju čija je osnova bilo zajedništvo svih njenih naroda i narodnosti, a koja je, kako se tvrdilo, nastala u antifašističkoj borbi.”''</ref> * [[Ivo Andrić]], književnik i diplomata<ref name=mristic-iandric-odavico>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 182.<br>''“Poznato mi je da je Marko Ristić javno istupio nakon popisa (u »Politici« 27. IV 1971.) i obrazložio zašto se deklarirao kao Jugoslaven, zbog čega misli da to nije nikakav unitarizam: jer se isto tako osjećao kad je istupao za rješenje hrvatskog pitanja u staroj Jugoslaviji. I Ivo Andrić se tada također upisao kao Jugoslaven. I Oskar Davičo.”''</ref><ref name=iandric2>Tošović, Branko: Strane svijeta u Andrićevom životu i stvaralaštvu, u: Kuzmanović, Rajko (ur.): Andrić između Istoka i Zapada. Banja Luka 2022, str. 143.<br>''„Nemamo podataka o tome da li se Andrić konfesionalno izražavao drugačije nego što to nalazimo u njegovim školskim i studentskim dokumentima (kao katolik), ali imamo podataka da se nacionalno drugačije opredjeljuje – od 1951. pa do smrti kao Srbin (u ličnoj karti, vjenčanici, vojnoj knjižici...) i Jugosloven (u popisu stanovništva 1971).“''</ref> * [[Vladimir Arsenijević]], književnik<ref name=varsenijevic1>[http://www.tportal.hr/komentari/komentatori/201171/O-pasosu-i-putovnici.html#CommentPaging,P:1 O pasošu i putovnici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305011755/http://www.tportal.hr/komentari/komentatori/201171/O-pasosu-i-putovnici.html#CommentPaging,P:1 |date=2016-03-05 }} tportal.hr ''Vladimir Arsenijević; 26.06.2012.''<br>''“Vjerujem da je to razlog zbog kog mi je oduvijek bilo znatno lakše identificirati se kao Jugoslaven.”''</ref> * [[Anton Aškerc]], pesnik<ref name=aaskerc1>Aškerc, Anton: [https://dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-YNVE4FUC/ecf67f53-f5ca-416a-a350-bc79be7c6661/PDF Hrvaški »Salon«.], u: Ljubljanski zvon, god. 19 br. 2 (1899), str. 132.<br>''“Zakaj nismo vsaj vsi Jugoslovani edini v jeziku, v književnosti in umetnosti? Čemu se cepimo in slabimo sami? Čemu? . . .”''</ref> * [[Goran Babić]], književnik<ref name=gbabic1>[https://www.portalnovosti.com/povratak-otpisanoga Povratak otpisanoga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241119022141/https://www.portalnovosti.com/povratak-otpisanoga |date=2024-11-19 }} Portal Novosti. ''Marko Pogačar; 18.11.2024.''<br>''“Babić je, bez obzira na u mladosti kritičan stav prema elementima sistema, pa i efemerne rubno "proljećarske" devijacije, deklarirani Jugoslaven i komunist, viđen kao "zadrti šuvarovac" i partijski element koji se zacrtane politike, bez veće osjetljivosti za detalje, nije libio provoditi u praksi, te je oštar kritičar hrvatskog nacionalizma u najrazličitijim njegovim pojavnim oblicima.”''</ref><ref name=gbabic2>[https://www.laguna.rs/laguna-bukmarker-goran-babic-ne-verujem-u-sistem-u-kojem-fukara-moze-legalno-unos-21212.html Goran Babić: Ne verujem u sistem u kojem fukara može legalno da pogubi genija] Laguna. ''Branko Rosić; 10.06.2022.''<br>''Meni deluje da ste ostali zauvek Jugosloven iz Hrvatske? - "Pa ja i jesam (ili si tako samo umišljam) daleki nastavljač one hrvatske tradicije koja je u Beogradu vidjela Pijemont, kulu svjetilju južnoga slavenstva, svijetlu tačku na kraju hiljadugodišnjeg tunela kojoj su hrlili ne samo Juraj Križanić („Đuro“ u predratnom izdanju srpske akademije) i onaj Flacijus iz Lobina, koji je svoje protestantske knjige (vidjeti spise Franje Bučara) htio štampati i na ćirilici."''</ref><ref name=gbabic3>[https://www.telegram.hr/kultura/veliki-povratak-i-autobiografija-gorana-babica-divnog-pjesnika-koji-je-godinama-prije-rata-najavljivao-apokalipsu/ Veliki povratak i autobiografija Gorana Babića, divnog pjesnika i mračnog proroka koji je godinama prije rata najavljivao apokalipsu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221117044942/https://www.telegram.hr/kultura/veliki-povratak-i-autobiografija-gorana-babica-divnog-pjesnika-koji-je-godinama-prije-rata-najavljivao-apokalipsu/ |date=2022-11-17 }} telegram.hr ''Dragan Markovina; 06.06.2022.''<br>''“Goran Babić je čovjek o kojem se u Hrvatskoj temeljito šutjelo godinama. Književnik, ljevičar, pripadnik Šuvarove lijeve frakcije u SKH, divan pjesnik i mračni prorok koji je godinama prije rata najavljivao apokalipsu, glavni urednik umnogome ozloglašenog Oka, Mostarac zavičajem iz Opuzena i doline Neretve, školski drug Slobodana Praljka i uvjereni Jugoslaven, na kraju je početkom 1991. otišao iz Zagreba u Beograd, da se nikad ne vrati.”''</ref><ref name=gbabic4>[https://www.vijesti.me/kultura/674792/otvoreno-djelo-velikog-pjesnika Otvoreno djelo velikog pjesnika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230926034603/https://www.vijesti.me/kultura/674792/otvoreno-djelo-velikog-pjesnika |date=2023-09-26 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Kultura Vijesti; 23.09.2023.''<br>''“Veliki Jugosloven i antinacionalista početkom ratnih sukoba 1991. napušta Hrvatsku i dolazi u Beograd.”''</ref> * [[Vladislav Bajac]], književnik<ref name=vbajac1>[https://kaleidoskop-media.com/knji%C5%BEevnost/Vladislav-Bajac Bajac: Sumnja je moje prirodno stanje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208072328/https://kaleidoskop-media.com/knji%C5%BEevnost/Vladislav-Bajac |date=2023-02-08 }} Kaleidoskop. ''Jelena Pavlović; 16.03.2017.''<br>''“Nisam nikakav jugonostalgičar niti nostalgičar, ali jesam Jugosloven.”''</ref> * [[Zorica Bajin-Đukanović]], pjesnikinja<ref name=zbajindjukanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 30.<br>''“Bajin-Đukanović Zorica, književnik i fotograf; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=zbajindjukanovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 30.<br>''“Bajin - Đukanović Lj. Zorica, likovni umetnik fotografije, pesnik, slobodni umetnik (r. 30. VII 1952, Mostar). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vjera Benkova]], književnica<ref name=vbenkova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 40.<br>''“Benkova Vjera, pisac i književni prevodilac; novinar, saradnik Slovačke redakcije Radio N. Sada (od '80). […] P: Slovakinja jugosl. porekla..”''</ref> * [[Oto Bihalji Merin]], književnik, istoričar umetnosti<ref name=obihaljimerin1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 41.<br>''“Bihalji D. Oto, književnik, istoričar umetnosti (r. 3. I. 1904, Zemun). Jugosloven.”''</ref> * [[Laslo Blašković]], književnik<ref name=lblaskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 48.<br>''“Blašković Laslo, književnik; sekretar Društva književnika Vojvodine. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Milenko Bodirogić]], književnik i izdavač<ref name=mbodirogic1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/4/18/bodirogic-zemlje-nastale-raspadom-jugoslavije-prepune-su-mrznje-i-straha Bodirogić: Zemlje nastale raspadom Jugoslavije prepune su mržnje i straha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020212201/https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/4/18/bodirogic-zemlje-nastale-raspadom-jugoslavije-prepune-su-mrznje-i-straha |date=2022-10-20 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Nedim Sejdinović; 18.04.2020.''<br>''“Ja sam jednostavno Jugosloven i to je tako, niko ne može iz svoje kože.”''</ref><ref name=mbodirogic2>[https://www.vreme.com/vreme/sanjali-najbolji-rasturili-najgori/ Sanjali najbolji, rasturili najgori] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020212819/https://www.vreme.com/vreme/sanjali-najbolji-rasturili-najgori/ |date=2022-10-20 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Nedim Sejdinović; broj 1590, 24.06.2021.''<br>''“Ono za čime žalim jesu procesi i principi na kojima je nastajala ta zemlja, a oni su bili beskompromisno emancipatorski i prvi put su nam se dogodili na ovim prostorima. U tom smislu ja sam naprosto Jugosloven bez Jugoslavije”, kaže Bodirogić.''</ref> * [[Milena Bogavac]], književnica, dramaturškinja<ref name=mbogavac1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/kolumne-milene-bogavac-od-6-decembra-svakog-ponedeljka-u-danasu/ Kolumne Milene Bogavac – od 6. decembra svakog ponedeljka u Danasu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230120210820/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/kolumne-milene-bogavac-od-6-decembra-svakog-ponedeljka-u-danasu/ |date=2023-01-20 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Danas Online; 05.12.2021.''<br>''“Deklariše se kao feministikinja, antifašistkinja, Jugoslovenka i borkinja za ljudska prava.”''</ref> * [[Nevena Bojičić]], književna kritičarka<ref name=nbojicic1>[https://twitter.com/nevenawednesday/status/1122651234312310785 (Twitter status:) JA SAM : ⚪ straight ⚪ gay ⚪ bisexual 🔘 Jugoslovenka] NevenaWednesday@Twitter. ''Nevena Bojičić; 29.04.2019.''</ref> * [[Dušan Cicvara]], književnik i filmski kritičar<ref name=dcicvara1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 70.<br>''“Cicvara Dušan, novinar i književnik. […] P: Jugosloven srpskog porekla, […].”''</ref><ref name=dcicvara2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 65.<br>''“Cicvara R. Dušan, novinar i književnik (r. 30. I 1964). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Milan Ćurčin]], pjesnik<ref name=mcurcin1>[https://lobisti.rs/2023/08/04/curcin-knjizevnik-i-urednik/ Ćurčin – književnik i urednik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230816000403/https://lobisti.rs/2023/08/04/curcin-knjizevnik-i-urednik/ |date=2023-08-16 }} Lobisti.rs. ''Miodrag Skundric; 04.08.2023.''<br>''“Znameniti Pančevac, patriota, doktor nauka, liberal, pesnik, diplomata, novinar, Jugosloven.”''</ref> * [[Oskar Davičo]], književnik i pesnik<ref name=mristic-iandric-odavico/><ref name=odavico1>[https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:375302-Spomen-ploca-Oskaru-Davicu Spomen ploča Oskaru Daviču] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221117034357/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:375302-Spomen-ploca-Oskaru-Davicu |date=2022-11-17 }} [[Večernje novosti]]. ''V. N.; 12.04.2012.''<br>''“Ne napuštajući nikad i ni na koji način svoju pripadnost Srbiji, njenom narodu i njenoj literaturi, o čemu ponajbolje svedoči njegova veličanstvena „Srbija“, on je istovremeno bio gorljivi Jugosloven, internacionalista, koji nije podnosio niti jedan od naših brojnih minijaturnih i nepodnošljivih nacionalizama - istakao je Goran Babić.”''</ref> * [[Ivan Ergić]], pjesnik, ranije nogometaš<ref name=iergic1>[http://www.tportal.hr/showtime/tv/338368/Ergic-kod-Stankovica-glas-razuma-usred-euforije.html Ergić kod Stankovića - glas razuma usred euforije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151024062841/http://www.tportal.hr/showtime/tv/338368/Ergic-kod-Stankovica-glas-razuma-usred-euforije.html |date=2015-10-24 }} tportal.hr ''Zrinka Pavlić; 15.06.2014.''<br>''“Em se drznuo kritizirati nogomet u ovo doba koje mnogi doživljavaju kao doba obavezne nacionalne konsolidacije (koja je također predmet Ergićeve kritike), em je s priličnim negodovanjem govorio o uplitanju nacionalizma i religije u sport, em je bez imalo ustezanja izjavio da se izjašnjava kao Jugoslaven.”''</ref><ref name=iergic2>[https://www.novilist.hr/ostalo/kultura/ivan-ergic-katastrofalno-je-sto-su-nogometasi-uzor-mladima/?meta_refresh=true Ivan Ergić: Katastrofalno je što su nogometaši uzor mladima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110014230/https://www.novilist.hr/ostalo/kultura/ivan-ergic-katastrofalno-je-sto-su-nogometasi-uzor-mladima/?meta_refresh=true |date=2023-01-10 }} [[Novi list]]. ''Ladislav Tomičić; 18.08.2013.''<br>''“Ja jesam Srbin, ali u kulturalnom smislu uvijek ću biti Jugosloven, kao što danas netko drugi pored pripadnosti svojoj naciji takođe može biti europejac ili nešto treće.”''</ref><ref name=iergic3>[https://www.reprezentacija.rs/ivan-ergic-poslednji-koji-je-ugasio-svetlo-i-otpevao-hej-sloveni/ Ivan Ergić, poslednji koji je ugasio svetlo i otpevao “Hej Sloveni”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110015732/https://www.reprezentacija.rs/ivan-ergic-poslednji-koji-je-ugasio-svetlo-i-otpevao-hej-sloveni/ |date=2023-01-10 }} reprezentacija.rs ''Admin; 18.05.2019.''<br>''“Ja sam po tom pitanju uvek bio ležeran, nisam se smatrao ništa manjim Srbinom ako sam istovremeno i Jugosloven.”''</ref><ref name=iergic4>[https://winestyle.rs/2019/ivan-ergic/ Ivan Ergić, Zanimanje – tragalac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230922024213/https://winestyle.rs/2019/ivan-ergic/ |date=2023-09-22 }} WineStyle. ''Tamara Marković; 03.11.2019.''<br>''“Kada sam u Švajcarskoj osećam se daleko više kao Jugosloven ili Srbin. A kada sam ovde, nemam takav doživljaj. Recimo da mi se taj osećaj pojača kada sam u nekoj drugoj sredini. Za mene je identitet stvar kulturnog, a ne etničkog konteksta.”''</ref> * [[Zdenka Feđver]], književnica<ref name=zfedjver1>[https://www.xxzmagazin.com/jugoslovenka Jugoslovenka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221029220240/https://www.xxzmagazin.com/jugoslovenka |date=2022-10-29 }} XXZ magazin. ''Zdenka Feđver; 25.01.2021.''<br>''Nacionalnost, Jugoslovenka? - “Da.”''</ref> * [[Frida Filipović]], književnik<ref name=ffilipovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 136.<br>''“Filipović Frida, književnik i književni prevodilac. […] P: Jugoslovenka jevrejskog porekla, […].”''</ref><ref name=ffilipovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 129.<br>''“Filipović F. Frida, književnik i prevodilac (r. 3. II 1913, Sarajevo). Jugoslovenka jevrejskog porekla, […].”''</ref> * [[Hristo Georgijevski]], književnik<ref name=hgeorgijevski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 144-145.<br>''“Georgijevski Hristo, redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. (za pr. Makedonska književnost i Književnost za decu). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=hgeorgijevski2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 136.<br>''“Georgijevski B. Hristo, profesor Filološkog fakulteta u Beogradu; pesnik (r. 24. X 1943, Kumanovo). Jugosloven.”''</ref> * [[Vesna Goldsworthy]], književnica<ref name=vgoldsvorti1>[https://elevate.airserbia.com/Elevate_okt2019/36/?fbclid=IwAR3V0m_NfYZE1g3b5Xc7OSc-eSpHEkzpqBcHmKX4uQzIpzNPxICTw3MGyoQ Bilo jednom u Londonu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101185457/https://elevate.airserbia.com/Elevate_okt2019/36/?fbclid=IwAR3V0m_NfYZE1g3b5Xc7OSc-eSpHEkzpqBcHmKX4uQzIpzNPxICTw3MGyoQ |date=2022-11-01 }} Elevate. ''str. 36/37, oktobar 2019.''<br>''“Panelisti su se takođe dotakli različitih slojeva identiteta, pa je tako književnica Goldsvorti za sebe rekla da je i Srpkinja i Jugoslovenka, kao i Britanka.”''</ref><ref name=vgoldsvorti2>[https://www.anarussellomaljev.com/post/once-upon-a-time-in-london Once upon a time in London] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330090505/https://www.anarussellomaljev.com/post/once-upon-a-time-in-london |date=2023-03-30 }} (na engleskom) anarussellomaljev.com ''Ana Russell-Omaljev, 12.10.2020.''<br>''“The panellists also touched on different layers of identity, with writer Goldsworthy saying that she is both Serbian and Yugoslav, as well as British.”''</ref> * [[Dragojla Jarnević]], književnica, pedagoginja<ref name=djarnevic-itrnski>Bartolac, Ivana: [https://hrcak.srce.hr/en/file/504498 Dragojla Jarnević-prva dama ilirizma], u: Varaždinski učitelj, god. 9. br. 21 (2026), str. 7.<br>''“Budući da su stihovi bili potpisani imenom „Ilir iz Hrvatske“, Dragojla tada njoj nepoznatom autoru odgovara na hrvatskom jeziku te se potpisuje kao „Ilirkinja iz Karlovca“ […]. […]. Upoznavši u Grazu „Ilira iz Hrvatske“, odnosno Ivana Trnskog, Dragojla postaje nacionalno osviještena i „gorljiva domoljupka“ […].”''</ref><ref name=djarnevic1>Detoni-Dujmić, Dunja: [https://hbl.lzmk.hr/clanak/jarnevic-dragojla Jarnević, Dragojla] Hrvatski biografski leksikon (1983–2026), mrežno izdanje. ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2026.''<br>''“Ponekad se potpisivala Dragoila J……ćeva, Ilirkinja iz Karlovca, Il. iz K., Dragoila J., Drag. Jarnj. te Drag. Jarnevićeva.”''</ref> * [[Mustafa Karahasan]], književnik<ref name=mkarahasan1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 305.<br>''“Karahasan Mustafa, novinar i književnik, član Glavnog odbora SSRN Makedonije, rez. poručnik, r. 1920 u Skoplju, Jugosloven (pripadnik turske manjine).”''</ref> * [[Danilo Kiš]], književnik<ref name=dkis1>Popov, Jovan: [https://polja.rs/wp-content/uploads/2016/01/selection11-26.pdf Jež i jorgovan. Skica za uporedni portret Aleksandra Tišme i Danila Kiša] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230202074425/https://polja.rs/wp-content/uploads/2016/01/selection11-26.pdf |date=2023-02-02 }}, u: Polja, br. 416 (2001), str. 67.<br>''“Deceniju i po kasnije, u poslednjoj godini svog života, i jednoj od poslednjih njegove zemlje, on objašnjava zašto se ne izjašnjava kao srpski pisac: »u inostranstvu jedva i to znaju šta je Jugosloven, a kamoli Srbin«. Izgovor je lakonski, a i vreme koje sledi veoma brzo će ga demantovati – Evropa će se naprasno zainteresovati za Srbe, na žalost ne na način na koji bismo voleli. Malo dalje, međutim, Kiš precizira da je nacionalnost Jugosloven »jedina tačna oznaka onoga što jesam«.”''</ref> * [[Božo Koprivica]], književnik<ref name=bkoprivica1>[https://www.monitor.co.me/u-fudbalu-nema-nacionalizma/ U fudbalu nema nacionalizma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230205195241/https://www.monitor.co.me/u-fudbalu-nema-nacionalizma/ |date=2023-02-05 }} Monitor. ''Nastasja Radović; 16.07.2010.''<br>''Vi ste Jugosloven? - “Bio i ostao.”''</ref><ref name=bkoprivica2>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/16/srpski/I01061501.shtml Ratni i antiratni profiteri kao savest naroda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013000115/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/16/srpski/I01061501.shtml |date=2012-10-13 }} [[Glas javnosti]]. ''Radmila Radosavljević; 15.06.2001.''<br>''Još se izjašnjavate kao Jugosloven iz države koja više ne postoji? - “Da. Jer, sve jeste i sve postoji, ako voliš.”''</ref> * [[Miroslav Krleža]], književnik i enciklopedista<ref name=mkrleza1>Cvitković, Ivan: Krleža, Hrvati i Srbi. Sarajevo 1991, str. 7.<br>''Bio sam dobar Jugoslaven i danas sam to, isticao je 1976. godine.''</ref><ref name=mkrleza2>Matvejević, Predrag: Granice i sudbine. O jugoslavenstvu prije i poslije Jugoslavije. Zagreb 2015, str. 267.<br>''“Često to meni negiraju, a ja sam Jugoslaven ali ne iz perspektive Aleksandra Karađorđevića ni Pere Živkovića.“''</ref> * [[Josip Kundek]], pesnik, misionar<ref name=jkundek1>Rogić Musa, Tea: [https://hbl.lzmk.hr/clanak/kundek-josip Kundek, Josip] Hrvatski biografski leksikon, mrežno izdanje (1983–2026). ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2026.''<br>''“U pjesmi Slavoglasje petrinske vile (1836) prvi se put naziva Ilirom i piše na štokavskome s dijakritičkim znakovima po uzoru na pravopisna rješenja Lj. Gaja. […] Potpisivao se i kao Ilir iz naroda hrvatskoga..”''</ref> * [[Zofka Kveder]], književnica<ref name=zkveder1>Свирчев, Жарка: [https://journal.knjizenstvo.rs/index.php/knjizenstvo/article/view/271/267 Југославенска жена – форум модерне списатељице], у: Књиженство, год. 5 br. 5 (2015).<br>''“Словенке ме неће више, Хрватице ме не признају још за „своју“, Српкиње такође не. Истина је, да то понекад боли, али ми такође даје снагу да останем што сам: Југославенка.”''</ref> * [[Jožef Levičnik]], književnik, glazbenik<ref name=jlevicnik1>Levičnik, Jos.: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaccENhzGg35hRmnb9yFo3SLREBOBqOomsOTGd645l8gUHnwOowaq-Bz9wNiHxHS97720IL1fz_RBRRGlidt4kQeciu7Ox_VSt5uCk5NEhZPhSdtwRX9rMRh92WXgmvc266InpUgvRlGZkSJjLEXCT1MwD0Hym5GEzeuh_aocsT2TydcsZPS0_jHqVOvQaSOTVbdzP7hgANACT37qAJt7N_hgIBYUj9n73fPNaM7G-P_vnRTOFjH0PwYPJ0-VWt4UO6Cj_OvSrlsufnHK5C4cBe3R-jcqzr9mYBwGvJ2rNW1zHbFTKY Kteri narod je najbolj izobražen v Evropi?], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XVI. list 49 (08.12.1858), str. 390.<br>''“Mi Jugoslaveni („divji narod“, se vé da!) navadno čakamo, da nas smert sama pokosi.”''</ref> * [[Milenko Maticki]], književnik, novinar<ref name=mmaticki1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 313.<br>''“Maticki Milenko, književnik; urednik "Politikinog" podlistka "Politika za decu". […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=mmaticki2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 273.<br>''“Maticki S. Milenko, književnik i novinar, urednik podlistka Politike - Politika za decu (r. 4. VIII 1936, Margita, Plandište). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Predrag Matvejević]], književnik<ref name=pmatvejevic1>Majdzik Papić, Katarzyna: [https://books.google.de/books?id=c5udEAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Narrative+des+Wandels:+Transformationsprozesse&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Zwischen den Welten. Postjugoslawische Literatur im Spannungsfeld der Übersetzung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230106054123/https://books.google.de/books?id=c5udEAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Narrative+des+Wandels:+Transformationsprozesse&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |date=2023-01-06 }}, u: Dampc-Jarosz, Renata/Kałuża, Anna (ur.): Narrative des Wandels. Transformationsprozesse nach 1989 in den mittel- und osteuropäischen Literaturen. 2022, str. 297 nap. 54. (na nemačkom) <br>''Der Interpretationskontext für Matvejevićs Texte ist in erster Linie der Mittelmeerraum (obwohl der Autor sich selbst als Jugoslawe bezeichnete und notabene in der multiethnischen Stadt Mostar geboren wurde): „Der Horizont der Existenz ist die Identität, die sich aus der Zugehörigkeit zu einer bestimmten Kultur ergibt, die für Matvejević die mediterrane Zivilisation ist.“''</ref><ref name=pmatvejevic2>[https://ravnododna.com/kome-je-pukla-zica/ Kome je pukla ‘Žica’?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107094902/https://ravnododna.com/kome-je-pukla-zica/ |date=2023-01-07 }} Ravno do dna. ''Jelena Svilar; 08.01.2012.''<br>''“Neobično je, nakon tolikih godina terora raznih promotera vlastitih ega koji navodno djeluju u nacionalnom interesu, u eteru javne televizije čuti intervju s čovjekom zbog kojeg ćete konačno doživjeti stanoviti ushit što pripadate istom narodu, iako je upravo nacionalni identitet ono što Matvejević, kao deklarirani Jugoslaven, nikada nije osjećao imanentnim sebi samom.”''</ref><ref name=pmatvejevic3>[https://www.portalnovosti.com/borac-protiv-politika-gluposti Borac protiv politika gluposti] Portal Novosti. ''N.J.; 16.02.2017.''<br>''“Predrag Matvejević je bio Jugoslaven, ali nije bio protiv nacionalnih identiteta jer je pomagao i hrvatske disidente, rečeno je na tribini ‘Ostavština Predraga Matvejevića’, održanoj 14. februara u prostorijama ‘Privrednika’ u Zagrebu.”''</ref><ref name=pmatvejevic4>[https://www.danas.rs/kultura/pisac-i-kriticar-bozo-koprivica-o-mediteranstvu-i-jugoslovenstvu-knjizevnog-velikana-predragu-matvejevicu-se-njegov-rodni-grad-mostar-oduzio-varvarskim-cinom/ Pisac i kritičar Božo Koprivica o mediteranstvu i jugoslovenstvu književnog velikana: Predragu Matvejeviću se njegov rodni grad Mostar odužio varvarskim činom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108022018/https://www.danas.rs/kultura/pisac-i-kriticar-bozo-koprivica-o-mediteranstvu-i-jugoslovenstvu-knjizevnog-velikana-predragu-matvejevicu-se-njegov-rodni-grad-mostar-oduzio-varvarskim-cinom/ |date=2023-01-08 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 06.07.2022.''<br>''“Matvejević je bio Jugosloven, njegovo jugoslovenstvo počelo je kada je sa trinaest godina pristupio partizanima. […] On nije prestao da bude Jugosloven ni u najtežim trenucima, kada je HDZ preuzeo vlast u Hrvatskoj i kada je bio progonjen. […] Verujem, nažalost, da bi se nekome ko je ostao Jugosloven kao Matvejević desila ista moralna pizdarija, rušenje rodne kuće, i da je ta kuća bila u Beogradu ili bilo gde drugde na ovom prostoru.”''</ref> * [[Ivan Mažuranić]], književnik, političar<ref name=imazuranic1>Živančević, Milorad: [https://hrcak.srce.hr/en/file/309559 »Danica ilirska« i njeni anonimni suradnici (Bilješke in tergo u povodu reprint izdanja)], u: Croatica, br. 5 (1973), str. 382.<br>''“Dok se kadikad potpisivao punim imenom, deklarirajući se kao »Ilir iz Primorja Horvatskog«, u većini slučajeva, naročito onda kada mu se iz političkih razloga činilo da će tako biti bolje, ili pak kada je smatrao da su mu prilozi nedostojni slave, a potrebni u određenom trenutku, pisao je pod šifrom, ne rijetko i posve anonimno.”''</ref><ref name=imazuranic2>Pasarić, Josip: Ivan Mažuranić, u: Vienac, god. XXI br. 32 (1890), str. 510.<br>''“Ovako smjelo i umno pjeva g. 1836. Mažuranić, koji se pod ovu pjesmu podpisao: Ilir iz Primorja Horvatskog.”''</ref> * [[Antun Mihanović]], književnik, pravnik, diplomata<ref name=amihanovic1>Шишић, Фердо: [https://www.uzzpro.gov.rs/doc/biblioteka/digitalna-biblioteka/1937-Jugoslovenska-Misao.pdf Југословенска мисао. Историја идеје југословенског народног уједињења и ослобођења од 1790-1918.] Београд 1937, стр. 79.<br>''“Поносим се и тиме, што сам дошао и к Вашој Пресвијетлости, као к једином кнезу (владаоцу) нашега илирског народа.”</ref> * [[Milan Milišić]], pesnik<ref name=mmilisic1>Kazalište Marin Držić: [https://kmd.hr/wp-content/uploads/2020/02/2015_Kad-je-Bog-stvarao-stvarao-Dubrovnik.pdf Kad je Bog stvarao Dubrovnik.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231004165511/https://kmd.hr/wp-content/uploads/2020/02/2015_Kad-je-Bog-stvarao-stvarao-Dubrovnik.pdf |date=2023-10-04 }} Dubrovnik 2015, str. 22.<br>''“Paradoksalno je da je Milan Milišić koji se osjećao i izjašnjavao kao Jugoslaven, ubijen projektilom Jugoslavenske narodne armije.”''</ref><ref name=mmilisic2>[http://www.novossti.com/2012/05/beatnici-su-danas-aktualniji-nego-ikad/ Beatnici su danas aktualniji nego ikad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020073058/http://www.novossti.com/2012/05/beatnici-su-danas-aktualniji-nego-ikad/ |date=2013-10-20 }} Novosti. ''Rade Dragojević; broj 648, 19.05.2012., broj 648''<br>''“Baš kao i Danilo Kiš ili Predrag Matvejević, i Milan Milišić bio je kozmopolita i uvjereni Jugoslaven, ali i Dubrovčanin.”''</ref><ref name=mmilisic3>[http://www.e-novine.com/drustvo/41119-ivot-slobodu.html Život za slobodu] E-Novine. ''Dragoljub Todorović; 04.10.2010.''</ref> * [[Pero Mužijević]], književni kritičar, univerzitetski profesor<ref name=pmuzijevic1>[http://www.republika.co.rs/322-323/34.html In memoriam Pero Mužijević (1934-2003)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107102741/http://www.republika.co.rs/322-323/34.html |date=2023-01-07 }} Republika. ''Nastasja Radović, Nebojša Popov; broj 322-323, 01-31.12.2003.''<br>''“Pero Mužijević je bio autentičan Jugosloven, vezan za Bosnu, rođenjem i uspomenama, Beograđanin, bez kojeg se ne može zamisliti priča o našoj književnoj boemiji, nenadmašan kozer, humanista po načinu života a ne parolama, intelektualac, pre svega po osećaju sveta...”.''</ref> * [[Vladimir Nazor]], pjesnik, književnik<ref name=vnazor1>Roksandić, Drago: [http://ckhis.ffzg.unizg.hr/files/file/pdf/Desnicini-susreti/DS-2011-pdf/DS-2011-07-Roksandic.pdf Prvi kongres kulturnih radnika Hrvatske (Topusko, 25.–27. lipnja 1944.): iskustvo i aproprijacije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153912/http://ckhis.ffzg.unizg.hr/files/file/pdf/Desnicini-susreti/DS-2011-pdf/DS-2011-07-Roksandic.pdf |date=2024-12-25 }}, u: Roksandić, Drago/Cvijović Javorina, Ivana (ur.): Intelektualci i rat 1939.–1947. Zbornik radova s međunarodnog skupa Desničini susreti 2011. Zagreb 2012, str. 106.<br>''Nazorov je samostalni poziv bio akt svojevrsne autentične kulturne revolucije. […] On je postavio i ključno pitanje, kao Hrvat i Jugoslaven: “Kako ćemo najuspješnije postići da u našoj federativnoj državi – ne dirajući u značajne osobine pojedinih naroda, koji je grade – gajimo kulturu što više zajedničkog (Nazorov kurziv – D.R.) duha i ideala?”''</ref> * [[Elvedin Nezirović]], književnik<ref name=enezirovic1>[https://www.vijesti.me/kultura/389826/ovdje-je-kultura-izgubila-svoju-prosvjetiteljsku-ulogu Ovdje je kultura izgubila svoju prosvjetiteljsku ulogu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221021193823/https://www.vijesti.me/kultura/389826/ovdje-je-kultura-izgubila-svoju-prosvjetiteljsku-ulogu |date=2022-10-21 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Vujica Ognjenović; 15.06.2019.''<br>''“U tom smislu, ja sam bio i ostao Jugosloven i kao takav duboko sam razočaran stvarnošću u kojoj živim.”''</ref> * [[Andrej Nikolaidis]], književnik i publicist<ref name=anikolaidis>[https://www.portalnovosti.com/andrej-nikolaidis-jugosloven-sam-po-nadi Andrej Nikolaidis: Jugosloven sam po nadi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221009020636/https://www.portalnovosti.com/andrej-nikolaidis-jugosloven-sam-po-nadi |date=2022-10-09 }} Portal Novosti. ''Davor Konjikušić; 17.01.2017.''<br>''Možemo li reći da ste vi zapravo Jugoslaven? - “Ja to nedvojbeno jesam. I po rođenju i po kulturi. I najvažnije: po nadi.”''</ref> * [[Milan Nikolić]], književnik, prevoditelj<ref name=mnikolic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 379.<br>''“Nikolić Milan, književnik i književni prevodilac, slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=mnikolic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, 325.<br>''“Nikolić I. Milan, književnik i prevodilac; član Glavnog političkog saveta Novog komunističkog pokreta Jugoslavije (r. 18. XI 1935, Bagrdan, Svetozarevo). Jugosloven.”''</ref> * [[Grozdana Olujić]], književnica<ref name=golujic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 389-390.<br>''“Olujić Grozdana, književnik, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=golujic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 334.<br>''“Olujić L. Grozdana, književnik, slobodni umetnik (r. 30. VIII 1934, Erdevik, Vojvodina). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Muharem Omerović]], pjesnik<ref name=momerovic1>[https://www.xxzmagazin.com/narodu-nije-nista-a-sve-ga-boli Narodu nije ništa, a sve ga boli] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221031233016/https://www.xxzmagazin.com/narodu-nije-nista-a-sve-ga-boli |date=2022-10-31 }} XXZ magazin. ''Savo Petrović; 28.06.2021.''<br>''“Muharem Omerović se u popisu stanovništva uvijek izjašnjavao kao Musliman govoreći da se on osjeća i kao Jugosloven i da će jednog dana narodi Jugoslavije "ako ne budu imali dovoljno zlata praviti Tita i od blata"!”''</ref> * [[Eliezer Papo]], književnik i rabin<ref name=epapo1>[https://javniservis.net/mediji/dnevnici-nedeljnici-mesecnici/novi-magazin/eliezer-papo-naravno-da-sam-jugonostalgican/ Eliezer Papo: Naravno da sam jugonostalgičan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230615235228/https://javniservis.net/mediji/dnevnici-nedeljnici-mesecnici/novi-magazin/eliezer-papo-naravno-da-sam-jugonostalgican/ |date=2023-06-15 }} Javni servis. ''Anđelka Cvijić; 16.09.2022.''<br>''Kažete da ste Sarajlija, Bosanac i Jugosloven. Šta vam je to značilo pre rata, šta znači sada kad Jugoslavije nema? - “Prije rata su sva ta tri pridjeva upućivala na jednu te istu puku realnost, jer tad nisam bio samo IZ Sarajeva/Bosne i Hercegovine/Jugoslavije, nego i U Sarajevu/Bosni i Hercegovini/Jugoslaviji. Danas sva tri označavaju prvenstveno kulturu, mentalitet, pogled na svijet.”''</ref> * [[Siniša Pavić]], scenarista<ref name=spavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 403.<br>''“Pavić Siniša, književnik i scenarista; sudija Okružnog suda u Beogradu (od '66). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=spavic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 346.<br>''“Pavić A. Siniša, književnik; sudija Okružnog suda u Beogradu (r. 22. I 1933, Sinj). Jugosloven.”''</ref> * [[Muharem Pervić]], književni kritičar<ref name=mpervic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 417.<br>''“Pervić Muharem, književnik; književni i pozorišni kritičar. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=mpervic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 354.<br>''“Pervić S. Muharem, književnik, književni i pozorišni kritičar; umetnički savetnik u TV Beograd (r. 11. IV 1934, Ključ). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Petar II Petrović Njegoš|Petar Petrović Njegoš]], pjesnik, vladika, vladar<ref name=ppnjegos1>Лакић, Зоран: [https://canupub.me/Docs/2002/190-Din-Petr-Njeg-I/Dinastija%20Petrovic%CC%81%20Njegos%CC%8C%20-%20Tom%20I%20-%2010.%20Zoran%20Lakic%CC%81.pdf Српство и југословенство династије Петровића у Црној Гори], у: Дашић, Миомир (ур.): Династија Петровић Његош. Том I. Радови са међународног научног скупа, Подгорица, 29. октобар – 1. новембар 2001. Подгорица 2002, стр. 257.<br>''“Ја јесам Раде Томов са Његушах, јесам Црногорац и Србин и Југословен и Словен и шака земнога праха под овим звијездама.”''</ref><ref name=ppnjegos2>Лакић, Зоран: [https://istorijskizapisi.me/wp-content/uploads/2021/05/LAKIC-Zapisi-o-Marku-Vujacicu.pdf Записи о Марку Вујачићу у рату 1941-1945], у: Историјски записи, год. 71 бр. 1-2 (1998), стр. 138.<br>''“Ја сам Раде Томов са Његуша, јесам Црногорац, Србин и Југословен и Словен и шака земнога праха под овим звијездама.”''</ref> * [[Janko Pukmeister]], pjesnik, književnik<ref name=jpukmeister1>Vijanski, Janko [Janko Pukmeister (pseudonim)]: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaccENhzGg35hRmnb9yFo3SLREBOBqOomsOTGd645l8gUHnwOowaq-Bz9wNiHxHS97720IL1fz_RBRRGlidt4kQeciu7Ox_VSt5uCk5NEhZPhSdtwRX9rMRh92WXgmvc266InpUgvRlGZkSJjLEXCT1MwD0Hym5GEzeuh_aocsT2TydcsZPS0_jHqVOvQaSOTVbdzP7hgANACT37qAJt7N_hgIBYUj9n73fPNaM7G-P_vnRTOFjH0PwYPJ0-VWt4UO6Cj_OvSrlsufnHK5C4cBe3R-jcqzr9mYBwGvJ2rNW1zHbFTKY Kako Slovenci kruh čislajo], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XVI. list 9 (03.03.1858), str. 67.<br>''“Tudi pri nas Jugoslovanih je ta običaj navaden.”''</ref> * [[Dušan Radović]], književnik<ref name=dradovic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/licni-stav-dusana-petricica-dusko-radovic-je-prezirao-kalkulantski-patriotizam/ Lični stav Dušana Petričića: Duško Radović je prezirao kalkulantski patriotizam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107111056/https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/licni-stav-dusana-petricica-dusko-radovic-je-prezirao-kalkulantski-patriotizam/ |date=2023-01-07 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dušan Petričić; 12.12.2022.''<br>''“Mnogi imaju dilemu, na kojoj strani bi Duško Radović danas bio u ovoj našoj podeljenoj, razorenoj i moralno posrnuloj državi. Znam da je Duško bio iskreni Jugosloven, znam da je bio ateista, znam da je iz dubine duše prezirao lažni i kalkulantski patriotizam i znam za njegov otvoreni i duboki animozitet prema onoj raščupanoj, bradatoj i primitivnoj četničkoj Srbiji.”''</ref> * [[Vujica Rešin Tucić]], književnik<ref name=vresintucic1>Milenković, Nebojša: [https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf Vujica Rešin Tucić. Tradicija avangarde.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240425054218/https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf |date=2024-04-25 }} Novi Sad 2011, str. 64.<br>''“Uprkos brojnim razočarenjima, Rešin Tucić se čitavog života izjašnjavao kao Jugosloven i kao komunista – kao takav, čak i nakon ratnih devedesetih, u svim centrima bivše nam države bio je rado viđen gost.”''</ref><ref name=vresintucic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 480.<br>''“Rešin Tucić Vujica, književnik; dramaturg u Radio N. Sadu (od '75). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=vresintucic3>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 406.<br>''“Rešin Tucić Đ. Vujica, književnik (r. 17. II 1941, Melenci). Jugosloven.”''</ref> * [[Marko Ristić]], književnik i diplomata<ref name=mristic-iandric-odavico/> * [[Izet Sarajlić]], književnik, pjesnik<ref name=isarajlic1>[https://www.xxzmagazin.com/moram-natrag-u-sarajevo-ja-sam-sarajlic Moram natrag u Sarajevo - ja sam Sarajlić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114021846/https://www.xxzmagazin.com/moram-natrag-u-sarajevo-ja-sam-sarajlic |date=2023-11-14 }} XXZ magazin. ''Savo Petrović; 15.03.2019.''<br>''I jednom će negdje kazati: “Ja sam po nacionalnosti Sarajlija i Jugosloven”.''</ref> * [[Bekim Sejranović]], književnik<ref name=bsejranovic1>[https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/balkan-i-knjizevnost-bekim-sejranovic-stranac-u-sloveniji-u-hrvatskoj-u-bosni-i-bilo-gde-drugo-na-svetu/ Balkan i književnost: Bekim Sejranović, „stranac u Sloveniji, u Hrvatskoj, u Bosni i bilo gde drugo na svetu“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231004011248/https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/balkan-i-knjizevnost-bekim-sejranovic-stranac-u-sloveniji-u-hrvatskoj-u-bosni-i-bilo-gde-drugo-na-svetu/ |date=2023-10-04 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''BBC News na srpskom; 21.05.2022.''<br>''Njegov odnos prema Bosni teško je opisati, kaže profesor Svan Monsland. „Bio je Bosanac, Hrvat, Jugosloven, Skandinavac, ali se najslobodnije osećao u Rijeci“, dodaje ovaj profesor.''</ref> * [[Dejan Tiago Stanković]], književnik i prevodilac<ref name=dtstankovic1>[https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/dejan-tiago-stankovic-knjizevna-kometa-i-uvek-odani-nasmejani-prijatelj/ Dejan Tiago Stanković: Književna ‘kometa’ i uvek odani, nasmejani prijatelj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231221742/https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/dejan-tiago-stankovic-knjizevna-kometa-i-uvek-odani-nasmejani-prijatelj/ |date=2022-12-31 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''BBC News na srpskom; 21.12.2022.''<br>''“Tiago Stanković je bio i jedan od potpisnika Deklaracije o zajedničkom jeziku i deklarisao se kao Jugosloven.”''</ref><ref name=dtstankovic2>[https://www.nin.rs/kultura/vesti/64461/dejan-tiago-stankovic-olicenje-radosti-zivota Dejan Tiago Stanković: Oličenje radosti života] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241226001023/https://www.nin.rs/kultura/vesti/64461/dejan-tiago-stankovic-olicenje-radosti-zivota |date=2024-12-26 }} [[NIN]]. ''Aleksa Anđelić; 21.12.2024.''<br>''“Bio je jedan od potpisnika Deklaracije o zajedničkom jeziku i izjašnjavao se kao Jugosloven.”''</ref> * [[Vlada Stojiljković]], književnik<ref name=vstojiljkovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 541.<br>''“Stojiljković Vlada, književnik i književni prevodilac; novinar u Radio Beogradu. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=vstojiljkovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 460.<br>''“Stojiljković M. Vlada, književnik i prevodilac, novinar Radio Beograda (r. 4. IX 1938, Zagreb). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Darko Suvin]], teoretičar, povjesničar i kritičar književnosti i kulture<ref name=dsuvin1>[https://www.masina.rs/darko-suvin-svaki-malo-bistriji-ekonomist-danas-bi-mogao-ustanoviti-da-se-u-prvih-30-godina-sfrj-zivjelo-materijalno-bolje-nego-danas/ Darko Suvin: „Svaki malo bistriji ekonomist danas bi mogao ustanoviti da se u prvih 30 godina SFRJ živjelo materijalno bolje nego danas“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230227214155/https://www.masina.rs/darko-suvin-svaki-malo-bistriji-ekonomist-danas-bi-mogao-ustanoviti-da-se-u-prvih-30-godina-sfrj-zivjelo-materijalno-bolje-nego-danas/ |date=2023-02-27 }} Mašina. ''Mašina; 27.02.2023.''<br>''Prvo, o nacionalizmu. Dijelim stav Alekse Đilasa u intervjuu 2009, koji je na pitanje „Izjašnjavali ste se kao Jugosloven?“ odgovorio: „To sam i danas. Što ne znači da nisam i Crnogorac i Srbin…. Jugoslavija nije bila veštačka tvorevina i za mene je njen dugi, krvavi raspad, koji se možda još nije završio, upravo dokaz da je ona bila jedino demokratsko rešenje za jugoslovensko nacionalno pitanje.“''</ref> * [[August Šenoa]], književnik<ref name=asenoa1>Janjetović, Zoran: [https://hrcak.srce.hr/file/74496 Prilozi o hrvatskoj kulturi na stranicama ''Politikinog zabavnika'' u razdoblju socijalističke Jugoslavije]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, u: Historijski zbornik, god. 61 br. 2 (2008), str. 382.<br>''“Osim što je bio jedan od najvećih hrvatskih književnika, Šenoa je bio i dobar Jugoslaven, što ga je također činilo poželjnim, čak i u vrijeme kad je Jugoslavija prestala postojati.”''</ref><ref name=asenoa2>Barac, Antun: August Šenoa. Studija. Zagreb 1926, str. 82.<br>''“[…]: po svome je shvatanju Jugoslaven, ali područje svog rada ograničuje na hrvatstvo, boreći se u njemu za misao kulturnog pridizanja, dižući mu svijest i ponos.”''</ref> * [[Ivana Šćepanović]], književni prevodilac<ref name=iscepanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 553.<br>''“Šćepanović Ivana, književni prevodilac; zamenik gl. urednika časopisa za flamansku i holandsku književnost "Erazmo"; urednik IP "Prometej", N. Sad. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Zvonimir Šubić]], književnik<ref name=zsubic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 710.<br>''“Šubić Zvonimir, književnik, r. 1902 u Srebrenici, Jugosloven.”''</ref> * [[Gvido Tartalja]], književnik<ref name=gtartalja1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 719.<br>''“Tartalja Gvido, književnik, urednik Izdavačkog preduzeća »Prosveta«, r. 1899 u Zagrebu, Jugosloven.”''</ref> * [[Slobodan Tišma]], književnik<ref name=stisma1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/6/1/slobodan-tisma-vojvodina-je-izgubila-identitet Slobodan Tišma: Vojvodina je izgubila identitet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230320181732/https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/6/1/slobodan-tisma-vojvodina-je-izgubila-identitet |date=2023-03-20 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Nedim Sejdinović; 01.06.2020.''<br>''“Bio sam Jugosloven i to sam i ostao.”''</ref><ref name=stisma2>[https://cordmagazine.com/sr/zivotna-prica/svako-vreme-ima-svoju-estetiku-i-svoj-moral/ Svako vreme ima svoju estetiku i svoj moral] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221201055415/https://cordmagazine.com/sr/zivotna-prica/svako-vreme-ima-svoju-estetiku-i-svoj-moral/ |date=2022-12-01 }} CorD magazin. ''Zorica Todorović Mirković; 01.10.2021.''<br>''“Novosadjanin od glave do pete, a izjašnjava se kao Jugosloven.”''</ref> * [[Dragan Todorović]], književnik, novinar<ref name=dtodorovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 578-579.<br>''“Todorović Dragan, novinar i rok kritičar, radio i TV voditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=dtodorovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 490.<br>''“Todorović D. Dragan, novinar, urednik i voditelj na III kanalu TV Beograd (r. 6. IX 1958, Kragujevac). Jugosloven.”''</ref> * [[Lovro Toman]], pjesnik, političar<ref name=ltoman1>Matica slovenska v Ljubljani: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5Qacb9UCdkm5brjJ1gUzqcY37J5v9Gvgg-yzkIw0eRpu54k0nI7epR_1opdVzuMQvz4gs233-y2qf1En2JRr4z8nh1KnoDPg2c96a7cAe-DayW2y6sDhqUIUXu6rxYqJA2CCAVrFP59wL4igcVfkDX0XMKJawHWzrHPJqs-ANDz5M8dZ4PmgV9Ut5o70IWDOHuw55CPueza9qmDl0Fd-xHIl_kV-Gd0O_19tkVeel9IWENCxllFHmpZPqqPMyyo6MF7Vw3fMa Dr. Lovro Toman.] Ljubljana 1876, str. 58.<br>''“Ako pa hoče nas še v eno mer na sumu imeti, naj pomisli, da se Jugoslovani tolažimo z zvesto svojo zavestjo in z zgodovino, da so prešla ministerstva: Kavničevo, Meternihovo in Bahovo, – Jugoslovani pa so vendar ostali in da bodo tudi še pretrpeli ministerstvo Schmerlingovo.”''</ref> * [[Marko Tomaš]], pjesnik<ref name=mtomas1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2017/9/23/tomas-bosanstvo-se-negira-jer-podsjeca-na-jugoslovenstvo Tomaš: Bosanstvo se negira jer podsjeća na jugoslovenstvo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019030251/https://balkans.aljazeera.net/teme/2017/9/23/tomas-bosanstvo-se-negira-jer-podsjeca-na-jugoslovenstvo |date=2022-10-19 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Jasmin Agić; 23.09.2017.''<br>''“Gledaj, ja sam Jugosloven, i tako sam se izjašnjavao dok se to moglo, a sada sam ostali i nepriznat ukoliko se tako izjašnjavam.”''</ref><ref name=mtomas2>[https://primorski.me/info/marko-tomas-i-djordje-gregovic-gosti-knjizevnog-programa-dublin-pub-a/ Marko Tomaš i Đorđe Gregović gosti književnog programa Dublin Pub-a] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226015246/https://primorski.me/info/marko-tomas-i-djordje-gregovic-gosti-knjizevnog-programa-dublin-pub-a/ |date=2023-02-26 }} Primorski Portal. ''Primorski Portal; 20.02.2023.''<br>''“Marko Tomaš je pjesnik, boem, meštar od riječi, Jugosloven.”''</ref> * [[Mato Topalović]], pjesnik, sveštenik<ref name=mtopalovic1>[https://www.enciklopedija.hr/clanak/topalovic-mato Topalović, Mato] Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2013.–2026.''<br>''“Ilirskomu pokretu pridružio se domoljubnim i prigodničarskim pjesmama tiskanima u Danici od 1835 (skupljenima u knjizi Odziv rodoljubivog serca, 1842), pod imenima Ilir iz Slavonije i Rodoljub Zdenčanin, te člancima u Narodnim novinama; njegova pjesma Silni hrabri graničari pjevala se kao graničarska himna.”''</ref> * [[Juraj Tordinac]], pesnik<ref name=jtordinac1>[https://www.enciklopedija.hr/clanak/tordinac-juraj Tordinac, Juraj] Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2013.–2026.''<br>''“Kao zagovornik narodnoga preporoda, pod pseudonimom Ilir iz Slavonije, surađivao je u Danici (1835–42), u kojoj je, pišući stihom narodne pjesme, objavljivao domoljubnu (Slavonija sestram, 1835; Moja domovina, 1838; Rodu na poštenje, 1838) i refleksivnu poeziju (Moje pjesni, 1840; Sreća pjesnička, 1840).”''</ref><ref name=jtordinac2>Horvat, Rudolf: Slike iz hrvatske povjesti. Zagreb 1910, str. 132.<br>''“Kao »Ilir iz Slavonije« počeo je Tordinac već god. 1835. pisati pjesme za Gajevu »Danicu«.”''</ref> * [[Janez Trdina]], književnik<ref name=jtrdina1>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. 302.<br>''“Slovenac Janez Trdina, osvedočeni Jugosloven profesor srpskohrvatskog jezika i književnosti na rečkoj gimnaziji dao je u VIII razredu 1864-1865 pismeni zadatak »Hrvati i Srbi, ljubite se«.”''</ref> * [[Marko Vešović (književnik)|Marko Vešović]], književnik<ref name=mvesovic1>[http://www.vecernji.hr/knjige/snjezana-kordic-zasto-ovdje-nema-prijevoda-ako-govorimo-cetiri-jezika-902954 S. Kordić: Zašto ovdje nema prijevoda ako govorimo četiri jezika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305071039/http://www.vecernji.hr/knjige/snjezana-kordic-zasto-ovdje-nema-prijevoda-ako-govorimo-cetiri-jezika-902954 |date=2016-03-05 }} [[Večernji list]]. ''Denis Derk; 15.11.2013.''<br>''“Na posljednjem popisu stanovništva u Bosni i Hercegovini odgovorio sam da sam Jugoslaven, da mi je materinji jezik srpsko-hrvatski te da sam ateist.”''</ref><ref name=mvesovic2>[https://www.aktuelno.me/kolumne/marko-vesovic-svastara-nesto-kao-dnevnicki-zapisi-3/ Marko Vešović: Nešto kao dnevnički zapisi (3)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108080947/https://www.aktuelno.me/kolumne/marko-vesovic-svastara-nesto-kao-dnevnicki-zapisi-3/ |date=2023-01-08 }} Aktuelno.me ''Marko Vešović; 06.07.2021.''<br>''Sjetih se posljednjeg popisa u BIH, kad sam popisivačima rekao: “Po vjeri sam pravoslavni ateista, jezik mi je srpskohrvatski, po nacionalnosti sam Jugosloven”.''</ref><ref name=mvesovic3>[https://www.aktuelno.me/istaknuto/marko-vesovic-svastara-i-mrznja/ Marko Vešović Svaštara (I): Mržnja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108080944/https://www.aktuelno.me/istaknuto/marko-vesovic-svastara-i-mrznja/ |date=2023-01-08 }} Aktuelno.me ''Marko Vešović; 02.11.2018.''<br>''“Ali moja mržnja je nestala otkako sam po nacionalnosti Jugosloven.”''</ref> * [[Radonja Vešović]], književnik<ref name=rvesovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 610.<br>''“Vešović Radonja, novinar i književnik, akademik. […] P: Crnogorac - Jugosloven.”''</ref><ref name=rvesovic2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 760-761.<br>''“Vešović Radonja: književnik, službenik Ureda za informacije Izvršnog veća NR Crne Gore, urednik književnog časopisa »Susreti«, rez. kapetan, r. 1924 u Rijeci Marinića, Srez invangradski [sic!], Jugosloven.”''</ref> * [[Krinka Vidaković-Petrov]], književnik, direktorica Memorijalnog centra „Staro sajmište"<ref name=kvidakovicpetrov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 611.<br>''“Vidaković-Petrov Krinka, književnik i književni prevodilac. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=kvidakovicpetrov2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 516.<br>''“Vidaković-Petrov B. Krinka, književni i konferencijski prevodilac; viši naučni saradnik u Institutu za književnost i umetnost u Beogradu (r. 31 X 1949, Beograd). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Velimir Visković]], književni kritičar i leksikograf<ref name=vviskovic1>[https://www.portalnovosti.com/rat-mir-velimir Rat, mir, Velimir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230105105519/https://www.portalnovosti.com/rat-mir-velimir |date=2023-01-05 }} Portal Novosti. ''Boris Rašeta; 03.07.2022.''<br>''Izrekao je i rečenicu koja se na ovim televizijama nije dugo čula i neće, o tome kako se oduvijek osjećao “i Hrvatom, i Jugoslavenom”.''</ref> * [[Stanko Vraz]], pjesnik, prevodilac<ref name=svraz1>[https://www.enciklopedija.hr/clanak/vraz-stanko Vraz, Stanko] Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2013.–2026.''<br>''“Iste je godine u Grazu upoznao Lj. Gaja; surađivao je u Danici od prvoga broja, potpisujući se isprva kao »Ilir iz Štajera«.”''</ref> * [[Slobodan Zubanović]], književnik<ref name=szubanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 646.<br>''“Zubanović Slobodan, književnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=szubanovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 545.<br>''“Zubanović V. Slobodan, književnik; sekretar redakcije lista Književne novine (r. 16. III 1947). Jugosloven.”''</ref> * [[Nina Živančević]], pjesnikinja<ref name=nzivancevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 650.<br>''“Živančević Nina, književnik i književni prevodilac; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=nzivancevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 548.<br>''“Živančević V. Nina, književnik i prevodilac, slobodni umetnik (r. 30. I 1957.) Jugoslovenka.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:S. Kragujevic, Ivo Andric, 1961a 0.jpg|Ivo Andrić Datoteka:Vladimir Arsenijević at Krokodil 04 - cropped.jpg|Vladimir Arsenijević Datoteka:Anton Aškerc.jpg|Anton Aškerc Datoteka:Vladislav Bajac, Studio Babic.jpg|Vladislav Bajac Datoteka:Zorica Bajin Ðukanovic.jpg|Zorica Bajin-Đukanović Datoteka:Stevan Kragujevic, Oto Bihalji Merin, slikar i istoricar umetnosti, 1990s (cropped).jpg|Oto Bihalji-Merin Datoteka:Oskar Davico 1951.jpg|Oskar Davičo Datoteka:Ivan Ergić.jpg|Ivan Ergić Datoteka:Dragojla Jarnević 3.jpg|Dragojla Jarnević Datoteka:Danilo Kiš 2010 Montenegro stamp.jpg|Danilo Kiš Datoteka:Miroslav Krleža 1953 (cropped).jpg|Miroslav Krleža Datoteka:Zofka_Kveder_1920s.jpg|Zofka Kveder Datoteka:Josip Levičnik.jpg|Jožef Levičnik Datoteka:Predrag Matvejević on Subversive Festival 0 (cropped).jpg|Predrag Matvejević Datoteka:Ivan Mažuranić drawing (cropped).jpg|Ivan Mažuranić Datoteka:ANTUN-MIHANOVIC.jpg|Antun Mihanović Datoteka:Vladimir Nazor 1976 Yugoslavia stamp.jpg|Vladimir Nazor Datoteka:Grozdana Olujic 3.jpg|Grozdana Olujić Datoteka:Petar II Petrović-Njegoš.jpg|Petar Petrović Njegoš Datoteka:Marko-ristic-2.jpg|Marko Ristić Datoteka:Izet Sarajlić.jpg|Izet Sarajlić Datoteka:Dejantiagostankovic (cropped).jpg|Dejan Tiago Stanković Datoteka:August Šenoa.jpg|August Šenoa Datoteka:Gvido Tartalja portrait.jpg|Gvido Tartalja Datoteka:Dragan Todorović (writer).jpg|Dragan Todorović Datoteka:Lovro toman.jpg|Lovro Toman Datoteka:Mato Topalovic 1885 Mayerhofer.png|Mato Topalović Datoteka:Janez Trdina.jpg|Janez Trdina Datoteka:Stanko_Vraz.jpg|Stanko Vraz </gallery> </div> == Komedija == * [[Peđa Bajović]], stand-up komičar<ref name=pbajovic1>[https://www.index.hr/magazin/clanak/video-pedja-bajovic-u-dusi-sam-jugoslaven-i-ne-mozete-mi-nista-osim-smijati-se/964147.aspx Pedja Bajović: "U duši sam Jugoslaven i ne možete mi ništa - osim smijati se"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126003852/https://www.index.hr/magazin/clanak/video-pedja-bajovic-u-dusi-sam-jugoslaven-i-ne-mozete-mi-nista-osim-smijati-se/964147.aspx |date=2022-11-26 }} index.hr ''18.04.2017.''<br>''“Da, u duši sam Jugoslavenom, ali ne u političkom smislu. Kulturološki se tako osjećam te ne predstavljam nikakvu prijetnju bilo kome.”''</ref><ref name=pbajovic2>[https://www.akta.ba/licnosti/kultura-i-sport/48014/peda-bajovic-stand-up-komicarprijelomni-trenutak-je-bio-odlazak-u-seattle Peđa Bajović, stand-up komičar: Prijelomni trenutak je bio odlazak u Seattle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152852/https://www.akta.ba/licnosti/kultura-i-sport/48014/peda-bajovic-stand-up-komicarprijelomni-trenutak-je-bio-odlazak-u-seattle |date=2024-12-25 }} akta.ba ''Dnevni list; 19.01.2015.''<br>''“Kroz svoju bio-geografiju sam skupio tri i pol državljanstava i biranje samo jednog od ovih naših identiteta bi bila izdaja ostalih. Kulturološki sam Jugoslaven, a politički sam prilično daleko od toga.”''</ref><ref name=pbajovic3>[https://www.ekskluziva.ba/peda-bajovic-u-clubu-monument/20761 Peđa Bajović u Clubu Monument!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126011855/https://www.ekskluziva.ba/peda-bajovic-u-clubu-monument/20761 |date=2022-11-26 }} ekskluziva.ba ''04.01.2016.''<br>''“Jednostavno, kad se ta zemlja raspala, ja sam već imao 20 godina, dakle bio potpuno formirana ličnost. Sve ovo što je uslijedilo kasnije, nije mi se uspjelo primiti u identitet i ako kažem da sam ovo prvo - onda bih poništio ono drugo ili treće, pa čak i četvrto, a koji su sve dio mog identiteta. Zato, ja sam kulturološki Jugosloven, a imam i papire za to u vidu tri i po državljanstva! Usput, živio sam svuda unaokolo i mislim da, ako nisam u pravu, barem ima pravo na takvo mišljenje.”''</ref><ref name=pbajovic4>[https://6yka.com/kolumne/peda-bajovic-prema-onima-koji-ne-izlaze-na-glasanje-osjecam-prezir Peđa Bajović: Prema onima koji ne izlaze na glasanje osjećam prezir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126012420/https://6yka.com/kolumne/peda-bajovic-prema-onima-koji-ne-izlaze-na-glasanje-osjecam-prezir |date=2022-11-26 }} Buka. ''10.11.2018.''<br>''“Ja i kulturološki i praktično jesam Jugosloven. Za mene ta nekadašnja tvorevina ni u praktičnom smislu nije prestala da postoji.”''</ref> == Kulinarstvo == * [[Ljubomir Stanišić]], poznati šef kuhinje<ref name=ljstanisic1>[http://arhiva.superzena.net/kolaz.php?mm=11&nav_id=653173&yyyy=2012 Ljubomir Stanišić - najtraženiji šef kuhinje u Portugalu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221104050126/http://arhiva.superzena.net/kolaz.php?yyyy=2012&mm=11&nav_id=653173 |date=2022-11-04 }} Super žena. ''Patricia Lazarević; 13.11.2012.''<br>''“Ja se ne deklarišem ni kao Srbin, ni kao Bosanac, već kao Jugosloven i tako će biti do moje smrti, zapravo kao Jugosloven sa portugalskim srcem!”''</ref><ref name=ljstanisic2>[http://de.meetinghalfway.eu/2013/08/kochen-ganz-politisch-unkorrekt/ Kochen, ganz ‘politisch unkorrekt’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211015945/http://de.meetinghalfway.eu/2013/08/kochen-ganz-politisch-unkorrekt/ |date=2023-02-11 }} (na njemačkom) Meeting Halfway.<br>''“Ich nenne mich ganz offen einen Jugoslawen, denn meine ganze Familie liebt Sex, deshalb ist auch alles vermischt, Kroaten mit Muslimen, Muslime mit Serben… Obwohl mein Name orthodox ist, bin ich kein religiöser Mensch, ich bin Jugoslawe, und werde es immer sein.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Ljubomir Stanisic (Time Out Lisboa).png|Ljubomir Stanišić </gallery> </div> == Ljekarstvo == * [[Ljubica Božinović]], kardiolog<ref name=ljbozinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 59.<br>''“Božinović Ljubica, kardiolog. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Oliver Dulić]], kirurg, bivši političar<ref name=odulic1>Popadić, Dragan: Building up European Identity: From the Chimney Smoke, u: Psihološka istraživanja, vol. XIII br. 1 (2010), str. 16 nap. 9. (na engleskom)<br>''“Recently, Oliver Dulić, the Speaker of the Serbian Parliament until June 2008, declared his ethnicity as Yugoslav.”''</ref> * [[Slobodanka Gruden]], ljekarka, ranije političar<ref name=sgruden1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 155.<br>''“Gruden Slobodanka, lekar, primarijus; preds. Crvenog krsta Srbije; potpreds. Sekcije za transfuziologiju SLD; predsednik Stručne komisije za transfuziologiju pri Ministarstvu zdravlja SR Srbije; načelnik Službe za transfuziju KBC Zemun. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Nikola Ilanković]], neuropsihijatar, univ. profesor<ref name=nilankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 167.<br>''“Ilanković Nikola, načelnik Odeljenja za organske moždane bolesti u Institutu za psihijatriju KCS; profesor Medic. fakulteta, Bg.; šef Centra za kliničku neurofiziologiju i poremećaje spavanja; preds. Sekcije za EEG i kliničku neurofiziologiju SLD; osnivač Laboratorije BU za kognitivne neuronauke i neuroinžinjering ('95). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=nilankovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 158.<br>''“Ilanković N. Nikola, šef Centra za kliničku neurofiziologiju i poremećaje spavanja Psihijatrijske klinike UKC u Beogradu; asistent Medicinskog fakulteta (r. 14. IV 1948, Subotica). Jugosloven.”''</ref> * [[Merima Isaković]], klinički psiholog, bivša glumica<ref name=misakovic1>[https://rs.n1info.com/kultura/merima-isakovic-ja-sam-jugoslovenka-i-dok-ja-postojim-postoji-jugoslavija/ Merima Isaković: Ja sam Jugoslovenka i dok ja postojim – postoji Jugoslavija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020210948/https://rs.n1info.com/kultura/merima-isakovic-ja-sam-jugoslovenka-i-dok-ja-postojim-postoji-jugoslavija/ |date=2022-10-20 }} N1 SRB. ''N1 Beograd; 28.05.2021.''<br>''“Nije tačno da ne postoji Jugoslavija, zemlja postoji dokle ljudi postoje, političke granice su drugo, ali ja sam Jugosloven i dok ja postojim – postoji Jugoslavija, da vas upoznam sa geografskom popravkom”, rekla je ona. […] “[…] Ako ja postojim, a ja sam Jugoslovenka, onda postoji i Jugoslavija, a verujem da nas ima još”, dodala je ona.''</ref> * [[Valentin Janežič]], lekar, pisac<ref name=vjanezic>Janežič, Valentin (Balant): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-TX6C8UZR/fb80cf9c-4262-4b58-b163-3ba39b58d90b/PDF Adam Janoša z Roščiševa Roščiševsky], u: Slovenska bčela, letnik 3, številka 42 (1852), str. 341.<br>''“Gotovo je bila ta prikazen vsim Slovanom, posebno pa nam Jugoslavenom neobičajna in nenadjana, ker se navadno naši žlahtniki svojega naroda sramujejo, ga zapuščajo in mnogokrat […].”''</ref> * [[Dimitrije Juzbašić]], kirurg, univerzitetski profesor<ref name=djuzbasic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 297.<br>''“Juzbašić Dimitrije, dr medicine, red. prof. Medicinskog fak. u Zagrebu, upravnik Hirurške klinike Medicinskog fak., r. 1909 u Daruvaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Nenad Marković]], internista, univ. profesor<ref name=nmarkovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 305.<br>''“Marković Nenad, internista; naučni savetnik u Institutu za onkologiju, Sremska Kamenica; redovni profesor Medicinskog fakulteta, N. Sad. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=nmarkovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 267-268.<br>''“Marković S. Nenad, redovni profesor i šef Katedre za onkologiju Medicinskog fakulteta u Novom Sadu; naučni savetnik u Institutu za onkologiju u Sremskoj Kamenici; profesor na Medical College of Pennsylvania (r. 24. I 1938, Skoplje). Jugosloven, […].</ref> * [[Slavka Morić-Petrović]], neuropsihijatar, univ. profesor, revolucionar<ref name=smoricpetrovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 364.<br>''“Morić-Petrović Slavka, neuropsihijatar. […] P: Jugosloven. [sic!].”''</ref> * [[Vukašin Popadić]], ljekar-bakteriolog, političar, revolucionar<ref name=vpopadic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 558.<br>''“Popadić dr Vukašin, lekar-bakteriolog, direktor Centralnog higijenskog zavoda NRM u Skoplju, rez. major, r. 1904 u Glamoču, Jugosloven.”''</ref> * [[Dragan Popović]], medicinar, univerzitetski profesor<ref name=draganpopovic1>Kilibarda, M.: [https://hrcak.srce.hr/en/file/226865 In Memoriam. Prof. dr. sci med. Dragan Popović]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, u: Arhiv za higijenu rada i toksikologiju, 37 br. 1 (1986), str. 102.<br>''“Kao osvedočeni Jugosloven, učestvovao je u oslobađanju dobrog dela naše zemlje i za to je zaslužio oficirski čin i Medalju zasluga za narod 1946. godine.”''</ref> * [[Igor Radosavljević]], psihijatar<ref name=iradosavljevic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/srbijo-zbogom-niko-ti-vise-ne-moze-pomoci-zbog-cega-je-psihijatar-dr-igor-radosavljevic-koga-je-i-vucic-nagradio-spreman-da-zauvek-napusti-drzavu/ „Srbijo, zbogom! Niko ti više ne može pomoći“: Zbog čega je psihijatar dr Igor Radosavljević, koga je i Vučić nagradio, spreman da zauvek napusti državu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230521004102/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/srbijo-zbogom-niko-ti-vise-ne-moze-pomoci-zbog-cega-je-psihijatar-dr-igor-radosavljevic-koga-je-i-vucic-nagradio-spreman-da-zauvek-napusti-drzavu/ |date=2023-05-21 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''R. Briza/M. Radenković; 28.03.2023.''<br>''“Tamo ću se osećati zaista kao kod kuće jer rodio sam se kao Jugosloven i uvek ću se tako osećati, a Slovenija je isto Jugoslavija, zauvek!”''</ref> * [[Miroslav Simić]], imunolog, univerzitetski profesor<ref name=msimic1>[https://www.miroslavmirkosimic.org/?page_id=17 Kako sam mlatio praznu slamu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153548/https://www.miroslavmirkosimic.org/?page_id=17 |date=2024-12-25 }} miroslavmirkosimic.org ''Miroslav Mirko Simić; 2004.''<br>''“Oduvek sam se izjašnjavao isključivo kao Jugosloven nikad ne osećajući neku posebnu potrebu da naglasim da sam istovremeno i Srbin po ocu, odnosno Čeh po majci. Pre Drugog svetskog rata nisam s mojim jugoslovenstvom imao nikakvih problema. Docnije, međutim, je komunistička vlast tražila da uz Jugosloven dodam i “neopredeljen” što sam smatrao da je potpuno blesavo, pa sam to uprkos prisili odbijao da činim. Kao vrlo “opredeljen“ Jugosloven naravno da sam odmah čim su krajem osamdesetih počeli da rasparčavaju moju domovinu, činio sve da se tome suprotstavim.”''</ref><ref name=msimic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 503.<br>''“Simić Miroslav, imunolog. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=msimic3>[https://www.slobodnaevropa.org/a/mirko-simic-sanu/28024025.html Mirko Simić: Memorandum SANU, crna tačka srpske istorije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127043307/https://www.slobodnaevropa.org/a/mirko-simic-sanu/28024025.html |date=2022-11-27 }} [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 01.10.2016.''<br>''“Kao ubeđeni Jugosloven, bio sam od samog početka protivnik stavova i ideja iznetih u pisaniju nazvanom „Memorandum SANU“.”''</ref><ref name=msimic4>[http://www.miroslavmirkosimic.org/wp-content/uploads/2015/08/%C5%BDivotopis-Miroslava-Mirka-Simi%C4%87a.pdf Životopis Miroslava Mirka Simića] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127043904/http://www.miroslavmirkosimic.org/wp-content/uploads/2015/08/%C5%BDivotopis-Miroslava-Mirka-Simi%C4%87a.pdf |date=2022-11-27 }} miroslavmirkosimic.org''<br>''“Miroslav Simić, zvani Mirko, rođen je 4. aprila. 1924. godine, i to slučajno u Beogradu, odnosno Srbiji. Stoga je on sasvim slučajno u krštenici zabeležen kao Srbin kakvim se međutim nikad nije osećao, već je uvek govorio da je Jugosloven.”''</ref><ref name=msimic5>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 427.<br>''“Simić M. Miroslav, dopisni član SANU; profesor univerziteta - u penziji (r. 4. IV 1924, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Biljana Zeroska]], farmaceut, pjevačica<ref name=bzeroska1>[https://grand.rs/nikad-nije-kasno/biljana-zeroska-sa-bratom/ „Ispunili smo želju naše pokojne majke“ Biljana Zeroska otvorila dušu nakon emotivnog nastupa sa bratom] Grand Online. ''Marković, K./Dačić A.; 09.02.2024.''<br>''“Tako da se ja i dan danas osećam kao Jugoslovenka.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Oliver Dulić.jpg|Oliver Dulić Datoteka:Dr. Valentin Janežič Büste, Sankt Jakob im Rosental, Kärnten.jpg|Valentin Janežič Datoteka:Miroslav Simić.jpg|Miroslav "Mirko" Simić </gallery> </div> == Muzika == * [[Ernest Ačkun]], klarinetista<ref name=eackun1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 9.<br>''“Ačkun Ernest, klarinetista; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (za pr. Kamerna muzika). […] P: Jugosloven, Slovenac.”''</ref><ref name=eackun2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 10.<br>''“Ačkun E. Ernest, klarinetista; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti u Beogradu; generalni sekretar Saveza udruženja muzičkih umetnika Jugoslavije (r. 27. III 1930, Hrastnik, Slovenija). Jugosloven, Slovenac.”''</ref> * [[Husein Alijević]], pjevač<ref name=halijevic1>[https://www.republika.rs/zabava/estrada/503141/husein-alijevic-husa-film Husa otkrio šokantne detalja o dobijanju uloge u filmu o Džeju: Zapalio sam sveću Svetoj Petki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240116081902/https://www.republika.rs/zabava/estrada/503141/husein-alijevic-husa-film |date=2024-01-16 }} Portal Republika. ''Republika/M.G.; 10.01.2024''<br>''“Kad se Jugoslavija raspadala ja sam bio tinejdžer i ma kako to zvučalo ja sebe smatram Jugoslovenom jer sam dete iz mešanog braka i jer sam rođen tu gde su se spajale različitosti.”''</ref> * [[Šaban Bajramović]], pjevač<ref name=šbajramovic1>[https://niskevesti.rs/u-nisu-pocinje-festival-posvecen-kralju-romske-muzike-zauvek-saban-bajramovic/ U Nišu počinje festival posvećen kralju romske muzike – „Zauvek Šaban Bajramović“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230831010327/https://niskevesti.rs/u-nisu-pocinje-festival-posvecen-kralju-romske-muzike-zauvek-saban-bajramovic/ |date=2023-08-31 }} Niške Vesti. ''Violeta Milićević; 01.08.2023''<br>''“On je bio Rom, iako je po duši bio Jugosloven.”''</ref> * [[Vartkes Baronijan]], kompozitor<ref name=vbaronijan1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 34.<br>''“Baronijan V. Vartkes, kompozitor; muzički urednik TV Beograd i redovni profesor Fakulteta dramskih umetnosti u Beogradu (r. 23. IV 1933, Beograd). Jugosloven, jermenskog porekla, […].”''</ref> * [[Bebi Dol]], pevačica<ref name=bebidol1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 552-553.<br>''“Šarić Dragana - Bebi Dol, vokalni solista džez i zabavne muzike; kompozitor i tekstopisac; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=bebidol2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 469.<br>''“Šarić M. Dragana, vokalni solista, kompozitor i tekstopisac; slobodni umetnik (r. 2. X 1960, Beograd). Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Beki Bekić]], pevač<ref name=bbekic1>[https://express.ba/naslovnica/473664/beki-bekic-za-express-ne-krijem-svoje-ime-i-prezime-u-beogradu-nemam-problema/ Beki Bekić za “Express”: Ne krijem svoje ime i prezime, u Beogradu nemam problema] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211001138/https://express.ba/naslovnica/473664/beki-bekic-za-express-ne-krijem-svoje-ime-i-prezime-u-beogradu-nemam-problema/ |date=2023-02-11 }} Express.ba ''Arina Hasović; 10.02.2023''<br>''Vi ste Albanac, sa adresom u Beogradu. Jeste li nekada imali problema zbog te činjenice? - “Nikada ništa negativno. Mene su jako dobro prihvatili, a nikada nisam krio ime ni prezime. Čak sam bolje prihvaćen nego neki njihovi pjevači. Narod kao narod, ako si dobar prema ljudima nema veze koje si vjere, to niko ne gleda u Beogradu. Moja žena je pravoslavna, živimo jugoslovenski jer ja sam u duši još uvijek Jugosloven. Ja volim tu zemlju, onu slogu gdje smo svi zajedno se voljeli, uživali. Ono kada dođem iz inostranstva pa uđem u Sloveniju i kažeš sebi „ušao sam u moju državu“.”''</ref> * [[Halid Bešlić]], pevač<ref name=hbeslic1>[https://6yka.com/bih/prijatelji-i-saradnici-halida-beslica-vise-se-radovao-tudjoj-nije-se-znao-naljutiti/ Prijatelji i saradnici Halida Bešlića: Više se radovao tuđoj sreći, nije se znao naljutiti] Buka magazin. ''Slađan Tomić; 08.10.2025.''<br>''“Bio je i Jugosloven, pravi Balkanac, pravi i Bosanac i Srbijanac i Hrvat i Slovenac i Makedonac. To su rijetki ljudi.”''</ref><ref name=hbeslic2>[https://vreme.com/razno/drzavna-sahrana/ Državna sahrana] Vreme. ''Dragan Ilić; 16.10.2025.''<br>''“Halid je pregurao rat u Bosni, ali je zapravo ostao Jugosloven, popularan u svim delovima bivše SFRJ.”''</ref> * [[Sergije Beljajev]], dirigent<ref name=sbeljajev1>[https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/preminuo-sergije-beljajev-osnivac-legendarnog-hora-djevojke-s-neretve/222659 Preminuo Sergije Beljajev, osnivač legendarnog hora 'Djevojke s Neretve'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111110340/https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/preminuo-sergije-beljajev-osnivac-legendarnog-hora-djevojke-s-neretve/222659 |date=2023-01-11 }} RadioSarajevo.ba ''14.04.2016.''<br>''“Sergije Beljajev, Rus po narodnosti, Jugosloven po opredjeljenju, formirao je Djevojke s Neretve krajem šezdesetih godina s namjerom da izvode partizanske, zabavne i narodne pjesme.”''</ref> * [[Bruno Bjelinski]], kompozitor<ref name=bbjelinski2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 61.<br>''“Bjesinski [sic!] Bruno, dr prava, kompozitor, vanr. prof. Muzičke akademije u Zagrebu, r. 1909 u Trstu, Jugosloven.”''</ref> * [[Dara Bubamara]], pjevačica<ref name=darabubamara1>[https://avaz.ba/showbiz/jet-set/796483/dara-bubamara-za-avaz-mama-nije-vjerovala-da-cu-voziti-porsea-kao-brena-a-vozila-sam-bolje-automobile Dara Bubamara za "Avaz": Mama nije vjerovala da ću voziti Poršea kao Brena, a vozila sam bolje automobile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231040455/https://avaz.ba/showbiz/jet-set/796483/dara-bubamara-za-avaz-mama-nije-vjerovala-da-cu-voziti-porsea-kao-brena-a-vozila-sam-bolje-automobile |date=2022-12-31 }} [[Dnevni avaz]]. ''N. Varupa; 27.12.2022.''<br>''“Ja jesam Srpkinja ali sam u duši Jugoslovenka.”''</ref> * [[Đorđe Ðogani]], pjevač<ref name=djdjogani1>[http://star.vecer.com.mk/tekst.asp?tid=21389 Џоле: Со Слаѓа сум во одлични односи!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722215116/http://star.vecer.com.mk/tekst.asp?tid=21389 |date=2011-07-22 }} (na makedonskom) Večer. ''Aleksandra Timkovska; 05.09.2006.''<br>''“Така е бидејќи секогаш се чувствувам како Југословен. Така сум роден, така ќе умрам и тоа е крај.”''</ref> * [[Uroš Dojčinović]], gitarista i kompozitor<ref name=udojcinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 105.<br>''“Dojčinović Uroš, gitarista, kompozitor i publicista; prof. u SMŠ "J. Slavenski", Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Vladimir Furduj]], muzičar<ref name=vfurduj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 138.<br>''“Furduj Vladimir, muzičar, bubnjar. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=vfurduj2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 131.<br>''“Furduj M. Vladimir, muzičar - bubnjar (r. 6. XI 1945, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Mirko Glišić]], kompozitor i tekstopisac<ref name=mglisic1>[https://www.danas.rs/zivot/crna-dama-je-zaklina-kenedi-onazis-ljudi-secanja-mirko-glisic-tekstopisac-i-kompozitor-hitova-rok-i-folk-muzike/ „Crna dama“ je Žaklina Kenedi Onazis: Ljudi, sećanja – Mirko Glišić, tekstopisac i kompozitor hitova rok i folk muzike] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241108214445/https://www.danas.rs/zivot/crna-dama-je-zaklina-kenedi-onazis-ljudi-secanja-mirko-glisic-tekstopisac-i-kompozitor-hitova-rok-i-folk-muzike/ |date=2024-11-08 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Zoran Mišić; 28.09.2024.''<br>''“Mi Jugosloveni, jer sebe smatram Srbinom i Jugoslovenom smo mnogo ostrašćeni.”''</ref> * [[Zafir Hadžimanov]], pjevač<ref name=zhadzimanov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 160-161.<br>''“Hadžimanov Zafir, estradni umetnik, kompozitor, glumac i pesnik. […] P: Makedonac-Jugosloven, […].”''</ref><ref name=zhadzimanov2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 150.<br>''“Hadžimanov V. Zafir, estradni umetnik, kompozitor, glumac i pesnik (r. 25. XII 1943, Kavadarci). Makedonac - Jugosloven, […].”''</ref> * [[Bojan Hreljac]], muzičar<ref name=bhreljac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 164.<br>''“Hreljac Bojan, muzičar, estradni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=bhreljac2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 154.<br>''“Hreljac Z. Bojan, muzičar, estradni umetnik (r. 30. IX 1948, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Vladimir Janković]], muzičar<ref name=vjankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 186.<br>''“Janković Vladimir - Džet, rok muzičar, radio voditelj. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=vjankovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 174.<br>''“Janković J. Vladimir - Džet, muzičar, urednik Programa 202 Radio Beograda (r. 10. IV 1946, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ekrem Jevrić]], pevač<ref name=ejevric1>[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=942888 Pas do pasa, beton do betona] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100801185254/http://www.vreme.com/cms/view.php?id=942888 |date=2010-08-01 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Jovana Gligorijević; broj 1021, 29.07.2010.''<br>''“Više od dvadeset godina po odlasku iz zemlje koja se tad još zvala Jugoslavija, Ekrem se i dalje izjašnjava kao Jugosloven i dalje radi kao taksista i zidar (u Njujorku gradu).”''</ref> * [[Zoran Kalezić]], pevač<ref name=zkalezic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 215-216.<br>''“Kalezić Zoran, estradni umetnik; vokalni solista. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Rastislav Kambasković]], kompozitor<ref name=rkambaskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 217.<br>''“Kambasković Rastislav, kompozitor; vanredni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (za pr. Muzička teorija); šef Katedre za teorijske predmete. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=rkambaskovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 197.<br>''“Kambasković R. Rastislav, kompozitor, docent na Fakultetu muzičke umetnosti u Beogradu (r. 20. VI 1939, Prokuplje). Jugosloven.”''</ref> * [[Boris Kovač]], glazbenik<ref name=bkovac>[https://lupiga.com/intervjui/razgovor-s-glazbenikom-borisom-kovacem-osjecam-se-kao-jugoslaven-i-prihvatio-sam-da-sam-trajni-apatrid Razgovor s glazbenikom Borisom Kovačem: „Osjećam se kao Jugoslaven i prihvatio sam da sam trajni apatrid“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230225234711/https://lupiga.com/intervjui/razgovor-s-glazbenikom-borisom-kovacem-osjecam-se-kao-jugoslaven-i-prihvatio-sam-da-sam-trajni-apatrid |date=2023-02-25 }} Lupiga. ''Boris Pavelić; 03.01.2022.''<br>''“Sve što je bila prednost Jugoslavije kao multietničkog, multireligijskog, multikulturnog prostora - a ja sebe i dalje doživljavam kao Jugoslovena - sistematski je razgrađivano tokom tih decenija..”''</ref> * [[Kornelije Kovač]], muzičar i kompozitor<ref name=kkovac1>[https://www.vreme.com/kultura/sta-sam-dao-muzici-a-sta-ona-meni/ Šta sam dao muzici a šta ona meni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230128021402/https://www.vreme.com/kultura/sta-sam-dao-muzici-a-sta-ona-meni/ |date=2023-01-28 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Tamara Nikčević; broj 1205, 06.02.2014.''<br>''“Dete sam mešanog braka, Jugosloven, pa…”''</ref> * [[Hašim Kučuk Hoki]], pevač<ref name=hkhoki1>[http://www.nin.co.rs/2002-12/05/26236.html Nazdravite, drugovi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231041248/http://www.nin.co.rs/2002-12/05/26236.html |date=2022-12-31 }} [[NIN]]. ''05.12.2002., broj 2710''<br>''“Bio sam deklarisani Jugosloven, i to sam do danas ostao.”''</ref><ref name=hkhoki2>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/bilo-jednom-medu-nama Sjećanja: Hašim Kučuk Hoki: Bilo jednom među nama] [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Petar Luković; 01.07.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven! Titov vojnik, rođen u Jugoslaviji, položio Titovu zakletvu pod jugoslovenskom zastavom, zakleo se da ću braniti granice ove zemlje i nastaviti tradicije mog oca.”''</ref><ref name=hkhoki3>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2002/11/28/srpski/K02112701.shtml Najveći roker među narodnjacima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111115511/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2002/11/28/srpski/K02112701.shtml |date=2023-01-11 }} [[Glas javnosti]]. ''I. S.; 28.11.2002''<br>''“Vaspitan sam tako da ostanem celog života ono što jesam, onaj stari Jugosloven. Ja sam to.”''</ref> * [[Lepa Brena]], pevačica<ref name=lepabrena1>[https://pink.rs/domaci/458058/lepa-brena-progovorila-o-uspehu-sa-'slatkim-grehom'-prisetila-se-devedesetih-godina-pa-otkrila-u-cemu-je-tajna-njenog-sjajnog-osmeha-video Lepa Brena progovorila o uspehu sa 'Slatkim grehom', prisetila se devedesetih godina, pa otkrila u čemu je tajna njenog sjajnog osmeha!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230210023126/https://pink.rs/domaci/458058/lepa-brena-progovorila-o-uspehu-sa-%27slatkim-grehom%27-prisetila-se-devedesetih-godina-pa-otkrila-u-cemu-je-tajna-njenog-sjajnog-osmeha-video |date=2023-02-10 }} pink.rs ''N. Ž.; 13.12.2022.''<br>''“Kako sam bila velika zvezda, ja sam bila i ostala Jugoslovenka.”''</ref><ref name=lepabrena2>[http://www.pressonline.rs/sr/vesti/dzet_set_svet/story/52970/POVRATAK+LEPE+BRENE.html Povratak Lepe Brene] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029202123/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/dzet_set_svet/story/52970/POVRATAK+LEPE+BRENE.html |date=2013-10-29 }} Press Online. ''M. Majstorović; 07.12.2008.''<br>''Da li se još deklarišete kao Jugoslovenka? - “Ako neko ima pravo da se deklariše kao Hrvat ili Srbin, i ja imam pravo da budem Jugoslovenka.”''</ref><ref name=lepabrena3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 179-180.<br>''“Jahić Fahreta - Lepa Brena, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=lepabrena4>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 167-168.<br>''“Jahić A. Fahreta, estradni umetnik (r. 20. X 1960, Tuzla). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vatroslav Lisinski]], skladatelj<ref name=vlisinski1>Petrović, Dragoš: [https://www.arhivyu.rs/leksikon-jugoslavije/drzavni_simboli Himna] ''Arhiv Jugoslavije''.<br>''“Pevana je kao himna još na panslovenskom kongresu u Pragu 1848, na kojem se delegat Vatroslav Lisinski izjasnio kao prvi Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksandar Lokner]], muzičar<ref name=alokner1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 278.<br>''“Lokner Aleksandar, estradni umetnik; klavijaturista, kompozitor, aranžer, i producent; član grupe "Bajaga i instruktori". […] P: Jugosloven”''</ref><ref name=alokner2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 246.<br>''“Lokner A. Aleksandar, estradni umetnik, član grupe Bajaga i instruktori (r. 6. VI 1964, Zemun). Jugosloven.”''</ref> * [[Dženan Lončarević]], pjevač<ref name=dzloncarevic1>[https://bor-grad.com/dzenan-loncarevic-borska-publika-razume-muziku/ Dženan Lončarević: Borska publika razume muziku] Bor Grad Info. ''Urednik; 14.02.2019.''<br>''“Ja sam okoreli Jugosloven i okoreli titovac tako da mislim da ne postoji čovek u zemlji pa čak i u regionu, odnosno našoj predivnoj bivšoj Jugoslaviji, koji je više zaljubljen u Jugoslaviju i u Tita.”''</ref><ref name=dzloncarevic2>[https://www.sd.rs/vip/vip/na-kafi-sa-nedom-i-vladom-dzenan-loncarevic-intervju-2018-04-23 Bez dlake na jeziku: Dženan iskreno o kolegama, rijalitijima i potresnom slučaju Nataše Bekvalac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231235412/https://www.sd.rs/vip/vip/na-kafi-sa-nedom-i-vladom-dzenan-loncarevic-intervju-2018-04-23 |date=2022-12-31 }} Srbija Danas. ''Neda Perišić/Vladimir Janković; 26.04.2018.''<br>''“Pored toga, pošto sam ja i dalje Jugosloven, želeo bih da obiđem našu nekadašnju zemlju u onim okvirima koji su postojali kada sam ja bio Titov pionir.”''</ref> * [[Magnifico]], pjevač<ref name=magnifico1>[https://www.mladina.si/98242/mi-jugoslovani-smo-najbolj-neverjetna-in-po-svoje-napredna-nacija-ceprav-so-nam-izbrisali-drzavo/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230212044848/https://www.mladina.si/98242/mi-jugoslovani-smo-najbolj-neverjetna-in-po-svoje-napredna-nacija-ceprav-so-nam-izbrisali-drzavo/ |date=2023-02-12 }} [https://web.archive.org/web/20080419082022/http://www.mladina.si/tednik/200752/clanek/kul--intervju-max_modic/] Magnifico il Grande. Po domače, car [[Mladina]]. ''Max Modic; broj 52, 04.01.2008./28.12.2007.''<br>''“Mi Jugoslovani smo najbolj neverjetna in po svoje napredna nacija. Čeprav so nam izbrisali državo, še naprej živimo, delamo in ustvarjamo. V bistvu obstajamo na neki višji duhovni stopnji. Z našim življenjem in delom dokazujemo, da ne potrebujemo ne države ne davkov ne politikov ne liderjev.”''</ref><ref name=magnifico2>[http://www.pulsonline.rs/licna-karta/598/robert-pesut-manjifiko Lična karta - Robert Pešut-Manjifiko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141021003912/http://www.pulsonline.rs/licna-karta/598/robert-pesut-manjifiko |date=2014-10-21 }}. Puls. ''Tatjana Čanak''<br>''“Ali ja sam i sada Jugosloven, bez obzira na sve. Upisan sam kao Jugosloven, služio sam JNA, dao zakletvu i – šta sad?”''</ref> * [[Milivoje Marković]], kompozitor<ref name=mmarkovic-sepe-181>[https://www.nin.rs/arhiva/vesti/12268/humor-jaci-od-svega Humor jači od svega] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153228/https://www.nin.rs/arhiva/vesti/12268/humor-jaci-od-svega |date=2024-12-25 }} [[NIN]]. ''Radmila Stanković; 20.09.2023.''<br>''“Mojmir je bio i ostao veliki Jugosloven, kao i ja.”''</ref><ref name=mmarkovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 304.<br>''“Marković Milivoje, muzičar, kompozitor; dirigent Džez orkestra RTB; publicista. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=mmarkovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 267.<br>''“Marković M. Milivoje, muzičar - dirigent i kompozitor; novinar (r. 20. III 1939, Zagreb). Jugosloven - Srbin.”''</ref> * [[Milan Mladenović]], pjevač i muzičar<ref name=mmladenovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 311.<br>''“Mladenović S. Milan, muzičar, vođa rok grupe Ekatarina Velika (r. 21. IX 1958, Zagreb). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Redžo Mulić]], kompozitor<ref name=rmulic1>[https://www.pobjeda.me/clanak/tradiciju-preispitivao-sa-strascu-i-velikim-nadahnucem Tradiciju preispitivao sa strašću i velikim nadahnućem] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240120025954/https://www.pobjeda.me/clanak/tradiciju-preispitivao-sa-strascu-i-velikim-nadahnucem |date=2024-01-20 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Dragana Erjavšek; 04.01.2024.''<br>''“O ovom važnom kompozitoru koji se, iako albanskog porijekla, uvijek i svuda izjašnjavao kao Crnogorac i Jugosloven, za Pobjedu su govorile njegova kćerka Vesna Mulić i muzikološkinja Sonja Marinković.”''</ref><ref name=rmulic2>[https://www.gorazdevac.com/2023/05/10/predavanje-o-redzi-mulicu-ko-je-gusinjski-paganini/ Predavanje o Redži Muliću: Ko je Gusinjski Paganini?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240120035446/https://www.gorazdevac.com/2023/05/10/predavanje-o-redzi-mulicu-ko-je-gusinjski-paganini/ |date=2024-01-20 }} Web portal gorazdevac.com ''Radio Mitrovica sever; 10.05.2023.''<br>''“Iako albanskog porekla, Mulić se uvek i svuda izjašnjavao kao Crnogorac i Jugosloven.”''</ref> * [[Robert Nemeček]], muzičar, TV urednik<ref name=rnemecek1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 372-373.<br>''“Nemeček Robert, zamenik glavnog i odgovornog urednika RTV "Pink". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Istra Pečvari]], pijanistkinja<ref name=ipecvari1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 409.<br>''“Pečvari Istra, samostalni umetnički saradnik na Fakultetu muzičke umetnosti, Bg. […] P: P: Jugosl., […].”''</ref> * [[Vlastimir Peričić]], kompozitor<ref name=vpericic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 412.<br>''“Peričić Vlastimir, muzički pisac i kompozitor; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (penz.) […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=vpericic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 351.<br>''“Peričić J. Vlastimir, muzički pisac i kompozitor; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti u Beogradu, dopisni član SANU (r. 7. XII 1927, Vršac). Jugosloven.”''</ref><ref name=vpericic3>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 532.<br>''“Peričić Vlastimir, kompozitor, asistent Muzičke akademije u Beogradu, r. 1927 u Vršcu, Jugosloven.”''</ref> * [[Šako Polumenta]], pevač<ref name=spolumenta1>[https://mondo.rs/Zabava/Zvezde-i-tracevi/a1959748/odgovor-saka-polumente-na-skandalozne-izjave-bebe-rekse.html "Od Srbije sam dobio sve u životu, slavim sve": Šako odgovorio albanskoj pevačici na skandaloznu izjavu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240804002118/https://mondo.rs/Zabava/Zvezde-i-tracevi/a1959748/odgovor-saka-polumente-na-skandalozne-izjave-bebe-rekse.html |date=2024-08-04 }} Mondo. ''01.08.2024.''<br>''“Ja sam veliki Jugosloven pre svega.”''</ref> * [[Esma Redžepova]], pevačica<ref name=eredzepova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 573.<br>''“Teodosievski-Redžepova Esma, estradni umetnik, vokalni solista, član Predsedništva za kulturu Međunar. unije Roma. […] P: Romkinja, Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=eredzepova2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 485.<br>''“Teodosievski - Redžepova Esma, istaknuta estradna umetnica; član Predsedništva za kulturu Međunarodne unije Roma (r. 8. VIII 1943, Skoplje). Romkinja - Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Usnija Redžepova]], pjevačica<ref name=uredzepova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 479.<br>''“Redžepova Usnija, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Romkinja, Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=uredzepova2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 406.<br>''“Redžepova J. Usnija, estradni umetnik, vokalni solista (r. 4. II 1946, Skoplje). Romkinja, jugoslovenka, [sic!] […].”''</ref> * [[Ljupčo Samardžiski]], kontrabasista, slikar<ref name=ljsamardziski1>[https://www.nin.rs/2000-08/10/13970.html Mi smo, ipak, Vukovi potomci] [[NIN]]. ''R. S.; 10.08.2000.''<br>''“On, Makedonac po rođenju, najduže Beograđanin, Jugosloven, a od svega najviše, kako kaže, umetnik.”''</ref><ref name=ljsamardziski2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 417.<br>''“Samardžiski P. Ljupčo, kontrabasista, kompozitor; član Simfonijskog orkestra RTB (r. 4. Х 1947, Skoplje). Jugosloven.”''</ref> * [[Senidah]], pevačica<ref name=senidah1>[https://nova.rs/zabava/showbiz/senidah-otkrila-zasto-je-neki-ljudi-ne-prihvataju/ „U Sloveniji nikada neću biti prihvaćena zbog prezimena“: Senidah progovorila o svojim korenima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250708194310/https://nova.rs/zabava/showbiz/senidah-otkrila-zasto-je-neki-ljudi-ne-prihvataju/ |date=2025-07-08 }} Nova.rs ''Bojana Krkeljić; 07.07.2025.''<br>''“Volim sav narod, dobre ljude. Imam veze i s Makedonijom i s Hrvatskom. Ja sam tu gde sam i stvarno mogu da kažem da sam rođena u Jugoslaviji i zauvek ću ostati Jugoslovenka.”''</ref> * [[Mojmir Sepe]], kompozitor<ref name=mmarkovic-sepe-181/> * [[Šemsa Suljaković]], pevačica<ref name=ssuljakovic1>[https://www.kurir.rs/stars/2704633/ekskluzivno-intervju-za-sva-vremena-semsa-suljakovic-zauvek-cu-biti-jugoslovenka Ekskluzivno! Intervju za sva vremena - Šemsa Suljaković: Zauvek ću biti Jugoslovenka!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102114327/https://www.kurir.rs/stars/2704633/ekskluzivno-intervju-za-sva-vremena-semsa-suljakovic-zauvek-cu-biti-jugoslovenka |date=2022-11-02 }} [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''Ljilja Jorgovanović; 27.02.2017.''<br>''“Muslimanka sam oduvijek, takva sam rođena, to sam i sada. Ali sam i Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ivan Švager]], saksofonista<ref name=isvager1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 567.<br>''“Švager Ivan, kompozitor i aranžer; vođa sekcije saksofonista i solista u Džez orkestru RTB i "Dzezteta Ivana Švagera". […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=isvager2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 480.<br>''“Švager S. Ivan, kompozitor i aranžer, vođa sekcije saksafonista i solista u džez orkestru RTV Beograd (r. 3. I 1943, Novi Sad). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Stevo Teodosievski]], muzičar<ref name=steodosievski1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 486.<br>''“Teodosievski P. Stevo, estradni umetnik - kompozitor, aranžer, tekstopisac, pedagog; predsednik Predsedništva za kulturu Medunarodne organizacije Roma (r. 16. IV 1924, Kočane). Makedonac-Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dado Topić]], pjevač i muzičar<ref name=dtopic1>[https://www.euronews.rs/kultura/aktuelno-iz-kulture/63374/a-sad-adio-i-muzika-iz-otpisanih-u-becu-odrzan-koncert-muzike-iz-srpske-kinematografije/vest "A sad adio" i muzika iz "Otpisanih": U Beču održan koncert muzike iz srpske kinematografije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202095615/https://www.euronews.rs/kultura/aktuelno-iz-kulture/63374/a-sad-adio-i-muzika-iz-otpisanih-u-becu-odrzan-koncert-muzike-iz-srpske-kinematografije/vest |date=2022-12-02 }} Euronews. ''Tanjug; 25.09.2022.''<br>''“Rođen sam u Jugoslaviji, uvek bio Jugosloven, iz radničke porodice.”''</ref><ref name=dtopic2>[https://espona.me/index.php/ex-yu/10641-dado-topic-nisam-jugonostalgicar-vec-jugosloven Dado Topić: Nisam Jugonostalgičar, već Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221116033920/https://espona.me/index.php/ex-yu/10641-dado-topic-nisam-jugonostalgicar-vec-jugosloven |date=2022-11-16 }} espona.me ''03.09.2021.''</ref><ref name=dtopic3>[https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/22/rts-svet/2690555/balkanskom-ulicom-dado-topic.html Balkanskom ulicom: Dado Topić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221116034617/https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/22/rts-svet/2690555/balkanskom-ulicom-dado-topic.html |date=2022-11-16 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''Vesna Dedić; 09.04.2017.''<br>''“Dado Topić, Beograđanin, Jugosloven, legenda rok end rola i nadasve porodičan čovek svojom pričom će sigurno ove nedelje u mnoge domove uneti osećaj da je dobro samo ako ima ljubavi i poštovanja.”''</ref> * [[Bisera Veletanlić]], pjevačica<ref name=bveletanlic1>[https://www.nin.rs/kultura/vesti/91281/bisera-veletanlic-za-nin-drzava-bez-umetnika-to-je-zemlja-bez-duse Bisera Veletanlić za NIN: Država bez umetnika, to je zemlja bez duše] [[NIN]]. ''Mikojan Bezbradica; 08.10.2025.''<br>''“Beskrajno sam volela svoju tadašnju zemlju, Jugoslaviju. I zapravo, ja jesam Jugoslovenka. Mešavina svega. Ne mogu da se osećam isključivo ni kao Hrvatica, ni kao Srpkinja, ni kao Slovenka, iako jesam sve to pomalo. I Bosanka. Dakle, Jugoslovenka, od glave do pete.”''</ref><ref name=bveletanlic2>[https://www.nedeljnik.rs/kako-mi-je-fudbal-pomogao-da-prezivim-devedesete-razgovor-sa-biserom-veletanlic/ Kako mi je fudbal pomogao da preživim devedesete: Razgovor sa Biserom Veletanlić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230504234543/https://www.nedeljnik.rs/kako-mi-je-fudbal-pomogao-da-prezivim-devedesete-razgovor-sa-biserom-veletanlic/ |date=2023-05-04 }} Nedeljnik. ''Branko Rosić; 15.09.2019.''<br>''“Ja sam i danas Jugoslovenka. Pa rodila sam se u Jugoslaviji. Rođena sam u Zagrebu i živim skoro pedeset godina u Beogradu.”''</ref><ref name=bveletanlic3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Veletanlić Bisera, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=bveletanlic4>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Veletanlić M. Bisera, estradni umetnik, vokalni solista (r. 15. IX 1942, Zagreb). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Senka Veletanlić]], pevačica<ref name=sveletanlic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Veletanlić Senija-Senka, estradni umetnik, vokalni solista džez i zabavne muzike. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=sveletanlic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Veletanlić M. Senija - Senka, estradni umetnik, vokalni solista (r. 27. V 1936, Zagreb). Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Bojana Vunturišević]], pevačica i tekstopisac<ref name=bvunturisevic1>[https://www.portalnovosti.com/bojana-vunturisevic-verujem-da-i-dalje-mozemo-da-se-volimo Bojana Vunturišević: Verujem da i dalje možemo da se volimo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240524021136/https://www.portalnovosti.com/bojana-vunturisevic-verujem-da-i-dalje-mozemo-da-se-volimo |date=2024-05-24 }} Portal Novosti. ''Katarina Bošnjak; 13.05.2024.''<br>''“I otud moja ljubav za Dalmacijom – zato što je moje političko, nacionalno, ne znam ni ja kakvo sve opredeljenje, to da sam Jugoslovenka.”''</ref> * [[Toma Zdravković]], pjevač<ref name=tzdravkovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 540.<br>''“Zdravković D. Tomislav - Toma, vokalni solista i kompozitor narodne muzike (r. 20. XI 1938, Aleksinac). Srbin, Jugosloven, […].”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Ernest Ačkun.jpg|Ernest Ačkun Datoteka:Хуса Алијевић 2014.png|Husein Alijević Datoteka:Šaban Bajramović.IMG 3786.jpg|Šaban Bajramović Datoteka:Bebi Dol u Nisu na Letnjoj pozornici 1991 02.jpg|Bebi Dol Datoteka:Halid bešlić.jpg|Halid Bešlić Datoteka:Bruno_Bjelinski.jpg|Bruno Bjelinski Datoteka:Kornelije Kovač.jpg|Kornelije Kovač Datoteka:Lepa brena.jpg|Lepa Brena Datoteka:Vatroslav Lisinski.jpg|Vatroslav Lisinski Datoteka:Dženan Lončarević (cropped).jpg|Dženan Lončarević Datoteka:Robert Pesut crop.jpg|Magnifico Datoteka:Milan Mladenović.jpg|Milan Mladenović Datoteka:Vlastimir Pericic.jpg|Vlastimir Peričić Datoteka:SakoPolumenta.JPG|Šako Polumenta Datoteka:Есма Реџепова.jpg|Esma Redžepova Datoteka:Usnija Redzepova-mc.rs.jpg|Usnija Redžepova Datoteka:Stevo Тeodosievski.jpg|Stevo Teodosievski Datoteka:Dado Topić 2007.jpg|Dado Topić Datoteka:Belgrade_Pride_2021_-_Bojana_Vunturišević.jpg|Bojana Vunturišević Datoteka:Toma Zdravković.jpg|Toma Zdravković </gallery> </div> == Nauka == * [[Zlatko Ahmetović]], univerzitetski profesor<ref name=zahmetovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 12.<br>''“Ahmetović Zlatko, profesor Fakulteta za fizičku kulturu, N. Sad; pomoćnik pokrajinskog sekretara za kulturu i obrazovanje. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=zahmetovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 12.<br>''“Ahmetović K. Zlatko, naučni saradnik i direktor Zavoda za fizičku kulturu Vojvodine (r. 28. V 1950, Novi Sad). Jugosloven.”''</ref> * [[Vjekoslav Babukić]], jezikoslovac<ref name=vbabukic1>Babukić, Vjekoslav/Karadžić, Vuk Stefanović/Vraz, Stanko: Prijateljski dopisi o pravopisu ćirilskimi i latinskimi pismeni medju Vukom Stefanov. Karadžićem i Věkoslavom Babukićem, u: Kolo (1847), str. 71.<br>''“Kako sada mi (Jugoslavjani) stojimo, razděljeni na iztočni i zapadni věrozakon i obrede […].”''</ref><ref name=jdraskovic-vbabukic/> * [[Jovo Bakić]], sociolog<ref name=jbakic1>[https://www.youtube.com/watch?v=ioJg1tUgXDo Jovo Bakić iskreni Jugosloven] YouTube. ''2021.''<br>''“Ovo govorim kao levičar, ali i kao iskreni Jugosloven.”''</ref> * [[Dževad Belkić]], fizičar<ref name=džbelkic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 39.<br>''“Belkić Dževad, fizičar, naučni savetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=džbelkic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 38.<br>''“Belkić S. Dževad, fizičar; naučni savetnik u Institutu za fiziku u Zemunu (r. 11. III 1946, Bijeljina). Jugosloven.”''</ref> * [[Dunja Blažević]], istoričarka umetnosti<ref name=dblazevic1>[https://www.slobodnaevropa.org/a/intervju-dunja-blazevic/30164157.html Blažević: Izložba Marine Abramović košta koliko i budžet muzeja] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 14.09.2019.''<br>''“Međutim, ja sam i dalje Jugoslovenka, to može da se nazove jugonostalgičar ili kako god hoćete. Ali ja sam Jugoslovenka i dalje.”''</ref> * [[Slavko Borojević]], agronom, genetičar<ref name=sborojevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 56.<br>''“Borojević Slavko, akademik; profesor Poljoprivrednog fakulteta, N. Sad (penz.) […] P: Srbin-Jugosloven.”''</ref><ref name=sborojevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 52.<br>''“Borojević Slavko, redovni član VANU; profesor univerziteta - u penziji (r. 21. XI 1919, Knezovljani, Kostajnica). Srbin, Jugosloven.”''</ref> * [[Franjo Bradaška]], historičar<ref name=fbradaska1>Bradaška, Franjo: Jugoslovjeni u Turskoj. Narodopisni nacrt od profesora Franje Bradaške, u: Književnik, god. II. sv. 3. (1865), str. 321.<br>''“Ako Turska zanima ostalu Europu, to mora ona tim više zanimati Slovjene, a poimence nas Jugoslovjene.”''</ref> * [[Boris Buden]], filozof<ref name=bbuden1>[https://www.vijesti.me/zabava/56453/maternji-jezik-je-ideolosko-politicka-konstrukcija Maternji jezik je ideološko-politička konstrukcija] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Matija Otašević; 12.11.2017.''<br>''“Postoji Jugoslavija uspostavljena 1943. kao emancipacijski projekt, i samo u tom smislu - a ne u smislu nekakvog nacionalnog i kulturnog identiteta, zajedničke historije - ne, već u smislu identifikacije sa jugoslavenskim projektom i mogućnostima njegovog nastavljanja…” - U onom smislu, dakle, u kojem danas u Hrvatskoj djeluje i o kojem piše Viktor Ivančić? - “Apsolutno, moj prijatelj Viktor Ivančić. U tom smislu sam Jugoslaven i krležijanac.”''</ref> * [[Oroslav Caf]], jezikoslovac, duhovnik<ref name=ocaf1>Caf, Oroslav (Bělankin): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-L3EKLYU5/0eb651f7-e8d8-4182-8297-db73a5a4305a/PDF R ino L sta slavenska vokala], u: Slovenska bčela, letnik 2, številka 23 (1851), str. 181.<br>''“Uže smo si veselo upanje dělali, da se bomo mi Jugoslaveni po navodu slavne […].”''</ref><ref name=ocaf2>Caf, Oroslav (Bělankin): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-7SVW981B/03fb9f28-9e2b-425a-b964-56a4fc584b38/PDF R ino L sta slavenska vokala], u: Slovenska bčela, letnik 3, številka 25 (1852), str. 205.<br>''“Bodi nam Jugoslavenom tedaj pravilo: I. r med konsonanti ino na kraju […].”''</ref> * [[Jovan Cvijić]], geograf<ref name=jcvijic1>Цвијић, Ј.: [https://pretraziva.rs/show/nova-evropa--1920-12-23.pdf Значај цивилизације за међународна питања], у: Нова Европа, књ. 1 бр. 13 (1920), стр. 473.<br>''“Више пута изгледало је да Лондонски Уговор не би смео бити ни донесен да смо ми, Југословени, високо културни народ, или да смо имали прошлост од високе цивилизације којом бисмо били утицали на развитак човечанства; конкретније говорећи, да смо Грци, славне јелинске цивилизације, или Италијани, који су имали периоду Ренесанса, онда се из респекта према општој људској свести не би, вероватно, смела над нама извршити онаква ампутација каква је извршена Лондонским Уговором.”''</ref> * [[Ivan Čolović]], etnolog<ref name=icolovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 83.<br>''“Čolović Ivan, književnik, izdavač i književni prevodilac, etnolog, viši naučni saradnik u Etnografskom institutu SANU. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=icolovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 76.<br>''“Čolović M. Ivan, književnik, izdavač; viši naučni saradnik u Etnografskom institutu SANU (r. 24. III 1938, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Vladimir Ćorović]], povjesničar<ref name=vcorovic1>Ćorović, Vladimir: Istorija Jugoslavije. Beograd 1933, str. 655.<br>''“Mi Jugosloveni imamo puno razloga da sa poverenjem gledamo u vremena koja dolaze.”''</ref> * [[Aleksa Đilas]], sociolog<ref name=adjilas1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/507246/I-u-maloj-zemlji-moguce-je-boriti-se-za-velike-ciljeve I u maloj zemlji moguće je boriti se za velike ciljeve] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Aleksandar Apostolovski; 15.05.2022.''<br>''“Ja sam se uvek izjašnjavao kao Jugosloven i to je za mene bilo samo prirodni produžetak toga što sam Srbin i Crnogorac.”''</ref><ref name=adjilas2>[http://www.nspm.rs/prenosimo/mozemo-bez-velikih-sila.html?alphabet=l Možemo bez velikih sila] Nova srpska politička misao. ''Dubravka Vujanović; 16.02.2010.''<br>''“Da, smatram se i dalje Jugoslovenom, ali se time ne odričem srpstva.”''</ref><ref name=adjilas3>[https://www.vreme.com/vreme/nade-i-planovi-zaboravljenih-emigranata/ Nade i planovi zaboravljenih emigranata] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Ljiljana Smajlović; broj 980, 15.10.2009.''<br>''Izjašnjavali ste se kao Jugosloven? - “To sam i danas. Što ne znači da nisam i Crnogorac i Srbin. A takođe i Srbijanac – pa u Beogradu u istom stanu živim od 1954!”</ref><ref name=adjilas4>Djilas, Aleksa: [http://books.google.de/books?id=ZMyZdvTympMC&printsec=frontcover&dq=editions:I4_wUiRXowIC&hl=de&sa=X&ei=24TKULbtHaeE4gSPiIC4BA&ved=0CDQQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Funeral Oration for Yugoslavia], u: [[Dejan Đokić|Djokić, Dejan]] (izd.): Yugoslavism. Histories of a Failed Idea, 1918 - 1992, London 2003, str. 323.<br>''“Indeed, in the next official population count, I intend to declare myself a Yugoslav. This is what I was in census of 1971, 1981 and 1991; this is what I am in 2001.”''</ref><ref name=adjilas5>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 83.<br>''“Đilas Aleksa, istoričar i publicista. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=adjilas6>[http://www.djilas.rs/PITANJE/Posmrtni_govor_Jugoslaviji.html Posmrtni govor Jugoslaviji - jedan zamišljeni dijalog sa zapadnim prijateljima]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Djilas.rs ''Aleksa Đilas''</ref><ref name=adjilas7>[http://www.djilas.rs/PITANJE/Braneci_Zapad.html Braneći Zapad]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Djilas.rs ''Aleksa Đilas''</ref> * [[Dejan Đokić]], historičar<ref name=ddjokic1>[http://www.opendemocracy.net/people-debate_36/article_325.jsp A farewell to Yugoslavia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170707210022/https://www.opendemocracy.net/people-debate_36/article_325.jsp |date=2017-07-07 }} (na engleskom) openDemocracy. ''Dejan Đokić; 10.04.2002.''<br>''“I usually declared myself a Yugoslav, which had several advantages over being merely a Serb, which I also am, by virtue of being born in Serbia, to Serbian parents. True, by Yugoslav I don't just mean a citizen of a country called Yugoslavia, in Central and Eastern Europe national identities have primarily ethnic and not civic meaning. This effectively means that even though there is no country called Yugoslavia anymore, I can continue to declare myself a Yugoslav. But, I have an(other) ethnic identity, that of a Serb, and anyhow, being Yugoslav always meant something more to me than just a national identification. […] Although, as I already said, I always identified with Yugoslavia, I think I only became a real Yugoslav once the real Yugoslav state disintegrated, when I left Serbia for Britain.”''</ref> * [[Vladimir Dvorniković]], filozof i etnopsiholog<ref name=vdvornikovic1>[https://www.dw.com/sr/jugoslovenski-dert/a-44853062 Jugoslovenski dert] [[Deutsche Welle]]. ''Dragoslav Dedović; 28.07.2018.''<br>''“On nije bio samo Jugosloven po nacionalnom opredeljenju. On je o Jugoslovenima izrekao istine koje spadaju u najtačnije i najbolnije spoznaje do kojih je jedan etnopsiholog mogao doći.”''</ref> * [[Egon Fekete]], lingvista<ref name=efekete1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134.<br>''“Fekete Egon, filolog, serbokroatista, leksikograf; naučni savetnik u Institutu za sh. jezik, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=efekete2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 127.<br>''“Fekete B. Egon, filolog, serbokroatista, leksikograf, naučni savetnik u Institutu za srpskohrvatski jezik u Beogradu (r. 11. VI 1931, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ivan Filipović]], pedagog, književnik<ref name=ifilipovic1>Filipović, Ivan (Perić): Pravac naše književnosti, u: Neven, VII. god (1858), str. 73.<br>''“Važnost školskih i pučkih knjižnica uvidjeli su već mnogi narodi, samo mi Jugoslaveni ne.”''</ref> * [[Milutin Garašanin (arheolog)|Milutin Garašanin]], arheolog<ref name=mgarasanin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 140.<br>''“Garašanin Milutin, arheolog, akademik; preds. Odbora za arheologiju SANU. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Andrej Grubačić]], sociolog<ref name=agrubacic1>Grubačić, Andrej: [http://books.google.de/books?id=zFDOQsocASMC&printsec=frontcover&dq=Don%27t+Mourn,+Balkanize!:+Essays+After+Yugoslavia&hl=de&sa=X&ei=Q4bHUYvYK8besgaa5IDoDg&ved=0CDIQ6AEwAA#v=onepage&q=Don%27t%20Mourn%2C%20Balkanize!%3A%20Essays%20After%20Yugoslavia&f=false Don't mourn, balkanize! Essays after Yugoslavia] Oakland 2010, str. 11. {{ISBN|1-60486-470-2}}.<br>''“I grew up in Belgrade—or, more precisely, between Belgrade and Sarajevo—but I always considered myself Yugoslav. I do not see any reason to stop doing so now.”''</ref> * [[Katica Hedrih]], mašinski inženjer, univ. profesorica<ref name=khedrih1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 163.<br>''“Hedrih (Stevanović) Katica, redovni profesor (za pr. Elastidinamika, Otpornost materijala i Teorija nelinearnih oscilacija) i šef Katedre za mehaniku Mašinskog fakulteta, Niš; gl. i odg. urednik časopisa "Facta Universitatis"; nauč. saradnik Matemat. instituta SANU; ekspert Sav. ministarstva za nauku i tehnologiju. […] P: Jugoslovenka, srpske nacionalnosti; […].”''</ref><ref name=khedrih2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 152.<br>''“Hedrih R. Katica, redovni profesor i šef Katedre za mehaniku Mašinskog fakulteta u Nišu (r. 28. VIII 1944, Bobovište). Jugoslovenka, srpske nacionalnosti.”''</ref> * [[Fedor Herbut]], fizičar<ref name=fherbut1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 163.<br>''“Herbut Fedor, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF, Bg.; dopisni član SANU. […] P: Rusin, Jugosloven.”''</ref><ref name=fherbut2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 152.<br>''“Herbut E. Fedor, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF u Beogradu; dopisni član SANU (r. 3. V 1932, Novi Vrbas). Rusin, Jugosloven.”''</ref> * [[Jelisaveta Ibrovac]], profesor, prevoditelj<ref name=jibrovac1>Ибровац, Јелисавета (Демирова, Мирка): [https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_E74E1D9A175FE5728805716D3DEA6D36/1922/k001?fullscreen#page/492/mode/1up Молиерова прослава у Паризу], у: Српски књижевни гласник, Нова серија, књ. V бр. 1 (1922), стр. 463.<br>''“Ми Југословени смо са поносом могли истаћи да је наш песник и народни мученик Франкопан дао један од првих превода Молиера у опште.”''</ref> * [[Fran Ilešič]], književni povjesničar, publicist<ref name=filesic1>Ilešič, Fr.: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:doc-P2B6NX9A/099c4d73-b7c1-4486-9729-7487689a5bd4/PDF Vse pleše. Balada — ballata.], u: Ljubljanski zvon, god. 19 br. 1 (1899), str. 49.<br>''“Pohlevno nasprotujoč, je nekdo iz ozadja izrekel svoje pomisleke o Čukovem modrovanju, češ, mi Jugoslovani s svojim »kolom« se pač dobro vrtimo v krogu, a naprej ne pridemo, ne napredujemo.”''</ref> * [[Ivan Ivić]], psiholog, univerzitetski profesor<ref name=iivic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 176.<br>''“Ivić Ivan, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (za pr. Razvojna psihologija). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Anton Janežič]], filolog<ref name=ajanezic1>Prijatelj, Ivan: [http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:doc-CELRWWCE/29cc0c10-4627-410e-8ce0-7e49e74864a3/PDF Borba za individualnost slovenskega književnega jezika 1848–1857] Ljubljana 1937, str. 109.<br>''“Ti nam pripravljaš pot, da se naj popred Jugoslovani sjedinimo, zraven pa tudi drugim narečjem približamo, da ne zagazimo na stranputice, po kterih žalibog tako radi tumaramo i vagutamo...”''</ref> * [[Božidar Jezernik]], etnolog<ref name=bjezernik1>[https://pescanik.net/jugoslavija-zemlja-snova-2/ Jugoslavija, zemlja snova] Peščanik. ''03.12.2018.''<br>''“On je glavni lik Bože Jezernika, jer Boža je integralni Jugosloven i on žali – i to je jedna od teza ove knjige – što, po njegovom mišljenju, u Jugoslaviji, kako on kaže, nije bilo više jugoslovenskog nacionalizma.”''</ref> * [[Đokica Jovanović]], sociolog<ref name=djjovanovic1>[https://nova.rs/emisije/zasto-u-srbiji-ima-sve-vise-jugoslovena/ Zašto u Srbiji ima sve više Jugoslovena?] Nova.rs ''TV Nova; 02.05.2023.''<br>''“Sociolog Đokica Jovanović iz Niša na nedavnom popisu izjasnio se kao Jugosloven i to ne prvi put.”''</ref> * [[Nadežda Jovanović]], povjesničarka<ref name=njovanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 204-205.<br>''“Jovanović Nadežda, istoričar; naučni savetnik u Institutu za noviju istoriju Srbije, Bg. […] P: Srpkinja-Jugoslovenka.”''</ref><ref name=njovanovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 189.<br>''“Jovanović S. Nadežda, istoričar; naučni savetnik u Institutu za istoriju radničkog pokreta Srbije, Beograd (r. 10. VIII 1931, Moskva). Srpkinja-Jugoslovenka..”''</ref> * [[Damir Kakaš]], univerzitetski profesor, političar<ref name=dkakas1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 214.<br>''“Kakaš Damir, potpredsednik Skupštine AP Vojvodine (od '94); potpredsednik Izvršnog odbora Reformske demokratske stranke Vojvodine; redovni profesor Fakulteta tehničkih nauka, N. Sad. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksej Kišjuhas]], sociolog<ref name=akisjuhas1>[https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/krenula-kampanja-sve-veci-broj-javnih-osoba-nagovara-gradane-da-se-izjasne-kao-jugoslaveni-20221002 Krenula kampanja: Sve veći broj javnih osoba nagovara građane da se izjasne kao Jugoslaveni] tportal.hr. ''B. Stilin; 02.10.2022.''<br>''“Na njihov poziv prvi se odazvao sociolog, profesor na Sveučilištu u Novom Sadu i kolumnist lista Danas, Aleksej Kišjuhas, koji je na dan početka popisa podržao pokret poveznicom na svoju kolumnu pod naslovom 'Jugoslavija živi'.”''</ref> * [[Ivan Klajn]], jezikoslovac<ref name=iklajn1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 228.<br>''“Klajn Ivan, lingvista; redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=iklajn2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 206.<br>''“Klajn H. Ivan, redovni profesor i šef Katedre za italijanistiku Filološkog fakulteta u Beogradu (r. 31.I 1937, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Maja Korać]], sociolog<ref name=mkorac1> Savić, Svenka/Korać, Maja: Naučnice iz Srbije u svetu: kroz dijalog i refleksiju, u: Prelić, Mladena/Stevanović, Lada/Lukić Krstanović, Miroslava (ur.): [https://etno-institut.co.rs/storage/710/63abe78a83ade_Etnografski-zbornik-2022-PRINT2.pdf Rod, znanje i moć. Istorija, nasleđe i značaj naučnica u Srbiji] Beograd 2022, str. 202.<br>''“Ja sam bila i ostala Jugoslovenka. Da pojasnim, multikulturna Južna Slovenka. To je moje duboko, i pre svega, lično opredeljenje, ne političko. Zasnovano na iskustvu i načinu života moje (primarne) porodice, kao i na istoriji mojih porodičnih predaka.”''</ref> * [[Ana Kotevska]], muzikolog i muzički kritičar<ref name=akotevska1>[https://www.danas.rs/kultura/slucaj-ane-kotevske-i-glumice-dobrile-stojnic-kad-portiri-izbacuju-umetnike-i-novinare/ Slučaj Ane Kotevske i glumice Dobrile Stojnić: Kad portiri izbacuju umetnike i novinare] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dragoslav Simić; 27.09.2025.''<br>''“Ove antologijske reči prostakluka i primitivizma odjekuju i danas u ušima Ane Kotevske, koja se oduvek deklarisala kao Jugoslovenka.”''</ref><ref name=akotevska2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 246.<br>''“Kotevska Ana, muzikolog i muzički kritičar; glavni i odgovorni urednik muzičkog mesečnika "Bis"; […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=akotevska3>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 220.<br>''“Kotevska M. Ana, muzikolog i muzički kritičar, zamenik glavnog i odgovornog urednika za muziku na II programu Radio Beograda (r. 18. III 1947, Strumica, Makedonija). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Boško Kovačević]], sociolog<ref name=bkovacevic1>[https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/sjecanje-na-boska-kovacevica-918183 Sjećanje na Boška Kovačevića] [[Oslobođenje (list)|Oslobođenje]]. ''27.12.2023.''<br>''“Za sebe je volio da govori da je Sokolčanin, Subotičanin, Ličanin, Vojvođanin, Srbin, Jugosloven, Evropljanin, Građanin sveta”''</ref> * [[Fran Kovačič]], teolog, historičar<ref name=fkovačič1>Kovačič, Fran: [https://books.google.de/books?id=Uuj64Xn6lc0C&newbks=1&newbks_redir=0&printsec=frontcover&hl=de#v=onepage&q&f=false Ob osemstoletnici križarskih vojsk. (1096 – 1896)], u: Katoliški obzornik, letnik I. (1897), str. 162.<br>''“Tem znamenitejše je to vprašanje za nas sedaj ob osemstoletnici križarskih vojsk, ker smo zlasti mi Jugoslovani v neposredni zvezi s križarskimi vojskami in se vprašanje cerkvenega zedinjenja posebno nas tiče.”''</ref> * [[Marija Kraljević-Balalić]], genetičar<ref name=mkraljevicbalalic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 252.<br>''“Kraljević-Balalić Marija, dekan i redovni profesor Poljoprivrednog fakulteta, N. Sad (za pr. Genetika, Populaciona genetika i Uvod u metodiku maučnog [sic!] rada). […] P: Jugosl., […].”''</ref> * [[Ivan Kukuljević Sakcinski]], istoričar, književnik, političar<ref name=iksakcinski1>I. K. S.: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5Qafecy6iKlcE4GRP36GCRjeS9AYE3ZKN4DtQb8v1YneKWwXP8ld5anxHTN8z7etr5CGTzYs6U5R0JEqz2r57g_dJAvk2YISjAh1_L-8uUNoKGjJ_3-K-qR5N5bwoZVY4HJKGA11VkUXgB6k-VFf_OZXWxAYg6f1kqWue6C8jtlemwhdXfI3_kI6Av7h8auSwL-rXpy_qyGym-ClQYCNiYHRT-RjqAtDzccX_9madJD6_gOeRNLXqDtoCqjO0ZnmjzqOAm-UFFo7e4PDGeFic2zoZak0UvgSC-cFMnrRlriWDKYrRrAM Politička pověstnica], u: Arkiv za pověstnicu jugoslavensku, knjiga II. (1852), str. 1.<br>''“Mi Jugoslaveni neimamo sve dosada našega diplomatara, pa ipak nećemo nikada bez njega moći razsvětliti i kritički napisati razgranjenu historiu našega naroda.”''</ref><ref name=iksakcinski2>Smičiklas, Tade; Marković, Franjo: Matica Hrvatska od godine 1842. do godine 1892. Spomen-knjiga. Zagreb 1892, str. 160.<br>''“Očekivamo pako od nje, da nam one strane što brže pridruži, koje po historiji i zakonu ili po krvi i poreklu našoj državi ili našemu jugoslavenskomu narodu pripadaju.”''</ref> * [[Đuro Kurepa]], fizičar<ref name=djkurepa1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 231-232.<br>''“Kurepa R. Đuro, redovni član SANU i ANU-BiH, dopisni član JAZU; profesor univerziteta - u penziji (r. 16. VIII 1907, Majske Poljane, Glina). Srbin-Jugosloven, […]. ”''</ref> * [[Milan Kurepa]], fizičar<ref name=mkurepa1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 263.<br>''“Kurepa Milan, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF, Bg. (za pr. Fizika molekula i Fizika opšti kurs); naučni savetnik u Institutu za fiziku, Bg.; preds. Nacionalnog komiteta za fiziku Jugoslavije (od '87). […] P: Jugosloven srpsko-jevrejskog porekla.”''</ref><ref name=mkurepa2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 232.<br>''“Kurepa V. Milan, fizičar; redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF u Beogradu; predsednik Nacionalnog komiteta za fiziku SFRJ (r. 11. V 1933, Bačka Palanka). Jugosloven, srpsko-jevrejskog porekla.”''</ref> * [[Šime Ljubić]], istoričar, arheolog<ref name=sljubic1>Okuka, Miloš: Eine Sprache - viele Erben. Sprachpolitik als Nationalisierungsinstrument in Ex-Jugoslawien. Klagenfurt 1998, S. 23. (na njemačkom)<br>“»Hej, Ihr Jugoslawenbrüder, seien wir ruhmreich!« So ruft der Kroate Šime Ljubić 1864 in seinem Spiegel der jugoslawischen Literaturgeschichte (Ogledalo književne poviesti Jugoslavjanske na podučavanje mladeži) in der […].</ref> * [[Ivan Macun]], književni povjesničar<ref name=imacun1>Macun, Ivan: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-TZWJKXHW/f39ff886-a3b5-4dc5-967b-8f5d499a8755/PDF Cvetje slovenskiga pesničtva.] Trst 1850, str. 4.<br>''“Poglej samo nekaj malo na polje slavjanskih narodnih pesem in boš vidil u Čehih, Poljakih in posebno u nas Jugoslavjanih množinu sadja najlepšega, z katerim bo se težko kater si bodi drugi narod hvaliti zamogel.”''</ref> * [[Vlado Mađarić]], istoričar umetnosti<ref name=vmadjaric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 403.<br>''“Mađarić Vlado, direktor Saveznog instituta za zaštitu spomenika kulture u Beogradu, r. 1915 u Ludbregu, Jugosloven.”''</ref> * [[Matija Majar]], etnograf, jezikoslovac<ref name=mmajar1>Majar, Matija: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-05AJDQXQ/0768df73-0700-4779-81e0-226111bc3825/PDF Naše slovstvo], u: Novice gospodarske, obertnijske in národske, tečaj XV. list 44 (03.06.1857), str. 174.<br>''“Mi Jugoslaveni, imenito Slovenci, smo v takih okolnostih, da moramo to pitanje tako le staviti: Čto moramo činiti, storiti, da se književno slože narečja serbsko, bulgarsko, horvatsko i slovensko?”''</ref> * [[Petar Matković]], geograf<ref name=pmatkovic1>Matković, Petar: Zemljopisni odlomci. Najnovija kartografija o Jugoslovjenskih zemljah, u: Književnik, god. III. sv. 1. (1866), str. 81.<br>''“Vojnički kartografički zavod u Beču, koji si je glede svojih kartografičkih proizvoda slavno ime stekao, objelodani za kratko vrieme koli za znanost u obće, toli za nas Jugoslovjene napose evo već drugu vele znamenitu i krasnu geografičku radnju: Dalmaciju naime, koja poput okvira sa zapada Balkanski poluotok zaprema, i gore navedenu kartu Bosne i Hercegovine, kojom je publikacijom sumnja o tajnom skrivanju kartografičkoga materijala iz političkoga obzira sasvim izčeznula.”''</ref> * [[Fedor Mesinger]], meteorolog, univerzitetski profesor<ref name=fmesinger1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 317.<br>''“Mesinger Fedor, meteorolog; redovni profesor PMF, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=fmesinger2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 277.<br>''“Mesinger Z. Fedor, meteorolog; redovni profesor PMF u Beogradu; dopisni član SANU i član Academia Europae (r. 7. III 1933, Sremska Mitrovica). Jugosloven.”''</ref> * [[Nada Milašin]], naučnik<ref name=nmilasin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 328.<br>''“Milašin Nada, viši naučni saradnik u Institutu za arhitekturu i urbanizam Srbije, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=nmilasin2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 287.<br>''“Milašin Lj. Nada, viši naučni saradnik u Institutu za arhitekturu i urbanizam Srbije, Beograd (r. 23. IV 1929, Dvor na Uni). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vojin Milić]], sociolog<ref name=vmilic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 334.<br>''“Milić Vojin, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Miljanić]], inženjer elektrotehnike, univ. profesor<ref name=pmiljanic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 348.<br>''“Miljanić Petar, akademik, sekretar Odeljenja tehničkih nauka SANU, redovni profesor Mašinskog i Elektrotehn. fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=pmiljanic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 302.<br>''“Miljanić N. Petar, redovni profesor Mašinskog i Elektrotehničkog fakulteta u Beogradu; redovni član i sekretar Odeljenja tehničkih nauka SANU (r. 1927, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Jovan Nahman]], univ. profesor<ref name=jnahman1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 369.<br>''“Nahman Jovan, redovni profesor Elektrotehničkog fakulteta, Bg. (za pr. Elektrane i razvodna postrojenja i Opšta energetika); šef Katedre za elektroenergetske sisteme; preds. Komisije za naučni rad. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=jnahman2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 316.<br>''“Nahman M. Jovan, redovni profesor i šef Katedre za elektroenergetske sisteme Elektrotehničkog fakulteta u Beogradu (r. 20. VIII 1936, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Navratil]], jezikoslovac<ref name=inavratil1>N., J.: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-7IS7KTWC/de1d2076-efac-45c3-b8f8-6afcd0997ccc/PDF Želja jezikoznanska o novem letu vsim Slovencom, posebno pisateljem slovenskim v prevdarek], u: Slovenska bčela, letnik 4, številka 8 (1853), str. 63.<br>''“Tudi govorimo vsi Slovenci in Jugoslovani; Ne dam mu naj manje […].”''</ref> * [[Aleksandar Nikolić (istoričar)|Aleksandar Nikolić]], istoričar, novinar<ref name=anikolic1>[https://boom93.rs/article/54985/jugosloveni-kulturno-povezivanje-trajnije-od-drzavnih-granica Jugosloveni: Kulturno povezivanje trajnije od državnih granica] Radio Boom93. ''Neda Stojićević/Jelena Milenković''.<br>''“Onda je bilo potpuno prirodno da 2022. kažem na popisu ću se izjasniti kao Jugosloven.”''</ref> * [[Viktor Novak]], istoričar<ref name=vnovak1>[https://www.rts.rs/page/rts/sr/Dijaspora/story/1526/srbija-na-vezi/2091781/-magnum-crimen---bez-cenzure-.html Magnum Crimen - bez cenzure] [[Radio-televizija Srbije]]. ''03.11.2015''<br>''“Prvo izdanje ove kultne knjige, Viktor Novak, Hrvat, ali i integralni Jugosloven, uspeo je da objavi u burnim posleratnim godinama, 1948.”''</ref> * [[Ljubisav Novaković]], univerzitetski profesor<ref name=ljnovakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 384-385.<br>''“Novaković Ljubisav, redovni profesor Prirodno-matematičkog fakulteta, Kragujevac (za pr. Kvantna teorijska fizika i Izabrana poglavlja moderne fizike). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Pavel Opavski]], univerzitetski profesor<ref name=popavski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 390.<br>''“Opavski Pavel [sic!], redovni profesor Fakulteta fizičke kulture, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=popavski2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 334.<br>''“Opavski J. Pavle, redovni profesor Fakulteta za fizičku kulturu u Beogradu (r. 9. XI 1925, Stara Pazova). Jugosloven.”''</ref> * [[Milenko Panić]], univerzitetski profesor<ref name=mpanic1>[https://www.rts.rs/page/tv/ci/story/19/rts-svet/1290146/evropa-i-srbi-milenko-panic.html Европа и Срби: Миленко Панић] [[Радио-телевизија Србије]]. ''Војислав Лалетин; 26.03.2013.''<br>''“Премда је Југославија разбијена, он се и даље, с пуно разлога, осећа и понаша као Југословен.”''</ref><ref name=mpanic2>[https://www.youtube.com/watch?v=VZzu-CMhDjA Evropa i Srbi: Milenko Panić] [[YouTube]]. ''RTS Obrazovno-naučni program - Zvanični kanal; 22.08.2016.''<br>''“Pa, moram Vam reći da ovaj, ja sam uvijek bio, i odgojen, i… i ostao jugoslovenski orijentisan. […] Ali, ja sam se osjećao Jugosloven, i dalje se osjećam Jugosloven.”''</ref> * [[Đorđe Paunović]], univ. profesor<ref name=djpaunovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 345.<br>''“Paunović S. Đorđe, dekan i redovni profesor Elektrotehničkog fakulteta u Beogradu (r. 21. VII 1938, Beograd). Srbin, Jugosloven.”''</ref> * [[Jasna Pavešić-Popović]], univerzitetski profesor<ref name=jpavesicpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 402.<br>''“Pavešić-Popović Jasna, redovni profesor Poljoprivrednog fakulteta, Zemun (penz.). […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=jpavesicpopovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 345.<br>''“Pavešić-Popović Jasna, redovni profesor Poljoprivrednog fakulteta u Zemunu (r. 4. VI 1930, Zemun). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Zlatica Pavlovski]], naučni savjetnik iz područja živinarstva<ref name=zpavlovski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 409.<br>''“Pavlovski Zlatica, upravnik Zavoda za živinarstvo u Institutu za stočarstvo, Zemun. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Stevan K. Pavlowitch]], historičar<ref name=skpavlowitch1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/srbija-60401608 Srbija i Velika Britanija: Ko je bio istoričar Stevan K. Pavlović - kosmopolita i džentlmen srpskog porekla] BBC na srpskom. ''Dejan Đokić; 25.02.2022.''<br>''“Istoričar Stevan K. Pavlović bio je kosmopolita i Evropljanin koji je govorio da je Jugosloven po rođenju, Srbin po porodičnom poreklu, Britanac po državljanstvu i Francuz po kulturnom afinitetu.”''</ref> * [[Aleksandar Perić]], univerzitetski profesor<ref name=aperic>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 412.<br>''“Perić Aleksandar, redovni profesor Fakulteta organizacionih nauka, Bg. (za pr. Engleski jezik i Nemački jezik); član redakcijskih kolegijuma časopisa "Prevodilac", "Živi jezici" i "Glossa". […] P: Jugosloven.''</ref><ref name=aperic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 352.<br>''“Perić Đ. Aleksandar, redovni profesor i šef katedre na Fakultetu organizacionih nauka u Beogradu (r. 13. VIII 1930, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Miljenko Perić]], fizikohemičar<ref name=mperic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 413.<br>''“Perić Miljenko, redovni profesor Fakulteta za fizičku hemiju PMF, Bg. (za pr. Kvantna hemija i molekulske strukture); šef Katedre za molekulske strukture; prodekan za nastavu. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=mperic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 352.<br>''“Perić N. Miljenko, vanredni profesor Fakulteta za fizičku hemiju PMF u Beogradu (r. 16. I 1949, Zagreb). Jugosloven.”''</ref> * [[Vesna Pešić]], sociološkinja<ref name=vpesic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/dragoslav-petrovic-jugoslavija-ce-se-vracati-zazivece-u-novim-formama/ Dragoslav Petrović: Jugoslavija će se vraćati, zaživeće u novim formama] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Beta; 15.11.2024.''<br>''“Ali, ja sam i danas ostala Jugoslovenka.”''</ref> * [[Nebojša Popov]], sociolog<ref name=npopov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 439.<br>''“Popov Nebojša, sociolog; viši naučni saradnik u Institutu za filozofiju i društveni teoriju, Bg. (od '81); odgovorni urednik lista "Republika" (od '91); član Saveta Beogradskog univerziteta. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=npopov2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 373.<br>''“Popov D. Nebojša, predsednik Udruženja za jugoslovensku demokratsku inicijativu (UJDI) za Srbiju; sociolog u Institutu za društvenu teoriju u Beogradu; odgovorni urednik lista Republika (r. 20. IX 1939, Petrovgrad, Zrenjanin). Jugosloven.”''</ref> * [[Tomislav Popović]], ekonomista, univerzitetski profesor<ref name=tpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 447-448.<br>''“Popović Tomislav, naučni savetnik, redovni profesor univerziteta. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=tpopovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 381.<br>''“Popović M. Tomislav, direktor Instituta ekonomskih nauka u Beogradu; direktor Konzorcijuma Instituta Jugoslavija u svetskoj privredi; redovni profesor Univerziteta u Novom Sadu (r. 27. XII 1937, Đakovica). Jugosloven.”''</ref> * [[Dušan Puhalo]], anglista<ref name=dpuhalo1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 455.<br>''“Puhalo Dušan, književni prevodilac; redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. (penz.) […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=dpuhalo2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 387.<br>''“Puhalo D. Dušan, redovni profesor Filološkog fakulteta u Beogradu u penziji (r. 4. XII 1919, Brlog, Otočac). Jugosloven.”''</ref> * [[Franjo Rački]], historičar, političar, katolički svećenik<ref name=fracki1>Novak, Viktor: Franjo Rački u govorima i raspravama. Zagreb 1925, str. 126.<br>''“Naš ugovor ima se navlaš na to obazrijeti, da smo Jugoslovjeni, da nam je bolja budućnost samo u Jugoslovjenstvu.”''</ref><ref name=fracki2>Novak, Grga (i drugi) (ur.): Spomenica. Jugoslavenska akademija znanosti i umjetnosti 1866-1966. Zagreb 1966, str. 14.<br>''“Rački je bio ne samo velik učenjak nego i velik patriot u najširem smislu te riječi: Hrvat, Jugoslaven, Slaven.”''</ref><ref name=strossmayer-racki/><ref name=fracki31>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. 216.<br>''“Mi Jugoslovjeni razdijeljeni smo jezikom, ovom pravom dušom naroda, glavnim, često i jedinim sidrom narodnosti.”''</ref> * [[Ivan Radetić]], jezikoslovac<ref name=iradetic1>Radetić, Ivan: Pregled hrvatske tradicionalne književnosti. Senj 1879, str. 199.<br>''“Ovo obće jamstvo ili poručanstvo počelo je kod zapadnih Slovjena; Čeha, Poljaka i Pomorana padati već XIII. vieka, dočim se kod nas Jugoslovjena imenice Hrvata i Srba po zakonu vinodolskom i Dušanovom još u XIV. vieku nalazilo, a gdješto se i do dana današnjega sačuvalo.”''</ref> * [[Božo Radman]], agronom<ref name=bradman1>[https://www.glassrpske.com/lat/plus/teme/in-memoriam-mr-bozo-radman-do-posljednjeg-daha-posvecen-nauci-i-pravdi/348739 In memoriam - mr Božo Radman: Do posljednjeg daha posvećen nauci i pravdi] Glas Srpske. ''Mladen Karić; 30.01.2021.''<br>''“Ja sam univerzalista i kosmopolita. Nacionalno se osjećam kao Jugosloven. Ako me neko detaljnije pita, ja sam Bosanac. Ako ide još detaljnije, ja sam Krajišnik. Najdetaljnije, ja sam Banjalučanin. Nakon toga, nemojte me dalje pitati!”''</ref> * [[Duško Radosavljević]], politolog i predsjednik Saveza antifašista Vojvodine<ref name=dradosavljevic>[https://sav-ns.wixsite.com/sav2017/struktura-sav-a Struktura i rukovodstvo SAV-a] SAV - Savez antifašista Vojvodine.<br>''“Sremac, Srbin, Vojvođanin, Jugosloven i Evropljanin.”''</ref> * [[Ljubiša Rajić]], lingvist<ref name=ljrajic1>[http://www.slobodnaevropa.org/content/sta_znaci_multikulturalnost/2276177.html Šta znači multikulturalnost] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Biljana Jovićević; 16.01.2011.''<br>''“Ja sam rođen u Jugoslaviji, tu sam odrastao, obrazovao se, oženio i dobio djecu. Nisam mogao biti ništa drugo nego Jugosloven, bez obzira što su moj otac i majka bili Srbi.”''</ref><ref name=ljrajic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 471.<br>''“Rajić Ljubiša, vanredni profesor za skandinavske jezike i književnosti na Filološkom fakultetu, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ljrajic3>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 399.<br>''“Rajić R. Ljubiša, docent za skandinavske jezike i književnosti na Filološkom fakultetu u Beogradu (r. 4. IV 1947), Beograd. Jugosloven.”''</ref> * [[Slobodan Ribnikar]], fizikohemičar<ref name=sribnikar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 481.<br>''“Ribnikar Slobodan, akademik; redovni profesor Prirodno-matematičkog fakulteta, Bg. (za pr. Nuklearna hemija i Fadiohemija). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=sribnikar2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 407.<br>''“Ribnikar V. Slobodan, redovni profesor Fakulteta za fizičku hemiju PMF u Beogradu; dopisni član SANU (r. 24. V 1929, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Nikola Rot]], profesor psihologije<ref name=nrot1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 487-488.<br>''“Rot Nikola, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=nrot2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 412.<br>''“Rot E. Nikola, psiholog; profesor univerziteta - u penziji (r. 23. VI 1910, Koroš, Mađarska). Jugosloven, jevrejskog porekla.”''</ref> * [[Obrad Savić]], filozof<ref name=obradsavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 495.<br>''“Savić Obrad, viši predavač na Katedri za društvene nauke Tehnološko-metalurškog fakulteta, Bg.; generalni sekretar Beogradskog kruga i gl. urednik časopisa "The Belgrade circle". […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=obradsavic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 419.<br>''“Savić M. Obrad, filozof; asistent na Katedri za društvene nauke Tehnološko-metalurškog fakulteta u Beogradu (r. 4. XI 1948, Beršići, G. Milanovac). Jugosloven, Srbin.”''</ref> * [[Svenka Savić]], psihološkinja, lingvistkinja<ref name=ssavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 496.<br>''“Savić Svenka, redovni profesor Filozofskog fakulteta, N. Sad (za pr. Psiholingvistika, Analiza diskursa i Uvod u lingvistiku). […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Ljubica Simaković]], univerzitetska profesorica<ref name=ljsimakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 500.<br>''“Simaković Ljubica, redovni profesor Ekonomskog fakulteta, Kragujevac (za pr. Ekonomska filozofija i politika). […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=ljsimakovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 424.<br>''“Simaković D. Ljubica, redovni profesor i dekan Ekonomskog fakulteta u Kragujevcu (r. 13. IV 1944, Svetozarevo), Jugoslovenka.”''</ref> * [[Đorđe Stanković]], povjesničar<ref name=djstankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 521.<br>''“Stanković Đorđe, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (za pr. Istorija Jugoslavije); šef Katedre za istoriju Jugoslavije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dubravka Stojanović]], povjesničarka<ref name=dstojanovic1>[https://www.danas.rs/vesti/politika/demostat/dubravka-stojanovic-nismo-u-hladnom-ratu-vucic-nije-tito-a-ni-srbija-nije-jugoslavija/ Dubravka Stojanović: Nismo u Hladnom ratu, Vučić nije Tito, a ni Srbija nije Jugoslavija] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Demostat/Ivana Petronijević Terzić; 21.12.2022.''<br>''“Ni ja ne želim Jugoslaviju, ja jesam Jugoslovenka, ali ne želim Jugoslaviju zato što mislim da je njeni narodi nisu dorasli.”''</ref><ref name=dstojanovic2>[https://www.slobodnaevropa.org/a/most-nasledje-latinka-perovic-istorija-balkan-jugoslavija/32723484.html Latinka Perović - u Srbiji ignorisana i napadana, u regionu poštovana] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Omer Karabeg; 10.12.2023.''<br>''“Tek sam kasnije kroz duge razgovore s njom shvatila tu njenu poziciju bez obzira što se s njom na tom pitanju nisam slagala i ostala sam Jugoslovenka.”''</ref> * [[Svetomir Škarić]], profesor ustavnog prava<ref name=sskaric1>[http://www.dnevnik.mk/?ItemID=969BE953C56D4D4294BC6BE9769FDB93 Пратениците-торбеши бараат третман на помала етничка заедница]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (na makedonskom) Dnevnik. ''Tatjana Popovska; 18.09.2011.''</ref><ref name=sskaric2>[http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=121810833459&id=9&setIzdanie=22161 Ин мемориам]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (na makedonskom) Nova Makedonija. ''Svetomir Škarić; 18.12.2010.''</ref> * [[Slobodan Šoja]], historičar<ref name=ssoja1>[https://unaworld.tv/video/reaktor-bih-jugonostalgija Jugonostalgija] Una televizija, emisija ''Reaktor BiH''. ''04.12.2023.''<br>''“Pa znate šta, ja mislim da je bolje reći da... da sam Jugosloven nego jugonostalgičar.”''</ref> * [[Jorjo Tadić]], istoričar<ref name=jtadic1>Тадић, Јорјо: [https://books.google.de/books?id=bzCZCgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=de&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Сабласти круже Југославијом...], у: Историјски часопис, књ. 18 (1971), str. 48.<br>''“А још више зато што је мени лично сасвим свеједно да ли се нешто назива хрватским или српским, јер су за мене Срби и Хрвати један народ, без обзира што се о томе мислило или данас мисли, пише и прописује. Као Југословен, али не по линији државне већ по свом дубоком националном опредељењу, а и научном уверењу, јер сам то био и онда када смо о југословенској држави само сањали, сматрам да је ненаучно и смешно сврставати старе Дубровчане у Србе или Хрвате, а њихова културна дела, посебно књижевност, резервисати искључиво за једне или друге.“''</ref><ref name=jtadic2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 715-716.<br>''“Tadić Jorjo, dr filozofije, red. prof. Filozofskog fakulteta u Beogradu za Opštu istoriju Novoga veka, dopisni član Srpske akademije nauka u Beogradu, dopisni član Jugoslavenske akademije znanosti i umjetnosti u Zagrebu, r. 1899 u Starom Gradu, Srez hvarski, Jugosloven.”''</ref> * [[Nevenka Tadić]], neuropsihijatar<ref name=ntadic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 568.<br>''“Tadić Nevenka, neuropsihijatar. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Nikola Tesla]], izumitelj<ref name=ntesla1>[https://www.slobodnaevropa.org/a/nikola-tesla/30612584.html Svi hoće Nikolu Teslu] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Mila Đurđević/Una Čilić''.<br>''“Zbog toga, braćo i sestre, kao najstariji Srbin, Jugoslaven, Amerikanac naše krvi u Sjedinjenim Državama, upućujem vam ovo pismo moleći vas da se odazovete pozivu predsjednika Roosevelta.”''</ref> * [[Rajko Tomović]], naučnik, robotičar<ref name=rtomovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 585.<br>''“Tomović Rajko, akademik; direktor (sa N. Uzungoluom) Centra za multidisciplinarno praćenje pravaca razvoja informatike, Atina (od '96). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=rtomovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 495.<br>''“Tomović M. Rajko, član VANU i spoljni član SAZU; profesor univerziteta - u penziji (r. 1. XI 1919, Baja, Mađarska). Jugosloven.”''</ref> * [[Ana Tot]], ekonomista<ref name=atot1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 587-588.<br>''“Tot Ana, redovni profesor Ekonomskog fakulteta, Subotica (za pr. Istorija ekonomske misli). […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=atot2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 497.<br>''“Tot M. Ana, vanredni profesor i rukovodilac Katedre za makroekonomiju i teoriju društvenog razvoja Ekonomskog fakulteta u Subotici (r. 4. II 1948, Vajska). Jugoslovenka.''</ref> * [[Ljubinka Trgovčević-Mitrović]], povjesničarka<ref name=ljtrgovcevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 590.<br>''“Trgovčević Ljubinka, viši nauč. saradnik u Istorijskom institutu SANU, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=ljtrgovcevic2>[https://www.danas.rs/kultura/vece-secanja-na-ljubinku-trgovcevic-1948-2022-istoricarka-putnica-zena-nadasve-prijateljica/ Veče sećanja na Ljubinku Trgovčević (1948-2022): Istoričarka, putnica, žena, nadasve prijateljica] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''J. J.; 06.03.2023.''<br>''“Rođena u njenom središtu, u Bosni, u Sarajevu, ostala je Jugoslovenka do kraja.”''</ref> * [[Milan Trtanj]], fizikohemičar<ref name=mtrtanj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 593-594.<br>''“Trtanj Milan, rukovodilac Laboratorije za hemijsku dinamiku i permanentno obrazovanje Instituta za nuklearne nauke "Vinca". […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=mtrtanj2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 500.<br>''“Trtanj I. Milan, naučni savetnik u Institutu za nuklearne nauke Boris Kidrič Vinča - OOUR Institut za hemijsku dinamiku (r. 1. I 1947, Grabarje, Slavonski Brod). Jugosloven.”''</ref> * [[Vladeta Urošević]], fizičar<ref name=vurosevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 598.<br>''“Urošević Vladeta, osnivač i direktor preduzeća "Metrologia". […] P: Srbin, Jugosloven.”''</ref><ref name=vurosevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 504.<br>''“Urošević V. Vladeta, naučni savetnik i rukovodilac Laboratorije za interdisciplinarna istraživanja u Institutu za fiziku, Zemun (r. 20. VI 1925, Stopanja). Srbin, Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Vejvoda]], politikolog<ref name=ivejvoda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Vejvoda Ivan, politikolog; profesor na Syssex [sic!] University, Engleska (od '93). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ivejvoda2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Vejvoda I. Ivan, politikolog; istraživač u Institutu za evropske studije u Beogradu (r. 27. XII 1949, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Vuk Vernić]], sociolog, revolucionar<ref name=vvernic1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 65.<br>''“Vernić Vuk, borac u prištapskim jedinicama VŠ, neutvrđenog mesta rođenja, profesor na Pravnom fakultetu u Zagrebu, Jugosloven, u NOV došao krajem marta 1943. iz ustaškog logora Jasenovac razmenom za zarobljene Nemce.”''</ref> * [[Radina Vučetić]], historičarka<ref name=rvucetic1>[https://www.pressreader.com/serbia/nin/20200806/281706912025220][http://www.nin.co.rs/pages/article.php?id=102354064] Неорадикалски рикверц води у провалију [[НИН]]. ''Радмила Станковић; 06.08.2020.''<br>''“Радина Вучетић је имала ту срећу: предмет њеног научног интересовања је превасходно Југославија, Краљевина и она социјалистичка, а за себе једнако каже да је Југословенка јер је рођена и васпитана у тој земљи, јер је формирана у југословенском духу и не може за првих двадесет година свог живота да каже „пуј, пике, више не важи“.”''</ref><ref name=rvucetic2>[https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q Prostori slobode - Radina Vučetić] YouTube. ''Remarker Media; 01.07.2020.''<br>''Jesi ti Jugoslovenka? - “Jesam, da. To moram da pomenem.”''</ref> * [[Sreten Vujović]], sociolog<ref name=svujovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 628.<br>''“Vujović Sreten, sociolog; redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (od '92); član Malog veća Beogradskog kruga. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=svujovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 530.<br>''“Vujović Đ. Sreten, sociolog, vanredni profesor Filozofskog fakulteta u Beogradu (r. 8. II 1946, Cetinje). Jugosloven.”''</ref> * [[Emir Zelenhasić]], univerzitetski profesor<ref name=ezelenhasic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 643-644.<br>''“Zelenhasić Emir, redovni profesor Građevinskog fakulteta, Subotica (za pr. Hidrologija i Osnovi hidrotehnike); šef Katedre za hidrotehniku. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=ezelenhasic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 542.<br>''“Zelenhasić F. Emir, redovni profesor i šef Katedre za hidrotehniku Građevinskog fakulteta u Subotici (r. 9. X 1938, Prokuplje). Jugosloven, Musliman.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Vjekoslav Babukić.jpg|Vjekoslav Babukić Datoteka:Jovo Bakic-mc.rs.jpg|Jovo Bakić Datoteka:Franjo Bradaška.jpg|Franjo Bradaška Datoteka:Jurij Caf.jpg|Oroslav Caf Datoteka:Јован_Цвијић,_географ_(1865-1927).jpg|Jovan Cvijić Datoteka:Vladimir Ćorović.jpg|Vladimir Ćorović Datoteka:Dejan Djokic LMU Book presentation.jpg|Dejan Đokić Datoteka:Ivan Filipović 1892 Mayerhofer.png|Ivan Filipović Datoteka:Andrej Grubačić at the SF anarchist bookfair 2010 (cropped).jpg|Andrej Grubačić Datoteka:Fran Ilešič.jpg|Fran Ilešič Datoteka:JanezicAnton.jpg|Anton Janežič Datoteka:Ivan Klajn.jpg|Ivan Klajn Datoteka:Fran Kovačič.jpg|Fran Kovačič Datoteka:Ivan Kukuljevic Sakcinski 1889 Mukarovsky.png|Ivan Kukuljević Sakcinski Datoteka:Kurepa georg2 (cropped).jpg|Đuro Kurepa Datoteka:Sime Ljubic 1885 Mayerhofer.png|Šime Ljubić Datoteka:MacunIvan.jpg|Ivan Macun Datoteka:Matija Majar (2).jpg|Matija Majar Datoteka:Vojinmilic.jpg|Vojin Milić Datoteka:Ivan Navratil.jpg|Ivan Navratil Datoteka:Nebojsa Popov-mc.rs.jpg|Nebojša Popov Datoteka:Božidar Jezernik 02.jpg|Božidar Jezernik Datoteka:Franjo_Rački_1897_Th._Mayerhofer.png|Franjo Rački Datoteka:Ljubiša Rajić.jpg|Ljubiša Rajić Datoteka:Dubravka Stojanović.jpg|Dubravka Stojanović Datoteka:Nevenka Tadić.jpg|Nevenka Tadić Datoteka:Tesla circa 1890.jpeg|Nikola Tesla Datoteka:Rajko Tomovic.jpg|Rajko Tomović Datoteka:Ivan Vejvoda - July 2015 (cropped).jpg|Ivan Vejvoda </gallery> </div> == Novinarstvo i publicistika == * [[Mihailo Bjelica]], novinar, univ. profesor<ref name=mbjelica1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Bjelica Mihailo, naučni savetnik u Institutu za političke studije, Bg.; redovni profesor Fakulteta političkih nauka, Bg. (za pr. Istorija novinarstva). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Olga Božičković]], novinarka<ref name=obozickovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Božičković Olga, slobodni novinar. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Nikola Burzan]], novinar<ref name=nburzan1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 68.<br>''“Burzan Nikola, novinar; urednik-komentator u Spoljno-političkoj rubrici "Naše Borbe". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Angelina Čakširan]], novinarka<ref name=acaksiran1>[https://www.mojnovisad.com/gradske-face/angelina-caksiran-novinar-i-urednik-pisanje-mora-imati-svrhu-i-poruku-jer-to-je-pravo-novinarstvo-id43596.html Angelina Čakširan, novinar i urednik: Pisanje mora imati svrhu i poruku jer to je pravo novinarstvo] mojnovisad.com ''Aleksandar Jovanović; 12.11.2021.''<br>''“Kao Jugoslovenka, što sam ostala do danas, prezirala sam svaki nacionalizam, srpski, hrvatski, bilo koji. To nas je i dovelo do raspada zemlje koja je definitivno bila najlepša na svetu. U svakom pogledu.”''</ref> * [[Đorđe Dragojlović]], novinar<ref name=djdragojlovic1>[http://www.index.hr/vijesti/clanak/sto-ce-kerum-na-ovo-reci-vojvodjanski-novinar-osniva-nacionalno-vijece-jugoslavena/462207.aspx Što će Kerum na ovo reći: Vojvođanski novinar osniva Nacionalno vijeće Jugoslavena] Index. ''27.11.2009.''</ref> * [[Milovan Đilas]], publicista, politički disident, političar, revolucionar<ref name=mdjilas1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/balkan-53066157 Milovan Đilas: „Crnogorac, Srbin i Jugosloven koji po značaju daleko prevazilazi jugoslovenske okvire“] BBC na srpskom. ''Dejan Đokić; 17.07.2020.''<br>''“Đilas je bio Crnogorac, Srbin i Jugosloven. Ali je po svom značaju daleko prevazilazio jugoslovenske okvire, pa iako zvuči kao kliše, može se reći da je bio građanin sveta, pre svega onog sveta koji se borio za slobodu, pravdu i društvenu jednakost.”''</ref> * [[Veljko Đurović]], novinar<ref name=vdjurovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 131.<br>''“Đurović Veljko, novinar; snimatelj-dopisnik britanske TV "Worldwide Television News" (WTN). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=vdjurovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 123.<br>''“Đurović V. Veljko, filmski snimatelj i urednik časopisa YU - video, slobodni filmski radnik (r. 18. IV 1953). Jugosloven.”''</ref> * [[Nadežda Gaće]], novinarka<ref name=ngace1>[https://vreme.com/vreme/nadezda-gace-1950-2025/ Nadežda Gaće (1950–2025)] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Željko Bodrožić; 26.03.2025.''<br>''“Vulkan, stena, žena zmaj, rođena predvodnica, sjajna novinarka i urednica, velika i nepokolebljiva Jugoslovenka... Tim se rečima, između ostalih, proteklih dana prijatelji i kolege opraštaju od Nadežde Gaće, osnivačice i urednice nedeljnika “Novi magazin” i nekadašnje predsednice Nunsa.”</ref><ref name=ngace2>[https://novimagazin.rs/novi-horizont/im-memoriam-nadezda-gace-bila-je-iskrena-levicarka-i-jugoslovenka/ Im memoriam Nadežda Gaće: Bila je iskrena levičarka i Jugoslovenka] Novi magazin. ''Anja Ilić; 05.04.2025.''</ref><ref name=ngace3>[https://www.danas.rs/kultura/nadezda-gace-2/ In memoriam Nadežda Gaće: Osoba koja je imala sjaj zvezde] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Aleksandra Ćuk; 20.03.2025.''<br>''“Ona je umrla kao Jugoslovenka.”''</ref> * [[Jug Grizelj]], novinar<ref name=jgrizelj1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 144.<br>''“Grizelj, I. Jug, novinar (r. 2. VIII 1926, Vrlika). Jugosloven.”''</ref><ref name=jgrizelj2>[https://www.vreme.com/vreme/jug-grizelj-1926-1991/ Venci i reči za velikana novinarstva] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Živorad Kovaćević; br. 12, 14.01.1991.''<br>''“Jug Girzelj je bio Jugosloven u najboljem smislu te reči Zato je toliko voleo Beograd — onaj široki, neuskogrudi, neprovincijalni, tolerantni, kosmopolitski Beograd. Bio je ponosan što je Beograđanin. Njegov zvezdani čas je bio kad su kolege odlučile da on, po krvi Hrvat i Italijan, po ljudskom opredeljenju Jugosloven, bude predsednik Udruženja novinara Srbije.”''</ref> * [[Dinko Gruhonjić]], novinar i univerzitetski profesor<ref name=dgruhonjic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/a-vi-sto-biste-da-nas-koljete-vi-ste-dinko-sakic-autorski-tekst-dinka-gruhonjica-o-tome-sta-je-zaista-rekao-u-dubrovniku/ A vi, što biste da nas koljete, vi ste Dinko Šakić: Dinko Gruhonjić za Danas o tome šta je zaista rekao u Dubrovniku] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dinko Gruhonjić; 25.03.2024.''<br>''“Ja sam dete bratstva i jedinstva, moja jedina domovina bila je i ostala Jugoslavija, a ja sam Jugosloven, Bosanac i Vojvođanin. Nikada nisam prestao da verujem u bratstvo i jedinstvo naših naroda i narodnosti.”''</ref><ref name=dgruhonjic2>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/hulje-vrebaju-iz-mraka-i-krecu-se-u-coporima/ Hulje vrebaju iz mraka i kreću se u čoporima] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dinko Gruhonjić; 05.12.2020.''<br>''“Ja sam Jugosloven, dakle apatrid. Ali, odavno sam shvatio da je Jugoslavija bila prirodna tvorevina, a da su ove banane u kojima živimo totalno neprirodne.”''</ref><ref name=dgruhonjic3>[https://autonomija.info/dinko-gruhonjic-danas-je-sveti-avnoj-ideja-jugoslavije-je-ideja-slobode/ Dinko Gruhonjić: Danas je sveti AVNOJ – ideja Jugoslavije je ideja slobode] Autonomija. ''Dinko Gruhonjić; 29.11.2021.''<br>''“Kao Jugosloven, kažem da Jugoslavija nije bila savršena. Ali se mogla “popraviti”. A ovo, ovo što su nam servirale ubice Jugoslavije kao “novu normalnost”, e to je potpuno nepopravljivo!”''</ref> * [[Zdravko Huber]], novinar, urednik<ref name=zhuber1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 165.<br>''“Huber Zdravko, novinar, urednik u "Našoj Borbi". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Dejan Ilić]], izdavač i urednik<ref name=dilic1>[https://pescanik.net/razgovor-u-jajcu/ Razgovor u Jajcu] Peščanik. ''Dejan Ilić; 26.07.2017.''<br>''“Da li to što sam Jugosloven isključuje mogućnost da budem Srbin?”''</ref> * [[Viktor Ivančić]], novinar<ref name=vivancic1>[https://www.021.rs/story/Info/Srbija/260982/Dezulovic-To-sto-radi-Vesic-moze-i-Baka-Prase.html Dežulović: To što radi Vesić može i Baka Prase] Portal 021. ''Danas; 15.12.2020.''<br>''“Inače, taj princip, da dobri Hrvati iz srpske perspektive smeju da seru samo po Hrvatskoj i njenim gradovima, i obratno, da je dobrim Srbima iz hrvatske perspektive dopušteno da seru isključivo po Srbiji i njenim gradovima, za mene je nakaradan. Ja se kao Jugosloven zalažem za to da svi seremo po svima, slobodno, velikodušno, bez kočnica i ustezanja.”''</ref> * [[Željko Ivanović]], novinar<ref name=zivanovic1>[https://www.nedeljnik.rs/priblizite-mi-to-kako-se-covek-oseca-ko-crnogorac-zeljko-ivanovic-u-novom-nedeljniku/ „Približite mi to, kako se čovek oseća ko Crnogorac?“ Željko Ivanović u novom Nedeljniku] Nedeljnik. ''Veljko Miladinović; 13.01.2024.''<br>''“Ja sam bio Jugosloven. I danas sam u kulturološkom smislu Jugosloven.”''</ref> * [[Josip Kirigin]], novinar, publicist, revolucionar<ref name=jkirigin1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 317.<br>''“Kirigin Josip, novinar, šef dopisništva zagrebačkog Vjesnika u Beogradu, rez. kapetan, r. 1918 u Australiji, Jugosloven.”''</ref> * [[Ferdo Kočevar]], publicist<ref name=fkocevar1>Žavčanin, K. [Ferdo Kočevar (pseudonim)]: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QafI8q6cWMCSYx5DASe5f4K9LHOzIvL2AH58YK0c7JYOkjJ7oZB_OTlRLbYsgT45Daa8UMBStsfx3pi2R9XZ7VFaUKFuoXfoeB2HQLn2j4NThGNY-GJv5JNACbJCNEhYJrBiCsAH9AQDPYDdn1be2GLBSUNd5tP1cFAY5VS6-FfgGs4mJiar0TuMEbqaYjlaWHj3R3SIm_8EUuu3jtoEpL2YMm_-8bETpnDxn990Z8ZR92XZcOJrRiwvfQ9Mob_AcKF4R4vM6KinlM9V2sgsh4VeP5LR10FjGptp9KroUmjhDomEeJw Jugoslavenska akademija], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XIX. list 19 (08.05.1861), str. 150.<br>''“Mi Jugoslovani smo v tem obziru v dosta hujem položaji. […] Naravno je tedaj, da so zadobile te sosedne slovstva pretežni upljiv v nas Jugoslovane in sicer na veliko škodo in nevarnost za našo narodnost.”''</ref> * [[Mahmud Konjhodžić]], novinar, publicist<ref name=mkonjhodzic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 331.<br>''“Konjhodžić Mahmud, novinar, r. 1905 u Ljubuškom, srez Mostar, Jugosloven.”''</ref> * [[Anton Kos]], publicist<ref name=akos1>A[nton]. K[os]. Cestnikov: [http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-I14QC4EA/fa8e646f-84d3-473a-9ea7-ebcbed6d420a/PDF Poljodelstvo in kemija], u: Novice gospodarske, obertnijske in národske, tečaj XV. list 53 (04.07.1857), str. 210.<br>''“Tudi mi Jugoslovani se moremo sponašati z možem, ki po vsej pravici zaslužuje, da ga v vesrto Mezzofantov vredimo.”''</ref> * [[Boro Krivokapić]], novinar<ref name=bkrivokapic1>[https://www.xxzmagazin.com/boro-krivokapic-poslednji-jugosloven Boro Krivokapić, poslednji Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208063744/https://www.xxzmagazin.com/boro-krivokapic-poslednji-jugosloven |date=2023-02-08 }} XXZ magazin. ''Milivoj Bešlin; 28.11.2018.''<br>''“Ja sam bio i ostao prije svega Jugosloven”, neretko je ponavljao.''</ref> * [[Sergije Lukač]], novinar, univ. profesor<ref name=slukac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 281.<br>''“Lukač Sergije, novinar; redovni profesor FPN, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven-Srbin, […].”''</ref> * [[Svetlana Lukić]], novinarka<ref name=slukic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 283.<br>''“Lukić Svetlana, novinar; zamenik glavnog i odgovornog urednika za program Radija "B-92" (od '96). […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Petar Luković]], novinar<ref name=plukovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 284.<br>''“Luković Petar, novinar; zamenik glavnog i odgovornog urednika lista "Vreme". […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=plukovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 250.<br>''“Luković V. Petar, novinar časopisa Vreme (r. 21. I 1951, Kraljevo). Jugosloven.”''</ref> * [[Tomislav Marković (novinar)|Tomislav Marković]], novinar i književnik<ref name=tmarkovic1>[https://balkans.aljazeera.net/opinions/2022/10/21/budimo-jugosloveni-iako-smo-srbi Budimo Jugosloveni iako smo Srbi] [[Al Jazeera Balkans]]. ''Tomislav Marković; 21.10.2022.''<br>''“Izjašnjavajući se kao Jugosloveni po nacionalnosti podrivamo totalitarnu ideju nacionalnog identiteta, a o njenoj totalitarnosti dovoljno govori masovna histerija protiv jugoslovenstva kojoj svedočimo. […] Budimo Jugosloveni, iako smo Srbi.”''</ref> * [[Rusko Matulić]], publicista<ref name=rmatulic1>[https://www.vreme.com/vreme/poslednji-odlazak-jugoslovenskog-emigranta/ Poslednji odlazak jugoslovenskog emigranta] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Petar Lađević; broj 1283, 06.08.2015.''<br>''“Tridesetog jula ove godine u Nju Džersiju je umro veliki Jugosloven, istinski borac za ljudska prava, najbliži saradnik pokojnog Mihajla Mihajlova, saradnik i prijatelj Saveza Oslobođenje i jedan od najrespektabilnijih izučavalaca i sakupljača različitih izvora za stvaranje celovite slike o demokratskoj Jugoslaviji; politički emigrant koji je čitav život posvetio intelektualnoj i ljudskoj borbi za demokratsku Jugoslaviju.”''</ref> * [[Mihajlo Mihajlov]], publicista, politički disident<ref name=mmihajlov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 321.<br>''“Mihajlov Mihai [sic!], publicista; viši naučni saradnik u Elliott Schoo [sic!] of International Affairs, Vašington (od '94); član Centralnog komiteta Socijaldemokrata Amerike. […] Rus po rođenju, Jugosl. po opredeljenju; […]”''</ref> * [[Živko Milić]], novinar, publicista<ref name=zmilic>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 452.<br>''“Milić Živko, novinar, urednik «Borbe», član upravnog odbora Saveza novinara Jugoslavije, rez. kapetan, r. 1923 u Zagrebu, Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Mrđen]], novinar<ref name=imrdjen1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 364-365.<br>''“Mrđen Ivan, novinar; direktor Novinskog preduzeća "Vreme". […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=imrdjen2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 314.<br>''“Mrđen A. Ivan, novinar; direktor NIP Borba (r. 2. X 1949, Vršac). Jugosloven.”''</ref> * [[Avdo Mujčinović]], novinar i pozorišni kritičar<ref name=amujcinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 366.<br>''“Mujčinović Avdo, pozorišni kritičar u listu "Politika ekspres", Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ivan Rizinger]], novinar<ref name=irizinger1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Rizinger Ivan, muzički urednik Radio Kruševca (od '89), revije "Pobeda" (od '90) i diskografske kuće "Take It Or Leave It", Bg. (od '95). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Teofil Pančić]], novinar<ref name=tpancic1>[https://karakter.rs/intervju/post/teofil-pancic-za-karakter-srbi-i-hrvati-su-u-kulturnom-smislu-jedan-narod/ Teofil Pančić za Karakter: Moja lista pet najboljih novinara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221203054707/https://karakter.rs/intervju/post/teofil-pancic-za-karakter-srbi-i-hrvati-su-u-kulturnom-smislu-jedan-narod/ |date=2022-12-03 }} Karakter. ''Karakter; 03.12.2021.''<br>''“Aludirate na moj tekst u kome sam objasnio da su entiteti složeniji i da ne mora da bude samo jedan, jer sam ja celog života i Srbin i Vojvođanin i Jugosloven i da ne vidim u čemu je tu problem. Na popisima sam se uvek izjašnjavao kao Srbin, ali sad dolazim u iskušenje da se pomalo iz inata izjasnim kao Vojvođanin. Ako nacionalistima to već toliko smeta, onda malo da ih iritiram.”''</ref><ref name=tpancic2>[https://slobodnarec.rs/2021/08/31/teofil-pancic-srpstvo-vojvodjanstvo-i-ostale-koske/ Srpstvo, vojvođanstvo... i ostale koske] Slobodna reč. ''Teofil Pančić; 31.08.2021.''<br>''“A identiteti mogu da budu složeni, višestruki i isprepleteni, sve u jednom čoveku, i to ne nužno zato što ovaj ima „mešano poreklo“ po oveštalim etnocentričnim standardima. Evo, znam po sebi: u svakoj bih prilici mogao reći za sebe, i na svakom bih se popisu stanovnišva – ako se takvo izjašnjavanje već traži – mogao izjasniti i kao Srbin i kao Vojvođanin i kao Jugosloven, i ne bih nikada slagao baš ništa.”''</ref> * [[Rade Radovanović]], novinar, dramski pisac<ref name=rradovanovic1>[https://www.monitor.co.me/prikaz-ne-okreci-glavu/ Prikaz: Ne okreći glavu] Monitor. ''Monitor online; 28.01.2022.''<br>''“Rođen u Srbiji, po javno iskazanom opredjeljenju Jugosloven i dan-danas, po građanskoj vokaciji otvoreni borac protiv fašizacije politike i društva na ex -Yu prostoru, a po oštrini novinarskog pera u borbi za istinu očigledno ne odustaje od nje, bez obzira na cijenu.”''</ref><ref name=rradovanovic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 466.<br>''“Radovanović Rade, novinar i dramski pisac; slobodni novinar; član Izvršnog odbora Ujedinjenih gramskih sindikata "Nezavisnost" (od '92). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=rradovanovic3>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 395.<br>''“Radovanović D. Rade, novinar i dramski pisac; član Izvršnog odbora UJDI-a (r. 6. XI 1950, Kragujevac). Jugosloven.”''</ref> * [[Vlado Ribnikar]], novinar, političar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Milorad Roganović]], novinar<ref name=mroganovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Roganović Milorad, novinar. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=mroganovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 411.<br>''“Roganović D. Milorad, novinar, pomoćnik direktora i glavnog i odgovornog urednika Studija B (r. 2. I 1951, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dževad Sabljaković]], novinar i književnik<ref name=dzsabljakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 490.<br>''“Sabljaković Dževad, književnik, književni kritičar i novinar. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=dzsabljakovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 415.<br>''“Sabljaković J. Dževad, književnik, književni kritičar i novinar; urednik u YUTEL-u (r. 7. VII 1939, Beograd), Jugosloven.”''</ref> * [[Dragoslav Simić]], novinar<ref name=dsimic1>[https://portalforum.rs/blog/2022/10/12/bez-jugoslovena-na-popisu/ Bez Jugoslovena na popisu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014223724/https://portalforum.rs/blog/2022/10/12/bez-jugoslovena-na-popisu/ |date=2022-10-14 }} Forum - Portal građanske Srbije. ''D. B.; 12.10.2022.''<br>''“Redakciji Portala Forum javio se kolega Dragoslav Simić (Radio Beograd) i rekao da mu je pre dva dana došla popisivačica kojoj je na pitanje o nacionlanosti odgovorio da je Jugosloven.”''</ref> * [[Tamara Skrozza]], novinarka<ref name=tskrozza1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/nazalost-jedinica-sam-tamara-skrozza-o-odrastanju-u-somboru-i-tome-kako-je-posao-birao-nju-a-ne-ona-njega/ „Nažalost, jedinica sam“: Tamara Skrozza o odrastanju u Somboru i tome kako je posao birao nju, a ne ona njega] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 16.04.2023.''<br>''“Dete sam iz mešovitog braka, nisam krštena, vaspitavana sam i uvek sam se izjašnjavala kao Jugoslovenka.”''</ref> * [[Karel Slanc]], publicista, političar<ref name=kslanc1>Slanc, Karel: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-S4HN0TV0/959837c4-8301-4745-ada5-32ea3243c15d/PDF Avstrijski Jugoslovani in morje.] Gorica 1912, str. 11.<br>''“Zdaj, ko ste Avstriji priklopljeni Bosna in Hercegovina, nas je v državi precej Jugoslovanov.”''</ref> * [[Jelena Sofronijevic]], novinarka<ref name=jsofronijevic1>[https://vittles.substack.com/p/yugonostalgic-cuisine Yugonostalgic Cuisine] (na engleskom) Vittles. ''Natasha Tripney; 23.08.2021.''<br>''“Sofronijevic regards herself as Yugoslav, though she was born in the UK in 1998.”''</ref> * [[Grujica Spasović]], novinar, urednik<ref name=gspasovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 514.<br>''“Spasović Grujica, novinar; dopisnik Švedskog radija (od '89). […] P: Jugosloven, […].''</ref><ref name=gspasovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 437.<br>''“Spasović M. Grujica, novinar, zamenik glavnog i odgovornog urednika lista Borba (r. 19. VIII 1950, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Anto Staničić]], novinar, književnik<ref name=astanicic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 440.<br>''“Staničić Đ. Anto, novinar i književnik (r. 18. XII 1909, Tivat). Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Stefanović (novinar)|Ivan Stefanović]], novinar<ref name=istefanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 527.<br>''“Stefanović Ivan, novinar i prevodilac. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=istefanovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 448.<br>''“Stefanović I. Ivan, novinar, prevodilac; šef Biroa dopisništva The Associated Press u Beogradu (r. 3. VII 1932, Pančevo). Jugosloven.”''</ref> * [[Gordana Suša]], novinarka<ref name=gsusa1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 549.<br>''“Suša Gordana, novinar i komentator; novinar u listu "Naša Borba"; urednik Video nedeljnika "VIN"; član Izvršnog odbora Nezavisnog udruženja novinara Srbije i Malog veća Beogradskog kruga. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=gsusa2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 465.<br>''“Suša Ž. Gordana, novinar, urednik u YUTEL-u (r. 2. II 1946, Beograd). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Hari Štajner]], novinar<ref name=hstajner1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 562-563.<br>''“Štajner Hari, novinar; spoljnopolitički komentator lista "Vreme"; direktor "Medija centra", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=hstajner2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 477.<br>''“Štajner T. Hari, novinar, urednik spoljnopolitičke rubrike lista Vreme (r. 28. V 1930, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksandar Timofejev]], novinar<ref name=atimofejev1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 576.<br>''“Timofejev Aleksandar-Saša, novinar, voditelj u Radiju "B-92"; član Izvršnog odbora Nezavisnog udruženja novinara Srbije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Zaharije Trnavčević]], novinar<ref name=ztrnavcevic1>[http://www.danas.rs/dodaci/nedelja/mogu_li_jugosloveni_postati_etnicka_zajednica.26.html?news_id=272880 Mogu li Jugosloveni postati etnička zajednica?] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Katarina Živanović; 13.12.2013.''<br>''“Trnavčević se, inače, izjašnjava kao Jugosloven. Jedan je od 23.303 koliko ih po poslednjem popisu ima u Srbiji.”''</ref><ref name=ztrnavcevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 500.<br>''“Trnavčević M. Zaharije, novinar; predsednik Glavnog odbora Stranke Jugoslovena za Srbiju (r. 2. I 1926, Šabac). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Pavel Turner]], publicist<ref name=pturner1>Turner, Pavel (Dr. Ahasverus): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-FNQV7UL2/a4dbb24c-fb60-4883-89f7-5642a8a8d5d0/PDF Beseda o jugoslovanskih razmerah], u: Kres, godina 1 br. 7 (1881), str. 396.<br>''“Mi Jugoslovani bi se vselej morali naravno najbližje rodne brate čutiti in po tem čutenji bi se moralo naše strmljenje in občenje med seboj ravnati, pa je li tako?”''</ref> * [[Boris Varga]], novinar, politolog<ref name=bvarga1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/boris-varga-privilegija-je-danas-biti-u-manjini/ Boris Varga: Privilegija je danas biti u manjini] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 29.09.2019.''<br>''“U Ukrajini sam među majdanistima kao neko ko se deklariše među ostalom i kao Jugosloven, Rusin i ukrajinski levičar, što je prema uspostavljenim tamošnjim stereotipima skoro sve do ekscesa potpuno isključivo.”''</ref> * [[Vekoslav Vakaj]], publicist<ref name=vvakaj1>Vakaj, Vekoslav: [https://dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-RSB1W1PC/7e8d6513-919f-4967-b288-eaa869d44904/PDF Jugoslovani v zlati Pragi in slavnem Velegradu. Potopisne črtice.] Maribor 1886, str. 58.<br>''“Jugoslovani smo obljubili tukaj pri altarju slovanske vzajemnosti: da se hočemo napiti tukaj slovanskega rodo- in domoljubja.''</ref> * [[Gordana Vujović]], novinarka, književnica<ref name=gvujovic1>[https://primorski.me/info/kultura/gordana-vujovic-jugoslovenka-zivi-u-meni-srcem-sam-pisala-tako-je-bilo-napisano-u-libru/ Gordana Vujović: Jugoslovenka živi u meni, srcem sam pisala “Tako je bilo napisano u libru”] Primorski Portal. ''Biljana Dabić; 10.09.2024.''<br>''“U duši sam bila i ostala Jugoslovenka i umrjeću kao Jugoslovenka.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Stevan Kragujevic, Milovan Djilas,1950.JPG|Milovan Đilas Datoteka:Nadežda Gaće in 2010 (cropped).jpg|Nadežda Gaće Datoteka:Dinko Gruhonjić.jpg|Dinko Gruhonjić Datoteka:ViktorIvancic.jpg|Viktor Ivančić Datoteka:Ferdo Kočevar.jpg|Ferdo Kočevar Datoteka:Anton Kos Cestnikov.jpg|Anton Kos Datoteka:Petar lukovic gm.jpg|Petar Luković Datoteka:Mihajlo Mihajlov wiki photo.jpg|Mihajlo Mihajlov Datoteka:Teofil Pancic-mc.rs.jpg|Teofil Pančić Datoteka:Karel Slanc.jpg|Karel Slanc Datoteka:Gordana Susa-mc.rs.jpg|Gordana Suša Datoteka:Zaharije Trnavčević.jpg|Zaharije Trnavčević </gallery> </div> == Obaveštajstvo == * [[Vojin Đurašinović]], obavještajac, revolucionar<ref name=vdjurasinovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 166.<br>''“Đurašinović Vojin-Kostja, inspektor u Državnom sekretarijatu za unutrašnje poslove NR Srbije, r. 1919 u Bastaji, srez Daruvar, Jugosloven.”''</ref> == Odvjetništvo == * [[Srđa Popović (advokat)|Srđa Popović]], advokat, borac za ljudska prava<ref name=spopovic1>Stehlík, Petr: Jugoslavenstvo Srđe Popovića kao temelj suvremenog promišljanja jedne naizgled umirovljene ideje, u: Štěpánek, Václav (ur.): Савремена српска и чешка славистичка истраживања. Реферати са Kолоквијума Београд–Брно одржаног 21. октобра 2021. на Филoлошком факултету Универзитета у Београду./Současná srbská a česká slavistická bádání. Příspěvky z Kolokvia Brno–Bělehrad, které se konalo 21. října 2021 na Filologické fakultě Univerzity v Bělehradě. Edice Brno–Bělehrad, sv. 2. Brno 2021, str. 73.<br>''“Oduvek sam bio Jugosloven. Prvo što sam u životu naučio bilo je kako se zovem, u kojoj ulici stanujem i to da sam Jugosloven. Druga stvar je bio režim prema kome sam bio vrlo kritičan. Najveći problem Jugoslavije bio je u tome što ona nije mogla da postane demokratska država. Desimir Tošić je to jednom lepo rekao: ‚Ideja Jugoslavije je bila velika, ali smo mi, nažalost, bili mali’.”''</ref><ref name=spopovic2>[https://www.vreme.com/vreme/advokat-od-lika-i-dela/ Advokat od lika i dela] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Aleksandar Ćirić; 02.12.2010.''<br>''“Neočekivano za mnoge, Srđa Popović otkriva da je oduvek bio Jugosloven, mada je imao problem "s tom vrstom identifikacije".”''</ref><ref name=spopovic3>[http://pescanik.net/2013/10/srda-popovic-intervju/ Srđa Popović – intervju] [[Peščanik]]. ''Esquire; 19.10.2013.''<br>''“Srđa Popović nikada nije odustao od svog opredeljenja da se izajšnjava kao Jugosloven, ali ni tome ne prilazi olako, jednostrano.”''</ref><ref name=spopovic4>[https://www.monitor.co.me/sra-popovi-i-tadeu-mazovjecki-odlazak-boraca-za-ljudska-prava/ Srđa Popović i Tadeuš Mazovjecki, odlazak boraca za ljudska prava] Monitor. ''Tamara Kaliterna; 01.11.2013.''<br>''“Srđa Popović se do kraja izjašnjavao kao Jugosloven.”''</ref> * [[Dinko Vitezić]], pravnik, političar<ref name=dvitezic1>Vitezić, Dinko: Govor, kojim g. Dinko Dr. Vitezić navadja u carev. vieću razloge, poradi kojih je glasovao proti zakonu o državnom zajmu, u: Naša Sloga, god. V. br. 1. (1874), str. 2.<br>''“U kratko ću, jer kao Jugoslavjanin nisam njemačkomu tako vješt, da bih se mogao pripušćati u široka razlaganja; a uz to častni predjašni govornici već su toliko temeljitih razlogah na sriedu donieli, da bi meni zaisto težko bilo što nova reći.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Srđa Popović advokat.jpeg|Srđa M. Popović Datoteka:Dinko Vitezić 1880 Theod. Mayerhofer.png|Dinko Vitezić </gallery> </div> == Politika == === 21. vijek === * [[Miroslav Kopečni]], političar, bivši diplomat<ref name=mkopecni1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 239.<br>''“Kopečni Miroslav, direktor Instituta za nuklearne nauke "Vinča". […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=mkopecni2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 214.<br>''“Kopečni M. Miroslav, direktor Instituta za hemijsku dinamiku i permanentno obrazovanje u Institutu za nuklearne nauke Boris Kidrič - Vinča (r. 13. V 1946, Tuzla). Jugosloven.”''</ref> * [[Đorđe Subotić]], politički aktivista<ref name=djsubotic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/ni-od-mramora-ni-od-gvozdja-vec-covek-od-principa/ Ni od mramora, ni od gvožđa, već čovek od principa] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Duško Radosavljević; 10.12.2019.''<br>''“Po svome ličnom opredeljenju, i to je stalno naglašavao, Đorđe je bio Rumljanin, Sremac, Vojvođanin i Jugosloven. To je ono što ga je određivalo, činilo njegovu ličnost, opredeljivalo stavove i ponašanje.”''</ref> === 20. vek === * [[Božidar Adžija]], političar, revolucionar, publicist<ref name=badzija1>Prpić, Ivan (ur.): Komunisti o fašizmu (1919-1940). Zagreb 1976, str. 25.<br>''“Ali budući da talijanski fašizam postaje sve više predstavnikom službene Italije i kao takav ulazi u redove organizirane svjetske reakcije, koja se u unutarnjoj politici svake pojedine države svojim socijalnoreakcionarnim ciljevima i tendencijama, a u vanjskoj politici svojim imperijalističkim težnjama, sprema na jaku ofenzivu protiv općeg mira i demokracije, to je potrebno, naročito nama Jugoslavenima, da budnim okom pratimo razvoj fašističkog pokreta u Italiji, jer on može sutra-prekosutra, pobratimljen sa Horthyjevim »probuđenim Mađarima«, ugroziti mirni razvoj našeg državnog života.”''</ref> * [[Milka Agbaba]], političarka, revolucionar<ref name=magbaba1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 63.<br>''“Agbaba T. Milka (Izborni srez begejski, APV – NRS), politički radnik, rođena u siromašnoj seljačkoj porodici 24-XI-1921 godine u Banatskom Karađorđevu, APV – NRS. Jugoslovenka.”''</ref><ref name=magbaba2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 11.<br>''“Agbaba Milka, nar. poslanik Savezne narodne skupštine za Srez begejski, član CK SK Srbije, pretsednik Saveza društava prijatelja dece i omladine za APV, r. 1921 u Banatskom Karađorđevu, Jugoslovenka.”''</ref> * [[Rade Bašić]], političar, revolucionar<ref name=rbasic1>Miljković, Dušan D.: Stradanja u Cazinskoj krajini i antifašistička borba (1941-1945). Beograd 2011, str. 228.<br>''“Rođen 1919, Garevice, Prijedor. Jugosloven, student.”''</ref> * [[Džemal Bijedić]], političar, revolucionar<ref name=dzbijedic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 57.<br>''“Bijedić Džemal, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, član Izvršnog veća NR BiH, pretsednik Sreskog NO u Mostaru, član CK SK BiH, član Saveznog odbora Saveza boraca NOR, član Pretsedništva [sic!] Glavnog odbora SSRN BiH, rez. potpukovnik, r. 1917 u Mostaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Josip Broz Tito]], državnik, revolucionar, vojskovođa<ref name=Tito1>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 179-180.<br>''“Tito je bio Jugoslaven na jedan novi način, i kao državnik, i kao politički čovjek, i naprosto kao čovjek. […] Za vrijeme rata ustaše su nastojali prikriti Titovo hrvatsko porijeklo. On sam ga nije krio: kad je došao u oslobođeni Beograd svi su znali koje je nacionalnosti. Nije to previše isticao niti je smatrao da je to najvažnije. U nekim je prilikama ipak govorio o tome: i o svojoj nacionalnosti i o jugoslavenstvu. Postoje tri njegove veće izjave kojima se može poslužiti na različite načine. Prva je negdje s kraja pedesetih ili početka šezdesetih godina (objavio ju je zagrebački tjednik »Danas« na Titov devedeseti rođendan, 25. V 1982, bez preciznije datacije): »Tko hoće da bude Jugoslaven, neka bude Jugoslaven, kome to smeta. Ne smije se, naravno, to forsirati, na isti način kao što se tome ne treba ni suprotstavljati. I važno je da se zna da to ne može biti nacionalno opredjeljenje. I ja kažem da sam Jugoslaven. I to ću uvijek kazati, što ne znači da sam zaboravio da sam rođen u Zagorju, da sam po nacionalnosti Hrvat. Bitno je što radim i čemu težim«... 1. marta 1971. dao je još jednu izjavu o tome, koja, ako se ne varam, tada nije odmah puštena u javnost: »Ja sam protiv svakog pritiska u pogledu nacionalnog opredjeljenja, tj. da se ljudi moraju izjašnjavati da pripadaju ovoj ili onoj naciji. Ima čitav niz ljudi kojima to smeta. Dobro je da se ljudi, opredjeljuju, jer se od toga ne može pobjeći. Ja sam rođen u Hrvatskoj, kao i moji preci, u Zagorju. To svi znaju. Ali, ja sam Jugosloven, po svojoj funkciji, po svemu. I ne samo to. Ja sam internacionalista.« (navedeno prema »Politici«, Beograd 4. V 1982). Treća izjava, kojom se najviše operira, izgovorena je vrlo spontano, možda čak s ljutnjom, u jeku najveće poslijeratne međunacionalne krize u nas: u ljeto 1971, na manevrima »Sloboda 71«. Ona se u ponečem razlikuje od prve te se obično i citira s različitom namjerom: »Bilo je slučajeva da se počelo zaboravljati da smo mi Jugoslavija. Govorilo se o republici, a o Jugoslaviji se ćutalo. Bilo je skoro sramota da se prizna da si Jugosloven. Ja za sebe kažem: ja sam Jugosloven i ništa drugo ne mogu biti. Ja sam Jugosloven i po svojim obavezama, po svom položaju a i po svom duhu. Ali, ja nisam zatajio ni da sam rođen u Hrvatskoj. Zašto da sada ističem da sam Hrvat. Ja sam odrastao u Jugoslaviji u sredini radničke klase. A takvih ima stotine hiljada.« Razlika između prve i treće izjave posve je razumljiva: kad je zajedništvo dovedeno u pitanje, pogotovo kad je u krizi, Titu je jugoslavenstvo važnije nego nacionalnost. Da to nije bilo tako, zar bi bila moguća 1941, NOB, AVNOJ i sve drugo.”''</ref><ref name=Tito2>Ičević, Dušan: Savremeni smisao jugoslovenstva, u: Socijalizam, god. 30 br. 10 (1987), str. 57.<br>''Prigovara što se tada, 1969. godine, sve manje čuje riječ Jugoslavija, a piše i govori pretežno o federaciji: »Mi moramo jače isticati Jugoslaviju. Mi smo Slovenci, Hrvati, Srbi, Makedonci, Crnogorci i drugi, ali smo svi ujedno i Jugosloveni, svi smo građani socijalističke Jugoslavije... […].''«</ref> * [[Vice Buljan]], političar, revolucionar<ref name=vbuljan1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 92.<br>''“Buljan Vice, nar. posl. Saveznog veća Savezne narodne skupštine za srez Sinj, r. 1905 u Sinju, Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 180-181.<br>''“Uostalom, on nije bio jedini koji se u presudnim trenucima naše historije iskazao kao Jugoslaven. To je slučaj velikog broja njegovih najbližih drugova i suboraca koji su se u raznim prilikama u ratu i poratnim godinama, izjasnili na isti način: Kosta Nađ, Koča Popović, Svetozar Vukmanović-Tempo, Petar Drapšin, Peko Dapčević, Ivan Gošnjak, Vice Buljan, Vicko Krstulović, Avdo Humo, Osman Karabegović, Vlado Popović, Rato Dugonjić, Ivo i Jurica Ribar, dr Ivan Ribar, Grga Jankes, Zaim Šarac, Vlado Ribnikar, Šefket Maglajlić, Uglješa Danilović, Veljko Vlahović i mnogi drugi.”''</ref> * [[Uglješa Danilović]], političar, revolucionar<ref name=udanilovic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 95.<br>''“Danilović J. ing. Uglješa (poslanik Veća naroda iz NR BiH), inženjer agronomije, rođen 7-II-1913 god. u selu Gnionici, srez Modriča, NR BiH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Peko Dapčević]], političar, diplomata, general-pukovnik, revolucionar<ref name=pdapcevic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 96.<br>''“Dapčević J. Peko (Izborni srez žički, NRS), general-pukovnik, rođen 25-VI-1913 god. u Ljubotinju, kraj Cetinja, NR CG. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Petar Drapšin]], revolucionar, general-lajtnant<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Ratomir Dugonjić]], političar, revolucionar<ref name=rdugonjic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 102.<br>''“Dugonjić I. Ratomir (poslanik Veća naroda iz NR BiH), pravnik, rođen 10-I-1916 god. u Trebinju, NR BiH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Đuro Đaković]], politički djelatnik<ref name=djdjakovic1>Broz Tito, Josip: Sekretar mjesnog komiteta, u: Ahmetović, Lutvo (i drugi) (ur.): [https://znaci.org/00003/4_24_1.pdf Zbornik sjećanja. Zagreb 1941-1945.] Knjiga 1. Zagreb 1982, str. 17.<br>''»Ne treba zaboraviti ni to da mi Jugoslaveni imamo jednu rđavu osobinu«, rekao je Đaković, »a to je da sve odluke i prijedloge jednoglasno usvajamo ali ih ne provodimo u djelo«.''</ref> * [[Avdo Humo]], političar, revolucionar, general-major u rezervi<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Sava Kosanović]], političar, diplomata<ref name=skosanovic1>Kosanović, Sava N.: Jugoslavija bila je osuđena na smrt. Smisao Moskovskog sporazuma. Zagreb 1984, str. 71.<br>''“Rekao bih rađe da smo mi Jugoslaveni i Balkan u orbiti Teherana - orbiti skladne, prijateljske zajedničke politike u zajednici sa Sjedinjenim Državama, Velikom Britanijom i Sovjetskim Savezom.”''</ref><ref name=skosanovic2>Привремена народна скупштина ДФЈ: [https://www.sistory.si/media/legacy/publikacije/58001-59000/58139/III_zasedanje_Avnoj_1945_zvezek_III_A.pdf Треће заседање Антифашистичког већа народног ослобођења Југославије и заседање Привремене народне скупштине. 7—26 август 1945. Стенографске белешке] Београд 1945, str. 410-411.<br>''“Данас кад побеђује принцип самоодређења народа, када је тај принцип постављен за темељ Уједињених нација, када се уклања супремација оних који мисле да су супериорни, у томе часу ми Југословени, без разлике, Срби, Хрвати, Словенци, Македонци, ми Југословени не можемо да вјерујемо, да се народу који je политички зрео, који je цивилизован, који je показао и крвавим жртвама и крвавом борбом вољу своју да се уједини ca својом целином националном, да се томе народу та воља не испуни.”''</ref> * [[Hinko Krizman]], političar<ref name=hkrizman1>Привремена народна скупштина ДФЈ: [https://www.sistory.si/media/legacy/publikacije/58001-59000/58139/III_zasedanje_Avnoj_1945_zvezek_III_A.pdf Треће заседање Антифашистичког већа народног ослобођења Југославије и заседање Привремене народне скупштине. 7—26 август 1945. Стенографске белешке] Београд 1945, str. 71.<br>''“Moja vjera kao Hrvata, Jugoslovena, kao samostalnog demokrate bila je uvijek da jedinstvo Jugoslavije leži u demokratskoj i socijalnoj pravdi.”''</ref> * [[Vicko Krstulović]], političar, revolucionar, general<ref name=vkrstulovic1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 48.<br>''“Krstulović Marka Vicko, komandant rasformirane 9. dalmatinske divizije, na raspoloženju u VŠ, rođen 1905, Split, radnik, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od 1922, član CK KPJ od 1940, većnik Prvog i Drugog zasedanja AVNOJ-a, krajem rata ministar u vladi NR Hrvatske.”''</ref><ref name=vkrstulovic2>Mihaljević, Josip: Dometi i granice kritičke misli u KPJ (SKJ) - Slučaj Vicko Krstulović, u: Republika, br. 480–483 (2010), str. 15-26. ''<br>''“Stoga, iako je etnički bio Hrvat, u nacionalnom smislu smatrao se Jugoslavenom.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Grga Jankes]], političar, revolucionar<ref name=gjankes1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 270.<br>''“Jankes Grga, nar. poslanik Saveznog veća Savezne nar. skupštine, pretsednik Odbora za pritužbe i žalbe, član Centralnog odbora Saveza ratnih vojnih invalida, r. 1906 u Ivanskoj, srez Bjelovar, Jugoslovan [sic!].”''</ref><ref name=gjankes2>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 122.<br>''“Jankes Đ. Grga (Izborni srez Bjelovar NRH), politički radnik, rođen 12-III-1906 u Ivanskoj, Srez bjelovarski, NRH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Asim Lošić]], političar, revolucionar<ref name=alosic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 392.<br>''“Lošić Asim, penzioner, član Glavnog odbora SSRN BiH, rez. kapetan, r. 1911 u Maglaju, srez Doboj, Jugosloven.”''</ref> * [[Šefket Maglajlić]], političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Romano Moric]], političar, revolucionar<ref name=rmoric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 613.<br>''“Romano Moric, ekonomista, nar. posl. Republičkog veća Narodnog sobranja NR Makedonije, član Izvršnog veća NR Makedonije, član CK SK Makedonije, član pretsedništva Glavnog odbora SSRN Makedonije, rez. poručnik, r. 1921 u Bijeljini, NR BiH, Jugosloven.”''</ref> * [[Radovan Papić]], političar, revolucionar<ref name=rpapic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 518.<br>''“Papić Radovan, nar. poslanik Savezne narodne skupštine, posl. Veća Naroda za NR BiH, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, sekretar Sekretarijata za socijalnu zaštitu Saveznog izvršnog veća, član Izvršnog komiteta CK Saveza komunista BiH, član Centralne revizione komisije Saveza komunista Jugoslavije, član Pretsedništva Glavnog odbora SSRN BiH, rez. pukovnik, r. 1910 u Vlahinji, srez Bileća, Jugosloven.”''</ref> * [[Puniša Perović]], političar, revolucionar<ref name=pperovic1>VII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Ljubljana 22–26 aprila 1958. Stenografske beleške. Beograd 1958, str. 668.<br>''“Ustvari, radi se o neuspjeloj odbrani ideološkog monopola, istog onog monopola koji je godinama carovao u komunističkom pokretu i sa kojim smo mi Jugosloveni imali gorka iskustva.”''</ref> * [[Nikola I Petrović Njegoš]], knez i kralj Crne Gore<ref>''[[Glas Crnogorca]]'', br. 56 od ponedeljka 8. oktobra 1918. ([[:sr:s:Краљевска прокламација од 20. октобра 1918.|Wikisource]] i [[:c:File:List Glas Crnogoraca LVI broj.pdf|Wikimedia Commons]]), proklamacija kralja Nikole Jugoslovenima: „Kad sam, krajem jula 1914., objavio rat Austriji, rekao sam: „Tržem mač za ujedinjenje Jugoslovena“. [...] Jugoslavija ne može se zamisliti bez svih Slovenaca, Hrvata i Srba. U našoj Crnoj Gori, dobro znate, od davnina žive najbolji Srbi i Jugosloveni. [...] Pozdrav svoj dragoj braći Jugoslovenima od strane dugonapaćenog, a danas najsrećnijeg i najradosnijeg Jugoslovenina — Kralja Crne Gore.”</ref><ref>''[[Glas Crnogorca]]'', br. 62 od ponedeljka 2. januara 1919. ([[:sr:s:Краљевска прокламација од 15. јануара 1919.|Wikisource]]), proklamacija kralja Nikole Crnogorcima: „Od zvanične Srbije i njenih agenata optuživan sam kao protivnik jugoslovenskog jedinstva. Međutim, nijedan pojedinac u Srpstvu i Jugoslovenstvu nije više radio na njemu od mene, nastavljajući u tome djelo mojih besmrtnih predaka. [...] Ni ja ni moja kuća nijesmo se popeli i držali na prijesto Crne Gore silom; nećemo na njega ni ostati, ako to zahtijevaju interesi Crne Gore i jugoslovenskog naroda.”</ref> * [[Moša Pijade]], političar, revolucionar<ref name=mpijade1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 57.<br>''“Pijade Samuila Moša Čiča Janko, načelnik odseka VŠ za vojne vlasti u pozadini i član CK KPJ, rođen 1890, Beograd, akademski slikar i novinar, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od 1920, bio član ilegalnog Izvršnog odbora KPJ od 1922, izdržao četrnaest godina robije, većnik Prvog i Drugog zasedanja AVNOJ-a.”''</ref> * [[Vladimir Popović Španac]], političar, diplomata, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Hamdija Pozderac]], političar, revolucionar<ref name=hpozderac1>Pozderac, Hamdija: U kontinuitetu revolucije. 2. izd. Sarajevo 1980, str. 52-53.<br>''“Svi smo u ovoj Jugoslaviji Jugosloveni i svi smo za ovu […].”''</ref> * [[Svetozar Pribićević]], političar<ref name=spribicevic1>Pribićević, Svetozar: Diktatura Kralja Aleksandra. II izdanje. Beograd 1953, str. 128.<br>''“Mi, Jugosloveni, ne bismo mogli da idemo za primerom Nemačke, pre svega, zato što u njoj vlada načelo da pravo države ima prvenstvo nad pravom zemalja koje sačinjavaju državu; a zatim, posle gorkog iskustva u četrnaestogodišnjem postojanju države, mi moramo da budemo načisto s tim: šta pripada zajedničkoj državi, a šta pripada državama ili samoupravnim jedinicima.”''</ref> * [[Gavrilo Princip]], revolucionar<ref name=gprincip1>Grujičić, Nebojša: Da je skrlet kao što je kuvet bio bi ibret, u: Bazdulj, Muharem/Grujičić, Nebojša (ur.): Stogodišnji rat. Sarajevski atentat i tumačenja. Beograd 2015, str. 74.<br>''Govoreći u ovom kontekstu o Mladoj Bosni, sociolog Todor Kuljić je napisao neveliki tekst koji zaslužuje da se ovde ponovi: “[…] Doduše, neki Principa i brane. To danas čine pretežno srpski istoričari. Zašto? Utisak je da to ne čine zbog solidarnosti sa težnjama sunarodnika (uostalom Gavrilo se izjašnjavao kao Jugosloven i to jeste bio njegov istinski identitet), nego više stoga što se time opiru demonizovanju vlastite nacije […].”''</ref><ref name=gprincip2>[https://www.politika.rs/sr/clanak/270960/Princip-bez-advokata Princip bez advokata] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Todor Kuljić; 23.09.2013.''<br>''“Doduše, neki Principa i brane. To danas čine pretežno srpski istoričari. Zašto? Utisak je da to ne čine zbog solidarnosti sa težnjama sunarodnika (uostalom Gavrilo se izjašnjavao kao Jugosloven i to jeste bio njegov istinski identitet), nego više stoga što se time opiru demonizovanju vlastite nacije.”''</ref><ref name=gprincip3>[http://www.slobodnaevropa.org/content/jugoslovenstvo-gavrila-principa/25296984.html Povodom predstave "Mali mi je ovaj grob": Jugoslovenstvo Gavrila Principa] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 14.03.2014.''<br>''Autorka teksta Biljana Srbljanović primećuje “da se istoričari utrkuju, otimajući se oko identiteta čoveka koji se vrlo jasno, na nekoliko zvaničnih mesta, potpisano i pisano, izjašnjavao o sopstvenom identitetu kao jugoslovenske nacionalnosti, vrlo nereligiozan čovek, koji nema nikakve veze sa velikosrpskom idejom.”''</ref> * [[Vaso Radić]], političar, revolucionar<ref name=vradic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 584.<br>''“Radić Vaso, narodni poslanik Saveznog veća Savezne narodne skupštine, član Revizione komisije CK SK BiH, član Glavnog odbora SSRN BiH i Vazduhoplovnog saveza BiH, rez. major, r. 1923 u Vlahinju, srez Visoko, Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksandar Ranković]], političar, revolucionar<ref name=arankovic1>VII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Ljubljana 22–26 aprila 1958. Stenografske beleške. Beograd 1958, str. 250.<br>''“Mi moramo o svemu tome razmisliti, jer se ne radi samo o našoj zemlji i našem Savezu komunista, o nama Jugoslovenima nego o čitavom radničkom pokretu.”''</ref> * [[Ivan Ribar]], državnik, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=iribar1>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. LXII.<br>''“Jedan narod, iako sa raznim plemenskim imenima i u zajedničkoj državi, nije u Ustavotvornoj skupštini, (kojoj je bio pretsednik Hrvat i osvedočeni Jugosloven Ivan Ribar), na žalost pod navalom gentilnog instinkta, u Ustavu dobio ni […].”''</ref> * [[Ivo Lola Ribar]], revolucionar, političar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Jurica Ribar]], revolucionar, slikar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=jribar1>Petričević, Jozo: Jurica Ribar. Slikar i revolucionar. Zagreb 1988, str. 115.<br>''Jurica je umro na rukama Steve Dobrkovića. Njegovom susretljivošću uspio sam utvrditi točan datum Juričine smrti. “[…] Ovako nesvjesan živio je još oko dva sata kada ga je izdala i posljednja snaga i kada je zauvijek prestalo kucati mladenačko srce - divnog druga i borca Četvrte proleterske brigade, rođenog sina iz bratske Hrvatske i velikog Jugoslavena Jurice Ribara.”''</ref><ref name=jribar2>Petričević, Jurica Ribar, str. 99.<br>''“Iako je kasnije, u više navrata imao poći na novu dužnost, ostao je sa Crnogorcima. Nikako ih nije htio ostaviti. Crnogorce je volio neograničeno. S njima se toliko saživio. Juricu je kao Hrvata, odnjihao slobodarski Beograd, a Četvrta ga je sudbinski, trajno, zanavijek povezala za Crnu Goru i on ništa manje nije bio Crnogorac - bio je u stvari Jugoslaven. […] ...” (Dr Ivan Ribar).''</ref> * [[Paško Romac]], političar, revolucionar<ref name=promac1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 612-613.<br>''“Romac Paško, nar. poslanik Saveznog veća Savezne narodne skupštine, pretsednik Glavnog zadružnog saveza FNRJ, član CK SKH i CK SKS, organizacioni sekretar Pokrajinskog komiteta SKS za Vojvodinu, član Glavnog odbora SSRNS, sekretar Pokrajinskog odbora SSRNS, član Glavnog odbora Saveza boraca Srbije, rez. pukovnik, r. 1915 u Vukšiću, srez Benkovac, Jugosloven.”''</ref> * [[Frano Supilo]], političar<ref name=fsupilo1>Boban, Branka: [https://hrcak.srce.hr/file/333440 Stavovi hrvatske političke elite prema stvaranju jugoslavenske države] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230810230215/https://hrcak.srce.hr/file/333440 |date=2023-08-10 }}, u: Tragovi, god. 2 br. 2 (2019), str. 41.<br>''“Govorim kao slobodan, uvjeren, a i informiran narodni čovjek. Govorim kao Hrvat slobodnih misli, Jugoslaven, ali – last but not least – kao Dubrovčanin.”''</ref> * [[Zaim Šarac]], političar<ref name=zsarac1>Greble, Emily: Muslims and the making of modern Europe. New York 2021, str. 239. (na engleskom)<br>''“Šarac was a lifelong, self-identified Yugoslav who abhorred the fascists and had been among those responsible for spearheading the Muslim cultural association, Preporod.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Pero Šoć]], političar, književnik<ref name=psoc1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 701.<br>''“Šoć Pero, dr književnosti, ministar Crne Gore u penziji, r. 1884 u Ljubotinju, Srez cetinjski, Jugosloven.”''</ref> * [[Veljko Vlahović]], političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=vvlahovicl>Vlahović, Veljko: Radnička klasa, samoupravljanje, međunacionalni odnosi, omladina. Beograd 1981, str. 32.<br>''“Nama, Jugoslovenima, često se prebacuje što proces svog razvitka karakterišemo borbom za razvitak socijalističke demokratije.”''</ref> * [[Nemanja Vlatković]], političar, revolucionar<ref name=nvlatkovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 769.<br>''“Vlatković Nemanja, učitelj, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, član glavnog odbora Saveza boraca BiH, r. 1914 u Lješljanima, Srez bosansko-novski, Jugosloven.”''</ref> * [[Svetozar Vukmanović]], političar, revolucionar, general-pukovnik u rezervi<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Gregor Žerjav]], političar<ref name=gzerjav1>[https://kaldrma.rs/slovenac-koji-je-stitio-siromasne-beogradske-radnike/ Slovenac koji je štitio siromašne beogradske radnike] Kaldrma. ''Kaldrma; 01.05.2023.''<br>''“Slovenac po rođenju, Jugosloven po uverenju, čovek zanimljive biografije, političar, i nadasve neko ko je u opustošenom Beogradu posle Prvog svetskog rata imao itekako sluha za nevolje onih koji su u prestonom gradu nove države Srba, Hrvata i Slovenaca tražeći posao u nemaštini lutali ulicama.”''</ref> === 19. vijek === * [[Janko Drašković]], političar<ref name=jdraskovic-vbabukic>Ивић, Алекса: Архивска грађа о југословенским књижевним и културним радницима. Књига четврта. 1723–1887. Београд 1935, стр. 250.<br>''“Za Vaše pomnjive i neumorne trude koje Vi do sada pišući svakoverstne članke u različitih žurnalih, za razsvetlenje istinitih i čovečanstvu za bolji i plemenitii život neobhodno potrebitih koristnih stvarih, ne manje za uzdržanje i obranjenje našega naroda slavjanskoga u obće, a ilirskoga napose od nasilnih zlotvorah izkazaste: ne možemo mi prepustiti, da Vama, usled zaključka našega u obćenitom 24 sečnja t. g. obderžavanom saboru u ime celoga našega „družtva Čitaonice ilirske zagrebačke ne zahvalimo i u napredak i u Vašu nama dragocenu ljubav i prijateljstvo ne preporučimo.”</ref> * [[Andrej Einspieler]], političar, publicist<ref name=aeinspieler1>Einspieler, Andrej: Kaj storiti, da dobimo ilirskoslavenski jezik, u: Slovenska bčela, II. tečaj/svezak (1851), str. 10.<br>''“Kaj je pa storiti, da se serbsko, horvatsko in slovensko podnarečje složi u ilirsko narečje, da mi Jugoslaveni dobimo ilirskoslavenski jezik ?”''</ref> * [[Janez Bleiweis]], političar, publicist<ref name=jbleiweis1>Zajc, Marko: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:doc-EIPXXE4I/008b176a-dc1f-4503-8b43-3a155cb1de75/PDF Kje se slovensko neha in hrvaško začne. Slovensko-hrvaška meja v 19. in na začetku 20. stoletja.] Ljubljana 2006, str. 145.<br>''Ponovil je tezo o neprofitnosti slovenskega založništva, izpostavil primer jezikovno združenih Nemcev, Italijanov in Francozov, »ki imajo podnarečij še več kot mi Jugoslovani« in zaključil v apatičnem tonu: »Kaj čmo mi s svojo pohlevno slovenščino terdovratniki biti! To ni sedanjemu času več primerno /…/.«''</ref> * [[Josip Jelačić]], državnik, general<ref name=jjelacic1>Šidak, Jaroslav: [https://hrcak.srce.hr/file/76682 Prilozi hrvatskoj povijesti za revolucije 1848.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220617222234/https://hrcak.srce.hr/file/76682 |date=2022-06-17 }}, u: Radovi Zavoda za hrvatsku povijest, knj. 9, br. 1 (1976), str. 60.<br>''“Pri okolnostima takovim dakle, samo ako mi Jugoslaveni budemo složni i jedan drugoga budemo pomagali, naša pravedna stvar mora srećnim uspěhom uvienčana biti.”''</ref> * [[Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak]], političar, publicist<ref name=mbkljubusak1>Kapetanović-Ljubušak, Mehmed-beg: [https://books.google.de/books?id=JmsWAAAAYAAJ&pg=PR7&dq=istocno+blago+ljubusak&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwje8p-rgvSAAxVMZ_EDHek-A60Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q&f=false Istočno blago. Svezak I: Turske, arapske i perzijske poslovice i mudre rečenice.] Sarajevo 1896, str. 76.<br>''“Mi Jugoslaveni kao poznati gostoljubivi narod sa ovom se turskom poslovicom ni najmanje ne možemo složiti, već se držimo onoga, kao što veli naš narod: »Kako kojeg gosta, tako ga je i dosta«”''</ref> * [[Lovro Monti]], političar<ref name=lmonti1>Milutinović, Kosta: Vojvodina i Dalmacija 1760-1914. Novi Sad 1973, str. 288.<br>''“Možda baš zbog italijanskog porekla po ocu i srpsko-hrvatske simbioze po majci, Monti se osećao kao Jugosloven i najoštrije osuđivao ekstremiste na jednoj i na drugoj strani, a naročito klerikalce.”''</ref> * [[Radoslav Razlag]], političar, pisac<ref name=rrazlag1>Razlag, Radoslav: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-G4OT3B43/b07a49de-7e6e-4a69-b332-12a2554c89ee/PDF Vseučilišče jugoslavensko], u: Slovenska bčela, letnik 1, številka 4 (1850), str. 126.<br>''“Osobito je kod nas Jugoslavenah već najnuždnie, da se jednom probudimo, da već ozbiljno počnemo naslědovati bratre Ćese, koji nas u vsakoj struci daleko nadkriliše, jer kod nas neima one gvoždene dělavnosti i nevěrojetne uzterpljivosti kako kod njih.”''</ref> * [[Valentin Zarnik]], političar, odvjetnik, književnik<ref name=vzarnik1>Zarnik, Valentin: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaeTxxosvosIUzL7hulhDWeL5IR37J32bzf08UScB9V8hJnmxS0V-lghCjpeqM_jr0rUUwHeFfArHmuOKakypp23WEavFbqa8w3eaMBDEoe2A7rYM0tc33MehF_6Ge87367e3GAxU0i1LdYQf_Ts1WZ2QvY4cxsozAG_9uO33svgDB-Bqi9Dt1nqliAWt6NB8A6YhoB3wJYS7j83NMzOiLwBtues3VkPYc6PjsGDYc2rrIqCaMHhfYVzhJaoGKwZsAO2Adg735yW56Rhb_H1vsU4Ij0KyAjC-Lgj1qxwfOH-VA0-JeA Originali iz domačega življenja], u: Novice gospodarske, obrtniške in narodne, tečaj XX. list 20 (14.05.1862), str. 155.<br>''“Slovenci in sploh Jugoslovani še dosedaj nimamo svojega domačega narodnega vseučilišča, in toraj se naša po znanostih hrepeneča mladež že od nekdaj večidel na Dunaj (Beč) podaja, ter v Gradcu komaj tretjina ostaja.”''</ref><ref name=vzarnik2>Zarnik, Valentin: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-E23ULBE5/f9350d9e-a1b9-472f-8e9a-73b048b28801/PDF Zbrani spisi Dr. V. Zarnika. I. zvezek: Pripovedni spisi.] Ljubljana 1888, str. 149-150.<br>''“Na tak način bi bili mi avstrijski Jugoslovani popolnoma od morja ločeni in kupčijski razvitek našega naroda uničen.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Božidar_Adžija.jpg|Božidar Adžija Datoteka:Milka Agbaba Crna grob (cropped).JPG|Milka Agbaba Datoteka:Spomenik Radetu Bašiću, Prijedor.jpg|Rade Bašić Datoteka:Visit of Džemal Bijedić, Yougoslav Prime Minister, to the CEC (cropped).jpg|Džemal Bijedić Datoteka:Portret Janeza Bleiweisa.jpg|Janez Bleiweis Datoteka:Marshal Tito (cropped).jpg|Josip Broz Tito Datoteka:Peko Dapčević1.jpg|Peko Dapčević Datoteka:Petar Drapšin 1944.jpg|Petar Drapšin Datoteka:Draskovicj.png|Janko Drašković Datoteka:Ratomir Dugonjić.jpg|Rato Dugonjić Datoteka:Đuro Đaković.JPG|Đuro Đaković Datoteka:Andrej Einspieler (2).jpg|Andrej Einspieler Datoteka:Ban-josip-jelacic.jpg|Josip Jelačić Datoteka:Mehmed-beg Kapetanovic Ljubusak.jpg|Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak Datoteka:Sava Kosanović (1950s).jpg|Sava Kosanović Datoteka:Vicko Krstulović (1).jpg|Vicko Krstulović Datoteka:Lovro-Monti.jpg|Lovro Monti Datoteka:Nicholas I of Montenegro.jpg|Nikola I Petrović Njegoš Datoteka:Moša Pijade.jpg|Moša Pijade Datoteka:Vladimirp (cropped).JPG|Vladimir Popović Datoteka:Svetozar Pribićević (1).jpg|Svetozar Pribićević Datoteka:Gavrilo Princip young.jpg|Gavrilo Princip Datoteka:Aleksandar Ranković (1).jpg|Aleksandar Ranković Datoteka:Razlag Radoslav.jpg|Radoslav Razlag Datoteka:Ivan Ribar (1995x2048) (cropped).png|Ivan Ribar Datoteka:Ivo Lola Ribar.jpg|Ivo Lola Ribar Datoteka:Jurica Ribar.jpg|Jurica Ribar Datoteka:Paško Romac.jpg|Paško Romac Datoteka:Frano Supilo rat.jpg|Frano Supilo Datoteka:Pero Šoć 2021 stamp of Montenegro.jpg|Pero Šoć Datoteka:Veljko Vlahović crop.jpg|Veljko Vlahović Datoteka:Stevan Kragujevic, Svetozar Vukmanovic, Tempo.jpg|Svetozar Vukmanović Datoteka:Valentin Zarnik4.jpg|Valentin Zarnik Datoteka:Gregor Zerjav.jpg|Gregor Žerjav </gallery> </div> == Privreda == * [[Dejan Cvetković]], inženjer elektrotehnike, direktor tehnološkog razvoja Microsoft razvojnog centra u Srbiji<ref name=dcvetkovic1>[https://www.akta.ba/licnosti/privreda-i-politika/72855/dejan-cvetkovic-uz-cvrstu-odluku-i-fokus-ostvarit-cete-sve-sto-zelite Dejan Cvetković: Uz čvrstu odluku i fokus ostvarit ćete sve što želite] Akta.ba ''Ivana Mihajlović; 27.12.2016.''<br>''“Dejan Cvetković za sebe voli reći da je nepopravljivi Jugosloven.”''</ref> * [[Vane Ivanović]], poslovni čovjek, politički aktivista<ref name=vivanovic1>Djokić, Dejan: A concise history of Serbia. London 2023, str. 447. (na engleskom)<br>''“The Serb democratic emigres, whose unofficial mentor was Božidar Vlajić (1888–1974), one of the leading members of the pre-war Democratic Party, campaigned for a democratic alternative to the communist government in Yugoslavia, together with their Bosnian (Adil Zulfikarpašić), Croat (Ilija Jukić, Branko Pešelj), Slovene (Nace Čretnik, Ljubo Sirc) and 'declared' Yugoslav (Vane Ivanović) colleagues.”''</ref><ref name=vivanovic2>[http://pescanik.net/2009/04/mini-manjina-vane-ivanovic/ Mini manjina – Vane Ivanović] Peščanik. ''Dejan Đokić; 04.04.2009.''<br>''“Vane je svakako sebe video pre svega kao Jugoslovena, pošto, kako je govorio, Jugoslavija nije bila teniski klub pa da bi mogao da promeni članstvo.”''</ref><ref name=vivanovic3>[http://www.vane.hr/Obituaries.htm Vane Ivanovic (1913-1999)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151104060200/http://www.vane.hr/Obituaries.htm |date=2015-11-04 }} Vane.hr ''Nenad V. Petrovic''<br>''“U nedelju 4. aprila, na katolicki Uskrs, prestalo je da kuca srce jednog retko plemenitog coveka koji je sebe smatrao integralnim Jugoslovenom, Vaneta Ivanovica, brodovlasnika i pisca, politickog ideologa i pocasnog konzula Knezevine Monako u Londonu, velikog dobrotvora i poznatog sportiste, coveka izvanredne inteligencije i prefinjenog duha.”''</ref> * [[Aleksandar Josipović]], konsultant i direktor marketinga, bivši plesač<ref name=aleksandarjosipovic1>[http://wannabemagazine.com/wannabe-intervju-aleksandar-josipovic/ Wannabe intervju: Aleksandar Josipović] Wannabe Magazine. ''Marina Gusev; 15.08.2011.''<br>''“Ja se nikada nisam deklarisao kao Srbin, uvek za sebe kažem da sam Jugosloven, ili jugoslovenskog porekla.”''</ref><ref name=aleksandarjosipovic2>[http://www.nadlanu.com/pocetna/zabava/celebrity/Aleksandar--Josipovic-Odbio-sam-srpske-umetnice.a-236537.305.html Aleksandar Josipović: Odbio sam srpske umetnice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140527214340/http://www.nadlanu.com/pocetna/zabava/celebrity/Aleksandar--Josipovic-Odbio-sam-srpske-umetnice.a-236537.305.html |date=2014-05-27 }} Nadlanu. ''Marija Milenković; 26.05.2014.''<br>''“Aleksandar za sebe kaže da je Jugosloven. Iz mešovitog je braka i jako je ponosan na svoje poreklo.”''</ref> * [[Žozef Lončar]], stručnjak za marketing<ref name=zlončar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 278.<br>''“Lončar Žozef, predsednik Centra za marketing d.d. "Mark Plan", Pančevo. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=zlončar2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 246.<br>''“Lončar M. Žozef, suosnivač i direktor Centra za marketing Mark- plan - Pančevo (r. 21. VI 1940, Seraing S/M, Belgija). Jugosloven.”''</ref> * [[Milan Popović]], poduzetnik<ref name=milanpopovic1>[https://portalnovosti.com/milan-popovic-donirao-100-000-eura-za-kupnju-25-kontejnera Milan Popović donirao 100.000 eura za kupnju 25 kontejnera] Portal Novosti. ''G. Borković; 29.01.2021.''<br>''“Ja sam u duši još uvek Jugoslaven i to je za mene human i normalan gest. Ko će kome da pomogne ako neće komšija komšiji ili susjed susjedu. Govorim to posebno zato šta smo godinama zajedno sarađivali i živeli u istoj državi. Mi bi trebali svi jedni druge da pomažemo. Kažem to kao Jugoslaven, odnosno kao jugonostalgičar” – rekao je Popović za Novosti.''</ref> * [[Petar Tutavac]], privrednik<ref name=ptutavac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 595.<br>''“Tutavac Petar, privrednik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Boris Vukobrat]], poslovni čovjek i humanista<ref name=bvukobrat1>[http://www.audioifotoarhiv.com/knjige%20koje%20govore/knjige/vukobrat.html Boris Vukobrat] Audio i foto arhiv Simić.<br>''“Boris Vukobrat je rođen 1940. godine u Zagrebu. Po nacionalnosti je Jugosloven.”''</ref><ref name=bvukobrat2>[http://fondmir.com/sr/knjige/87-govor-borisa-vukobrata-o-svojoj-knjizi Govor Borisa Vukobrata o svojoj knjizi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108085334/http://fondmir.com/sr/knjige/87-govor-borisa-vukobrata-o-svojoj-knjizi |date=2023-01-08 }} Fondacija za mir i rešavanje kriza. ''06.06.2012.''<br>''“Ja sam Jugosloven, rođen u Zagrebu u srpskoj porodici.”''</ref> * [[Zvonimir Šimunec]], poslovni čovjek<ref name=zšimunec1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 558.<br>''“Šimunec Zvonimir, novinar; urednik Zabavnog programa i predstavnik TV Beograd u Atini (razmena programa); predsednik Udruženja propagandista Srbije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=zšimunec2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 473.<br>''“Šimunec J. Zvonimir, novinar, urednik komercijalnih programa Radio Beograda (r. 29. X 1952, Leskovac). Jugosloven.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Dejan Cvetkovic proposal.png|Dejan Cvetković Datoteka:Aleksandar Josipović at Amsterdam fashion Week, July 2014.jpg|Aleksandar Josipović </gallery> </div> == Religija == * [[Hamdija Jusufspahić]], vjerski poglavar<ref name=hjusufspahic1>[https://www.vreme.com/vreme/musliman-jugosloven-i-levicar/ Musliman, Jugosloven i levičar] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]] ''Dragoslav Grujić i Dokumentacioni centar "Vreme"; broj 844, 08.03.2007.''<br>''“Ja sam i sada Jugosloven, neki kažu jugonostalgičar. Jesam, iskreno. […] Mnogi su insistirali da izjavim kako se osećam Srbinom. Ja nikada nisam rekao ni da sam Srbin ni da sam Hrvat. Ja sam Jugosloven, Bosanac, musliman.”''</ref><ref name=hjusufspahic2>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/05/20/srpski/I01051902.shtml Braća po krvi i jeziku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101182733/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/05/20/srpski/I01051902.shtml |date=2022-11-01 }} [[Glas javnosti]]. ''Slavica Jovović; 19.05.2001.''<br>''“Ja sam i dalje Jugosloven i ostajem u svim svojim političkim orijentacijama za Jugoslaviju. Mi smo svi bili Sloveni, oni koji su bili bliži istoku postali su pravoslavci, a oni koji su bili bliži rimskom carstvu prihvatili su katolicizam. Kada su došli Turci, prihvaćen je islam. Svi govorimo istim jezikom ali različitim narječjima. Mi smo svi braća po krvi i jeziku.”''</ref> * [[Nedeljko Kačavenda]], pastor<ref name=nkacavenda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213.<br>''“Kačavenda Nedeljko, pastor Pastoralnog okruga, Niš (od '95); adventista sedmog dana. […] P: Srbin-Jugosloven.”''</ref><ref name=nkacavenda2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 194.<br>''“Kačavenda R. Nedeljko, pastor; generalni sekretar Glavnog odbora Hrišćanske adventističke crkve u SFRJ (r. 23. V 1937, Prijedor). Srbin-Jugosloven, adventista sedmog dana.”</ref> * [[Dragotin Simandl]], kaplan, gramatičar<ref name=dsimandl1>Simandl, Dragotin (Rěsanski): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-ZIF65GOO/cfb6bc21-c07f-47c8-a77d-8ced1f2cee3a/PDF Zmes], u: Slovenska bčela, letnik 3, številka 5 (1852), str. 39.<br>''“Stezo, po kteroj hoditi, je nam Jugoslavenom pokazal g. Majar v svojih: Pravilih, kterih cěno bo šele prihodnost prav spoznala.”''</ref> * [[Josip Juraj Strossmayer]], biskup, političar<ref name=jjstrossmayer1>Ćorić, Boris: Fra Grgo Martić i njegova saradnja u sarajevskoj »Nadi« (1895–1903), u: Radovi, knj. VI (1970-1971), str. 227.<br>''“Dva velikana jugoslavenskih naroda – veliki Jugoslaven i još veći mecena hrvatskog naroda J. J. Strossmayer i veliki književni povjesničar Antun Barac – težinom svoje riječi i svoga ugleda obilježili su ga biljegom koji nije uklonjen do danas.”''</ref><ref name=jjstrossmayer2>Боровњак, Т.: [https://www.uzzpro.gov.rs/doc/biblioteka/digitalna-biblioteka/Jugoslovenska%20misao%20znano-voljeno.pdf Југословенска мисао. „Знано-вољено.“] Београд 1936, str. 24.<br>''“У ствари био је овај велики Југословен некрунисани краљ југословенске мисли више од пола века.”''</ref><ref name=strossmayer-racki>Ćorović, Vladimir: Istorija Jugoslavije. Beograd 1933, str. 555.<br>''“Koliko je, međutim, to sumnjičenje iskrenosti pokreta bilo nepravedno svedoči danas najbolje nedavno objavljena prepiska između biskupa i F. Račkoga, koja nije bila namenjena javnosti, nego nosi intiman i čisto privatan karakter i koja nam otkriva do sitnica sve motive i akcije ove dvojice ljudi, istinskih Jugoslovena po njihovom najdubljem ličnom ubeđenju.”''</ref><ref name=jjstrossmayer3>Grbešić, Grgo: [https://hrcak.srce.hr/file/146668 Od ilirskoga pokreta i jugoslavenske ideje do neuralgičnih točaka u hrvatsko-srpskim odnosima u 20. stoljeću] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251111174501/https://hrcak.srce.hr/file/146668 |date=2025-11-11 }}, u: Diacovensia, god. 21 br. 1 (2013), str. 90.<br>''Prigodom stogodišnjice Matice srpske (1826.-1926.) Ljubomir Lotić zapisao je o Strossmayeru sljedeće: »Ovaj veliki Jugoslaven dao je Matici srpskoj legat od 1000 kruna. […]«''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Josip_Juraj_Strossmayer2.jpg|Josip Juraj Strossmayer </gallery> </div> == Sport == * [[Amir Alagić]], fudbalski stručnjak<ref name=aalagic1>[https://sportklub.rs/blog/blog-ostalo/od-verdera-do-sri-lanke-17-zemalja-5-kontinenata/ Od Verdera do Šri Lanke: 17 zemalja, 5 kontinenata...] Sport Klub. ''Bojan Marinković; 17.12.2020.''<br>''“Poreklom je iz Bihaća, sebe smatra Jugoslovenom, a loša situacija posle raspada nekadašnje države navela ga je da se otisne u pečalbu.”''</ref> * [[Radmilo Armenulić]], teniski stručnjak, bivši teniser<ref name=rarmenulic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 22.<br>''“Armenulić Radmilo, savezni kapiten Davis-cup reprezentacije Jugoslavije; šef Odseka za tenis na Fakultetu za fizičku kulturu, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=rarmenulic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 21.<br>''“Armenulić Đ. Radmilo, savezni kapiten Teniske reprezentacije Jugoslavije (r. 6. III 1938, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Marijan Beneš]], boksač<ref name=mbenes1>[https://www.vreme.com/vreme/simbol-jugoslavije/ Simbol Jugoslavije] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Tanja Topić; broj 1445, 13.09.2018.''<br>''“Uprkos opštem nacionalističkom ludilu Marijan Beneš je do poslednjeg daha ostao Jugosloven.”''</ref><ref name=mbenes2>[https://ba.n1info.com/sport-klub/ostali-sportovi/marijan-benes-banjalucka-celicna-pesnica/ Marijan Beneš – banjalučka čelična pesnica] N1 BIH. ''Snežana Mitrović; 21.09.2022.''<br>''“Bio je i ostao Jugoslaven do kraja života.”''</ref><ref name=mbenes3>[https://sportal.blic.rs/ostali-sportovi/borilacki-sportovi/peca-popovic-pise-za-blic-ljuba-vrapce-moga-doba/2022042205421797665 Peca Popović piše za "Blic" Ljuba Vrapče moga doba] Sportal.rs ''Peca Popović; 09.09.2018.''<br>''“Stisnut, pola veka kasnije, između obostranog ekstremizma u svojoj Banjaluci, Beneš će kao žrtva međunacionalnih nesporazuma, odbačenosti i samoće ponavljati: Ja sam sve, Srbin i Hrvat i musliman. Jugosloven. Pacifista, čovekoljubac.”''</ref> * [[Stjepan Bobek]], fudbaler<ref name=sbobek1>[https://www.rtv.rs/sr_ci/sport/fudbal/oprostaj-od-stjepana-bobeka_208573.html Опроштај од Стјепана Бобека] Радио-телевизија Војводине. ''ФоНет; 27.08.2010.''<br>''“Караџић је рекао да је Бобек, сумирајући утиске о животу, најближим пријатељима говорио да је рођени Загрепчанин, срцем Београђанин, делимично и Атињанин, по осећају Југословен и, захваљујући фудбалу, грађанин света.”''</ref> * [[Miodrag Božović]], nogometni trener<ref name=mbozovic1>[https://www.vijesti.me/tag/7164/miodrag-bozovic Grof Božović: Bio sam i ostao Jugosloven] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Vijesti sport; 19.08.2022.''<br>''“I dalje se osjećam i smatram Jugoslovenom.”''</ref><ref name=mbozovic2>[https://informer.rs/sport/fudbal/408521/bozovic-ocrnio-orlove-srbija-gora-nego-pre-mundijala-milivojevic-rekao-istinu Božović ocrnio "orlove": Srbija je gora nego pre Mundijala, Milivojević je rekao istinu!] [[Informer (novine)|Informer]]. ''informer.rs; 17.11.2018.''<br>''“Rođen sam u Juguslaviji. Bio sam i ostao Jugosloven.. Takav mi je osećaj. Ne mogu drugačije, niti da zaboravljam detinjstvo.”''</ref> * [[Dejan Damjanović]], bivši nogometaš<ref name=ddamjanovic1>[https://www.glassrpske.com/lat/sport/fudbal/ispovijest-dejana-damjanovica-nesudjenog-clana-najveceg-partizanovog-paketa-za-glas-umjesto-u-humsku-skrenuo-u-koreju/605666 Ispovijest Dejana Damjanovića, nesuđenog člana najvećeg Partizanovog "paketa", za "Glas": Umjesto u Humsku, skrenuo u Koreju] Glas Srpske. ''Dejan Kondić; 10.11.2025.''<br>''“Ja sebe smatram Jugoslovenom.”''</ref> * [[Vladimir Gudelj]], fudbalski funkcioner, ranije nogometaš<ref name=vgudelj1>[https://www.lavozdegalicia.es/noticia/ourense/o-carballino/2019/11/29/llegue-contrato-gente-lado-huian-guerra/00031575029961280295542.htm «Yo llegué con un contrato y gente a mi lado. Ellos huían de la guerra»] (na španskom) La Voz de Galicia. ''Pablo Varela; 29.11.2019.''<br>''“Yo soy de Tito, me considero yugoslavo.”''</ref> * [[Borislav Ivkov]], šahovski igrač i trener<ref name=bivkov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 177.<br>''“Ivkov Borislav, šahovski velemajstor (od '55); selektor Jugoslovenske šahovske reprezentacije. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=bivkov2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 164.<br>''“Ivkov R. Borislav, šahovski velemajstor; selektor jugoslovenske šahovske reprezentacije (r. 12 XI 1933, Beograd), Jugosloven..”''</ref> * [[Anton Josipović]], bokser<ref name=antonjosipovic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/8360/Sport/Od-sampiona-do-drzavnika Od šampiona do državnika] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Slavko Trošelj; 02.12.2007.''<br>''“Nastavio sam da treniram i boksujem širom Jugoslavije, a onda su stigle devedesete... Mirisalo je na rat... Pri popisu stanovništva u rubriku "nacionalnost" upisao sam – Japanac, mada sam uvek bio Jugosloven i srcem i dušom. Da su svi tako učinili možda rata ne bi bilo.”''</ref><ref name=antonjosipovic2>[https://www.rtvbn.com/380937/Intervju--Anton-Josipovic-Holifild-mi-je-nudio-pomoc Intervju - Anton Josipović: Holifild mi je nudio pomoć...!] [[Radio-televizija BN]]. ''08.04.2016.''<br>''Brzo mu je u olimpijskom selu "skrenuta" pažnja, iako je nebrojeno puta tokom našeg razgovora naglasio da je još Jugosloven, a kamoli tada. […] Otišao je u Švajcarsku, putovao po cijeloj Evropi, živio i u Zagrebu, gdje je imao priliku da postane predsjednik Bokserskog saveza Hrvatske, ali se ipak odlučio na povratak u Banjaluku. “Nudili su mi za vrijeme Franje Tuđmana da budem predsjednik, ali nisam mogao, jer sam bio i ostao Jugosloven. Moje mišljenje se oko toga ni sada nije promijenilo. Zato ne mogu da shvatim ove današnje političare kako promijene po desetak različitih političkih opcija”, dodao je olimpijski šampion, koji živi od nacionalne penzije.''</ref> * [[Nikola Karabatić]], bivši rukometaš<ref name=nkarabatic1>[https://www.tportal.hr/sport/clanak/karabatic-otkrio-bilicu-ponosan-sam-na-hrvatske-i-srpske-korijene-20250415 Karabatić otkrio Biliću: 'Ponosan sam na hrvatske i srpske korijene'] tportal.hr ''A. H.; 15.04.2025.''<br>''“Uvijek smo bili vrlo ponosni na naše korijene. Bivša Jugoslavija, Hrvatska, Srbija… ali u isto vrijeme je tata bio ponosan kada smo dobili državljanstvo…nikada se nisam osjećao kao stranac. Uvijek kao Francuz. Pola Francuz, pola Jugoslaven.”''</ref> * [[Milivoj Karakašević]], stonoteniser<ref name=mkarakasevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 220.<br>''“Karakašević Milivoj, trener i kapiten stonoteniske reprezentacije Jugoslavije. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=mkarakasevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 199.<br>''“Karakašević I. Milivoj, savezni trener i kapiten stonoteniske reprezentacije Jugoslavije (r. 30. VII 1948). Jugosloven.”''</ref> * [[Stanislav Karasi]], bivši fudbalski trener i igrač<ref name=skarasi1>[https://www.dan.co.me/sport/fudbal/legende-za-sva-vremena-5210766 Legende za sva vremena] Dan. ''D.K./D.P.; 28.11.2023.''<br>''“Ja sam još Jugosloven i otvoren čovjek i radim kako moja glava misli” - kazao je Karasi za "Dan".''</ref> * [[Dane Korica]], atletičar<ref name=dkorica1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 241.<br>''“Korica Daniel Dane, šef Stručnog štaba Atletskog saveza Jugoslavije; kapiten atletske reprezentacije Jugoslavije; član Predsedništva AK "Crvena zvezda", Bg.; prof. fizičke kulture. […] P: Jugosloven.''</ref><ref name=dkorica2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 216.<br>''“Korica D. Daniel - Dane, šef Stručnog štaba Atletskog saveza Jugoslavije i savezni kapiten atletske reprezentacije Jugoslavije; profesor fizičke kulture (r. 10. VI 1945, Kutina). Jugosloven.”''</ref> * [[Refik Kozić]], bivši nogometaš<ref name=rkozic1>[https://www.zurnal.rs/sr/clanak/179640/fudbal/partizan/igrao-sam-ostro-ali-nisam-bio-grubijan “Igrao sam oštro, ali nisam bio grubijan”] [[Sportski žurnal]]. ''Slađan Jeremić; 23.03.2024.''<br>''“Dolazim do Srbije i ostalih novostvorenih zemalja makar jedan put godišnje. Ostao sam veliki Jugosloven. Odem do Sarajeva, Banjaluke, u Pulu gde sam odrastao. Po Beogradu potrošim najviše vremena.”''</ref> * [[Ivan Matošević]], reli vozač<ref name=imatosevic1>[https://www.automotorevija.rs/rubrike/zemunski-bard-jugoslovenskih-gugutka Zemunski bard jugoslovenskih trka] Auto moto revija. ''AMR; 27.08.2022.''<br>''“Za sebe kaže da je Jugosloven i zakleti Zemunac, gde je odrastao i gde i danas živi.”''</ref> * [[Franjo Mihalić]], atletičar<ref name=fmihalic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 323.<br>''“Mihalić Franja [sic!], trener u atletskom klubu "Partizan". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Predrag Mijatović]], fudbalski funkcioner, ranije nogometaš<ref name=pmijatovic1>[https://www.novosti.rs/sport/fudbal/1222121/sam-jugosloven-pedja-mijatovic-otvorio-dusu-spancima "Ja sam Jugosloven": Peđa Mijatović otvorio dušu Špancima] [[Večernje novosti]]. ''Novosti online; 31.03.2023.''<br>''“Zato moram da kažem da sam još uvek Jugosloven. Ja sam Crnogorac i Španac, ali deo mene je i dalje Jugosloven”''</ref> * [[Nikola Nikić]], nogometni trener, ranije igrač<ref name=nnikic1>[https://www.youtube.com/watch?v=SzYynxlLrCQ Face to Face] YouTube. ''10.05.2025.''<br>''“Ne da mi fali Jugoslavija, nego sam bio, ostao i umrijet ću kao Jugosloven.”''</ref> * [[Ivica Osim]], nogometaš i fudbalski trener<ref name=iosim1>[https://www.novosti.rs/vesti/sport.294.html:529442-Ivica-Osim-Velika-Jugoslavija-je-mnogima-smetala-ali-se-od-proslosti-ne-zivi Ivica Osim: Velika Jugoslavija je mnogima smetala, ali se od prošlosti ne živi] [[Večernje novosti]]. ''Predrag Vasiljević; 17.01.2015.''<br>''Ostali ste, čini se, poslednji nepopravljivi Jugosloven? - “Jesam, i ponosim se time.”''</ref><ref name=iosim2>[https://www.alo.rs/sport/fudbal/625315/ivica-osim-jugoslavija-argentina-viski/vest "Pijanac", penali protiv Argentine i viski umesto vode - Ko je bio Ivica Osim, legendarni selektor Jugoslavije?] Alo. ''Alo/M.M.; 01.05.2022.''<br>''Moglo bi se reći da je porodica Osim Evropa u malom, jer su mu deda i baka s očeve strane Slovenac i Nemica, a s majčine Poljak i Čehinja. On za sebe kaže da je Jugosloven.”''</ref> * [[Blagoje Paunović]], fudbaler i fudbalski trener<ref name=bpaunovic1>[https://www.telegraf.rs/sport/fudbal/3186341-emotivna-prica-veljka-paunovica-o-ocu-teskim-danima-u-partizanu-i-triku-za-osvajanje-svetskog-trona Kakva priča Veljka Paunovića: O ocu, teškim danima u Partizanu i triku za osvajanje svetskog trona] [[Telegraf.rs]]. 06.05.2020.<br>''“Otac mi je uvek govorio o Jugoslaviji, umro je osećajući se kao Jugosloven, ali je uvek bio veoma ponosan što je Srbin i to je sada moja zemlja.”''</ref> * [[Marko Pešić]], generalni direktor [[FC Bayern München (košarka)|KK FC Bayern München-a]]<ref name=mpesic>[https://www.glassrpske.com/lat/sport/sp-svijet/marko-pesic-generalni-menadzer-bajerna-za-glas-srspke-lucic-je-kao-levandovski/393996 Marko Pešić, generalni menadžer Bajerna za “Glas Srspke”: Lučić je kao Levandovski] Glas Srpske. ''Dušan Repija; 17.01.2022.''<br>''“Odrastao sam kao Jugosloven i tako se osećam, mada to možda nije ni popularno u ova vremena. Tri decenije sam u Nemačkoj, ali se osećam onako kako sam odgojen u porodici. Igrao sam za Nemačku, ali priznajem da sam sanjao dres Jugoslavije - rekao je Pešić.”''</ref> * [[Svetislav Pešić]], košarkaški trener<ref name=spesic1>[https://www.kurir.rs/sport/kosarka/1693560/svetislav-pesic-nostalgican-i-dalje-sam-jugosloven Svetislav Pešić nostalgičan: I dalje sam Jugosloven] [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''01.03.2015.''<br>''“Rođen sam u Srbiji, ali sebe sam uvek smatrao Jugoslovenom, iako je sad na tom prostoru napravljeno više država. Za mene taj osećaj i dalje postoji. Osećam tu pripadnost, ali to ne znači da je moj dom samo jedno mesto.”''</ref><ref name=spesic2>[https://www.b92.net/sport/kosarka/vesti.php?yyyy=2005&mm=01&dd=19&nav_id=160246 Pešić će pomagati Obradoviću] [[B92]]. ''B92, fibaeurope.com; 19.01.2005.''<br>''“Ja sam Jugosloven i učiniću sve da pomognem jugoslovenskoj košarci i Obradoviću kako bi stigli do evropskog zlata.”''</ref><ref name=spesic3>[https://www.tz.de/sport/fcb-basketball/svetislav-pesic-zuhause-zr-4751962.html "Ich bleibe Jugoslawe!"] (na njemačkom) tz. ''Lena Mayer; 20.02.2015''<br>''“Ich selbst bin in Serbien geboren, habe mich aber immer generell als Jugoslawe gefühlt und bezeichnet. Und das tue ich auch weiterhin – auch, wenn es Jugoslawien politisch gesehen nicht mehr gibt. Für mich existiert dieses Gemeinschaftsgefühl noch immer.”''</ref><ref name=spesic4>[https://www.elmundo.es/deportes/baloncesto/2019/02/14/5c642dbb21efa0f7638b45d8.html Pesic: "Hay dos cosas que me faltan en la vida: mis padres y mi Yugoslavia"] (na španjolskom) El Mundo. ''Francisco Cabezas; 14.02.2019.''<br>''“Aunque yo nací en Novi Sad, ahora Serbia, yo me siento todavía yugoslavo.”''</ref> * [[Velimir Petković]], rukometni trener<ref name=vpetkovic1>[https://www.svijet-rukometa.com/velimir-petkovic-i-za-njemce-kultni-trener/ Velimir Petković i za Njemce kultni trener] Svijet Rukometa. ''B. Božin; 01.02.2018.''<br>''“Pravi sam Jugosloven, što danas nije popularno. Vidim i pratim sve, bez obzira na to što sam 26 godina u Nemačkoj. Najlepša sećanja imam za taj period, iz igračkog i postigračkog vremena, privatnog života, i sve lepo sam imao u toj zemlji. Ni danas ne krijem ako sam u Beogradu, Zagrebu, Skoplju, a to potenciram i ovde u Berlinu. Tako da ko ima problem sa tim – ima problem sa samim sobom.”''</ref> * [[Dušan Popović (vaterpolista)|Dušan Popović]], vaterpolista<ref name=dusanpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 442.<br>''“Popović Dušan, vaterpolista, majstor sporta. […] P: Srbin-Jugosloven.”''</ref><ref name=dusanpopovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 376.<br>''“Popović M. Dušan, vaterpolista (r. 15. VI 1970). Srbin-Jugosloven.”''</ref> * [[Dževad Prekazi]], fudbaler<ref name=dzprekazi1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/srbija-48368957 Zašto je Arton Zekaj izabrao fudbalsku reprezentaciju Kosova, a ne Srbije] BBC News na srpskom. ''Marko Protić; 22.05.2019.''<br>''“Dževad Prekazi je rođeni Albanac iz Kosovske Mitrovice, za sebe kaže da je Jugosloven, a značajan deo fudbalske karijere proveo je u Partizanu u kojem trenutno radi sa mlađim kategorijama.”''</ref><ref name=dzprekazi2>[https://www.vesti-online.com/dzevad-prekazi-decu-danas-uce-lap-top-strucnjaci/ Dževad Prekazi: Decu danas uče lap-top stručnjaci!] Vesti online. ''Srđan Antić; 12.09.2020.''<br>''“Zaljubljen sam u Jugoslaviju. Nacionalna pripadnost mi nikada nije bila bitna. Raspad Jugoslavije, najlepše zemlje na svetu mi je teško pao. Uvek ću biti Jugosloven.”''</ref> * [[Goran Rađenović]], predsjednik VK Budva, ranije vaterpolista<ref name=gradjenovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 469.<br>''“Rađenović Goran, vaterpolista; član VK "Roma" (od '92). […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=gradjenovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 398.<br>''“Rađenović M. Goran, vaterpolista (r. 4. XI 1966, Niš). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Monika Seleš]], bivša tenisačica<ref name=mseles1>[https://stil.kurir.rs/celebrities/153921/monika-seles-nesreca-nikad-ne-dolazi-sama-tragedija-koja-je-sunovratila-njen-zivot Monika Seleš: Nesreća nikad ne dolazi sama! Tragedija koja je sunovratila njen život!] Stil. ''Stil/story.rs; 25.06.2021.''<br>''“Dodala je i da se oseća kao Jugoslovenka, Mađarica i Amerikanka, kao i da nikada ne bi mogla da se odrekne svog porekla jer bi na taj način porekla ono što zapravo jeste.”''</ref> * [[Zoran Slavnić]], bivši košarkaš i košarkaški trener<ref name=zslavnic1>[https://sportal.blic.rs/kosarka/domaca-kosarka-i-aba/kosarkaski-bum-moke-slavnica-za-blic-bertomeu-je-separatista-evroliga-je-privatna-liga/2022042211290884632 Košarkaški bum Moke Slavnića za "Blic": Bertomeu je separatista, Evroliga je privatna liga] Sportal.rs ''Časlav Vuković/Miodrag Dimitrijević; 07.07.2018.''<br>''“Ja sam još uvek Jugosloven, a pošto sada imamo samo jednu našu zemlju, a to je Srbija, žao mi je što sve manje naših sportista odlazi u Španiju.”''</ref> * [[Aleksandar Šoštar]], vaterpolo trener, ranije vaterpolista<ref name=asostar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 561.<br>''“Šoštar Aleksandar, vaterpolista, član VK "Barselona", Barselona. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Bogdan Tanjević]], košarkaški trener<ref name=btanjevic1>[http://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:451849-Tanjevic-Srbija-kao-2009-Zeljko-ce-da-napravi-dar-mar-u-Evroligi Tanjević: Srbija kao 2009, Željko će da napravi dar-mar u Evroligi!] [[Večernje novosti]]. ''D. Kontić; 01.09.2013.''<br>''“Bogdan Tanjević, koji, inače, za sebe kaže da je Jugosloven, ima neviđen dar, zračenje jačine nuklearne elektrane, ali pozitivno..”''</ref><ref name=btanjevic2>[https://reprezentacija.me/bogdan-tanjevic-nepopravljivi-jugosloven-1/ Bogdan Tanjević – Nepopravljivi Jugosloven] Reprezentacija.me ''Ognjen; 07.09.2017.''<br>''“Poznato je da je Tanjević nepopravljivi Jugosloven.”''</ref><ref name=btanjevic3>[https://tacno.net/bogdan-tanjevic-kad-ti-emerik-blum-drzi-leda-mozes-biti-prvak-evrope/ Bogdan Tanjević: Kad ti Emerik Blum drži leđa, možeš biti prvak Evrope] [[Tačno.net]]. ''Amer Obradović; 07.12.2023.''<br>''“O košarci zna sve. O književnosti, filmu i muzici skoro sve. Mada nije nikada postao svjetski košarkaški prvak Boša Tanjević je bez dvojbe svjetski šampion u šarmu. Boša – Crnogorac, Sarajlija, Italijan, Turčin ali prije svega Jugosloven – gost je nove episode Mikrofonije sa Amerom.”''</ref><ref name=btanjevic4>[http://www.pobjeda.me/2013/06/27/intervju-bogdan-tanjevic-navijam-za-sve-nase/#.UzhpaVcjyZE Intervju – Bogdan Tanjević: Navijam za sve naše] [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Ana Marković; 27.06.2013.''</ref> * [[Aleksandar Tirnanić]], fudbalski igrač i trener<ref name=atirnanic>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 725.<br>''“Tirnanić Aleksandar, savezni kapiten Fudbalskog saveza Jugoslavije, r. 1910 u Krnjevu, srez Veliko Orašje, Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Trifunović]], šahist<ref name=ptrifunovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 736.<br>''“Trifunović Petar, dr prava, šahovski velemajstor, rez. kapetan, r. 1910 u Dubrovniku, Jugosloven.”''</ref> * [[Eleonora Vild]], košarkašica<ref name=evild1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 637.<br>''“Wild Eleonora, košarkašica, član KK "Vemeks", Berlin. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=evild2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 537.<br>''“Wild R. Eleonora, košarkašica, (r. 9. VI 1969, Bačka Topola). Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Duško Vujošević]], košarkaški trener<ref name=dvujosevic1>[http://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:438989-Vujosevic-I-Dzajic-je-morao-da-pretuce-svog-coveka-srecan-sam-sto-nisam-uhapsen Vujošević: I Džajić je morao da pretuče svog čoveka, srećan sam što nisam uhapšen...] [[Večernje novosti]]. ''Tanjug; 14.06.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven, partizanovac i Beograđanin.”''</ref><ref name=dvujosevic2>[https://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:551240-Vujosevic-U-medijima-se-pezorativno-nazivam-crnogorskim-strucnjakom-a-prvo-sam-Jugosloven Vujošević: U medijima se pežorativno nazivam crnogorskim stručnjakom, a prvo sam Jugosloven] [[Večernje novosti]]. ''Tanjug; 03.06.2015.''<br>''“Ja se u medijima pežorativno nazivam crnogorskim sručnjakom, a prvo sam Jugosloven, dok se za Radonjića nije reklo da je Crnogorac”, zaključio je Vujošević.''</ref><ref name=dvujosevic3>[http://sportskenovosti.rs/102383/vujosevic-naravno-da-hocemo-da-platimo-porez/ Vujošević: Naravno da hoćemo da platimo porez]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Sportske novosti. ''14.06.2013.''</ref> * [[Veselin Vujović]], rukometni trener<ref name=vvujovic1>[https://lobsport.me/rukomet/veselin-vujovic-za-lob-sport-crna-goro-od-srca-ti-zelim-pobjedu-a-fer-plej-bas-me-briga-za-to/ Veselin Vujović za Lob Sport: Crna Goro, od srca ti želim pobjedu, a fer-plej – baš me briga za to] Lob sport. ''Aleksandar Popović; 11.01.2024.''<br>''“Ja se osjećam Jugoslovenom.”''</ref><ref name=vvujovic2>[https://narod.hr/sport/veselin-vujovic-jugoslaven-danas-cujem-himnu-hej-sloveni-produ-me-trnci Veselin Vujović: Jugoslaven sam. I danas kada čujem himnu ‘Hej Sloveni’ prođu me trnci] Narod.hr. ''Miroslav Herceg; 02.01.2018.''</ref><ref name=vvujovic3>[https://www.marca.com/balonmano/europeo/2016/01/18/569cd4e522601dcf118b467f.html Veselin Vujovic, yugoslavo de corazón] (na španjolskom) Marca. ''Javier Romano; 18.01.2016.''<br>''“Yo soy montenegrino, estuve cinco años en Macedonia, he sido seleccionador serbio, ahora lo soy esloveno, trabajo en Croacia, pero me siento siempre yugoslavo”, desgrana Vujo en el fluido español que conserva.''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Benes (cropped).jpg|Marijan Beneš Datoteka:S. Kragujević, Sjepan Bobek, fudbaler, 21. 8. 1949.jpg|Stjepan Bobek Datoteka:Miodrag Božović 2021.jpg|Miodrag Božović Datoteka:데얀 2018년.jpg|Dejan Damjanović Datoteka:Vladimir_Gudelj.JPG|Vladimir Gudelj Datoteka:Ivkov,Borislav 1998 Grieskirchen.jpeg|Borislav Ivkov Datoteka:NikolaKarabatic.jpg|Nikola Karabatić Datoteka:Dane Korica.jpg|Dane Korica Datoteka:Franjo Mihalić.jpg|Franjo Mihalić Datoteka:Predrag Mijatović 2007 b.jpg|Predrag Mijatović Datoteka:Ivica Osim - SK Sturm (1999) (cropped).jpg|Ivica Osim Datoteka:Svetislav Pešić (cropped).jpg|Svetislav Pešić Datoteka:Velimir Petkovic 01.jpg|Velimir Petković Datoteka:Cevad Prekazi.jpg|Dževad Prekazi Datoteka:Горан Рађеновић.jpeg|Goran Rađenović Datoteka:Monica Seles 1991.jpg|Monika Seleš Datoteka:Aleksandar Šoštar 01.jpg|Aleksandar Šoštar Datoteka:BogdanTanjevic.jpg|Bogdan Tanjević Datoteka:Aleksandar Tirnanić (1).jpg|Aleksandar Tirnanić Datoteka:Petar Trifunović 1962.jpg|Petar Trifunović Datoteka:Duško Vujošević (cropped).jpg|Duško Vujošević Datoteka:Veselin Vujović 2017.jpg|Veselin Vujović </gallery> </div> == Televizija i radio == * [[Sanja Kužet]], televizijska voditeljka<ref name=skuzet1>[https://gracija.me/sanja-kuzet-djeca-su-me-ojacala/ Sanja Kužet: Djeca su me ojačala] Gracija. ''Svetlana Peruničić; 20.07.2018.''<br>''“Majka nije nikada živjela u Crnoj Gori, tata je iz Dalmacije, tako da je, što se mene tiče, bio neki interesantan miks (smijeh). Majka je rođena u Makedoniji, gdje je provela dio života, jer je otac bio vojno lice, a onda je došla u Beograd, gdje je rođen i moj otac, a kasnije i ja. Zato stalno kažem, iako ta država ne postoji, da sam Jugoslovenka.”''</ref><ref name=skuzet2>[https://poslovnidnevnik.ba/2018/02/02/ocarala-dekolteom-sanja-kuzet-u-najprovokativnijem-izdanju-do-sada-pogledajte-sta-je-izludilo-muskarce/ Očarala dekolteom| Sanja Kužet u najprovokativnijem izdanju do sada: pogledajte šta je izludilo muškarce] {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Poslovnidnevnik.ba ''02.02.2018.''<br>''“Za sebe često voli da istakne da je jedna „prava Jugoslovenka“, jer joj je otac Milovan poreklom iz Dalmacije, a majka Verica je iz Crne Gore.”''</ref> * [[Daško Milinović]], radijski voditelj<ref name=dmilinovic1>[https://www.danas.rs/svet/region/i-kraljevinu-i-republiku-ubijaju-zar-ne-jugoslovensko-nasledje-u-postjugoslovenskim-zemljama/ I kraljevinu i republiku ubijaju, zar ne?: Jugoslovensko nasleđe u postjugoslovenskim zemljama] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Matea Jerković/Srdan Kosović/Jelka Jovanović/Denis Romac; 19.06.2023.''<br>''Saglasan je i novosadski novinar Daško Milinović, deklarisani antifašista – zbog čega je i fizički napadan – ali i jedan od 23.303 građana/ki koji su se na Popisu 2022. izjasnili kao Jugosloveni. „Mi smo jedina etnička grupa koja je zabeležila rast“, kaže sa Milinović, inicijator stvaranja nacionalnog saveta jugoslovenske manjine.''</ref><ref name=dmilinovic2>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/sve-vise-jugoslovena-u-srbiji-u-novom-sadu-ih-cak-30-odsto-vise-podnose-zahtev-za-registraciju-svog-nacionalnog-saveta/ Sve više Jugoslovena u Srbiji, u Novom Sadu ih čak 30 odsto više: Podnose zahtev za registraciju svog Nacionalnog saveta] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''A. Latas; 30.04.2023.''<br>''“Da li se rodio koji Jugosloven ili su se neki setili da su Jugosloveni, a na prošlom popisu to nisu bili, nije bitno. Mi smo jedina prirodno rastuća zajednica u Srbiji“, kazao je jedan od najpoznatijih Jugoslovena u našoj zemlji.''</ref><ref name=dmilinovic3>[https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/krenula-kampanja-sve-veci-broj-javnih-osoba-nagovara-gradane-da-se-izjasne-kao-jugoslaveni-20221002 Krenula kampanja: Sve veći broj javnih osoba nagovara građane da se izjasne kao Jugoslaveni] tportal.hr. ''B. Stilin; 02.10.2022.''<br>''“Nedugo zatim na Twitteru se oglasio popularni radijski voditelj Daško Milinović, koji često sarkastično tvita s računa po imenu Uspeh Petrović. On je objavio da se radi na osnivanju Nacionalnog vijeća Jugoslavena u Srbiji, po uzoru na druge manjinske zajednice poput Roma, koje nemaju svoju matičnu državu. Dakako, za osnivanje manjinske zajednice koja bi uživala manjinska prava potrebno je da takva zajednica ima određenu brojnost.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:EXIT 2012 Red Union.jpg|Daško Milinović </gallery> </div> == Umetnost == * [[Marina Abramović]], umjetnica performansa<ref name=mabramovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 9.<br>''“Abramović Marina, slikar, multimedijalni umetnik; profesor na Likovnoj akademiji, Hamburg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=mabramovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 9.<br>''“Abramović B. Marina, slikar; multimedijalni, konceptualni umetnik (r. 30. XI 1946, Beograd). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Stevan Aleksić]], vizuelni umjetnik, scenograf<ref name=saleksic1>[https://www.instagram.com/p/DDPpnQctnSy/?utm_source=ig_web_copy_link&igsh=MzRlODBiNWFlZA%3D%3D Drugarica Brena i moja malenkost. (…) Jugosloven, rame uz rame sa Jugoslovenkom, (…).] [[Instagram]]. ''stevan_aleksic_art; 06.12.2024.''</ref> * [[Mrđan Bajić]], vajar<ref name=mbajic1>[https://www.harpersbazaar.rs/kultura/umetnost-knjige-muzika/ne-propustite-poslednje-javno-vodenje-kroz-izlozbu-mrdana-bajica Ne propustite: Poslednje javno vođenje kroz izložbu Mrđana Bajića] Harper’s Bazaar. ''Milena Kitić; 19.01.2023.''<br>''“Nikakvo idealizovanje nije u pitanju i stalno ponavljam da nisam jugonostalgičan, već sam zapravo i Jugosloven, pored toga što sam i Srbin.”''</ref><ref name=mbajic2>[http://www.tanjug.rs/full-view.aspx?izb=753923 Mrđan Bajić za Tanjug: Spomenik Đinđiću mora biti postavljen] [[Tanjug]] ''15.10.2022.''<br>''“Vajar i konceptualni umetnik Mrđan Bajić kaže da nikada nije imao tako veliku i zahtevnu izložbu kao što je postavka "Nepouzdani pripovedač", da nije jugonostalgičan iako se smatra Jugoslovenom, i da očekuje da će njegova najbolja skulptura spomenik Zoranu Đinđiću jednom konačno biti postavljen na pravom mestu.”''</ref><ref name=mbajic3>[https://www.politika.rs/sr/clanak/521814/U-lokalnom-i-globalnom-dvoumlju U lokalnom i globalnom dvoumlju] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Marija Đorđević; 21.10.2022.''<br>''“Dakle nisam jugonostalgičan, ja sam naprosto i Jugosloven, poreklom, svetonazorom, poimanjem jezika, ljudi, zavičajnosti i kulturnih kodova.”''</ref> * [[Danica Basta]], slikarka<ref name=dbasta1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 35.<br>''“Basta Danica, slikar; profesor u Višoj školi likovnih i primenjenih umetnosti, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=dbasta2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 34.<br>''“Basta M. Danica, slikar, profesor u Višoj školi likovnih i primenjenih umetnosti u Beogradu (r. 11. VII, Beograd). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vjera Biller]], slikarica<ref name=vbiller1>Голубовић, Видосава/Суботић, Ирина: [https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf Зенит 1921–1926] Београд, 2008, str. 298.<br>''Из писама се види да јој је отац Аустријанац Емилио, да има аустријско држављанство, „али ипак, ја сам у ствари Југословенка, пошто сам рођена у... Хрватској и мој први језик је био хрватски; моја мајка Малвина Куглер, је такође Југословенка“</ref> * [[Ema Bregović]], vizuelna umjetnica<ref name=ebregovic1>[https://zadovoljna.nova.rs/njena-prica/ema-bregovic-mi-smo-prva-generacija-koja-ne-fantazira-o-kucici-sa-labradorom-i-velikom-porodicom/ Ema Bregović: Mi smo prva generacija koja ne fantazira o kućici sa labradorom i velikom porodicom] Zadovoljna.rs ''Ivana Stojanov; 17.06.2025.''<br>''“Bilo mi je nemoguće izabrati jer izbora nije bilo u mom srcu: uvijek sam se osjećala Jugoslovenka.”''</ref><ref name=ebregovic2>[https://www.kurir.rs/zabava/pop-kultura/3708363/ema-bregovic-dela-stvaram-uz-burek-i-cevape Dela stvaram uz burek i ćevape: Ema Bregović za Kurir: Odrasla sam kao Jugoslovenka i to će tako ostati] [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''Kurir/Lj. Radanov; 14.06.2021.''</ref><ref name=ebregovic3>[https://www.ekspres.net/scena/ne-treba-traziti-nove-razloge-za-podjele-8-7-2021 Intervju Ema Bregović - "Ne treba tražiti nove razloge za podjele"] Ekspres. ''Mihailo Paunović; 08.07.2021.''<br>''“Rođena je u Parizu, ali sebe smatra Jugoslovenkom što je direktna posledica nasleđa koje je, u istim tim koferima, ponela iz kuće.”''</ref><ref name=ebregovic4>[https://www.blic.rs/zabava/ema-bregovic-izlozba-otac-goran-beograd/j0ydxtb (Video) Roditelji nisu došli da je podrže - Ćerka Gorana Bregovića o svom poslu i poznatom ocu! "Ja sam Jugoslovenka", a evo šta misli o Beogradu] [[Blic (novine)|Blic]]. ''F.J.; 12.06.2021.''<br>''“Ja se osjećam kao Jugoslovenka, jer ja nemam taj nacionalistički stav.”''</ref> * [[Eduard Čehovin]], grafički dizajner<ref name=ecehovin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 80.<br>''“Čehovin Eduard, grafički dizajner. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ecehovin2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 73.<br>''“Čehovin D. Eduard, grafički dizajner, art-direktor firme Art +- Bussines [sic!] - Beograd (r. 29. V 1951, Zemun). Jugosloven.”''</ref> * [[Božidar Damjanovski]], slikar<ref name=bdamjanovski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 92.<br>''“Damjanovski Božidar, slikar, slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=bdamjanovski2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 87.<br>''“Damjanovski D. Božidar, slikar, samostalni umetnik (r. 12. IX 1947, Skoplje). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Evgenija Demnievska]], likovni umjetnik<ref name=edemnievska1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 97.<br>''“Demnievska Evgenia [sic!], slikar, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=edemnievska2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 91.<br>''“Demnievska A. Evgenia [sic!], slikar, slobodni umetnik (r. 4. XII 1946, Skoplje). Makedonka, Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Emir Dragulj]], grafičar<ref name=edragulj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 109.<br>''“Dragulj Emir, slikar i grafičar; redovni profesor Fakulteta likovnih umetnosti, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=edragulj2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 102.<br>''“Dragulj A. Emir, slikar; vanredni profesor Fakulteta likovnih umetnosti u Beogradu (r. 2. II 1939, Mravinjac, Goražde). Jugosloven.”''</ref> * [[Nikola Džafo]], slikar<ref name=ndzafo1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 114.<br>''“Džafo Nikola, slikar, slobodni umetnik; likovni urednik lista "Republika". […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=ndzafo2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 107.<br>''“Džafo M. Nikola, slikar, slobodni umetnik (r. 9. VI 1950, N.Sad [sic!]). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Branko Gavrić]], grafički dizajner<ref name=bgavric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 142.<br>''“Gavrić Branko, grafički dizajner; vlasnik i direktor firme "Total Design" DOO. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nandor Glid]], vajar<ref name=nglid1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 145-146.<br>''“Glid Nandor, vajar; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, Jevrejin.”''</ref><ref name=nglid2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 137.<br>''“Glid A. Nandor, vajar; redovni profesor Fakulteta primenjenih umetnosti i dizajna - u penziji (r. 12. XII 1924, Subotica). Jugosloven, jevrejskog porekla.”''</ref> * [[Đorđe Ilić]], slikar, univ. profesor<ref name=djilic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 168.<br>''“Ilić Đorđe, slikar; redovni profesor Arhitektonskog fakulteta, Bg. (penz.) […] P: Srbin-Jugosloven, […].”''</ref> * [[Darija Kačić]], slikarka<ref name=dkacic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213.<br>''“Kačić Darija, slikar; docent na Fakultetu likovnih umetnosti, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Nikola Kostandinović]], grafički dizajner<ref name=nkostandinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 242.<br>''“Kostandinović Nikola, grafički dizajner; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Pjer Križanić]], slikar-karikaturista<ref name=pkrizanic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 358.<br>''“Križanić Pjer, slikar-karikaturista, novinar, r. 1890 u Mečenčanu, srez Glina, Jugosloven.”''</ref> * [[Ankica Oprešnik]], slikarica i grafičarka<ref name=aopresnik1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 390-391.<br>''“Oprešnik Ankica, slikar i grafičar; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Gradimir Pankov]], balet majstor<ref name=gpankov1>[http://www.politika.rs/rubrike/Kultura/Moja-trupa-mora-uvek-da-iznenadi.lt.html Моја трупа мора увек да изненади] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Биљана Лијескић; 11.12.2013.''<br>''“То ми много значи, јер никада нисам изгубио везу са простором одакле сам дошао, иако живим у иностранству годинама. Имам обичај да кажем, са саркастичним хумором, да сам Југословен са канадским и америчким пасошем! Али, чак иако сам канадски и амерички држављанин, остајем Југословен у срцу и никада нећу заборавити своју матичну земљу.”''</ref> * [[Dragan Papić]], multimedijalni umjetnik<ref name=dpapic1>[https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:155431-Darovi-sa-buvljaka Darovi sa buvljaka] [[Večernje novosti]]. ''A. Šerer, N. Smiljić; 24.02.2004.''<br>''“Ipak, najviše volim da izlažem u našoj zemlji, pred domaćom publikom. Za sebe volim da kažem da sam prvo Beograđanin, pa Jugosloven.”''</ref> * [[Ljuba Popović]], slikar<ref name=ljpopovic1>[https://www.vreme.com/kultura/slikarstvo-je-muzika-za-oci/ Slikarstvo je muzika za oči] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Dragan Todorović; 30.10.2014.''<br>''“On lično je 51 godinu tamo, kad ga pitaju ko je, odgovara, Jugosloven, srpskog porekla, da pripada srpskom plemenu…”''</ref> * [[Verica Rakočević]], modna dizajnerka<ref name=vrakocevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 473.<br>''“Rakočević Verica, modni kreator. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ivan Rendić]], kipar<ref name=irendic1>Kečkemet, Duško: Ivan Rendić: Život i djelo. Supetar 1969, str. 47.<br>''Rendić pisao je u starosti: »On me je uputio da moram biti svijestan, da sam Hrvat, dakle Jugoslaven.« Dalje veli da mu je knjige, iz kojih je učio naš jezik, slao također Strossmayer. I taj Strossmayerov kredo »Hrvat, dakle Jugoslaven« postaje otada i Rendićev kredo, kojeg se držao i za koji se borio dosljedno sve do smrti, u toku čitavog svog dugog i napornog rada i burnog života.''</ref> * [[Mateja Rodiči]], slikar<ref name=mrodici1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Rodiči Mateja, slikar i grafički dizajner; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Anđelka Slijepčević]], modni kreator, univ. profesor<ref name=aslijepcevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 509.<br>''“Slijepčević Anđelka, redovni profesor Fakulteta primenjenih umetnosti i dizajna, Bg.; potpredsednik Saveta Univerziteta umetnosti. […] P: Jugoslovenka, Srpkinja, […].”''</ref> * [[Marija Tišma]], slikarka<ref name=mtisma1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 577.<br>''“Tišma Marija, slikar; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Emma Varga]], dizajner stakla<ref name=evarga-marodic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 308.<br>''“Marodić Emilija, dizajner stakla; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=evarga-marodic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 270.<br>''“Marodić Emilija, dizajner stakla, samostalni umetnik (r. 22. III 1952, Ada). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vladimir Veličković]], slikar<ref name=vvelickovic1>[https://nova.rs/kultura/najbolji-izdanak-gradanskog-secanje-na-vladu-velickovica/ Najbolji izdanak građanskog – sećanje na Vladu Veličkovića] Nova.rs. ''Radmila Stanković; 29.08.2020.''<br>''“Ja sam duboko ukorenjen kao Jugosloven i takav ću ostati do kraja života. Dubokih korena sam i Beograđanin, što podrazumeva i da sam Srbin.”''</ref><ref name=vvelickovic2>[https://www.vesti-online.com/ostajem-jugosloven/ Ostajem Jugosloven] Vesti online. ''02.11.2014.''<br>''“Ja sam veoma privržen toj Srbiji, Beogradu, ja sam pre svega Beograđanin, naravno sa plemenitom idejom da ostajem Jugosloven, ono što mi se negde i zamera, a negde mi se i ne oprašta.”''</ref> * [[Sonja Vukićević]], koreografkinja, glumica, balerina<ref name=svukicevic1>[https://www.vijesti.me/zabava/19258/sonja-vukicevic-politicari-su-postali-i-glumci-i-reditelji Sonja Vukićević: Političari su postali i glumci i reditelji] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Jelena Kontić; 23.09.2018.''<br>''“Ja sam Jugoslovenka i van granica Jugoslavije, a danas sam Jugoslovenka i van granica bivše Jugoslavije.''</ref> * [[Dušan Vuksan]], dizajner, univ. profesor<ref name=dvuksan1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 635.<br>''“Vuksan Dušan, industrijski dizajner; docent na Fakultetu primenjenih umetnosti i dizajna, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=dvuksan2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 536.<br>''“Vuksan V. Dušan, industrijski dizajner (r. 27. X 1948, Beograd). Jugosloven.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Marina Abramović. The Cleaner (45524492341).jpg|Marina Abramović Datoteka:Ljuba Popovic-mc.rs.jpg|Ljuba Popović Datoteka:Ivan Rendić 1885 Th. Mayerhofer.jpg|Ivan Rendić Datoteka:Velickovic Zarko-Vijatovic (cropped).jpg|Vladimir Veličković </gallery> </div> == Vojska == * [[Vicko Antić]], general-pukovnik, revolucionar<ref name=vantic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 22.<br>''“Antić Vicko, generalmajor avijacije JNA, r. 1912 u Selcu, srez Crikvenica, Jugosloven.”''</ref> * [[Tomo Buzov]], oficir, poznat po herojskom činu za vreme bratoubilačkog rata 1993. godine<ref name=tbuzov1>[https://www.nin.rs/english/news/50784/darko-buzov-my-father-was-murdered-because-he-didnt-want-to-stay-silent Darko Buzov for NIN: My father was murdered because he didn’t want to stay silent] (na engleskom) [[NIN]]. ''Tanja Nikolić Đaković; 06.06.2024.''<br>''“And my father never thought of himself as a Croat. He was, as I said, a Yugoslav, a JNA officer. For years after the abduction in Štrpci, various NGOs contacted us, they wanted us to insist on the idea that the Serbs killed my father because he was a Croat. And the truth is that my father was a Yugoslav.”''</ref><ref name=tbuzov2>[https://n1info.rs/vesti/bio-je-covek-i-jugosloven-tomo-buzov-dao-je-svoj-za-zivot-mladica-u-vozu-u-strpcima/ „Bio je čovek i Jugosloven“: Tomo Buzov, dao je svoj za život mladića u vozu u Štrpcima] N1 SRB. ''Sonja Kamenković; 31.05.2024.''<br>''On kaže da ima posebnu obavezu da naglasi da je Tomo Buzov bio oficir JNA, ali pre svega čovek i Jugosloven. „Bio je oficir JNA, učinio je taj gest koji mnogi nikada ne bi, ali presudno je bilo upravo to što je Toma bio Jugosloven i nije delio ljude po nacionalnosti. On je spasio mladića koji je pošao tim vozom u Bar. Tomo je umesto tog mladića izašao iz voza, važno je reći da nije ubijen kao Hrvat kako su to neki govorili, već kao Jugosloven.“''</ref> * [[Ivan Gošnjak]], general, političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Nikola Karanović]], general-pukovnik, revolucionar<ref name=nkaranovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 307-308.<br>''“Karanović Nikola-Karan, generalpotpukovnik JNA, r. 1914 u Prkosima, srez Bosanski Petrovac, Jugosloven.”''</ref> * [[Vlado Lončarić]], partizanski i španski borac<ref name=vloncaric1>Lončarić, Vlado: Ponovo u Zagrebu, u: Ahmetović, Lutvo (i drugi) (ur.): [https://znaci.org/00003/4_24_3.pdf Zbornik sjećanja. Zagreb 1941-1945.] Knjiga 3. Zagreb 1984, str. 49.<br>''“Poslije neuspjeha oružane borbe demokratskih i progresivnih snaga, mi Jugoslaveni bili smo u logorima u Francuskoj oko 28 mjeseci.”''</ref> * [[Mirko Matković]], general-major, revolucionar<ref name=mmatkovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 431.<br>''“Matković Mirko, pukovnik JNA, r. 1915 u Podima, srez Hercegnovi, Jugosloven.”''</ref> * [[Kosta Nađ]], general, političar, revolucionar<ref name=knadj1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 173.<br>''“Nađ S. Kosta (Izborni srez Zrenjanin, APV – NRS), general-pukovnik, rođen 15-V-1911 god. u Petrovaradinu, srez Novi Sad, APV – NRS, Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Alojz Peharnik]], vojnik-graničar, pjesnik<ref name=apeharnik1>Šurmin, Đuro: Hrvatski preporod. I. Od godine 1790. do 1836. Zagreb 1903, str. 187.<br>''“I doista, osim poznatih Gajevih davorija pjeva još iste godine barun Peharnik, koji je u njemačkoj „Luni“ napisao gdjekoju patriotičnu stvarcu, kao „Ilir iz Horvatske“ svoju „Poskočnicu junačku“ dičeći se svojim rodom junačkim i […].”''</ref> * [[Vladimir Pfeifer]], kapetan fregate<ref name=vpfeifer1>Vladimir Pfeifer, kapetan fregate u. p., u: Јадранска стража, год. XI бр. 1 (1933), стр. 26.<br>''“Kao osvjedočeni Jugosloven i zbog svojih rijetkih sposobnosti primjen je poslije oslobođenja u našu mladu mornaricu, gdje mu je povjerena zadaća da izvježba naš mladi podmornički naraštaj.”''</ref> * [[Rudolf Primorac]], general, diplomata, revolucionar<ref name=rprimorac>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_8.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 102.<br>''“Primorac Antuna Rudolf, načelnik Štaba divizije, rođen 1904, Sutomore, Bar, major jugoslovenske vojske, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od oktobra 1942, krajem rata šef Jugoslovenske vojne misije u SSSR-u.”''</ref> * [[Velimir Radičević]], general-potpukovnik, narodni heroj<ref name=vradicevic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/zaboravljeni-devedesetogodisnjaci/ Zaboravljeni devedesetogodišnjaci] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dragoljub Petrović; 26.12.2011.''<br>''“Ja sam internacionalac bio ceo život. I Jugosloven.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Vicko Antić.jpg|Vicko Antić Datoteka:Memorial plaque for captain Tomo Buzov in New Belgrade.jpg|reljef Tome Buzova na spomen-ploči Datoteka:Ivan Gošnjak (1).jpg|Ivan Gošnjak Datoteka:Nikola Karanović.jpg|Nikola Karanović Datoteka:Kosta Nađ.jpg|Kosta Nađ Datoteka:Rudolf Primorac.jpg|Rudolf Primorac </gallery> </div> == Druge oblasti == * [[Anton Bezenšek]], stenograf, prevodilac<ref name=abezensek1>Bezenšek, Ant. J.: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-76POZL0A/a287f66c-8022-4d9f-80fb-dfd3c5294854/PDF Vabilo k naročbi], u: Slovenec, god. 4 br. 13. (1876), str. 4.<br>''“Ozrimo se na naše severne brate Čehe, Ruse in Poljake, koji so vže pred več leti začeli gojiti to Rimljanom in Grkom znano, a v novejem času od Nemcev iz nova prerojeno in modernim jezikom priredeno umetnost – stenografijo, pa primerjajmo naše delovanje na tem polju z njihovim, to moramo priznati, da smo zares precej zaostali, in da je skrajni čas, da se tudi v tem obziru prebudimo k delu in napredovanju, a to vsi Jugoslaveni zajedno v duhu bratske sloge in vzajemnosti.”''</ref> * [[Sonja Biserko]] aktivistica za ljudska prava, bivši diplomat<ref name=sbiserko1>Pavelić, Boris: [https://www.kucaljudskihprava.hr/wp-content/uploads/2019/12/Kad-glave-igraju__.pdf Kad glave igraju.] Zagreb 2019, str. 118.<br>''“Moji su živeli u tom jugoslovensko-dalmatinskom krugu. Tu sam i ja odrasla, pa nemam nacionalnost u smislu u kojem se danas govori o njoj: Beograđanka sam, Dalmatinka, Jugoslovenka. To je moj osećaj, ne mogu to da menjam.” - Osjećaj identiteta Sonje Biserko jasan je i osviješten – jugoslavenstvo koje ne negira nijednu svoju sastavnicu, od etničke preko regionalne do vjerske - ali danas, doslovno opasan. - “Biti Jugosloven i kosmopolita, to je danas proterana populacija.”''</ref><ref name=sbiserko2>Perović, Latinka: [https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Ziveti%20svoje%20ideale.pdf U ogledalu vremena. Skica za biografiju Sonje Biserko, s povodom.], u: Stanojlović, Seška/Kisić, Izabela (ur.): Živeti svoje ideale. Sonja Biserko, skice za portret. Beograd 2018, str. 33.<br>''“Samozatajna po prirodi, Sonja Biserko je, po svom tačnom samorazumevanju, ličnost sa složenim identitetom. Jugoslovenka, Beograđanka, Dalmatinka, Mediteranka, Evropljanka, kosmopolitkinja… Antifašizam i ideje jednakosti i solidarnosti levice utemeljene su u njenom porodičnom vaspitanju.”''</ref> * [[Aida Ćorović]], aktivistica za ljudska prava, novinarka<ref name=acorovic1>[https://nova.rs/vesti/politika/aida-corovic-grigorije-jedini-moze-da-ujedini-gradane/ Ćorović: Grigorije može da nas spasi od Vučića] Nova.rs ''Vojislav Milovančević; 09.07.2020.''<br>''“I neka mu se kaže da ja, Jugoslovenka, levičarka, feministkinja…mislim da je Srbiji potrebna njegova pomoć.”''</ref><ref name=acorovic2>[https://balkans.aljazeera.net/opinions/2024/7/14/novi-sad-antifa-grad-ustase-i-cetnici-zajedno-ste Novi Sad antifašistički grad: Ustaše i četnici, zajedno ste bježali] [[Al Jazeera Balkans]]. ''Aida Ćorović; 14.07.2024.''<br>''“Mirovna i građanska aktivistkinja od početka ratova '90-ih, antifašistkinja, feministkinja i braniteljka ljudskih prava. Kosmopolitkinja. Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ervina Dabižinović]], aktivistkinja za ženska prava, psihološkinja<ref name=edabizinovic1>Domović Bulut, Senka: [https://www.faktcg.org/wp-content/uploads/2020/10/final-publikacija.pdf Ženske stvari. Women matters.] Herceg Novi 2018, str. 60.<br>''“Ja sam se osjećala, i osjećam se i danas, Jugoslovenkom.”''</ref> * [[Herta Haas]], službenica, revolucionarka<ref name=hhaas1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 44.<br>''“Has Herta, borac u službi veze VŠ, rođena 1917, Maribor, studentkinja, Jugoslovenka, u NOB od 1941. godine, član KPJ.”''</ref> * [[Eduard Ille]], kulturni funkcioner<ref name=eille1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 171.<br>''“Ille Eduard, direktor "Jugokoncerta", Bg. (od '86). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=eille2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 160.<br>''“Ille N. Eduard, direktor Jugokoncerta, Beograd (r. 21. VII 1936, Drniš). Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Kostrenčić]], knjižničar<ref name=ikostrencic1>Korunić, Petar: [https://hrcak.srce.hr/file/314359 Prilog poznavanju jugoslavenske ideje u hrvatskoj politici 1868–1874] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220618015253/https://hrcak.srce.hr/file/314359 |date=2022-06-18 }}, u: [[Časopis za suvremenu povijest]], sv. 12 br. 3 (1980), str. 78.<br>''“Koji može nas Jugoslavenah konačni cilj biti, koji odgovara posve našoj naravi, našim narodnim zahtjevom?”''</ref> * [[Ljubica Krnjaić]], inženjer protivpožarne zaštite<ref name=ljkrnjajic1>[https://zenskimuzejns.org.rs/tag/ljubica-krnjajic/ Vatrogastvo i ženska emancipacija] ŽeNSki muzej. ''Vesna Nedeljković Angelovska; 21.12.2023.''<br>''“Za sebe kaže da je Jugoslovenka. Ima kritički stav prema politici savremenog društva ali smatra da je socijalistički poredak Jugoslavije bio najhumaniji poredak.”''</ref> * [[Ašok Murti]], poznati stilista<ref name=amurti1>[http://www.blic.rs/Intervju/160207/Ostao-sam-ovde-iz-inata- Ostao sam ovde iz inata] Blic Online. ''Žiža Antonijević; 23.03.2008.''<br>''“Nemam nikakav stid i sram da izgovorim da ću ja zauvek ostati Jugosloven i da je to jedino s čime mogu da se identifikujem.”''</ref><ref name=amurti2>[http://www.pulsonline.rs/licna-karta/228/asok-murti/biografija Ašok Murti - Biografija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110325002131/http://www.pulsonline.rs/licna-karta/228/asok-murti/biografija |date=2011-03-25 }} Puls Online<br>''“Ja sam Jugosloven, ali indijskog porekla, to je identitet koga se nikada neću odreći. Moja intimna istorija ne poklapa se sa opštom, a naročito ne sa geografijom. Nisam jugonostalgičar, to je kulturni i emotivni, ne geografski prostor.”''</ref> * [[Božidar Petranović]], pravnik, pisac<ref name=bpetranovic1>Antoljak, Stjepan: Dalmatinsko pitanje kroz vjekove. Vjekovne težnje i borbe Hrvata za ujedinjenje Dalmacije s Hrvatskom. Zagreb 1944, str. 166.<br>''“Tek poneki se nazivaju »Ilirima iz Dalmacije« kao Božidar Petranović, koji radi sa svojim prijateljima oko podizanja narodne knjige izdavajući […].”''</ref> * [[Bosiljka Schedlich]], kulturni radnik<ref name=bschedlich1>[https://balkandiskurs.com/2018/05/19/prelazeci-granice-dio-ii/ Prelazeći granice: bosanske migracije u Njemačkoj (Dio II)] Balkan Diskurs. ''Dženeta Karabegović; 19.05.2018.''<br>''“SüdOst centar, ili “südost Europa Kultur e.V.” osnovala je Bosiljka Schedlich, rođena u Hrvatskoj, koja se udomaćila u Njemačkoj, a sebe smatra Jugoslovenkom.”''</ref> * [[Jagoda Slijepčević]], popularna, dugogodišnja radnica JAT-a<ref name=jslijepcevic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/453773/Odlazak-stjuardese Odlazak stjuardese] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Jovo Simišić; 08.05.2020.''<br>''“Bila je entuzijasta i velika Jugoslovenka.”''</ref> * [[Maja Veseli]], kulturni radnik<ref name=mveseli1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 759.<br>''“Veseli Maja, profesor, sekretar Saveta za prosvetu, nauku i kulturu NR Hrvatske, član Glavnog odbora SSRNS Hrvatske, član Saveza ženskih društava NR Hrvatske, r. 1908 u Irigu, Jugoslovenka.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Anton Bezenšek2.jpg|Anton Bezenšek Datoteka:Sonja Biserko.jpg|Sonja Biserko Datoteka:Aida Ćorović 2011-mc.rs.jpg|Aida Ćorović Datoteka:Herta Has.jpg|Herta Haas Datoteka:Bozidar Petranovic 1885 Mayerhofer.png|Božidar Petranović </gallery> </div> == Povezano == * [[Jugoslaveni]] * [[Jugoslavenstvo]] == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reflist|colwidth=30em}} [[Kategorija:Biografije, Jugoslavija|*]] [[Kategorija:Liste osoba|Jugoslaveni]] ls1gic5f26kxznym1fpfq92xqbjnx23 0 4678160 42716486 42563457 2026-11-05T16:30:49Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716486 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:PediaPress Softcover pile01.jpg|thumb|right|230px|Knjige u mekom povezu.]] '''Meki uvez''' ili '''meki uvez''' iliti '''bešavni povez'''<ref name="cqm.co.yu 1">Svetislav Lj. Marković, Slobodan Tanasijević, Tanja Aćimović, {{pdf}} ''[http://www.cqm.rs/fq2006/pdf/A/40%20-%20Markovic%20S.,%20Tanasijevic%20S.,%20Acimovic%20T.pdf Uticaj primenjenog postupka dorade na kvalitet grafičkog proizvoda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231117022256/http://www.cqm.rs/fq2006/pdf/A/40%20-%20Markovic%20S.,%20Tanasijevic%20S.,%20Acimovic%20T.pdf |date=2023-11-17 }}'', 33. Nacionalna konferencija za kvalitet, maj 2006.</ref> je [[Knjigoveštvo|povez]] za [[Knjiga|knjige]] sa [[Korice knjige|koricama]] od mekog [[karton]]a. Najčešće je u [[Boja|boji]] i sadrži [[Slika|sliku]], kao i [[Ime|naziv]] knjige i ime [[Pisac|pisca]]. [[Proizvodnja]] knjiga sa mekim povezom je jeftinija, pa je i njihova [[Cena|cijena]] niža u odnosu na cijenu knjiga sa [[Tvrdi povez|tvrdim povezom]]. Meki uvez se može naći u tri formata: u formatu A, veličine 110 x 178 -{mm}-, u formatu B, veličine 130 x 198 -{mm}-, ili u formatu C, veličine 135 x 216 -{mm}-<ref name="GuardianSize">{{en}} {{cite news |url= https://www.theguardian.com/books/2001/aug/11/gettingpublished |title= Why size matters |last= Wilson-Fletcher |first= Honor |date=11. 8. 2001 |work=[[The Guardian]]|location= |access-date= 24. 01. 2023 |quote=}}</ref> Na [[Engleski jezik|engleskom]] se koriste izrazi '''''paperback''''' ili ''softcover'' ili još ''softback'', na [[Njemački jezik|njemačkom]] ''Taschenbuch'', na [[Francuski jezik|francuskom]] ''livre de poche'', na [[Kineski jezik|kineskom]] ''pingđuang šū'' (平裝書), na [[Arapski jezik|arapskom]] ''kitab undū helafen uarunbrijen'' (كتاب ذو غلاف ورقي), na [[Španjolski jezik|španjolskom]] ''encuadernación de tapa blanda'' ili ''encuadernación a la rústica'', na [[Hindski jezik|hindijskom]] ''ađild'' (अजिल्द), na [[Ruski jezik|ruskom]] ''mjerkom pjeripljutje'' (мягком переплёте), na [[Portugalski jezik|portugalskom]] ''brochura'' (čit. ''brošūra''). Inače se radi o [[Knjiga|knjizi]] s koricama od debelog [[papir]]a ili kartona i često se drži zajedno [[Lepak|ljepilom]], mjesto starijih šavova ili spajalica. Nasuprot tome, knjige sa [[Tvrdi uvez|tvrdim uvezima]] su inaće ukoričene [[karton]]om prekrivenim [[Tkanina|tkaninom]], [[Koža (materijal)|kožom]], [[papir]]om ili [[Plastika|plastikom]]. Jeftine knjige ukoričene u papir postojale su najmanje od [[19. vijek]]a u obliku pamfleta, ili u anglosaksonskom prostoru u izdanjima poznatim kao [[Yellow-back|''žutokorice'']], [[Dime novel|''romani za novčić'']] ili [[Airport novel|''aerodromski romani'']].{{efn|Vidi, na primjer, izdanja [[Tauchnitz Verlag|Tauchnitz]].}} Suvremeni meki uvezi mogu se razlikovati jedan od drugog po veličini. U [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Državama]] postoje ''meki uvezi za masovno tržište'' («mass-market paperback»), dugotrajniji ''komercijalni meki uvezi'' («trade paperback»), dok u [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenom Kraljevstvu]] postoje A-format, B-format i najveći C-format.<ref name="GuardianSize"/> Meki uvez knjiga izdaju se kada [[Izdavačka kuća|izdavač]] odluči izdati knjigu u jeftinom formatu. Papir nižeg kvaliteta, zalijepljeni – a ne klamani ili ušiveni – ovezi i nedostatak tvrdog poveza mogu doprinijeti nižoj cijeni mekih poveza. Meki uvez može biti podoban [[Mediji|medij]] kada se ne očekuje da će knjiga biti veliki prodavac i kada izdavač želi da objavi knjigu bez velikih ulaganja. Primjeri uključuju mnoge romane i novija izdanja ili ponovno štampanje starijih knjiga. Budući da meki uvezi obično imaju manje profitne marže, mnogi izdavači pokušavaju uravnotežiti profit od manje prodaje tvrdih uveza u odnosu na potencijalni dobit od prodaje više mekih uveza sa nižim profitom po jedinici. Prva izdanja mnogih suvremenih knjiga, posebno žanrovske fikcije izdaju se u mekom povezu. == Historija == [[Datoteka:Printing room at Center for Book Arts.jpg|thumb|330px|right|Tiskarska radionica]] Početkom [[19. vijek]]a došlo je do brojnih poboljšanja u procesima [[Tiskarstvo|štampanja]], [[Izdavačka kuća|izdavaštva]] i distribucije knjiga, uvođenjem [[Štamparska mašina|štamparskih mašina]] na parni pogon, [[Mlin za celulozu|mlinova za celulozu]], automatskog postavljanja slova i suvremenijih mreža [[željeznica]].<ref>{{en}} {{cite web |url= https://www.bl.uk/collections/early/victorian/pr_intro.html |title= Aspects of the Victorian Book |last= |first= |date= |website= www.bl.uk |publisher= The British Library |accessdate= 24. 01. 2023 |quote= |archive-date= 2022-12-06 |archive-url= https://web.archive.org/web/20221206214043/https://www.bl.uk/collections/early/victorian/pr_intro.html }}</ref> Te inovacije omogućile su firmama masovnu proizvodu jeftinog formata mekih izdanja postojećih djela, te distribuiraju i prodaju preko [[Britanski otoci|Britanskih ostrva]], posebice po WH Smith & Sons kioscima. Ti svesci u papirnom uvezu bili su namjenjeni za željezničkog putnika{{sfn|Cambridge History|2009}} i bili su nuđeni na prodaju za jedan dio od historijske cijene za knjigu i bili su manjeg formata, naime 110&nbsp;mm × 178&nbsp;mm.<ref name="GuardianSize"/> Serija mekih uveza ''Routledge's Railway Library'' ostala je u štampi do [[1898]]. i nudila je putujućoj publici 1.277 jedinstvenih naslova.<ref>{{en}} {{Cite web |last= |first= |title=''Yellowbacks''. Routledge's Railway Library |url=http://www.bl.uk/collections/early/victorian/yellow/yellow2.html |publisher=[[The British Library]] |access-date=24. 1. 2023 |archive-date=2021-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210901023347/http://www.bl.uk/collections/early/victorian/yellow/yellow2.html }}</ref> Tržište na njemačkom jeziku također je podržavalo primjere jeftinih knjiga ukoričenih u papir: [[Christian Bernhard Tauchnitz|Bernhard Tauchnitz]] je [[1841.]] pokrenuo Zbirku britanskih i američkih autora (''Collection of British and American Authors'')<ref>{{en}} {{Cite web|last=Wagner|first=David Paul|title=Publishing History: Collection of British and American Authors|url=https://www.publishinghistory.com/collection-of-british-and-american-authors-tauchnitz.html|access-date=24. 1. 2023|archive-date=2023-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20230228011556/https://www.publishinghistory.com/collection-of-british-and-american-authors-tauchnitz.html}}</ref>. Ta jeftina izdanja u papirnom povezu, direktna preteča mekih uveza za masovno tržište, na kraju su dostigla preko 5.000 svezaka. [[Reclam Verlag]] je objavio [[William Shakespeare|Shakespearea]] u ovom formatu od oktobra [[1857]].<ref>{{fr}} {{Cite book |last=Roger |first=Christine |authorlink= |date=2008 |url=https://books.google.fr/books?id=ZQliue-UQfkC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title= La réception de Shakespeare en Allemagne de 1815 à 1850. Propagation et assimilation de la référence étrangère |publisher=Peter Lang |location= |isbn=9783039104222|pages=|ref =}} Str. 206 : ''Anton Philipp Reclam (1807–1896) fit paraître à partir d'octobre 1857 les «Œeuvres complètes» de Shakespeare au prix de vente de 1 Thaler et demi pour l'édition brochée at illustrée en douze volumes.''</ref> i nastavio sa pionirskom serijom ''Universal-Bibliothek'' za masovno tržište<ref>{{en}} {{Cite book |last=Fischer |first=Steven Roger |authorlink= |date=2004 |url=https://books.google.fr/books?id=alw539DL-LcC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false||title=History of Reading |publisher=Reaktion Books |series=Globalities Series|location= |isbn=9781861892096|pages=|ref = Fischer}} Str. 282: ''in 1867, with the coming into force of the constitution of the Northern German Federation [...], works by German authors deceased for 30 years or more officially became public domain. Entire libraries of very cheap paperback editions of German classics immediately flooded the market. And so Reclam, too, extended his paperback idea with the new series 'Universal-Bibliothek' (Universal Library') [...]. Thousands of titles eventually followed, which included nearly all the world's great literature. In this way, and despite most Western countries' imitations, Reclam paperbacks became the world's foremost paperback series.''</ref> od 10. novembra [[1867]]. godine. === 20. vijek === [[Datoteka:James Meese - Teen-Age Terror by Wenzell Brown - Gold Medal Books s734 1958.jpg|thumb|right|mini|Naslovnica romana ''Teen-Age Terror'' (1958) od [[Wenzell Brown|Wenzella Browna]] (1911-1981) sa ilustracijama [[James Meese|Jamesa Meesea]] (1917-1971)]] Njemački izdavač Albatross Books je [[1931.]] preoblikovao format mekog uveza za masovno tržište [[20. vijek|20. stoljeća]], ali je dolazak [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] prekinuo eksperiment. Ipak pokazao je se trenutnim finansijskim uspjehom u [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenom Kraljevstvu]] kada je [[1935.]] [[Penguin Books]] usvojio mnoge Albatrossove inovacije, uključujući upadljiv logo i korice u bojama za različite žanrove. Britanski izdavač Allen Lane je 1935. uložio svoj financijski kapital da pokrene izdavačku kuću Penguin Books, čime je nastala revolucija mekih uveza na tržištu knjiga na engleskom jeziku sa izdavanjem deset naslova za ponovno štampanje. Prva objavljena knjiga na Penguinovoj listi iz 1935. bila je ''Ariel'' [[ André Maurois|Andréa Mauroisa]]. Lane je namjeravao proizvoditi jeftine knjige. Kupio je prava na meki uvez od izdavača, naručio velike naklade – kao što je 20.000 primjeraka, velika količina za to vrijeme – kako bi zadržao niske cijene po jedinici i zatražio je neobično maloprodajne lokacije za prodaju knjiga. U početku, prodavači knjiga nisu bili skloni njegovim knjigama, ali nakon jedne velike narudžbe od [[Woolworths Group|Woolworthsa]], knjige su se prodavale izuzetno dobro a prodavači su veću zainteresiranost. Godine [[1939.]] Robert de Graaf izdao je sličnu liniju u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Državama]], udruživši se sa [[Simon & Schuster]]om kako bi stvorio brend Pocket Books. Izraz «''džepna knjiga''» postao je sinonim za meki uvez u sjevernoj Americi na engleskom govornom području. U francuskom se koristio izraz «''livre de poche''» koji je u upotrebi i danas. De Graaf je, kao i Lane, ugovorio prava na meki uvez od drugih izdavača i proizveo mnoga izdanja. Njegova praksa bila je u suprotnosti sa Laneovim usvajanjem ilustrovanih naslovnica namijenjenih sjevernoameričkom tržištu. Da bi dosegao još šire tržište od Lanea, koristio je distribucijske mreže novina i časopisa, koje su imale dugu povijest da su – u formatu i distribuciji – bile usmjerene na masovnu publiku.<ref>{{en}} {{Cite book|last1=Korda|first1=Michael|title=Another life: a memoir of other people|url=https://archive.org/details/anotherlifememoi00kord|date=1999|publisher=Random House|location=New York|isbn=0679456597|edition=1.}}</ref> Zbog [[Bestseler|plasiranja na vrhu]] na veoma dugačkoj listi džepnih izdanja, roman ''[[Lost Horizon]]'' autora [[James Hilton|J. Hiltona]] često se navodi kao prva američka knjiga u mekom povezu. Međutim, prva knjiga džepne veličine štampana u SAD-u bila je roman ''[[The Good Earth]]'' od strane [[Pearl S. Buck|Pearl Bucka]], koju je tiskao Pocket Books kao dokaz koncepta krajem [[1938.]] i prodato u [[New York]]u.<ref>{{Cite book |last=Hutchinson |first=George |authorlink= |date=2018 |title=Facing the Abyss. American Literature and Culture in the 1940s |url=https://archive.org/details/facingabyssameri0000hutc |publisher=Columbia University Press |location=New York |isbn=9780231545969|pages=|ref = Hutchinson}}</ref> U [[Drugi Svjetski Rat|Drugom svjetskom ratu]], američka vojska je vojnicima podijelila oko 122 miliona ''[[Armed Services Editions|Izdanja oružanih snaga]]'' u mekom uvezu, što je pomoglo popularizaciji formata poslije rata.<ref name="Atlas Obscura 2017">{{en}} {{Cite web|last=Giaimo|first=Cara|title=How Books Designed for Soldiers' Pockets Changed Publishing Forever|url=https://www.atlasobscura.com/articles/armed-services-editions-pocket-paperback-books|work=Atlas Obscura |access-date=24. 1. 2023|date=22. 9. 2017}}</ref> U početku su se meki uvezi u potpunosti sastojali od reprinta, ali je [[1950.]] godine izdavač [[Fawcett Publications|Fawcett]] je pustio u prodaju svoj ogranak ''[[Gold Medal Books]]'' koji je počeo objavljivati originalna djela u mekom uvezu. Fawcett je također bio nezavisni distributer po kioscima, a [[1945.]] godine firma je sklopila ugovor sa nakladom [[New American Library]] za distribuciju njihovih naslova. Taj ugovor je zabranio Fawcettu da bude konkurent objavljivanjem svojih reprinta u mekim uvezima. Roscoe Kent Fawcett je želio uspostaviti novu liniju Fawcettovih mekih uveza i smatrao je da originalna djela neće predstavljati kršenje ugovora. Kako bi osporio ugovor, Fawcett je objavio dvije antologije — prva, ''The Best of True Magazine'', druga, ''What Today's Woman Should Know About Marriage and Sex'' — preštampavajući materijal iz Fawcettovih časopisa koji nisu još bili tiskani u knjigama. Kada su te knjige objavljene, i to sa uspjehom, Fawcett je najavio ''Gold Medal Books'', novu liniju originala u mekom povezu. Prodaja je porasla, što je navelo urednika Ralpha Daigha da prokomentariše: «U proteklih šest mjeseci proizveli smo 9.020.645 knjiga i čini se da se ljudima jako sviđaju.»{{efn|[[Engleski jezik|eng]]. ''In the past six months we have produced 9,020,645 books, and people seem to like them very well.''}}<ref name="Crider"/> Međutim, izdavači sa tvrdim uvezima izražavali su nezadovoljstvo na Fawcettovu inovaciju, o čemu svjedoči LeBaron R. Barker iz Doubledaya, koji je tvrdio da originali u mekom uvezu mogu «potkopati cijelu strukturu izdavaštva».<ref name="Crider">{{en}}{{Cite web |title=Paperback Originals |url=http://www.allanguthrie.co.uk/pages/noir_zine/articles/paperback_originals.php |access-date=2023-01-24 |archive-date=2010-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100703014426/http://www.allanguthrie.co.uk/pages/noir_zine/articles/paperback_originals.php |dead-url= }} : ''undermine the whole structure of publishing''</ref> Počele su da se pojavljuju žanrovske kategorije, a korice knjiga masovnog tržišta odražavale su žanrove. Meki uvezi za masovno tržište utjecali su na časopise a zatim tržište jeftinih časopisa je se smanjilo kada su kupci umjesto njih počeli kupovati jeftine knjige. Autori su takođe napustili časopise i pisali za tržište mekih uveza. Vodeći izdavači mekih uveza često su angažovali iskusne umjetnike omota časopisa, uključujući [[Rudolph Belarski|Rudolpha Belarskog]] i [[Earle K. Bergey|Earlea Bergeya]], koji su pomogli u stvaranju izgleda i osjećaja mekih uveza i postavili privlačan vizualni standard koji traje do danas. Brojni poznati autori su objavljeni u mekom povezu, uključujući [[Arthur Miller|Arthura Millera]] i [[John Steinbeck|Johna Steinbecka]]. [[Drugi svjetski rat]] donio je i novu [[Tehnologija|tehnologiju]] i široku čitalačku publiku muškaraca i žena koji su bili u vojsci ili zaposleni u smjenama. Meki uvezi bili su jeftini, lako dostupni i lako prenosivi. Nadalje, ljudi su otkrili da im ograničenja putovanja daju vremena da čitaju više mekih uveza. Štampanje u [[CMYK|četiri boje]] i [[laminacija]] razvijeni za [[Vojna karta|vojne karte]] učinili su da meke korice upadljivije i spriječile su da tinta teče pri rukovanjem knjigom. Okretni metalni stalak, dizajniran za izlaganje širokog spektra mekih uveza na malom prostoru, našao se u [[Farmacija|drogerijama]], prodavaonicama i tržnicama. Vojnici su dobili milione knjiga u mekim povezima u izdanjima oružanih snaga.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theatlantic.com/business/archive/2014/09/publishers-gave-away-122951031-books-during-world-war-ii/379893/ |title=Publishers Gave Away 122,951,031 Books During World War II |first=Yoni |last=Appelbaum |date=10. 9. 2014 |accessdate= 24. 01. 2023 |work=The Atlantic}}</ref> Američki meki uvezi brzo su ušli na kanadsko tržište, negdje u 1940-im sa [[White Circle Books|White Circleom]], podružnicom britanskog Collinsa, ali ga je ubrzo nadmašio uspjeh kuće [[Harlequin Enterprises|Harlequin]] koja je počevši od [[1949.]] godine objavila nekoliko zaboravnih romana, da bi se fokusirala na žanr [[Ljubavni roman|romantike]] i postala jedan od najvećih svjetskih izdavača tog žanra. Kroz cirkulaciju mekog uveza po kioscima i knjižarama, naučno i intelektualno znanje moglo je da dopre do masa. Istovremeno su mase dobile pristup na pohađaju univerzitetima, što će nešto kasnije dovesti do studentskih pobuna [[1968.]] godine putem kojih će narodne mase imati nešto otvoreniji pristup znanju. Knjiga u mekom povezu označila je zapravo mogućnost da više ljudi otvoreno i lako pristupi znanju, što će uroditi većom željom za čitanjem i za knjigom. Takva dostupnost znanja je u jednu ruku predstavljala prijetnju bogatim elitama jer su sada – barem na Zapadu – niski staleži imali pristup knjizi. Popularizacija mekog uveza na znanstvenom prostoru je naglo oslabila razliku između visoke i niske kulture. == Vrste == [[Datoteka:Blank_book_on_a_table.jpg|thumb|right|310px|Primjerak prazne knjige u mekom povezu.]] === Masovno tržište === Meki uvez za masovno tržište je obično mali, najčešće neilustrovan i niskocjeni format za uvezivanje knjiga. Uključuje knjige A-formata (110&nbsp;mm × 178)<ref name="GuardianSize"/> u Ujedinjenom Kraljevstvu i knjige «''pocketbook''» formata (slične veličine) u Sjedinjenim Državama. Meki uvezi za masovno tržište obično su se štampali na papiru relativno lošeg kvaliteta, često [[Kiseli papir|kiselom]]. Obično se se izdavale poslije objavljivanja u tvrdom povezu i često su se prodavale ne samo u knjižarama, već i na mjestima gdje knjige nisu glavna roba u prodaji, kao što su [[aerodrom]]i, [[Apoteka|apoteke]] i supermarketi. Godine [[1982.]] [[ljubavni roman]]i su činili najmanje 25% ukupne prodaje mekih uveza na američkom tržištu.<ref name="mcdowell19820110">{{en}} {{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1982/01/10/books/the-paperback-evolution.html|title=The Paperback Evolution|last=McDowell|first=Edwin|date=10. 1. 1982|work=The New York Times|access-date=24. 1. 2023}}</ref> U 2013. 51% prodaje mekih poveza odnosilo se na romansu.<ref>{{en}} {{Cite magazine|title=Romance By The Numbers|url=http://ew.com/article/2014/10/17/romance-numbers/|date=17. 10. 2014|work=Entertainment Weekly|access-date=7 May 2018|6=|archive-date=2023-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20230124085446/https://ew.com/article/2014/10/17/romance-numbers/}}</ref> Mnogi naslovi, posebno u žanrovskoj fikciji i to prvih romana debitantskih autora, imaju svoja glavna izdanja u mekom uvezu i doživljavaju tisak u tvrdom povezu.<ref>{{en}} {{Cite web|last=Flint|first=Eric|authorlink=Eric Flint|title=The Economics of Writing|url=http://www.baens-universe.com/articles/The_Economics_of_Writing|access-date=24. 1. 2023|archive-date=2011-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716052311/http://www.baens-universe.com/articles/The_Economics_of_Writing|dead-url=}}</ref> Meki uvezi za masovno tržište koji se prodaju po aerodromskim kioscima stvorili su do nejasno definisanog književnog žanra «''aerodromskog romana''», koji putnici kupuju da čitaju dok sjede i čekaju. === B-format === Termin B-format označava meki uvez srednje veličine 129&nbsp;mm × 198&nbsp;mm. Ta veličina se lako koristi za razlikovanje [[Roman|književnih romana]] od žanrovske fikcije.<ref name="GuardianSize"/> U SAD-u se knjige ove veličine smatraju manjim komercijalnim mekim povezima (vidi dolje). === ''Trade paperback'' === '''Komercijalni meki uvez''' – na engleskom, ''trade paperback'', ili isto ''trade paper edition'' i ''trade'' – je knjiga višeg kvaliteta. Ako se radi o izdanju iste kuće u mekim uvezom od knjige prethodno izdane u tvrdim uvezom, stranice teksta su obično identične onima u tvrdom uvezu, a knjiga je gotovo iste veličine kao i tvrdo uvezeno izdanje. Paginacija je ista, tako da će reference na tekst ostati nepromijenjene, što je posebno važno za recenzente, naučnike, prevoditelje. Jedina razlika je meki uvez, papir je često bez kiseline i obično višeg kvaliteta od mekog uveza.<ref>{{en}} {{Cite web|title=Glossary: Trade paperback - TPB|url=https://biblio.co.uk/book_collecting_terminology/trade-paperback-27.html|publisher=Biblio.com|accessdate= 24. 01. 2023}}</ref> U Sjedinjenim Državama, termin ''trade paperback'' također uključuje meke uveze srednje veličine gore opisane kao B-format. Britanski komercijalni meki uvezi su 135&nbsp;mm × 216&nbsp;mm.<ref name="GuardianSize"/> ==== ''Trade comics'' ==== [[Datoteka:Tons of manga at SF-bok - GBG, 27 mars 2007.jpg|thumb|right|280px|Izlog [[manga]]]] ''Trade paperback'' često se koristi za ponovno štampanje nekoliko izdanja serijskih [[strip]]ova u jednom tomu, obično važne značajne priče ili cijele serije, a naziv ''trade paperback'' postao je sinonim za zbirku ponovno štampanog materijala. Grafički romani se također mogu štampati u ''trade paperbacku''. Izdavači ponekad objavljuju popularne kolekcije prvo u tvrdom uvezu, a nakon toga slijede meki uvez nekoliko mjeseci kasnije. Primjeri uključuju [[Marvel Comics|marvelovu]] ''[[Secret War (strip)|Secret War]]'' i [[DC Comics|DC-ov]] ''[[Watchmen]]''. Japanska [[manga]], kada se sakupi u tomove, objavljuje se u ''[[tankōbon]]'' formatu, otprilike veličine ''trade paperbacka''. Najčešći veličine ''tankōbona'' su [[Formati papira|japanski B6]] (128 × 182&nbsp;mm) i [[Formati papira|ISO A5]] (148 × 210&nbsp;mm). == Vrlo poznati izdavači == * [[Penguin Books|Penguin]]{{efn|[[Penguin Books]], britanska izdavačka kuća osnovana u [[1935.]] od braće Allen, Richard i John Lane.}}/[[Random House]]{{efn|[[Random House]], američka izdavačka kuća koju su [[1927.]] osnovali Bennett Cerf i Donald Klopfer.}} (dio anglo-američke grupe [[Bertelsmann|Bertelsmann SE & Co. KGaA]]) * [[HarperCollins]] (dio američke ggrupe [[News Corp]] čiji je predsjednik [[Rupert Murdoch]]{{efn|[[Rupert Murdoch]] je [[1987.]] otkupio američkog [[Harper & Row|Harpera & Rowa]] (osn. 1817) te [[1990.]] škotskog [[William Collins, Sons|Collinsa]] (osn. 1819).}}) * [[Simon & Schuster]] (u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Državama]]{{efn|Američki izdavač [[Simon & Schuster]], dio grupe [[Paramount Global|Paramount]].}}) * [[Macmillan Publishers|Macmillan]] (u [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Engleskoj]]{{efn|Engleski nakladnik [[Macmillan Publishers|Macmillan]], dio njemačke izdavačke grupe [[Verlagsgruppe Georg von Holtzbrinck|Holtzbrinck]].}}) * [[Midwood Books|Midwood]] (u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Državama]] od [[1957.]] do [[1962.]]) * [[Belmont Books|Belmont]] (u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Državama]]{{efn|[[Belmont Books|Belmont]], dio grupe [[Tower Publications|Tower]].}}) * [[Kōdansha]] (u [[Japan]]u {{efn|[[Kōdansha]] – 株式会社講談社.}}) * [[Shūeisha]] (u [[Japan]]u {{efn|[[Shūeisha]] – 株式会社集英社.}}) * [[Hachette Livre|Hachette]] (u [[Francuska|Francuskoj]]{{efn|Takozvani ''Livre de poche'' koji Hachette izdaje od [[1953.]] [[Hachette Livre|Hachette]] je dio grupe [[Lagardère Group|Lagardère]], dio grupe [[Vivendi]].}}) * [[Harlequin Enterprises|Harlequin]] (u [[Kanada|Kanadi]]) {{efn|[[Harlequin Enterprises|Harlequin]] iz [[Toronto|Toronta]], dio grupe [[HarperCollins]].}} * [[Reclam Verlag|Reclam]] (iz [[Leipzig]]a, [[Njemačka]]) * [[Suhrkamp Verlag|Suhrkamp]] (u [[Njemačka|Njemačkoj]]) * [[Giulio Einaudi Editore|Einaudi]] (u [[Italija|Italiji]]) * [[Newton&Compton]] (u [[Italija|Italiji]]) * [[Beogradski izdavačko-grafički zavod|BIGZ]] (u [[Srbija|Srbiji]]) == Povezano == * [[Format knjige]] * ''[[Bunkobon]]'' * [[Tvrdi povez]] == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * {{en}} {{Cite book |last=Fischer |first=Steven Roger |authorlink= |date=2004 |url=https://books.google.fr/books?id=alw539DL-LcC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false||title=History of Reading |publisher=Reaktion Books |series=Globalities Series|location= |isbn=9781861892096|pages=|ref = Fischer}} * {{en}} {{Cite book |last=McKitterick |first=David (<small>ur.</small>) |authorlink= |date=2009 |title=The Cambridge History of the Book in Britain |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=0521866243|pages=|ref = Cambridge History}} {{refend}} == Dodatna literatura == * {{en}} {{Cite book |last=Canja |first=Jeff |authorlink= |date=2002² |title= Collectible Paperback Books|url=https://archive.org/details/collectablepaper0000canj_g9l2 |publisher=Glenmoor Publishing |location=East Lansing, MI |isbn=0967363950|pages=|ref = Canja}} * {{en}} {{Cite book |last=Davis |first=Kenneth C. |authorlink= |date=1984 |title=Two-Bit Culture: The Paperbacking of America |url=https://archive.org/details/twobitculturepap00davi |publisher=Houghton Mifflin |location=Boston |isbn=9780395343982|pages=1247|ref = Davis}} * {{en}} {{Cite book |last=Hancer |first=Kevin |authorlink= |date=1990³ |title=Hancer's Price Guide to Paperback Books|url=https://archive.org/details/hancerspriceguid0000hanc |publisher=Wallace-Homestead Book Company |location=Radnor, PA |isbn=0870695363|pages=|ref = Hancer}} * {{en}} {{Cite book |last=McLuhan |first=Marshall H. |authorlink=Marshall McLuhan |date= 1964 |title=Understanding Media: The Extensions of Man|url=https://archive.org/details/understandingmed0000mars_s3z9 |publisher=McGraw-Hill Book Company |location=New York, NJ |isbn=9780710018199|pages=[https://archive.org/details/understandingmed0000mars_s3z9/page/360 360]|ref = McLuhan}} * {{en}} {{Cite book |last=Rabinowitz |first=Paula |authorlink= |date= 2016 |title=American Pulp. How Paperbacks Brought Modernism to Main Street|publisher=Princeton University Press |location=Princeton, NJ |isbn=9780691173382|pages=|ref = Rabinowitz}} * {{en}} {{Cite book |last=Shockey |first=Nathan |authorlink= |date= 2019 |title=The Typographic Imagination. Reading and Writing in Japan’s Age of Modern Print Media|publisher=Columbia University Press |location=New York, NJ |isbn=9780231550741|pages=|ref = Shockey}} == Vanjske veze == * {{en}} [http://mothteeth.com/bookmaking/paperback.html Kako ručno napraviti knjigu u mekom povezu] * {{en}} [http://diybookbinding.com/do-it-yourself-book-binding/ Tutorijal za ljepilom uvezane knjige] * {{en}} {{cite news |last=Wyatt |first=Edward |date=22. 3. 2006 |title=Literary Novels Going Straight to Paperback |url=https://www.nytimes.com/2006/03/22/books/literary-novels-going-straight-to-paperback.html |work=[[The New York Times]] |location= |access-date=24. 1. 2023}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Izdavaštvo]] [[Kategorija:Bibliotekarstvo]] 6tziyvvav4occa5up96u3rd3q91tjk1 0 4678876 42716470 42689044 2026-11-05T15:19:14Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716470 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime =Mazatenango | ime_genitiv =Mazatenanga | izvorno_ime = | translit_jezik1 = | slika_panorama =Foto_mazate.jpg | veličina_slike =280px | opis_slike =[[Panorama]] grada | utemeljenje_ime= | utemeljenje_datum = | širina-stupnjevi =14 | širina-minute =32 | širina-oznaka =N | dužina-stupnjevi =91 | dužina-minute =30 | dužina-oznaka =W | lokacija_ime =[[Spisak država|Država]] | lokacija_info ={{flag|Gvatemala}} | lokacija1_ime =[[Departmani Gvatemale|Departman]] | lokacija1_info =[[Suchitepéquez (departman)|Suchitepéquez]] | vrsta_vlasti = | vlast_bilješke = | titula_vođe =[[Gradonačelnik]] | ime_vođe =Manuel De Jesús Delgado Sagarmínaga | dijelovi = | vrsta_dijelova = | površina_bilješke = | površina_ukupna =222 [[km²]]<ref name=city/> | površina_uža = | površina_šira = | visina =371 [[metar|m]]<ref name=brit/> | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina =[[2022]]. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo = | stanovništvo_gustoća = | stanovništvo_uže =77,431<ref name=cita/> | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire =84,186<ref name=city/> | stanovništvo_šire_gustoća =377.9 stan./[[km²]]<ref name=city/> | stanovništvo_prazno1_ime = | stanovništvo_prazno1 = | stanovništvo_gustoća_prazno1 = | stanovništvo_prazno2_ime = | stanovništvo_prazno2 = | stanovništvo_gustoća_prazno2 = | vremenska_zona =[[UTC+5]] | utc_pomak = | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST = | poštanski_broj =10001<ref name=city/> | pozivni_broj =502<ref name=city/> | gradovi_prijatelji = | države_gradova_prijatelja = | web_stranica = | slika_lokacijska_karta_država =Gvatemala | slika_lokacijska_karta_opis =<center>Mazatenango na karti Gvatemale | bilješke = }} '''Mazatenango''' je [[općina]] od 84,186<ref name=city>{{cite web | url =https://www.citypopulation.de/en/guatemala/admin/suchitep%C3%A9quez/1001__mazatenango/ | title =''Mazatenango Municipality in Guatemala'' | accessdate =7.3.2023. | language=engleski | publisher=City population}}</ref> i [[grad]] od 77,431 [[Stanovništvo|stanovnika]]<ref name=cita>{{cite web | url =https://www.citypopulation.de/en/guatemala/cities/?cityid=2352 | title =''Mazatenango in Suchitepéquez'' | accessdate =7.3.2023. | language=engleski | publisher=City population}}</ref> na [[jugozapad]]u [[Gvatemala|Gvatemale]] u [[Suchitepéquez (departman)|Departmanu Suchitepéquez]] u kom je [[glavni grad|administrativni centar]]. == Geografija == Mazatenango se prostire po [[pacifik|pacifičkoj]] [[obala|obalnoj]] [[ravnica|ravnici]], na [[nadmorska visina|nadmorskoj visini]] od 371 [[metar|m]].<ref name=brit/> Od [[glavni grad|glavnog grada]] [[Guatemala|Ciudad Guatemale]] je udaljen 160 [[km]] [[zapad]]no.<ref name=es/> == Historija == Mazatenango je zauzeo [[Špansko Carstvo|španjolski]] [[konkvistador]] [[Pedro de Alvarado]] u [[16. vijek]]u, a definitivno pokorio njegov brat Pedro.<ref name=es/> Za [[kolonijalizam|kolonijalnih vremena]] [[Generalna kapetanija Gvatemala|Generalne kapetanije Gvatemala]] taj kraj bio je naročito važan zbog plodnog [[tlo|tla]] na kom se sadio vrlo unosni [[kakaovac]].<ref name=es/> U [[novembar|novembru]] [[1815]]. [[dekret]]om je proglašen [[gradić|villom]] i svega par dana kasnije gradom. Od [[1825]]. je dobio status općine, tad je postao i sjedište okružnog [[sud]]a, a od [[1851]]. je i administrativni centar.<ref name=es/> Početkom [[20. vijek]]a bio je važna [[raskršće|raskrsnica]] [[željeznička pruga|željezničkih pruga]] prema pacifičkim [[luka]]ma.<ref name=es/> == Privreda i transport == Mazatenango je važan [[trgovina|trgovački]] i [[industrija|industrijski]] centar obalne ravnice.<ref name=brit>{{cite web | url =https://www.britannica.com/place/Mazatenango | title =''Mazatenango'' | accessdate =7.3.2023. | language=engleski | publisher=Encyclopaedia Britannica}}</ref> Prvenstveno je grad [[prehrambena industrija|prehrambene industrije]] koja prerađuje proizvode [[ratarstvo|ratarske]] okolice ([[šećerna trska|šećernu trsku]], [[kava|kavu]], [[kakaovac]], [[riža|rižu]], [[pamuk]], [[duhan]], [[voće]], [[grah]], [[čili]], [[kasava|kasavu]], [[kaučuk]], [[Palma uljarica|palmino ulje]]. Pored tog ima [[cementara|cementaru]], [[pilana|pilane]] i [[tvornica|tvornice]] [[obuća|obuće]] i [[namještaj]]a.<ref name=es>{{cite web | url =https://munimazate.gob.gt/2017/12/04/monografia/ | title =''Monografia'' | accessdate =7.3.2023. | language =španjolski | publisher =Municipalidad de Mazatenango | archive-url =https://web.archive.org/web/20230202073451/https://munimazate.gob.gt/2017/12/04/monografia/ | archive-date =2023-02-02 | url-status =dead }}</ref> Pored grada ima velikih [[ranč]]eva koji uzgajaju [[govedo|goveda]] i [[konj]]e. Poznat je po [[Rukotvorine|rukotvorinama]] [[tkanina|tkanine]], [[keramičke pločice]], [[nakit]] za [[turizam|turiste]].<ref name=es/> Mazatenango je dobro povezan sa ostatkom zemlje [[Panamerički autoput|Panameričkim autoputem]] CA-2.<ref name=es/> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Mazatenango}} * [https://munimazate.gob.gt/ ''Municipalidad de Mazatenango'' (službene stranice)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230309133047/https://munimazate.gob.gt/ |date=2023-03-09 }} {{es icon}} [[Kategorija:Gradovi u Gvatemali]] 5372byxgx6axazxx7a33q0r4x6qruu6 0 4679730 42716679 42443898 2026-11-06T00:29:30Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716679 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime =Moyogalpa | ime_genitiv =Moyogalpe | izvorno_ime = | translit_jezik1 = | slika_panorama =Moyogalpa Molina DSC0653.jpg | veličina_slike =280px | opis_slike =Ulica u centru | utemeljenje_ime= | utemeljenje_datum = | širina-stupnjevi =11 | širina-minute =32 | širina-oznaka =N | dužina-stupnjevi =85 | dužina-minute =41 | dužina-oznaka =W | lokacija_ime =[[Spisak država|Država]] | lokacija_info ={{flag|Nikaragva}} | lokacija1_ime =[[Departmani Nikaragve|Departman]] | lokacija1_info =[[Rivas (departman)|Rivas]] | vrsta_vlasti = | vlast_bilješke = | titula_vođe = | ime_vođe = | dijelovi = | vrsta_dijelova = | površina_bilješke = | površina_ukupna =211,2 [[km²]]<ref name=mu/> | površina_uža = | površina_šira = | visina =72 [[metar|m]]<ref name=mu/> | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina = | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo = | stanovništvo_gustoća = | stanovništvo_uže =10,958<ref name=mu/> | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire =71,031<ref name=mu/> | stanovništvo_šire_gustoća = | stanovništvo_prazno1_ime = | stanovništvo_prazno1 = | stanovništvo_gustoća_prazno1 = | stanovništvo_prazno2_ime = | stanovništvo_prazno2 = | stanovništvo_gustoća_prazno2 = | vremenska_zona =[[UTC+5]] | utc_pomak = | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST = | poštanski_broj =48700 | pozivni_broj = | gradovi_prijatelji = | države_gradova_prijatelja = | web_stranica = | slika_lokacijska_karta_država =Nikaragva | slika_lokacijska_karta_opis =<center>Moyogalpa na karti Nikaragve | bilješke = }} '''Moyogalpa''' je [[općina]] od 71,031 i [[grad]] od 10,958 [[Stanovništvo|stanovnika]] na [[jug]]u [[Nikaragva|Nikaragve]] na [[otok]]u [[Ometepe]] u [[Rivas (departman)|Departmanu Rivas]]. == Geografija == Moyogalpa se nalazi na krajnjem [[sjeverozapad]]u [[Ometepe|otoka]], udaljena 10 [[km]] od [[kopno|kopna]] i 131 [[km]] [[jugoistok|jugoistočno]] od [[glavni grad|glavnog grada]] [[Managua|Manague]].<ref name=mu/> To je jedno od najstarijih [[autohtoni narodi|domorodačkih]] [[naselje|naselja]] u Nikaragvi i glavna otočka [[trajekt]]na [[luka]], povezana sa lukom San Jorge kod [[Rivas (Nikaragva)|Rivasa]].<ref name=brit>{{cite web | url =https://vianica.com/nicaragua/rivas/moyogalpa/15.5 | title =''Municipio de Moyogalpa'' | accessdate =06.05.2023. | language =engleski | publisher =Vianica | archive-url =https://web.archive.org/web/20230508144125/https://vianica.com/nicaragua/rivas/moyogalpa/15.5 | archive-date =2023-05-08 | url-status =dead }}</ref> == Historija == [[Ime]] - Moyogalpa dobio je od [[Nahuatlanski jezici|nahuatlanske]] [[sintagma|sintagme]] ''moyot''=[[komarac]]+''galpa''=mjesto, što znači ''Mjesto komaraca''. Prvi [[Španjolci|Španjolac]] koji je kročio na otok bio je [[konkvistador]] Gabriel de Rojas - [[1529]]. Još od [[1589]]. postoji [[franjevci|franjevački]] [[samostan]] ali su stanovnici još dugo zadržali [[indijanci|indijanske]] tradicije.<ref name=cul/> Moyogalpa je [[1685]]. imala samo 52 stanovnika, - [[1751]]. oko 100 da bi do [[1856]]. narasla na 500-tinjak, od kojih su većina bili domoroci.<ref name=cul/> Oko [[1870]]. u luku su počeli uplovljati prvi [[parobrod]]i među njima i "Victoria", koji je darovala [[UK|britanska]] [[kraljica]] [[Viktorija]]. Prvi [[trajekt]]i počeli su prometovati od [[1998]].<ref name=cul>{{cite web | url =https://www.mapanicaragua.com/cultura-de-moyogalpa/ | title =''Cultura de Moyogalpa'' | accessdate =06.05.2023. | language=španjoski | publisher=Vianica}}</ref> [[Privreda]] općine bazira se na [[poljoprivreda|poljoprivredi]] a grada na [[turizam|turizmu]].<ref name=mu>{{cite web | url =https://www.mapanicaragua.com/municipio-de-moyogalpa/ | title =''Municipio de Moyogalpa'' | accessdate =06.05.2023. | language=španjoski | publisher=Vianica}}</ref> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Moyogalpa}} * [https://www.mapanicaragua.com/municipio-de-moyogalpa/ ''Municipio de Moyogalpa''] {{es icon}} [[Kategorija:Gradovi u Nikaragvi]] aaigxpvteccgrzl2cyixlvv65iftrn4 0 4680641 42716610 42685436 2026-11-05T21:32:27Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716610 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=septembar 2026}} [[Datoteka:Mirjana Vodopija 13 47 25 283000.jpeg|alt=Mirjana Vodopija, hrvatska vizualna umjetnica.|mini|230px|Mirjana Vodopija, vizualna umjetnica, 2023.]] '''Mirjana Vodopija''' (24. rujna [[1963.|1963]]., [[Zagreb]]) [[hrvatska]] je vizualna umjetnica, akademska slikarica-grafičarka, [[scenograf]]kinja. Od 2023. je redovita profesorica u trajnom zvanju na [[Akademija likovnih umjetnosti u Zagrebu|Akademiji likovnih umjetnosti Sveučilišta u Zagrebu]]. == Biografija == '''Mirjana Vodopija''' maturirala je [[1982.]] godine u [[Škola primijenjene umjetnosti i dizajna (Zagreb)|Školi primijenjene umjetnosti]] u Zagrebu. Iste godine upisuje Grafički odsjek Akademije likovnih umjetnosti Sveučilišta u Zagrebu. [[1987.]] diplomirala je na Akademiji likovnih umjetnosti Sveučilišta u Zagrebu, u klasi prof. [[Miroslav Šutej|Miroslava Šuteja]] i stječe zvanje akademska slikarica-grafičarka.<ref>{{Cite web|url=https://library.foi.hr/autori/autor.php?B=1&A=0000011159&H=gimnazija-vz&E=E0682ZBI-Gimnazija%2520VARA%258EDIN&V=|access-date=2023-08-05|website=library.foi.hr|title=Archive copy|archive-date=2023-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230805165202/https://library.foi.hr/autori/autor.php?B=1&A=0000011159&H=gimnazija-vz&E=E0682ZBI-Gimnazija%20VARA%8EDIN&V=|url-status=dead}}</ref> Izlaže od [[1985.]] godine, a do danas je ostvarila je brojne samostalne [[Izložba|izložbe]] te sudjeluje na brojnim skupnim izložbama, kustoskim koncepcijama, međunarodnim umjetničkim simpozijima, te stručnim usavršavanjima u zemlji i inozemstvu. U svom umjetničkom radu bavi se pitanjima svijesti i percepcije svjetla, vremena i prostora, često prožimajući različite umjetničke discipline i medije: [[crtež]]e, [[Grafika|grafike,]] [[Fotografija|fotografije]], objekte, instalacije, videoinstalacije i ambijente. [[Monografija]] o njenom umjetničkom radu s tekstom povjesničara umjetnosti Branka Franceschija objavljena je 2004. godine u izdanju nakladničke kuće Fraktura.<ref>{{Cite web|title=Mirjana Vodopija|url=https://fraktura.hr/mirjana-vodopija.html|access-date=2023-08-05|website=fraktura.hr|language=hr}}</ref> Od [[2015.]] godine članica je stručnog savjeta Galerije SC Sveučilišta u Zagrebu, koja u svom djelovanju podupire rad mladih umjetnika.<ref>{{Cite web|last=PANOPTICUM|date=2016-07-27|title=GALERIJA SC ODABRALA PROGRAM IZLOŽBI ZA 2017.|url=https://panopticum.hr/galerija-sc-odabrala-program-izlozbi-za-2017/|access-date=2023-08-05|website=PANOPTICUM|language=hr}}</ref> Od [[1988.]] godine do danas djeluje kao vanjska suradnica [[Hrvatska radiotelevizija|HRT]]-a kao autorica stotinjak scenografija, špica, jinglova i ilustracija te vizualnih identiteta emisija u njihovoj produkciji. Oblikovala je i glazbene, [[ples]]ne i promidžbene video uratke te koncertne i kazališne scenografije. Od 2007. zaposlena je pri Akademiji likovnih umjetnosti u Zagrebu, prvo kao docentica, zatim u zvanju izvanredne profesorice, od 2017. je u zvanju redovite profesorice, a od [[2023.]] kao redovita profesorica u trajnom zvanju.<ref>{{Cite web|title=red. prof. art. MIRJANA VODOPIJA|url=http://www.go.alu.hr/?portfolio=avakai|access-date=2023-08-05|website=GO ALU|language=hr}}</ref> Dobitnica [[Nagrada Vladimir Nazor|nagrade ''Vladimir Nazor'']] [[2019.]] godine u kategoriji Likovne i primijenjene umjetnosti.<ref>{{Cite web|title=Dobitnici Nagrade „Vladimir Nazor“ za 2019. godinu|url=https://min-kulture.gov.hr/o-ministarstvu/djelatnosti/nagrade-u-kulturi/nagrada-vladimir-nazor/dobitnici-nagrade-vladimir-nazor-za-2019-godinu/19656|access-date=2023-08-05|website=min-kulture.gov.hr}}</ref> == Recentne izložbe == === Samostalne === '''2022.''' ''Vrijeme preokreta'', Galerija 90-60-90, [[Pogon – Zagrebački centar za nezavisnu kulturu|Pogon Jedinstvo]], Zagreb, s Ivom Ćurić<ref>{{Cite web|title=Mirjana Vodopija & Iva Ćurić: Vrijeme preokreta|url=http://www.pogon.hr/program/mirjana-vodopija-iva-curic-vrijeme-preokreta/|access-date=2023-08-06|website=Pogon|language=hr}}</ref> '''2019'''. ''Lutajući krajolik'', [[Muzej suvremene umjetnosti|MSU]] Zagreb<ref>{{Cite web|last=Zagreb|first=Muzej Suvremene Umjetnosti|title=Mirjana Vodopija: "Lutajući krajolik"|url=http://www.msu.hr/dogadanja/mirjana-vodopija-the-wandering-landscape/106/hr.html|access-date=2023-08-05|website=www.msu.hr}}</ref> '''2017.''' ''Tranzicija'', Galerija AŽ, Atelieri Žitnjak, Zagreb<ref>{{Cite web|title=ALU - INFORMACIJE - Dnevne;;informacije i;;obavijesti - Mirjana Vodopija - „Tranzicija“ (izložba)|url=https://www.alu.unizg.hr/alu/cms/front_content.php?idcat=52&idart=1777&lang=1|access-date=2023-08-05|website=www.alu.unizg.hr|archive-url=https://web.archive.org/web/20230805165200/https://www.alu.unizg.hr/alu/cms/front_content.php?idcat=52&idart=1777&lang=1|archive-date=2023-08-05|url-status=dead}}</ref> '''2016.'''  ''Mirjana Vodopija – Miroslav Šutej'', Mentalni sklop, Galerija Kranjčar, Zagreb<ref>{{Cite web|title=Culturenet.hr - Mantalni sklop: Mirjana Vodopija - Miroslav Šutej|url=https://www.culturenet.hr/hr/mantalni-sklop-mirjana-vodopija-miroslav-sutej/58677|access-date=2023-08-05|website=www.culturenet.hr}}</ref> ''Pet godišnjih doba'', [[Kabinet grafike HAZU]], Zagreb<ref>{{Cite web|last=euroart|date=2016-03-09|title=Pogled preko granice zbiljskoga: Izložba i grafička mapa Mirjane Vodopije|url=https://www.novilist.hr/ostalo/kultura/izlozbe/pogled-preko-granice-zbiljskoga-izlozba-i-graficka-mapa-mirjane-vodopije/|access-date=2023-08-05|website=Novi list|language=en}}</ref> '''2015.''' ''Damir Babić i Mirjana Vodopija'', ciklus „Jedan na jedan“, [[Galerija umjetnina Split|Galerija umjetnin]]<nowiki/>a, Split<ref>{{Cite web|title=Ciklus JEDAN NA JEDAN DAMIR BABIĆ / MIRJANA VODOPIJA 29. rujna – 25. listopada 2015. Kustosice: Kornelija Karpačić i Marija Stipišić Vuković|url=https://www.galum.hr/izlozbe/izlozba/1382/|access-date=2023-08-05|website=Galerija umjetnina Split}}</ref> '''2013.''' ''Nepovratno'', [[Umjetnički paviljon]], Zagreb<ref>{{Cite web|title=MIRJANA VODOPIJA: Nepovratno – Umjetnički paviljon u Zagrebu|url=https://umjetnicki-paviljon.hr/portfolio-item/mirjana-vodopija-nepovratno/|access-date=2023-08-05|language=hr}}</ref> '''2009.''' ''Dah'', Kabinet grafike HAZU, Zagreb === Skupne (odabir) === '''2023.''' ''Vidljive,'' Muzej suvremene umjetnosti, Zagreb<ref>{{Cite web|last=Zagreb|first=Muzej Suvremene Umjetnosti|title=Vidljive|url=http://www.msu.hr/dogadanja/vidljive/1166/hr.html|access-date=2023-08-05|website=www.msu.hr}}</ref> '''2021.''' ''ZAGREB, grad umjetnica / ZAGABRIA, la città delle artiste'', Museo Revoltella, Trst<ref>{{Cite web|date=2021-10-04|title=Jutarnji list - Trst je ‘preuzelo‘ 48 uglednih umjetnica koju su u Zagrebu rođene, živjele, stvarale i izlagale|url=https://www.jutarnji.hr/kultura/art/trst-je-preuzelo-48-uglednih-umjetnica-koju-su-u-zagrebu-rodene-zivjele-stvarale-i-izlagale-15107343|access-date=2023-08-05|website=www.jutarnji.hr|language=hr-hr}}</ref> '''2020.''' ''Zagreb, grad umjetnica'', Umjetnički paviljon, Zagreb<ref>{{Cite web|title=Zagreb, grad umjetnica / Djela hrvatskih umjetnica od kraja 19. do 21. stoljeća – Umjetnički paviljon u Zagrebu|url=https://umjetnicki-paviljon.hr/portfolio-item/zagreb-grad-umjetnica-djela-hrvatskih-umjetnica-od-kraja-19-do-21-stoljeca/|access-date=2023-08-05|language=hr}}</ref> '''2019'''. 18th WRO Media Art Biennale “Human Aspect” i ''Musica Electronica Nova Festival'', National Forum of Music, Wroclaw '''2018.''' ''Strojevi nisu sami'', Device_Art 6.018, MSU, Zagreb<ref>{{Cite web|title=Strojevi nisu sami|url=https://kulturpunkt.hr/natjecaj/poziv-na-sudjelovanje/strojevi-nisu-sami/|access-date=2023-08-05|website=Kulturpunkt|language=en}}</ref> 11. HT nagrada za hrvatsku suvremenu umjetnost, MSU, Zagreb '''2016.''' ''HT nagrada@msu.hr'', MSU, Zagreb ''7. hrvatski trijenale grafike 07'', Kabinet grafike HAZU, Zagreb '''2015.''' ''Nepokorena šuma i [[Radovan Ivšić]]'', MSU Zagreb<ref>{{Cite web|title=Culturenet.hr - Nepokorena šuma i Radovan Ivšić|url=https://www.culturenet.hr/nepokorena-suma-i-radovan-ivsic/54302|access-date=2023-08-05|website=www.culturenet.hr}}</ref> ''In the Absence of Self,'' Wood Street Galleries, (Astala, Franke, Ragnarsdottir, Vodopija), Pittsburgh USA '''2014.''' ''T-HT nagrada@msu.hr,'' MSU, Zagreb ''Strukture nevidljivog,'' umjetničko znanstveni projekt suradnje umjetnika i znanstvenika iz Hrvatske, Francuske i Finske. Projekt je uključivao izložbe, predavanja i okrugle stolove u Klovićevim dvorima, Tehničkom muzeju, Institutu Ruđer Bošković i Akademiji likovnih umjetnosti Sveučilišta u Zagrebu, te u Fondaciji Vasarely u [[Aix-en-Provence|Aix-en Provence]], uz publikaciju knjige/kataloga. '''2013.''' ''Zero Point of Meaning. Non-functional, Non-representational, Elementary, Experimental and Conceptual Photography in Croatia'', Camera Austria, Graz <ref>{{Cite web|title=Zero Point of Meaning. Non-functional, Non-representational, Elementary, Experimental and Conceptual Photography in Croatia|url=https://camera-austria.at/ausstellungen/zero-point-of-meaning/|access-date=2023-08-06|website=Camera Austria|language=de-DE}}</ref> '''2011.''' ''Nulta točka značenja. Nefunkcionalna, neprikazivačka, eksperimentalna i konceptualna fotografija'', izložba Hrvatskog fotosaveza, Umjetnički paviljon, Zagreb<ref>{{Cite web|title=Nulta točka značenja {{!}} Suvremena hrvatska fotografija|url=https://croatian-photography.com/text/nulta-tocka-znacenja/|access-date=2023-08-05|language=en}}</ref> '''2009.''' ''Echigo-Tsumari Art Triennial 2009''., Echigo - Tsumari region, Japan == Nagrade == 2020. '''[[Nagrada Vladimir Nazor]],''' godišnja nagrada za 2019. godinu, za samostalnu izložbu Lutajući krajolik u Muzeju suvremene umjetnosti u Zagrebu'','' [[Ministarstvo kulture i medija Republike Hrvatske|Ministarstvo kulture i medija R]]H<ref>{{Cite web|title=Dodijeljene Nagrade „Vladimir Nazor“ za 2019. godinu|url=https://min-kulture.gov.hr/vijesti-8/dodijeljene-nagrade-vladimir-nazor-za-2019-godinu/19788|access-date=2023-08-05|website=min-kulture.gov.hr}}</ref> 2019. '''Godišnja likovna nagrada HDLU''' za najbolju izložbu u 2019. godini: Lutajući krajolik, Muzej suvremene umjetnosti u Zagrebu, Hrvatsko društvo likovnih umjetnika, Zagreb<ref>{{Cite web|date=2019-12-18|title=DODJELA GODIŠNJE NAGRADE HDLU-a 2019. - HDLU|url=https://www.hdlu.hr/2019/12/dodjela-godisnje-nagrade-hdlu-a-2019/|access-date=2023-08-05|website=HRVATSKO DRUSTVO LIKOVNIH UMJETNIKA -|language=hr}}</ref> 2016. '''Nagrada Grafičke zbirke Nacionalne i sveučilišne knjižnice,''' 7. hrvatski trijenale grafike, Zagreb 2008. '''Otkupna nagrada MMSU Rijeka''', 4. hrvatsko trijenale crteža, Zagreb 2006. '''Plaketa Hrvatske akademije znanosti i umjetnosti,''' 4. hrvatski  trijenale grafike, Zagreb 2001. 1. nagrada, 3rd  International Triennial of Graphic Arts, Prag 2000. '''Godišnja nagrada HDLU-a mladom umjetniku,''' HDLU, Zagreb 1999. '''Nagrada Kabineta grafike HAZU,''' 2. hrvatski trijenale crteža, Zagreb 1997. '''Nagrada Grafičke zbirke [[Nacionalna i sveučilišna knjižnica u Zagrebu|Nacionalne i sveučilišne knjižnice]],''' 1. hrvatski trijenale grafike, Zagreb == Reference == {{reflist}} {{Authority control}} {{Životni vijek|1963||Vodopija, Mirjana}} [[Kategorija:Hrvatski likovni umjetnici]] [[Kategorija:Biografije, Zagreb]] meh6jn1bm7c01njns760vgt35rgzt9f 0 4684916 42716648 41590004 2026-11-05T22:50:55Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716648 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje | ime = Moiwana | drugo_ime = | službeno_ime = | izvorno_ime = | izvorno_ime_jezik = <!-- ISO 639-2 kod, npr. "fr" za francuski jezik. Ukoliko više od jednog, koristiti {{jezik}} --> | tip_naselja = [[Selo]] | transkripcija_jezik1 = | transkripcija_jezik1_vrsta = | transkripcija_jezik1_info = | transkripcija_jezik1_vrsta1 = | transkripcija_jezik1_info1 = | transkripcija_jezik1_vrsta2 = | transkripcija_jezik1_info2 = <!-- itd, sve do transkripcija_jezik1_vrsta6 / transkripcija_jezik1_info6 --> | transkripcija_jezik2 = | transkripcija_jezik2_vrsta = | transkripcija_jezik2_info = | transkripcija_jezik2_vrsta1 = | transkripcija_jezik2_info1 = | transkripcija_jezik2_vrsta2 = | transkripcija_jezik2_info2 = <!-- itd, sve do transkripcija_jezik2_vrsta6 / transkripcija_jezik2_info6 --> | slika_horizont = Moiwana.JPG | slika_veličina = | slika_alt = | slika_opis = Ploča na ulazu u selo | slika_zastava = | zastava_alt = | zastava_okvir = | zastava_link = | slika_grb = | grb_alt = | grb_veličina = | grb_link = | grb_vrsta = | slika_štit = | štit_alt = | etimologija = | nadimak = | moto = | slika_mapa = | mapa_alt = | opis_mape = | marker_mapa = Surinam | marker_mapa_alt = | marker_mapa_opis = | marker_mapa_veličina = | marker_oznaka_pozicija = | marker_reljef = <!-- uneti „1” (bez navodnika) za prikaz reljefne mape umesto administrativne. Za neke države je moguće uneti i druge brojeve za prikaze drugačijih mapa --> | koordinate = {{coord|5|32|5|N|54|8|11|W||display=inline,title}} | koordinate_vrsta = | koordinate_napomene = | podjela_vrsta = Država | podjela_ime = {{flag|Surinam}} | podjela_vrsta1 = [[Distrikti Surinama|Distrikt]] | podjela_ime1 = [[Marowijne]] | podjela_vrsta2 = [[Resorti Surinama|Resort]] | podjela_ime2 = [[Albina, Surinam|Albina]] | osnivanje_naslov = | osnivanje_datum = | osnivanje_naslov1 = <!-- parametri idu do osnivanje_naslov7 --> | osnivanje_datum1 = <!-- parametri idu do osnivanje_datum7 --> | ugašen_naslov = <!-- za bivše gradove --> | ugašen_datum = | osnivač = | sjedište_vrsta = | sjedište = | vlada_napomene = | vlada_vrsta = | vladajuće_tijelo = | vođa_stranka = | vođa_titula = | vođa_ime = | vođa_titula1 = <!-- parametri idu do vođa_titula4 --> | vođa_ime1 = <!-- parametri idu do vođa_ime4 --> | površina_ukupno = <!-- zarez za decimale, ne odvajati hiljade/tisuće i milione/milijune tačkama --> | površina_zemlje = | površina_vode = | površina_urban = | površina_rural = | površina_metro = | površina_vode_procenat = | površina_rang = | površina_blank1_naslov = | površina_blank1 = | površina_blank2_naslov = | površina_blank2 = | površina_napomene = | površina_urban_napomene = <!-- <ref> </ref> --> | površina_rural_napomene = <!-- <ref> </ref> --> | površina_metro_napomene = <!-- <ref> </ref> --> | površina_napomena = | dužina_km = | širina_km = | dimenzije_napomene = | nadmorska_visina = | visina_napomene = | stanovništvo_datum = [[2023.]] | stanovništvo_ukupno = cca. 200 | stanovništvo_urban = | stanovništvo_rural = | stanovništvo_metro = | stanovništvo_blank1 = | stanovništvo_blank2 = | stanovništvo_napomena = | stanovništvo_demonim = | stanovništvo_napomene = | vremenska_zona = [[UTC-3]] (AST) | vremenska_zona_DST = <!-- za letnje računanje vremena --> | utc_pomak = <!-- npr. +1 --> | utc_pomak_DST = <!-- utc_pomak ali tokom letnjeg računanja vremena --> | utc_pomak2 = <!-- parametri idu do utc_pomak5 --> | utc_pomak2_DST = <!-- parametri idu do utc_pomak5_DST --> | poštanski_broj_vrsta = | poštanski_broj = | pozivni_broj_vrsta = | pozivni_broj = <!-- ili |pozivni_brojevi --> | registarska_oznaka_vrsta = | registarska_oznaka = | iso_kod = | veb-sajt = <!-- {{URL|primjer.com}} --> | napomene = }} '''Moiwana''' je selo u [[Marowijne|distriktu Marowijne]] u [[Surinam]]u; selo potpada pod upravno područje grada [[Albina, Surinam|Albine]]. Moiwana je [[Maroni (narod)|maronsko]] selo koje se nalazi na krajnjem istoku Surinama, blizu granice s [[Francuska Gvajana|Francuskom Gvajanom]]. Danas broji oko 200 stanovnika. Moiwana je najpoznatija po [[Masakr u Moiwani|masakru]] koji se [[1986.]] godine dogodio u selu u sklopu [[Surinamski unutrašnji rat|Surinamskog unutrašnjeg rata]]. Naime, Moiwana je rodno mjesto [[Ronnie Brunswijk|Ronnieja Brunswijka]], gerilskog vođe koji je poveo [[građanski rat]] protiv države, tako da su [[Oružane snage Surinama]], kada su čule da se Brunswijk nalazi u selu, došle tamo; kada su ustanovili da Brunswijka nema, počeli su pocati po civilima, pri čemu je ubijeno najmanje 39 osoba, mahom žene i djece. Preživjeli stanovnici, njih oko 130, moralo je izbjeći u Francusku Gvajanu jer je selo zapaljeno i uništeno. == Vanjske veze == * [http://www.unhchr.ch/huricane/huricane.nsf/0/C9F3E26CE185A2C3C1256E970035EC55?opendocument UN Human Rights Committee press release]; Eightieth Session 2173rd Meeting (PM) * [https://web.archive.org/web/20060222112842/http://web.amnesty.org/report2003/Sur-summary-eng Amnesty International report on Suriname] * [https://web.archive.org/web/20070311133856/http://www.radiojamaica.com/news/story.php?category=6&story=26293 Suriname's govt to apologise for 1986 massacre], [[Radio Jamaica]] (14 July 2006, archived 2007) * {{cite book | url=http://www.upenn.edu/pennpress/book/14807.html | title=Rainforest Warriors: Human Rights on Trial | publisher=University of Pennsylvania Press | author=Price, Richard | authorlink=Richard Price (American anthropologist) | year=2010 | isbn=978-0-8122-4300-0 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220119123128/https://www.upenn.edu/pennpress/book/14807.html | archive-date=2022-01-19 | access-date=2023-11-23 | url-status=dead}} (book including information on Moiwana Massacre) {{Authority control}} [[Kategorija:Naselja u Surinamu]] lnx4my3am8lu9841kdttq97fd70rlu9 0 4685885 42716712 42670795 2026-11-06T01:55:46Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716712 wikitext text/x-wiki {{Infookvir rukometaš | ime = Mykola Bilyk | slika = 20200111 EHF EURO 2020 1737.jpg | slika_širina = 280px | slika_opis = | država = {{flag|Austrija}} | puno ime = | nadimak = | datum rođenja = [[28. studenog]] [[1996.]] | mjesto rođenja = {{flagicon|TUN}} [[Tunis (grad)|Tunis]] | država rođenja = [[Tunis]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | visina = 1.98 m | pozicija = lijevi/srednji vanjski | ruka = desna | trenutačni klub = {{flagicon|NJE}} [[THW Kiel]] | broj u klubu = 53 | ugovor = | juniorski klubovi = <!--ako postoje dva ili više, preporučljivo koristiti: {{Tri stupca}}--> | mlade godine = | godina = | profesionalni klubovi = {{Tri stupca | 2012 – 2016 | {{flagicon|AUT}} [[Handballclub Fivers Margareten|HC Fivers Margareten]] | ? (465) | 2013 – 2015 | → {{flagicon|AUT}} [[Team 94]] | | 2016 – | {{flagicon|NJE}} [[THW Kiel]] | 185 (555) }} | nastupi(golovi) = | reprezentacija = {{RukRep|AUT}} | debi = [[4. ožujka]] [[2014.]] | protiv = {{flagicon|NJE}} [[Njemačka rukometna reprezentacija|Njemačke]] | godine u reprezentaciji = 2014 – | nastupi u reprezentaciji(golovi) = 95 (420) | godine treniranja = | klubovi = <!--ako postoje dva ili više, preporučljivo koristiti: {{Dva stupca}}--> }} '''Mykola Bilyk''', još i '''Nikola Bilyk''' ([[Tunis (grad)|Tunis]], [[28. studenog]] [[1996.]]), [[Austrija|austrijski]] rukometaš [[Ukrajina|ukrajinskog]] porijekla koji igra kao vanjski igrač. Trenutno je član [[Njemačka|njemačkog]] [[THW Kiel]]a. Mykola Bilyk sin je [[Sergij Bilik|Sergija Bilika]], [[ukrajina|ukrajinsko]]-[[austrija|austrijskog]] rukometnog golmana, koji je u vrijeme Mykolinog rođenja igrao za [[Espérance Sportive de Tunis (rukomet)|Espérance Sportive de Tunis]];<ref>{{cite web | url=https://www.handball-world.news/o.red.r/news-1-1-1-66807.html | title= "Person der Woche": Von Tunis nach Kiel – der Werdegang des Nikola Bilyk | accessdate=2016-06-28 | date=2015-02-27 | work=handball-world.news}}</ref> sam Bilyk rekao je da preferira da mu se ime navodi kao "Mykola", međutim poneki izvori navode ga kao Nikolu Bilyka.<ref>{{cite web |url=https://www.handball-world.news/o.red.r/news-1-1-3-143068.html |title=Mykola Bilyk oder Nikola Bilyk? "Ich lese es gerne mit M und Y" |work=www.handball-world.news |accessdate=2022-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205203323/https://www.handball-world.news/o.red.r/news-1-1-3-143068.html |archive-date=2022-12-05 |url-status=dead }}</ref> Profesionalnu karijeru započinje [[2012.]] godine u austrijskom klubu [[Handballclub Fivers Margareten]], gdje mu je u to vrijeme igrao i otac; kada je kao šesnaestogodišnjak debitirao za prvu momčad, njegov je otac još uvijek bio član ekipe tako da su otac i sin zajedno igrali na toj utakmici.<ref>{{cite web | url=https://www.laola1.at/de/red/sport-mix/handball/hla/nikola-bilyk-vor-seinem-abschied-aus-der-hla/ | title=Nikola Bilyk vor seinem Abschied aus der HLA | date=2016-05-23 | access-date=2021-02-18 | work=www.laola1.at | author=Reinhold Pühringer}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.sis-handball.at/live/spiel.aspx?key=002513501000000000000000000000000007071 | title=Spielbericht Bregenz Handball - Fivers WAT Margareten | date=2012-12-15 | access-date=2021-02-18 | work=SIS-Liveticker}}</ref> Od [[2013.]] do [[2015.]] bio je na posudbi u klubu [[Team 94]], a [[2016.]] godine potpisuje za [[THW Kiel]]. Za [[Rukometna reprezentacija Austrije|reprezentaciju Austrije]] debitirao je [[4. ožujka]] [[2014.]] godine u utakmici protiv [[Njemačka rukometna reprezentacija|Njemačke]] te je sudjelovao na nizu međunarodnih natjecanja. Trenutno je kapetan austrijske reprezentacije. == Reference == {{reflist}} {{Authority control}} {{Životni vijek|1996||Bilyk, Mykola}} [[Kategorija:Austrijski rukometaši]] dddtl0sygzbufdu9op6a7w3kzctmv8p 0 4688289 42716690 42260803 2026-11-06T00:55:54Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716690 wikitext text/x-wiki [[File:Zgrada penzionog osiguranja.jpg|mini|desno|[[Zgrada Penzionog fonda]]]] [[File:Sarajevo, JAT building (2).jpg|mini|desno|[[Stambeno-poslovni objekat Vakufa Hovadža Kemaludina]], u okviru kojeg je i Neboder JAT-a]] '''Muhamed Kadić''' je bosanskohercegovački arhitekta, čija djela pripadaju [[Moderna arhitektura|modernoj arhitekturi]]. Djelovao je prije i poslije [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. Rođen 1906. godine u [[Mostar]]u. U [[Sarajevo|Sarajevu]] je završio srednju tehničku školu. Nastavnici su mu bili [[Dušan Smiljanić]] i [[Helen Baldasar]], pripadnici prve generacije arhitekata Moderne. Pod njihovim uticajem, godine 1926. upisao se na Arhitektonski fakultet u [[Prag]]u. Zbog revolucionarne agitacije, bio je protjeran iz [[Češka|Češke]] 1932. godine i istovremeno mu je zabranjen povratak u [[Kraljevina Jugoslavija|Jugoslaviju]]. Promjenom političkih okolnosti, vratio se u Sarajevo. Diplomirao je u Pragu tek 1939. godine. Najveći dio radnog vijeka posvetio je planiranju i izgradnji industrijskih i poljoprivrednih objekata. Dobitnik je nagrade [[ZAVNOBiH]]-a 1982. godine, [[Šestoaprilska nagrada grada Sarajeva|Šestoaprilske nagrade Grada Sarajeva]] te nagrade "27. juli" 1978. god. Dopisnim članom [[ANUBiH|Akademije nauka i umjetnosti BiH]] postao je 1973., a redovni dvije godine kasnije. == Arhitektonska ostvarenja == Godine 1940. Braća Reuf i Muhamed Kadić 1940. godine osnivaju svoj samostalni projektantski studio u Sarajevu. Ovaj studio je ostao aktivan do 1942. godine. Nakon toga iselili su se u [[Dubrovnik]]. Tada privremeno obustavljaju svoju profesionalnu projektantsku karijeru do kraja II svjetskog rata. Nakon rata zapošljavaju se u Projektantski zavod Narodne Republike Bosne i Hercegovine gdje su svoje prethodno projektantsko iskustvo stavili u funkciju obnove. [[File:Džidžikovac.jpg|mini|desno|[[Stambeni kompleks na Džidžikovcu]]]] Njihove građevine, koje karakteriziraju čiste funkcionalne forme, sačuvale su se do danas. Iza sebe su ostavili niz ostvarenja koja predstavljaju avangardu arhitektonskih djela. * [[Stambeno-poslovni objekat Vakufa Čokadži Sulejmana]], čija gradnja je završena 1939. godine, po projektu Reufa Kadića.<ref name="Spomenik">{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=12 |title=Stambeno-poslovni objekat Vakufa Čokadži Sulejmana |work=Komisija za nacionalnih spomenika BiH |accessdate=9. 2. 2017 }}{{Dead link|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Stambeno-poslovni objekat Vakufa Hovadža Kemaludina]].<ref name="Spomenik2">{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3373 |title=Stambeno poslovni objekat Vakufa Hovadža Kemaludina (Mekteb) |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |accessdate=9. 2. 2017 |archive-date=2022-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804073755/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3373 }}</ref> * Uz ovaj objekat je i popularno nazvani [[Neboder JAT-a]] * [[Stambena zgrada Vakufa Jakub-paše]] sagrađena je 1940. godine. Zgradu je, po povratku sa studija u Pragu, projektovao Muhammed Kadić. * [[Zgrada Penzionog fonda]] iz 1943. godine,<ref>{{Cite web |url= http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3033 |title= Zgrad Penzionog fonda u Sarajevu |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 13. 9. 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220806191004/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3033 |archive-date= 2022-08-06 |url-status= dead }}</ref> * [[Stambeni kompleks na Džidžikovcu]] od 7 zgrada urađenih 1948 i jednom iz 1959, po zajedničkom projektu braće Kadić<ref>{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=12 |title= Stambeni kompleks na Džidžikovcu |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 13. 9. 2016 }}{{Dead link|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tok građenja i tehnologije izgradnje kompleksa Džidžikovac u zimskim uslovima, dio je istorije [[Arhitektura u Bosni i Hercegovini|bosanskohercegovačke arhitekture]]. Izgradnja se odvijala uz pomoć takozvanih zatvorenih skela, unutar kojih se gradilo u svim vremenskim uslovima. == Vanjske veze == * [http://sarajevo.ba/sarajevo-kroz-historiju/1945-1991/ Sarajevo kroz historiju] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180606141401/http://sarajevo.ba/sarajevo-kroz-historiju/1945-1991/ |date=2018-06-06 }} * [http://www.ostarchitektur.com/Bosnien_Herzegowina_Sarajevo.html Arhitektura u Sarajevu] * [http://www.ostarchitektur.com/buildings/bosnia-and-hercegovina/sarajevo/r-u-m-kadic-siedlung-dzidzi/index.html Džidžikovac] * [http://www.sozmodern.org/buildings/bosnia-and-hercegovina/sarajevo/apartment-house-ferhadija.html#previous-photo Ferhadija] * [https://www.flickr.com/photos/conte/40269764602 Zgrada Penzionog fonda] == Izvori == {{Izvori}} {{Portal|Bosna i Hercegovina}} {{Commons|Muhamed i Reuf Kadić}} {{DEFAULTSORT:Kadić, Muhamed}} [[Kategorija:Moderna arhitektura u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Jugoslavenski arhitekti|K]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački arhitekti]] 27dbbmqoafb7u9gsayofphhf7l1tl82 0 4688326 42716645 42592012 2026-11-05T22:44:50Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716645 wikitext text/x-wiki [[File:Sarajevo - Radićeva 10.jpg|mini|desno|[[Kuća Damić]], projektanti [[Dušan Smiljanić]] i [[Helen Baldasar]]]] '''Moderna arhitektura u Bosni i Hercegovini''' je naziv za [[Arhitektura|arhitektonsko]] i [[Urbanizam|urbanističko]] stvaralaštvo u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] tokom XX. stoljeća. Nastanak i razvoj te arhitekture bio je pod uticajem škole za arhikteturu i primijenjenu umjetnost [[Bauhaus]], koju je u [[Njemačka|Njemačkoj]] osnovao arhitekt [[Walter Gropius]] 1919. godine u [[Weimar]]u. Bauhaus, termin koji često i u govornom jeziku i u istoriografji ravnopravno zastupa formalni naziv same škole, ali i njene tekovine, formalno je postojao kao institucija 1919-1933. godine. Filozofja škole, razumijevanje djelatnosti ne samo arhitekata nego i slikara, kipara, majstora raznih zanata i uopšte rukodjelaca, jeste ono što čine istinske vrijednosti Bauhausa. Za razliku od mnogih drugih pravaca, Bauhaus se nije temeljio na teoriji i interpretaciji shvatanja, nego na radu i proizvodnji i upravo je to dovelo do dalekosežnih uticaja na arhitekturu, prvo u okruženju, a kasnije i u svijetu. == Period između dva svjetska rata == Počevši od 1926. godine, mlađa generacija bosanskohercegovačkih arhitekata školovanih na naprednim srednjoevropskim arhitektonskim školama donosi nove stvaralačke ideje. Taj pristup podrazumijevao je masovno odbacivanje svih pseudostilova, oblikovanje zgrade kao odraz unutrašnje funkcije, projektovanje velikih prozorskih otvora i isticanje konstrukcije, što je osnovna karakteristika tog perioda.<ref name="disertacija">{{Cite web |url= https://www.tdx.cat/handle/10803/460910#page=53 |title= Nina Stevanović: Arhitektonska baština jugoslavenskog socijalizma |work= Politehnički univerzitet Katalunja, Barcelona, 2017.|accessdate= 16. 3. 2024.}}{{en}}</ref> === Sarajevo === Prva građevina u duhu moderne arhitekture bila je [[Kuća Damić]], urađena 1927. god po projektu [[Dušan Smiljanić|Dušana Smiljanić]]a i [[Helen Baldasar|Helena Baldasar]]a. <ref name="stambena">{{Cite web |url= https://af.unsa.ba/publikacije/E.Turkusic.Juric_Elementi.stambene.arhitekture.dnevni.boravak.kroz.vrijeme_BiH.pdf |title=Elša Turkušić Jurić: Elementi stambene arhitekture |work= Arhitektonski fakultet Univerziteta u Sarajevu |accessdate= 07. 04. 2024}}</ref> Njih dvojica su, zajedno sa kolegama iz Praške Tehničke škole, koji su se nešto kasnije pridružili - braća [[Muhamed Kadić|Muhamed]] i [[Reuf Kadić]], [[Jahiel Finci]], [[Leon Kabiljo]], [[Isidor Rajs]], [[Branko Bunić]], [[Emanuel Šamanek]] i [[Mate Bajlon]], projektovali brojna zdanja moderne arhitekture u Sarajevu.<ref name="1918-1992">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/31536518/Arhitektura-BiH-1918-1992|title=ARHITEKTURA BOSNE I HERCEGOVINE 1918-1992 |work= |access-date= 13. 9. 2018}}</ref> Njima se priključio 1938.godine arhitekt [[Juraj Najdhart]], koji je stekao iskustvo u ateljeima Pitera Behrensa i [[Le Corbusier]]a. Najdhart i teoretičar [[Dušan Grabrijan]] nadopunjavali su se u potrazi za modernom arhitekturom koja odgovara Bosni i Hercegovini. Neposredno prije Drugog svjetskog rata njihova nastojanja rezultirala su zanimljivim ostvaranjima standardnih [[Radničko naselje Majdan|radničkih stanova]] u pojedinim gradovima središnje Bosne: [[Zenica]], [[Breza]], [[Ilijaš]], [[Vareš]] i Ljubija.<ref>{{Cite web |url= http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3007 |title= Radničko naselje Majdan |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 13. 9. 2016. |archive-url= https://web.archive.org/web/20170325025048/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3007 |archive-date= 2017-03-25 |url-status= dead }}</ref> Izgradnja Željezničarske kolonije na [[Stambeno naselje Crni Vrh|Crnom Vrhu]] predstavljala je najkrupniji [[Urbanizam|urbanistički]] poduhvat u Sarajevu iz ovog perioda. Do 1932. godine Željezničarska zadruga je otkupila cjelokupnu južnu stranu Crnog Vrha, a područje je regulirano.<ref>{{Cite web |url= http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3374 |title= Stambeno naselje Crni Vrh |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 13. 9. 2016 |archive-date= 2020-06-08 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200608140734/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3374 }}</ref> U projektovanju pojedinačnih objekata učestvovali su arhitekte [[Moderna arhitektura|moderne arhitekture]] sa područja Kraljevine Jugoslavije: [[Dušan Smiljanić]], [[Mate Bajlon]], [[Franjo Lavrenčić]], [[Bruno Tartalja]], [[Danilo Kocijan]], [[Franc Novak]] i [[Stjepan Planić]]. Planska osnova naselja je očuvana i kasnijim izvedbama nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. [[Zgrada Burze rada u Sarajevu|Zgrada Burze rada]] i [[Banka Gradske štedionice u Sarajevu]], podignute su po projektu Mate Bajlona. [[Neboder Željezničarsko-štedne zadruge u Sarajevu]], izgrađen je 1938. god. kao prvi neboder u Sarajevu, projektant [[Isidor Rajs]].<ref>{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Sarajevo_neboder%20zeljeznicke%20zadruge%20BOS.pdf |title= Neboder Željezničarsko-štedne zadruge u Sarajevu |work= Komisija za nacionalne spomenike |access-date= 13. 9. 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240506000611/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Sarajevo_neboder%20zeljeznicke%20zadruge%20BOS.pdf |archive-date= 2024-05-06 |url-status= dead }}</ref> [[Zgrada Higijenskog zavoda u Sarajevu]], danas Zavod za javno zdravstvo Federacije Bosne i Hercegovine, nalazi se u ulici Maršala Tita 9.<ref name="zavod">{{Cite web|url= http://sjz.ba/zavod_za_javno_zdravstvo_fbih |title= Zavod za javno zdravstvo FBiH |work= Zavod za javno zdravstvo FBiH, 2014. |accessdate= 13. 4. 2024}}</ref> Podignuta je po projektu bosanskohercegovačkog arhitekte [[Vaso Todorović|Vase Todorovića]] neposredno pred Drugi svjetski rat. === Banja Luka === U Banjaluci djelovali su: [[Edgard Kobencl]], [[Nikola Fedorov]], [[Milan Popov]], [[Ibrahim Salihagić]], [[Suljaga Salihagić]], [[Josif Goldner]], [[Stojan Borovnica]] i [[Bogdan Petrović]]. Prvi reprezentativni primjeri objekata koji su djelimično nastali pod uticajem [[Bauhaus]]a u Banjoj Luci su:<ref name="Banja Luka">{{Cite web |url= https://www.academia.edu/44708495/Refleksije_Bauhausa_na_arhitekturu_stambenih_objekata_u_Banjoj_Luci_i_njihova_recentna_degradacija_Reflections_of_the_Bauhaus_on_the_residential_architecture_in_Banjaluka_and_its_recent_degradation |title= Miroslav Malinović: Refleksije Bauhausa na arhitekturu stambenih objekata u Banjoj Luci i njihova recentna degradacija |work= |access-date= 07. 04. 2024}}</ref> * Činovnički paviljoni, prve višespratna stambena zgrada u Banjoj Luci, po projektu arhitekte Edgarda Kobencla iz 1930. godine, * Gradska opština, arhitekte Milana Popova, podignuta 1931. godine, * Dom kralja Petra Prvog (kasnije Narodno pozorište), arhitekte Josifa Goldnera iz 1934. godine * Hirurški paviljon, Nikola Fedorov, 1934-1936 * Higijenski zavod, Nikola Fedorov, 1932-1933, sa pojedinim elementima ekspresionizma Svojom arhitekturom, konstrukcijom i primijenjenom materijalizacijom slijedio je cijeli niz objekata usklađen sa evropskim tokovima Bauhausa: * [[Vila Emericha Pascola|Vila Emerika Paskole]], prema projektu donesenom iz inostranstva, iz Italije ili Austrije. Investitor Paskola je bio vlasnik ciglane koja se nalazila u neposrednoj blizini parcele. Vila je od 2010. god. [[Nacionalni spomenik BiH]]<ref>{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3312 |title=Vila Emericha Pascola |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 9. 2019 |archive-date=2020-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603120035/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3312 }}</ref> * Vila Franje Klindića, arhitekta Ibrahim Salihagić, 1940. * Kuća Žorža Paskole, arhitekta Suljaga Salihagić, 1938-1939 * Kuća direktora Niže poljoprivredne škole, Nikola Fedorov, 1936, * Kuća doktora Branka Petrovića, arhitekte Bogdan Petrović i Stojan Borovnica, 1939, * Kuća Stane Kecman, Ibrahim Salihagić, 1940, * Kuća Amalije Licitar, Ibrahim Salihagić, 1940. * Stambeno - poslovna zgrada "Vakufska palata", [[Stjepan Planić]], 1938. U [[Mostar]]u su djelovali Miroslav Loose i Hinko Marašek. <gallery> Datoteka:Sarajevo, Red Cross.jpg|Zgrada Crvenog krsta u Sarajevu, Helen Baldasar Datoteka:Gajretov dom, Sarajevo.jpg|Zgrada Doma društva Gajret u Sarajevu, Dušan Smiljanić Datoteka:Vakufski neboder Sarajevo.jpg|Stambeno-poslovni objekat Vakufa Hovadža Kemaludina i neboder JAT, Reuf Kadić i Muhamed Kadić Datoteka:Zgrada penzionog osiguranja.jpg|Zgrada penzionog fonda, Muhamed Kadić Datoteka:Sarajevo - FIS 1.jpg|Sportski centar FIS u Sarajevu, Hinko Bauer i Marijan Haberle Datoteka:Health Institute in Sarajevo.JPG|[[Zgrada Higijenskog zavoda u Sarajevu]], arhitekta [[Vaso Todorović]] Datoteka:Cinovnicki paviljon aleja sv s 30 nkd 162.JPG|Činovnički paviljon, Banja Luka, arhitekta [[Edgard Kobencl]] Datoteka:Higijenski zavod - centar za javno zdravstvo rs ugao jovana ducica i zdrave korde nkd151.JPG|Higijenski zavod, Banja Luka, arhitekta Nikola Fedorov Datoteka:Кућа Жоржа Паскола, угао улица Грчке и Јована Дучића.jpg|Kuća Žorža Paskole, Banja Luka Datoteka:NKD074 Народно позориште РС (Дом Краља Петра I)3.jpg|Narodno pozorište (Dom kralja Petra Prvog), Banja Luka, arhitekta Josif Goldner Datoteka:Вакуфска палата.jpg|Vakufska palata, Banja Luka, Stjepan Planić Datoteka:Kuca Stricevica 1939 Banja Luka.jpg|Kuća Stričevića u [[Banja Luka|Banjoj Luci]], 1939. Datoteka:Zgrada Amalije Licitar 1940 Banja Luka.jpg|Zgrada Amalije Licitar, 1940, [[Banja Luka]] </gallery> == Period SFRJ == [[Stambeni kompleks na Džidžikovcu]] u Sarajevu iz 1947. godine, po projektu braće Kadić prva je značajna izvedba poslije [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]].<ref>{{Cite web |url= http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3007 |title= Stambeni kompleks na Džidžikovcu |work= Komisija za nacionalne spomenike |access-date= 13. 3. 2024 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170325025048/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3007 |archive-date= 2017-03-25 |url-status= dead }}</ref> U neposrednoj blizini podignut je [[Dom milicije u Sarajevu|Dom milicije]], po projektu Husrefa Redžića. Nešto kasnije, Muhamed Kadić dao je značajan doprinos izgradnjom niza privrednih zgrada. [[Željeznička stanica u Sarajevu]], rad skupine arhitekata iz [[Čehoslovačka|Čehoslovačke]], završena je 1952.godine (arhitekt B. Stojkov).<ref name="1918-1992"/> Arhitektura je u tom vremenu bila u funkciji realizacije društvenih planova razvoja kao što su stanovanje, obrazovanje, zdravstvo, industrija, turizam, administracija, i slično. Veliki broj objekata zahtijevao je i veliki broj arhitekata zaposlenih u brojnim projektnim biroima. Kreativni i projektantski dio rada bio je u rukama arhitekte. Na konkursu 1955.godine prihvaćen je urbanistički plan [[Marindvora]] Juraja Najdharta. Njegova rješenja u kombinaciji ideje Le Corbusiera i CIAM s određenim elementima arhitekture Bosne i Hercegovine, predstavlja kontinuitet arhitekture na njenom putu u suvremene trendove. Šesdesetih godina dvadesetog stoljeća Z. Kovačević i grupa arhitekata, realizirala je urbanistički plan za Grbavicu I – prvu veliku plansku stambenu izgradnju u Sarajevu u kontaktnim zonama. Z. Kovačević je također vodio i tim koji je do 1964.godine izradio Generalni urbanistički plan grada Sarajeva.<ref name="1918-1992"/> Time su stvoreni uslovi za širenje Sarajeva niz Sarajevsko polje prema [[Ilidža|Ilidži]]. Od početka šezdesetih godina je na potezu od Katedrale i Drvenije do Nedžarića, s obje strane Miljacke podignuto više poslovnih, administrativnih, kulturnih, školskih i stambenih objekata, kao što su [[Zgrada Jugobanke]] (1959.), Socijalno - danas zgrada PIO (1960.), Energoinvest (1962., prijašnji UPI), Unioninvest (1963), [[Historijski muzej Bosne i Hercegovine]] (1966.), kompleks Filozofskog i Prirodno-matematskog fakulteta, KSC [[Skenderija]] (1968), Studentski dom Nedžarići (1971.), [[Zgrada Radio-televizije Sarajevo]] (1972.), Hotel Bristol (1973.), Državna (bivša Vojna) bolnica (1976-79.), Porodilište (1977.), [[Stambeno naselje Alipašino polje]] (1974-79. po projektu tima firme Vranica), Tržni centar “Hepok” (1978.), zgrada bivšeg Republičkog izvršnog vijeća (vlada) i [[Zgrada Parlamenta Bosne i Hercegovine|Republička skupština]] (1974-1982), [[Zgrada Elektroprivrede BiH|Elektroprivreda]] (1978.), Energoinvest” (1982) i naselje na Dobrinji. Najveći napor na građevinskom polju dostignut je u predolimpijskim godinama. U to je vrijeme izgrađena i rekonstruirana većina sportskih i turističkih kapaciteta, kao što su drugi paviljon Studentskog doma Nedžarići, [[Zgrada Oslobođenja]], [[Zetra]], [[Sportska dvorana Mojmilo]], [[Stambeno naselje Ciglane]] itd.<ref>{{Cite web |url=https://www.sarajevo.ba/bs/article/1222/sarajevo-u-periodu-1945-1991-godina |title=Sarajevo kroz historiju |accessdate= 23. 3. 2024. }}</ref> U obnovi [[Banja Luka|Banja Luke]] nakon katastrofalnog potresa 1969, nastalo je i nekoliko vrijednih ostvarenja: [[Spmenškola u Banjoj Luci|Spomen škola]] kao simbola solidarnosti u rekonstrukciji (arhitekt N. Nešković), [[Sportski centar Borik]] (arhitekt S. Zahirović), [[Hotel Bosna u Banjoj Luci]] (A. Džeba i P. Bulović) i Medicinski centar ( B. Kurpjel, R. Mandić, V. Hamsic i Z.Broz), rezultati su izuzetno intenzivnog stvaralaštva. == Brutalna arhitektura == Pojam [[brutalizam]] odnosi se na pokret u arhitekturi koji se razvijao tokom 50-tih i 60-tih godina 20. stoljeća. Naziv se vezuje za [[beton]], odnosno za ''béton-brut'', jer se neobrađeni beton koristio za materijalizaciju fasada objekata. Pokret je nastao u [[Engleska|Engleskoj]] u periodu oko 1953. godine, kada aktuelne teme arhitekata postaju koncept mjesta, potreba za identitetom, te traženje odnosa između objekta i društveno-psiholoških potreba. Brutalizam se više ticao arhitektonske etike, a ne estetike. Objekti građeni u ovomstilu bili su jasni u funkcionalnom i konstruktivnom smislu.<ref name="brutalna">{{Cite web |url= https://m-kvadrat.ba/lejla-kresevljakovic-brutalizam-u-arhitekturi-bosne-i-hercegovine/ |title= Lejla Kreševljaković: Brutalizam u arhitekturi Bosne i Hercegovine |work= Univerzitet Sarajevu – Arhitektonski fakultet, 2022. |accessdate= 13. 4. 2024 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Sportsko-kulturno-poslovni centar Skenderija === [[Skenderija]] je sportsko-kulturno-poslovni centar u Sarajevu, sagrađen 1969. godine. To je prvi reprezentativni primjer brutalizma u Bosni i Hercegovini i sa evidentnom vezom sa modernom arhitekturom. Smješten je na lijevoj obali [[Miljacke]]. Ukupna površina centra iznosi 70.000 m². Na Skenderiji se kasnije odvijao niz događaja i manifestacija sportskog, zabavnog, društveno-političkog, kulturnog karaktera. I u tom smislu cijeli kompleks KSC Skenderija je izuzetno značajan i vrijedan objekat, ali još uvijek nije stavljen pod institucionalnu zaštitu. Centar su projektovali arhitekti [[Živorad Janković]], [[Halid Muhasilović]] i konstruktor Ognjeslav Malkin. Kompleks čine objekti različitih sadržaja, sportsko-rekreativne, kulturne i trgovačke namjene. Slijedeći brutalistički koncept raščlanjenosti prostornih elemenata prema funkciji, svaki sadržaj ima svoju prostornu cjelinu. Uvučeno prizemlje, naglašena horizontalnost, posebno se ističe na objektu Doma mladih. Konstrukcija je čitljiva iz vanjskog izgleda sa jasno naznačenim nosivim elementima i onima koji su nošeni. Vidljiv je i utjecaj japanskog brutalizma, gdje su armirano-betonski konstruktivni detalji izvedeni kao da su rađeni u drvetu Nakon KSC Skenderija izgrađen je niz tipološki sličnih objekata širom Bosne i Hercegovine, što ovom kompleksu posebno daje na značaju i vrijednosti. === Spomen dom ZAVNOBIH-a u Mrkonjić Gradu === Spomen dom [[ZAVNOBIH]]-a izgrađen je 1973. god, na tridesetu godišnjicu održavanja prvog zasjedanja ZAVNOBIH-a. Tim povodom organiziran je jugoslovenski arhitektonski konkurs. Većina radova išla je u pravcu brutalističke arhitekture. Pored vidljive armirano-betonske konstrukcije pobjednički rad sarajevskog arhitekte [[Zdravko Karačić|Zdravka Karačića]] prema formi asocirao je i na bosansku seosku arhitekturu, čime je ostvarena vezu sa tradicijom. Svaka funkcija unutar kulturnog centra ima svoj kubični prostor. I ovdje je evidentna veza sa . U detalju su armirano-betonski elementi izvedeni u formi drvenih elemenata, što je veza sa japanskom brutalističkom arhitekturom. U sklopu centra, odvojeno od Spomen doma, izgrađen je hotel za smještaj ekskurzija iz cijele Jugoslavije koje su posjećivale ovaj kulturni centar. === Muzej Bitke na Neretvi === Na Jugoslovenskom arhitektonskom natječaju za [[Most u Jablanici|Muzej Bitke na Neretvi u Jablanici]] pobijedili su arhitekti Branko Tadić, Zdravko Dunđerović i Mustafa Ramić. U muzeju se nalazi izložbeni prostor, sala za predavanja, biblioteka i niz pratećih sadržaja. Objekat leži na terenu, fizički ostvaruje kontakt sa platoom i kanjonom rijeke Neretve. To je brutalistička zgrada rađena u bijelom natur betonu, koji je prilikom posljednje rekonstrukcije obojen. U enterijeru se osjeća otklon ka visokoj moderni i postmoderni. Pored natur betona, korištene su stropne čelične prostorne rešetke i drvo. Iz enterijera je ostvarena veza sa okolnim ambijentom. Taj pomak ka povezivanju unutrašnjeg muzejskog prostora sa vanjskim ambijentom u praksu će ući tek na prelazu iz 20. u 21. stoljeće. === Dom radio-televizije Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Zgrada Radiotelevizije Bosne i Hercegovine}} Značajan primjer brutalističke arhitekture u Bosni i Hercegovini je i Dom radio-televizije Bosne i Hercegovine, arhitekata Milana Kušana i Branka Bulića. Jedan dio zgrade je završen 1975., a drugi 1983. Uzor za ovaj objekat je zgradu Yamanashi RTV u Koufu japanskih arhitekata. Masivna konstrukcija se u posljednjem [[Rat u Bosni i Hercegovini|ratu]] pokazala adekvatnom za primjenu kod ove vrste objekata, jer unatoč granatiranju program nikada nije prestao da se emitira. === Spomenički kompleks Bitke na Sutjesci === [[Memorijalni kompleks Tjentište|Spomenički kompleks Bitke na Sutjesci]] sastoji se od spomenika i spomen doma. Spomenik je djelo skulptora [[Miodrag Živković|Miodraga Živkovića]], izgrađen 1971. godine u bijelom betonu. Poslije rata u Bosni i Hercegovini je obnovljen. Kustosi izložbe ''Toward a Concrete Utopia: Architecture in Yugoslavia 1948.-1980.'', održane u Muzeju moderne umjetnosti (MoMa) u New Yorku 2019. godine prepoznali su njegov značaj i vrijednost, te su ga predstavili na izložbi i u trodimenzionalnim modelom kojom je njegova raščlanjena forma u potpunosti saglediva. Spomen dom je izgrađen 1974. godine po projektu arhitekte [[Ranko Radović|Ranka Radovića]]. On je primjer potpuno drugačije arhitekture u odnosu na Jugoslovensko stvaralaštvo u to vrijeme. Cio dom je urađen u armiranom betonu u vidu kosih krovova. Unutrašnji prostor je cjelovit sa [[freska]]ma slikara [[Krsto Hegedušić|Krste Hegedušića]]. Freske su restaurirane 2020.godine. Ia <gallery> Dom ZAVNOBiH-a.JPG|Spomen dom ZAVNOBIH-a, autor [[Zdravko Karačić]] Memorial for the Battle of the Sutjeska 3.jpg|[[Memorijalni kompleks Tjentište]], autori [[Miodrag Živković]] i [[Ranko Radović]] </gallery> == 1000 škola == Arhitektonska rješenja škola i školskih objekata proizašla su iz akcije 1.000 škola u BiH i raspisanog arhitektonskog natječaja, nakon dobro prostudiranog programa i sadržaja svakog karakterističnog tipa škole. Znanje i arhitektonsko projektovanje bilo je stiglo do takozvanih "otvorenih škola". To su bili koncepti koji su u to vrijeme zaživjeli i u evropskim zemljama. == Literatura == * Siniša Cvijić, Moderna stambena arhitektura: Banjaluka, 1929-1941. Beograd: Zadužbina Andrejević, 2014 * Aleksandar Ignjatović, Dva modernizma u dve Jugoslavije, 2017 == Izvori == {{Izvori|2}} {{Portal|Bosna i Hercegovina}} {{Commonscat|Modernist architecture in Bosnia and Herzegovina}} [[Kategorija:Moderna arhitektura u Bosni i Hercegovini| ]] e37171b656lcs2ya42nq0imdutp3e1g 0 4690760 42716581 42715526 2026-11-05T20:04:08Z ~2026-52047-51 396422 42716581 wikitext text/x-wiki {{Sređivanje|razlog=Preterana upotreba citata}} [[File:Lukačević i Nemci.jpg|thumb|Četnički potpukovnik [[Vojislav Lukačević]], dvojica nemačkih oficira i neidentifikovani četnički komandant. Fotografija je verovatno nastala tokom [[Bitka za Konjic 1943.|bitke za Konjic]], od 19. do 26. februara 1943. godine, kada su snage pod Lukačevićevom komandom sadejstvovale s Nemcima.]] [[File:Četnici i Nemci u okupiranoj Jugoslaviji.jpg|thumb|Četnici i Nijemci u okupiranoj Jugoslaviji.]] {{TranslitN|Kolaboracija četnika s Trećim Reichom|Колаборација четника с Трећим Рајхом}} '''Kolaboracija četnika s Nemcima''' odvijala se, sa manjim ili većim intenzitetom, tokom većeg dijela perioda [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije u Drugom svetskom ratu]]. Glavna usluga koju su četnici vršili Nemcima bila je borba protiv [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|partizanskih jedinica]], hvatanje pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]] po naseljenim mestima, te njihovo likvidiranje ili slanje u logore pod kontrolom okupacionih ili kvislinških vlasti. Zbog njegovog inicijalnog učešća u [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanku u Srbiji 1941]], Nemci su [[Draža Mihailović|Dražu Mihailovića]] dugo smatrali neprijateljem, za kojim je raspisana poternica.<ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D0%B4%D0%B5%D1%86%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941.</ref><ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D1%98%D1%83%D0%BB%D0%B0_1943.</ref> Istovremeno, njegovi odredi širom okupiranog područja sarađivali su sa nemačkom vlašću na razne načine (npr. [[legalizacija četnika u Srbiji]] 1941–1943). Saradnja četnika sa Vermahtom postala je sveobuhvatna nakon novembra 1943. godine, kada je politički vrh u [[Berlin]]u konačno odlučio da prihvati Dražu Mihailovića za saradnika, što je rezultiralo potpisivanjem niza [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovora o saradnji]] sa njegovim glavnim komandantima u Srbiji. Nakon potpisivanja ugovora o primirju i saradnji, okupator je počeo isporučivati municiju i vojnu opremu četničkim jedinicama koje su se, zajedno sa njemačkim trupama i pod nadzorom njemačkih oficira, borile protiv jedinica [[NOVJ]] u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] i [[Sandžak]]u.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 12058.</ref> U [[NDH]], četnici su služili Nemcima za razne namene: dostavljanje obaveštenja o komunistima, pomoć nemačkim nabavkama stoke, pomoć trupama u svojstvu vodiča, pomoć u ljudstvu, učestvovanje u osovinskim operacijama (na primer [[operacija Citen|operacija Ziethen]], [[operacija Bora]]), i druge potrebne radnje za gušenje ustaničkog pokreta.<ref name="ReferenceA">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u Dalmaciji i zapadnoj Bosni]</ref> Nemci su četnike snabdevali oružjem i opremom i dozvoljavali im da po potrebi koriste njihove garnizone za smeštaj i motorizaciju za transport. Partizanske pokrete po Bosni i Hercegovini te Hrvatskoj Nijemci su u mnogo navrata doznavali na osnovu četničkih dojava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1071&rec=314&roll=563 NAW, T-314, Roll 563, frames 001061-1062: Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa (31. januar 1944.)]</ref> Prve dve godine rata, četnici su formalno bili deo [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] koalicije, ali zbog stavljanja [[Četnički odredi Jugoslovenske vojske|četničkih odreda Jugoslovenske vojske]] pod komandu Vermahta, krajem 1943. je došlo do konačnog napuštanja Draže Mihailovića od strane Saveznika, a potom 1944. godine i do napuštanja i osude četnika od strane jugoslovenskog kralja.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D0%B2_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%99%D0%B0_%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B0_II_%D0%BD%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D1%98_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D1%81%D1%86%D0%B8_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%98%D0%B5 Poziv kralja Petra II na pristupanje Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije]</ref> Zbog kolaboracije sa nemačkim okupatorom, mnogim je četničkim vođama, uključujući samog Dražu Mihailovića, suđeno u [[Beogradski proces|beogradskom]] i drugim procesima. Pored kolaboracije sa Nemcima, četnici na teritoriji italijanske okupacione zone su tesno [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|sarađivali sa fašističkom Italijom]]. == Nemačka politika prema četnicima == Česte njemačke promjene kursa u odnosu prema četnicima Draže Mihailovića (npr. [[Sastanak u Divcima|pregovori u Divcima]] u novembru, pa [[Operacija Mihailović|napad na štab Draže Mihailovića]] u decembru 1941, zatim ponovna obustava progona Mihailovićevih četnika i skidanje ucjene na njegovu glavu u proljeće 1942. godine, itd.) tokom čitavog ratnog perioda, bile su u potpunosti u skladu sa politikom koja je vođena u okupiranim zemljama. Najplastičniji prikaz ovakvog pristupa prezentovao je [[Felix Benzler]], opunomoćenik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova u [[Beograd]]u, u izvještaju koji je poslao u [[Berlin]] 11. marta 1942. godine ministru vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]]: {{izdvojeni citat|To što nemačka vojna mesta vode pregovore s pojedinim četničkim vođama, nije ništa neobično u srpskom prostoru. To se zbiva svesno, u okviru naše politike, uslovljene slabošću naših vojn[ičk]ih snaga i dosad ne bez uspeha vođene, da Srbe, a naročito ustanike usmeri jedne protiv drugih (komuniste protiv četnika, četnike među sobom, vladine dobrovoljce protiv komunista i četnika) i da se time po mogućnosti omete obrazovanje jednog jedinstvenog fronta.<ref>AVII, NAV, N-T-120, 200/153555-58.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/272.</ref><ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 90.</ref>}} Njemačko konstantno opiranje uspostavi saradnje s četnicima Draže Mihailovića bilo je generirano sa samog političkog vrha. U ratnom dnevniku Vrhovne komande Wehrmachta prenesena je informacija da je 23. septembra 1942. održan sastanak vođe Trećeg Reicha [[Adolf Hitler|Adolfa Hitler]]a s predsjednikom [[Rumunija|rumunjske]] vlade [[Ion Antonescu|Ionom Antonescuom]] i poglavnikom [[NDH]] [[Ante Pavelić|Antom Pavelićem]]. Na sastanku se uglavnom raspravljalo „o hrvatskim problemima“. Pored njemačkog veleposlanika u [[Zagreb]]u [[Siegfried Kasche|Siegfrieda Kaschea]], sastanku je prisustvovao i opunomoćeni general u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau]] koji se nije ustručavao da „otvoreno kritikuje hrvatsku vlast“, ali je i „skrenuo pažnju na četnike, koje su naoružali Italijani“. General von Horstenau je predložio da bi četnike trebalo „upotrebiti da na svom području [tj. u njemačkoj okupacionoj zoni] postanu organi reda“: {{izdvojeni citat|Hitler je na taj predlog negativno odgovorio, jer da mu se čini veoma opasno da se četnicima pruži podrška. Četnici su pre svega srpske patriote, koji zastupaju [[Velika Srbija|velikosrpsku]] misao. Time hranimo zmiju koja će jednoga dana da poraste. Istina, danas je ona još mala, ali jednog dana mogla bi da bude opasna.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Nakon sagledavanja situacije na Balkanu u jesen 1943, Nemci su jugoslovenske partizane proglasili najvećim neprijateljima.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_156.htm PROCENA KOMANDANTA JUGOISTOKA FELDMARŠALA VAJKSA OD 1. NOVEMBRA 1943. VOJNO-POLITIČKE SITUACIJE NA BALKANU KRAJEM OKTOBRA 1943. GODINE</ref> U cilju borbe protiv partizana, tolerisali su i koristili četnike kao antikomunističku miliciju, iako im je bilo dobro poznato da oni održavaju veze sa [[London]]om. == Hronologija == === Mihailovićeva ponuda Nemcima i pregovori u Divcima (jesen 1941) === {{main|Ustanak u Srbiji 1941.|Sastanak u Divcima}} {{izdvojeni citat|Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Draže Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim Vermahtom.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_30._%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941._%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0 Извештај капетана Матла претпостављенима од 30. октобра 1941. о разговорима са представницима Драже Михаиловића]</ref>|Ponuda Draže Mihailovića Nemcima iz oktobra 1941.}} {{Wikisource|Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} {{Wikisource|Izveštaj kapetana Matla pretpostavljenima od 30. oktobra 1941. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića}} {{Wikisource|Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.}} Nemci su za gušenje [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji 1941.]] angažovali dodatne trupe i sproveli drastične represalije nad stanovništvom, što je Mihailovića navelo da se povuče iz ustanka, napadne partizane i zatraži kontakt sa nemačkom upravom radi prekida neprijateljstva. Vezu je uspostavio preko pukovnika [[Branislav Pantić|Branislava Pantića]], njegovog predstavnika i obaveštajca u [[Beograd]]u. Pukovnik Pantić je nakon rata svjedočio da je odluka o pregovorima s predstavnicima njemačkih okupacionih snagâ donijeta krajem oktobra 1941. godine, i to na sastanku održanom u kući [[Živojin Mišić|vojvode Mišića]] u [[Struganik]]u. Sastanku su, pored Draže Mihailovića i Branislava Pantića, prisustvovali i [[Dragiša Vasić]], potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]], major [[Aleksandar Mišić]] i kapetan [[Nenad Mitrović]]. Pukovnik Pantić piše: {{izdvojeni citat|O potrebi pregovora nije bilo reči. Situacija je svima bila jasna. Ona ih je neodstupno zahtevala. Sporno je bilo: sa kime treba razgovarati, da li sa Nemcima ili sa Nedićem? Posle duže diskusije većina se složila da treba pregovarati sa Nedićem. Ovome se odsudno usprotivio Draža i major Mišić. Njegov zaključak po ovom pitanju bio je izražen rečima: – KAD JE SITUACIJA TAKVA DA MORAM DA PREGOVARAM, ONDA ĆU DA PREGOVARAM SA NEPRIJATELJEM. NA TO ME OVLAŠĆUJE I MEĐUNARODNO RATNO PRAVO. UOSTALOM, ŠTA MI MOŽEMO DA DOBIJEMO OD NEDIĆA? SVE ŠTO NAMA TREBA, ORUŽJE I MUNICIJA, NEDIĆ MORA TRAŽITI OD NEMACA. JER OVDE NISU U PITANJU MALE I SITNE KOLIČINE. ZAŠTO IĆI POSREDNO, KAD MOŽEMO NEPOSREDNO? Njegovo odsudno držanje, po ovom pitanju, odnelo je prevagu... Isto tako bilo je sporno pitanje da li da se o pregovorima obavesti Nedić. Posle kraće diskusije, a pošto sam ja izložio da kapetan g. dr. Matl nalazi da Nedića treba obavestiti, doneta je odluka da se tako i učini. Tako je doneta odluka da se pregovara sa Nemcima.<ref>[https://sr.m.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D1%98%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BE_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%98_%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%B8_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81_%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0 Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima]</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 138.</ref><ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115.</ref>|Izjava pukovnika [[Branislava Pantića]] o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} 1. novembra 1941. godine, pukovnik Draža Mihailović je uputio generalu [[Walteru Hinghoferu]], komandantu [[342. divizija|342. pješadijske divizije]], ponudu sljedeće sadržine: {{izdvojeni citat|1) Na kolubarskom frontu nema komunista. Ukoliko ih je bilo oni su postali bezopasni. <br /> 2) Organizacija četnika je u stanju da održava red na području zapadne Srbije. <br /> 3) Komunistička opasnost će prestati od momenta kada se četničkoj organizaciji pruži mogućnost da neometano radi. Broj nacionalista je tako veliki da komunista ima samo 5%. Uz pomoć svoje brojne nadmoćnosti nacionalni elemenat pod komandom četnika može rešiti komunistička pitanja bez obostrane borbe. <br /> Uslov je: dovoljno naoružanje, koje nedostaje. <br /> 4) Ulazak u pojedine gradove je bio neophodan da se ne bi komunističke jedinice predstavljale kao oslobodioci i da ne bi povukle za sobom narodne mase. To se moralo događati i radi toga da bi se sprečili komunisti da vrše teror nad stanovništvom. <br /> 5) Četnička akcija nije usmerena protiv nemačkih jedinica, ukoliko one ne napadaju četnike i narod. <br /> 6) Naš narod voli slobodu i radovao bi se kada se na njegovoj teritoriji ne bi nalazile nemačke jedinice. To odgovara četničkom načinu vođenja rata, bez obzira na žrtve koje donosi. Oblast zapadne Srbije nema nikakav vojni značaj za nemačke jedinice, i trebalo bi da bude slobodna zona, u kojoj četnici održavaju red, pod uslovom da ih se u tome ne sprečava i da su dovoljno naoružani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_240.htm Izjava Draže Mihailovića od 1. novembra 1941. komandi nemačke 342. pešadijske divizije]</ref>}} Prethodno, general Hinghofer je 30. X 1941. obavijestio njemačkog opunomoćenog generala i zapovjednika u Srbiji [[Franz Böhme|Franza Böhmea]] da lokalni četnički komandanti u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] nude saradnju, očekujući zauzvrat pomoć u oružju od okupatora: „Četničke vođe iz [[Valjevo|Valjeva]], [[Slovac|Slovca]] i [[Lajkovac|Lajkovca]] daju važne podatke o organizaciji i izjavljuju spremnost da se sa nemačkim trupama bore protiv komunista. Traže oružje.“<ref>BA-MA, RH 26-342/14, 10-odnevni Hinghoferov izvještaj Bemeu, 30. 10. 1941.</ref> Odmah po pristizanju Mihailovićeve ponude, štab 342. pješadijske divizije je istoga dana (1. XI) dostavio izvještaj svojoj pretpostavljenoj komandi u kome, između ostalog, stoji i sljedeće: {{izdvojeni citat|Masa četnika, koja se nalazi u rejonu Valjeva, do sada se držala potpuno lojalno. Oni su prema komunistima zauzeli jasan odbijajući, takoreći, neprijateljski stav i može se reći uspešno se protiv njih borili. Oni su spremni i voljni da zajedno sa Vermahtom razbiju komuniste, kao i da u zemlji ponovo uspostave red i mir i zato traže nemačku pomoć.<ref>AVII, NAV—N—T—315, rolna 2130, snimci 626—632.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_10.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje MIHAILOVIĆ TRAŽI POMOĆ OD OKUPATORA]</ref>}} No, na samom početku sastanka sa nemačkim predstavnicima u selu [[Divci]] 11.11.1941. pukovniku Mihailoviću je rečeno: {{izdvojeni citat|Pre dve nedelje poručili ste nam preko Vaših poverenika u Beogradu da je Vaša namera "da nećete više dozvoliti da se srpska krv beskorisno proliva i srpska imovina dalje uništava". Istovremeno ste ponudili da se zajedno sa nemačkim Vermahtom i organima Nedićeve vlade borite protiv komunizma. Ponuda je od strane Glavne komande odbijena jer: 1) Nemački Vermaht će sam u najkraćem vremenu okončati sa komunizmom i 2) glavni komandant ne može imati poverenja prema Vama kao savezniku.}} Nemci su procenili da Draža zna za dolazak njihovih oklopnih trupa, da kao generalštabni oficir pravilno ocenjuje da će se nastavak nemačkih operacija rđavo završiti po njega, i stoga "nemački Vermaht ne može da se optereti takvim saveznicima koji mu se privremeno priključuju iz razloga oportuniteta".<ref name="Divci">[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.]</ref> U daljem razgovoru pukovnik Mihailović se pravdao nacistima zbog učešća u ustanku: {{izdvojeni citat|Nije moja namera da ratujem protiv okupatora, jer kao generalštabni oficir poznajem snage obeju snaga.<ref name="Divci"/>}} Pukovnik Mihailović se pravdao da je morao uzeti neke gradove od Nemaca da ih komunisti ne bi uzeli,<ref>„Moji ljudi su [[Bitka za Loznicu 1941.|krenuli na Loznicu]] zato da je komunisti ne zauzmu.”</ref> tvrdeći da nije na strani ustanika, tj. „onih koji žele da isteraju Nemce”.<ref name="Divci"/> Mihailović je izjavljivao Nemcima lojalnost i tražio da mu daju municiju kako bi nastavio borbu protiv Titovih partizana.<ref>„Neophodno je imati municiju! Računajući s tim, došao sam ovamo.”</ref> Međutim, on je želio da njegovo „delovanje na nacionalnoj osnovi” ostane skriveno od javnosti kako ne bi prošao poput vojvode [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]], koji je sklopio otvoreni sporazum sa okupatorom, čime je izgubio ugled u narodu i dobio žig izdajnika.<ref name="Divci"/> Nakon opetovanih zahtjeva okupatoru za isporukom municije, pukovniku Mihailoviću je nedvosmisleno stavljeno do znanja da je jedina opcija za njega i njegove trupe bezuslovna kapitulacija. I pored nepopustljivog njemačkog stava, Mihailović, kao i major Mišić, pokušali su u više navrata uvjeriti svoje sagovornike da uvaže njihove prijedloge, pružajući Nijemcima čvrsta uvjeravanja da im ne prijeti nikakva opasnost sa četničke strane: „Nećemo se boriti protiv Nemaca, pa ni onda ako nam ova borba bude nametnuta... '''Mi vam nećemo biti neverni'''... Mi idemo tako daleko da Vas molimo da do nas uputite oficire za vezu da biste se, uz punu garanciju, mogli uveriti u našu borbu protiv komunista.” Uprkos svim četničkim pokušajima, njemački su pregovarači ostali rezolutni: {{izdvojeni citat|Ponuda pukovnika Mihailovića da stavi svoje snage na raspolaganje za borbu protiv komunista je odbijena i zatražena je bezuslovna predaja. Mihailović je tražio da se konsultuje sa svojim komandatima. Mihailović također tražio oružje za borbu protiv komunista. Ovo je igra, borba između bandi za izvor oružja. Ipak, čini se da jedan dio bandi D. Mihailovića iskreno želi da se bori protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=127&rec=311&roll=175 NARA, T311, Roll 175, frames no. 000121—000122.] <br /> ({{jez-njem|"Angebot des Oberstlt Mihailowitsch, seine Banden zum gemeinsamen Kampf gegen die Kommunisten zur Verfügung zu stellen, wurde abgelehnt und bedingungslose Kapitulation gefortdert[sic!]. Mihailowitsch hat geantwortet, er müsse erst seine Unterführer fragen. Mihailowitsch verlangte Waffen zur Bekämpfung der Kommunisten! Ein Spiel mit den Waffen, Kampf um die Futtergrippe[sic!] zwischen den einzelnen Banden! Immerhin scheint da einen Teil der Mihailowitsch–Banden mit dem Kampf gegen die Kommunisten ernst zu sein."}})</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja Komande Jugostoka za septembar 1941 (30. 9. 1941.).}} Među brojnim njemačkim dokumentima u kojima se pominje sastanak u Divcima, izdvaja se bilješka potpukovnika [[Rudolfa Kogarda]] (koji je prisustvovao sastanku) o četničkom komandantu, kao i o razgovorima vođenim sa Mihailovićevim oficirima pri povratku za [[Beograd]]. Potpukovnik Kogard zapisuje da je „pukovniku Mihailoviću (je) mnogo stalo do toga da se vrhovni komandant u Srbiji [tj. general Franz Böhme — prim.] uveri u iskrenost njegovih namera”: {{izdvojeni citat|Obustaviti borbu protiv nemačkog Vermahta i povesti je samo protiv komunista. Na samo vođenje borbe druga strana ne sme da utiče. Izuzimajući to što sâm ne želi da se potčini, živi u ubeđenju da komuniste u njihovom gerilskom načinu ratovanja regularne trupe ne mogu da poraze. On, dakle, želi da preuzme specijalni zadatak i garantuje uspeh... U izlaganju pukovnika Mihailovića samo uzgred je nagovešteno da pre uništenja komunista ne može ni da pomišlja na polaganje oružja. Pri povratku u Beograd njegovi poverenici su naglasili da je pukovnik Mihailović spreman da položi oružje čim uništi komuniste. A za uspešno okončanje ove borbe potrebna mu je municija, jer je komunisti imaju u ogromnim količinama... Potpukovnik Kogard je pitao srpskog kapetana [Nenada — prim.] Mitrovića šta Mihailovićeva grupa radi sa zarobljenim komunistima. Odgovoreno mu je da se ubeđeni komunisti ubijaju, a oni koji su samo pošli s njima odvode se u koncentracione logore. [...] Mihailović izjavljuje da mu nikada nije bila namera da se bori protiv nemačkih trupa i saopštava da će i sada naložiti svojim trupama da se ne bore protiv nemačkog Vermahta.<ref>NAW, Mikrofilm T—314, Roll 1457, snimci 1332—1335.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 161—162.</ref>}} Iako su iz [[Berlin]]a bili jasno upozoreni da pregovori s »banditima« ne dolaze u obzir, njemački komandanti u okupiranoj Srbiji jasno prepoznaju potencijal<ref name="yuhistorija.com">[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref> za razbijanje jedinstva u ustaničkom pokretu u trenutku kada je, inicirano s Mihailovićeve strane, nastupilo otvoreno neprijateljstvo između četnika i partizana: {{izdvojeni citat|Pukovnik Mihailović, komandant ustaničkih četničkih grupa, koji se do sada nalazio u iščekivanju u planinama između Čačka i Valjeva, pod prinudom i pritiskom prilika, saopštio je tokom poslednjih dana da je on sada odlučio da napadne komuniste... Dejstvo našeg zahteva o bezuslovnoj kapitulaciji njegovih jedinica mora se sačekati. Međutim, u svakom slučaju, zauzimanje stava protiv komunista od strane Mihailovića, znači slabljenje ustanika.|Izveštaj načelnika štaba Opunomoćenog komandanta u Srbiji od 11. novembra 1941, feldkomandanturama i krajskomandanturama o proceni vojno-političke situacije kod ustanika u Srbiji od 30. oktobra do 8. novembra 1941.}} Obavještajni oficiri, raspoređeni u njemačkim ustanovama u Srbiji, registrovali su da je s jeseni 1941. godine došlo do raspada jedinstvenog ustaničkog fronta, kao i da je pukovnik Mihailović naredio [[Napad četnika na Užičku Republiku|napad]] na [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|partizansku slobodnu teritoriju]]. U skladu s novonastalom situacijom, Wehrmachtovi oficiri predlažu svojim pretpostavljenim u Berlinu koordinaciju okupatorskih dejstava s onima četničkih odredâ, što bi doprinijelo efikasnijem gušenju partizanskog otpora, čiji je centar bilo [[Užice]]: {{izdvojeni citat|Mihailović treba da sada pokrene akciju protiv Užica, gde se navodno nalazi celokupno rukovodstvo komunista, a zbog čega treba da se stavi u izgled i bombardovanje sa nemačke strane. U kontaktima sa nemačkim okupacionim vlastima koji su niže opisani, Mihailović je navodno molio da mu se stavi na raspolaganje 100.000 metaka da bi mogao nastupiti protiv Užica.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 1, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog Rajha: 18. april — 31. decembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1973, dok. 236, str. 630.</ref>|IZVEŠTAJ OBAVEŠTAJNOG CENTRA VERMAHTA U BEOGRADU OD 14. NOVEMBRA 1941. VRHOVNOJ KOMANDI VERMAHTA O ODNOSU ČETNIKA DRAŽE MIHAILOVIĆA PREMA NOP-u, O PREGOVORIMA PREDSTAVNIKA VERMAHTA I DRAŽE MIHAILOVIĆA I O VOJNO-POLITICKOJ SITUACIJI U SRBIJI}} Nakon rata, pukovnik [[Branislav Pantić]] je u pisanoj izjavi jednom [[ZBOR|ljotićevskom]] autoru u emigraciji detaljno objasnio okolnosti u kojima je došlo do odluke da se vode pregovori sa Nijemcima. Pukovnik Pantić se prisjeća da je prethodno održan sastanak u Mihailovićevom štabu, na kom je sačinjen spisak uslovâ koje je trebalo postaviti pred okupatora. Međutim, osnovni razlog pregovora je bio da se četnicima daju odriješene ruke i pruži pomoć za »borbu protiv komunista«, tj. Titovih partizana: {{izdvojeni citat|Posle duže diskusije složili smo se da Nemcima treba podneti ove zahteve: 1. Moja [Mihailovićeva — prim.] akcija ima se posmatrati isključivo kao borba protivu komunizma. A kako je ta borba u neposrednom interesu i Nemaca, potrebno je, da se mojim oružanim odredima ostavi sloboda akcije i da se oni, svim sredstvima, pomognu. 2. Spremni smo da kooperišemo u svakoj borbi protivu komunista, koju bi izvodile nemačke oružane snage. 3. Kako su za borbu protivu komunista potrebna sredstva to, da mi se iz nemačkog ratnog plena, za prvi momenat, stavi na raspoloženje: <br /> — 20.000 pušaka; <br /> — 200 mitraljeza; <br /> — 2.000 puškomitraljeza; <br /> — 100 lakih bacača; <br /> — 100.000 ručnih bombi; <br /> — municija: 500 metaka na pušku; po 2.000 metaka na mitraljez i puškomitraljez i po 100 bombi na svaki bacač. <br /> Celokupno naoružanje, po vrstama, da bude istog modela i kalibra. <br /> — 20.000 jugoslovenskih vojničkih uniformi <br /> — 20.000 pari vojničkih cipela. [...] Iz prednjih izlaganja jasno se vidi, da je glavni i jedini cilj sastanka i razgovora sa Nemcima bio: DA NAM OMOGUĆE ODSUDNU BORBU SA KOMUNISTIMA, DAKLE NJIHOVO UNIŠTENJE, A TIME I OBUSTAVU KRVAVIH NEMAČKIH ODMAZDA. DAKLE ONO ŠTO JE ZAHTEVAO CEO NAROD.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115—116.</ref>}} Za Dražom Mihailovićem je decembra 1941. godine raspisana poternica, nakon čega je bio u bekstvu. === Predaja zarobljenih partizana Nijemcima (1941) === {{main|Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.}} [[File:Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima.jpg|thumb|Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima]] Iako je njegov prijedlog okupacionim vlastima u Divcima odbijen, pukovnik Mihailović je želio pružiti njemačkom okupatoru dokaz četničke gotovosti za saradnju. Stoga su četnici Draže Mihailovića, uz posredstvo samozvanog vojvode [[Jovan Škavović|Jovana Škavovića]], predali 13. novembra 1941. Njemcima oko [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima novembra 1941.|365 zarobljenih partizana]]. [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|Predaja zarobljenih partizana Nemcima]] se desila tokom [[ustanak u Srbiji 1941|ustanka u Srbiji]] novembra [[1941]]. godine. Tokom [[Četničko-partizanski sukob|sukoba]] između [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] četnika i partizana u zapadnoj [[Srbija|Srbiji]] početkom novembra [[1941]], četnici su zarobili više stotina partizana. Jednu veću grupu od oko 500 zarobljenika, među kojima su bili partizani na prevaru zarobljeni u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]],<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_110.htm Relacija Takovskog četničkog odreda od 17. juna 1942, Zbornik NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, dokument 110]</ref> Kosjeriću,<ref>[https://www.znaci.org/00001/59_2_124.pdf Užička republika, Zapisi i sećanja, Narodni muzej, Užice 1981]</ref> Karanu i Planinici, četnici su prikupili na [[Ravna Gora|Ravnoj Gori]]. Oko [[13. novembar|13. novembra]] [[1941]]. četnici su grupu od 365 zarobljenika odveli u [[Mionica|Mionicu]], i zatim u [[Slovac]]. Tu su prihvaćeni od [[Milan Nedić|Nedićevih]] i nemačkih snaga i prebačeni kamionima u [[Valjevo]]. Transport zarobljenika do [[Valjevo|Valjeva]] je pratio četnički vođ Jovan Škavović Škava, koji je prethodno bio [[Kosta Pećanac|Pećančev]] četovođa, dok je u tom periodu priznavao [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevu]] komandu. U predaji zarobljenika učestvovao je i ravnogorski oficir [[Pavle Mešković]]. Predaji partizana prethodio je [[Sastanak u Divcima 1941.|sastanak Draže sa Nemcima u selu Divci]]. Od ove grupe zarobljenika, Nemci su 263 streljali dana [[27. novembar|27. novembra]] [[1941]]. godine na Krušiku u Valjevu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_21.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Streljanja na Krušiku u Valjevu]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44_4.pdf Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009: Krušik, Valjevo streljanje po grupama]</ref> Ostali zarobljenici su delom streljani naknadno, delom deportovani u [[Koncentracioni logor|logore]], a delom pušteni na slobodu. Predaja zarobljenih partizana nastavila se i posle ovoga, i bila je naročito intenzivna u decembru 1941.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_24.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Decembarski pokolj]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44.htm Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009]</ref> === Legalizacija četnika i hvatanje ustanika (1941-1942) === {{main|Legalizovani četnici}} [[Datoteka:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|minijatura|Legalizovani četnici Draže Mihailovića čuvaju [[Logor Metino brdo|logor na Metinom brdu]] kod [[Kragujevac|Kragujevca]] [[1942]].]] Četnički odredi u Srbiji su delom raspustili regrute kućama i ostali u ilegali na kadrovskom sastavu, a delom se legalizovali kao pripadnici zvaničnih Nedićevih formacija. Krajem 1941. i početkom 1942. godine, pripadnici [[Legalizovani četnici|legalizovanih ravnogorskih odreda]] pružili su najznačajniji doprinos u hvatanju nekoliko hiljada odbjeglih ili pasiviziranih partizana i njihovih saradnika u [[Zapadna Srbija|zapadnoj]] i djelovima [[Centralna Srbija|centralne Srbije]], kao i u njihovoj predaji Njemcima. Učešćem u masovnom hvatanju i likvidaciji pripadnika partizanskih odreda i njihovih saradnika, čak i ako se zanemari aktivna borba protiv partizana, legalizovani ravnogorski četnici su učinili krupne usluge njemačkom okupatoru u uništenju partizanskog pokreta na području dotadašnje [[Užička Republika|Užičke republike]].<ref name="yuhistorija.com">[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref> Već krajem novembra 1941. godine na Metinom brdu kod Kragujevca je formiran [[Logor na Metinom brdu|logor]] za zarobljene srpske ustanike i civilne taoce. Prvi dovedeni u logor bili su taoci iz Kragujevca, komunisti, odbornici narodnooslobodilačkog odbora, Romi, Jevreji i svi oni koji su nemačkim fašistima bili sumnjivi. Osim svakodnevnih likvidacija, veća masovna streljanja su vršena 2. i 19. marta 1942. godine.<ref>[http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1322 Metino brdo]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hvatani borci su predavani nemačkom sudu, ili prekom sudu [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]]. Većina pohvatanih je bila iz okoline Rače, Topole i Aranđelovca. 2. marta 1942. godine na Metinom brdu je streljano 173 rodoljuba i simpatizera oslobodilačkog pokreta sa teritorije Kragujevca i okolnih opština.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |access-date=2014-05-01 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304191846/http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |deadurl=yes }}</ref> Logor je rasformiran u junu 1942. Preostali logoraši su transportovani u [[Koncentracijski logor Banjica|logor na Banjici]], gde je većina streljana, kao i u logore u Nemačkoj, Norveškoj i Grčkoj.<ref>{{Cite web |url=http://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |title=Archive copy |access-date=2024-07-08 |archive-date=2024-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240708214249/https://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |url-status=dead }}</ref> Nakon likvidacije partizanskih ostataka, četnici Draže Mihailovića su stekli faktičku kontrolu nad ruralnim područjima Srbije, dok je okupator držao gradove. Mihailovićev stav u odnosu na njemačkog okupatora jasno je izražen u depeši, koju je opunomoćeni poslanik Ministarstva inostranih poslova Trećeg Rajha u Beogradu [[Felix Benzler]], 31. marta 1942. godine, uputio centrali u Berlinu: {{izdvojeni citat|Sve dosad se nije postiglo da se ličnost pukovnika Mihailovića stavi pod kontrolu. Po svoj prilici ni on nije u stanju ili nije voljan da na srpskom području nešto preduzme, već je, naprotiv, preko jednog posrednika ovih dana ponudio vladi Nedića da prihvata da se objavi: 1) da on ne namerava da se bori protiv Nemaca; 2) da neće ništa da preduzima protiv Nedićeve vlade; 3) da se zalaže za održanje mira i reda u zemlji; 4) da poziva na borbu protiv komunista. Posredniku je ponovo odgovoreno da za Mihailovića jedino u obzir dolazi da se bezuslovno potčini.<ref>[https://znaci.org/00001/11_18.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POD ZAŠTITOM LEGALIZOVANIH ODREDA]</ref>}} Nemački dokument od [[15. maj]]a 1942. godine navodi četničkog majora [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubu Jovanovića]] kao jednog od njihovih lokalnih saradnika za [[Zaječar]].<ref>NAW, T501, roll 248 frames 0121-0126; dostupno na http://znaci.net/temp/T-501_R-248-0126.jpg</ref> [[Datoteka:SS-Obergruppenführer Werner Lorenz accompanied with unknown chetnik officer in NE Bosnia.JPG|mini|[[SS]]-[[Obergruppenführer]] [[Werner Lorenz]] u društvu neimenovanog četničkog oficira u sjeveroistočnoj [[Bosna (oblast)|Bosni]], jesen 1942. godine]] U junu 1942. Mihailović je prešao u Crnu Goru, italijansku okupacionu zonu, na teritoriju koju su držali crnogorski četnici [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom|uz dopuštenje Italijana]]. Aktivnosti četničkih odreda u Srbiji svedene su na najmanju meru da se ne bi izazivao okupator, i uglavnom su ograničene na organizacionu i obaveštajnu delatnost i sitnije diverzije. Uprkos tome, nemački okupator je veoma ozbiljno shvatao četničku aktivnost i povremeno organizovao racije protiv preostalih Mihailovićevih odreda, koji su se trudili da izbegnu dodir sa neprijateljem. U Srbiji, znatan broj Mihailovićevih snaga se legalizovao. Nemački popis glavnih vladinih legalnih odreda od [[15. maj]]a 1942, pod rednim brojevima 1 do 18 navodi Ljotićeve odrede, od 19 do 39 su Mihailovićevi, a od 40 do 100 Pećančevi. Tu na okupatorskom spisku snaga su neki od glavnih Mihailovićevih četnika: [[Predrag Raković]], [[Miloje Mojsilović]], [[Dušan Smiljanić]], [[Vučko Ignjatović]], [[Miloš Glišić]], [[Ljuba Jovanović]]... Do početka 1942. godine "ravnogorski pokret istopio se u redovima Nedićeve milicije i konačno se ponovo pojavio, umanjen, u Crnoj Gori."<ref name="Deakin2">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin, BOJOVNA PLANINA]</ref> Kako ne bi izgubio podršku naroda kao saradnik okupatora, Mihailović je odsustvo oružane borbe u Srbiji sredinom [[1942]]. godine nastojao da nadoknadi činjenjem smicalica nemačkim vojnicima po gradovima, ubacivanjem "smrdljivih bombi", "svrabećih praškova", "praškova za kijanje", upućivanjem pretećih pisama, uznemiravanjem telefonom...<ref name="Kosta Nikolić 2004"/> Ovo nije ostalo neprimećeno. Britanski kapetan Bil Hadson je u drugoj polovini 1942. ponovo uspostavio vezu i javio da "Mihailović još sarađuje s Osovinom u Crnoj Gori i Sandžaku i miruje u Srbiji", da su "u Dalmaciji Trifunovićevi četnici legalizovani" te, podsticani od Italijana, sanjaju o nekoj "Srbo-Sloveniji i Dalmaciji". Na osnovu stanja na terenu on izvlači zaključak: {{izdvojeni citat|U trenutku kada je Mihailović u velikom stepenu igrao ulogu kvislinga bio je nagrađen najjačom britanskom propagandom.... Mihailoviću bi trebalo konačno reći da Britanci pretpostavljaju komuniste kvislinzima.<ref name="Deakin2"/>|Britanski kapetan Bil Hadson}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Lopare 1942.jpg|mini|[[Radivoje Kerović]] (u sredini u bijeloj košulji) sa njemačkim tenkistima, [[Lopare]] 1942.]] 27. avgusta 1942, komandant Bosanskih četničkih odreda kapetan [[Rade Radić]] naređuje načelniku štaba (»poručniku bratu«) [[Vukašin Marčetić|Vukašinu Marčetiću]] sljedeće: {{izdvojeni citat|Ova komanda stavila ti je u dužnost, da odmah stupiš u vezu sa Nemačkim vojnim vlastima u B. Luci, povodom zauzimanja Mrkonjić-Grada od strane komunista i njihovim daljim nadiranjem ka Manjači, a u cilju organizovanja zajedničke akcije protiv komunista. Kako iz primljenog izveštaja ne vidimo, šta si po ovome do sada uradio, naređuje ti se, da se odmah vratiš u B. Luku, da stupiš u vezu sa komandantom Nemačkih trupa radi izvršenja zadatka koji ti je stavljen u dužnost... Nemačkog komandanta isto tako upozori na činjenicu, da se danas u Bos. Krajini nalaze komunisti, koji su proterani iz svih srpskih zemalja: Srbije, Crne Gore, Hercegovine, Istočne i srednje Bosne sa celokupnim vođstvom i naoružanjem. Krajina im služi kao glavno uporište. Srpski narod u Krajini isto tako kao i u ostalim pokrajinama srpstva je u ogromnoj većini protivkomunistički raspoložen, ali ovaj srpski narod nije dovoljno naoružan, da bi suzbio ovu komunističku najezdu... Na osnovu svega ovoga zahtevaj od Nemačkog komandanta, ako slučajno [ne] bi bilo dovoljno pušaka, municije a naročito automatskog oružja u njihovim magacinima, da se razoružaju Hrvatske jedinice, a naročito ustaške formacije i da se oružje preda u naše ruke, a mi ćemo naoružati svoje rezerve u ljudstvu i voditi uspešne borbe protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_153.htm Naređenje komandanta bosanskih četničkih odreda od 27. avgusta 1942. načelniku štaba za organizaciju sadejstva nemačkim snagama u sprečavanju prodora partizana ka Banjaluci]</ref>}} Posljednjeg dana kolovoza 1942, održan je sastanak kod načelnika štaba Komande Jugoistoka. Ovom prilikom je podijeljena informacija da se oko [[Banja Luka|Banje Luke]] vode žestoke borbe s partizanima, u kojima okupatoru pomažu četnici (“srpski nacionalisti“), bez preciziranja o kom odredu JVuO iz [[Bosna (oblast)|Bosne]] je riječ: {{izdvojeni citat|Velike borbe su izbile u blizini Banje Luke. Ustanici su upotrijebili teško naoružanje, topove, minobacače itd., kao i tenkove. Hiljadu srpskih nacionalista je sudjelovalo u borbi protiv ustanika na našoj strani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=490&roll=175 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000485.] <br /> ({{jez-njem|"Bei Banja Luka größeres Gefecht, Aufständische traten mit schweren Waffen, Geschützten, Minenwerfern u.sw. auf, auch mit Panzer. 1000 serbische Nationalisten haben sich dort auf unserer Seite im Kampfe gegen die Aufständischen beteiligt."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka održanog 31. augusta 1942.}} U drugom njemačkom izvještaju iz istog perioda se navodi da je 26. augusta jedan bataljun Wehrmachta južno od Banje Luke bio priklješten od strane nadmoćnijeg neprijatelja (i ovdje se napominje da su partizani raspolagali teškim naoružanjem), kao i da je Nijemcima u pomoć priskočilo čak „2000 bosanskih četnikâ“, što će rezultirati potiskivanjem jedinicâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOP i DVJ]] prema jugu do kraja mjeseca.<ref>BA/MA, RH 19 XI/81 (Die Bekämpfung der Aufstandsbewegung im Südostraum, Teil I), S. 244.</ref><ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 155. <br /> ({{jez-njem|"Bereits am 26. August sah sich ein deutsches Bataillon bei dem Versuch, südlich von Banja Luka den ersten dieser Einfälle abzublocken, weit überlegenen, auch mit erbeuteten Panzern und Geschützen bewaffneten Verbänden gegenüber; nur mit Hilfe von 2.000 bosnischen Cetniks, die den Deutschen zu Hilfe eilten, gelang es bis Ende des Monats, die Partisanen wieder nach Süden abzudrängen."}})</ref> Takođe, u jednom izvještaju upućenom iz štaba njemačkih trupa u [[NDH]] od 18. novembra 1942. o četnicima se, između ostalog, navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|U zoni 714. pješadijske divizije nalazi se 6-8.000 četnika, naoružanih puškama i nešto automatskog oružja. Diviziji su dosad pružili vrijedne usluge time što su branili svoju teritoriju od partizana i time oslobodili njemačke i trupe NDH za dejstvo na drugim sektorima. K tome obezbjeđuju i željeznicu i pribavljaju važna obavještenja njemačkim trupama. Četnici su pri zajedničkim akcijama snabdjevani od strane NDH; također im pripada i naknada od otprilike 3 Rajshsmarke dnevno, čiju isplatu oni, međutim, dosad nisu tražili.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=361&rec=314&roll=566 Nacionalni arhiv Vašington, T-314, rolna 566, frejm 000357; Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj-/Veza sa neprijateljski orijentisanim krugovima u Srbiji/ (18. novembar 1942.).] <br /> ({{jez-njem|"Bei 714.Div. haben die im Div.–Bereich beheimateten Cetnikverbände eine ungefähre Stärke von 6–8000 Mann. Sie sind mit Gewehren und verhältnissmässig wenig automatischen Waffen ausgestattet. Sie leisten der Div. wertvolle Dienste, indem sie ihr Heimatgebiet gegen Einfälle der Partisanen schützen, sodass, von grösseren Unternehmen abgesehen, in diesem Raume weder deutsche noch kroatische Truppen gebunden werden. Sie entlasten hiedurch den Bahnschutz und versorgen die deutsche Führung mit wertvollen Feindnachrichten. <br /> Die Cetnikverbände werden durch den kroatischen Staat bei Einsätzen mit Munition versorgt und verpflegt. Vertragsmässig steht ihnen neben anderen Zusagen /z.B. Versorgungsansprüchen/ auch Wehrsold von etwa RM 3.— täglich zu, den sie jedoch bisher nicht beansprucht haben."}})</ref>|Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj (18. novembar 1942. godine)}} === Operacija Weiss i bitka na Neretvi (1943) === {{main|Operacija Weiss|Bitka za Konjic 1943.}} [[File:Četnici i Nemci na Neretvi.jpg|thumb|Četnici i Nemci tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]] 1943.]] Van Srbije, postojala je intenzivna saradnja četnika i Nemaca. Iako su mnogi četnici na lokalu pomagali nemačkim trupama protiv partizana, [[Hitler]] je do sredine 1943. godine strogo branio svojim jedinicama svaku saradnju sa četnicima.<ref>Nacionalni arhiv Vašington, Mikrofilm T-311, rolna 175, snimka 378: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka za novembar 1942 (30. novembar 1942.). „Svaka, pa i privremena, veza sa antikomunistički nastrojenim četnicima u Hrvatskoj je protivna naređenju Fuehrera, Ia 3071/42 o borbi protiv bandi.“</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=383 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000378.] <br /> ({{jez-njem|"Haltung gegenüber feindlich eingestellten Kreisen in Serbien/Kroatien: An Bev.Kmdr.Gen. in Serbien, Befehlshaber der dt. Truppen in Kroatien, Kdr.Gen. in Kroatien und Dt.Verb.Kdo. bei Supersloda ergeht ein Befehl betreffend klarer und eindeutiger militärischer Haltung gegenüber allen uns feindlich eingestellten Kreisen. Jede – wenn auch nur vorübergehende – Bindung mit antikommunistisch eingestellten Cetniks in Kroatien steht im Widerspruch zu den bzgl. Bandenkämpfung gegebenen Befehlen des Führers Ia Nr. 3071/42 g.K."}})</ref> Za vrijeme izvođenja [[Operacija Weiss|operacije Weiss]], njemački komandanti na terenu su bili u nedoumici da li da se povinuju naređenjima svojih viših vojnih komandi, ali i političkih instanci, ili da nastave sarađivati s četnicima Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Uprkos borbenoj pomoći hrabrih četnika, koja je doprinijela deblokadi opkoljenih dijelova 718. pješadijske divizije, njemačke trupe imaju zadatak da se brzo probiju do boksitne oblasti. One imaju instrukcije da smatraju četnike neprijateljima. Sada se ispostavilo da se situacija kod mjesta Dobro (?), čija se posada sastojala od Nijemaca, Italijana i četnika, poboljšala zahvaljujući četničkom prodoru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=549 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000544.] <br /> ({{jez-njem|"Trotz der Waffenhilfe tapferer Cetnik, die auch zur Befreiung der eingeschlossenen Gruppe der 718.I.D. mit beigetragen haben, ergibt sich für die deutschen Truppen die Aufgabe, möglichst schnell in das Bauxitgebiet von Mostar vorzustoßen. Die deutschen Truppen haben den Auftrag die Cetniks als Feind anzusehen. Es ergab sich nun das Bild, daß die Besatzung von Dobro (?), die aus Deutschen, Italiener und Cetniks bestand durch den Vorstoß der Cetniks Luft bekam."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka (1. mart 1943.).}} Major [[Slavoljub Vranješević]], komandant Zapadne Bosne JVuO, šalje 2. marta 1943. godine dopis »bratu« [[Uroš Drenović|Urošu Drenoviću]] kojim ga obavještava da je od strane njemačke komande u [[Banja Luka|Banjoj Luci]] zakazana konferencija na koju su pozvani najvažniji četnički zapovjednici s teritorije [[Bosanska krajina|Bosanske Krajine]]: {{izdvojeni citat|Pre nekoliko časova primio sam izveštaj od Komandanta Bosanskih četničkih odreda brata Rade Radića, u kome mi javlja, da su Nemci pozvali na konferenciju u Banja Luci sve Komandante i to: Radića, Tešanovića, Drenovića, Marčetića, Mišića radi rešavanja važnih pitanja. Konferencija će se održati u nemačkoj komandi u B. Luci. Ovoj konferenciji neće prisustvovati pretstavnici hrvatskih ni vojnih ni civilnih vlasti. Komandant mi je naredio, da pozovem sve Komandante na predkonferenciju, koja će se održati u Karanovcu na dan 4 o.m. u 12 časova.— Prema napred izloženom pozivam te, da bez ikakvog izgovora i odlaganja bez obzira na situaciju na položaju, dođeš 4 o.m. do određenog časa u Karanovac.— Ovo smatraj vrlo važnim i NAJHITNIJIM. Molim Te koristi sva moguća prevozna sredstva, pa i motorcikl i na vreme dođi na predkonferenciju.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 31, str. 64.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_64.htm Naređenje Komande bosanskih četničkih odreda od 2. marta 1943. komandantu odreda »Kočić« za prisustvovanje konferenciji radi usaglašavanja stavova o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Već 3. februara 1943. godine, major Vranješević je upoznao Vrhovnu komandu JVuO o činjenici da se bosanski četnici nalaze u službi njemačkog okupatora, ali i da su potpisali [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|sporazume o saradnji sa kvislinškim vlastima Nezavisne Države Hrvatske]]: {{izdvojeni citat| NEMCI Četnički odredi učestvuju u borbi zajedno sa Nemcima češće puta, ali na zasebnim sektorima. Pre našeg dolaska, Nemci su uspeli da u borbu protiv komunista uvode četnike tako, da im ovi osiguravaju krila i da se mešaju u komandovanje. Ovome se je odmah stalo na put, ma da sa dosta poteškoća. Po sebi se razume da se mnogo interesuju o tome, da li mi imamo kakve veze sa Dražom Mihailovićem — što mi odbijamo, navodeći da je to samo komunistička propaganda kako bi izazvali Nemce protiv nas, pa nas tako priklještene, uveli u svoje redove. Ipak, često puta Nemci čuju kako svi četnici pevaju »Od Topole pa do Ravne Gore« ili »Od Manjače pa do Ravne Gore«, »sve su straže generala Draže« itd., dakle jasno primećuju, ali moraju da trpe. Njihova nemoć oseća se. HRVATI Ovi se redovno predaju komunistima, gde god ovi na njih udare. Hrvatski oficiri nalaze spas u komunizmu. Zbog sporazuma sa Hrvatima, koji su ovi [četnički — prim.] odredi sklopili pre našeg dolaska, borbe sa Hrvatima ne vode se. Naprotiv, za većinu starešina i boraca može se reći, da su taj sporazum shvatili kao definitivan svršetak rata, pa i otuda javašluk i slaba disciplina. Sada, dok se ne raščisti sa komunistima, ovakvo stanje mora da ostane.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]</ref>}} Vojvoda [[Vukašin Marčetić]], komandant puka »Manjača«, bio je takođe jedan od potpisnikâ sporazuma sa vlastima satelitske NDH. Tokom operacije »Weiss«, vojvoda Marčetić se povezuje i sa njemačkim okupatorom, konkretno sa [[117. lovačka divizija (Nemačka)|117. divizijom]]: {{izdvojeni citat|Posebno: [...] [[369. legionarska divizija|369. pješ. div.]] će prvo dovršiti borbe na [[Grmeč]]u. Uspostavljena veza sa četničkom grupom Marčetića, koja će preuzeti osiguranje vlastitog istočnog boka.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=315&roll=2263 NARA, T315, Roll 2263, frame no. 000670.] <br /> ({{jez-njem|"369. J.D. führt vorerst Kampfhandlungen in der Grmec durch. Verbindung mit Cetnikgruppe Marcetic aufgenommem, die Schutz der eigenen Ostflanke übernehmen will."}})</ref>|Ratni dnevnik 117. divizije, unos za 5. februar 1943.}} O (prinudnom) sadjejstvu 117. divizije sa četničkim odredima pod komandom kapetana [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] u [[Bitka za Konjic 1943.|bici za Konjic]], februara 1943. godine, nakon rata će posvjedočiti i general [[Alexander Löhr]]: {{izdvojeni citat|117. lovačka divizija, koja je prodirala od Ivan-sedla ka severozapadu, vodila je od početka teške borbe, pa je na kraju odbijena i odbačena. Jedan njen deo morao je da se spasava u Konjicu, koji je bio utvrđen i posednut od Italijana i četnika. Ovo mesto su partizani okružili i tako je došlo do toga da su se ovde, pod pritiskom događaja, borili na istom frontu Nemci i četnici – doduše odvojeni jedni od drugih italijanskim jedinicama. Konjic je doduše bio oslobođen iz okruženja sa trupama iz [[Sarajevo|Sarajeva]], ali je partizanima uspelo da se probiju preko Neretve i povuku svi bez izuzetka u severnu [[Crna Gora|Crnu Goru]].<ref>{{cite web|url=http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html | title = Записи Александра Лера, часопис СРПСКО НАСЛЕЂЕ, број 7/1998 | publisher = Srpsko-nasledje.co.rs |date=3. 1. 1943. | accessdate=4. 1. 2023. | archive-url = https://web.archive.org/web/20130216202528/http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html# | archive-date=16. 2. 2013 |url-status=dead | df = }}</ref>|General [[Alexander Löhr]], komandant Jugoistoka}} Pored 117. divizije, četnici generala Mihailovića će sarađivati i sa ostalim njemačkim divizijama koje su uzele učešća u operaciji »Weiss«, što se može zaključiti i na osnovu podataka iz ratnog dnevnika [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] od 12. marta 1943. godine: {{izdvojeni citat|12. III 1943. (00,30 sati) — Izvještaji divizijskih jedinicâ: Operativno odjeljenje (Ia) Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj Operativnom odjeljenju [369. divizije] (telefonski): <br /> 1.) Snažne neprijateljske snage opkoljene su od strane [četnikâ] D.M., 717., [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718]]., 369. i [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije]]. 717. divizija započinje potjeru takođe 12. marta i doseže crtu [[Prozor (BiH)|Rama]] — [[Ostrožac (Jablanica)|Ostrožac]]. 718. divizija napreduje od Ivan-sedla opštim smjerom ka [[Mostar]]u.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=404&rec=315&roll=2154 NARA, T315, Roll 2154, frame no. 000399.] <br /> ({{jez-njem|"12.3.1943. 00,30 Uhr <br /> Meldungen der Div. Einheiten <br /> Ia des Befh.d.dt.Tr.i.Kr. an Ia fernmündl.: <br /> 1.) Starke feindl. Kräfte sind durch D.M. 717., 718., 369. und SS–Div. umstellt. <br /> 717. tritt 12.3. ebenfalls zur Verfolgung an und gewinnt Linie Rama–Ostovac [sic]. <br /> 718. geht von Ivan–Sattel [sic] in allgemeiner Richtung auf Mostar vor."}})</ref>|Ratni dnevnik [[369. legionarska divizija|369. divizije]]}} Tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]], četnici su bili obilno snabdijevani streljivom i hranom iz italijanskih i njemačkih magacina. Kapetan Vojislav Lukačević, koji se zajedno sa svojim četnicima tukao uz borbenu grupu »Anacker«, [[5. mart]]a iz [[Konjic]]a je javio majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] da mu »11« (tj. Nijemci) daju municiju, kao i da je vojvoda [[Dobroslav Jevđević]], sa svoje strane, zadužen za obezbjeđivanje logistike: {{izdvojeni citat|Vidim da je glavna tvoja briga kako ćemo sa 11. Verujem da si o njima dobio preterane izveštaje. Svaka njihova kolona koja nastupa ima najviše jednu trećinu Nemaca a ostalo su domobrani i po nešto ustaša. Oni sami ne mogu ništa da urade, toga su svesni. Ja mislim da je nama najpreči za sada cilj uništenje komunista i to što brže. Ne sme nas zateći iskrcavanje u borbi sa komunistima, a isto tako ne smemo početi borbu sa 11 dok komunisti nisu likvidirani a oni nisu likvidirani i pored uspeha koje smo postigli. Čvrsto sam ubeđen da nas 11 neće napasti sve dok se vode borbe sa komunistima te je strahovanje u tom pravcu preterano... Najvažnije i najbolje snabdevanje preko [[Sarajevo|Sarajeva]] koje neka Jevđo forsira. Dobio sam sinoć preko 11, 30.000 metaka obećali još čim im stigne neki transport koji očekuju u Sarajevo.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_71.htm IZVEŠTAJ KOMANDANTA KONJIČKE GRUPE OD 5. MARTA 1943. KOMANDANTU ISTAKNUTOG DELA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA O BORBENOM RASPOREDU ČETNIKA I NEMACA NA SEKTORU KONJIC—JABLANICA]</ref>}} O isporuci municije jedinicama JVuO (najvjerovatnije o onoj koja je data kapetanu Lukačeviću), Komanda Jugoistoka je 7. marta javila vojnom vrhu u [[Berlin]]u: {{izdvojeni citat|– 7. mart 1943: Municija za četnike. Vrhovna komanda je obaviještena telegramom o isporuci 30.000 metaka četničkim jedinicama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=453 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000448.] <br /> ({{jez-njem|"Munition für die Cetniks: <br /> An OKW/WFSt. ergeht eine Meldung betraf. der Übergabe von 30.000 Schuß Inft. Munition an Cetnikverbände."}})</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja Komande Jugostoka za mart 1943. godine (31.3.43.)}} [[File:Chetniks and German Officers meet in Bosnia, 1943.jpg|thumb|Sastanak njemačkih oficira sa četnicima u [[Bosna (regija)|Bosni]], [[1943]]. godina]] 9. [[Mart|ožujka]] 1943. godine, [[Fašizam|fašistički]] [[Poglavnik|duce]] [[Benito Mussolini]] šalje pismo [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]],<ref>''Tajna pisma Hitler – Mussolini (1940—1943)'', edicija Dokumenti i svjedočanstva (priredio i preveo: Dr Bogdan Krizman), Novinarsko izdavačko poduzeće (NIP), Zagreb, 1953, str. 78.</ref> vođi [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]], u kom navodi da je upoznat sa suradnjom njemačkih okupacionih trupa s četnicima: {{izdvojeni citat|Više tisuća četnika naoružali su, na lokalnoj bazi, komandanti talijanskih jedinica, da vode gerilu, za koju imaju, kao svi stanovnici Balkana, naročite sklonosti. Do danas su ti četnici suzbijali partizane vrlo odlučno. Upravo sam primio izvještaj. U njemu mi javljaju, da su njemačke snage, koje su uspostavile dodir sa četnicima u dolini gornje Neretve, pristale da surađuju s njima i da su naoružale četnike metcima i ručnim bombama.|[[Benito Mussolini]] u pismu [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]] (9. III 1943)}} O pristizanju Mussolinijeva pisma istog je dana javila i Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga: {{izdvojeni citat|''9. mart'' <br /> Duče poslao pismo Hitleru, u kome zastupa mišljenje da su četnici i partizani neprijatelji Osovine. O tome je razgovarao i sa nemačkim ministrom spoljnih poslova. Priznaje da su Italijani do sada naoružali nekoliko hiljada četnika za gerilski rat protiv komunista i oni su se do sada energično borili protiv partizana. Ali, sada je Duče izdao energičnu naredbu, da se četnicima više ne daje oružje i da njih, nakon što se partizani poraze, treba razoružati. Na osnovu poslednjih vesti, na prostoru gornje Neretve Nemci su takođe stupili u kontakt sa četnicima i ostavili im patrone i ručne granate.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 9. marta 1943.}} Pošto је za katastrofalni poraz četnika u bici na Neretvi optužio Jevđevića, [[Petar Baćović|Baćovića]] i [[Bajo Stanišić|Baja Stanišića]] a istakao za primjer Vojislava Lukačevića, major Ostojić im је 10. marta naredio da se kod Italijana zauzmu za dozvolu o prebacivanju četnika na zapadnu obalu Neretve. Odgovarajući na optužbe, Jevđević i Ваćоvić istoga dana izvještavaju Mihailovića da је za proboj operativne grupe NOVJ kriv upravo Lukačević, te da Ostojić, komandujući iz [[Kalinovik]]a, nema pravu predstavu о toku događaja. Jevđević navodi: „Kada sam zvao delove Vrhovne komande da komanduju nа licu mesta, odgovorili su neljubazno da neće da radе sa okupatorom, tražeći u isto doba hranu, municiju, topove i vojsku od okupatora.“ Као argument da četnici moraju bespogovorno slušati naređenja okupatorskih oficirâ, vojvoda Jevđević navodi podatak da Nijemci i Italijani hrane i snabdijevaju municijom cjelokupnu masu četnikâ od 13.200 ljudi. Riječ je o 2000 četnika pod komandom Вајa Stanišića, 4.000 iz Lukačevićeve konjičke gruре, 6.000 pod komandom majora Petra Baćovića (hercegovački četnici) i 1.200 četnika kojima komanduje major Andrija Vesković. Jevđević Mihailoviću piše i da su okupatori dali toliko hrane da је on, na osnovu lažnog brojnog stanja, uspio da uštedi 110.000 obroka, kao i da su mu za posljednjih nekoliko dana isporučili 1.100.000 metaka.<ref>AVII, reg. br. 3/1, kut. 293, dep. 2248.</ref><ref>Branko Latas, Saradnja četnika i Nemaca u borbama protiv Glavne operativne grupe divizija NOVJ u dolini Neretve (februar — mart 1943), Prilozi Instituta za istoriju (br. 17), Sarajevo, 1980, str. 214.</ref> General [[Rudolf Lüters]], komandant njemačkih trupa u NDH, piše u procjeni situacije od 16. marta 1943. da je „operacija „[[Operacija Weiss|Vajs II]]“ u suštini završena“. O četničkim snagama u njemačkoj zoni operacija, Lüters navodi: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje nije se dalje zaoštrilo. U području [[114. lovačka divizija (Njemačka)|714. divizije]] nisu zabeležena nikakva prekoračenja u tuđu nadležnost. Četničko rukovodstvo se potčinilo naređenjima nemačkog Vermahta i potvrdilo svoju lojalnost. Četnici koji se nalaze na području [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718. pešadijske divizije]], naročito u rejonu [[Zenica|Zenice]] i [[Han-Pijesak|Han-Pijeska]], neprijateljski se suprotstavljaju hrvatskoj državi i nemačkom Vermahtu i pokušavaju da izazovu nemire putem sabotaža i razoružavanja hrvatskih odreda. Divizije koje su učestvovale u operaciji „Vajs II“ jedinstveno se povoljno izražavaju o držanju četničkih jedinica. Dragocenim izviđačkim podacima i napadima za rasterećenje pomagali su našim jedinicama, mada ni u jednom slučaju nije sa nemačke strane tražena podrška.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=372&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 000366—000367.] <br /> ({{jez-njem|"Die Cetnikfrage hat sich nicht weiter zugespitzt. Im Bereich der 714.J.D. sind keine Übergriffe zu verzeichen. Die Cetnikführung hat sich den Befehlen der deutschen Wehrmacht untergeordnet und ihre Loyalität versichert. Die im Bereich der 718.J.D. befindlichen Cetniks, besonders im Raum ZENICA und HAN PIJESAK stehen kroat. Staat und deutscher Wehrmacht feindlich gegenüber und versuchen durch Sabotageakte und Entwaffnung kroat. Abteilungen Unruhe zu stiften. Die im "Weiss II"–Einsatz befindlichen Divisionen äussern sich übereinstimmend günstig über das Verhalten der Cetnikverbände. Durch wortwolle Kundschafterdienste und Entlastungsangriffe haben sie der Truppe geholfen, obwohl in keinem Falle deutscherseits Unterstützung erbeten worden war."}})</ref>}} General Lüters zapaža i kako je, u tom trenutku, situacija u partizanskom taboru gotovo bezizgledna: {{izdvojeni citat| II. NEPRIJATELJSKA SITUACIJA Neprijateljski otpor protiv nemačkih divizija koje su napadale uglavnom je slomljen. [...] Ostaci ustanika, bez izuzetka teško tučene jedinice sa malo municije i ishrane, deprimirane nemačkim udarima i zadržavane mnogobrojnim ranjenicima i bolesnicima, stoje za sada južno od linije [[Konjic]] — [[Prozor (BiH)|Rama]]. Oni su na severu pritisnuti nemačkim jedinicama, na jugu četnicima, i pokušavaju da se izvuku prema jugoistoku, dolinom Neretve, na teritoriju Crne Gore.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=373&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000367.] <br /> ({{jez-njem|"II.) FEINDLAGE: </br> Der feindliche Widerstand gegenüber den deutschen angreifenden Divisionen ist im wesentlichen zerschlagen. </br> Reste der Aufständischen, durchweg schwer angeschlagene Verbände mit wenig Munition und Verpflegung, durch die deutschen Schläge deprimiert und durch zahlreiche Verwundete und Kranke behindert, stehen z.Zt. südlich der Linie KONJIC–RAMA. Sie werden im Norden durch deutsche Verbände und im Süden durch Cetniks bedrängt und versuchen nach SO durch das NARENTA–Tal in montenegrinisches Gebiet auszuweichen."}})</ref>}} U iscrpnom izvještaju<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 1015—1018.</ref> koji je [[5. maj]]a 1943. godine podnio [[SAD|američki]] [[Ured za strateške usluge]] (preteča današnje [[Centralna obaveštajna agencija|Centralne obavještajne agencije]]), sumiraju se rezultati netom završene operacije »Weiss«: {{izdvojeni citat|Krajem januara 1943. godine zajedničke nemačke, hrvatske, italijanske i četničke snage povele su veliku ofanzivu protiv jugoslovenske oslobodilačke armije. Neprijatelj je potpomognut od Drenovićevih četnika uspeo da potisne jugoslovenske patriote u Hercegovini i jugoistočnoj Bosni. Glavni udar u sadašnjoj neprijateljskoj ofanzivi vrše kombinovane četničke snage u Hercegovini (V.[ojislav] Lukačević, član Mihailovićevog glavnog štaba), u Crnoj Gori (Bajo Stanišić) i u Sandžaku (Pavle Đurišić, član Mihailovićevog glavnog štaba). Ishod ove borbe je još neizvestan. Partizani govore da su oni odneli pobedu, dok četnici insistiraju na tome da su gotovo potpuno očistili ove jugoslovenske krajeve od antifašističkih snaga. Tačno je, međutim, da su jugoslovenski antifašistički gerilci pretrpeli teške teritorijalne gubitke, ali daleko je od toga da su njihove snage uništene ili razbijene. Na drugoj strani, mnogo slavljeni četnici generala Mihailovića danas su angažovani u jednoj od najžešćih ofanziva za uništenje jugoslovenskih demokratskih snaga.}} === Četnički teror u Srbiji (1943) === {{main|Srbija u Drugom svetskom ratu|Zločini četnika u Drugom svjetskom ratu}} Mihailovićeva taktika u Srbiji se početkom 1943. sastojala u tome da organizuje i štedi svoje snage za "planirani narodni ustanak". Nemci navode da je izbjegavao svaki konflikt sa okupacionim trupama.<ref>NAW, T-78, Roll 332, 6289915, 919: Procjena situacije komande Jugoistoka za feburar 1943 (2. mart 1943.).</ref> Izveštaji Nedićeve vlade konstatuju da je četnička akcija gotovo svuda upravljena na obračunavanje sa komunistima, koje se sprovodi beskompromisno, do istrebljenja. Inače, četnici na sastancima sa narodom naređuju lojalno držanje prema domaćim vlastima i okupatorskoj vojnoj sili kao i "odricanje svake pomoći partizansko-komunističkim bandama".<ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 59/1—1, k. 22.</ref><ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 54/5—1, k. 22.</ref> 12. februara 1943. godine, kapetan [[Miloš B. Marković]], komandant Ariljske brigade iz sastava Požeškog korpusa JVuO, prenosi Mihailoviću ideju poručnika [[Zvonimir Vučković|Zvonka Vučkovića]] da iskoristi vezu sa njemačkim oficirom u cilju »gonjenja komunista«: {{izdvojeni citat|Po povratku sa puta iz štaba 1a sastao sam se sa Vučkovićem koji me je zamolio da Vas izvestim o sledećem: <br /> U srezu Kačerskom nalaze se dve komunističke grupe, prva jačine 60 a druga oko 150 ljudi. Ove se grupe prebacuju i u Oplenački srez. Za likvidaciju ovih grupa potrebno mu je oko 300 ljudi, no kada bi ih skupio izazvao bi potere od strane okupatora. Ima jednu drugu mogućnost a to je da uputi Nemce da gone ove grupe. Posredno, no obazrivo ima vezu sa jednim od nemačkih komandanata, koji je izjavio gotovost za usluge svake vrste a naročito u gonjenju komunista. Zvonko će ga upotrebiti no ne uspeli to preduzeće sam potrebno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_33.htm Izveštaj komandanta Ariljske brigade od 12. februara 1943. Draži Mihailoviću o borbama protiv pripadnika NOP-a u zimu 1942. godine i dostignutoj organizaciji u brigadi]</ref>}} Poručnik [[Predrag Raković]], u svojstvu komandanta 2. ravnogorskog korpusa JVuO, informiše 3. marta 1943. generala Mihailovića o tajnom sastanku sa nemačkim potporučnikom Krigerom: {{izdvojeni citat|Okupator, kako Nemci tako i Bugari svu svoju akciju uputili su na komuniste, na njihovo gonjenje i istrebljenje. U smislu depeše koju sam podneo G. Ministru, sastao sam se 2 marta t.g. na Savincu u jednoj šumi sa Nemačkim komandantom potporučnikom Krigerom iz Gor. Milanovca. Sastanak je izveden potpuno tajno. Na sastanak je od strane Nemaca došao potporučnik Kriger i njegov tumač. A sa naše strane bio sam ja i moj Načelnik štaba p.por. Lazarević. Tema razgovora bila je isključivo uništenje komunističkih bandi, na teritoriji koju obezbeđuje Nemačka jedinica iz Gor. Milanovca. Uglavnom dolazi u obzir komunistički vođa [[Milorad Labudović|Labud]] koji ima oko 150 komunista pod svojom komandom u okolini Rudnika, u srezovima: Kačerskom i Orašačkom. Utvrdili smo plan za ovaj rad. O izvođenju ove akcije detaljno sam se dogovorio sa Zvonkom noću između 2/3 - III t.g., u čemu smo postigli potpunu saglasnost.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 127, reg. br. 7/3 (S-X-12/4).</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_67.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 3. marta 1943. Draži Mihailoviću o borbi protiv pripadnika NOP-a i pregovora sa predstavnicima nemačkih okupacionih trupa]</ref>}} I u depeši od 23. marta, Raković piše da se ponovo sastao sa nemačkim komandantom iz G. Milanovca, te je dogovoreno da se za ubijene Nemce neće više paliti kuće redom, već "samo po našem spisku", partizanske, i samo će se partizani ubijati: {{izdvojeni citat|Hapšenje naših ljudi više neće biti na reonu nemačke komande G. Milanovac. Ako pogine okupatorski vojnik na ovome terenu neće se paliti redom kuće, već samo po našem spisku i to partizanske i samo će se partizani ubijati. [...] Dobio sam 5000 metaka za čišćenje moga reona od komunista.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića: 1. januar — 8. septembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 550.</ref>}} [[Datoteka:Četnici batinaju narod.jpg|thumb|Četnici batinaju seljaka u Srbiji.]] Koliki je bio teror koji su četnici sprovodili nad pristalicama [[NOP|pokreta otpora]] u području doline Zapadne Morave, Dragačeva i Takova, svedoči konstatacija u biltenu kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova: {{izdvojeni citat|Ilegalni odredi poručnika Vlaste Antonijevića, Dače Simovića, Milutina Jankovića, poručnika Vasića i kapetana Rakovića nemilosrdno ubijaju sve one koji su makar i jedan dan bili i sarađivali sa partizanima. Neki od ovih odreda vode tako bezumnu akciju da se njihova delatnost može ravnati sa radom običnih odmetnika.<ref>http://www.e-novine.com/srbija/srbija-tema/102680-aak-Gornji-Milanovac-Luani.html</ref>|Izveštaj kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova (april 1943)}} Četnici su, poput okupatora, prema partizanima, njihovim simpatizerima i porodicama, primenjivali najsvirepije mere: {{izdvojeni citat|1) Protiv zaludele, potpuno obezglavljene i pomahnitale komunističke bande u šumi, sve određene starešine i svo nacionalno naoružano ljudstvo ima povesti beskompromisnu borbu za njihovo potpuno uništenje. Izuzetka u ovome pogledu ne može biti. 4) Ko se uhvati da nosi hranu ili druge potrebe komunistima, a to se tačno utvrdi, komandant brigade sa čije bi teritorije bio takav krivac, odmah će ga streljati i porodicu potpuno uništiti. Kuću spaliti, a stoku zapleniti za izdržavanje gorskih jedinica. 5) Ko se uhvati, a to se od strane komandanta brigade utvrdi, da je krio komuniste, primio u svoju kuću ili im slao makakva obaveštenja, biće najstrožije kažnjen. 6) Ko se uhvati i bude dokazano, da je neko lice videlo komuniste, a nije na najbrži način izvestilo najbližu četničku komandu, biće takođe kažnjeno, u čemu se komandantima brigada ostavlja puna inicijativa. 7) '''Ako u nekom selu bude ubijen makoji četnik, komandant brigade dotične teritorije odmah će streljati deset simpatizera'''.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%80%D0%B4%D0%BD%D0%BE_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%B8_%D1%9A%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%85_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B0_4.9.1943. Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica 4.9.1943.]</ref>|Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica (4.9.1943).}} Zbog svega navedenog, mnogi ljudi koji su prišli četnicima na početku ustanka protiv sila Osovine, bili su razočarani preusmerenjem dejstava u borbu protiv partizana. Tako je britanski oficir za vezu Hadson zabeležio: "Nekoliko četničkih jedinica tražilo je da bude oslobođeno zadatka borbe protiv partizana".<ref name="Deakin2"/> === Zabrana sabotaža u Srbiji i učvršćivanje vezâ s Nijemcima na području Nezavisne Države Hrvatske (1943) === {{main|Sabotaže u Srbiji u Drugom svjetskom ratu|Neil Selby}} [[Datoteka:Plakat o streljanju DM pristalica iz 1942.jpg|mini|Plakat o streljanju „50 DM pristalica“ zbog rušenja mosta na pruzi Požarevac - Petrovac na Mlavi iz decembra [[1942]].]] U Srbiji, iako su neke četničke pristalice vršile sabotaže, trpeći nemačke odmazde zbog toga, četničko vođstvo je posebno branilo ozbiljnije sabotaža na bitnim saobraćajnicama, pa su čak sprečavali britanske komandose na terenu da ih vrše: {{izdvojeni citat|[[Neil Selby|Major Selby]] imao zadatak da organizuje sabotaže i dotur materijala za iste; „Prema Selbyevim navodima, '''do sabotaža nije došlo zato što ih D.M., odn. njegovi komandanti na terenu na terenu još nisu odobrili'''.“<ref>NAW, T-313, Roll 482, 000544: Izvještaj obavještajnog odjeljenja Vojnog komandanta Jugoistoka o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca u noći 18./19. augusta 1943 (26. august 1943.).</ref>|Izvještaj nemačkog obavještajnog odjeljenja o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca (26. august 1943).}} U izvještaju potpukovnika Klamrotha iz Generalštaba njemačkih oružanih snaga, nakon inspekcijskog putovanja po Balkanu u avgustu 1943. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> konstatuje se da je general Mihailović najstrožije zabranio izvođenje sabotažâ protiv okupacione sile prije eventualnog [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkog]] iskrcavanja. Pored toga, pominje se i to da su njemačke obavještajne strukture detaljno upoznate sa kretanjem četničkog komandanta i Vrhovne komande JVuO po Srbiji: {{izdvojeni citat|Pokret Draže Mihailovića: U Srbiji tinja latentni ustanak. Draža Mihailović je liderska priroda i veoma je aktivan. Svaki preuranjeni napad protiv okupacionih snaga u startu je strogo zabranjen. Trenutno se jedino vodi borba protiv komunista. Mora se očekivati jedinstveni napad na okupacione snage, uključujući sabotaže i prepade. Pretpostavlja se da je angloameričko iskrcavanje na Jadranu trenutak za to. Stav Draže Mihailovića prema Angloamerikancima opisan je na sledeći način: „Kao pomagači ste dobrodošli, ali ja ću sâm obnoviti Jugoslaviju!“ Nadzor nad Dražom Mihailovićem je dobar. Nemačke službe vrlo brzo saznaju za njegova boravišta koja neprestano menja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=638&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289888.] <br /> ({{jez-njem|"b) Draga [sic!] Mihailowitsch Bewegung: <br /> In Serbien schwelt der latente Aufstand. Draga Mihailowitsch ist eine Führernatur und sehr aktiv. Jedes vorzeitige Losschlagen gegen die Besatzungstruppen ist zunächst streng verboten. Zur Zeit nur Kampf gegen Kommunisten. <br /> Mit dem einheitlichen Beginn von Sabotage, Überfallen usw. auf Besatzungstruppen muss gerechnet werden. Als Zeitpunkt dafür wird die Landung der Anglo–Amerikaner in der Adria vermutet. Die Einstellung des Draga Mihailowitsch den Anglo–Amerikanern gegenüber wird geschildert: "Als Helfer willkommen, aber ich selbst baue Jugoslawien wieder auf!" Die Überwachung des Draga Mihailowitsch ist gut. Die deutschen Dienststellen kennen sehr bald seine ständig wechselnden Standorte."}})</ref>}} Ipak, kako bi i dalje stvarao privid otpora i zadržao status saveznika, povremeno je inicirao bezazlene diverzije, koje neće izazvati nemačku odmazdu: {{citiranje|Udružite se sa apotekarima. Uzmite od njih praškova za kijanje, suzavce i supervodonik. Na igrankama svrabeće praškove. Upućujte preteća pisma, uznemiravajte telefonom, stvarajte svuda strah i zabunu.<ref name="Kosta Nikolić 2004">Bojan Dimitrijević - Kosta Nikolić: Đeneral Mihailović - biografija, Beograd : Institut za savremenu istoriju, 2004, str 378-9.</ref>|[[Draža Mihailović]] naređuje „misteriozne” sabotaže po gradovima septembra 1943.}} 1. avgusta 1943. godine, komandant njemačkih trupa u Hrvatskoj ([[NDH]]) general [[Rudolf Lüters]] na sljedeći način analizira djelovanje Mihailovićevih četnika (većinom onih koji su bili obuhvaćeni [[Saradnja četnika s Nezavisnom Državom Hrvatskom|ugovorima sa vlastima NDH]]) po okončanju [[Operacija Schwarz|operacije »Schwarz«]]: {{izdvojeni citat|Stav četnika s obje strane [[Bosna (rijeka)|rijeke Bosne]] te na području između rijekâ Bosne i [[Una|Une]] i [[Sana|Sane]] i dalje se može opisati kao lojalan, iako ustaška politika — koju je hrvatska vlada u posljednje vrijeme iznova naglasila — nije ostala bez povratnog dejstva na njihovo držanje, što se pokazalo uzdržanošću prema komunističkim bandama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=357&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000352.] <br /> ({{jez-njem|"Die Haltung der Cetniks beiderseits der Bosna und zwischen Bosna und Una–Sana kann noch als loyal bezeichnet werden, obwohl der wohl der in letzter Zeit seitens der kroat. Regierung wieder betonte Ustascha–Kurs nicht ohne Rückwirkung auf ihre Haltung geblieben ist und sich Zurückhaltung gegen die kommunistischen Banden zeigte."}})</ref>|Izvještaj komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj za mjesec jul 1943. upućen štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]}} Kao paradigmatične za držanje spram nastupajućih njemačkih trupa mogu se uzeti preporuke iz naređenja kapetana Jovana Dabovića, komandanta Ličko-kordunaške četničke oblasti, upućene 6. septembra 1943. godine kapetanu Dušanu Đakoviću: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM 1) Svi komandanti narediće svima svojim jedinicama i patrolama da, ako Nemci budu naišli na njihov reon dejstva, ne otvaraju vatru i da se drže pasivno sve do mog daljeg naređenja. 2) Kada bude primećen dolazak Nemaca da se jedinice povlače u šume i da sa njima izbegavaju dodir. 3) Ako se desi da se neka jedinica, patrola ili pojedinac nađe u takvoj situaciji da Nemce ne može izbeći pri dodiru sa njima da kaže da se bori protivu komunizma. Napominjem ovom prilikom da su se Nemci prema četnicima u Hercegovini poneli vrlo korektno.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dok. br. 42, str. 81.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument br. 202, strane 942—943.</ref>}} 18. rujna 1943. godine, poručnik Lippert iz Obavještajnog odjela [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] sastavlja izvještaj o posjetu poručnika [[Milana Cvjetićanina]], komandanta Bosanskog korpusa „[[Gavrilo Princip]]” [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke divizije]] JVuO, kojega je [[Kapitulacija Italije|kapitulacija Italije]] zatekla na liječenju u [[Split]]u. Tom prilikom, Cvjetićanin nedvosmisleno poentira: {{izdvojeni citat|Mi četnici znamo da se samo uz pomoć njemačkih trupa može postići efikasno uništenje bandita, jer smo mi četnici za to isuviše slabi.<ref>[https://znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 273.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=984&rec=313&roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000981.] <br /> ({{jez-njem|"Wir Cetniks wissen, dass nur durch die deutschen Truppen eine wirksame Vernichtung der Banditen erfolgen kann, da wir Cetniks hierzu zu schwach sind."}})</ref><ref>[https://pescanik.net/pismo-citateljima-blica-i-gledateljima-serije-ravna-gora/ Boris Dežulović: Pismo čitateljima Blica i gledateljima serije “Ravna gora”]</ref>}} [[Datoteka:Marsz wojsk niemieckich w Dalmacji (2-515).jpg|mini|Četnici Dinarske divizije u mimohodu pored motorizovane kolone njemačke 114. divizije (Dalmacija, septembar 1943).<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2018/01/bk0306.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0306 | Photo | 114. Jäger-Division]</ref>]] Četnički odredi u [[Bosanska krajina|Bosanskoj krajini]] kooperiraju s njemačkim okupatorom, između ostalog, i na taj način što navode njegovu [[Avijacija|avijaciju]] kako bi ova preciznije tukla po položajima partizanskih jedinicâ: {{izdvojeni citat|Izviđački izvještaj — 14,50 h: </br> Četnici napuštaju kotu 366 (16 km ji. od [[Banja Luka|Banje Luke]]) i povlače se na kotu 346 (1 km z-jz. od kote 366). Prema instrukcijama četnikâ, po šumi ist. od kote 366 dejstvovano je bombama i mitraljeskom vatrom iz letjelica. </br> Uočeni pojedinačni partizani u blizini kote 471 (2 km ist. od kote 366). Vatra sa zemlje dolazi iz šume duž željez. pruge (Banja Luka — Kotor Varoš).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=258&roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000255.] <br /> ({{jez-njem|"Aufklärungsmeldung 14.50 Uhr: </br> Cetniks verlassen Höhe 366 (16 km SO Banja Luka) und ziehen sich auf Höhe 346 (1 km WSW Höhe 366) zurück. Der Wald ostwärts Höhe 366 wurde auf Weisung der Cetniks mit Bomben und Bordwaffen bekämpft. </br> Bei Punkt 471 (2 Ost Punkt 366) einzelne Partisanen. Aus Wald an Bahnlinie (Banja Luka – Kotos Varos) Erdbeschuss."}})</ref>|Telegram Komande avijacije /Hrvatska/ (19. IX 1943.).}} Nakon [[Kapitulacija Italije u Jugoslaviji|kapitulacije Italije]] [[8. septembar|8. septembra]] [[1943]]. godine, sve četničke snage iz italijanske okupacione zone su, nakon [[Antiosovinska ofanziva JVuO 1943.|sporadičnih sukoba]], uspostavile punu saradnju sa novouspostavljenim nemačkim okupacionim vlastima.<ref>Vidi: [[s:Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade|Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade]], [[s:Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.|Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.]], [[s:Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.|Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.]], itd.</ref> Mihailović je 7. oktobra 1943. naređivao svojim četnicima borbu protiv partizana u Sandžaku "po svaku cenu" i nesukobljavanje sa Nemcima "po svaku cenu".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_9.htm Naređenje Draže Mihailovića od 7. oktobra 1943. komandantima kopusa u zapadnoj Srbiji za mobilizaciju ljudstva i borbu protiv NOVJ u Sandžaku]</ref> Poručnik [[Jovan Pupavac]] pojašnjava u pismu upućenom 10. februara 1944. komandantu Zapadne Bosne JVuO majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]] kako je tekao proces prilaženja četnikâ pod komandom vojvode Momčila Đujića njemačkoj okupacionoj sili: {{izdvojeni citat|Dinarsku oblast sam napustio iz sledećih razloga: 1) Posle propasti Italije u Dalmaciju su došli Nemci. Komandant Dinarske oblasti pop Đujić stupio je u saradnju sa njima, najpre preko [[Mane Rokvić|Mane Rokvića]] koji je došao sa njima iz [[Bosanski Petrovac|Bosanskog Petrovca]]. Kasnije je delegirao kod štaba 114. Nemačke divizije svoga načelnika štaba kapetana Mijovića Novaka. Ljudstvo je postalo Nemačka milicija, primajući od njih redovnu hranu, municiju i dopunu oružja. Nemci su vrlo rado primili saradnju četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]</ref>}} U odgovoru koje je 4. oktobra 1943. poslalo Obavještajno odjeljenje 114. lovačke divizije, odbacuju se navodi iz telegrama poslatog od strane štaba 15. brdskog korpusa, u kojem se vojvoda [[Momčilo Đujić]] optužuje za prepade na njemačke trupe, i kojim se traži njegovo hapšenje. Nasuprot takvom zahtjevu, za komandanta [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]] se tvrdi sljedeće: „Uvjerljiva obavještenja i dokumenti nedvojbeno ukazuju da se Đujićeva četnička grupa u dosadašnjoj borbi protiv komunizma pokazala kao pouzdana... Sabotažni akti i prepadi na njemačke trupe dosad se nijesu događali.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=792&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000788.] <br /> ({{jez-njem|"Nach hiesigen sicheren Nachrichten und einwandfreien Unterlagen ist die Cetnikgruppe des Vojvoden Djujic im Kampf gegen die kommunistische Aufstandsbewegung bisher als zuverlässig zu bezeichnen. <br /> Sabotageakte und Überfälle gegen die Deutsche Wehrmacht sind bisher nicht erfolgt."}})</ref> U poređenju sa oružanim snagama NDH, obavještajni oficiri 114. divizije Wehrmachta daju i mnogo povoljniju ocjenu za učinkovitost četnika: „Hrvatske trupe i ustaše, već zbog svoje brojnosti, ne mogu predstavljati značajniju podršku; osim toga, njihova borbena vrijednost je poznata. Četnički odredi su se dosad svuda pokazali kao izuzetno aktivni i pouzdani.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=793&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000789.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroatische Wehrmacht und Ustaschaverbände im Bereich sind schon rein zahlenmässig keine nennenswerte Unterstützung; darüber hinaus ist deren Kampfwert hinreichend bekannt. Die Cetnikverbände erweisen sich bisher überall als äusserst rege und zuverlässig."}})</ref> [[File:Četnički komandant u zapadnoj Bosni Uroš Drenović s nemačkim oficirima na terenu.jpg|thumb|Vojvoda [[Uroš Drenović]] (desno), četnički zapovjednik u [[Zapadna Bosna|zapadnoj Bosni]], zajedno sa njemačkim oficirima na terenu.]] U jesen 1943. godine, Vrhovna komanda Vermahta konstatuje prestanak bilo kakve aktivnosti DM protiv njih: {{izdvojeni citat|U jesen 1943. Titov pokret sve je više uzimao maha, a Mihailovićev pokret bio je potisnut na teritoriju Srbije. Komunisti nisu primali samo pomoć od sovjetske Rusije, nego sve više i od Engleza. Italijanska armija je kapitulirala. U ovakvoj novonastaloj situaciji četnički pokret bio je prisiljen da preispita svoj stav prema nemačkoj okupacionoj sili… Bilo kako, od tog vremena prestali su svi napadi Mihailovićevih ljudi protiv nemačke okupacione sile.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Četnici u Hercegovini su počeli sarađivati sa njemačkim nadležnim komandama odmah po ulasku njihovih trupa u bivšu italijansku okupacionu zonu: {{izdvojeni citat|Banda koja je napadala u području sjeverno od [[Bileća|Bileće]] i ojačana na oko 1200 ljudi ([[10. hercegovačka udarna brigada|X herceg. brigada]]), uz potporu 800 četnika je odbačena natrag na sjever.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1081&rec=313&roll=190 NARA, T311, Roll 195, frame no. 7450860.] <br /> ({{jez-njem|"Die im Raum N Bileca angreifende und auf etwa 1200 Mann verstärkte Bande (X.He.Brig.) mit Unterstützung von 800 Cetniks nach N zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 18. septembar 1943. godine}} {{izdvojeni citat|SS-divizija „Prinz Eugen“: Komunistička grupa (jačine 1.200 ljudi), koja je sa sjevera nastupala ka Bileći, odbačena je ka sjeveru akcijom 6. čete 2. SS brdskog puka ojačane sa 800 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=483&broj=293 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000290.] <br /> ({{jez-njem|"Von Norden gegen Bileca vordringende komm. Gruppe (1200) durch herangeführte 6./SS 2 und 800 Cetniks nach Norden zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj 15. brdskog korpusa za 18. septembar 1943.}} {{izdvojeni citat|U oblasti [[Stolac|Stoca]], kao što je već napomenuto, Stolačka i [[Ljubinje|Ljubinjska]] četnička brigada su u saradnji sa našim trupama postigle uspjeh protiv glavnine Desete herceg. brigade.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=636&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000631.] <br /> ({{jez-njem|"b.) Cetniks: <br /> Im Raum von STOLAC hat, wie bereits erwähnt, im Zusammengehen mit eigenen Truppen die Cetnikbrig. von STOLAC und LUBINJE gegen die Hauptkräfte der X-herzeg.Brig. Erfolge erzielt."}})</ref>|Komanda 21. brdskog korpusa, Obaveštajno odeljenje, izveštaj o stanju, 27. septembar 1943.}} U odlomku iz mjesečnog izvješća [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije »Prinz Eugen«]], inače njemačke elitne postrojbe na teritoriji okupirane Jugoslavije, sastavljenog 5. septembra 1943, blagonaklon stav četnika na divizijskom području (Hercegovina) opisan je na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Srbi [četnici — prim.] su se, djelimično, nastavili dokazivati ​​kao '''najpouzdaniji saveznici u borbi protiv crvenih bandi''', a time i protiv komunizma. U borbi protiv bandita uvijek su spremni sarađivati ​​s njemačkim Wehrmachtom, pa čak i podvrgnuti se njegovoj komandi.<ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 307.</ref><ref>[https://www.znaci.org/NARA/T315.php?broj=1272&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001266.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben haben sich z.T. weiterhin als die zuverlässigsten Verbündeten im Kampf gegen die roten Banden und damit gegen den Kommunismus erwiesen. Im Kampf gegen die Banditen sind sie jederzeit bereit, mit der deutschen Wehrmacht zusammenzugehen und sich ihr sogar zu unterstellen."}})</ref>|Mjesečni izvještaj 7. SS divizije XV brdskom armijskom korpusu za avgust 1943. godine}} U četničkim izvorima se potvrda ovih navodâ nalazi u naređenju koje je kapetanu Dušanu Đakoviću 6. septembra 1943. uputio potpukovnik [[Slavko Bjelajac]] (pseudonim »Nikola Dekić«), komandant Ličko-kordunaške četničke oblasti. Informišući svog podređenog oficira o ogromnim partizanskim gubicima u [[Bitka na Sutjesci|bici na Sutjesci]], Bjelajac zapisuje: {{izdvojeni citat|Po podatcima koje imamo partizani su kod Sutjeske strašno tučeni. Tvrdi se da su imali 5.000 mrtvih te da su samo naši s mrtvih lješeva partizanskih skinuli oko 200 puškomitraljeza. Četnici u Hercegovini drže pored ostalih mjesta i [[Kalinovik]], [[Foča|Foču]], i [[Čajniče]]. Ustaše su u [[Goražde|Goraždu]]. Njemci se također nalaze u Hercegovini. Dozvolili su bez ikakovih uslova da se na reonu svakog sreza može nalaziti i kretati 400 četnika (jednoj četničkoj grupi dali su 300 pušaka). <br /> U opšte izuzev situacija Hercegovine, Crne Gore, i Istočne Bosne stoji vrlo dobro. <br /> Ove podatke iz Hercegovine javljam Vam radi orjentacije. A u koliko se tiče Njemaca tek da naše stanovništvo zna da ih se ne treba plašiti i da neće vršiti represalije nad mirnim stanovništvom. <br /> Njemci govore u Hercegovini protiv Italijana i kažu da su oni spriječili širenje Srbije do rijeke Bosne protiv volje Njemaca. Optužuju Italiju da je ona dovela Pavelića na vlast. (To sve može i nemora biti tačno). <br /> Naši su zarobili čuvenog [[Nurija Pozderac|Nuriju Pozderca]] i [[Simo Milošević|Simu Miloševića]] u Hercegovini i streljali ih.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. br. 203, str. 946.</ref>}} U izvještaju 7. SS brdske divizije »Prinz Eugen« od 10. oktobra 1943. godine, poslatom štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], pohvaljuje se lojalno držanje koje su, do tog trenutka, formacije [[Hercegovina|hercegovačkih]] četnikâ pokazale spram njemačkih okupacionih jedinica: {{izdvojeni citat|Četnici: Za borbu protiv komunista u istočnoj Hercegovini mobilisane su jače snage u okruzima [[Trebinje]], [[Bileća]], [[Stolac]] i [[Nevesinje]]. Dosadašnja iskustva s hercegovačkim četnicima mogu se ocijeniti dobrim, a njihovo držanje prema vlastitim trupama lojalnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1335&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001329.] <br /> ({{jez-njem|"Cetniks: Zur Bekämpfung der Kommunisten in der Ost–Herzegowina wurden in den Bezirken Trebinje, Bileca, Stolac u. Nevesinje stärkere Kräfte mobilisiert. Die bisherigen Erfahrungen mit den herzegowinischen Cetniks können als gut, das Verhalten gegenüber der eigenen Truppe kann als loyal bezeichnet werden."}})</ref>}} Kao karakteristično za odnošenje prema četnicima na području NDH (u konkretnom slučaju, riječ je o odredu sa [[Ozren (Bosna i Hercegovina)|Ozren]]a), može se uzeti telegram komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj od 30. septembra 1943, proslijeđen od strane [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], uz napomenu da se o bilo kakvim pregovorima mora obavezno dojaviti višoj instanci: {{izdvojeni citat|''Predmet: Sporazumi sa četnicima'' </br> 1. U lokalnim vanrednim prilikama, komandanti divizija i vođe samostalnih borbenih grupa mogu se naći u situaciji da, kao izuzetak, moraju sklopiti vremenski i prostorno ograničene sporazume sa četničkim grupama, u svrhu zajedničkog nastupanja protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=566&broj=685 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000681.] <br /> ({{jez-njem|"Betr. Abmachungen mit Cetniks </br> Bez. Pz.A.O.K.2, Ic/AO, Nr. 293/43 geh. </br> 1. Bei örtlichen Notlagen können die Div.Kdre. und Führer selbstständiger Kampfgruppen in die Lage kommen, ausnahmweise zeitlich und örtlich begrenzte Abmachungen mit Cetnik–Banden zum gemeinsamen Vorgehen gegen Kommunisten treffen zu müssen. </br> 2. Derartige Abmachungen sind umgehend an XV. (Geb.) A. K., Ic, zu melden. </br> 3. Politische Verhandlungen sind grundsätzlich verboten. Wird deren Aufnahme für zweckentsprechend gehalten, ist dies zu melden."}})</ref>|Telegram štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj Njemačkom štabu za osiguranje željeznica u Hrvatskoj, 30.09.43.}} Detaljna analiza stava koje su četničke jedinice s teritorije hrvatske marionetske države pokazale prema okupatoru tokom jeseni 1943. sadržana je u izvještaju [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] od 28. X: {{izdvojeni citat|Držanje četnika ostalo je ambivalentno. Pojedine manje grupe su prešle komunistima. Opasnost od saradnje [sa komunistima], kako se pokazalo ovog mjeseca, postoji ondje gdje su male četničke grupe vezane uz određeno područje (npr. područja Olova i Vareša); u takvim slučajevima nedostaje trajne volje za otporom tokom sukoba. S druge strane, zatvorene operativne četničke jedinice bez porodičnih veza i bez straha od odmazde usuđuju se da se suoče sa većim komunističkim jedinicama. U oblasti j. od Višegrada četnici su prvi put uspjeli poraziti jednu od Titovih brigada (1. krajišku). U jugoistočnoj Bosni četnici su djelovali otvoreno neprijateljski prema njemačkim trupama; krajem mjeseca pripadnici 1. sarajevske brigade izveli su sabotažu na željeznici. U čitavoj preostaloj bivšoj zoni odgovornosti Korpusa veće četničke grupe (jedinice Drenovića, Đujića, Ozrenski odred, kao i one u Hercegovini) zadržale su lojalan stav, dijelom uspješno sarađujući sa njem. trupama protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=560&broj=95 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000090.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. XV G.A.K: Ic Lagebericht vom 27.9.43 bis 27.10.43. <br /> 2.) Cetniks <br /> Die Haltung der Cetniks ist nach wie vor zwiespältig geblieben. Einzelne kleinere Gruppen sind in den Kommunisten aufgegangen. Die Gefahr eines Zusammenwirkens besteht, wie der Verlauf dieses Monats gezeigt hat, dort, wo die kleineren Cetnikgruppen ortsgebunden sind (Umgebung Olovo, Vares). Überall dort fehlt bei Zusammenstössen der nachhaltige Widerstandswille. Wo dagegen geschlossene operative Cetnikeinheiten ohne Familienbindung und also ohne Furcht vor Racheakten in dem Befehlsbereich eingedrungen sind, lassen sie es auch auf Kämpfe mit grösseren Kommunisteneinheiten ankommen. Im Raum S Visegrad ist es dabei den Cetniks erstmalig gelungen, eine der Brigaden Titos (I.Kraj.Brig.) zu schlagen. <br /> Die Cetniks sind in Südost–Bosnien offen feindselig auch gegen deutsche Truppen vorgegangen; gegen Ende des Monats haben Angehörige der I.Sarajevo–Brig. Bahnsabotage betrieben. <br /> Im gesamten übrigen früheren Korpsbereich haben die grösseren Cetnik–Gruppen (Drenovic –, Djujic –, Ozren–Verbände, in der Herzegovina) eine loyale Haltung bewahrt, z.T. auch erfolgreich im Kampf gegen die Kommunisten mit der deutschen Truppe zusammengewirkt."}})</ref>|Komanda 15. brd. arm. korpusa, Obavještajno odjeljenje, izvještaj o stanju od 27. septembra do 27. oktobra 1943. godine}} Novembra 1943, Nijemci nabrajaju koje su se sve četničke vojvode u NDH upustile u saradnju s njima, kao npr.: [[Mane Rokvić]] („izjašnjava se za Nemačku i u slučaju neprijateljskog iskrcavanja stoji sigurno na našoj strani“), [[Momčilo Đujić]] („Ljotićev pristalica“ čijim „prisluškivanjem je više puta dokazano da je slao lažne izveštaje D. M. kako bi se izvukao ispod njegovog uticaja“), [[Uroš Drenović]] („nepomirljiv protivnik komunista“; „više od godinu dana sarađuje otvoreno sa nemačkim Vermahtom“) i drugi.<ref name="ReferenceA"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikführer, mit denen zusammengearbeitet wurde: <br /> Vojvode Rokvic. Energischer Führer der ohne Unterbrechung rückhaltlos mit der deutschen Truppe zusammenarbeitet. Bekennt sich zu Deutschland und steht im Falle einer feindlichen Landung sicher auf unsere Seite. <br /> Vojvode Djujic, Ljotic–Anhänger. DM. sucht ihn durch ständigen Druck zu beeinflussen. Durch Überwachung ist bereits mehrfach nachgewiesen, dass Djujic falsche Meldungen an DM. abgesetzt hat, um sich seinem Einfluss zu entziehen. Djujic wird seitens der. Div. im bewusster Übertreibung als besonders aktiver Kämpfer gegen den Kommunismus in Verbindung mit der deutschen Wehrmacht herausgestellt. <br /> Vojvode Drenovic. Gerade Persönlichkeit, unversöhnlicher Kommunistengegner (kommunistische Untaten an seiner Ehefrau, die den Tod herbeiführten), bezeichnet sich als Beschützer seiner pravoslavischen Volksgenossen. Arbeitet länger als 1 Jahr offen mit deutscher Wehrmacht zusammen. Von DM. angestrebte Beeinflussung bisher ohne Erfolg."}})</ref> U ovom strogo povjerljivom izvještaju, obavještajni oficiri XV brdskog armijskog korpusa dopisuju još i sljedeće: „Čitav niz drugih četničkih vođâ na području južno od [[Bihać]]a, neumoljivi su protivnici komunizma i dobri vojnici. Svi su se istakli u saradnji sa [našim] trupama, a kao svoj zadatak označavaju zaštitu pravoslavnog stanovništva od uništenja.“<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 44, str. 86.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Eine Reihe weiterer Cetnikführer im Raum südl. Bihac unerbittliche Kommunistengegner und gute Soldaten haben sich in der Zusammenarbeit mit der Truppe bewährt, und sehen es als ihr Ziel an, den pravoslavischen Volksteil vor der Ausrottung zu bewahren."}})</ref> U izvještaju [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. godine zaključuje se da bi osiguranje dugih linija snabdijevanja bez četnika bilo „nezamislivo“.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=343&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000339.] <br /> ({{jez-njem|"Die Sicherung der langen Nachschubwege der Division ist ohne Unterstützung det zugeteilten Cetnik–Stützpunkte, wenn nicht ausreichend deutsche Kräfte oder kampffähige kroatische Truppen zur Verfügung gestellt werden, undenkbar."}})</ref> 19. novembra 1943. potpisani su i na snagu stupaju prvi [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta]], koji četnicima nameću obavezu "da prekinu sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih".<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm</ref> 30. novembra 1943. godine [[Dragoljub Draža Mihailović|general Mihailović]] naređuje [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubi Patku]], komandantu Timočkog korpusa, da protera britanskog majora Erika Grinvuda koji hoće da vrši akcije protiv Nemaca bez njegovog dopuštenja: {{izdvojeni citat|Kod vas je tamo engleski major Grinvud sa telegrafistom. To je posledica prosjačenja materijala. Nije došao da vas pomogne u materijalu već da uništi naša sela za neku sitnu sabotažu. '''Naređujem da Grinvuda sa celom pratnjom najurite kao kučku''' po mom naređenju jer je pošao na teren bez mog odobrenja. Ponavljam najurite ga kao kučku i izvestite.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm</ref>|Depeša generala Mihailovića Ljubi Patku od 30. novembra 1943.}} Saveznički komandant Sredozemlja uskoro i sam uviđa da se Mihailović bavi sporednim aktivnostima, uz izbegavanje da preduzme nešto na komunikacijama vitalnim za [[Saveznici|Saveznike]] i za Nemce. Stoga je [[9. decembar|9. decembra]] [[1943]]. poslao [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]] telegram kojim zahteva izvršenje specifikovanih napada na komunikacije, a koji počinje rečima: {{izdvojeni citat|Sloboda kojom se Nemci služe železničkim prugama od Grčke do Beograda za prevoz i izdržavanje trupa nepodnošljiva je.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_250.htm, Obaveštenje brigadira Armstronga od 9. decembra 1943. Draži Mihailoviću o zahtevu Komande britanskih trupa na Srednjem istoku da četnici izvrše dve sabotaže protiv Nemaca]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - prilog II</ref>}} === Potpisivanje ugovora o saradnji četnika i Vermahta u Srbiji (1943—1944) === {{Poseban članak|Ugovori o saradnji četnika i Vermahta}} [[Datoteka:Zone odgovornosti četnika, prema sporazumu sa Nemcima.png|thumb|Zone odgovornosti četničkih komandanata u okupiranoj Srbiji, prema sporazumu sa Nemcima 1943. [[Jevrem Simić]] i [[Nikola Kalabić]] (roze), [[Vojislav Lukačević]] (plavo), [[Ljuba Jovanović Patak]] (zeleno) i [[Mihailo Čačić]] (sivo).]] [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Jugoistok, inicirao je pregovore koji će rezultirati potpisivanjem [[Ugovori o saradnji između JVuO i komande Jugoistoka|ugovora o zajedničkoj borbi]]. Mihailović je polovinom novembra 1943. svojim komandantima naredio da sarađuju sa Nemcima; on sam nije mogao javno da stupi u saradnju "zbog raspoloženja naroda".<ref>https://www.znaci.org/images/ktb_okw_III_6_1304.jpg KTB OKW (Kriegstagebuch des Oberkommando der Wehrmacht) - Ratni dnevnik vrhovne komande Vermahta, šesta knjiga</ref> Ugovore su to potpisivali ovlašćeni Mihailovićevi komandanti i ljudi iz vojnog rukovodstva. Prvi ugovor o saradnji potpisan je 19. 11. 1943. između [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]], komandanta Mileševskog korpusa JVuO i nemačkog komandanta Jugoistoka koga je predstavljao fon Frede, glasio je: {{Wikisource|Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.}} {{izdvojeni citat| 2) Primirje treba da bude pretpostavka za zajedničku borbu protiv komunista. 4) Obaveza Lukačevića da nijedan pripadnik njemu potčinjenih jedinica neće delovati na strani sila koje su u ratu sa Nemačkom. 5) Prepuštanje područja borbenih dejstava četničkim odredima radi samostalnog vođenja borbe, koju vodi i nemački Vermaht. 6) Uključivanje četničkih odreda prilikom većih zajedničkih operacija pod nemačko zapovedništvo. U tom periodu nemačko vodstvo izdaje borbene naloge četničkim odredima. 8) Razmena štabova za vezu. 9) Isporuke nemačke municije radi sprovođenja zajedničkih borbenih zadataka u skladu sa vojnim potrebama. 10) Sporazum se mora držati u tajnosti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_260.htm SPORAZUM IZMEĐU KOMANDANTA JUGOISTOKA I MAJORA VOJISLAVA LUKAČEVIĆA OD 19. NOVEMBRA 1943. O SARADNJI ČETNIKA SA NEMAČKIM TRUPAMA U BORBAMA PROTIV NARODNOOSLOBODILACKE VOJSKE JUGOSLAVIJE]</ref>|Sporazum Nemaca i majora [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] (19. 11. 43.)}} 21. novembra 1943, feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] daje svojevrsno objašnjenje potčinjenim njemačkim komandama o logici vođenja pregovora i sklapanja sporazuma sa četničkim odredima u Srbiji. Prva tačka ovog strogo povjerljivog dokumenta glasi: {{izdvojeni citat|Kao rezultat pregovora koje duže vremena vode, u najužoj saradnji, specijalni opunomoćenik Ministarstva spoljnih poslova i komandant Jugoistoka sa vođama četničkih odreda, sklopljen je sporazum koji predviđa oružano primirje ograničeno na određeni prostor i povremeno zajedničko vođenje borbe protiv komunizma.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o sklapanju sporazuma s komandantima četničkih odreda Draže Mihailovića]</ref>}} 27. novembra je potpisan ugovor sa [[Nikola Kalabić|Nikolom Kalabićem]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_262.htm Sporazum od 27. novembra 1943. između pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> U narednim nedeljama ugovori su potpisani i sa drugim komandantima korpusa od operativne važnosti. Iako Mihailović lično nije potpisao ni jedan ugovor, ovim ugovorima je bio pokriven veći deo nemačke okupacione zone u Srbiji. {{izdvojeni citat|Ovaj ugovor, kao i buduće mjere, trebalo bi da se baziraju na međusobnom povjerenju i volji da se komunizam uništi, zemlja umiri a Srbiji omogući stabilna budućnost u okvirima Evrope oslobođene od komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=974&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000969—000970: Sporazum između Krajskomandanture Zaječar i potpukovnika Ljube Jovanovića Patka o nenapadanju i saradnji u borbi protiv NOVJ (23./25. decembar 1943.)] <br /> ({{jez-njem|"Diese Vereinbarung sowie die zukünftigen Massnahmen sollen getragen sein vom gegenseitigen Vertrauen und dem Willen, den Kommunismus zu vernichten, das Land zu befrieden und Serbien einer geordneten Zukunft im Rahmen eines vom Kommunismus befreiten Europas entgegenzuführen."}})</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Ljuba Jovanović Patak|Ljube Jovanovića Patka]] o borbi protiv partizana u Srbiji (decembar [[1943]]).}} Generalna tendencija priklanjanja Mihailovićevih četnikâ okupacionoj vojnoj sili bila je primijećena 28. XI 1943. i od strane njemačke Komande Jugoistoka: {{izdvojeni citat|Srbija: U oblasti Kruševca borbe između [četnika] DM i komunista. Kod četnika znaci približavanja Vermahtu, verovatno zbog nestašice municije.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=639&roll=485 NARA, T313, Roll 485, frame no. 000636.] <br /> ({{jez-njem|"3.) Serbien: <br /> Raum Krusevac: Kampf zwischen DM u. Komm. Bei Cetniks Anzeichen für Annäherung an dt. Wehrmacht vermutl. Mun. Mangel."}})</ref>|Dnevni izveštaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 28. novembar 1943.}} 30. novembra 1943. godine i poručnik Milorad Vasić moli generala Mihailovića da mu odobri vezu sa Nijemcima, u cilju opskrbe streljivom, garantujući mu potpunu diskreciju u radu: {{izdvojeni citat|Molim da mi dozvolite da ovu priliku iskoristim i dobijem municiju i ostalo, što mi je neophodno potrebno, a da pritom čast organizacije i Vaš autoritet u narodu ne bude ničim povređen.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 11690—11691.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 344.</ref>}} Ugovori su bili u znatnoj meri tipizirani, nalik na sporazum između vojnog zapovednika Jugoistoka i inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića: {{izdvojeni citat|Cilj sporazuma je zajednička borba protiv komunističkih partizana, pa će stoga sve jedinice DM-četnika, potčinjene pukovniku Jevremu Simiću, biti uključene u borbu nemačke i bugarske vojske, kao i srpskih vladinih trupa, protiv komunista. U vezi s tim predviđa se uspostavljanje zajedničke obaveštajne službe kao i uzajamna podrška.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%83%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D0%BE%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B0_%D0%A1%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%B8_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%BD%D0%BE%D1%83%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_23.1.1944 Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.]</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]] (januara [[1944]]).}} Komandant Jugoistoka i [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] [[Maksimilijan fon Vajhs|fon Vajhs]] izdao je [[21. novembra]] [[1943]]. uputstvo o saradnji sa četnicima koje, između ostalog, predviđa izručenje članova [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkih]] misijâ pri JVuO (tj. da četnici prekinu "sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih"). Fon Vajhs upozorava da se "lojalna orijentacija pojedinih četničkih odreda ne sme uopštiti", jer neki još uvek izvode prepade i sabotaže, ali "propagandu protiv četničkog pokreta treba obustaviti", do daljnjeg.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o cilju i načinu sklapanja sporazuma sa četničkim komandantima]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/291.htm Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45], Musterschmidt-Verlag Göttingen, strana 268</ref> Sporazum između Vermahta i četničkog komandanta [[Mihajlo Čačić|Mihajla Čačića]], komandanta Ravaničke brigade JVuO, uključuje i hvatanje [[rudar]]a koji su pobegli u šumu, i njihovo vraćanje u [[rudnik]]e uglja.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_264.htm Sporazum komandanta Jugoistoka sa komandantom Ravaničke brigade od 14. decembra 1943. o saradnji četnika sa nemačkim trupama u borbama protiv NOVJ]</ref> Sporazum Vermahta i [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]], inspektora odreda Draže Mihailovića, predviđa da "četnici DM stavljaju na raspolaganje snagama poretka svoje podatke i svoju obaveštajnu službu" za borbu protiv partizanskog pokreta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_267.htm Izveštaj Abver-grupe od 23. januara 1944. o sklopljenom sporazumu između vojnoupravnog komandanta Jugoistoka i inspektora četničkih jedinica u Srbiji]</ref> Sporazum Vermahta i potpukovnika Ljube Jovanovića, vođe Dražinih odreda u okrugu [[Zaječar]], četnicima omogućuje punu sloboda kretanja "danju i noću na celom području na koje se odnosi sporazum".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_266.htm Sporazum između Krajskomandanture u Zaječaru i komandanta Timočkog korpusa od 25. decembra 1943. o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> {{izdvojeni citat|Srbija i Hrvatska: kao i ranije, na ovom prostoru stoje dva suprotstavljena tabora — komunistički pod Titom i nacionalistički pod generalom Mihailovićem. Zbog brojčane premoći i veće borbene vrijednosti, komunisti su u posljednje vrijeme zadali nacionalistima niz teških udaraca. To je rezultiralo u traženju njemačke pomoći od strane nekoliko DM-komandanata. Već je došlo i do niza sporazuma, kojima se DM-jedinice obavezuju na obustavljanje neprijateljstava protiv Wehrmachta, čime im se omogućuje nesmetana borba protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=900&rec=311&roll=175 NARA, T-311, r. 175, s. 895: Prikaz neprijateljskog stanja u Sredozemlju od strane generalštabnog majora Varnstorfa (Warnstorff) – dodatak zabelešci sa sastanka kod načelnika štaba Grupe armija „E“ od 9. decembra 1943.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien–Kroatien: Hier stehen sich nach wie vor die nationalen Kräfte des Draca Michaylovic [sic!] und die kommunistischen Kräfte des Tito gegenüber. Infolge der zahlenmässigen und in Bezug auf die Kampfstärke starken Uberlegenheit der kommunistischen Verbände ist in der letzten Zeit DM mit seinen Kräften stark angeschlagen worden. Dies hatte zur Folge, dass verschiedene DM–Führer mit ihren Verbänden Anlehnung an die deutsche Besatzungsmacht suchten. Es sind bereits Abmachungen zu Stande gekommen, auf Grund deren DM–Verbände ihre Kampfhandlungen der deutschen Wehrmacht gegenüber einstellen und ihnen ungestörte Kampfführung den Kommunisten gegenüber zugesichert wurde."}})</ref>|Nemački prikaz stanja u Sredozemlju od 9. decembra 1943.}} Njemački opunomoćeni general u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] [[Edmund Glaise von Horstenau]] opisuje u ratnom dnevniku kontekst u kom dolazi do potpisivanja ovih ugovorâ: {{izdvojeni citat|Izgleda da je Srbija najmirnija zemlja na Balkanu, a neko reče da je ona čak i najmirnija zemlja u Evropi. Činjenica je da stanje u NDH ne može da se uporedi sa stanjem u Srbiji iako se i u Srbiji događaju neprijatne stvari... Draža Mihailović je iskoristio opšte stanje, pa su naši oblasni komandanti sklopili ugovore sa pojedinim četničkim vođama.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 412.</ref>}} I prije nego je došlo do parafiranja ugovorâ, kapetan [[Dušan Radović (četnik)|Dušan Radović]], komandant Zlatiborskog korpusa JVuO, obavijestio je 18. novembra 1943. generala Mihailovića da njemačke i bugarske okupacione trupe, uz velike poteškoće, nastoje zaustaviti ofanzivu snaga NOVJ nadomak [[Užice|Užica]], kao i da im četničke jedinice pod njegovom komandom pružaju značajnu borbenu pomoć, tj. napadaju partizane kako bi oslabili njihov pritisak na okupatora. Iz izvještaja se vidi i da je ravnogorski kapetan Milorad Mitić bio zadužen za održavanje kontakatâ s Nijemcima: {{izdvojeni citat|Noću, 17/18 ov.m-ca oko 21,30 časova, komunisti su jačim snagama napali Bugare i Nemce u Kremnima i posle osmočasovne borbe komunisti su potpuno razbili oko 1800 Bugara i 200 Nemaca... Bugari se u najvećem neredu i bez oružja povlače za Užice. Beže glavom bez obzira. Tenkove su odvukli za Užice, dok je izgleda bugarska artilerija pala u ruke partizanima. U momentu pisanja ovog izveštaja jedan izvesni deo Bugara, koji se organizovano povlači, vodi borbu sa komunistima u Biosci. Naši delovi stupili su u borbu kod Bioske iz pravca s. Kneževići. Mišljenja sam da će u toku današnjeg dana pasti i Bioska i da će komunisti navaliti za Užice. Ja gde god mogu napadaću. Stanje je vrlo ozbiljno! Kapetan Mitić, presvučen u civilno odelo, viđen je u Užicu sa Nemcima. Posle je u jednom nemačkom automobilu otišao kako kažu za Beograd kamo ga Vi šaljete radi hvatanja neke veze i sporazuma. Ova se vest širi naglo.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_34.htm Izveštaj komandanta Zlatiborskog korpusa od 18. novembra 1943. Draži Mihailoviću o borbama četnika i nemačkih i bugarskih jedinica protiv NOVJ kod Kremana]</ref>}} Neposredni rezultati potpisanih sporazuma mogli su se uočiti učešćem četničkih jedinica u [[Operacija Kugelblitz|operaciji »Kugelblitz«]], gdje se, uz jednog od potpisnika ugovorâ (majora Vojislava Lukačevića, naime), s njemačkim i bugarskim trupama borio i poručnik [[Filip Ajdačić]], komandant Crnogorske brigade JVuO: {{izdvojeni citat|Stanje operacijâ „Kugelblic” i „Citen” na dan 13. 12. 1943. u 24:00 časa. „Kugelblic” (1. brdska divizija): [...] Namjera: prebacivanje grupe Lukačevića u rejon Pljevlja–Prijepolje 16/17. decembra. [...] Vojni zapovjednik Jugoistoka: 24. bugarska divizija (3 bataljona) i četnička grupa Ajdačića sporo napreduju iz rejona Bajine Bašte, krećući se uzvodno Drinom, bez kontakta sa neprijateljem, ka određenoj odbrambenoj liniji.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&broj=80&roll=331 NARA, T78, Roll 331, frames no. 6287983—6287984.] <br /> ({{jez-njem|"LAGE "KUGELBLITZ" UND "ZIETHEN" STAND VOM 13.12.43. 2400 UHR <br /> "KUGELBLITZ" <br /> 1. GEB. DIV. <br /> ABSICHT: ZUFUEHRUNG GRUPPE LUKACEVIC 16./17. 12 RAUM PL[J]EVLJA – PRIJEPOLJE. <br /> MIL. BFH. SUEDOST: <br /> 24. BULG. DIV. 3 BTL. U. CETNIK–GRUPPE AIDACIC IM SCHLEPENDEN VORGEHEN AUS RAUM BANJA [sic] BASTA DRINA AUFWAERTS OHNE FEINDBERUEHRUNG IN BEFOHLENE ABWEHRFRONT."}})</ref>|Izvještaj Vrhovne komande Wehrmachta o operacijama »Kugelblitz« i »Ziethen« od 14. decembra 1943. godine}} 14. decembra 1943, u Vrhovnu komandu JVuO stigla je depeša od majora [[Siniša Ocokoljić|Siniše Ocokoljića]] (pseudonim »Ev-Ev«), komandanta Mlavskog korpusa JVuO, kojom se kapetan Mitić još jednom imenuje osobom koja je lično involvirana u pregovore s njemačkim okupatorom: „Tufegdžić [Vojislav, komandant Cerskog korpusa JVuO — prim.] danas je doneo sledeći izveštaj: [...] 2. — Kapetan Mitić, koji je ranije u Užicu pregovarao za naš račun sa komunistima, bio je poslednjih dana na pregovorima i sa Nemcima gde je sa njima ručao u Mažestiku. Pregovore je javno sa Nemcima vršio neki kapetan Nešković, poslat od Kalabića. 3. — Nemci su povodom toga štampali letke blizu 2.000.000 primeraka sledeće sadržine: Narodni borci četnici, u radosti pozdravljam prestanak besmislenog međusobnog prolivanja krvi i zdrav razum koji je zavladao u vašim redovima. Sada možemo da se zajednički borimo protivu komunizma, tog smrtnog neprijatelja Evrope i ja vas ubrajam u nacionalne borce zato što smo i mi sami nacionalni borci. Mi ćemo udruženim silama da odbranimo Vašu lepu Otadžbinu, da je ne bi uništile komunističke bande. Primamo u svoje redove Vašu narodnu organizaciju kao čeličnu. Nije potrebno da vam ubrizgavamo narodni duh. Herojstvo je Vama u krvi i sa vama zajedno koji dobro poznajete svoju lepu zemlju poćiće nam za rukom da je oslobodimo. Stavom koga vi zauzimate osigurana je vaša budućnost. Pozdravljam vas kao svoje ratne drugove i želim vam istu vojničku sreću kao i našim vojnicima. Komandant nemačkih trupa. br. 1243. Ovaj letak Nemci su rasturili i već se pojedini primerci nalaze i kod nas. 4. — Tufegdžić javlja dalje, da je puk. Simić naveo hotimično Kalabića da se ovim vezama sa Nemcima naša organizacija kompromituje u narodu što koriste mošinovci [tj. partizani — prim.].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]</ref> U depeši od 28. decembra 1943. poslatoj Vrhovnoj komandi JVuO od strane potpukovnika [[Petar Baćović|Petra Baćovića]], govori se o sastanku koji je [[Todor Perović]], predstavnik Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine, održao u [[Sarajevo|Sarajevu]] sa njemačkim generalom Wernerom Frommom: {{izdvojeni citat|Perović se vratio iz Sarajeva. U Sarajevu bio je kod generala Froma, komandanta pozadine celog Balkana. Između ostalog rekao mu je: »Srbi su istinski borci protivu partizana, mi Nemci cenimo borbu vaših ljudi. U tome se ističe naročito vaš kraj. Naročito cenimo saradnju majora Lukačevića. U kratko vreme prisajediniće se srpski krajevi Srbiji i u tom slučaju srpski će narod dobiti punu ekonomsku pomoć. U najkraćem roku dolazi još 12 divizija naših na teritoriju Jugoslavije radi potpunog likvidiranja partizana. Imamo jedan letak koji je izdao potpukovnik Borota za istočnu Bosnu, gde poziva narod da ga sluša kao novog komandanta, ali mi znamo da je komandant Baćović. Budite uvereni da će do proleća biti raščišćeno sa partizanima«.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref>}} Iako je Draža Mihailović sugerisao svojim komandantima da »koriste jedne neprijatelje protiv drugih«,<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 1a/1, depeša br. 361.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> u praksi se ova floskula isključivo odnosila na borbu četnika protiv partizana, skupa sa okupatorima i kvislinzima. U depeši majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] (pseudonim »Sto-Sto«) od 30. januara 1944. godine, poslatoj u povodu pokušaja snagâ [[NOV i POJ]] da prodru u [[Sandžak]], general Dragoljub Mihailović otkriva što je zapravo pravi cilj četničke kolaboracije: {{izdvojeni citat|Vodite računa o Nemcima i Bugarima i iskoristite njihovu akciju protiv crvenih do krajnjih mogućnosti. Napad na [[Pljevlja|Pljevlje]] iskoristite za napad s leđa na komuniste.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} Vrlo moguće da je general Mihailović samo usvojio prijedloge koje mu je major Ostojić uputio u pismu od 6. decembra 1943. godine, gdje apostrofira sljedeće: {{izdvojeni citat|Koristeći se akcijom okupatora protiv komunista, mi ćemo verovatno u roku od mesec-dva dana opet imati situaciju u Sandžaku, Crnoj Gori, Hercegovini i Bosni u našim rukama. [...] Učeći se na sopstvenim greškama, smatram da se mora najhitnije preduzeti sledeće: 1) Stvoriti u najkraćem roku što jače pokretne borbene snage — leteće brigade i korpuse — a naročito tamo gde se za to ima mogućnosti. 2) '''Koristeći se akcijom okupatora i satelita, upotrebiti sve raspoložive snage za potpuno čišćenje od komunista svih srpskih pokrajina'''. 3) U radu pod 2) ostvariti međusobno potpomaganje iz susednih pokrajina do maksimuma.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_43.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 6. decembra 1943. Draži Mihailoviću o potrebi većeg angažovanja četnika s okupatorskim trupama radi sprečavanja prodora jedinica NOVJ u Srbiju]</ref>|Pismo majora Ostojića generalu Mihailoviću od 6. decembra 1943. godine}} Četničko-njemački odnosi bili su opterećeni međusobnim nepovjerenjem i sviješću o suprotstavljenosti ciljeva i interesa dviju stranâ. U telegramu koji je 29. januara [[1944]]. godine [[Joachim von Ribbentrop]], njemački ministar vanjskih poslova, uputio specijalnom opunomoćeniku za Jugoistočnu Evropu [[Hermann Neubacher|Hermannu Neubacheru]], reflektuje se jasan stav političkog i vojnog vrha u [[Berlin]]u o generalu Draži Mihailoviću, dok su podređenima date precizne smjernice za držanje prema četničkom pokretu: {{izdvojeni citat|Jedino se mogu ćuteći trpeti privremeni aranžmani nižih vojnih komandi sa Dražom Mihailovićem s ciljem suzbijanja zajedničkog neprijatelja Tita. On i njegovi ljudi ostaju i dalje, na kraju, naši neprijatelji. Zato je sada, kao i do sada, potrebno biti krajnje oprezan prema Draži Mihailoviću i njegovim četnicima, a naročito se ne sme nijednog trenutka izgubiti iz vida da će pomoć koju mu mi sada direktno ili indirektno pružamo radi vođenja borbe protiv Tita, kasnije najverovatnije biti upotrebljena protiv nas... Rat na Balkanu Nemačka je vodila zato da bi jednom zauvek uništila srpsko žarište nemira... Mi nemamo, otud, nikakvog interesa da ponovo razbuktavamo velikosrpski duh.<ref>Akten zur deutschen auswartigen Politik — ADAP/E/VII, s. 374–375.</ref><ref>Vasa Kazimirović, NDH u svetlosti dokumenata, Nova knjiga/Narodna knjiga, Beograd, 1987, str. 169.</ref><ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005. str. 20.</ref>}} Izveštaje o sklapanju ugovora četnika sa Wehrmachtom presrele su i dešifrovale savezničke obaveštajne službe, što je imalo bitnu ulogu u konačnom opredeljivanju [[Čerčil]]a za Tita, a protiv Mihailovića.<ref>Cripps, John (2001). "Mihailović or Tito? How the Codebreakers Helped Churchill Choose". {{ISBN|0593 049101}}</ref> No, Nemci nisu bili zadovoljni primenom nekih sporazuma, jer je uprkos njima dolazilo do incidenata, odnosno diverzija i napada na pripadnike [[Srpska Državna Straža|Srpske Državne Straže]] od strane četnika, usled čega je general [[Hans Felber]] pokrenuo nekoliko hapšenja i racija protiv četnika počev od februara [[1944]]. === Borbe pod nemačkom komandom (1943) === {{main|Operacija Kugelblic}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Herzegovina in 1943.jpg|minijatura|Četnici i Nemci u Hercegovini 1943.]] [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-005-0018-07, Jugoslawien, Polizeieinsatz mit Spähpanzer.jpg|thumb|Nemačka lokalna milicija sa italijanskim bornim kolima (izvor: ''Bundesarchiv'', [[1943]]).]] {{izdvojeni citat|„Borbeno sadejstvo sa četničkim grupama duž glavne saobraćajnice [[Bihać]] — [[Gračac]] — [[Knin]] — [[Drniš]] — [[Šibenik]] sastoji se u tome što su četnici okupljeni u posebnim uporištima uz oslonac na nemačke trupe. Četničke vođe primaju naloge i uputstva o vršenju zadataka obezbeđenja i izviđanja od zapovednika nemačkih uporišta.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=346&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Kampfgemeinschaften mit Cetnikgruppen bestehen entlang der Hauptversorgungsstrasse Bihac – Gracac – Knin – Drnis – Sibenik derart, dass die Cetniks in besonderen Stützpunkten in Anlehnung an deutsche Truppen zusammengefasst sind. Die Cetnikführer erhalten Aufträge und Weisungen für Sicherungs– und Aufklärungsaufgaben durch deutsche Stützpunktführer."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u NDH]</ref>|Njemački izveštaj o saradnji sa četnicima protiv partizana u Dalmaciji i Bosni (19. novembar [[1943]]).}} Kratko po zauzimanju italijanske okupacione zone od strane njemačkih trupâ, četnici s teritorije [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] stupaju u borbeno savezništvo sa njima. Kako javlja obavještajno odjeljenje [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], u blizini [[Plitvička Jezera (općina)|Plitvičkih Jezera]] došlo je krajem septembra 1943. godine do prvog krupnijeg angažiranja lokalnih četničkih jedinicâ na njemačkoj strani. Ovom prilikom su četnici nanijeli partizanima ozbiljne gubitke: {{izdvojeni citat|Agent za vezu javlja o izviđanju od 27. IX: Jaka skupina lojalnih četnika s njemačkom opremom provalila je 20. septembra na područje [[Korenica|Korenice]], [[Prijeboj (Plitvička jezera)|Prijeboj]]a (16 km zap. od [[Bihać]]a), Babinog Potoka (28 km z. od Bihaća), [[Krbavica|Krbavice]] (23 km jz. do Bihaća), te uništila sve komunističke prometne veze. Četnici su nanijeli velike gubitke komunistima kod Mirić Štropine (3 sjz. od Prijeboja), 350 mrtvih.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=196&broj=390 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457118.] <br /> ({{jez-njem|"29.9. V–Mann meldet Beobachtung vom 27.9.: <br /> Starke Gruppe loyaler Cetniks mit deutscher Ausrüstung an 20.9. in Raum Korenica (1558), Prijeboj (16 W), Babin Potok (28 W), Krbavica (23 SW), alles Bihac, eingebrochen und haben alle Verkehrsverbindungen der Kommunisten vernichtet. Cetniks haben bei Miric Stropina (3 NW Prijeboj) den Kommunisten große Verluste, 350 Tote, beigebracht."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 3. oktobar 1943.}} U izvorima njemačke provenijencije iz ovog perioda navodi se da su četničke jedinice asistirale okupatoru i pri izbacivanju partizana iz [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]]: {{izdvojeni citat|Četnici na putu za snabdijevanje Gospić — Gračac, Knin — Vrlika i Knin — Drniš, i pored oprečnih poruka DM-u, nikad ne pokazuju neprijateljstvo; naprotiv, dobro su sarađivali sa 114. lovačkom divizijom u zasjedama i [zajedno] zauzeli Bos. Grahovo.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=98&rec=314&roll=560 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000093.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Lagebericht vom 27.9. bis 27.10.1943. <br /> Die Cetniks an den Nachschubstrassen Gospic – Gracac, Knin – Vrlika und Knin – Drnis sind bisher trotz abweichender Meldungen an DM. nirgends feindselig aufgetreten, haben vielmehr in Hinterhalten mit der 114.Jäg.Div. gut zusammengearbeitet und Bos.Grahovo genommen."}})</ref>|Obavještajno odjeljenje [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], izvještaj za period od 27. septembra do 27. oktobra 1943.}} U naređenju poslatom 23. oktobra 1943. iz [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] Wehrmachta, koja je bila smještena na teritoriji kvislinške NDH, navodi se sljedeće: {{izdvojeni citat|Od 1. novembra 1943. svi pripadnici domaćih jedinica (četnici, ustaše i hrvatska žandarmerija) moraju biti u posjedu njemačkih propusnicâ.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=315&roll=1295&broj=606 NARA, T315, Roll 1295, frame no. 000600.] <br /> ({{jez-njem|"7.) Ausweispflicht landeseigener Verbände. <br /> Ab 1.11.43 müssen sämtliche Cetnik–, Ustascha–, und kroatische Gendarmerie–Angehörige im Besitz von Ausweisen der Abteilung Ic sein."}})</ref>|Divizijska naredba br. 122 od 23. X 1943. godine}} Već 11. novembra, obavještajni oficiri 114. divizije javljaju kako su četnički odredi bili ekspeditivni u izvršavanju ove naredbe okupacijskih vlasti: {{izdvojeni citat|Zahtjev da civilno stanovništvo — a posebice naoružane skupine, uključujući četnike — posjeduje identifikacijske isprave, kako je to naredila divizija, nije polučio očekivane rezultate sve dok nisu primijenjene mjere prisile. Glavni razlog tomu bila je sporost u radu hrvatskih upravnih tijelâ. S druge strane, četničke postrojbe promptno su postupile prema zapovijedima; danas su one bolje opskrbljene identifikacijskim ispravama nego hrvatsko civilno stanovništvo. </br> Odnosi s četničkim postrojbama su dobri; međutim, unutar [[Hrvatsko domobranstvo|hrvatskih oružanih snagâ]] i [[Ustaše|ustaških postrojbi]] često je potrebno poduzeti odlučne mjere kako bi se riješio problem nedostatka odgovarajućeg nadzora i raširenog osjećaja ravnodušnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=555&broj=752 NARA, T314, Roll 555, frame no. 000746.] <br /> ({{jez-njem|"Die von der Division befohlene Ausweispflicht für die Zivilbevölkerung und insbesondere für die bewaffnete Verbände einschliessl. der Cetniks, führte nicht die früher zu dem erwarteten Erfolg, als bis mit Zwangsmassnahmen durchgegriffen wurde. Schuld ist in erster Linie der schleppenden Geschäftsgang der kroat. Verwaltungsdienststellen. Dagegen haben die Cetnikverbände sich schnell die Befehlen gefügt, und sind heute besser mit Ausweisen aufgestattet, als die kroat. Zivilbevölkerung. </br> Das Verhältnis zu den Cetnikverbände ist gut, bei der kroat. Wehrmacht und den Ustaschaverbänden must oft gegen mangelnde Dienstaufsicht und Gleichgültigkeit durchgegriffen werden."}})</ref>|Procjena situacije 114. lovačke divizije (11. XI 1943. godine)}} U jednoj procjeni stanja snabdijevanja, poslatoj 25. oktobra 1943. štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] iz 114. divizije, razmotreni su modaliteti „skladištenja zalihâ [hrane] tokom zime i opskrbe za 9.500 četnika, ustaša, zarobljenika i civilnog stanovništva“, i data je projekcija da bi tovarni prostor zapremine 12 [[Tona|tona]] bio dovoljan za podmirenje dnevnih potrebâ ove grupe („9.500 ustaša, četnika, itd.“).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1362&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 001356—001357.] <br /> ({{jez-njem|"Anlage 1 zur Beurteilung der Versorgungslage vom 25. Oktober 1943. <br /> a.) Berücksichtigung der Winterbevorratung und Versorgung der 9500 Cetniks, Ustaschen, Gefangenen und Zivilbevölkerung; <br /> Dabei ist die Versorgung der 9.500 Ustaschen, Cetniks usw. im hiesigen Raum nicht in Rechnung gestellt. Es würden also hierfür noch täglich 12 to Laderaum möglich sein."}})</ref> Takođe, u naredbi o snabdijevanju iz 114. divizije Wehrmachta s početka decembra 1943. godine, precizno je određeno dnevno sljedovanje četničkih jedinicâ u zoni odgovornosti divizije (najvjerovatnije je riječ o [[Dinarska divizija JVuO|Dinarskoj diviziji JVuO]] pod [[Momčilo Đujić|Đujićevom]] komandom): {{izdvojeni citat|Od sada se četnicima izdaje sljedovanje koje se sastoji od: <br /> 1 porcija hljeba; 1 porcija povrća; 1 porcija namaza (mast ili marmelada); 1 porcija soli; 2 porcije napitka; 1 porcija duhana.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=822&rec=315&roll=1295 NARA, T315, Roll 1295, frames no. 000815—000816.] <br /> ({{jez-njem|"Verpflegung der Cetniks: <br /> Als Verpflegung für Cetniks sind ab sofort nur folgende Portionen auszugeben bezw. zu empfangen: <br /> 1 Brotportion, <br /> 1 Gemüseportion, <br /> 1 Brotaufstrichportion (Fett oder Marmelade), <br /> 1 Salzportion, <br /> 2 Getränkeportionen, <br /> 1 Tabakportion."}})</ref>|Posebna direktiva za snabdijevanje br. 65/43 (2.12.43)}} Snabdijevanje četnikâ hranom i municijom bilo je pod konstantnim nadzorom nadležnih njemačkih službi: {{izdvojeni citat|Četnici dobijaju snabdijevanje u skladu sa listama imena koje se stalno kontrolišu; municija za pješadijsko naoružanje se izdaje povremeno, uz strogu kontrolu potrošnje; svaki četnik nosi zvaničnu iskaznicu – oni bez iskaznice se hapse i razoružavaju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=342&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000338.] <br /> ({{jez-njem|"Die Division gewährt den nach eigenen Wünschen beweglich und abseits ihrer Wohnorte eingesetzten Cetniks Verpflegungszuschüsse. Der Verpflegungsempfang wird nach namentlichen Listen getätigt, die Verteilung wird überwacht. Nach den gleichen Richtlinien werden von Zeit zu Zeit Gewehr– und MG–Munition im Rahmen des nachgewiesenen Verschusses ausgegeben. Der Verbrauch wird nach der jeweiligen Lage auch einigermassen genau überprüft. Jeder Cetnik muss einen namentlichen Ausweis mit der Nummer seiner Handwaffe (Gewehr– oder Pistolen–Nr.), der Unterschrift des zuständigen Kommandanten und des Ic der Division versehen, besitzen. Ohne Ausweis angetroffene Cetniks werden im Einvernehmen mit den Cetnik–Führern festgenommen und entwaffnet."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima (5. novembar 1943).}} U izvještaju [[114. lovačka divizija|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. detaljno se opisuje saradnja jedinica [[Wehrmacht]]a sa snagama pod komandom vojvodâ [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]], [[Mane Rokvić|Maneta Rokvića]] i [[Radomira Ðekića Ðeda]]. Njemački oficiri zaključuju da okupator ima veliku korist od četnika: {{izdvojeni citat|Četnički vojvoda Mane Rokvić može se opisati kao apsolutno pouzdan. Već je pružio vrijedne usluge u oblasti [[Bosanski Petrovac|Bos. Petrovca]] gdje je bio raspoređen u prethodnici tokom čitavog napredovanja divizije, svuda uspostavljajući kontakt sa lokalnim četničkim jedinicama i značajno doprinoseći uspostavljanju povjerenja civilnog stanovništva u njemački Vermaht. Njegove mjere za održavanje discipline među četnicima i njegov oštar obračun sa sumnjivim [licima] i banditima dobro su poznati. [...] Iako se Đujić ne može smatrati potpuno pouzdanim, njegova podrška u borbi protiv komunizma trenutno je dragocjena. Divizija će učiniti sve što je u njenoj moći da ga u javnosti prikaže toliko pronjemački nastrojenim kako bi njegov povratak u neprijateljski tabor jednog dana bio onemogućen. [...] Četnički vojvoda Ðedo potiče iz Crne Gore i pristalica je pokreta Koste Pećanca, koji je, na osnovu prethodnog iskustva, održavao jasnu distancu od pokreta DM. Ðedo ostavlja veoma dobar lični utisak, izrazito je drzak [u borbi] protiv bandita i sumnjivih, i jasno je naklonjen njemačkom Vermahtu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=341&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000337—000341.] <br /> ({{jez-njem|"Der Cetnik–Vojvode Mane Rockvic [sic!] ist als unbedingt zuverlässig zu bezeichnen. Er hat bereits im Raum Bos. Petrovac wertvolle Dienst geleistet und war auch während des ganzen Vormarsches der Division bei der Spitze eingesetzt, stellte überall die Verbindung mit den örtlichen Cetnik–Einheiten her und hat in starken Masse für die Begründung des Vertrauens der Zivilbevölkerung zur deutschen Wehrmacht beigetragen. Seine Massnahmen zur Erhaltung der Disziplin unter den Cetniks, sein scharfes Durchgreifen gegen Verdächtige und Banditen, sind bekannt. <br /> Wenn auch Djujic als nicht voll zuverlässig angesehen werden kann, so ist aber seine Unterstützung im Kampf gegen den Kommunismus z.Zt. wertvoll. Seitens der Division wird alles versucht werden, um ihm in der Öffentlichkeit soweit als deutschfreundlich herauszustellen, dass ihm eines Tages der Rückzug in das feindliche Lager unmöglich gemacht wird. <br /> Der Cetnik–Vojvode Dzedo stammt aus Montenegro, ist Anhänger Richtung Kosta Pecanac, die nach bisherigen Erfahrungen klaren Abstand zur D.M.–Bewegung gehalten hat. Dzedo macht persönlich einen sehr guten Eindruck, ist ein ausgesprochener Draufgänger gegen Banditen wie Verdächtige und der Deutschen Wehrmacht eindeutig zugeneigt."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima od 5. novembra 1943.}} {{izdvojeni citat|Glavna komanda predlaže stvaranje oficirske ispostave pri štabu XV brd. korpusa za nadzor i vođenje četničkih grupâ koje se koriste za zaštitu cesta za snabdijevanje, željezničkih pruga i važnijih ratnih pogona.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=554&broj=90 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000084.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. beantragt Schaffung einer Offz.–Planstelle beim Stab XV.Geb.A.K. zur Überwachung und Anleitung der Cetnikverbände, die zur Sicherung von Nachschubstrassen, Eisenbahnen und kriegswichtiger Anlagen eingesetzt sind."}})</ref>}} Jedan od četničkih komandanata koji se dosljedno isticao kontinuiranom kolaboracijom sa njemačkim okupatorom bio je vojvoda [[Uroš Drenović]]. Nadležni okupacioni organi bili su zadovoljni ostvarenim stepenom saradnje s Drenovićem, što se vidi i iz izvještaja XV brdskog armijskog korpusa od 26. XI 1943, u kom se pohvaljuje njegovo „lojalno držanje“: {{izdvojeni citat|Predmet: <br /> Nemačka komanda za vezu kod četničkog vođe Drenovića: <br /> Četnička grupa Drenović z. i j-z od Banje Luke od jedno 1500 ljudi ima već godinu i po prema nemačkom Vermahtu i prema hrvatskoj državi lojalno držanje, i naše izviđačke i bezbednosne akcije korisno podržava. U nekim slučajeva bili su podržani sa nešto municije. Hrvatska vlada razmatrala je ideju da dovede Drenovića u Sabor za predstavnika svih pravoslavnih. Komanda Kirhner (puk Brandenburg) poslala je u dogovoru sa obaveštajnim odeljenjem [korpusa] Drenoviću komandu za vezu, i postigla je značajne rezultate u pogledu specijalnih misija.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=560&broj=390 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000384.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. XV G.A.K, Abt.Ic, Betr.: Dtsch.Verb.Kdo. bei Cetnikführer Drenovic. An Pz.A.O.K.2.Ic/AO, 26.11.43: Die Cetnikgruppe Drenovic w. u. sw. Banja Luka mit etwa 1500 Mann hat seit über 1 1/2 Jahre der deutschen Wehmacht und dem kroat. Staat gegenüber eine loyale Haltung eingenommen und die eigene Aufklärung und Sicherung stets wertvoll unterstützt. In einzelnen Fällen wurde sie mit Inf.Mun. unterstützt. Die kroatische Regierung hat die Berufung des Drenovic in den Sabor (Landtag) als Vertreter aller Pravoslaven erwogen. Das Kdo. Kirchner (Rgt.Brandenburg) hat im Einvernehmen mit der Abt.Ic für seine Zwecke ein Verbindungs–Kommando zu Drenovic entsandt und in kürzester Zeit wertvolle Ergebnisse im Sinne des Sonder–Auftrages erzielt."}})</ref>|Komanda 15. brd. korpusa, Obaveštajno odeljenje, za obav. odeljenje komande 2. okl. armije, 26.11.43.}} Četnički su odredi na teritoriji marionetske NDH pružali veoma značajnu potporu njemačkim vlastima, bez koje ove ne bi uspjele efikasno održavati okupacioni sistem. U izvještaju [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] [[Wehrmacht]]a iz prve nedjelje decembra 1943. provijava upravo ovakvo gledište; istaknuto je, pak, da bi četnike trebalo (zbog „ispadâ prema hrvatskom stanovništvu“) ograničiti „na rad u srpskim selima“: {{izdvojeni citat|Budući da vlastite snage i ustaše nisu dovoljne da same umire i osiguraju golemo područje, divizija se ne može odreći suradnje četnika. Trenutačno, drugačije rješenje ne bi bilo moguće zbog nedostatka dodatnih snaga. No, ne zanemaruje se da se suradnja s četnicima ne čini dugoročno održivom zbog njihovih političkih ciljeva. Stoga će se i dalje jačati utjecaj ustaša, a time i hrvatske države, kako bi se postupno udaljili od četničkih snaga i deportirali oni [četnici] koji nisu mještani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=788&rec=314&roll=555 NARA, T314, Roll 555, frames no. 000782—000783.] <br /> ({{jez-njem|"Da die eigene Kräfte und die Ustascha allein zur Befriedung und Sicherung des weiten Raumes nicht ausreichen, kann auf eine Mitarbeit der Cetniks noch nicht verzichtet werden. Im Augenblick wäre eine Lösung von ihnen mangels anderer Kräfte nicht möglich. Es wird jedoch nicht verkannt, dass auf die Dauer eine Zusammenarbeit mit den Cetniks auf Grund ihrer politischen Zielsetzung nicht tragbar orscheint. Es wird daher der Einfluss der Ustascha und damit des kroatischen Staates weiterhin gestärkt werden, um allmählich von den Cetnik–Verbänden abrücken zu können, die nicht ortsansässigen abzuschieben. Der Anfang hierzu ist gemacht. Um die Unzuträglichkeiten zu beenden, die sich daraus ergeben, dass in rein kroatischen Gegenden die eingesetaten Cetnik–Verbände die Bevölkerung belästigen und auch ausplündern, ist in Durchführung, sie aus diesen Gebieten herauszuziehen und nur noch in Orten mit pravoslavischer Bevölkerung zu Sicherungszwecken einzusetzen."}})</ref>|Procjena situacije 264. pješadijske divizije (7.12.43)}} Komanda Jugoistoka je istog dana izvijestila Vrhovnu komandu njemačkog Wehrmachta o sadjejstvu [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. lovačke divizije]] i četnika u borbi protiv snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]: {{izdvojeni citat|114. lovačka divizija: čišćenje prostora oko [[Vrlika|Vrlike]] u saradnji sa četnicima završeno; neprijatelj je izgubio 22 mrtva i 20 zarobljenih; veliki plen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&broj=89&roll=331 NARA, T78, Roll 331, frame no. 6287993.] <br /> ({{jez-njem|"114. JG. DIV: SAEUBERUNG IN RAUMES VRLIKA IM ZUSAMMENWIRKEN MIT CETNIKS NACH WEITEREN 22 FEINDTOTEN U. 20 GEFANGENEN BEI EINBRINGUNG GROESSERER BEUTE ABGESCHLOSSEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 6. decembra 1943 (7. decembar 1943.).}} Dnevni izvještaj 114. lovačke divizije Wehrmachta od 6. prosinca 1943. godine pruža uvid u to koliko su četničke jedinice pod komandom vojvode Momčila Đujića bile integrisane sa okupacionim trupama: {{izdvojeni citat|U noći 5/6. decembra i tokom jutarnjih časova, neprijatelj je više puta napadao [[Obrovac|obrovački]] [[mostobran]] iz pravca jugoistoka, istoka, sjevera i sjeverozapada. Napadačke snage sastojale su se od manjih do srednje velikih odmetničkih skupina, podržane teškim pješadijskim naoružanjem — prvenstveno minobacačima srednjeg kalibra. Ustaše su napustile svoje položaje na mostobranu. U poslijepodnevnim časovima situacija je razriješena protivudarima naših snaga, uz podršku tenkova, u pravcu ji. i z.-sjz. </br> Neprijateljski gubici: 18 poginulih, 2 zarobljena, 4 prebjega. </br> Vlastiti gubici: 6 palih četnika, 11 ranjenih, 7 nestalih.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=840&rec=315&roll=1295 NARA, T315, Roll 1295, frame no. 000834.] <br /> ({{jez-njem|"Ic Beitrag zur Tagesmeldung. </br> Feind vor Brückenkopf Obrovac griff während Nacht zum 6.12. und in Vormittagsstunden Brückenkopf wiederholt mit schwächeren und mittleren Banden aus SO, O, N und NW Richtung mit Unterstützung schwerer Inf. Waffen, besonders mittlerer Gr. Werfer, an. Ustaschen flüchteten aus Brückenkopfstellung. In Nachmittagsstunden gelang Entlastung durch eigene Vorstösse mit Panzerunterstützung in SO und WNW Richtung wenden. </br> Feindverluste: 18 Tote, 2 Gefangene, 4 Überläufer. </br> Eigene Verluste: 6 Cetniks gefallen, 11 verwundet, 7 vermisst."}})</ref>|Obavještajno odjeljenje (Ic), dodatak dnevnom izvještaju za 6. XII 1943.}} === Borbe pod njemačkom komandom u Crnoj Gori (1943—1944) === {{main|Operacija Frühlingserwachen (1944)}} [[File:Collaborationist Jakov Jovović with Germans on Cetinje.jpg|thumb|Četnički komandant [[Jakov Jovović]] sa svojim saborcima i Nemcima na [[Cetinje|Cetinju]], jesen 1943.]] Od 17. do 24. oktobra [[1943]]. godine, njemačke okupacione snage su organizovale [[Operacija Balkanski klanac|operaciju Balkanski klanac]] (njem. ''Balkanschlucht''). Osnovni cilj operacije je bio likvidacija snagâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Divizija Garibaldi|Italijana]] koji su prešli na stranu partizana u Crnoj Gori, kao i ovladavanje [[Jadransko more|jadranskim]] zaleđem. Pored sopstvenih snaga, njemački okupator je za ovu priliku angažovao dva italijanska fašistička puka (oko devet bataljona), čiji su štabovi bili u [[Bar]]u i [[Podgorica|Podgorici]], kao i muslimansku fašističku miliciju i ostatke četnika Draže Mihailovića.<ref>https://www.znaci.org/00001/151_5.pdf</ref> Dakle, pored dvije divizije [[Wehrmacht]]a, u operaciji je učestvovalo i oko 5.000 [[Balli Kombëtar|balista]], talijanskih fašista i četnika.<ref>https://www.znaci.org/00001/33_9.pdf</ref> U depeši Vrhovnoj komandi JVuO od 20. oktobra 1943,<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, Knjiga predatih depeša CG—3, Depeša br. 211.</ref><ref>Др Радоје Пајовић, Контрареволуција у Црној Гори: Четнички и федералистички покрет 1941—1945, Обод, Цетиње, 1977, стр. 408.</ref> delegat VK JVuO u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u major [[Rudolf Perhinek]] piše o učešću crnogorskih četnika na strani okupatora u ovoj [[Sile Osovine|osovinskoj]] operaciji: {{izdvojeni citat|Žalosno ali tačno. Da nisu Nemci angažovali ovolike snage, nas ovde više ne bi bilo, jer se više niko nije hteo boriti, već samo begati, ali nije se više imalo kud... Mi se izvlačimo i gledamo da smo pozadi njih, da bi iskoristili njihovu borbu sa komunistima i uništavanje istih.}} Informacija o potpunoj potčinjenosti četničkih jedinica u okupiranoj Crnoj Gori njemačkim vlastima, kao i tijesnim vezama sa kvislinškom ''Narodnom upravom'' koju je okupator formirao, Draži Mihailoviću je bila dostavljena 1. decembra 1943. godine iz štaba majora [[Petar Baćović|Petra Baćovića]] (pseudonim »Nav-Nav«): {{izdvojeni citat|Nemci daju oružje i odelo s a s d j k a c a m a [nedešifrovana riječ; moguće "žandarmima" — prim.] i nešto plate. Milicija će biti formirana kao prava vojska. Za komandanta [[Cetinje|cetinjskog]] bataljona major Zdravko Kasalović. Za [[Nikšić|nikšićki]] bataljon Boško Pavić, a mene su naimenovali za komandanta žandarmerijskog bataljona za srez [[Šavnik|šavnički]]. Pojava Narodne uprave i svega ovoga što se sada stvara, nije izraz želje niti naroda niti naša, već je ovo nužno zlo, između dva zla, jer drugog izlaza nema. Mi nismo u stanju samo pomoću naroda da ma šta učinimo bez pomoći Nemaca.<ref>AVII, ČA, kut. 276, reg. br. 7/1-35.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 47, str. 89.</ref>}} [[Ljubomir Lazarević]], inženjer iz [[Kolašin]]a (pseudonim »Bene«), 28. januara 1944. godine obavještava Dražu Mihailovića da četnici u Crnoj Gori sarađuju sa njemačkim okupacionim vlastima u svakom obliku: {{izdvojeni citat|Svi komandanti u Crnoj Gori primili su saradnju sa Nemcima, potpisali obavezu a sa ostatcima vojske nalaze se u žici, ili u neposrednoj blizini nje. Nema ni jedne grupe u šumi koja bi pretstavljala našu borbu, oko koje bi se moglo okupljati. Vukadinović isto tako nalazi se u Podgorici ili u okolini. Nagovešteni dolazak Srbijanske vojske pozdravljen je burno svuda, ali dolazak Ljotićevaca učinio je Ljotićevce vrlo aktivnim i prete da ko god ne bude s njima, on je komunista. Po varošima teško će se iko održati jer ta formula svakoga će staviti pod udar okupatora kao komunistu. Ovaka saradnja sa njima je nemoguća, jer ovi traže prilazak njima, ne saradnju. Po selima Crne Gore gospodare komunisti. Naše akcije vrše se samo u cilju osiguranja ili odbrane nemačkih kolona. Nemačke snage na ovom terenu vrlo su male i nesposobne za ma kakvu širu akciju. Do sada nema ni izgleda na akciju. Svako dalje čekanje, pogoršava našu situaciju. Narod gubi veru u našu dobru volju i našu sposobnost.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Koliko su četnici u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u bili od koristi njemačkom okupatoru za zaustavljanje partizanske ofanzive ka Srbiji, svjedoče i navodi iz izvještaja Komande Jugoistoka polovinom februara 1944. godine.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=15 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000011.] <br /> ({{jez-njem|"In einer Aussprache mit General Foertsch (H.Gr.F) wird festgestellt, dass der Vertrag mit Lukacevic in Geltung bleiben muß, weil dessen Cetniks in Montenegro zur Bekämpfung der Roten benötigt werden."}})</ref> Naime, i nakon stavljanja van snage [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovorâ]] potpisanih krajem 1943. i početkom 1944, major [[Vojislav Lukačević]] je ostao jedini četnički komandant s kojim sporazum nije raskinut: {{izdvojeni citat|U razgovoru sa načelnikom štaba Armijske grupe »F« generalom (Hermannom) Foertschom, zaključeno je da sporazum sa Lukačevićem ostane na snazi, zato što su četnici u Crnoj Gori potrebni za borbu protiv crvenih.|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi njemačkih oružanih snaga od 16. februara 1944. godine}} Četnički odredi s teritorije Crne Gore i Sandžaka su, tokom zime i proljeća 1944. godine, njemačkom okupatoru bili krucijalno važni u smislu zatvaranja jugozapadne granice [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]] od [[Prodor Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije u Srbiju|upada partizanskih jedinicâ]]. Iz strogo povjerljive naredbe od 17. III 1944. vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] (upućene i Feldkomandanturi 610 za teritoriju Crne Gore) ovo postaje bjelodano: {{izdvojeni citat|1.— 2. i 5. crvena div. približavaju se s prethodnicama jugozapadnoj granici Srbije. Prednji delovi na liniji Zmajevac (12 km ji. od Vardišta) — visovi južno od Vardišta. Dalje snage u nastupanju preko Strmice (10 km jz. od Višegrada). 2.— Potrebno je što pre tačno ustanoviti grupisanje snaga i jačinu četničkih odredâ Đurišića i [[Vuk Kalaitović|Kalaitovića]], koji se nalaze duž granice. 3.— 1. bug. okup. korpus povući će svoje isturene snage ispred nadmoćnog neprijateljskog pritiska na liniju Mokra Gora — Semegnjevo — Palisad. Ovu treba po svaku cenu držati blagovremenim angažovanjem rezervi. 4.— Ojačani peš. p. i art. divizion, koji su određeni za rezervu vojnoupr. k-ta Jugoistoka prebaciće se železnicom u rejon Užice—Požega. Angažovanje i delova istog samo uz saglasnost vojnoupr. k-ta Jugoistoka. 5.— Naročito je važno blagovremeno saznati težište neprijateljskog napada. U tu svrhu treba stalno vršiti izviđanja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_34.htm Naređenje vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 17. marta 1944. nemačkom štabu za vezu pri 1. bugarskom okupacionom korpusu za preduzimanje mera u vezi pokreta 2. proleterske i 5. NOU divizije prema jugozapadnoj Srbiji]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000277.] <br /> ({{jez-njem|"Dt.Verb.Stab b.I.Bulg.Okk.Korps <br /> Nachr. 24.Bulg.Division über Dt.Verb.Offz. <br /> F.K. 610 <br /> 1.) Rote 2. und 5. Div. nähern sich mit Anfängen der Südwestgrenze Serbiens. Vorderste Teile in Linie Zmajevac (12 SO Vardiste), Höhen südlich Vardiste. Weitere Kräfte im Nachziehen über Strmica. (10 SW Visegrad) <br /> 2.) Baldige Klarheit über Kräftegruppierung und Stärke längs der Grenze stehenden Cetnikverbände des Djuirisic [sic] und Kalaitovic ist erforderlich. <br /> 3.) I.Bulg.Okk.Korps nimmt seine vorgeschobenen Kräfte vor überlegenem Feindruck auf die Linie Mokragora–Semegnjevo–Palisat zurück. Diese ist unter allen Umständen unter rechtzeitigem Einsatz von Reserven zu halten. <br /> 4.) Das als Reserve des Mil.Befh.Südost bestimmte verstärkte Inf.Rgt. einschl. Art.Abt. wird mit Eisenbahn in den Raum Uzice – Pozega herangeführt. Einsatz auch von Teilen nur mit Zustimmung des Mil.Befh.Südost. <br /> 5.) Rechtzeitiges Erkennen des Schwerpunktes des feindl. Angriffs ist besonders wichtig. Hierzu ständige Aufklärung geboten."}})</ref>}} [[File:Chetniks and Germans in Podgorica 1944.jpg|thumb|Četnički komandanti i njemački okupatori u [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. [[Đorđije Lašić]] (prvi zdesna), šef njemačke uprave za Crnu Goru pukovnik Hajnke (treći zdesna) i Jakov Jovović (drugi slijeva) u [[Podgorica|Podgorici]], proljeće 1944.]] Krajem februara i početkom marta 1944. godine, u tzv. [[staroj Crnoj Gori]] (preciznije u [[Katunska nahija|Katunskoj nahiji]]) organizovana je [[Operacija Bura (1944)|operacija »Bura«]]. Specifičnost ove operacije ogleda se u činjenici da su za njeno izvođenje većinu ljudstva obezbijedili četnici, dok su oficiri iz Feldkomandanture na [[Cetinje|Cetinju]] i komandant mjesta [[Podgorica|Podgorice]] rukovodili borbenim djejstvima: {{izdvojeni citat|1.) Sumarni i iskustveni izveštaj: Operacija »Bora« od 27. 2. do 3. 3. 44. Sprovedena je četnička operacija »Bora«, pod nemačkom komandom, radi čišćenja rejona Danilovgrad — Čevo — Cetinje — Podgorica. 2.) Jedinice koje su učestvovale: 4000 ljudi nacionalne žandarmerije, milicije, 215. abver-trup, jedna brdska baterija iz ratnog plena, lovačko poterno odeljenje 181. peš. div. [...] 5.) Sprovođenje: U delom. oštrim borbama, kolone, koje su nastupale od i,, ji., i j., polako su osvajale teren. 29. 2. zauzeto je Čevo. Neprijatelj (jačine 250 ljudi) izvukao se prema sz. Posle odlaska nemačkih snaga i započinjanja neprij. protivnapada, četnici su se delom, u paničnom strahu, povukli na svoje polazne položaje. Neprijatelj je ponovo zauzeo teren očišćen operacijom. 6.) Gubici neprijatelja: 32 mrtva, 68 ranjenih, 23 zarobljena. Plen: 2 p. mitr., 1 mitr., 15 pušaka, 1 radio-stanica, propagandni materijal i hrana. Sopstveni gubici: 20 mrtvih, 31 ranjen, 46 nestalih. 7.) Iskustva: a) Građanska zaštita, usled nedovoljne opremljenosti i slabog borbenog morala, nije pogodna za izvršavanje borbenih zadataka; žandarmi, milicija, četnici, uz učešće nemačkih trupa, podesni za borbene zadatke i zadatke osiguranja... e) Prilikom sličnih operacija preduslovi za uspeh su učešće nemačkih trupa, podrška teškim naoružanjem i veza do pojedinih borbenih grupa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_30.htm Izveštaj Komande 21. brdskog armijskog korpusa od 9. marta 1944. Komandi 2. oklopne armije o zajedničkoj nemačko-četničkoj operaciji »Bora« protiv jedinica 2. korpusa NOVJ na prostoru Danilovgrad — Cetinje — Podgorica]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&broj=72&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000065.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An Pz.AOK.2 <br /> 1.) Abschluss– und Erfahrungsbericht Unternehmen "Bora": <br /> Vom 27.2. bis 3.3.44 wurde Cetnik–Unternehmen "Bora" unter deutscher Führung zur Säuberung des Raumes Danilovgrad – Cevo – Cetinje – Podgorica durchgeführt. <br /> 2.) Beteiligte Truppen: <br /> 4000 Mann nationaler Gendarmerie, Miliz, Abwehrtrupp 215, 1 Beutegebirgsbatterie, Bandenjägertrupp 181.Inf.Div. <br /> Bewaffnung: Gewehre, 60 le.M.G. <br /> 3.) Leitung: <br /> Selbst.Feldkdtr. 1040 Cetinje <br /> 4.) Führung: <br /> Platzkdt. Podgorica <br /> 5.) Durchführung: <br /> In zum Teil harten Kämpfen gewannen die von O, SO u. S vorrückenden Kolonnen langsam Boden. Am 29.3. Cevo genommen. Feind (Stärke 250 Mann) nach NW ausgewichen. Nach Abrücken deutscher Kräfte und Einsetzen feindl. Gegenangriffe zogen sich Cetniks in z.T. panikartiger Flucht auf ihre Ausgangsstellungen zurück. Feind besetzte erneut das im Unternehmen gesäuberte Gebiet. <br /> 6.) Feindverluste: <br /> 32 Tote, 88 Verwundete, 23 Gefangene. <br /> Beute: <br /> 2 le.MG., 1 s.MG., 15 Gewehre, 1 Funkgerät, Propagandamaterial und Verpflegung. <br /> Eigene Verluste: <br /> 20 Tote, 31 Verwundete, 46 Vermisste. <br /> 7.) Erfahrungen: <br /> a) Einwohnerwehren infolge mangelhafter Ausrüstung und geringer Kampfmoral zu Kampfaufgaben nicht geeignet; Gendarmen, Miliz, Cetniks bei Beteiligung deutscher Truppen für Kampf– u. Sicherungsaufgaben geiegnet. <br /> b) Kaukasische Freiwillige des Abwehrtr. 215 gut bewährt. <br /> c) Mitnahme schwerer Waffennur mit deutscher Sicherung. <br /> d) Truppenverpflegung für einheimische Verbände ungeignet, Marschverpflegung zweckmässig. <br /> e) Bei derartigen Unternehmungen sind Beteiligung deutscher Truppen, Unterstützungen durch schwere Waffen und Nachrichtenverbindung zu den einzelnen Kampfgruppen Voraussetzungen für den Erfolg."}})</ref>|Izvještaj komande 21. brdskog korpusa o rezultatima operacije »Bura« od 9. marta 1944. godine}} Prilikom jedne manje akcije u blizini granice sa [[Hercegovina|Hercegovinom]] došlo je do oružanog okršaja lokalnih četnika i snagâ [[NOVJ]]. U izvještaju 21. brdskog armijskog korpusa Wehrmachta za 16. mart 1944. godine, četnički se gubici računaju kao sopstveni: {{izdvojeni citat|[[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. pješadijska divizija]]: Četnici, koji su napredovali 4 km sjeverno od [[Grahovo (Nikšić)|Grahova]], povukli su se u Grahovo pred neprijateljskim napadom. Gubici neprijatelja: 8 poginulih (izbrojano), 20 poginulih i ranjenih (procijenjeno). Sopstveni gubici (četnici): 1 poginuo, 8 ranjenih. Namjera: nastavak nasilnog izviđanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=663&broj=137 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000130.] <br /> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 16.3.44. <br /> 2.) 181.Inf.Div.: Bis 4 N Grahovo vorgegangene Cetniks vor angreifenden Feind wieder auf Grahovo zurückgegangen. <br /> Feindverluste 8 gezählte Tote, 20 geschäzte Tote und Verwundete. <br /> Eigene Verluste (Cetniks) 1 Toter, 8 Verwundete. <br /> Absicht: Fortsetzung der gewaltsamen Aufklärung."}})</ref>}} [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. nemački korpus]] u Crnoj Gori pokrenuo je [[10. april]]a [[1944]]. [[Operacija "Frilingservahen" (april-maj 1944)|operaciju "Frilingservahen"]], uz masovno učešće četnika. Operacija je pripremljena u saradnji sa [[Pavle Đurišić|Pavlom Đurišićem]] i započeta tako što su četnici zajedno sa Nemcima iz nemačkih garnizona napali na slobodnu teritoriju. Plan napada je bio sledeći: {{izdvojeni citat|'''Đurišićeve snage''': Prva borbena grupa, 700 ljudi, iz si. pravca preko rejona 5 km j. Bijelo Polje za Mojkovac. Druga borbena grupa, 1200 ljudi, pod komandom Đurišićevog Operativnog štaba, od Brodareva preko Šahovića za Mojkovac — Kolašin. Treća borbena grupa, 1000 ljudi, od sredine puta Pljevlja — Prijepolje pravcem Mojkovac. Četvrta borbena grupa, 1500 ljudi, od Pljevalja pravcem Mojkovac. Mojkovac treba da bude dostignut za 2 dana. Posle toga skretanje glavnine u rejon z. Tara — sz. Kolašin — Mojkovac. '''Nemačke snage''': 1 ojač. mot. č. prodire od Brodareva do Bijelog Polja. 1 ojač. mot. č. od Pljevalja do prelaza preko Tare 22 jjz. Pljevlja. Bat. [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 600 ljudi, sledi nemačke snage za Bijelo Polje, onda skreće za Mojkovac. Milicija iz Brodareva, 700 ljudi, čisti svoj rejon i prodire od Brodareva ka jjz. Početak napada: 10. 4. 44. [[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. peš. div.]] obezbediće odgovarajuće informisanje četničke Grupe "Jug" (major Lašić i Bukatonović [pogreška; vjerovatno je u pitanju major [[Savo Vukadinović]] — prim.] u Podgorici) kao i Grupe "Nikšić".<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=364&rec=314&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000357.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An 181.Inf.Div. <br /> Betr.: Unternehmen "Frühlingserwachen". <br /> 1.) Nachstehende Plannung des Major Djurisic für Durchführung des Unternehmens "Frühlingserwachen" zur Kenntnis: <br /> Erste Kampfgruppe 700 Mann aus NO Richtung über Raum 5 km S Bijelopolje nach Mojkovac (16 km NNO Kolasin). <br /> Zweite Kampfgruppe 1200 Mann unter Führung Stab Djurisic von Brodarevo über Sahovici nach Mojkovac – Kolasin. <br /> Dritte Kampfgruppe 1000 Mann von Mitte Strasse Pljevlja – Prijepolje Richtung Mojkovac. <br /> Vierte Kampfgruppe 1500 Mann von Pljevlja Richtung Mojkovac. Mojkovac soll in 2 Tagen erreicht werden. Anschliessend Abdrehen der Masse in den Raum W Tara NW Kolasin – Mojkovac. <br /> Deutsche Kräfte: 1 verst.mot.Kp. stösst von Brodarevo bis Bijelopolje. <br /> 1 verst.mot.Kp. von Pljevlja bis Taraübergang 22SW Pljevlja SFK–Btl. 600 Mann folgt deutschen Kräften nach Bijelopolje, dann Abdrehen nach Mojkovac. <br /> Miliz Brodarevo 700 Mann säubert eigenen Raum und stösst von Brodarevo nach SSW. <br /> Angriffsbeginn: 10.4.44. <br /> 2.) 181.Inf.Div stellt entsprechende Unterrichtung der Cetnikgruppe Süd (Major Lasic und Bukatonovic in Podgorica) sowie der Gruppe Niksic sicher. <br /> Absichten für Beteiligung an den Unternehmen sind Gen.Kdo.XII.Geb.A.K. zu melden."}})</ref><ref>Obaveštenje Komande 21. brdskog korpusa Komandi 181. brdske divizije od 08.04.1944., Vojnoistorijski institut, NAV--T-314, r. 663, s. 357.</ref>}} U dijelu dnevnog izvještaja za 28. april 1944. godine koji se odnosi na Crnu Goru, vojnoupravni komandant Jugoistoka [[Hans-Gustav Felber]] (dokument potpisuje general Kurt von Geitner, načelnik štaba) zabilježio je: {{izdvojeni citat|Ustrajni pritisak crvenih na vlastite i četničke snage u centralnoj C. Gori.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=633&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000629.] <br /> ({{jez-njem|"Montenegro. Anhaltender roter Druck auf eigene und Cetnik–Kräfte in Mittel–Montenegro."}})</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u NDH (1944) === [[File:August Šmidhuber, komandant 7. SS divizije, Todor Perović, lekar Trebinjskog korpusa i kapetan Milorad Vidačić, komandant Trebinjskog korpusa JVuO.jpg|thumb|Žena u crnini moli za milost Milorada Vidačića, komandanta Trebinjskog korpusa JVuO. Prisutni su još [[August Schmidhuber]], komandant 2. puka [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije]] (prvi lijevo), Todor Perović, predstavnik četničke komande istočne Bosne i Hercegovine (drugi lijevo) i neimenovani oficir [[Schutzstaffel|SS]]-a. Fotografija je nastala tokom njemačke [[Operacija Gama|operacije Gama]] protiv partizana u [[Istočna Hercegovina|istočnoj Hercegovini]] (ljeto/jesen 1943. godine).<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2015/08/bk0034.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0034 | Photo | SS-Freiwilligen-Gebirgs-Division "Prinz Eugen"]</ref>]] Kolaboracija četnika u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] sa njemačkim okupacionim snagama postala je intenzivnija tokom zime 1943-1944, makar u slučaju hrvatskih kvislinških snaga i četnika bila pod neprestanom tenzijom. Podaci navedeni u izvještaju generala [[Edmund Glaise von Horstenau|Glaisea von Horstenaua]] od 26. februara 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=236&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000236.]</ref> zasnovani na službenim podacima NDH otkrivaju opseg kolaboracije: 11. februara bilo je na teritoriju NDH trideset i pet posebno imenovanih četničkih grupa sa procijenjenih 23.300 ljudi pod oružjem. Neke manje jedinice su brojale od 200 do 400 pripadnika, dok su ostale, poput [[Momčilo Đujić|Đujić]]eve grupe, imale i do 2.500 vojnika i oficira. Od toga je s Nijemcima i vlastima NDH kolaboriralo devetnaest grupa (ukupno 17.500 ljudi); šesnaest ostalih grupa s oko 5.800 ljudi ubrajane su u pobunjene četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=237&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000237—000240.]</ref> S iznimkom odreda vojvode [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]] u sjeverozapadnoj Bosni (oko 400 ljudi), kojeg su vlasti NDH smatrale potpuno lojalnim, za sve druge četničke kolaborirajuće grupe ustaške su vlasti držale da se prema Nijemcima odnose osobito prijateljski kako bi od njih izvukle što više oružja i municije, dok se istovremeno drže neprijateljski prema NDH.<ref>[https://znaci.org/00001/40_64.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje KOLABORACIJA IZVAN SRBIJE DO OKTOBRA 1944.]</ref> Iako se vojvoda [[Radivoje Kerović]], komandant [[Majevica|majevičkih]] četnika, u Horstenauovom izvještaju ubraja među »pobunjene četnike« (i to kao prvi na spisku, dok se za njegov odred tvrdi da ima 1000 ljudi, tj. da je najbrojniji), u dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 18. februar 1944. godine njegova lojalnost uopšte nije dovedena u pitanje: {{izdvojeni citat|Upit kod [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]] u vezi snabdijevanja municijom Kerovića koji se smatra lojalnim, i 200 ljudi tzv. [[Zeleni kadar|zelenog kadra]], koji se bore protiv crvenih zapadno od [[Koviljača|Koviljače]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=17&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000013.] <br /> ({{jez-njem|"Beim Pz.AOK. 2 wird angefragt, ob Bedenken bestehen gegen Unterstützung mit Munition der im Raume westlich Koviljaca stehenden Cetniks des Kerovic, die als loyal angesehen werden und 200 Mann des sog. "Grünen Kaders" in Kampf gegen die Roten."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnog zapovjednika Jugoistoka (18. februar 1944.)}} U mjesečnom izvještaju za januar 1944. godine, koji je štabu [[LXVIIII rezervnog korpusa]] Wehrmachta poslao 12. februara Viši SS i policijski vođa u Hrvatskoj ''[[Gruppenführer]]'' [[Konstantin Kammerhofer]], ujedno i predstavnik ''[[Reichsführer]]a'' SS-a [[Heinrich Himmler|Heinricha Himmlera]] za Hrvatsku, podvučena je stalno prisutna politička tenzija među saveznicima (tj. [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] i [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]]), usljed njemačkog protežiranja četnikâ: {{izdvojeni citat|Često se ističe kako je njemački Wehrmacht stekao sve veći upliv na angažiranje četničkih jedinica protiv odmetništva. Ovakav razvoj događaja ne posmatra se [od strane ustašâ — prim.] kao vojna nužnost, već kao zahtjev diktiran srpskim interesima — zahtjev koji je u suprotnosti s interesima [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]]. [...] Na poticaj njemačkih vlasti, zabilježeni su čak i slučajevi u kojima su četnici i lokalne milicije (sastavljene prvenstveno od [[Bošnjaci|Muslimana]]) udružili snage kako bi zaštitili svoja sela od „crvenih” (npr. [[Trnovo (FBiH)|Trnovo]]). Četnici su od strane [[V SS brdskog korpusa]] sve više korišteni za suzbijanje partizana, kao i za zaštitu određenih područja naseljenih [[Pravoslavlje|pravoslavnim]] stanovništvom, pri čemu su se oni, u okviru svojih mogućnosti, dobro pokazali.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=1548&broj=179 NARA, T314, Roll 1548, frames no. 000173—00179.] <br /> ({{jez-njem|"Immer wieder stark empfunden wird, daß die deutsche Wehrmacht mehr und mehr Einfluß auf den Einsatz von Cetnikverbänden gegen das Bandentum gewonnen hat. Diese Tatsache wird nicht als militärische Notwendigkeit, sondern immer wieder als gegen die Interessen des Unabhängigen Staates Kroatien gerichtete Forderung des Serbentum gewertet. </br> Auf deutsche Anregung ist es in einzelfällen sogar schon dazu gekommen, daß sich die Cetniks mit den örtlichen Milizen (meist Muselmanen) zum gemeinsamen Schutz ihrer Dörfer gegen die Roten zusammen gefunden haben (z.B. Trnovo). </br> Die Cetniks waren seitens des SS–Ge. Korps in vermehrten Umfange bei den Bekämpfung der Partisanen und zun Schutz bestimmter pravoslavischer Wohngebiete eingesetzt und haben sich im Rahmen ihrer Möglichkeit bewährt."}})</ref>}} Od 23. do 25. januara 1944. godine, na području između [[Knin]]a i [[Kistanje|Kistanja]] organizovana je [[Operacija Frühlingswetter|operacija »Frühlingsgewitter«]]. Vodeći borbe protiv jedinicâ iz sastava [[19. sjevernodalmatinska divizija NOVJ|19. divizije NOVJ]], operaciju su izveli dijelovi [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] Wehrmachta, zatim 92. motorizovani grenadirski puk i 3. bataljon 98. brdskog lovačkog puka [[1. brdska divizija (Njemačka)|1. brdske divizije]]. Njemačkom okupatoru pridružile su se snage lokalnih četnikâ, najvjerovatnije iz [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]]. U izvještaju 264. pješadijske divizije od 25. januara 1944, poslatom Komandi [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]], njemačkim gubicima tokom operacije pribrojani su oni iz četničkih redovâ: {{izdvojeni citat| Sumarni izveštaj »Frilingsgeviter«: 1.) Delimičan ogorčeni otpor neprijatelja kod Ervenika, Bratiškovaca, Kistanja, Radučića slomljen je energičnim zahvatom. Banditi iznenađeni prodorom 92. gren. p. (mot.) od sz. prema Kistanju. 2.) Gubici: A.) sopstveni: 1 poginuo, 3 ranjena, 1 četnik poginuo. B.) neprijatelj: 66 poginulih izbrojano, procenjuje se daljih 60 do 70 poginulih i ranjenih. 35 zarobljenika u eng. uniformama iz Štaba 19. dalm. div. i 5. brig. C.) Zaplenjeno: 1 mitr., 3 puš. mitr., 42 autom., 2 pt puške, 1 l. minob., 1 telefon, 46 karab., 30 eng. mina, 10.000 metaka peš. mun., 60 kom. mina za 1. minob., 3 engl. bicikla.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_21.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 25. januara 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o sopstvenim i neprijateljskim gubicima u operaciji »Frilingsgeviter« na prostoru Knin — Kistanje]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=293&rec=314&roll=561 NARA, T314, Roll 561, frame no. 000287.] <br /> ({{jez-njem|"ABSCHLUSSMELDUNG ”FRUEHLINGSGEWITTER”: <br /> 1.) TEILWEISE HEFTIGER FEINDWIDERSTAND BEI ERVENIK, BRATISKOVCI, KISTANJE, RADUCIC WURDE IM ENERGISCHEN ZUGREIFEN GEBROCHEN. BANDITEN DURCH EINBRUCH GREN. RGT. (MOT) 92 VON NW NACH KISTANJE UEBERRASCHT. <br /> 2.) VERLUSTE: <br /> A.) EIGENE: 1 TOTER, 3 VERWUNDETE, 1 CETNIK TOT. <br /> B.) FEIND: 66 GEZAEHLTE TOTE, 60 BIS 70 WEITERE TOTE UND VERWUNDETE GESCHAETZT. 35 GEFANGENE IN ENGL. UNIFORM VON STAB 19. DALM. DIV. UND ROEM. 5. BRIG. <br /> C.) BEUTE: 1 S.MG., 3 LE. MG., 42 MP., 2 PZ. BUECHSEN, 1 LE. GR. W., 1 FERNSCHRECHGERAET, 46 KARAB., 30 ENGL. MINEN, 10000 SCHUSS INF. MUN., 60 SCHUSS LE. GR.W. MUN., 3 ENGL. FAHRRAEDER."}})</ref>}} [[File:Hercegovački četnici i njemački vojnici s narodnim herojem Miletom Okiljevićem uoči njegovog strijeljanja juna 1944.jpg|thumb|Pripadnici [[369. legionarska divizija|369. „Vražje“ divizije]] i četnici Gatačke brigade Nevesinjskog korpusa JVuO sa vezanim [[Miletom Okiljevićem]], zamjenikom političkog komesara II čete I bataljona XI hercegovačke brigade, zarobljenim u borbama za Gat 15. maja 1944. godine (istog mjeseca je i strijeljan). Okiljević je proglašen 1951. godine za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja Jugoslavije]].<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2017/10/bk0272.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0272 | Photo | 369. (kroatische) Infanterie-Division]</ref>]] Vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] je, pored Momčila Đujića i [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], vjerovatno najdalje otišao u kolaboraciji s njemačkim okupatorom, kada su u pitanju četničke jedinice van teritorije okupirane Srbije. Nakon kapitulacije Italije, boravio je u Rimu okupiranom od nacista. Nakon toga, našao se u Trstu, gdje je uspostavio čvrste veze s njemačkom obaveštajnom službom: {{izdvojeni citat|Ja sam javio Đujiću da preko naših ljudi u Sušaku i Trstu prihvate naše oficire koji idu iz Italije i upućuje u Liku i zap. Bosnu. Ovo sam javio i našima u Rim. Kap. Đaković javlja da su Nemci pobili oko 14000 partizana na prostoriji Crikvenica — Sušak — Rijeka, od kapitulacije Italije do danas.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} U izvještaju od 20. februara 1944, poslatom majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]], komandantu Zapadne Bosne JVuO, kapetan [[Ilija Jevtić]] piše o totalnoj subordinaciji [[Dinarska divizija|Dinarske divizije]] Nijemcima, koji u potpunosti kontrolišu četnike pod komandom vojvode Đujića: {{izdvojeni citat|Sem samog vojvode Đujića i jednog malog broja četnika, svi četnici Dinarske oblasti (oko hiljadu devet stotina i nekoliko) nalaze se pod nemačkom komandom. Hranu, odeću, obuću, cigarete i novac svaki četnik i njegov starešina prima kao i nemački vojnik odn. oficir. Svu municiju i oružje primaju takođe od Nemaca. Četnici pod nemačkom komandom nalaze se po bunkerima počev od Knina do Šibenika i Splita. U pojedinim bunkerima su izmešani, pola četnici pola ustaše. Nemački oficiri dolaze na Kosovo polje u četničku diviziju, a isto tako naši četnički oficiri i ostale starešine na čelu sa Đujićevim načelnikom štaba odlaze u Nemačku diviziju. Voze se na nemačkim automobilima kroz Knin i t.d. Jednom rečju između četnika i Nemaca postoji najtešnja saradnja i nemačka puna kontrola nad radom četnika. Jedino se pop Đujić, kao komandant divizije, sa svojom užom pratnjom ne pojavljuje pred njima.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_78.htm Izveštaj kapetana Ilije Jevtića od 20. februara 1944. komandantu zapadne Bosne o svom radu i saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji i Lici]</ref>}} Njemački poručnik [[Reinhard Kopps]], poznatiji kao ''Konrad'', bio je šef jedne obavještajne grupe [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]. Kada je 3. marta 1944. došao iz [[Beograd]]a u [[Dalmacija|Dalmaciju]], sobom je doveo nekoliko [[ZBOR|ljotićevaca]], između ostalih i Roka Kaleba, pripadnika antikomunističke organizacije »[[Beli Orlovi]]«. Od ostataka Đačkog bataljona (ranije: Splitsko-šibenska četa), koji su uglavnom bili ljotićevci, i dijela četnika koje mu je ustupio vojvoda Đujić, poručnik Kopps je formirao odred »Konrad« čiji je zadatak bio da vrši diverzije na partizanske štabove, organe narodne vlasti, ubija simpatizere NOP-a i da spriječi veze iz unutrašnjosti sa jedinicama i štabovima NOVJ na otocima. Grupa »Konrad« brojila je oko 30 ljudi — četnika i Nijemaca, sa sjedištem u selu [[Zablaće]], pokraj [[Šibenik]]a.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_167.htm Izveštaj Štaba Dinarske četničke oblasti od 29. maja 1944. komandantu oblasti o akciji Grupe "Konrad" protiv pripadnika NOP-a na području Dalmacije]</ref> U izvještaju koji je 11. marta 1944. godine uputio komandi [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]], o suradnji sa četnicima vojvode Đujića Kopps je zapisao sljedeće: {{izdvojeni citat|''Predmet: Četničke jedinice u sjevernoj Dalmaciji.'' Četnici su u sjevernoj Dalmaciji grupisani u jednu [[Dinarska divizija JVuO|diviziju »Dinara«]], čiji se štab nalazi u [[Kosovo polje (Dalmacija)|Kosovu]], 11 km južno od Knina. Komandovanje je u rukama vojvode Momčila Đujića, uz podršku majora Kapetanovića i kapetana Mijovića. Jačina grupâ, podređenih ovoj komandi, trenutno iznosi oko 6500 ljudi. Utjecajna zona se poklapa sa rajonom naseljenim Srbima unutar trokuta [[Knin]]—[[Šibenik]]—[[Zadar]] i doseže do zone [[Lika|Like]]. Operaciona zona je cijeli ovaj trokut, a naročito veće komunističke, partizanske oblasti, koje su naseljene Hrvatima. Do sada su vojne operacije izvođene u suradnji sa njemačkim divizijama, o čijim su rezultatima ove izvještavane. Znatni dijelovi ovih četničkih jedinica angažirani su na osiguranju njemačkih puteva za dotur. Posmatrano s vojne strane, trenutno se četnička suradnja sa njemačkim jedinicama ocjenjuje kao pozitivna. Na osnovu snaga, koje nam se ovdje nude, može se zaključiti da ona nije iskorištena u potpunosti, ali i ono što je do sada učinjeno upućuje na činjenicu, da bi njihovo dalje angažiranje u vojnom pogledu za nas bilo povoljno.<ref>[https://znaci.org/zb/4_21_10.pdf#page=1414 Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu, Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji, knjiga 10: siječanj—ožujak 1944. godine (tom 21, dokument br. 402, str. 1414—1418.)]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=696&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000692.] <br /> ({{jez-njem|"Betr. Cetnik–Verbaende Norddalmatien. <br /> In Norddalmatien sind die Cetniks in einer Division "Dinara" zusammengefasst, deren Hauptquartier in Kosovo, 11 km s. Knin, liegt. Die Fuehrung liegt in den Haenden des Wojwoden Momcilo Djujitsch, der seinerseits unterstuetzt wird von Major Kapetanowitsch und Hauptmann Miowitsch. Die Staerke der diesem Kommando unterstellten Gruppen belaeuft sich z.Zt. auf etwa 6500 Mann. Das Einflussgebiet stimmt ueberein mit dem serbischen Siedlungsraum innerhalb des Dreiecks Knin–Sibenik–Zara und reicht bis ins Lika–Gebiet hinein. Operationsgebiet ist dieses gesamte Dreieck, insbesondere die in ihm liegenden groesseren, kroatisch besiedelten kommunistischen Partisanbereiche. Militaerische Operationen wurden bislang in Zusammenarbeit mit deutschen Divisionen durchgefuehrt und deren Ergebnisse dorthin gemeldet. Darueber hinaus sind wesentliche Teile dieser Cetnik–Verbaende zur Sicherung deutscher Nachschubstrassen eingesetzt. <br /> Militaerisch gesehen ist somit die Zusammenarbeit der Cetniks mit deutschen Verbaenden zur Zeit positiv zu beurteilen. Sie fuehrt wohl noch keineswegs zu voller Ausnutzung der sich hier uns anbietenden Kraefte, doch berechtigt das bisher Geleistete zu der Auffassung, dass ein weiterer Einsatz sich fuer uns militaerisch guenstig auswirken muss."}})</ref>|Izvještaj jedinice »Konrad« od 11. ožujka 1944. Komandi Druge oklopne armije o četničkim jedinicama u sjevernoj Dalmaciji}} Na osnovu svega iznesenog, poručnik Konrad predlaže nadređenim: „Što se tiče upotrebe četničkih jedinica sjeverne Dalmacije u vojne svrhe, treba reći da one predstavljaju samo nastavak prakse talijanskih jedinica. Uz to se prije svega mora dodati i to, da se Talijani nikada nisu usuđivali — i pored svih hrvatskih suprotnih tvrdnji — da u većem obimu sprovedu vojnu suradnju, jer oni nisu željeli da se ojačaju četnici, tada još neoprobani u težoj političkoj situaciji. Dok su Talijani sprovodili samo djelomične operacije, danas je, uz strogu kontrolu i rukovođenje, moguća mnogo obimnija mobilizacija četničkih jedinica. Đujić nam je rekao da će se njegove jedinice, nakon čišćenja partizanskih oblasti u dalmatinskom području, angažirati tako što će u suradnji sa njemačkim komandama izvršiti zapriječavanja Titovih kanala za snabdijevanje. Na osnovu ovdje poznatih činjenica ovo izgleda apsolutno moguće.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=700&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000696.] <br /> ({{jez-njem|"Zur militaerischen Verwendung der Cetnikverbaende Norddalmatiens ist zu sagen, dass sie nur eine Fortsetzung der italienischen Verbindungen darstellen wuerde. Dazu muss allerdings hinzugefuegt werden, dass die Italiener es niemals gewagt haben – trotz aller gegenteiligen wiederholten kroatischen Behauptungen – in grossem Stil militaerische Zusammenarbeit durchzufuehren, da sie die damals noch nicht erprobten Cetniks in einer im uebrigen noch unreiferen groesseren politischen Lage nicht zu stark werden lassen wollten. Waehrend somit die Italiener nur Teilunternehmen durchfuehrten, waere bei straffer Kontrolle und Steuerung der Cetnikverbaende heute ein Heranziehen in weit groesserem Umfang moeglich. Djujitsch hat sich uns gegenueber bereiterklaert, seine Verbaende nach Saeuberung der Partisanengebiete im dalmatinischen Raum so einzusetzen, dass in Zusammenarbeit mit deutschen Dienststellen eine Sperrung der Versorgungskanaele Titos erfolgt. Auf Grund der hier bekannten Unterlagen erscheint dies vollkommen moeglich."}})</ref> [[File:Helmuth von Pannwitz and Chetniks.jpg|thumb|Njemački general [[Helmuth von Pannwitz]], zapovjednik [[15. SS kozački konjanički korpus|15. SS kozačkog korpusa]], u društvu četničkih oficirâ s teritorije NDH.]] U izvještaju Višeg SS i policijskog vođe u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj ''Gruppenführera'' Konstantina Kammerhofera za mjesec mart 1944. godine, iskazano je stanovito nezadovoljstvo učinkovitošću četnikâ u Bosni i Hercegovini u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Policijska oblast II ([[Sarajevo]]): [...] <br /> Borbena vrijednost četnika stacioniranih u policijskoj oblasti Sarajevo nastavila je opadati; borbe u okolici [[Višegrad]]a i [[Trebinje|Trebinja]] pokazale su da se oni mogu uspješno oduprijeti [neprijatelju] samo uz njemačku podršku. U [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], četnici nisu pokazali nikakvu vlastitu inicijativu tijekom izvještajnog perioda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=228&rec=314&roll=1548 NARA, T314, Roll 1548, frame no. 000222.] <br /> ({{jez-njem|"Polizeigebiet II (Sarajevo): <br /> Der Kampfwert der im Polizeigebiet Sarajevo stehenden Cetniks ist weiter gesunken, bei den Kämpfen im Raum von Visegrad und Trebinje hat sich gezeigt, daß sie sich nur mit deutscher Unterstützung erfolgreich zur Wehr setzen können. In Ostbosnien zeigten sich die Cetniks im Berichtsmonat ohne eigene Initiative."}})</ref>|Mjesečni izvještaj za mart 1944. godine Višeg SS i policijskog vođe u Hrvatskoj (6. IV 1944).}} Konverzacija vođena između njemačkog opunomoćenog generala u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau|Edmunda Glaisea von Horstenaua]] i feldmaršala [[Wilhelm Keitel|Wilhelma Keitela]], prilikom posjete Hitlerovom glavnom štabu početkom marta 1944, otkriva kakva je bila percepcija statusa četnika u NDH od strane vojnog vrha Trećeg Reicha: „U [[Berchtesgaden|Berhtesgaden]]u ljubazno me je primio Kajtel. Informisao me je o toku razgovora sa [[Nikola Mandić|Mandić]]em i Perićem [predsjednik vlade i ministar vanjskih poslova NDH, respektivno — prim.]. U više navrata morao sam da ga prekinem kako bih ga ispravio, a pre svega u pogledu četničkog pitanja. On je mislio da se četnici sastoje samo od nekoliko dobrovoljaca (skraćeno „Hiwis“, dolazi od nemačke reči „Hilfswilligen“, prim. prev.), koji služe u nemačkim divizijama.“<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 456.</ref> Njemački nadležni organi su ukazivali svojim višim komandama i na vidljivu diskrepanciju u domaćem antikomunističkom taboru u kontekstu »borbe protiv bandi«. Tako se u izvještaju 264. pješadijske divizije od 10. aprila 1944. na jednoj strani tvrdi da „hrvatske vlasti očigledno poseduju vrlo malo poverenja u trajno postojanje vlastite vlade“,<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_43.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji]</ref> dok se za četnike Dinarske divizije pod Đujićevom komandom navodi: {{izdvojeni citat|Nasuprot ovom, četnike treba ceniti kao jedini pouzdani faktor borbe protiv komunističkih bandi. Oni raspolažu, pored jednog boljeg rukovođenja i organizacije, i potrebnom inicijativom u borbi protiv bandi za sopstvena obaveštavanja i poduhvate i redovno javljaju upotrebljive rezultate izviđanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=494&rec=314&roll=562 NARA, T314, Roll 562, frames no. 000489—000490.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroat. Behoerden besitzen anscheinend nur geringes Vertrauen in der dauernden Bestand der eigenen Regierung. <br /> Im Gegensatz hierzu sind die Cetniks als einzig zuverlaessiger Faktor im Kampf gegen die kommunistischen Banden zu werten. Sie verfuegen neben einer besseren Fuehrung und Organisation ueber die im Bandenkampf notwendige Initiative zu eigenen Erkundungen und Unternehmen und melden regelmaessig brauchbare Aufklaerungsergebnisse."}})</ref>|Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. [[V SS korpusu]] iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], o držanju vojvode Momčila Đujića je data veoma povoljna ocjena: {{izdvojeni citat|Đujić neupitni pristalica DM. Hrvatski državljanin, lojalno radi sa vlastitim trupama protiv komunista, nasilno mobiliše pravoslavce. Prema povjerljivom izvještaju, nedavno je više puta izrazio antibritanska osjećanja. Jačina: 7000. Jesu li Đujićeve jedinice na području V SS korpusa?<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1208&rec=314&roll=565 NARA, T314, Roll 565, frame no. 001203.] <br /> ({{jez-njem|"Djujic einwandfrei DM Anhänger. Kroat. Staatsangehöriger, arbeitet mit eigener Truppe gegen Kommunisten loyal zusammen, zwangsmobilisiert Pravoslaven. In letzter Zeit nach V—Meldungen wiederholt englandfeindlich geäussert. Stärke 7000. Sind Djujic—Verbände im Bereich V. SS—Korps?"}})</ref>}} U izvještaju od 10. maja 1944, oficiri 15. brdskog korpusa navode da Nijemci snabdijevaju ukupno 6.318 četnika u NDH („Hrvatska borbena zajednica“). Za skrb 4.421 četnika starala se [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. divizija]], dok se o ostalih 1.897 brinula [[373. legionarska divizija|373. divizija]] Wehrmachta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=828&rec=314&roll=565 NAW, T-314, Roll 565, frame 000823: Zabilješka o broju četnika koje snabdijeva 15. brdski korpus (10. maj 1944.).]</ref> Sredinom srpnja 1944. godine, u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]] je organizirana [[Operacija Muholovka|operacija »Muholovka«]] ({{jez-njem|Fliegenfänger}}). U ratnom dnevniku [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] zabilježeno je da je izvođenje operacije povjereno [[13. SS oružana brdska divizija Handžar|13. SS brdskoj diviziji »Handžar«]] i lokalnim četnicima: {{izdvojeni citat|14. 7. 1944: <br /> ''SS-brdska divizija »Handžar«'': <br /> Za operaciju »Fligenfenger«, čišćenje prostora [[Osmaci]] (25 km jugoistočno od [[Tuzla|Tuzle]] — aerodrom bandi), krenula su 2 ojačana bataljona i četnici.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XII — DOKUMENTI NEMAČKOG RAJHA — KNJIGA 4]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=960&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000820.] <br /> ({{jez-njem|"W–SS–Geb.Div. Handschar: <br /> Zum Unternehmen "Fliegenfänger" Säuberung Raum Osmaci (25 SO Tuzla) (Bandenflugplatz) 2 verst. Btlne. und Cetniks angetreten."}})</ref>}} Pored operacije »Fliegenfänger«, četnici u sjevernoj i istočnoj Bosni (koji su brojali oko 13.000 ljudi) uzeli su, tokom proljeća i ljeta 1944. godine, učešća u više poduvhata koje je predvodila 13. SS brdska divizija »Handžar« (kao npr. [[Operacija Maiglöckchen|»Maiglöckchen«]], [[Operacija Vollmond|»Vollmond«]], [[Operacija Heiderose|»Heiderose«]] ili [[Operacija Röslein|»Röslein«]]). Visoki oficiri [[Sicherheitsdienst|SS]]-a bili su u velikoj mjeri zadovoljni obostrano izgrađenim povjerenjem. Dok je ''Hauptsturmführer'' Hermann Schifferdecker, zapovjednik 27. brdske lovačke pukovnije iz sastava divizije, decenijama nakon rata tvdio da je „saradnja između divizije i četnika bila (je) veoma labava”, kao i da su se četnici „javljali našem obavještajnom oficiru onda kada im je bila potrebna hrana ili municija”, u junu 1944. komandant 13. SS brdske divizije general [[Karl-Gustav Sauberzweig]] je pohvaljivao iskreno savezničko držanje pripadnikâ JVuO (najvjerovatnije vojvode Radivoja Kerovića): {{izdvojeni citat|Nakon što ih naše trupe razbiju, partizani u povlačenju često upadaju u zasjede četničkih jedinica koje traže oružje... Tokom posljednjih operacija, četničke snage su se dobro pokazale u borbi. Uspostavljena je prihvatljiva, gotovo drugarska saradnja [Nijemaca — prim.] sa četnicima. Srpsko pravoslavno stanovništvo (sigurnosne zone) predstavlja jedini marljivi, konstruktivni i vitalni element na ovoj teritoriji. Kada je divizija tek stigla u (sjeveroistočnu Bosnu), među četnicima je zavladala panika zbog straha od [[Bošnjaci|muslimanske]] osvete. U međuvremenu, konstruktivniji među Srbima su shvatili da će divizija uključiti sve dijelove stanovništva u svoju misiju oslobađanja [od partizana — prim.]. To je, u određenom smislu, dovelo do svojevrsne saradnje.<ref>George Lepre, Himmler's Bosnian Division: The Waffen-SS Handschar Division 1943–1945. Atlgen, PA: Schiffer Military History, 1997, pp. 198–199. <br /> ({{jez-eng|"With an estimated strength of over 13,000 effectives, the Četniks of northeastern Bosnia were divided into four large groups, with one each operating in the Posavina, Bijeljina, Tuzla, and Zvornik areas. "The cooperation between the division and the Četniks was very loose," wrote one critical SS officer. "Most of the time they simply reported to our intelligence officer when they needed food or ammunition." Sauberzweig was more optimistic: "After being routed by our troops, retreating Partisans are often ambushed by Četnik units seeking weapons... During the latest operations, the Četnik forces have fought well. An acceptable, almost comradely cooperation with the Četniks has emerged. The Serbian-Orthodox population of the (security zone) is the sole industrious, constructive, and vital element in the territory. When the division first arrived in (northeastern Bosnia), the Četniks panicked, fearing Muslim revenge. In the meantime, the constructive-minded Serbians have realized that the division shall include all portions of the population in its mission of liberation. This has led, in a certain sense, to a sort of cooperation.""}})</ref>}} Nemački izveštaj iz jula 1944. godine ocenjuje da četnici Momčila Đujića broje oko 8.000 ljudi, od čega 7.000 naoružanih; ovi su dobro organizovani te neprijateljski orijentisani prema Englezima i bez engleske pomoći. Nijemci zaključuju da im oni zamjenjuju jednu do dvije divizije u Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Jedinica Konrad [srednja Dalmacija]: Saradnja sa četnicima izvanredna. '''Oni zamenjuju jednu do dve divizije'''. Samo se oni bore — ustaše manje aktivne.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=790 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000781.] <br /> ({{jez-njem|"Zusammenarbeit der Truppe mit Cetniks hervorragend. Cetniks ersetzen 1 — 2 Divisionen. Nur sie kämpfen. Ustascha wenig aktiv. <br /> In Norddalmatien (serbischer Volksraum) Cetnikführer Djujic. Etwa 8 000 Mann, davon 6–7 000 Bewaffnete. Gut organisiert. Englandfeindliche Stimmung. Keine englische Unterstützung. Zweifel, ob diese Cetniks bei englische Landung gegen deutsche Besatzungsmacht kämpfen werden."}})</ref>|Izveštaj kapetana Merrema, drugog obaveštajnog oficira Komande Jugoistoka (Armijske grupe F) o inspekcijskom putu po Srbiji, Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj u periodu 20. jun — 4. juli 1944.}} Kapetan Merrem, njemački oficir koji je sastavio ovaj izvještaj, imao je samo riječi hvale na račun četnikâ Dinarske divizije JVuO i vojvode Momčila Đujića: {{izdvojeni citat|[[373. legionarska divizija|373. pešadijska divizija]]: Saradnja sa četnicima vrlo dobra (1. lički korpus sa sedištem u [[Gračac]]u). Oni nemaju direktnu vezu sa Đujićem. Rukovođenje njima direktno od strane obaveštajnog odjeljenja divizije. Njihovim akcijama uvek prisustvuje nekoliko Nemaca koji kontrolišu isporuke municije i snabdevanja. [...] '''Oni su jedini stvarno korisni saborci''' [podvučeno u originalu — prim.]. Jedino od njih dolaze korisna obaveštenja o neprijatelju. [...] Jedan četnički komandant odaje utisak potpuno pouzdanog saborca, koji je i neprijateljski nastrojen prema Englezima. [...] Četnici su vrlo častoljubivi i drago im je kada Nemci primete njihove podvige. [...] Podoficir Bartl poznaje lično vojvodu Đujića. Đujić mu šalje čak i sopstvene naredbe u vezi s područjem [[Donji Lapac|Lapca]]. [Najbolja taktika protiv partizana sastoji se u upotrebi specijalnih jedinica] i kombinovanju četnika u jedinice snage jednog bataljona sa jednim nemačkim vodom sa radio stanicom i, po mogućstvu, teškim oružjem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=793 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Aussenstelle der 373. (kroat.) Div. – Uffz. Bartl. <br /> Sehr gute Zusammenarbeit mit Cetniks. (1. Lika–Korps Sitz Gracac.) Kein unmittelbarer Einfluss Djuic. Direkte Führung durch Ic–Aussenstelle. Bei Cetnik–Einsatz nehmen meist einige deutsche Soldaten teil. Dadurch Kontrolle der Munitions– und Verpflegungslieferung gewährleistet. "Kroatische Kampfgemeinschaft" bezeichnet Bartl nur als Ausdruck im deutschen Schriftverkehr. Cetniks können diesen Begriff nicht und würden bei Bekanntgabe feindselige Haltung einnehmen. Cetniks sind die einzigen brauchbaren Mitkämpfer. Diese allein liefern auch brauchbare Feindmeldungen. <br /> Kurze Rücksprache mit einem örtlichen Cetnik–Führer ergab den Eindruck eines absolut zuverlässigen, sogar englandfeindlichen Mitkämpfer. <br /> Cetniks sind sehr ehrgeizig und sehen es gerne, wann ihre Taten von Deutschen beobachtet werden. Geschriebenes Wort (Flugblätter) gilt bei ihnen wenig. Das gesprochene Wort ist alles. Gute Flüsterpropaganda hat grossen Einfluss. <br /> Von Invasion sprechen Cetniks kaum. <br /> Uffz. Bartl kennt den Vojvoden Djuic persönlich. Djuic schickt ihm sogar die den Raum Lapac berührenden eigenen Befehle. <br /> Auf die Frage, wie man nach seiner Ansicht der kommunistischen Banden Herr werden könne, antwortete Uffz. Bartl: "Durch andauerndes Jagen mit kleinen Jagdkommandos (Kleinkrieg nach Bandenart), durch Einsatz von Tarneinheiten und durch Zusammenfassen der Cetniks in Batl.–Stärke, dabei etwa 1 deutscher Zug mit Funk und möglichst mit schweren Waffen." <br /> Uffz. Bartl macht einen sehr guten Eindruck, scheint sich aber doch sehr viel zuzutrauen, wenn er behauptet, er könne die gesamten Djuic–Cetniks dahin bringen, wo wir sie haben wollen, falls er an die entsprechende Stelle gesetzt werden wurde."}})</ref>}} Visoka ocjena za doprinos četničkih formacijâ s teritorije marionetske NDH ratnim naporima njemačkog okupatora data je 25. jula 1944. godine i od strane nadležnih instanci iz [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]]: {{izdvojeni citat|Hrvatska: [...] Četnici su, s obzirom na vlastitu slabost, naši prirodni saveznici u borbi protiv komunizma. '''Samo se oni bore'''! “Hrvatska borbena zajednica” postoji samo na papiru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=716&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000707.] <br /> ({{jez-njem|"Cetniks unter Berücksichtigung eigener Schwäche im Kampf gegen Kommunisten unsere natürlichen Verbündeten. Sie allein kämpfen! "Kroatische Kampfgemeinschaft" steht nur auf dem Papier."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka od 25. jula 1944.}} U izvještaju od 11. avgusta 1944, nakon proputovanja koje je Vojni zapovjednik Jugoistoka poduzeo u zoni odgovornosti V SS brdskog korpusa na teritoriju NDH, o tamošnjim četnicima te suradnji s njima kazano je: {{izdvojeni citat|Dobro iskorištavanje četničkih komandanata. Zahtjev za premještaj [[369. legionarska divizija|369. pješadijske divizije]] zbog sve češćih incidenata između četnika, o čijoj suradnji divizija apsolutno ovisi, i hrvatskih pripadnika divizije. 369. pješadijska divizija se sastoji od otprilike 70% Hrvata. Zapovjednik divizije napominje da se najmanje 40% njih smatra nepouzdanim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=192&broj=445 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000440.] <br /> ({{jez-njem|"Gute Ausnutzung der Cetnikführer. Antrag auf Herauslösung der 369.I.D. da sich Zwischenfälle zwischen Cetniks, auf deren Zusammenarbeit Division unbedingt angewiesen, und kroat.Div.Angehörigen mehren. (Siehe Ic–Bericht). 369.I.D. besteht aus ca. 70 % Kroaten. Div.Kdr. bemerkt, dass hiervon minderstens 40 % als unzuverlässig anzusehen sei."}})</ref>|Izvještaj o posjeti OBSO-a zoni odgovornosti 5. SS brdskog korpusa od 7. do 11. avgusta 1944. godine (11.8.44).}} Major Adolf von Ernsthausen je bio zapovjednikom 392. artiljerijske pukovnije iz sastava [[392. legionarska divizija|392. (hrvatske) pješačke divizije]], jedne od tri njemačko-hrvatske divizije (pored [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] i [[373. pješadijska divizija|373. pješadijske divizije]]). Kao veteran [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] sa iskustvom ratovanja na [[balkanskom bojištu]], major von Ernsthausen biva upućen [[1944]]. godine u okupiranu Jugoslaviju. Von Ernsthausen će [[1959]]. godine objaviti ratne memoare pod naslovom ''Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944'' (“Vukovi [[Lika|Like]]. Sa legionarima, ustašama, domobranima i četnicima protiv Titovih partizana. Doživljaji u Hrvatskoj 1944.”).<ref>[https://winkelried-verlag.de/buecher/landser-am-feind/744/die-woelfe-der-lika Winkelried Verlag: Adolf von Ernsthausen, Die Wölfe der Lika]</ref><ref>[https://www.booklooker.de/B%C3%BCcher/Adolf-von-Ernsthausen+Die-W%C3%B6lfe-der-Lika-Mit-Legion%C3%A4ren-Ustaschi-Domobranen-und-Tschetniks-gegen/id/A02Iwx5I01ZZ3 Ernsthausen, Adolf von — Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944 — Landser am Feind, Band 5 (www.booklooker.de)]</ref> O sveobuhvatnoj saradnji Dobroslava Jevđevića s okupacionim vlastima bio je general Mihailović, u više navrata, obaviješten i od strane Jovanke Krištof (pseudonim »Mira«), četničke obavještajke u [[Slovenija|Sloveniji]]. U veoma opširnom izvještaju od 29. juna 1944, Krištof o Jevđeviću (pseudonim »Aero«) daje nedvosmislenu ocjenu: „Aero je drugi [[Milan Nedić|Nedić]].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_198.htm Izveštaj obaveštajnog organa od 29. juna 1944. Draži Mihailoviću o stanju četničkih organizacija u Sloveniji, Hrvatskom primorju, Gorskom kotaru i Lici i saradnji sa nemačkim okupatorima]</ref> Pored toga, Krištof karakteriše Jevđevića kao „vrlo kompromitovanu osobu“ (najprije zbog „jakog sudelovanja sa okupatorom“), te zaključuje da ovaj ne bi mogao organizovati četničku ilegalu. Iz izvještaja Krištof može se zaključiti kako su vojvoda Dobroslav Jevđević i kapetan [[Dušan Đaković]], komandant 4. brigade iz sastava Ličko-kordunaške oblasti JVuO, bili podređeni okupatoru i suštinski i u simboličkoj ravni: {{izdvojeni citat|Odred u Ab.[aciji, tj. [[Opatija|Opatiji]] — prim.] likvidiran. 19 ljudi otišlo u [[Postojna|Postojnu]], a 10 ih ide u Nem.[ačku] kom. na [[Rijeka|Reci]], gde će služiti kao [[Gestapo]]. Tu će biti sa njima i Aero i kap. Đak., pa čak i r. stanica. [...] Svi su ti odredi pod Nem. kom. i bez međusobne veze, razbacani po [[Istra|Istri]], da se pokaže celom narodu, kako su Srbi Nem. sluge. Plaćeni su — vojnici 360 L.[ira] mesečno, podnar. 450 naredn. 525 podpor. mislim 3.000 a kap. Đak. 5.800 L. [...] U Josipdol je poslao Aero 11 ljudi, navodno da osnuju tamo četničku komandu. Međutim ti su ljudi Nem. tajna policija, a od četnika iz šume, koji su im dolazili u vezi, da je to četn. komanda, napravili Nem. radni bataljon, koji vode Nem. Tu je oko 40 ljudi, ostali su prestali dolaziti kad su videli šta se sa ovima desilo. [...] Kud ćemo veće poniženje za našu vojsku nego da komanduje Nem. poručnik našem kapetanu, pa i vojvodi, samo sreća, da je taj vojv. surogat, inače propadosmo od bruke... Sve ove i slične akcije vodi kap. Đaković, naravno pod komandom Nem. poručnika. Odluke o njima donosi Aero u dogovoru sa Nem. Upravo je gnusno gledati, kako se obojica klanjaju pred Nem. potpor. i por., pa kaplarima. Đak. sve pozdravlja fašistički uzdignutom rukom, a Aero samo veće činove oficire, inače našim pozdravom. [...] U Lici saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi — tamo mora okupator popuštati, jer inače odoše ljudi u šumu, a vođe su potpuno Nem. sluge i nemaju kamo bežati. [...] '''U krvi im je šurovanje sa okupatorom, a nama prikazuju kako vode vele politiku i kolike žrtve za narod s tim pridonašaju — dok u stvari nisu ništa drugo nego ponizne Nem. sluge'''. [...] Potrebno je već jednom započeti sa ozbiljnim i poštenim radom, jer će nas katastrofa preteći. Saradnju sa okupatorom trebalo bi napraviti na čisto drugoj bazi i ne sme biti vidna. Bar ovde.}} Na drugoj strani, Jovanka Krištof izdvaja kao pozitivan primjer vojvodu Momčila Ðujića: „Ovi ljudi ovde vide jedini spas u vojv. Đujiću, jer ga smatraju poštenim i iskrenim borcem za našu stvar. Isto ima org. dobro sprovedenu. Pljačkati i krasti ne dozvoljava o čemu su se uverili iz njegove prop. gde su imena poubijanih ljudi zbog nediscipline i raznih prekršaja. To ljudima imponira — pošten rad i samo to žele, a i zaslužuju, jer ih nepoštenje tuče već 3 1/2 god. I pored svega toga, ostali su verni našoj ideji. Isto saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi i ne vodi se trgovina sa ljudima, kao ovde. Ovo vodstvo se jako boji Đujića i gaji mržnju prema njemu zato hoće ljudima dokazati, da Đujić nema ništa odnosno samo par sto vojnika bez oružja koji kao čudo gledaju mitraljez. A isto, da su pod Nem. kao ovi ovde.“ U pokušaju da prebaci teret odgovornosti za sopstvenu kolaboraciju s okupatorom na komandanta Dinarske divizije JVuO, vojvoda Jevđević piše Mihailoviću 8. avgusta 1944. godine: „Garantujem i imam stotine dokaza da trupe Đujića u velikom delu stoje u tešnjoj vezi [s Nijemcima — prim.] od mene, ali to niko ne vidi. Vi bi se začudili, kad bi vam sve ispričao kakve mi izveštaje pokazuju Nemci o svojim vezama sa našim jedinicama, naročito kod [[Uroš Drenović|Drenovića]] i ostalih, prebacujući mi da ih mi sabotiramo i podmuklo rušimo.“<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 156, reg. br. 51/1—1.</ref> I u izvještaju od 10. avgusta 1944, Jovanka Krištof je upozorila Mihailovića na činjenicu da se [[Lika|lički]] četnici pod komandom vojvode Jevđevića nalaze u [[Istra|Istri]] u službi okupatora, kao i da su pred [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|nacistima]] (»broj 11«) dužni salutirati [[Rimski pozdrav|fašističkim pozdravom]]: {{izdvojeni citat|Kolben [potpukovnik [[Karl Novak]] — prim.] se povratio 3 ov. meseca. Zgrozio se nad ovim radom. Nije mogao svega verovati kad su mu referisali oficiri i vojnici, dok nije neke stvari i na vlastite oči video. Mislim, da je dosta ako Vam kažem da stalno uzdiše i govori pri svakoj prilici: »Jadni Čiča, kako ga upropastiše, zar [[Vermaht]] i [[Gestapo]], da predstavlja Čičinu vojsku.« Prebleđuje slušajući i gledajući ovo. 3. mu referiraše četnici da su dobili naređenje da moraju svi nacistički pozdravljati. A jučer se sam uverio da ima oficira, koji profaniraju našu uniformu, te u njoj putuju iz [[Postojna|Postojne]] u Trst i daju povoda komun. za prop. Isti oficir Korać je tako i u Ab.[aciju] došao samo da je još imao natpis na rukavu i kapi »Lika« što po naređenju moraju svi u Postojni nositi. Ja sam ga napala zbog toga, a isto tako i Jovanovog brata, te su jučer svi na putu skinuli te sramotne natpise. [...] Čujem da Jovan sad ostaje kod Vas. Neka Vam ispriča kako su part.[izani] u okolici Post.[ojne] natiskali plakate o četn. banditima sa natpisom »Lika« na rukavu i kapi, koji su pljačkali selo sa br. 11 i odveli x ljudi i t.d. [...] Nadam se da će sad sigurno uspeti četnicima, da se odele od br. 11. Samo mnogi su od njih mišljenja da su ovim radom upropas[ti]li i ovde i Liku.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_21.htm Izveštaj Jovanke Krištof od 10. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o stanju ličkih četnika u Istri, njihovoj saradnji sa Nemcima i ponašanju Dobrosava Jevđevića u vezi sa problemom vraćanja četnika u Liku]</ref>}} === Saradnja JVuO sa njemačkim okupatorom na Kosovu (1944) === {{main|Kosovo i Metohija u Narodnooslobodilačkoj borbi}} Proljeća 1944. godine, u vrijeme [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodora Udarne grupe divizije NOVJ u dolinu Ibra]], dolazi do čvrste saradnje između četnika na [[Kosovo|Kosovu]] i njemačkog okupatora u borbi protiv [[NOP]]. Osmog aprila 1944. godine, kapetan [[Živojin Marković]], komandant Drugog kosovskog korpusa JVuO, obavještava<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref> generala Dragoljuba Mihailovića da se sastao sa njemačkim šefom [[Sicherheitsdienst|SD policije]] iz [[Kosovska Mitrovica|Mitrovice]], koji mu je obećao hvatanje komunista sa Kosova (i [[Srbi|Srba]] i [[Albanci|Albanaca]]): {{izdvojeni citat|Obećao je da će da pohvata sve komuniste sa Kosova, bilo Srbe bilo Arnaute o čemu smo dali dokaze i podatke... Učinio sam pokušaj da dobijem i municiju od Nemaca. Obećali su, jer sam im predstavio strašno stanje u vezi sa partizanima.}} Kapetan Živojin Marković upozoravao je generala Mihailovića na posljedice javne i otvorene saradnje sa okupatorima, tj. na četničku kompromitaciju pred stanovništvom. Kapetan Marković piše 23. aprila 1944. kako je nastupila potpuna konfuzija, budući kako se protiv snagâ NOVJ zajedno bore: „Mi [tj. JVuO — prim.], Nemci, Bugari, nedićevci, dobrovoljci, [[Albanci|Arnauti]] dobrovoljci, Albanska legija.“<ref>AVII, ČA, kut. 246a, reg. br. 1/1–23.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943—1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 358.</ref> 11. juna 1944. kapetan Marković izveštava komandanta SD policije u [[Kosovska Mitrovica|Kosovskoj Mitrovici]] o borbama koje vodi protiv jedinica NOP. Pored toga, kapetan Živojin Marković izvještava njemačkog oficira o spuštanju engleskih i američkih padobranaca na teren pod kontrolom snagâ JVuO: {{izdvojeni citat|Nastojaću da proverim tačno gde su pali i ko ih je uhvatio i gde će se nalaziti, pa ću vas izvestiti. Ja sam na položaju sa celim korpusom. Noćas sam blokirao dva srpska sela i uhvatio jednu komunističku trojku koju sam odmah likvidirao... Ako me sada ne pomognete u najtežoj situaciji u borbi sa partizanima, biću prinuđen da se povučem.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref>}} Sjutradan, 12. juna 1944, uslijedio je odgovor njemačkog komandanta SD policije iz Mitrovice: {{izdvojeni citat|Mnogo Vam hvala za Vaša dva izveštaja. Juče sam imao duži razgovor sa Vašim oficirom za vezu koji Vas je sigurno već sada o svemu što smo razgovarali izvestio. Raduje me mnogo što imate takve uspehe u borbi protiv komunista i čestitam Vam na tome... Primite puno pozdrava i moje želje da postignete još mnogo uspeha i slave u borbi protiv komunista.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref>}} Polovinom septembra 1944. godine, saradnja kosovskih četnika sa njemačkim okupatorom postaje legalna. Štab 2. kosovskog korpusa JVuO dobija od Nijemaca 10. septembra 1944. „tri vagona municije i ukupno 800.000 metaka od 7,9 mm”. U [[Raška|Raškoj]] su se mogli vidjeti njemački vojnici skupa sa četnicima. Krajem oktobra 1944. godine u [[Zvečan]]u pregovaraju predstavnici četnika, Nijemaca i [[Balli Kombëtar|albanskih kvislinga]] o zajedničkoj borbi protiv NOV i PO Jugoslavije.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref><ref>Ненад Миодраг Антонијевић, Ратни злочини на Косову и Метохији 1941—1945. годинe. Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, Београд, 2015, стр. 453—454.</ref> Komanda [[Armijska grupa E|Armijske grupe »E«]] javljala je 29. oktobra 1944. godine o susretu generalštabnog potpukovnika Warnstorffa sa kapetanom Markovićem, vjerovatno radi dogovora o zajedničkom povlačenju na zapad: {{izdvojeni citat| ''29. 10. 1944. Operat. odeljenje (Kos. Mitrovica)'' Sastanak 20. 10. načelnika Obaveštajnog odeljenja potpukovnika Varnštorfa sa komandantom 4. četničkog korpusa Markovićem.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Izvod iz ratnog dnevnika komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine]</ref>}} Iz iste je komande javljano 11. novembra 1944. da su Markovićevi četnici, kao i oni s teritorije [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]], »samo saputnici« njemačkog Wehrmachta. Međutim, nepovjerenje je i dalje postojalo među dvjema stranama, pa je preporučen određeni oprez: {{izdvojeni citat|Grupa Marković (2500—3000), u sporazumu sa nem. vojskom, osigurava odsek Mitrovica — Raška (mesta uklj.) — Novi Pazar. Izviđanje protiv Bugara, Tita i Sovjeta. Do sada nije bilo ozbiljnijih incidenata. Potrebna je opreznost.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%98%D0%B0_%22%D0%95%22_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_11.11.1944. Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.], Vojnoistorijski institut, NAV--T-311, r. 184, s. 501.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] <br/> ({{jez-njem|"1.) Gruppe Markovic (2500–3000) sichert im Einvernehmen mit dt. Truppe Abschnitt Mitrovica – Raska (Orte ausschl.) – Novi Pazar. Aufklärung gegen Bulgaren, Tito und Sowjets. Bis jetzt keine ernsteren Zwischenfälle. Vorsicht geboten."}})</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u Srbiji (1944) === {{main|Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|Topličko-jablanička operacija}} [[File:Nemci predaju minobacač četnicima.jpg|thumb|Nemci predaju minobacač četnicima u Srbiji 1944.]] {{Quote box | citat = „D.M.-bande dosada nisu nikad napale okupacione trupe.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1115&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001111: Izvještaj o bandama u okolini katarakti Dunava (bez datuma, približno mart 1944).] <br /> ({{jez-njem|"Bisher haben die D.M.Banden die Besatzungstruppen noch nie angegriffen."}})</ref> | izvor = Nemački izvještaj o četnicima u okolini katarakti Dunava od marta 1944. | width = 40% | align = right}} {{Quote box | citat = „Titove bande imaju se napasti i uništiti, odn. zarobiti. Pristalice D.M.-a (četnici) ne smatrati neprijateljima.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1264&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001260: Naredba 923. Landeschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ (29. Juli 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"Angetroffene Titobanden sind anzugreifen und zu vernichten bzw. gefangen zu nehmen. DM—Anhänger (Cetniks) sind nicht als Feind anzusehen."}})</ref> | izvor = Naredba 923. Landesschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ od 29. jula 1944. | width = 40% | align = right}} Oko [[Nova godina|Nove godine]] po [[Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]] 1944. dolazi do žestokih [[Bitka za Ivanjicu (januar 1944.)|borbi za Ivanjicu]]. Ovom prilikom, četnici Draže Mihailovića stupaju u borbu protiv snagâ NOVJ skupa sa Nijemcima, [[Bugari|Bugarima]] i kvislinškim formacijama (Državna i Poljska straža). 11. januara 1944, u Vrhovnu komandu JVuO stiže depeša kapetana [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] (pseudonimi »Švarc« i »Ras-Rasa«), u kojoj se navodi: „Nemci i Bugari uz pomoć četnika ušli u Ivanjicu, a tenkovi produžili dalje. Komunisti otstupaju u pravcu Javor — Kušići. Od naših u borbi [[Vuk Kalaitović|Kalait]] i Marković. Gubici nisu još utvrđeni. Nemci danas prošli kroz [[Kosjerić]] i sutra stižu na bojište. Od komunista učestvuju u borbi muslimanska i dalmatinska brigada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> Kapetan [[Predrag Raković]] (»Kar-Kar« i »Pre-Pre«) šalje 13. januara dvije depeše kojima obavještava VK JVuO i generala Mihailovića o odnosu snagâ na terenu: {{izdvojeni citat|Primio sam sva Vaša naređenja za prikupljanje snaga za dejstvo prema Ivanjici protivu komunista. Situacija kod Ivanjice 12-I uveče: partizani su izbačeni iz Ivanjice i odbačeni prema Mučnju, a štab mi je još u Katićima. Partizani tamo imaju 1, 2 i 5 proletersku brigadu i srbijansku proletersku brigadu. Ukupno oko 3000 ljudi. Odlično naoružani sa dosta municije. Od okupatora: Nemaca vrlo malo sa 5 tenkova, a Bugara 1000. Nemci ne nameravaju da dovedu u ovu oblast jače snage za borbu, jer su radi da ove partizane likvidiraju sa Bugarima, srpskom državnom stražom i da im pomognu četnici D. M. I jedna i druga strana drže se u toku 13-I pasivno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Kad je sredinom marta 1944. operativna grupa sastavljena od [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge]] i [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete divizije]] NOVJ iz [[Sandžak]]a [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodrla u zapadnu Srbiju]], nesuglasice između četnika i Nijemaca u Srbiji potisnute su u drugi plan. Trupe sastavljene od jedinica [[Vermaht]]a i [[Vafen-SS|SS]], korpusâ JVUO, bugarskog okupacionog korpusa, [[Srpska državna straža|SDS]], [[Srpski Doborvoljački Korpus|SDK]] i [[Ruski Zaštitni Korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]] pod objedinjenom nemačkom komandom generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] funkcionisale su kao jedinstvena operativna grupa u [[Operacija Kamerjeger|operaciji »Kammerjäger«]]. Kod nadležne je četničke komande majora [[Neško Nedić|Neška Nedića]] bio akreditovan nemački kapetan Vajel kao oficir za vezu. Zajedničke operacije trajale su nešto duže od dva meseca.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj Vojnoupravnog komandanta jugoistoka od 13. maja 1944.]</ref> Kao znak otopljavanja odnosa na liniji četnici–okupator, nakon unilateralnog raskidanja (sa četničke strane) [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|sporazuma potpisanih]] u zimu 1943/1944. godine te organiziranja [[Operacija Treibjagd|operacije »Hajka«]] protiv [[Nikola Kalabić|Kalabićevih]] četnika, u drugoj polovini marta 1944. upriličen je sastanak komandanta Drugog ravnogorskog korpusa kapetana [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]] sa oficirom [[Schutzstaffel|SS]]-a Biermannom, inače njemačkim zapovjednikom [[Čačak|Čačka]]. Tom prilikom je kapetan Raković garantovao „da ne postoje ni najmanje namere da se planira opšti ustanak ili da se sprovedu sabotažne akcije“ protiv Nijemaca, odnosno da će „na teritoriji Srbije“ iznova nastupiti primirje. U Mihailovićevo ime, četnički komandant je iskazao spremnost „za borbu protiv komunista i izvan Srbije, uz isporuke municije“, a nije čak odbacio ni mogućnost angažovanja „na drugim evropskim frontovima“.<ref>[https://web.archive.org/web/20221206140940/https://znaci.org/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa]</ref> U izvještaju Komandi Jugoistoka, [[obersturmführer]] Biermann navodi da Draža Mihailović od njemačke strane očekuje diskretnost u održavanju kontakata, naročito stoga što bi srpske kvislinške vlasti u JVuO mogle vidjeti konkurenciju: {{izdvojeni citat|Kapetan Raković mi je kazao lično, takoreći u povjerenju kao prijatelju, da sve što mi je do sada rekao i sve što sam ja zapisao, on rekao po nalogu Draže Mihailovića, s kojim je imao svakodnevnu radio-vezu i od koga je dobivao stalna uputstva o predmetu prethodnih razgovora. Pritom me uvjerava da će sa strane Mihailovića, naravno, sve biti demantirano, ukoliko se o sadržaju razgovorâ ponovno dozna u [[Beograd|beogradskim]] krugovima ([[Milan Nedić|Nedić]], [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]). Sasvim je prirodno da ovi krugovi pokušavaju svim sredstvima osujetiti sporazum između njemačke okupacijske vlasti i Draže Mihailovića, jer trenutno su oni legalni predstavnici srpskog naroda te bi možda mogli strahovati za svoje pozicije. Pregovore između DM–pokreta i njemačkih vlasti ovi bi krugovi odmah iskoristili u propagandne svrhe i predstavili ih kao kraj ili slabost DM–pokreta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000268—000269.] <br /> ({{jez-njem|"Hauptmann Rakovic sagte mit persönlich, sozusagen vetraulich zu einem Freund, dass alles, was er mir bisher gesagt und ich aufgeschrieben habe, von ihm im Auftrage von DM gesagt worden sei, mit dem er tägliche Funkverbindung habe und von dem er laufend Anweisungen für den Stoff der bisherigen Besprechungen erhalten habe. Er versichert mir gleichzeitig dass selbverstandlich von DM–Seite alles abgestritten werde, falls wieder der Inhalt der Besprechungen in Belgrader Kreisen (Nedic, Ljotic) bekannt werde. Es sei zu natürlich, dass diese Kreise mit allen Mitteln eine Verständigung zwischen der deutschen Besatzungsmacht und DM zu hintertreiben versuchen, denn sie seien ja gegenwärtig die legalen Vertreter des serbischen Volkes und müssten evtl. um ihren Posten fürchten. Verhandlungen der DM–Bewegung mit deutschen Behörden würden sofort von diesen Kreisen propagandistisch aufgeschlachtet und als Ende bezw. Schwäche der DM–Bewegung hingestellt."}})</ref>|Njemački izvještaj od 25. marta 1944. o pregovorima šefa [[Sicherheitsdienst]]a u Čačku obersturmführera Biermanna sa kapetanom [[Predrag Raković|Predragom Rakovićem]], komandantom 2. ravnogorskog korpusa JVuO}} Kapetan Predrag Raković, jedan od glavnih četničkih komandanata zaduženih za održavanje [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|veze s Milanom Nedićem]] i Nijemcima, ponovo se sastaje sa Biermannom u Čačku 26. aprila.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=331&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000314.]</ref> Raković je tada naveo da mu je general Mihailović povukao punomoć za obavljanje poslovâ s Nijemcima i da zbog toga na ovom sastanku ne sudjeluje kao njegov predstavnik. Očigledno da je Draža Mihailović bio sasvim upoznat sa ovim kontaktima i davao je za njih odobrenja, dok je Raković održavao kontakte i obavljao poslove s Nijemcima, iako su mu ovlaštenja bila povučena.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Ubrzo je uslijedilo potčinjavanje Rakovićevog Drugog ravnogorskog korpusa JVuO (kao i Javorskog korpusa pod komandom majora [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]]) njemačkim trupama u jugozapadnoj Srbiji, što se može zaključiti iz jednog izvještaja Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka s početka aprila 1944: {{izdvojeni citat|Cvetićevi četnici osiguravaju lijevi bok grupe Jug i izviđaju u pravcu [[Golija|Golije]] od Drinića ka sjeveru. Zadatak Rakovićeve grupe nepromijenjen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=413 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000408—000409.] <br /> ({{jez-njem|"Die Cvetic–Cetniks sind zum Schutz der linken Flanke der Angriffsgruppe Süd und zur Aufklärung über das Golija–Gebirge über Dramici nach Norden vorzuführen. Auftrag für Rakovic–Cetniks bleibt unverändert."}})</ref>|Izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka svim potčinjenim jedinicama za 3. april 1944. godine}} Kapetan Raković javlja 30. marta 1944. Vrhovnoj komandi JVuO kako okupator, bez pomoći njegovih snagâ, ne može zatvoriti liniju odbrane u dolini [[Ibar|Ibra]]: {{izdvojeni citat|Nemci kažu da se na dan 29 ov. m. u 2 časa ujutru pojavila veća grupa komunista u blizini s. Biljanovca kod ušća Jošaničke reke u Ibar. Kažu da su uhvatili i dešifrovali depešu koju je [[Tito]] poslao [[Peko Dapčević|Peku]] da Peko ima zadatak da što pre poruši mostove na pruzi i putu [[Kraljevo]] — [[Raška]] — [[Mitrovica]] — [[Skoplje]] i da mu je to i bio cilj prodiranja ka toj pruzi. Nemci su bacili dosta svojih snaga u Ibarsku dolinu da sačuvaju prugu. '''Vapiju za našom pomoći'''. Ovu prugu su do sada čuvali Rusi [tj. [[Ruski zaštitni korpus|RZK]] — prim.], sada su oni smenjeni i u bunkerima su [[Srpski dobrovoljački korpus|Ljotićevci]]. Verovatno da će komuniste zaustaviti na ovoj liniji okupator. Ja ću danas biti sa celim korpusom na mestu kako mi je naređeno, sa štabom u Roćevićima. Uputio sam manja odelenja u daljno izviđanje prema Studenici. Čim nešto dobijem izveštavaću Vas.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_104.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 30. marta 1944. četničkoj Vrhovnoj komandi o dobijenim podacima od Nemaca za dejstvo NOVJ u dolini r. Ibra]</ref>}} U dnevnom izvještaju iz Komande Jugoistoka za 18. april 1944, predviđa se koji će sektor zauzeti jedinice pod Rakovićevom komandom u vrijeme izvođenja operacije »Kammerjäger«, kojom prilikom je okupator s uspjehom osujetio [[Drugi prodor NOVJ u Srbiju|drugi prodor NOVJ u Srbiju]]: {{izdvojeni citat|Rakovićeva grupa dobila zadatak da postavi osiguranja prema jugu na sjevernoj obali Studenice.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=514&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000510.] <br/> ({{jez-njem|"Unternehmen Kamerjägger. II. Eigene Lage: <br /> F/ Cetnik–Gruppe Rakovic erhielt Auftrag zur Abschirmung nach S gegen Feind auf dem nördl. Studenica–Ufer."}})</ref>|Dnevni izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka tokom operacije Kammerjäger, 18. april 1944.}} Jedan od prvih dokumenata gdje se pominje učešće četnika na strani [[Sile Osovine|snaga Osovine]] tokom operacije »Kammerjäger« predstavlja dnevni izvještaj Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka za 27. mart 1944. godine. Neuspjeh snagâ NOV i POJ u pokušaju da pređu rijeku Ibar ogleda se i u činjenici da su im ovom prilikom naneseni značajni gubici u ljudstvu: {{izdvojeni citat| SRBIJA: Operacija »Kamerjeger«: 2. i 5. crvena div. prekinule su borbe u rejonu Ivanjice i posle probijanja slabijeg bug. odbrambenog fronta j. od Ivanjice glavninom snaga prešle put Ivanjica — Sjenica u pravcu planina Golija — dolina Ibra. Dosadašnji gubici kod neprijatelja navodno preko 340 mrtvih i ranjenih. Kao protivmere otpočeto je: 1.) Gonjenje od strane 4 oj.[ačana] bug. bat., uz sadejstvo četničkih odredâ. Preostali delovi 24. bug. div. čiste dosadašnje bojište uz osiguranje doline Moravice. 2.) Formiranje Borbene grupe »Šreder« u cilju zaprečavanja doline Ibra. Ovoj su potčinjeni: 4. puk [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], koji je tamo angažovan za osiguranje pruge, nem. i srp. jedinice koje se tamo nalaze, kao i alarmne jedinice [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|2. okl. armije]] iz pozadinskih jedinica. Spremaju se za dovlačenje: 2. puk [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 4. puk SDK, 1 bat. 1. puka SDK (ukupno 5 bataljona), 696 (mot.) bat. polj. žand. i 1 nem. pol. dobr. bat. Za dolinu Ibra naređen je 1. stepen bojne gotovosti, a za mesto Rašku — 2. stepen bojne gotovosti. Otežani su pokreti usled stalnih snežnih padavina.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_37.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. marta 1944. Grupi armija »F« o prodoru 2. i 5. NOU divizije i preduzetim protivmerama u operaciji »Kamerjeger« kao i o odbijanju zahteva kvislinške crnogorske vlade za pripajanje Sandžaka Crnoj Gori]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=361&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000357.] <br/> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 27.3.1944 </br> Serbien. </br> Unternehmen "Kamerjägger": </br> 2. u. 5. rote Div. haben Kämpfe im Raum Ivanjica abgebrochen und nach Durchstossen der unterlegenen bulg. Abwehrfront S Ivanjica mit Masse die Strasse Ivanjica–Sijenica [sic] in Richtung Golija–Gebirge–Ibartal überschritten. Bisherige Feindverluste angeblich über 340 Tote und Verwundete. </br> Als Gegenmassnahmen sind eingeleitet: </br> 1.) Verfolgung durch 4. verst.bulg.Btle. unter Mitwirkung von Cetnik–Abteilungen. Uebrige Teile 24.bulg.Div. säubern bisheriges Kampffeld unter Sicherung des Moravica–Tales. </br> 2.) Bildung einer Kampfgruppe Schröder zur Sperrung des Ibartales. Dieser sind unterstellt: </br> das zur Bahnsicherung dort eingesetzte 4.Rgt. RSK </br> die dort befindlichen dt. u. serb. Einheiten sowie </br> Alarmeinheiten der 2.Pz.Armee aus Versorgungstruppen. </br> In Zuführung begriffen: </br> 2.Rgt. SFK, 4.Rgt. SFK, 1 Btl.1.Rgt. SFK (ingesamt 5 Btle.) </br> Feld.Abt.(mot) 696 u. 1 dt. Pol.Frw.Btl. </br> Für Ibartal Alarmstufe 1, den Ort Raska Alarmstufe 2 befohlen. Bewegungen durch anhaltende Schneefälle erschwert."}})</ref>}} Iz jednog razgovora na visokom nivou (prisutni: general [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka i [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova), održanom 11. aprila 1944. godine, može se nazrijeti koliko su okupacioni dužnosnici bili zadovoljni saradnjom sa četnicima i ostalim [[Kolaboracija|kolaboracionističkim]] snagama na [[Balkan]]u: {{izdvojeni citat|Neubacherovo mišljenje o vrijednosti srpskih formacijâ: [[Srpska državna straža|SDS]] loša, Hipo (pomoćna policija) isto, [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] dobar, četnici veoma različito. U Crnoj Gori se dobro tuku [[Crnogorski dobrovoljački korpus|dobrovoljci pod njemačkim vođstvom]]. Kosovski Albanci se bore s nama. Evzoni u Grčkoj nijesu za odbranu obale, ali su korisni u unutrašnjosti zemlje i sigurno neće pucati na nas.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=462&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000458.] <br/> ({{jez-njem|"Auffassung Neubacher über den Wert der serbischen Verbände: SSW schlecht, Hipo desgleichen, SFK gut, Cetniks sehr unterschiedlich. In Montenegro schlügen sich die Freiwilligen unter deutscher Führung gut. Die Kosovoalbaner kämpfen mit uns. Evzonen in Griechenland sind nichts für Küstenverteidigung, brauchbar wohl aber im Innern des Landes, werden bestimmt nicht auf uns schiessen."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/294.</ref>|Vojni zapovjednik Jugoistoka (Razgovor Felber-Neubacher, 11. april 1944.)}} Hermann Neubacher se i ovom prilikom očitovao kao entuzijastični zagovornik sveobuhvatne saradnje sa JVuO, budući da u prvom pasusu zapisnika stoji: {{izdvojeni citat|Poslanik Nojbaher smatra da je jačanje nacionalnih srpskih snagâ apsolutno neophodno. On traži mišljenje Vojnoupravnog komandanta o tome da li treba nastaviti pregovore sa Dražom Mihailovićem. DM je navodno dobio ultimatum od [[Englezi|Engleza]], koji su zahtevali njegovo potpuno svrstavanje uz njih. DM je to odbio. Nojbaheru je preko [[Miroslav Trifunović|Trifunovića]] — najbliži saradnik DM-a — stavljeno do znanja da se DM mora udružiti sa Nemcima. Trifunović je tvrdio da bi, ukoliko dođe do sporazuma, DM bio u stanju mobilisati čak 50.000 ljudi protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=462&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000458.] <br/> ({{jez-njem|"1.) Gesandter Neubacher hält eine Verstärkung der nationalen serbischen Kräfte für unbedingt geboten. Er holt die Auffassung des Oberbefehlshaber ein, ob mit DM. weiter Verhandlungen gepflegt werden sollen. DM habe angeblich eine ultimative Forderung der Engländer erhalten, die von ihm restloses Mitgehen forderte. DM. habe diese abgelehnt. Ihm, Neubacher, sei durch Trifunovic (nächster Mitarbeiter DM's.) nahegebracht worden, dass DM. mit den Deutschen zusammengehen müsse. Er habe behauptet, dass bei einer zu Stande kommenden Vereinbarung, DM in der Lage sei, gegen Kommunisten glatt 50 000 Mann zu mobilisieren."}})</ref>}} U izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera (u odjeljku naslovljenom „Stanje kod neprijatelja“), sačinjenom 22. aprila iste godine, ambivalento držanje jedinicâ JVuO prema okupatorskim vlastima smatra se glavnom karakteristikom četničkog pokreta u Srbiji: {{izdvojeni citat|Srbija: <br /> Pokret DM je podijeljen unutar sebe. Dok se neki aktivno bore na strani njemačkog Wehrmachta protiv komunista — a da nijesu odustali od temeljnih rezervi prema svakom okupatoru — manje bande DM u centralnoj i istočnoj Srbiji spremne su činiti štetu. Izvještaji koji se stalno pojavljuju o pregovorima Draže Mihailovića i Tita nijesu potvrđeni i takođe se doimaju nevjerovatnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=556 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000552.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist in sich aufgespalten. Während ein Teil aktiv an der Seite der deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten kampft – ohne dadurch die grundsätzlichen gegen jeden Okkupator vorhandenen Vorbehalte aufgegeben zu haben – treiben kleinere DM–Banden in Mittel–und Ostserbien nach wir vor ihr Unwesen. Immer wieder auftauchende Meldungen über Verhandlungen zwischen DM und Tito bestätigen sich nicht und erscheinen auch unglaubwürdig."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka o stanju u periodu od 16. marta do 15. aprila 1944. godine}} 12. aprila 1944. godine, pukovnik [[Jevrem Simić]] izdaje jednom četničkom nižem oficiru objavu o kretanju na terenu brigade kojom komanduje, kako bi ovaj mogao što efikasnije uništavati jatake i simpatizere [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a: {{izdvojeni citat|OBJAVA Za G. Milića Majstorovića p.poručnika, komandanta II bataljona III leteće kosmajske brigade, koja mu se izdaje s tim da može slobodno da se kreće sam ili sa svojom vojskom po terenu koji je ugovoren sa našim saveznicima Nemcima i Bugarima i da u ime Kralja Petra II Karađorđevića oduzima svu rekviziciju i kolje sve partizanske jatake i simpatizere zbog čega će dobiti čin majora.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_115.htm Objava komandanta četničke oblasti u Srbiji od 12. aprila 1944. komandantu 2. bataljona 3. kosmajske brigade za nesmetano kretanje od okupatora i klanje simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]</ref>}} 1. maja 1944. godine, u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka, koji potpisuje načelnik štaba general [[Kurt Geitner]], navodi se cifra od nekoliko hiljada pripadnika JVuO koji pomažu okupatoru u zaustavljanju ofenzive NOVJ: {{izdvojeni citat|Srbija — Stanje u sopstvenim redovima: <br /> Borbena grupa Weyel: 500. SS padobranski lovački bataljon, sa otprilike 1.000 četnika, odbacio je neprijatelja kod [[Seča Reka|Seče Reke]] (6 km zap. od [[Kosjerić]]a) i sa manjom borbenom grupom vrši napad na neprijatelja kod Varde. Izbrojano 10 mrtvih neprijatelja; vjerovatni veći gubici. [...] <br /> Četnici su raspoređeni duž linije [[Požega]]—Kosjerić—[[Ražana]]—[[Povlen]], sa ukupnom jačinom od približno 5.000 ljudi. Pojedine grupe su poslale oficire za vezu. Draža Mihailović, koji je preuzeo jedinstveno zapovjedništvo, namjerava uspostaviti radio-vezu s njemačkom komandom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=673&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000669—000670.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. Eigene Lage. <br /> B. Kampfgruppe Weyel. Fg.Abt. 696 bis Kostojevici an Straße 4 OSO Rogacica durchgestossen. SS–Fallschirmjäger–Btl. hat mit etwa 1000 Cetniks Feind bei Sjecareka [sic!] (6 W Kosjerici) geworfen und steht mit einer schwächeren Kampfgruppe im Angriff gegen Feind bei Varda. 10 gezählte Feindtote, weitere Feindverluste wahrscheinlich. <br /> F. Cetniks stehen im allg. Linie Pozega–Kosjerici–Razana–Povlen in Gesamtstärke ca. 5000 Mann. Einzelen Gruppen haben V.Offz. abgestellt. DM., der Gesamtführung übernommen hat, will Funkverbindung zu deutschem Kommando herstellen."}})</ref>}} U monografiji “Četnici u Drugom svjetskom ratu 1941—1945” [[Jozo Tomašević]] zaključuje: „Ne mogu ipak dati nikakvu potvrdu toj slutnji da je Mihailović održavao direktnu radio-vezu s Nijemcima, a uzimajući u obzir njegov način ponašanja u cijelom ratu, malo je vjerojatno da jest.“<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Međutim, Hermann Neubacher svjedoči u memoarima kako je, makar tokom nekoliko dana u zimu [[1945]], održavao izravnu radio-vezu s Mihailovićevim štabom.<ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 161—162.</ref> U dnevniku Vojnog zapovjednika Jugoistoka od 2. maja 1944,<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=677&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000673.] <br /> ({{jez-njem|"Kampfgruppe Weyel. SS–Fallschirmjägger–Btl. hat mit Cetniks bei Varda Tross der 5.Div. zerschlagen. Hohe blutige Feindverluste. Cetniks haben sämtl. Gefangene erschossen. Zahlen werden nachgemeldet."}})</ref> sa pohvalom se ističe kooperacija onih snagâ JVuO u zapadnoj Srbiji koje sačinjavaju taktički sklop pod komandom majora [[Ericha Weyela]]: {{izdvojeni citat|Borbena grupa Weyel: SS padobranski lovački bataljon, zajedno sa četnicima, uništio komoru [[Peta krajiška divizija|Pete divizije]] kod [[Varda (selo)|Varde]]. Veliki neprijateljski gubici. Četnici postrijeljali sve zarobljenike. Brojke će biti objavljene naknadno.}} U izvodu iz ratnog dnevnika generala Hansa-Gustava Felbera za 3. maj 1944. godine, navodi se da je načelnik štaba Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka general Kurt Geitner išao u posjetu njemačkim trupama na ratištu u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]]: {{izdvojeni citat|(3.5.44) 6,00: Putovanje do Parišta [svakako je riječ o [[Donje Vardište|Vardištu]] — prim.] zbog razgovora sa majorom Weyelom i nekim četničkim vođama o formiranju zajedničkog štaba za borbu protiv komunista. Povratak za Beograd 3. maja u 15 časova.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=807&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000803.] <br /> ({{jez-njem|"3.5.44 6.oo Uhr Fahrt nach Pariste zur Besprechung mit Major Weyel und einigen Cetnik–Führern über Bildung eines gemeinsamen Stabes zur Bekämpfung der Kommunisten. Rückkehr nach Belgrad am 3.5., nachmittags 15.oo Uhr."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka, 3. maj 1944. godine}} Kolike je razmjere poprimila kolaboracija četnikâ Draže Mihailovića sa njemačkim okupatorom i srpskim kvislinškim jedinicama u proljeće 1944. godine, postaje očigledno i iz navodâ u izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja, u kom su snage JVuO ubrojane u vlastite formacije: {{izdvojeni citat| I. Sopstvene snage A) Grupa “Holman” 696. bat. feldžand. krenuo je jutros sa četnicima u napad duž puta Nova Varoš — Ljubiš. 11/4. p. “Brand.” na maršu Sjenica — Maskova. Komandno mesto grupe “Holman” — Nova Varoš. I I/4. p. “Brand.” na maršu Užice — Ivanjica — Maskova. B) Grupa “Vajel” Napad Severne četničke grupe na jakog neprijatelja jugoistočno od Rožanstva nije uspeo uprkos visokih gubitaka i na strani četnika i na strani neprijatelja, pa će jutros biti ponovljen sa I/“Brand.”. Podređeni 1. bataljon 63. puka u obezbeđenju na visovima između Čajetine i Rožanstva. C) 24. bug. div. I I /64. nije uspeo u noći 11/12. 5. da kod Mokre Gore spreči neprijateljske zaštitnice da izmaknu ka jugu. Danas je sa 1/1. srp. puka i 1.000 četnika počelo čišćenje prostora Semegnjevo — Čajetina. 8. bataljon teških mitraljeza na maršu Požega — Arilje. 11/63. biće naknadno privučen. D) Grupa “Tatalović” Srpski dobrovoljački korpus uključio se kod Ljubovije u borbe na hrvatskoj obali Drine i prihvatio četnike koji su se povlačili. Kod Rogačice 4 prebeglice.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o borbama sa 2. i 5. NOU divizijom na komunikaciji Užice — Višegrad]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000732—000733.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. II. Eigene Lage. <br /> A) Gruppe Hollmann. Fg.Abt.696 heute morgen mit Cetniks zum Angriff entlang Str. Nova Varos–Ljubis angetreten. II./4.Brdbg. auf Marsch Sjenica–Maskovo. Gefechtsstand Gruppe Hollmann Nova Varos. III./4.Brdbg. auf Marsch Uzice–Ivanjica–Maskovo. <br /> B) Gruppe Weyel. Angriff nördl. Cetnik–Gruppe gegen starken Feind SO Rozanstvo drang bei hohen Cetnik–u. Feindverlusten nicht durch und wird seit heute morgen mit I./Brdbg. wiederholt. Unterstelltes I./63 sichert auf Höhen zwischen Cajetina u. Rozanstvo. <br /> C) 24.bulg.Div. III./64 konnte in der Nacht 11./12.5. bei Mokra Gora Ausweichen feindl. Nachhuten nach S nicht verhindern und tritt heute mit I./Serb.Rgt.1 u. 1000 Cetniks zur Säuberung des Raumes Semegnjevo–Cajetina an. 8.sMG.Btl. auf Marsch Pozega–Arilje. II./63 wird nachgezogen. <br /> D) Gruppe Tatalovic. Bei Ljubovija griff SFK in Kämpfe auf kroat.Drina–Ufer ein u. nahm ausweichende Cetniks auf. Bei Rogacica 4 Überläufer."}})</ref>}} U istom izvještaju je prenijeta i sljedeća informacija: {{izdvojeni citat|Prema pouzdanom izvoru, četnički komandant [[Dragoslav Račić|Račić]], koji je učestvovao u borbi protiv Grupe “[[Milutin Morača|Morača]]” u [[Valjevo|valjevskom]] kraju, zatražio je da se vrati u svoje dotadašnje operacijsko područje, jer ne želi više da se „prlja“ saradnjom sa okupatorom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000732.] <br /> ({{jez-njem|"Nach s.Qu. hat Cetnikführer Racic, der im Kampf gegen Gruppe Moraca im Raume Valjevo beteiligt war, die Rückkehr in sein bisheriges Einsatzgebiet beantragt, da er sich durch Zusammenarbeit mit der Okkupator nicht länger "beschmutzen" wolle."}})</ref>}} Istog dana, u izvještaju koji je poslao Glavnom komandantu Jugoistoka feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|von Weichsu]], general Felber zapaža kako formiranje ''Borbene grupe Weyel'' označava novu etapu u četničko-njemačkim odnosima s ciljem saradnje u borbi protiv NOVJ, koja u tom obimu nije bila izvodiva u prethodnom periodu: {{izdvojeni citat|Utisak o upotrebljivosti pojedinih potčinjenih narodâ i jedinicâ: [...] Četnici uvjeravaju da će se uzdržati od bilo kakvog neprijateljstva prema njemačkim trupama i da će učestvovati u borbi protiv komunista do konačne pobjede. U operacijama četničke jedinice predvodi [[Neško Nedić]], a s njemačke strane major Weyel. Razgovori na bojnom polju pokazuju da su četničke vođe poput Kalabića i Rakovića spremne sarađivati sa Nijemcima. Kod ljudstva preovlađuje prijateljski pristup, uz samo nekoliko neprijateljskih lica. Naoružanje im je skromno; manjak mitraljeza. Situacija sa zalihama municije, kao i dosad, nejasna.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=727&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000723—000724.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Eindruck über die Brauchbarkeit der einzelnen unterstellten Nationen und Verbände: <br /> f) Cetniks versichern jede Feindseligkeit mit deutschen Truppen auszugeben und sich am Kampf gegen die Kommunisten bis zum Endsieg zu beteiligen. Leitung der Cetnik–Verbände durch Nesko Neditsch, deutscherseits durch Major Weyel. Besprechungen auf dem Gefechtsfeld zeigen, daß die Führer der Cetniks wie Kalabic und Rakovic gewillt sind, mit den Deutschen zusammenzuarbeiten. Unter den Leuten vielfach freundliches Entgegenkommen, nur zum Teil feindselige Gesichter. Ausrüstung mit Waffen mäßig, wenig Maschinenwaffen. Über Munitionslage nach wie vor Unklarheit."}})</ref>|Raport generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|Maximilianu von Weichsu]] od 13. maja 1944. godine}} Draža Mihailović je imenovao [[Milorad Mitić|Milorada Mitića]] za oficira za vezu između svojih jedinica i njemačke komande, kako bi saradnja četničkih komandanata sa okupatorom dobila organizovaniju formu. General Mihailović je preko kapetana Mitića dostavljao svoje zahtjeve njemačkoj komandi koja je snabdijevala municijom i hranom njegove jedinice, angažovane u borbi protiv NOVJ. Mitić je o situaciji na frontovima, o svome radu i o količini pomoći primljenoj od okupatora gotovo svakodnevno izvještavao generala Mihailovića. U depeši od 28. marta 1944, između ostalog, kapetan Mitić piše: {{izdvojeni citat|O nekoj akciji Bugara ili Br. 11 (šifra koja označava Njemce — nap.) protivu crvenih dublje na terenu nema ni govora. Doručak i večera su uvek u garnizonu. Ako se hoće uništenje komunista, onda to moramo mi da uradimo. Možemo da računamo na pomoć uzduž komunikacija, na municiju i avijaciju, mada ona ne može mnogo da pomogne. Ali moraju biti hitno bačene masovne snage i lično da vodite operacije, naravno kao 'siva eminencija', inače [[Peko Dapčević|Peko]] ode u Toplicu i dalje... Moral kod naših ljudi u reonima gde su prošli komunisti je mnogo opao. Sve veća sumnja u snagu naših i Br. 11 i sve veći respekt prema crvenima... Pred svim ovim mi ne možemo da zatvorimo oči. Ovoga puta opasnost je stvarno velika, skoro ogromna...<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—X—57/2.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]</ref>}} 18. aprila 1944. godine, glavni inspektor Vrhovne komande JVuO pukovnik Jevrem Simić izvještava generala Mihailovića da se kapetan [[Zvonimir Vučković]], komandant Prvog ravnogorskog korpusa, nalazi pod izravnom komandom njemačkih oficira: {{izdvojeni citat|Zvonkov odred pod komandom poručnika Nenadića zajedno sa Nemcima je u Negbini.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_120.htm Pismo delegata Vrhovne komande od 18. aprila 1944. Draži Mihailoviću o saradnji četnika sa nemačkim i bugarskim trupama u borbama protiv NOVJ u jugozapadnom delu Srbije]</ref>}} U telegramu od 20. IV 1944. pukovnik Simić piše generalu Mihailoviću: {{izdvojeni citat|Vučković sa 130 odabranih četnika stavio se pod komandu nemačkog poručnika Kerpera i nalazi se južno od Jasenova na Beloj Glavi.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 277, registarski broj 4/1—56.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 99—100.</ref>}} U proljeće 1944. godine, prilikom njemačke kontraofanzive protiv partizana u jugozapadnoj Srbiji u kojoj su učestvovale i značajne četničke snage, zabilježena je i fotografija komandanta 1. ravnogorskog korpusa JVuO sa njemačkim oficirom, vjerovatno iz Wehrmachtove divizije [[Brandenburger|''Brandenburg'']].<ref name="yuhistorija.com"/> [[Datoteka:Zvonimir_Vuckovic_i_Nemci.jpg|minijatura|Kapetan [[Zvonimir Vučković]] (desno), komandant 1. ravnogorskog korpusa JVuO, pozira sa njemačkim oficirom tokom [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|partizanskog prodora u Srbiju]] (april/maj 1944. godine)]] Istog dana kada je došlo do formiranja ''Borbene grupe Weyel'' (28. april 1944), u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka zapisano je: {{izdvojeni citat|Srbija — I. Stanje kod neprijatelja: <br /> A) Divizijska grupa “Morača” nalazi se sa istočnom kolonom u oblasti južno od Kosjerića u borbi sa vlastitim snagama i četnicima, koji su, navodno, lično bili vođeni od strane DM-a.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000628.] <br /> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 28.4.1944. <br /> Serbien. <br /> I. Feindlage. <br /> A) Div.Gruppe Moraca steht mit O–Kollone im Raum S Kosjerici im Kampf mit eigenen Kräften u. Cetniks, die von DM angeblich persönlich geführt werden."}})</ref>}} Pored ovoga, u izvještaju se pominje traženje veze s njemačkim okupatorom i u drugim dijelovima zemlje: {{izdvojeni citat|Ostatak Srbije: Slabija lokalna aktivnost bandi. Grupe DM-a u centralnoj Srbiji, pod pritiskom crvenih, ponovo traže kontakt sa okupacionom silom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=633&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000629.] <br /> ({{jez-njem|"Übriges Serbien: <br /> Geringe örtliche Bandentätigkeit. DM–Gruppen in Mittelserbien suchen unter rotem Druck erneut Fühlung mit Besatzungsmacht."}})</ref>}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. godine generalu Mihailoviću, kapetan [[Neško Nedić]] piše o uspostavljanju fronta prema snagama NOVJ u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], odnosno da je stvoren jedinstveni borbeni sklop koji sačinjavaju četnici, [[Srpski dobrovoljački korpus|srpski dobrovoljci]] i njemačke okupacione trupe: {{izdvojeni citat|Snage potčinjene meni prešle su trenutno u odbranu na liniji Bačevci—Kosjerić i to: valjevski korpus sa delom Nemaca drži levo obalu Graca u visini Lipa—Ravan. Juče su na ovom odseku odbijeni svi napadi komunista. Ajdačić sa delom Nemaca zatvara položaj Bukovi—Ražana. Na prostoru Ražana—Kosjerić ima jedan bataljon Nemaca. Brigada Negovanova kao rezerva drži Divčibare. Rakovićev korpus u Kosjeriću sa ofanzivnom ulogom. Moja težnja je da sa naslonom na Nemce, stvorim čvrstu odbranu linije Bačevci—Kosjerić, dok se snage ne prikupe i ne stvore preduslovi za uništavajući udar, a tada uništi prva, druga a potom peta divizija. U ovom cilju front ostaje prema drugoj diviziji danas u odbrani dok na ovu diviziju sa zapada napadaju jedan bataljon Nemaca i tri bataljona ljotićevaca a mi je dočekujemo. Prema petoj diviziji preduzima se napad danas sa angažovanjem.<ref>AVII, Ča, kut. 276, reg. br. 2/1—11.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 100.</ref>}} U svojstvu komandanta Valjevskog korpusa JVuO, u depešama od 17. maja 1944. kapetan Nedić je poslao Vrhovnoj komandi i Mihailoviću sljedeće informacije: „Peta divizija uglavnom na prostoru Mučanj i južno... Prema ovima snagama u pokretu su Nemci sa juga i jugoistoka tri bataljona Nemaca. Bugari sa Rakovićem i sa javorcima [Javorski korpus JVuO pod komandom majora Radomira Cvetića — prim.] u pokretu su sa istoka. Ja sa Gardom i valjevskim korpusom napadam danas sa severa sa težnjom da ovladam [sa] Okruglicom... Požeški korpus i Ajdačić [Filip, komandant Crnogorske brigade Požeškog korpusa JVuO — prim.] zatvaraju otstupanje Crvenih na sever na položaju: Vranjevina, Crveni Vrh, Treštena Stena. Užička brigada sa jednim bataljonom Nemaca napada od Kokinog Broda na sever. Druga komunistička divizija na Zlataru: Jablanica, Dobroselica, Negbina, Draglica. Sa juga je napadaju Nemci i Zlatiborski korpus [pod komandom kapetana Dušana Radovića Kondora — prim.].“<ref>AVII, ČA, kut. 276, reg. br. 2/1—38.</ref> U prvoj polovini maja 1944. godine, Vrhovna komanda JVuO je javljala o zajedničkim borbama četnikâ i Nijemaca širom okupirane Jugoslavije: „Naši i nemački delovi zatvorili put [[Užice]] — [[Kokin Brod]]. Isto tako zatvorena i [[Lim (rijeka)|Limska dolina]]. Od strane Nemaca i naših 2. maja počela ofanziva od [[Podgorica|Podgorice]]. Komunisti u oblasti [[Bijelo Polje|Bijelog Polja]]. Nemci u [[Šavnik]]u, [[Žabljak]]u i [[Brodarevo|Brodarevu]]. U [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] šesnaesta, sedamnaesta i tridesetšesta komunistička divizija pri uništenju od dve nemačke divizije.“ General Mihailović je naređivao i majoru Dragiši Rakiću (pseudonim »Gis-Gis«), komandantu Vojvodine JVuO, da pokuša dobiti municiju od okupatora, koristeći se pritom i srpskim kvislinškim strukturama, budući da je [[Banat]] formalno bio dijelom [[Vojna uprava u Srbiji|Nedićeve Srbije]]: „Postarajte se za nabavku municije kako ste predvideli. Iskoristite raspoloženje Nemaca u Banatu za jačanje naše organizacije. Isto tako iskoristite i Nacionalnu službu rada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> 11. maja 1944, general Mihailović (pseudonim »Hans«) piše da je naredio »Viktoru« (major [[Mladen Mladenović]], komandant Čegarskog korpusa JVuO), »Hermanu« (potpukovnik [[Radoslav Đurić]], komandant Južne Srbije JVuO), »Orelu« (potpukovnik [[Dragutin Keserović]], komandant Rasinsko-topličkog korpusa JVuO) i »Minču« (major [[Branivoj Petrović]], komandant Deligradskog korpusa JVuO) da „iskoriste akciju“ okupatora protiv snaga NOVJ u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]], kao i da „na pogodan način“ nabave naoružanje i municiju: {{izdvojeni citat|Po podacima od Viktora, Hermana i Georgija [potpukovnik Milutin Radojević, delegat VK JVuO za područje Jablanice i Toplice — prim.] jedna nemačka divizija jačine oko 15.000 nalazi se u [[Kuršumlija|Kuršumliji]], [[Prokuplje|Prokuplju]], [[Žitorađa|Žitorađi]], [[Pukovac|Pukovcu]] i [[Leskovac|Leskovcu]]. Ima 70 tenkova. Pripremaju se za akciju protiv komunista. [[Gestapo]]vci iz [[Niš]]a traže Viktora i nude oružje i municiju i da ne diraju naše. Keserović 8 i 9 napadao na komuniste u okolini [[Ribarska Banja|Ribarske Banje]] sa [[Jastrebac|Jastrepca]] i od sela Zdravinja. Crveni dobili pojačanje i Orel se povukao na polazni položaj [[Zdravinje]] — [[Veliki Šiljegovac]]. Orel se sprema za ponovni napad. Naredio sam: Viktoru: Da Knjaževački korpus uputi Orelu za akciju na Jastrepcu i Moravskom srezu, ako ga već nije uputio. Sa ostalim snagama da zatvori prelaze na [[Morava|Moravi]] od Niša do Leskovca. Da iskoristi na pogodan način ponudu oružja i municije, jer sada moramo tući komuniste i treba iskoristiti nemačku akciju. 2. — Hermanu: Treba iskoristiti akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice. Da prikupi svoje snage u Jablanici i da dejstvuje najpogodnijim pravcem protivu komunista imajući u vidu akciju Nemaca. Na pogodan način da dođe do municije. 3. — Orelu: Da iskoristi akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice i da mu se stavlja pod komandu Knjaževački i Deligradski korpus. Na pogodan način da dođe do municije. 4. — Minču: Da odmah pomogne Orela u akciji na Jastrepcu i Moravskom srezu kako je već naređeno i da je pod komandom Orela.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref>}} 12. maja 1944, Draža Mihailović obavještava potpukovnika [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]] (pseudonim »Sto-Sto«) sljedeće: „2 i 5 divizija su sada u srezu Zlatiborskom. Napadi se vrše sa svih strana.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> Napad su vršile njemačke i bugarske trupe, zajedno sa ljotićevcima i četnicima. U depešama<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 2/1—28.</ref> koje je komandant Cersko-majevičke grupe korpusa major [[Dragoslav Račić]] poslao Mihailoviću prethodnog dana o saradnji četnika i Njemaca, između ostalog, stoji: {{izdvojeni citat|Saznajem da su [[Užice]] pune Jankovićevih [Milutin — prim.] četnika i da [[Predrag Raković|Raković]], [[Neško Nedić|Neško]], Ajdačić, Janković i Mitić drže neke konferencije sa Nemcima. Ako boga znate sprečavajte ovo... Ako dalje budem vodio borbu protiv komunista zajedno sa Nemcima, ja ću duboko zaglaviti... Zbog ovoga molim da mi odobrite da se vratim na moj teren i povedem samo štabnu akciju u [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] i [[Srem]]u. Neko od nas mora ostati čist.}} General [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka, 16. maja 1944. godine podvlači svojim potčinjenim: „'''Pokret DM bio je i ostaje neprijateljski.'''”<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=758&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000754.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist und bleibt Feind."}})</ref> Felber podsjeća kako četnička saradnja u borbi protiv »crvenih« proističe samo iz činjenice da su komunisti njihov neprijatelj br. 1, ali neprijatelj br. 2 i dalje ostaje okupaciona sila. General Felber stoga preporučuje da se »borba protiv partizanskih bandi« oprezno nastavi voditi skupa s jedinicama generala Mihailovića: {{izdvojeni citat|Četničke grupe koje se nalaze u borbi protiv komunista, ne treba nikako ometati niti ih napadati, već ih podupirati u borbi. Saradnja s četnicima u borbi protiv komunista, uz najštedljiviju isporuku municije i pod nadzorom okupacione sile, može biti samo lokalna i radi akutne borbe protiv partizanskih bandi. U tom slučaju potrebno je isporučivati i sanitetski materijal i negovati ranjenike. Za svaku isporuku potrebno je odobrenje Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka. Preporučujemo da se u svim prilikama obraća nesmanjena pažnja pokretu DM i njegovim postupcima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=759&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000755.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikgruppen, die sich im Kampf mit Ko. befinden, sind dagegen nicht zu hindern und nicht anzugreifen, sondern in ihrem Kampf zu fördern. Ein Zusammengehen mit Cetniks im Kampf gegen die Ko. unter sparsamter Lieferung von Munition unter Aufsicht der Besatzungsmacht darf nur örtlich und nur zum Zwecke des akuten Kampfes gegen die Partisanenbanden erfolgen. In diesem Falle ist auch Lieferung von Sanitätsmaterial und Pflege der Verwundeten erforderlich. Munitionslieferung bedarf in jedem Falle der Zustimmung des Mil.Befh. Südost. Ungeschwächte Aufmerksamkeit gegenüber der DM–Bewegung und deren Maßnahmen ist nach wie vor überall geboten."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_272.htm Informacije Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 16. maja 1944. potčinjenim komandama i štabovima o držanju prema četnicima]</ref>}} Komanda Jugoistoka će, takođe, u mjesečnom izvještaju iz druge polovine maja 1944. konstatovati rastrzanost Mihailovićevog pokreta između njegovog osnovnog antiokupatorskog usmjerenja i saradnje s njim u antikomunističkom frontu, kao i strah od gubitka [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] podrške i naklonosti najširih slojeva stanovništva okupirane Srbije, s obzirom na to da je kolaboraciju bilo gotovo nemoguće sakriti: {{izdvojeni citat|II. Situacija kod neprijatelja <br /> a) Srbija <br /> Uprkos saradnji između jakih četničkih jedinica i nemačkog Vermahta — koju je odobrio sam Draža Mihailović — radi borbe protiv nadirućih Titovih snagâ, pokret DM je u svom stavu ostao suštinski neprijateljski nastrojen. Popuštanje pritiska od strane crvenih odmah je dovelo do pojačane aktivnosti usmerene protiv okupatorskih snaga i SDK-a. Tvrdnje područnih komandanata — da je većinu napada podstakao neodgovoran starešinski kadar nižeg ranga — tek treba dokazati. Psihološka osnova za ovu obnovljenu aktivnost može se pronaći u želji da se povrati politički ugled, koji je praktično izgubljen u očima Saveznika, a navodno i u očima srpskog naroda, usled iznuđene saradnje sa nemačkim Vermahtom. U tom smislu, ovi nacionalistički aktivisti su nesumnjivo u suprotnosti sa opštim javnim mnjenjem, koje bi pozdravilo nagodbu između okupacione sile, srpske vlade i pokreta DM.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=784&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000780.] <br /> ({{jez-njem|"II. Feindlage. <br /> a) Serbien <br /> Die DM–Bewegung ist trotz der von DM gebilligsten Zusammenarbeit starker Cetnik–Verbände mit der deutschen Wehrmacht im Kampf gegen die eingebrochenen Tito–Kräfte in ihrem grundsätzlichen Haltung unverändert Feind geblieben. Dass Nachlassen des roten Drucks hat auch sofort eine verschärfte Aktivität gegenüber der Besatzungsmacht und dem SFK zur Folge gehabt. Es muss sich die Behauptung der Gebietsführer, dass die Mehrzahl der Überfalle durch unverantwortliche Unterführer hervorgerufen ist, erst noch beweisen. Der psychologische Grund für die neuerliche Aktivität könnte darin gefunden werden, das durch die notgedrungene Zusammenarbeit mit der deutschen Wehrmacht vor den Allierten tatsächlich und vor dem serbischen Volke vermeintlich verlorengegangene politische Prestige wiederzugewinnen. Damit stehen diese nationalen Aktivisten zweifellos im Gegensatz zur allgemeinen Volksmeinung, die einen Ausgleich zwischen der Besatzungsmacht, der serbischen Regierung und der DM–Bewegung begrüssen wurde."}})</ref>|Mjesečni izvještaj Komande Jugoistoka za period od 16.4 do 15.5.44. (23. maj 1944. godine)}} Major Erich Weyel se vrlo povoljno izjašnjavao o saradnji sa Mihailovićevim četnicima, zapažajući da su oni naklonjeniji oficirima Wehrmachta nasuprot policijskim službenicima ili političkim ličnostima: {{izdvojeni citat|Major Vajel izveštava o svojim iskustvima pri rukovođenju četničkim jedinicama. Oni [četnici] nameravaju da nastave borbu protiv komunista nakon kraćeg perioda oporavka. Žele da pregovaraju isključivo sa nemačkim oficirima, a ne sa [[Gestapo]]om ili diplomatama. [[Pavle Đurišić]] je bliski saveznik DM-a.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=661 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000657.] <br /> ({{jez-njem|"Major Weyel berichtet über seine Erfahrungen bei der Führung von Cetnikverbänden. Sie wollen weiterkämpfen gegen die Kommunisten nach einer gewissen Erholungszeit. Sie wollen nur mit deutschen Offizieren verhandeln und nicht mit de Gestapo und nicht mit Diplomate. Pavle Đurišić ist stark DM-[A]liiert."}})</ref>|Izvod iz ratnog dnevnika Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. maja 1944.}} U zapisniku generala Felbera s kraja maja 1944, apostofira se korištenje Mihailovićevih četnika i Ljotićevih dobrovoljaca za odbranu jugozapadne granice okupirane Srbije od partizanskog prodora: {{izdvojeni citat|Predviđeno je da se veći dio četnikâ Draže Mihailovića pošalje kući, da se najpouzdaniji koriste kao izviđači na granici, i da se dobrovoljci (SDK), poslije apsolutno neophodnog odmora i osvježenja, kasnije iskoriste kao graničari.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=817&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000813.] <br /> ({{jez-njem|"Es ist beabsichtigt, von den DM–Cetniks einen größeren Teil nach Hause zu schicken, die Zuverlässigsten als Aufklärer an der Grenze zu verwenden, und später das SFK nach einer unbedingt notwendigen Ruhepause und Auffrischung als Grenzschutz einzusetzen."}})</ref>|Zapisnik o putovanju za Niš i Sofiju 25-28.05.1944.}} General [[Edmund Glaise von Horstenau]], vršio je od 15. juna do 25. juna 1944. dužnost komandanta Jugoistoka, zamjenjujući generala Hansa Felbera, koji se po službenom zadatku nalazio u Njemačkoj. Opisujući u svom ratnom dnevniku stanje u Srbiji, tj. odnose između njemačkih i bugarskih okupacionih trupa, s jedne, kao i četnika i kvislinga, s druge strane, Horstenau navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|'''Nemci gotovo da nemaju svojih trupa u Srbiji'''. Postoji samo nekoliko policijskih jedinica. Najveći deo Srbije nalazi se pod kontrolom bugarskog okupacionog korpusa. Bugarskih vojnika nema samo u severozapadnom delu Srbije i Banata. No, bugarske trupe u Srbiji jesu najlošije bugarske jedinice. Tek što sam na kratko vreme preuzeo Vrhovnu komandu u Beogradu, dve bugarske čete, zajedno sa svojim oficirima, prebegle su partizanima kod Leskovca. Jedine trupe na koje je čovek mogao da se osloni u borbi protiv partizana bili su srpski dobrovoljci, a donekle i ruski. Upotrebljivi za borbu protiv partizana bili su i ljudi Draže Mihailovića. Vezu sa njim za mene je održavao jedan nemački major [Erich Weyel], nosilac odlikovanja „viteškog krsta“.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 508.</ref>}} U vrijeme izvođenja [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Trumpf«]], u kojoj se [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pridružila njemačkim trupama u borbi protiv partizana, došlo je 14. jula 1944. u [[Kruševac|Kruševcu]] do sastanka vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera sa kapetanom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], načelnikom štaba ove četničke formacije. Tom prilikom, Nedić je istaknuo da su „četnici u Englesku izgubili svako poverenje, pošto su ih Englezi izdali“, ponudivši svoje usluge u „borbi protiv komunizma“. General Felber je ocijenio da je riječ „o potpuno ozbiljnoj ponudi četnika koju treba prihvatiti“, s čim se složio i major Erich Weyel, oficir za vezu kod kapetana Nedića: {{izdvojeni citat|Neško Nedić je sada načelnik štaba četničke grupe koja se sa nama bori u akciji »Trumpf« i čija se jačina može proceniti na oko 10.000 ljudi. [...] Pošto su oni sami u borbi protiv komunizma i suviše slabi, uvideli su da moraju tražiti oslonac u nemačke oružane snage, ''kojima će se bezuslovno potčiniti sa puno poverenja''. Oni su spremni da se bore protiv komunizma svuda tamo gde bih ih ja postavio. Na drugoj strani, Nedić je molio ponovnu pomoć u vidu ''isporuke municije i naoružanja, a naročito teškog naoružanja''. Četnici su spremni da daju svaku garanciju da će se isporučeno naoružanje i municija upotrebiti samo protiv komunizma. [...] Neško Nedić je još jednom molio za poverenje ne samo ovdašnjih nemačkih komandi nego i čitavog nemačkog naroda, kao i za priznanje srpskog naroda kao najvećeg neprijatelja komunizma na Balkanu. ''Kao dokaz svog unutarnjeg raspoloženja ponudio je da se lično dalje bori na [[Istočni front|istočnom frontu]] posle čišćenja Srbije od komunizma'' i siguran je da bi to, slično njemu, učinio i jedan veliki broj četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_93.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 15. jula 1944. Komandi Grupe armija »F« o razgovoru vođenom 14. jula 1944. u Kruševcu, sa četničkim komandantom Neškom Nedićem u vezi zajedničkih dejstava protiv jedinica NOV i POJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=734&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frames no. 000725—000726.] <br /> ({{jez-njem|"Nesko Nedić ist z.Zt. Chef des Stabes der beim Unternehmen "Trumpf" mit uns kämpfenden Cetnikgruppe, deren Stärke auf etwa 10 000 Mann zu schätzen ist. <br /> Da sie im Kampf gegen den Kommunismus alleine zu schwach seien, sähen sie ein, dass sie Anlehnung an die deutsche Wehrmacht suchen müssten, der sie sich voller Vertrauen bedingungslos unterstellten. Sie seien bereit, gegen den Kommunismus zu kämpfen überall da, wo ich sie hinstellen würde. Auf der anderen Seite erbat Nedić erneut Unterstützung durch Lieferung von Munition und Waffen, insbesondere schweren Waffen. Die Cetniks seien bereit, jegliche Garantie zu bieten, dass das Gelieferte nur gegen den Kommunismus verwendet würde. <br /> Nesko Nedić bat nochmals um Vertrauen nicht nur der hiesigen deutschen Stellen, sondern des ganzen deutschen Volkes und um Anerkennung des serbischen Volkes als stärksten Feind des Kommunismus auf dem Balkan. Als Beweis seiner inneren Haltung bot er sich an, nach Säuberung Serbiens vom Kommunismus für seine Person an der Ostfront weiterzukämpfen, und er sei sicher, dass auch eine grosse Anzahl Cetniks es ihm gleich tun würde."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka Komandi Grupe armija »F« od 15. jula 1944. godine}} Oportuni stav generala Draže Mihailovića i njegovih komandanata, sračunat na skoro njemačko povlačenje, dok bi u međuvremenu okupatora trebalo što više iskoristiti za uništenje glavnog neprijatelja ([[NOVJ]]), zapažen je od strane oficirâ Armijske grupe »F«, prilikom savjetovanja sa specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Hermann Neubacher|Hermannom Neubacherom]], krajem jula 1944. godine: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje: Njemačka je za DM neprijatelj br. 2 — neprijatelj br. 1 su komunisti. DM računa — uostalom, kao i ostale banditske vođe — na skoro povlačenje Nijemaca iz zemlje. Nastojanje za očuvanjem snage četničkih jedinica je prvenstveno sračunato na trenutnu i docniju borbu protiv komunizma. U cilju ostvarivanja ove namjere, DM je tražio velike količine oružja, što je, naravno, bilo odbijeno. Pojedinačni ugovori sa četničkim komandantima (npr. Neško Nedić, Keserović itd.), koji osiguravaju ograničenu lokalnu i taktičku saradnju u borbi protiv komunista, nisu rizični i mogu se nastaviti. Oni su u ovom momentu — i samo u ovom — povoljni za nas, jer odgovaraju našim interesima. Oni ne znače podršku za veliki obračun između nacionalnih Srba i Titovih komunista, koji se ima tek odigrati u daljnoj budućnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikfrage: <br /> Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten. D.M. rechnet – wie auch andere Bandenführer – mit einem baldigen Abzug des Okkupators. Das Interesse an Erhaltung der Kampfkraft aller Cetnik–Banden gilt in erster Linie der derzeitigen und späteren Auseinandersetzung mit dem kommunistischen Widerpart. <br /> D.M.s Forderungen nach grossen Mengen von Waffen, die vorstehende Absicht praktisch ermöglich sollen, kann selbstverständlich nicht ersprochen werden. Einzelabmachungen mit Unterführern (z.B. Nesko Nedic, Keserovic usw.), die dem gemeinsamen örtlichen und durch die Lage bedingten jeweiligen Kampf gegen die Tito–Banden dienen, können ohne Risiko eingegangen werden, da sie für den Augenblick – und nur für diesen – zugleich deutschen Interessen entgegenkommen, eine Unterstützung für den Kampf von übermorgen, d.h. für die grosse Auseinandersetzung der nationalen Serben mit dem Kommunisten Titos jedoch nicht bedeuten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« (Heeresgruppe F) sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944. godine}} Major Weyel je još od kraja aprila 1944. godine tijesno surađivao s kapetanom Neškom Nedićem (general Kurt von Geitner je 28. IV zabilježio da je formirana „nova Borbena grupa major[a] Vajel[a]“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000628—000629.] <br /> ({{jez-njem|"Neue Kampfgruppe Major Weyel."}})</ref>) u koordiniranju njemačko-četničkih operacija protiv partizana.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> U izvodu iz ratnog dnevnika Armijske grupe »F« za 18. jul 1944.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=978&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000837.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Major v.Geitner unterrichtet Oberst i.G. Selmayr über neue Lage in Serbien: Am 17.7. eröffneten rote Kräfte südl. Korsumlja [sic!] (S–Serbien) Angriff gegen Cetnikverband. unter Major Weyel. Cetnik zum Ausweichen in NW–Richtung gezwungen. Zielsetzung der Kommunisten wahrscheinlich lokale Verschiebung einer Division, da für Offensive Richtung Ibartal, vorherige Versammlung stärkerer Kräfte notwendig gewesen wäre. Abwehr nur durch Cetnik, nach Ibartal ein weiteres Russenbtl. als Sicherheitskoeffizient unter Schwächung der neu aufgebauten Drinaverteidigung verschoben."}})</ref> navedeno je da je ovo savezništvo, makar taktičko, još uvijek na snazi: {{izdvojeni citat|''General fon Gajtner obaveštava generalštabnog pukovnika Zelmajera o novoj situaciji u Srbiji'': <br /> Dana 17. 7. crvene snage otpočele su napad južno od Kuršumlije (južni deo Srbije) na četničke jedinice pod komandom majora Vajela. Četnici su bili prinuđeni da se povuku u pravcu severozapada. Cilj komunista je verovatno lokalno pomeranje jedne divizije, pošto bi za ofanzivu u pravcu Ibarske doline bilo potrebno prethodno prikupljanje jačih snaga. Odbrana počiva samo na četnicima, a upućen je još jedan bataljon Rusa kao koeficijent sigurnosti, uz slabljenje organizovane odbrane na Drini.}} U dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 26. jul 1944. godine, četničkim se jedinicama odaje priznanje za krupne usluge koje su u vrijeme [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Kehraus«]] učinili okupatoru defanzivnim dejstvima pri zadržavanju glavnine snagâ NOVJ: {{izdvojeni citat|''Srbija: Operacija »Kehraus«'' [Čistka]: <br /> Očigledno da je glavnina neprijateljskih snaga snažno potučena i kao takva povukla se preko srpsko-albanske demarkacione linije. Dodir sa neprijateljem održava se samo sa zaštitnicama. Operacija je time završena, naknadno čišćenje se produžava borbenim grupama koje učestvuju. Mada se u toku operacije nije uspelo u razbijanju glavnine neprijateljskih snaga, ipak je pošlo za rukom, naročito masovnom upotrebom četnika, da se osujeti namera neprijatelja da prodre u pravcu Ibra. U prostoru Sokobanje, pod pritiskom naših i četničkih snaga, delovi bandi prešli su, pod borbom sa jedinicama iz pripravnosti za zaštitu železnice, prugu Zaječar — Knjaževac u pravcu bugarske granice, dok je glavnina, uz velike gubitke u borbama sa četnicima, prodrla u prostor Aleksinca. Od 23. 7. četničke grupe su prodrle preko Save u Srem i tamo se od tog vremena nalaze u borbi sa komunistima. U ostalim delovima Srbije lokalna delatnost bandi, dok se u Banatu vrše neprekidne sabotaže u žetvi.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=204&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289457—6289458.] <br /> ({{jez-njem|"SERBIEN: ”KEHRAUS” MASSE FD–KRAEFTE ANSCHEIN. STARK ANGESCHLAGEN, UEBER SERB–ALB. DEMARKATIONSLINIE AUSGEWICHEN. FD–BERUEHRUNG NUR NOCH MIT NACHHUTEN. UNTERNEHMEN DAMIT ABGESCHLOSSEN, NACHSAEUBERUNG DURCH BETEILIGTE KGRN. FORTGESETZT. WENN ES IM VERLAUF DES UNTERNEHMENS NICHT GELANG MASSE FD–KRAEFTE ZU SCHLAGEN, SO IST ES DOCH, INSBESOND. DURCH MASSENEINSATZ DER CETNIKS GELUNGEN, FD–ABSICHT, IN RICHTUNG IBAR VORZUSTOSSEN, ZU VEREITELN. UNTER DRUCK EIG. UND CETNIK KRAEFTE BANDEN RAUM SOKOBANJA MIT TLN. UNTER KAMPF MIT ALARMEINHEITEN BAHNLINIE ZAJEZAR KNJAZEVAC RICHTUNG BULGAR GRENZE UEBERSCHRITTEN, MIT MASSE UNTER VERLUSTREICHEN KAEMPFEN MIT CETNIKS BIS IN RAUM ALEKSINAC VORGEDRUNGEN. SEIT 23.7. CETNIKS–GRUPPEN UEBER SAVE NACH SYRMIEN VORGEDRUNGEN UND DORT SEITDEM IM KAMPF MIT KOMM. IM UEBRIGEN SERBIEN OERTL. BANDENTAETIGKEIT, BANAT ANHALTENDE ERNSTSABOTAGE.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (26. VII 1944)}} Nakon dva dana, poslat je iz Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta sljedeći dopis: {{izdvojeni citat|Srbija: <br /> Završni izvještaj [o operaciji] „Kehraus“: Uz približno 70 sopstvenih mrtvih iz svih borbenih grupa koje su učestvovale (uključujući četnike), izbrojano 363 mrtva neprijatelja, 464 zarobljenika i dezertera.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000242.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: <br /> Abschlussmeldung "Kehraus": Bei etwa 70 eig. Toten aller beteiligten Kgrn. (einschl. Cetniks) 363. gez. Fd.–Tote, 464 Gefangene und Überläufer.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (28. VII 1944)}} 27. jula 1944, centrali u Berlinu javljali su iz komande Grupe armija »F«: „Srbija: Glavnina snažno potučenih neprijateljskih snaga u operaciji »Keraus«, koja se povukla ka jugu, ponovo je, posle neuspelog pokušaja da se povuče u oblast Albanije, napadnuta od strane Borbene grupe »Dizener« i četnika u prostoru jugoistočno od [[Medveđa|Medveđe]]. Gubici neprijatelja u akciji »Keraus« na dan 24. i 25. 7.: 29 mrtvih, 302 zarobljena, 8 mitraljeza, 2 minobacača i preko 200 pušaka.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=210&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289463.] <br /> ({{jez-njem|3.) SERBIEN <br /> MASSE DER BEI ”KEHRAUS” STARK ANGESCHLAGENEN UND NACH S AUSGEWICHENEN FD.– KRAEFTE NACH MISSLUNGEN VERSUCH IN ALBAN. GEBIET AUSZUWEICHEN, IM RAUM SO MEDVEDJA DURCH. KGR. DIESENER UND CETNIKS ERNEUT ANGEGRIFFEN. FEINDVERLUSTE ”KEHRAUS” AM 24. U. 25.7.: 29 GEZ. TOTE, 302 GEFANGENE, 8 M. G., 2 GR. W. UEBER 200 GEWEHR.}})</ref> Sjutradan, sumirani su rezultati ove operacije: „U Srbiji operacija »Keraus« je postigla potpuni uspeh; neprijatelj je bio prinuđen da izmakne u pravcu juga. Pošlo nam je za rukom da prodorom u pravcu Ibarske doline osujetimo njegovu nameru.“<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/> Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka za 30. jul 1944, takođe upućen Vrhovnoj komandi njemačkog Wehrmachta, bilježi da jedinice JVuO nastavljaju davati doprinos naporima okupatora u slamanju ofanzive koju je NOVJ poduzela u južnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Prilikom nastavljanja čišćenja u operaciji »Keraus«, dijelovi neprijateljskih snaga istočno od [[Lebane|Lebana]] prodrli su u pravcu sjevera. Glavnina je napadnuta u prostoru Lebana od strane Borbene grupe »Dizener« i četnikâ. 5. policijski puk (bez III bataljona) stupio je u akciju sa istoka. Borbene grupe 27. bugarske divizije (5 bataljona) ponovo će stupiti u akciju 31. 7. u cilju naknadnog čišćenja iz doline Toplice u pravcu juga. Neprijateljski gubici — 27. 29. 7. Kod Borbene grupe »Dizener« i četničke grupe »Vajel«: 117 izbrojanih mrtvih [neprijatelja], 604 zarobljenih; zaplijenjeno 9 mitraljeza, 5 automobila, 5 minobacača, 560 pušaka, 6 radio-uređaja, velike količine municije i [vojne] opreme svake vrste.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=221&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289474—6289475.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: <br /> BEI NACHSAEUBERUNG ”KEHRAUS” TLE. FD–KRAEFTE O LEBANE NACH N VORGEDRUNGEN. MASSE RAUM S LEBANE DURCH KGR. DIESENER UND CETNIKS ANGEGRIFFEN. POL. RGT. 5 OHNE ROEM 3. ) VN O ANGESETZT. <br /> KGR. 27. BULG. DIV. (5 BTLNE) ANTRITT 31. 7. ERNEUT ZUR NACHSAEUBERUNG AUS TOPLICA – TAL NACH S. FEINDVERLUSTE 27.<br /> 29.7.: BEI KGR. DIESENER UND CETNIK–GRUP[P]E WEYEL: 117 GEZ. TOTE, 604 GEFANGENE, 9 MG, 5 M PI, 5 GR W., 560 GEWEHRE, 6 FUNKGERAETE, GROSZE [sic!] MENGEN MUN. UND GERAET ALLER ART.}})</ref>}} Nakon što je krajem jula i početkom avgusta 1944. došlo do »naknadnog čišćenja«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1028&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000886.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: <br /> Nachsäuberung "Kehraus" Fd.–Kräfte beiderseits Lebane gegen Bulgaren, die hohe Verluste an Waffen und Vermissten, nach N vorgedrungen. <br /> Absicht: Zerschlagen Fd.–Kräfte beiderseits Strasse Medvedja – Lebane mit Kgr. Diesener, Tln. Cetnikgruppe Weyel und 5 Btln. 27.bulg.Div."}})</ref> u ovoj operaciji, 6. VIII Vrhovna komanda Wehrmachta zaključuje: {{izdvojeni citat|Srbija: Protiv neprijateljskih raštrkanih grupa koje su prodrle prema istoku i na mnogim mestima prešle Ibar upućeni su delovi četničke grupe »Vajel« iz prostora Brus u pravcu planine Kopaonik. Operacija »Keraus« je završena.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=266&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289519.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: GEGEN DIE AN MEHREREN STELLEN UEBER IBAR NACH O VORGEDRUNGENE FDL. SPLITTERGRUPPE TLE. CETNIKGRUPPE WEYEL AUS RAUM BRUS RICHTUNG KOPAONIK– GEBIRGE IM VORGEHEN. <br /> ”KEHRAUS” BEENDET.}})</ref>}} Komanda Jugoistoka obavještava 11. avgusta 1944. da se Rasinsko-toplička grupa korpusa JVuO, pod komandom potpukovnika Dragutina Keserovića, i formalno stavila pod komandu njemačkog Wehrmachta tokom [[Topličko-jablanička operacija 1944|Topličko-jablaničke operacije]]: {{izdvojeni citat|Situacija kod Borbene grupe Diesener mirna. Četnička grupa Keserovića se dobrovoljno stavila pod komandu Borbene grupe Diesener. Obnovljen napad na neprijateljske snage južno od Lebana uslijediće 13. VIII.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=288&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289541: Dnevni izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 10. augusta 1944 (11. august 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"C ) LAGE BEI KGR. DIESENER RUHIG. <br /> CETNIK–GRUPPE KESEROVIC FREIW. UNTER BEFEHL KGR. DIESENER GETRETEN. <br /> ERNEUTER ANGRIFF GEGEN FD– KRAEFTE S LEBANE LAEUFT AM 13.8. AN."}})</ref>|Izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Vermahta za 10. avgust 1944. godine}} Neposredna četničko-nemačka operativna saradnja ponovila se i prilikom nemačkih operacija [[Operacija "Trumpf"|"Trumpf"]] i [[Operacija "Halali"|"Hallali"]] u jablaničko-topličkoj oblasti protiv [[21. srpska divizija NOVJ|21]]. [[22. srpska divizija NOVJ|22]]. [[24. srpska divizija NOVJ|24]]. i [[25. srpska divizija NOVJ|25]]. divizije NOVJ tokom jula i avgusta 1944. {{izdvojeni citat|Ministar [[Nojbaher]] konstatuje da je premijer [[Milan Nedić|Nedić]] — ukazujući na neudovoljene zahteve za oružjem ponovno izrazio nameru da demisionira — verno služio nemačkim interesima. Slično je i s Mihailovićem, koji se do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru. To isto Važi i za ostale vodeće Srbe, koji su se, pod parolom »Dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«, lojalno držali.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_231.htm Zabeleška obaveštajne grupe nemačkih komandi na Jugoistoku od 30. avgusta 1944. sa savetovanja u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=980&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000974—000978.] <br /> ({{jez-njem|"Hierzu stellt Minister Neubacher fest, dass Ministerpräsident Nedic – der unter Hinweis auf die unerfüllten Waffenwünsche erneut Rücktrittsabsichten geäussert habe – in gutem Glauben zur deutschen Sache handelte. Ähnlich verhält es sich bei DM, der sich bis heute bemüht habe, keine feindselige Haltung dem Okkupator gegenüber einzunehmen. Das gleiche gilt für die anderen führenden Serben, die sich unter dem Motto: "Gebt uns Waffen – dann gehören wir zu Euch!" loyal verhalten hätten."}})</ref>|Nemački obaveštajni izveštaj od 30. avgusta 1944.}} Ove tri operacije (»Kehraus«, »Trumpf« i »Halali«) poznate su u jugoslovenskoj vojnoj istoriografiji pod objedinjenim nazivom '''Topličko-jablanička operacija'''. Cilj antipartizanske koalicije bio je sprječavanje prodora Operativne grupe divizija NOVJ preko masiva [[Kopaonik]]a i njenog spajanja sa partizanima u Toplici i Jablanici. Budući da njemački okupator na tlu Srbije nije raspolagao frontovskim, već policijskim i teritorijalnim trupama, najznačajniju ulogu okupator je namijenio četnicima generala Mihailovića (4. grupa jurišnih korpusa JVuO, Rasinsko-toplička grupa korpusa, Južnomoravska grupa korpusa). Major Erich Weyel je za vrijeme izvođenja operacije boravio u štabu potpukovnika Račića. U okviru operacije bilo je angažovano između 10.000 i 14.000 četnika.<ref>Gaj Trifković, ''The Key to the Balkans: The Batlle for Serbia 1944.'', str. 537.</ref> Ovo predstavlja najveći broj do tada angažovanih srbijanskih četnika u nekom vojnom poduhvatu.<ref name="yuhistorija.com"/> === Desant na Drvar (1944) === {{main|Desant na Drvar}} Za [[Desant na Drvar]] (operacija »Rösselsprung«), preduzet maja i juna 1944, komanda [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] je angažirala oko 16.000 njemačkih vojnika i tri hiljade [[Momčilo Đujić|Đujićevih]] četnika.<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref> Četnici su bili dragoceni kao nemački informatori, pa su upravo oni doneli Nemcima tačan podatak o lokaciji Titovog štaba: {{izdvojeni citat|Prema četničkim podacima, Tito se nalazi u drvarskoj pećini, prema drugim izvorima u Oštrelju sjeverno od Drvara.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=459&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000455.] <br /> ({{jez-njem|"IIc: Tito nach Cetnikmeldg. in Höhle Drvarska Pecina bei Drvar, nach anderer Meldg. in Ostrelj N Drvar."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] za 10. mart 1944.}} U izvještaju 2. oklopnoj armiji iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], poslatom 19. maja 1944. godine, navedeno je da će četničke jedinice biti u potpunosti podređene njemačkom Wehrmachtu u ovoj operaciji: {{izdvojeni citat|''Telegram K-di 2. okl. armije'' Tiče se: »Reselšprunga« [...] 7) Ojačani 105. SS-izv. bat. sa potčinjenim 369. izv. bat. napada X-dana, nastupajući od Livna duž Livanjskog polja preko Bosanskog Grahova na Drvar, sprečava neprijateljske proboje prema jugoistoku i razbija neprijateljski komandni aparat. U Bosanskom Grahovu naši četnici, u Drvaru naši padobranci.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_63.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. maja 1944. Komandi 2. oklopne armije o izvršenim pripremama i zadacima potčinjenih jedinica za operaciju »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=724&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frames no. 000715—000716.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An PzAOK 2 <br /> Betr. Rösselsprung <br /> 7.) Verstärkte SS–AA 105 mit unterstellter AA 369 stösst am X–Tag antretend von Livno entlang Livanskopolje über Bosn.Grahovo auf Drvar vor, verhindet feindl. Ausbruch nach Südosten und zerschlägt feindl. Führungsapparat. In Bosn.Grahovo eigene Cetniks, in Drvar eigene Fallschirmjäger."}})</ref>}} Komanda Druge oklopne armije je uzvratila XV brdskom armijskom korpusu dopisom od 21. maja 1944. iz kojeg se zaključuje da se četnici nalaze pod komandom majora Ernsta Benescha iz divizije [[Brandenburger]], kao i da se za njih počeo koristiti službeni naziv »[[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|Hrvatska borbena zajednica]]«: {{izdvojeni citat|1) Crveni komandni centar u Drvaru (po svoj prilici Vrhovni štab Tito, u Drvaru, na staroj stočnoj pijaci, Američka vojna misija Trninić Breg, u Prnjavoru Engleska vojna misija, preostala Ruska misija neotkrivena). Treba računati sa mesnim obezbeđenjem, pre svega na visovima severoistočno, istočno i zapadno od Drvara, u datom slučaju i na protivvazdušnu odbranu. Dalji podaci o neprijatelju postepeno se saopštavaju komandantu 500. padobranskog lov. bat. od strane Ic K-de 2 okl. armije i majora Beneša. 2) Operacija »Reselšprung« treba da ukloni crveni komandni centar oko Drvara. Komandovanje »Reselšprung«: XV brd. AK, istaknuto komandno mesto Bihać. Za operaciju »Reselšprung« nastupaju X-dana (spuštanje padobranskog lov. bat.) na Drvar: [...] d) Ojačana Borbena grupa 1. puka »Brandenburg« (bez 1. bat.) sa potčinjenom Hrvat. borbenom zajednicom, od Knina na Bosansko Grahovo, odatle u više borbenih grupa protiv linije Prekaja (14 km ji. od Drvara) — Drvar. Zadatak: Doček bandi i štabova koji se povlače prema jugu. Grupe nose maskirno odelo. 3) 500. SS-padobranski lov. bat., komandant šturmbanfirer Ribka, sa potčinjenom SS-padob. nast[avnom] četom (očekuje se konačno odobrenje [[Heinrich Himmler|rajhsfirera SS]]), 40 ljudi odreda »Beneš« i 6 ljudi kontraobaveštajne službe spuštaju se X-dana, u trenutku što je moguće ranije, u crveni komandni centar Drvar i uklanjaju munjevitim napadom naročito Vrhovni štab Tito, kao i ostale crvene komandne štabove i savezničke, odnosno ruske vojne misije.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_66.htm Naređenje Komande 2. oklopne armije od 21. maja 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa za dejstva u operaciji »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=698&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000690.] <br /> ({{jez-njem|"1.) Rotes Führungszentrum in DRVAR (voraussichtlich Hauptstab TITO DRVAR am alten Viehmarkt, amerik.Mil.Missionen TRNIC BREG, in PRNJAVOR engl.Mil.Mission, Verbleib russ.Mission nicht geklärt). Mit örtlichen Sicherungen, vor allem auch auf den Höhen NO, O und W DRVAR, gegebenenfalls auch mit Flak, ist zu rechnen. Weitere Feindfeststellungen werden an Kdr. Fallschirmjäg.Btl.500 durch Pz.AOK.2 I c und Major BENESCH laufend übermittelt. <br /> 2.) Das rote Führungszentrum um DRVAR soll durch das Unternehmen "RÖSSELSPRUNG" ausgeschaltet werden. <br /> Führung "RÖSSELSPRUNG": XV.Geb.AK., vorgeschobener Gefechtsstand BIHAC. <br /> Zu "RÖSSELSPRUNG" treten am x–Tag (Absprungtag des Fallschirmjäg–Btl.) auf DRVAR an: <br /> d) Kampfgruppe verst. 1.Rgt.Brandenburg (ohne I.Btl.) mit unterstellten kroat. Kampfgemeinschaften von KNIN auf BOS.GRAHOVO, von dort in mehreren Kampfgruppen gegen Linie PREKAJA (14 SO DRVAR) – DRVAR. Auftrag: Auffangen von nach Süd ausweichenden Banden und Stäben. Gruppe trägt Tarnbekleidung. <br /> 3.) SS–Fallschirmjäg.Btl.500, Führer Sturmbannführer RYBKA mit unterstellter SS–Fallsch.Ausb.Komp. (endgültige Genehmigung Reichsführer SS steht noch aus), 40 Mann Abt. BENESCH und 6 Mann Abwehr landet am X–Tag zum frühest möglichen Zeitpunkt in roten Führungszentrum DRVAR und schaltet in blitzatrigem Zugriff insbesondere den Hauptstab TITO sowie weitere rote Führungsstäbe und allierte bzw. russ.Mil.Missionen aus."}})</ref>}} U izvještaju poslatom 12. juna 1944, oficiri 1. puka »Brandenburg« kritički su se osvrnuli na doprinos u borbi četničkih jedinicâ (i ovdje nazvanih »Hrvatska borbena zajednica« — ''Kroatische Kampfgemeinschaft (KKG'')) tokom operacije »Rösselsprung«. I pored toga, njemački oficiri, što je čest običaj tokom okupacije Jugoslavije, ističu vrijednost davanja pravovremenih i kvalitetnih informacija od strane pripadnika JVuO: {{izdvojeni citat|10.) Saradnja sa jedinicama K.K.G. neprestano nailazi na poteškoće usljed nedisciplinovanosti njihovog ljudstva, haotične unutrašnje političke situacije i problema sa snabdijevanjem hranom i — prije svega — municijom. Njihova velika brojnost nema nikakvog značaja prilikom ozbiljnih borbenih dejstava. Jedina korist koju je puk imao od prisustva ovih jedinicâ ogledala se u tome što je bio stalno obavještavan o kretanju neprijatelja i njegovoj približnoj jačini, čime mu je bilo omogućeno da pojača vlastite mjere sigurnosti. Stoga se prilikom planiranja ofanzivnih dejstava [puk] mora isključivo osloniti na sopstvene borbene snage.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=739&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000731.] <br /> ({{jez-njem|"10.) Die Zusammenarbeit mit den K.K.G. stösst immer wieder auf Schwierigkeiten auf Grund der Undiszipliniertheit ihrer Angehörigen, Verwirrung der innerpolitischen Verhältnisse und in Fragen der Versorgung mit Verpflegung und vor allem mit Munition. Die hohe Zahl ihrer Kopfstärke hat keinerlei Bedeutung bei ernsthaften Kampfhandlungen. Den einzigen Nutzen, den das Regiment durch die Anwesenheit dieser Verbände hatte, bestand darin, daß das Regiment laufend über den Stand der Feindbewegungen und die ungefähre Stärke des Gegners orientiert war und die eigenen Sicherungen damit verdichten konnte. Beim Ansatz eigener Angriffs–Unternehmen darf deshalb nur mit eigener Gefechtsstärke gerechnet werden."}})</ref>}} Nemci su nakon operacije ocenili da četnici izviđačke zadatke izvršavaju besprijekorno, vođstvo im je dobro, ljudstvo naviklo na fizičke napore. Nemci zaključuju da su im četnici "neophodni su pri osiguranju komunikacija, posebno zbog pomanjkanja vlastitih trupa".<ref>NAW, T-314, Roll 566, 000048-9: Izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa o rezultatima formiranja „Hrvatskih borbenih grupa“ (30. juni 1944).</ref> === Mihailovićeva ponuda Nemcima (1944) === {{Poseban članak|Ponuda Draže Mihailovića Adolfu Hitleru}} [[Datoteka:First Vrede sa četnicima.jpg|thumb|Nemački kapetan von Wrede i četnički komandanti kapetan [[Nikola Kalabić]], major [[Dragoslav Račić]] i kapetan [[Neško Nedić]], nakon potpisanog sporazuma o zajedničkoj borbi protiv partizana, u Topoli 11. avgusta 1944. (''nemački izvor'')<ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_536.jpg Wredeova zabeleška str.1]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_537.jpg Wredeova zabeleška str.2]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_538.jpg Wredeova zabeleška str.3]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_539.jpg Wredeova zabeleška str.4]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>]] Tokom jula i avgusta [[1944]]. intenzivirani su kontakti između predstavnika nemačke komande Jugoistoka [[Herman Nojbaher|Nojbahera]], predsednika vlade [[Milan Nedić|Nedića]] i predstavnika Mihailovića.<ref>[http://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%83_%D1%81_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_14.7.1944. Nemački izveštaj o razgovoru s četnicima od 14.7.1944]</ref> Njemačka strana je nakon sastanka između predstavnika Obavještajnog odjeljenja komandanta Jugoistoka i trojice visokih oficira JVuO, Mihailovićevih izaslanika ([[Dragoslav Račić]], [[Neško Nedić]] i [[Nikola Kalabić]]), održanom u Topoli 11. avgusta 1944, na osnovu ponude JVuO zaključila da se „političko zauzimanje stava Draže Mihailovića i njegovog pokreta potpuno izmenilo. Oni su spremni da u potpunosti sa nama sarađuju“. Mihailovićevi izaslanici su stavili do znanja da je za JVuO najvažnije objedinjavanje domaćih antikomunističkih snaga, opšta mobilizacija i „stvaranje jedne srpske nacionalne armije za uništenje komunizma u Srbiji“. Pošto je za ostvarenje tog cilja bila neophodna njemačka dozvola i naoružanje, JVuO je bila spremna da se obaveže na lojalnost i vjernost okupatoru.<ref name="yuhistorija.com"/> Rittmeister Fürst von Wrede citira riječi četničkih oficira sa sastanka: {{izdvojeni citat|»Srbi, koje vi niste poznavali, ipak se bore za vas. Mi se obavezujemo našom časnom oficirskom rečju da ćemo biti verni. Pokret Draže Mihailovića je spreman da dâ sve garancije koje Nemci budu zahtevali. '''Naše smrtno neprijateljstvo protiv komunizma je najbolja garancija naše vernosti'''. Nas ne interesuje budućnost, svejedno kako će se rat završiti, mi smo odlučili, ako tako mora biti, da viteški propadamo.«<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 11. avgusta 1944. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića o uslovima za sastanak Draže Mihailovića sa Nojbaherom]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000502.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben, die Ihr nicht bekannt habt, aber kämpfen für Euch. Wir verpflichten uns mit unserem Offz.Ehrenwort, dass wir treu sein werden. Die DM—Bewegung ist bereit, sämtliche von den Deutschen verlangten Garantien zu geben. Unser Todfeindschaft gegen den Kommunismus ist die beste Garantie für unsere Treue. Die Zukunft interessiert uns nicht, gleichgültig wie der Krieg ausgehen mag, wir sind entschlossen, wenn es sein muss, ritterlich zugrunde zu gehen."}})</ref>}} Rittmeister Fürst Wrede je sumirao predloge predstavnika Draže Mihailovića na sledeći način: {{izdvojeni citat| 1. DM želi da razgovara sa opunomoćenikom [[Hitler|firera]] za jugoistočni prostor. 2. On teži okupljanju svih nacionalnih srpskih snaga. 3. Mobilizacija i naoružavanje svih za oružje sposobnih Srba za borbu protiv komunizma. Naoružavanje i vođstvo pod nemačkim Vermahtom. 4. DM moli da sam ostane u ilegali. 5. Pripadnici DM—pokreta ne treba da budu u nemačkim uniformama. 6) Mesto sastanka ne treba ni u kom slučaju da bude Beograd ili neki veći grad.<ref name="B0_11 1944">[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_11.8.1944. Nemački zapisnik sa pregovora sa četnicima 11.8.1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000502—000503.] <br /> ({{jez-njem|"1.) DM wünscht mit dem Bevollm. des Führers für den Südostraum zu sprechen. <br /> 2.) Er fordert Zusammenschluss aller nat. serb. Kräfte. <br /> 3.) Mobilisierung und Bewaffnung aller waffenfähigen nat. Serben zum Kampf gegen den Kommunismus. Ausrüstung und Führung durch die deutsche Wehrmacht. <br /> 4.) DM bittet selbst illegal bleiben zu können <br /> 5.) Die Angeh. der DM–Bewegung sollen nicht in dt. Uniform gekleidet werden. <br /> 6.) Ort der Zusammenkunft soll keinesfalls Belgrad oder eine grössere Stadt sein."}})</ref>}} O saradnji sa četnicima Draže Mihailovića u jednoj se njemačkoj preporuci s početka avgusta 1944. navodi: {{izdvojeni citat| ''Saradnja sa četničkim bandama'' Komandantu Jugoistoka upućen je dopis Ob. od./oficir Abvera str. pov. br. 6161/44, u vidu naređenja, o isporuci oružja i municije četničkim bandama i o saradnji između nemačkih operativnih jedinica i pojedinih lojalnih četničkih bandi u cilju zajedničke borbe protiv komunističkog neprijatelja. Postavljanjem oficira za vezu u četničkim bandama treba njihovo držanje stalno nadzirati.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1035&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000893.] ({{jez-njem|"Zusammenarbeit mit Cetnik—Banden. An den Mil.Befh. Südost ergeht mit Ic/AO Nr. 6161/44 g. Kdos. v. 2.8.44 ein Befehlschreiben über die Belieferung der Cetnikbanden mit Waffen und Munition und über die Zusammenarbeit zwischen deutschen Verbänden und einzelnen lojal erscheinen den Cetnik—Banden für Zwecke des gemeinsamen Kampfes gegen den kommunistischen Feind. Durch Abstellung von Verbindungsoffzen.zu den Cetnik—Banden ist deren Verhalten laufend zu überwachen."}})</ref>}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 16. avgusta 1944, prenosi se vijest da je general Draža Mihailović, u koordinaciji sa predsjednikom srpske vlade generalom Milanom Nedićem, pred okupacione vlasti iznio ponudu o »potpunom potčinjavanju četničkih jedinica«: {{izdvojeni citat| Srbija: Sporazumno sa Nedićem, Draža Mihailović je ponudio nemačkom komandovanju potpuno potčinjavanje četničkih jedinica. Pored postojanja problema davanja talaca, unutrašnjih srpskih suprotnosti i ponude za lični dogovor Draže Mihailovića sa specijalnim opunomoćenikom Ministarstva inostranih poslova, sada postoji samo zahtev za oružje za zajedničku borbu. Srpska vlada je jednovremeno zamolila prijem kod komandanta Jugoistoka i verovatno će tom prilikom biti iznesena i namera o njenoj ostavci.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1090&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000948.] <br /> ({{jez-njem|"In Übereinstimmung mit Nedic hat DM dtsch. Führung volle Unterstellung der Cetnik Verbände angeboten. Bei Geiselgestellung, Einstellung alle Innerserbischen Gegensätze und Angebot persönlicher Aussprache DM mit Sonderbevollm.Ausw.Amtes liegt allein Waffenforderung für den gemeinsamen Kampf vor. Serbische Regierung hat zugleich um Empfang bei Mil.Befh. Südost ersucht und wird dabei voraussichtl. Rücktrittsabsicht vortragen."}})</ref>}} Povodom Mihailovićevog predloga, 17. i 18. avgusta je održan sastanak na najvišem nivou u nemačkoj komandi Jugoistoka. Tu su još jednom sumirani Dražini predlozi: {{izdvojeni citat| a) Bezuslovno obećanje, da nijedan nemački vojnik neće biti napadnut od četnika. Davanje talaca. b) Zajednička borba isključivo protiv komunista u cilju uspostavljanja mira i reda. Nemci i četnici ne moraju biti neprijatelji. c) Neprijatelj br. 1 su komunisti i svi oni koji ih podržavaju ili ne sadejstvuju u borbi protiv komunista. d) Draža Mihajlović moli da ga se privuče organizovanju Srpskog dobrovoljačkog korpusa i organizovanju Dobrovoljačkog korpusa. e) Bilo kakva veza s partizanima je nemoguća. f) Draža Mihailović moli da se stvori prijateljskije raspoloženje, da bi se oslobodilo četnike, koji su uhapšeni u Srbiji, bez posredovanja četnika. g) U slučaju invazije nema borbe protiv Nemaca. Borba protiv komunista će se produžiti. Četnici hoće da spreče vezu partizana s invazionim trupama. h) Draža Mihajlović nema veze s Englezima. On i ne želi više da je ima, odgovarajući engleskom držanju prema srpskom narodu.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=581&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000576—000577.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Das Verhandlungsangebot des DM sieht folgende wesentlichen Punkte vor: <br /> a) Unbedingtes Versprechen, kein deutscher Soldat werde von Cetniken überfällen. Geiselgestellung. <br /> b) Gemeinsamer Kampf ausschliesslich gegen Kommunisten zur Herstellung von Ruhe und Ordnung. Deutsche und Cetniken brauchen nicht Feinde zu sein. <br /> c) Feind Nr. 1 sind Kommunisten und alle, die sie unterstützen oder im Kampfe gegen Kommunisten nicht mitwirken. <br /> d) DM bittet, ihn zu Ausbau des SFK und Aufbau Freikorps heranzuziehen. <br /> e) Irgendeine Verbindung mit Partisanen ist unmöglich. <br /> f) DM bittet zur Hebung freundschaftlicher Stimmung um Freilassung der in Serbien verhafteten Cetniken ohne Vermittlung der Cetniken. <br /> g) Im Invasionsfall kein Kampf gegen Deutsche. Kampf gegen Kommunisten wird weitergeführt. Verbindung der Partisanen zu Invasionstruppen wollen Cetniken verhindern. <br /> h) DM ohne Verbindung zu Engländern. Er will auch keine mehr haben, entsprechend engl. Verhalten gegen serb. Volk."}})</ref>}} Jedan iskaz<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=585&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000580.] ({{jez-njem|"Durchführung der Zusammenarbeit mit dem Cetnik–Banden, Ausbildung und Führung im Kampf wird den in erster Linie hierfür zuständigen Sicherheitsdienst und SD übertragen. Dieser ist allein für die politische Kampfführung vorgesehen, hat die engsten Verbindungen zu den Cetniks und führt in einem Raume, der als eine Art Heeresgebiet Domäne des Sicherheitsdienstes und des SD ist."}})</ref> sa ovog sastanka ubjedljivo svjedoči o uspostavljenim tijesnim vezama između [[Sicherheitsdienst|njemačkih obavještajnih struktura]] i četničke Vrhovne komande: {{izdvojeni citat|Sprovođenje sadejstva s četničkim bandama, obuka i komandovanje u borbi biće preneti Službi obezbeđenja i SD koji su u prvom redu nadležni za ovo. Ta je služba isključivo predviđena za političko vođenje rata, '''ima najuže veze s četnicima''' i komanduje na jednom određenom području, koje je, kao neka vrsta vojnog područja, domen Službe obezbeđenja i SD.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref>|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}} U izvještaju poslatom 20. avgusta 1944. godine iz Operativnog odjeljenja [[Beograd]] [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], navodi se da je za prijem kod vođe [[Treći Reich|Reich]]a [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] pripremljen zajednički referat feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichsa]], komandanta Jugoistoka i specijalnog opunomoćenika Ministarstva inostranih poslova na Jugoistoku [[Hermann Neubacher|Hermanna Neubachera]], na temu ''saradnje sa Dražom Mihailovićem i buduće politike u Srbiji'', kao i da je sa ovim upoznat feldmaršal [[Wilhelm Keitel]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frames no. 000971—000972.]</ref> Tog je dana sačinjena i službena bilješka u kojoj je sadržan sljedeći prijedlog: {{izdvojeni citat|Po predmetu ponude Nedić — Draža Mihailović, ministar Nojbaher predlaže da se organizacija četničkih jedinica prenese u nadležnost Višeg SS i policijskog vođe u Srbiji. Načelnik štaba komandanta Jugoistoka se saglasio s ovim predlogom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000972.] <br /> ({{jez-njem|"In der Angelegenheit Angebot Nedic – DM schlagt Minister Neubacher vor, die Organisation der Cetnik–Verbände dem Höh.SS–Pol.Führer in Serbien zu übertragen. Chef des Gen.Stabes–O.B.Südost ist mit diesem Vorschlag einverstanden."}})</ref>}} Sâm Neubacher je 20. avgusta uputio opširan izvještaj ministru vanjskih poslova Velikonjemačkog Reicha [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], u kojem je urgirao za prihvatanje ponude Nedić—Mihailović, navodeći da je Nedić garantirao da će se „pokret DM uzdržati od svake neprijateljske radnje protiv Nemaca i da ni u slučaju povlačenja Nemaca iz Srbije neće na Nemce biti ispaljen nijedan metak“. O odnosu Mihailovića i JVuO prema okupatoru od trenutka kada ga je Hitler imenovao ''Specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih djela za Jugoistok'', Hermann Neubacher piše: {{izdvojeni citat|U pogledu Draže Mihailovića, upućujem na svoje mnogobrojne ranije telegrame. Svoje dosledno antikomunističko držanje dokazao je nedvosmisleno, uprkos najvećem pritisku od strane Engleza, odrekavši se njihove pomoći u naoružanju dok su Englezi istovremeno, preteći naoružavali Tita. Iskustva poslednjih 12 meseci u pogledu njegovog držanja prema nemačkim oružanim snagama, dosadašnje zajedničke borbe na antikomunističkom frontu i dosadašnja ozbiljna ugroženost srpske nacije, koju on priznaje u punom opsegu, smatram dovoljnim osnovom za to da će D. M. održati reč koju nam je dao ako u ovom odlučujućem trenutku budemo pružili preko Nedića odlučujuću pomoć. Spreman sam, posle jednog ličnog razgovora sa D. M., da preuzmem odgovornost za to da nas taj čovek neće napasti s leđa i da će on sam učiniti bezopasnim one elemente svoga pokreta koji su nepouzdani u pogledu nas.<ref>AVII, Mikroteka, NAV, N—T—312, rol. 780, f. 371746.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref>}} Nakon [[Sporazum Nedića i Mihailovića 1944.|sastanka Draže Mihailovića i Milana Nedića]], ugovorenog 13. avgusta 1944. između majora [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] i [[Dragomir Jovanović|Dragog Jovanovića]] i održanog iste večeri u selu [[Ražani]] kod [[Kosjerić]]a,<ref>Радосав Р. Туцовић, Полицијски репресивни апарат нацистичке Немачке и његови домаћи инструменти: Анализа делатности Драгомира Јовановића и Аугуста Мајснера у окупираној Србији (1941–1944). Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, 2021, стр. 291—292.</ref> stvoreni su uslovi da se sve srpske nacionalističke oružane formacije ''de facto'' stave pod zajedničku komandu. Najviše vojne instance u [[Berlin]]u obavještavaju 25. avgusta 1944. Ministarstvo vanjskih poslova Trećeg Reicha da njihov specijalni izaslanik Neubacher u ujedinjenju „najboljih nacionalnih snaga Jugoistoka“ vidi posljednju šansu da se „nacionalno srpstvo u srcu Balkana suprotstavi boljševicima“, tj. partizanima: {{izdvojeni citat|Srpske nacionalne jedinice su pod Nedićevom komandom, koga priznaje pokret Draže Mihajlovića, spremne za odlučnu borbu protiv komunizma. [...] d) Specijalni opunomoćenik sa punom odgovornošću veruje u Nedićevu lojalnost i u toj prilici vidi poslednju mogućnost da se nacionalno srpstvo suprotstavi boljševicima, e) Davanje odlučujuće pomoći Nediću, specijalni opunomoćenik je uslovio time da se posle ličnog dogovora sa D. Mihajlovićem preuzme odgovornost da ovaj neće udariti Nemcima u leđa. f) Na osnovu Firerovog naređenja od 29. 10. 43. o potrebi borbenog jedinstva protiv komunizma na Jugoistoku, specijalni opunomoćenik zamolio je opštu punomoć za političku mobilizaciju nacionalnog srpstva i istovremeno zatražio od vojnog rukovodstva da se bezodložno da pomoć u naoružanju. [...] Specijalni opunomoćenik zaključuje na osnovu informacije sa grčkog, albanskog i srpskog prostora da je moguća preorijentacija engleske partizanske politike... Zbog toga bi mogao pokret Draže Mihajlovića, koji se danas nudi Nemcima, ponovo da se orijentiše na Engleze. Ovo zahteva vezivanje Draže Mihajlovića i najboljih nacionalnih snaga Jugoistoka na Nemačku, pre no što se Engleska na tom prostoru suprostavi sovjetskom napredovanju sredstvima građanskog rata. Ovo vezivanje je u ovom trenutku najveće izloženosti ovih snaga moguće pa izgleda da je opravdano preuzeti i rizik koji iz toga proizilazi.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_230.htm Obaveštenje generalštaba Vrhovne komande Vermahta od 25. avgusta 1944. ministarstvu inostranih poslova o razgovorima Milana Nedića sa komandantom Jugoistoka o saradnji Draže Mihailovića sa Nemcima u borbi protiv NOVJ]</ref>}} Specijalni nemački izaslanik Hermann Neubacher je ocenio da obećanja Draže Mihajlovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je dokazao on "da je toliki antikomunista, da je '''usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora''' pred slogom s crvenom stranom".<ref name="ReferenceB"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=575&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000570.] <br /> ({{jez-njem|"D.M. habe zweifellos bewiesen, dass er <br /> 1. Burgfrieden mit Besatzungsmacht halten will und <br /> 2. So sehr Antikommunist ist, dass er trotz Angeboten von englischer Seite einen Bettelgang beim Okkupator der Einigung mit der roten Seite vorgezegen hat. <br /> Zusicherungen D.M.'s auf loyale Einstellung sind ernst zu nehmen, da D.M. in antikommunistischer Frage stets konsequente Haltung eingenommen hat."}})</ref> Ovi pregovori završili su formulisanjem inicijative za formiranje srpske armije od 50.000 ljudi za borbu protiv komunizma kojom bi rukovodio [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]], a koju bi opremila nacistička Nemačka. Pored toga, Hitleru su specijalni izaslanik Neubacher i feldmaršal von Weichs prezentirali situaciju u Srbiji: „Četnici su u Srbiji od marta do avgusta 1944. izgubili u borbama sa komunistima oko 5.000 boraca, a prema nemačkoj okupacionoj sili u poslednje vreme nisu više neprijateljski raspoloženi. Oko 10.000 četnika bore se zajedno sa nemačkim trupama u južnoj Srbiji i to pod komandom nemačkog majora Vajela“.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref> Uz naglasak da će dato oružje „jednom kasnijom prilikom biti upravljeno protiv Nemaca“, vođa [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] je odbacio ovu inicijativu, formulisavši konačnu svoju odluku na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Zaključujući, Führer je ustanovio, da on a) nema ništa protiv “malih taktičkih manevara“ s pokretom DM, b) da zatraženo formiranje armije, koja bi bila jačine 50.000 ljudi, nikako ne bi moglo doći u obzir.<ref name="znaci.org">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=814&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000811.] <br /> ({{jez-njem|"Abschliessend, stellte der Führer fest, daß er <br /> a) gegen "kleine taktische Manöver" mit der DM–Bewegung keine Bedenke habe, <br /> b) daß die Aufstellung der gefordeten 50 000 Mann starken Armee auf keinen Fall in Frage kommen könne."}})</ref>|Službena beleška sa referisanja komandanta Jugoistoka Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22. avgusta 1944. godine}} Ipak, u skladu sa idejom o formiranju srpskog korpusa pod komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]] koji bi se borio na strani Nemaca, [[6. septembra]] [[1944]]. [[Srpska državna straža]] i [[Srpska granična straža]] (ukupno oko 13.000 ljudi) stavljene su pod komandu Mihailovićevog komandanta Srbije generala [[Miroslav Trifunović|Trifunovića]]. Potom su jedinice [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] i [[Srpska granična straža|Srpske granične straže]] 6. oktobra [[1944]]. sabrane su u Jagodini gde je od njih formiran [[Srpski udarni korpus]] sa tri divizije, koji je brojao oko 6.800 ljudi. Komanda Srpske straže i Granične straže predana je naredbom generala Felbera generalu [[Miodrag Damjanović|Miodragu Damjanoviću]], šefu Nedićevog kabineta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=875&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000871.] <br /> ({{jez-njem|"An den Präsidenten den serbischen Ministerrates Herrn Generaloberst Nedić. Herr Ministerpräsident! <br /> Ich bin damit einverstanden, dass der Generalmajor Damjanović mit der Führung der serbischen bewaffneten Verbände mit Ausnahme des SFK betraut wird. Dieses Korps muss meiner Auffassung noch in den bewährten Händen des General Mušićki [sic] bleiben. Mit dem Ausdruck meiner vorzüglichen Hochachtung."}})</ref> Damjanović je bio i glavni Mihailovićev pouzdanik u Nedićevoj upravi, te su se on i komandanti Straže odmah stavili pod Mihailovićevu komandu. Ove jedinice, preimenovane u Srpski udarni korpus Jugoslovenske vojske u otadžbini, pridružile su se tako drugim četnicima u povlačenju prema Sandžaku. Njihovo je savezništvo ipak bilo nesigurno i ubrzo će se raspasti.<ref>[https://znaci.org/00001/40_74.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNICI SE POVLAČE IZ SRBIJE]</ref> === Bitka za Srbiju (1944) === {{Poseban članak|Bitka za Srbiju 1944.}} [[Datoteka:Četnici i Nemci u Srbiji 1944.jpg|minijatura|Grupa nemačkih vojnika i četnika Draže Mihailovića u vreme proboja u Srbiju 2. proleterske i 5. krajiške divizije NOVJ.]] U povjerljivom izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 26. avgusta 1944. godine, analizirano je stanje na [[Balkansko poluostrvo|Balkanu]] nakon objave rata Trećem Reichu od strane [[Bugarska|Bugarske]] te proglašenja neutralnosti [[Rumunija|Rumunjske]] (i jedna i druga su do tada bile potpisnicama [[Trojni pakt|Trojnog pakta]]), neposredno po ulasku jedinica [[Crvena armija|Crvene armije]] na teritorij dvije države. Oficiri Wehrmachta anticipiraju držanje četnika Draže Mihailovića u novonastaloj, kompliciranoj situaciji: {{izdvojeni citat|Ustanički pokreti na području Balkana – izuzev pokreta Draže Mihailovića – dobit će pojačan zamah, tako da ubrzo treba očekivati prekid svih vlastitih veza s cijelim južnim Balkanom. '''Pokret Draže Mihailovića predstavlja jedinu antiboljševičku organizaciju koja, uz odgovarajuću potporu, može biti dugoročno korisna našim interesima u borbi protiv boljševizma'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=874&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000870—000871.] ({{jez-njem|"Darüber hinaus werden die Aufstandsbewegungen im Balkan–Raum – abgesehen von der DM–Bewegung – verstärkten Auftrieb erhalten, so dass in Kürze mit einer Unterbrechung sämtlicher eigenen Verbindungen nach gesamtem Süd–Balkan gerechnet werden muss. Die DM–Bewegung stellt bei entsprechender Unterstüzung die einzige antibolschewistische Organisation dar, die im Kampf gegen den Bolschewismus auf längere Sicht unseren Interessen nutzbar gemacht werden kann."}})</ref>}} [[Bitka za Srbiju 1944.]] je bila zajednički saveznički poduhvat sa ciljem ovladavanja središnjim komunikacijskim prostorom nemačkih snaga na Balkanu. Dejstva na tlu izvršavala je [[NOVJ]], a [[Saveznici]] su obezbeđivali borbeno sadejstvo, snabdevanje i pomoć iz vazduha. Četnici su se u ovim borbama našli direktno na strani [[Wehrmacht]]a. U to vreme, Saveznici su već promenili odnos prema [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevim]] snagama, a njihov prioritet u Jugoslaviji postalo je jačanje snaga [[NOVJ]] u Srbiji.<ref>{{Cite web |title=Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU, glava 11 - NOVI DOGOVOR |url=http://www.znaci.org/00001/1_11.htm |access-date=2023-08-14 |archive-date=2023-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902100016/https://www.znaci.org/00001/1_11.htm }}</ref> Vrhovni štab NOVJ nameravao je da partizanske snage u Srbiji pomogne prodorom jačih snaga iz [[Bosna|Bosne]] i [[Crna Gora|Crne Gore]]. Nemačka komanda, kao i Mihailović, bili su rešeni da to spreče. Ključnu fazu bitke za Srbiju predstavlja [[Durmitorska operacija|operacija »Rübezahl«]]. Njemačka Komanda Jugoistoka prikupila je za ovu operaciju sljedeće raspoložive snage: {{izdvojeni citat|''Predmet'': Planiranje »Ribecal«,  1.) Snage koje učestvuju: a) Južna grupa: glavni deo 1. brd. div., albanska milicija i delovi SS-divizije »Skenderbeg«, b) Bor[bena] grupa »Jugozapad«: 2 ojačana bataljona 181. peš. divizije sa III/13. SS-puka, c) S[evero] z[apadna] grupa: 2. puk Brandenburg (bez 1 bat.), 3/12. tenk. bat. z. b. V., CDK i četnici (Drinski korpus), d) S[everna] grupa: 14. SS-puk (bez III), e) I[stočna] grupa: Viša k-da III/363. puka, 696. bat. feldžandarmerije, delovi 297. izv. bat., 2/201. brig. jur. topova, f) Grupa »Krempler«, g) Padobranski lov. bat. »Brandenburg«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=491&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000486.] <br /> ({{jez-njem|"Betr.: Plannung "Rübezahl". <br /> 1.) Beteiligte Kräfte: <br /> a) Südgruppe: Masse 1. Geb. Div., alban. Milizen und Tle. SS–Div. Skanderbeg. <br /> b) Kgr. Südwest: 2 verst. Btlne. 181 J.D. mit III./SS–13 <br /> c) NW–Gruppe: 2. Rgt. Brandenburg (o. 1 Btln.) 3./Pz. Abt. z.b.V. 12, MFK, und Cetniks (Drina–Korps). <br /> d) N–Gruppe: SS–Rgt. 14 (ohne III.). <br /> e) O–Gruppe: Höh. Kdo. mit III./363, Feld Gend.Abt. 696, Tle. A.A. 297, 2./Stu. Gesch.Brig 201. <br /> f) Gruppe Krempler. <br /> g) Fallschirm–Jg.Btl. Brandenburg."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_108.htm Izveštaj Komandanta Jugoistoka od 12. avgusta 1944. Vrhovnoj Komandi Vermahta o sastavu borbenih grupa i njihovim pravcima napada u operaciji »Ribecal«], Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 4, dokument br. 108.</ref>}} [[NOVJ]] je nastojala da koncentriše snage na levoj strani [[Lim (reka)|Lima]] za proboj u [[Srbija|Srbiju]]. Nemačka [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] je rešila da brani [[Srbija|Srbiju]] aktivnim dejstvima - sprečavanjem pokreta jedinica [[NOVJ]] kroz [[Bosna|Bosnu]] prema zapadu, kao i nizom krupnih i ambicioznih operacija u [[Sandžak]]u i istočnoj [[Bosna|Bosni]] sračunatih na razbijanje koncentracija [[NOVJ]] i njihovo onesposobljavanje za ofanzivna dejstva. Snage [[JVuO]] sa velikim entuzijazmom učestvovale su u ovim operacijama, kao i u onim koje je organizovao nemački komandant [[Srbija|Srbije]] protiv lokalnih partizana i povremenih prodora. Vrhunac ovog sadejstva nastupio je u avgustu [[1944]],<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[Službena beleška oficira Abvera Komande Jugoistoka od 22. avgusta 1944. sa referisanja komandanta Jugoistoka Adolfu Hitleru, http://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814062743/https://znaci.org/00001/4_12_4_112.htm |date=2023-08-14 }}] Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 112</ref> kada su se odvijala najintenzivnija i najmasovnija dejstva. U izvještaju Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. godine upućenom Vojnoupravnom komandantu Jugoistoka, konstatuje se ozbiljna političko-bezbjednosna kriza uzrokovana uspješnim partizanskim manevrom, tj. prodorom u Srbiju: {{izdvojeni citat|Započeo je očekivani veliki Titov napad na Srbiju. Dok su u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], na [[Drina|Drini]], pripremljene jedinice bile tako desetkovane našim akcijama da mu tamo samo slabe snage stoje na raspolaganju, dotle je jačim delovima Titovih jedinica, koje su bile u centralnom delu [[Crna Gora|Crne Gore]], oko 3 divizije, pošlo za rukom da upadnu u [[Južna Srbija|južnu Srbiju]] i da pređu dolinu [[Ibar|Ibra]]. One sada u rejonu između Ibra i [[Južna Morava|Južne Morave]], po sjedinjavanju sa tamošnje 3 srpske crvene divizije, ugrožavaju obe glavne saobraćajne arterije prema jugu. Slobodu pokreta ovih, oko 10.000 ljudi jakih i dobro naoružanih, združenih jedinica uspeli smo, istina u teškim borbama i uz mnogo gubitaka, pomoću nemačkih, bugarskih i srpskih snaga (četnici i [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]) da suzimo; ipak, one su preslabe da bi, s obzirom na otkazivanje bugarskih jedinica, izborile odlučujuće uspehe.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_109.htm Izveštaj Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. komandantu Jugoistoka o vojno-političkoj i privrednoj situaciji u Srbiji]</ref>}} Koliki su značaj najviši okupacioni dužnosnici u Jugoslaviji pridavali upotrebi četničkih jedinicâ u borbi protiv snaga NOVJ, može se zaključiti i na osnovu jedne naredbe od 26. avgusta 1944. godine, koju potpisuje feldmaršal [[Maximilian von Weichs]]: {{izdvojeni citat| ''Naređenje komandanta Jugoistoka'' Suštinski zadatak [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]] i Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od sada pa nadalje jeste dovesti i držati sve četničke jedinice u Srbiji i Crnoj Gori u borbenom dodiru s crvenim snagama, kako im ne bi bilo dopušteno preuzimanje vlastite inicijative, koja bi zbog cjelokupne situacije mogla biti uperena i protiv Njemačke. Odbijanje borbe protiv komunista mora se odmah prijaviti kao prijeteći simptom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=13&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frame no. 000007.] <br /> ({{jez-njem|"Befehle OB.Südost <br /> Eine wesentl. Aufgabe Pz.AOk 2 und Mil.Befh.Südost ist ab sofort sämtl. in Serbien und Montenegro stehenden Cetnikverbände in Gefechtsberührung mit roten Kräften zu bringen und zu halten, um sie nicht zu einer eigenen Initiative die in Auswirkung der Gesamtlage auch gegen Deutschland gerichtet sein könnte gelangen zu lassen. Weigerung, dem Kampf gegen den Komm. aufzunehmen, ist als bedrohliches Symptom sofort zu melden."}})</ref>}} Uoči bitke sa partizanima, nemački Wehrmacht je snabdeo četnike svim raspoloživim zalihama italijanskog pešadijskog oružja i municije: {{izdvojeni citat|U nadovezi na dogovor od 15. 8. saopštava se, da se za izdavanje četničkim jedinicama mogu staviti na raspolaganje, u najboljem slučaju, sledeća oružja: 7.000 pušaka 6,5 mm (ital.) sa po 100 metaka, <br /> 50 teš. mitraljeza 8 mm (ital.) sa po 13.000 metaka, <br /> 42 laka bacača 4,5 mm (ital.) sa po 250 metaka. Upozorava se na to, da je time iscrpljena celokupna zaliha italijanske pešadijske municije u domenu Komandanta Jugoistoka i da se nove pošiljke mogu očekivati tek od oktobra 1944. godine i to u ograničenom obimu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=587&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000582.] <br /> ({{jez-njem|"Im Nachgang zur Besprechung vom 15.8. wird mitgeteilt, dass für Ausgabe an Cetnik–Einheiten äusserstenfalls folgende Waffen zur Verfügung gestellt werden können: <br /> 7 000 Gewehre 6,5 mm (i) mit je 100 Schuss, <br /> 50 s.M.G. 8 mm (i) mit je 13 000 Schuss, <br /> 42 le.Gr.W. 4,5 cm (i) mit je 250 Schuss. <br /> Es wird darauf aufmerksam gemacht, dass damit der gesamte Bestand an ital. Inf. Munition im Bereich O.B.Südost erschöpft ist und Neulieferung in beschränktem Maße erst ab Oktober 44 erwartet werden darf."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_228.htm Obaveštenje operativnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 16. avgusta 1944. obaveštajnom odeljenju o odobrenim količinama oružja i municije četničkim jedinicama]</ref>|Obaveštenje komande Jugoistoka o odobravanju oružja i municije četnicima (16. avgust 1944.)}} U nacrtu jednog izvještaja, sastavljenog od strane oficirâ Armijske grupe »F« u ljeto 1944. godine, sumira se iskustvo njemačkih okupacionih organa sa Mihailovićevim četnicima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]]: {{izdvojeni citat|Dosadašnje držanje D.M.-a ima sljedeće karakteristike: a) Aktivna borba protiv komunista u Srbiji, Crnoj Gori i Hrvatskoj, s tim što je ova borba zbog brojčane, a naročito materijalno-tehničke nadmoći komunista, uvijek rizična za snage D.M.-a, b) Neispunjavanje od Saveznika postavljenih specijalnih zadataka, c) Lokalna, ponekad vrlo aktivna saradnja sa njemačkim trupama, obavještajnim i ostalim okupacionim organima, d) Potpuna spremnost za izvršavanje taktičkih instrukcija izdatih od strane njemačkih oficira za vezu, e) Stalno ponavljanje zahtjeva za municijom i oružjem radi borbe protiv komunista, kao nagrada za dokazanu lojalnost.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=970&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000960.] <br /> ({{jez-njem|"Das bisherige Verhalten der DM–Bewegung ist gekennzeichnet: <br /> a) durch eine aktive Kampfführung gegen den kommunistischen Feind in Serbien, Kroatien und Montenegro, die bei zahlenmässiger und vor allem waffentechnischer Überlegenheit der kommunistischen Banden in jedem Falle mit einem besonderen Risiko für die DM–Kräfte verbunden ist, <br /> b) durch die Nichtausführung der von den Allierten generell und im Form von Spezialaufgaben gegebenen Sabotageaufträge, <br /> c) durch eine örtliche, z.Zt. sehr rege Zusammenarbeit der DM–Cetniks mit der deutschen Sicherungstruppe, den Abwehrorganen und den für Ausnutzung des Landes eingesetzten deutschen Dienststellen bezw. deren Organisationen, <br /> d) durch eine absolute Bereitwilligkeit, sich den taktischen Weisungen der deutschen Verbindungsoffiziere zu unterwerfen, <br /> e) durch die wiederholten Versuche, für bewiesene Loyalität Munition und Waffen zum Kampf gegen den kommunistischen Feind zu erhalten."}})</ref>}} Kada su partizani konačno uspeli da se probiju u Srbiju i krenu ka Beogradu, nastupila je panika u redovima okupatora i kvislinga/kolaboracionista: {{izdvojeni citat|Titovi partizani upali su u septembru 1944. u Srbiju i to na više mesta. Zapadni deo Srbije bio je potpuno nezaštićen. Tamo je bio stacioniran samo mali broj nemačkih policijskih jedinica, koje su, zajedno sa četnicima, tu i tamo još vodile borbe. Sa svih strana neprijatelj je krenuo ka Beogradu. U gradu je vladao mir. '''Mi smo sedeli u Beogradu ne na buretu baruta, nego smo se nalazili u njemu'''.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 164–165.</ref>|[[Hermann Neubacher]], “Sonderauftrag Südost”}} U izveštaju od 18. septembra 1944, komandant Jugoistoka feldmaršal Maximilian von Weichs jasno sagledava težinu situacije u kojoj su se našle okupacione snage u Srbiji usljed nezadržive partizanske ofanzive. Von Weichs smatra da se njemačkom vođstvu poput imperativa nameće nastavak saradnje sa Mihailovićevim četnicima: {{izdvojeni citat|Loša situacija u Srbiji: zbog pomanjkanja vlastitih snaga, napredovanje partizana se može još samo usporiti; politika upotrebe četnika pri tome je od nesmanjene važnosti, te će biti nastavljena svim sredstvima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=763&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000758.] <br /> ({{jez-njem|"Es kommt also darauf an, gegenüber den Banden in Serbien weiterhin mit unterlegenen Kräften eine Verzögerungstaktik zu betreiben in der Hoffnung, daß durch innerpolit. Gegensätze oder Versorgungsschwierigkeiten ihre Stoßkraft geschwächt wird. Ein Einspannen noch kampfbereiter Cetniks ist dabei von unverminderter Bedeutung u. wird mit allem Mitteln betrieben."}})</ref>|V. Weichs-ova ocjena situacije od 17.9.44 (18.9.44)}} Četnici su nudili okupatoru sadjejstvo u borbi protiv snaga NOVJ u zamjenu za municiju i naoružanje: {{izdvojeni citat|Više četničkih vođa s područja Beograda nudi se za borbu protiv komunista pri isporuci oružja i municije od strane Nijemaca.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=789&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: Kampfangebote mehrerer Cetnik–Führer Raum Belgrad gegen Kommunisten bei Waffen– und Munitionslieferung durch Deutsche."}})</ref>|Večernji izvještaj obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 19. septembar 1944. godine}} Krajem septembra 1944, četnici učestvuju s njemačkim jedinicama u borbi protiv partizana u raznim dijelovima Srbije. Tako u zapadnoj Srbiji, [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pod komandom potpukovnika [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]] i trupe Wehrmachta pokušavaju spriječiti prodor snaga NOVJ: {{izdvojeni citat|Zapadna i centralna Srbija: [...] Dijelovi Borbene grupe fon Jungenfeld prebačeni u Šabac, odakle su 26. septembra, u sadejstvu sa četničkom formacijom Račića, vršili napad na [[12. vojvođanski korpus NOVJ|12. korpus NOVJ]] koji nadire s juga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1027&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 001015.] <br /> ({{jez-njem|"West– und Mittel– Serbien: <br /> Tle. Kgr. v. Jungenfeld nach Sabac verlegt, von dort 26.9. im Zusammenwirken mit Cetnik–Verband Racic Angriff auf von Süd vordringendes XII. rotes Korps."}})</ref>|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta od 25. septembra 1944. godine}} Ova elitna četnička formacija pomagala je okupatoru u zapadnoj Srbiji već početkom septembra te godine: {{izdvojeni citat|[[Požega (Srbija)|Požegu]] zauzele vlastite trupe u sadejstvu sa četnicima (Račića).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000246.] <br /> ({{jez-njem|"Pozega durch eigene Truppe in Zusammenwirken mit Cetniks (Racic) genommen."}})</ref>|Večernji izvještaj Obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 6. septembar 1944. godine}} Pukovnik von Jungenfeld se nalazio na čelu 5. policijskog puka, sa štabom u [[Šabac|Šapcu]]. O saradnji visokih četničkih oficira sa Jungenfeldom, poput komandanta Kolubarskog korpusa JVuO kapetana Milorada Lapčevića, generala [[Svetomira Đukića]], komandanta Severnih pokrajina JVuO (tj. [[Vojvodina|Vojvodine]] i [[Slavonija|Slavonije]]) ili majora Ilije Orelja, u vezi sa planiranjem krupnije operacije protiv snagâ [[NOV i POJ]] u [[Srem]]u avgusta 1944. godine, general Dragoljub Mihailović je bio obaviješten od strane pukovnika Dragomira Radovanovića, delegata Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u otadžbini za Vojvodinu: {{izdvojeni citat|Dobro je što je kapetan Lapčević postavljen za komandanta Sremske jurišne grupe, no on je svojim radom za poslednji mesec dana stalno radio sa nemačkim komandantom iz [[Šabac|Šapca]]. On — kapetan Lapčević je izvodio akciju u [[Kupinovo|Kupinskom]] kutu po zapovesti nemačkog komandanta iz Šabca, javno sa njim sedeo obilazio Kupinski kut naravno da su u ovom pogledu sudelovali đeneral Đukić i major Orelj. Major Orelj je potpuno zabrljao. Nezgodno je što se svuda prestavlja za Vašeg Delegata te u ime Vaše onako pijan naređuje i govori. Sve ovo vide ovi naši mladi komandanti koji vode ljude i koji treba da nose ceo teret borbe na svojim leđima. Oni nemogu da dozvole da im neko prebaci da su saradnici Nemaca. Kapetan Lapčević, đeneral Đukić i major Orelj mogli su i trebali da rade, ali samo tajno, a nikako javno svakog dana sedeti u kafani u s. [[Ušće (Obrenovac)|Ušće]] pored puta [[Obrenovac]]—Šabac, još đeneral Đukić sa đeneralskom kapom i t.d. Da umirim ove mlade ljude i da im objasnim da će se ovo zabraniti i da će se ako se šta radi, u buduće tajno raditi, trebalo je dosta vremena i muke.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_37.htm Izveštaj delegata Vrhovne komande za Vojvodinu od 22. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o akcijama protiv NOV i POJ u Sremu i o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Iz Armijske grupe »F« javljeno je 13. septembra 1944. godine da Mihailovićevi četnici pomažu okupacionoj sili i prilikom defanzivnih akcijâ u zapadnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Sjeverozapadna Srbija: Noćni napad crvenih bandi na [[Valjevo]] odbijen od strane četnika i vlastitih snaga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=553&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000550.] <br /> ({{jez-njem|"NW–Serbien: <br /> Nachtangriff roter Banden auf Valjevo durch Cetniks und eig. Kräfte abgeschlagen."}})</ref>|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«) za 13. IX 1944.}} U [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] četnici su asistirali okupatoru pri zaštiti objekata od strateškog značaja za ratnu privredu Trećeg Reicha, čime je Nijemcima znatno olakšavana eksploatacija rudnih bogatstava u zemlji: {{izdvojeni citat|Napad bandi na rudnik uglja [[Bogovina]] odbijen od strane DM–jedinicâ i mešovite borbene grupe (Landesschützen iz [[Bor]]a i delovi 1. policijskog dobrov. bataljona).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=403&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289656.] <br /> ({{jez-njem|"BANDENANGRIFF AUF KOHLENBERGWERK BOGOVINA DURCH DM–VERBAENDE UND GEMISCHTE KGR (LDS AUS BOR UND TLE. POL. FREIW.BTL. 1) ABGEWIESEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 27. VIII 1944. godine}} Načelnik štaba Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kapetan [[Neško Nedić]] je 13. septembra izdao naredbu kapetanu Vojislavu Markoviću da u najtješnjoj vezi sa njemačkim okupacionim snagama odbace [[1. proleterska divizija|Prvu proletersku diviziju]] prilikom napada na Valjevo: {{izdvojeni citat|Tvoj korpus za sada ostaje za akciju prema Valjevu — prema komunističkoj grupi dejstvuje u Kolubari. Pošto ovu akciju vode uglavnom Nemci to će tvoja uloga biti da naslonom naših i u sporazumu sa njima izvršiš tučenje crvenih sugerišući Nemcima najpogodnija rešenja. Od Nemaca ćeš neposredno da se snabdevaš municijom, a glavni zadatak ti je da prisustvom uz nemačke trupe goniš i hvataš komuniste koje oni razbijaju.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_69.htm Naređenje načelnika štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 13. septembra 1944. komandantu 7. jurišnog korpusa da sadejstvuje s nemačkim trupama u odbijanju napada 1. proleterske divizije NOVJ na Valjevo]</ref>}} Istovremeno, Nijemci otpočinju s izvođenjem [[Operacija Cirkus|operacije »Cirkus«]] ({{jez-njem|Zirkus}}), čiji je cilj bio ovlađivanje [[Kolubara|kolubarskim]] pobrđem. Operacija je počela 24. septembra 1944, uz učešće [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije »Prinz Eugen«]], [[Brandenburger|1. puka »Brandenburg«]] (bez 1. bataljona), 202. tenkovskog bataljona, dijelova 5. policijskog puka i pripadnikâ Šumadijske i Kolubarske grupe korpusa JVuO.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.pdf Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref> Prethodnog dana, ispred Komande Jugoistoka je načelnik štaba Armijske grupe »F« general [[Arthur Winter]] uputio izvještaj kojim najavljuje početak operacije, napominjući da će se i brojne četničke jedinice boriti na strani Wehrmachta: {{izdvojeni citat|Početak "Cirkusa" 24. septembra. [...] Sve naše snage u sjeverozapadnoj Srbiji potčinjene su Borbenoj grupi fon Jungenfeld. U kruševačkom kraju uspješno napredovanje većih četničkih snaga, uz podršku 12. bataljona iz sastava [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], protiv crvenih bandi u području sjeverozapadno od Kruševca. Pothvat će biti nastavljen sa 6.000 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=941&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000931.] <br /> ({{jez-njem|"Beginn "Zirkus" 24.9. Durch Aufkl.– Vorstoss 1. Rgt. Brandenburg Arandjelovac stark feindbesetzt festgestellt. Sämtl. eig. Kräfte in NW–Serbien Kgr. v. Jungenfeld unterstellt. Raum Krusevac erfolgreicher Vorstoss stärkerer Cetnik–Kräfte, unterstützt durch 2./Pz.Abt.z.b.V.12 gegen rote Banden Raum NW Krusevac. Unternehmen wird mit 6000 Cetniks fortgeführt."}})</ref>|Povjerljivi izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 23. IX 1944.}} 1. oktobra 1944. godine, potpukovnik Dragoslav Račić i kapetan Neško Nedić naređuju potčinjenim zapovjednicima korpusâ iz sastava Četvrte grupe da, skupa sa njemačkim jedinicama, krenu u pomoć okupatorskom garnizonu u Šapcu koji je blokiran: {{izdvojeni citat|Drugoga oktobra u šest časova polaze u napad nemačke trupe: — Iz Šapca bataljon Brandenburga sa deset bornih kola, koji će se prikupiti na drumu šest kilometara severozapadno od Debrca (no ako most na Oridu bude porušen, ovaj bataljon krenuće na Vladimirce) odakle u 7,30 časova napada u pravcu sela Jalovik. — Iz Obrenovca ojačana četa pešadije sa tri tenka biće spremna za napad u 7,30 časova na Ušću i napašće preko Beljina ka selu Mesarci — Debrcu a potom selu Krniću. — Kolona iz Uba od dve čete pešadije i dva tenka, stoji spremna u sedam časova u Banjanima za napad pravcem selo Kožur — Krnić. Naše trupe će učestvovati sa jedinicama u napadu dok se ne očisti prostor Debrc — Jalovik — Krnić — Kožur, da bi potom produžile marš po zapovesti za prodor od prvog oktobra. NAREĐUJEM: 1. — Drugi jurišni korpus u sedam časova spreman u selu Ušće stupa u vezu sa nemačkom kolonom iz Obrenovca i napada sa njom zajedno. 2. — Treći korpus u sedam časova prikupljen u Banjanima stupa u vezu sa nemačkom kolonom sa Uba i napada sa njom zajedno. 3. — Valjevski korpus sa štabom grupe polazi iz Skele u 7 časova pravac Debrc, gde će se zadržati u rezervi. Radio vezu održavaće jedinice sa Štabom svakog časa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_79.htm Zapovest Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 1. oktobra 1944. komandantima 2, 3. i 7. jurišnog korpusa za sadejstvo s nemačkim trupama u deblokadi Šapca]</ref>}} U septembru su kvislinške formacije [[Srpska državna straža|Srpska državna]] i [[Srpska granična straža|granična straža]] preformirane u [[Srpski udarni korpus]] (jačine 6.800), stavljen pod Mihailovićevu komandu.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Izveštaj komandanta Armijske grupe "Srbija" od 4. novembra 1944] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230714172817/https://znaci.org/00001/4_12_4_168.htm |date=2023-07-14 }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 168</ref> U prvoj polovini septembra, četničko-nemačka odbrana [[Srbija|Srbije]] sa zapada doživela je slom usled prodora [[NOVJ]]. Bitka za [[Srbija|Srbiju]] definitivno je rešena tokom oktobra [[Beogradska operacija 1944.|Beogradskom operacijom]], uz sadejstvo [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] sa oklopnim snagama [[Crvena armija|Crvene armije]]. No, i pored toga, JVuO je nastavila sadejstvovati sa Vermahtom: {{izdvojeni citat|Glavni štab DM-a premješten je u Bosnu usljed napredovanja komunista u Srbiji; međutim, povlačenje četničkih snaga iz Srbije u Bosnu još uvijek nije sprovedeno. Uprkos slabijoj borbenoj efikasnosti, Račićevi četnici nastavljaju borbu protiv komunista. Pod jakim komunističkim pritiskom, još se četničkih vođâ, uključujući i one iz ist. Srbije, izjasnilo spremnim za borbu protiv komunista zajedno s njemačkim Wehrmachtom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=101&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame 000095: Izvještaj o neprijatelju u Srbiji, Hrvatskoj, Crnoj Gori i Albaniji (Dodatak za savjetovanje kod načelnika štaba jugoistoka od 2. oktobra 1944.)] <br /> ({{jez-njem|"Der Hpt.Stab DM ist infolge Vorrückens der Kommunisten in Serbien nach Bosnien verlegt worden, ein Abzug von Cetnik–Kräften aus dem Serbischen Raum nach Bosnien hat dagegen noch nicht stattgefunden. Trotz ihrer Unterlegenheit an Kampfwert stehen die Cetniks des Racic weiterhin im Kampf gegen die Kommunisten. <br /> Unter dem starken kommunistischen Druck haben sich weitere Cetnik–Führer, auch aus O–Serbien bereit erklärt, gemeinsam mit der Deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten zu kämpfen."}})</ref>|Izvještaj [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 2. oktobra 1944.}} {{izdvojeni citat|Četnička grupa [[Siniša Ocokoljić|Ocokoljića]] iz istočne Srbije osiguravala je pozadinu Müllerovom korpusu prilikom borbi protiv Rusa u rejonu okuka Dunava–Zaječar.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000562-000564: Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)] <br /> ({{jez-njem|"Die ostserbische Cetnikgruppe des Ocokoljic hat dem Korps Müller bei den Verteidigungskämpfen gegen die Russen im Raum Donauschleife–Zajecar Dienste zur Freihaltung der rückwärtigen Verbindungen geleistet."}})</ref>|Njemački izvještaj od 19. oktobra 1944.}} Opšta (pozitivna) ocjena o doprinosu četničkih snaga u borbi na strani njemačkog Wehrmachta tokom bitke za Srbiju, data je u izvještaju štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], poslatom 21. avgusta 1944. godine Vojnom zapovjedniku Jugoistoka generalu [[Hans Felber|Felberu]]: {{izdvojeni citat|Njemačko vođstvo u Srbiji je stoga moralo tražiti pomoć većih dijelova četnika Draže Mihailovića. Oni su slabo naoružani i nedavno su teško pogođeni usljed izostanka obuke pojedinačnih boraca. Ipak, dobro su se borili, pretrpjeli su znatne krvave gubitke i mogu se označiti kao bezuslovno antikomunistički.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=985&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000975.] ({{jez-njem|"Die deutsche Führung in Serbien mußte sich daher schon bisher der Mithilfe stärkerer Teile der DM–Cetniks bedienen. Diese sind schlecht bewaffnet und infolge geringer Ausbildung des Einzelkämpfers in der letzten Zeit stark angeschlagen worden. Sie haben sich aber gut geschlagen, erhebliche blutige Verluste zu verzeichnen und können als unbedingt antikommunistisch bezeichnet werden."}})</ref>|Njemačka procjena brojnosti partizanskih, njemačkih i kvislinških jedinica u Srbiji (21. august 1944).}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije|Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)}} [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-J28413, Jugoslawien, deutscher Rückzug.jpg|thumb|Nemački vojnici se povlače iz Srbije.]] Tokom septembra [[1944]]. glavna četnička mobilna formacija u centralnoj i zapadnoj Srbiji, [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa]] pod komandom [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]], skupa sa drugim pridruženim jedinicama, poražena je od nadirućih snaga [[NOVJ]] i potisnuta prema [[Beograd]]u. Ove su jedinice Nemci tokom [[3. oktobra|3]], [[4. oktobra|4.]] i [[5. oktobra]] 1944. vozovima prebacili sa željezničkih stanica Topčider i Ripanj do [[Kraljevo|Kraljeva]].<ref name="ReferenceC">Ratko Parežanin; MOJA MISIJA U CRNOJ GORI, Rim, 1974, str. 17-18.</ref><ref>Radomir Milošević-Čeda: ZAKASNELI RAPORT, Interprint, Beograd, 1996, str. 78-79.</ref> {{izdvojeni citat|Noću, iza ponoći, između 3. i 4. oktobra 1944, krenuli smo iz Beograda, sa železničke stanice u Topčideru... Uveče sam se oprostio sa komandantom Korpusa, generalom Kostom Mušickim... Kod Mušickog je u tom trenutku bio [[Nikola Kalabić]], a u štabu Dobrovoljačkog Korpusa sam primetio i Neška Nedića... Došli su da se dogovaraju sa Dobrovoljačkom komandom i da traže opremu i ostalo. Na brzinu progovorio sam nekoliko reči sa Neškom Nedićem. U vozu su s nama putovali i Kalabićevi četnici. Rekoše nam da idu do Kraljeva, gde se vrši koncentracija četnika za borbu.<ref name="ReferenceC"/>|Nedićev ministar [[Ratko Parežanin]]}} O oštrini borbi koje su se vodile između snaga NOVJ, s jedne, te okupatorsko-kolaboracionističkih jedinica s druge strane, svjedoči i jedan njemački izvještaj neposredno pred [[Beogradska operacija|pad Beograda]]. U izvještaju se apostofira strateški značaj koji je, za odbranu glavnog grada Srbije, predstavljala bojišnica u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], koju su držale jedinice Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kojom je komandovao potpukovnik Račić: {{izdvojeni citat|Račićeva jurišna grupa korpusa, koja je u septembru u teškim borbama na savskom zavoju bila potisnuta iz područja Čačak–Požega–Užice zbog napredovanja Titovih snaga u zapadnoj Srbiji ka severu, probila se natrag u područje Užice–Požega–Čačak zapadno ka Drini u pojedinačnim grupama, trpeći velike gubitke, nakon što su nemačke snage raspoređene u ovom području povučene na [[Istočni front]]. Usled nedostatka municije i oružja te u odsustvu nemačkih snaga koje bi ga poduprle, Račić je od tada mogao izvoditi samo manje operacije protiv komunističkih grupa. <br /> Brzo napredovanje Rusa preko doline Morave do saobraćajnice Beograd–Kraljevo potpuno je promenilo situaciju kod četnika. Čini se da je bliski kontakt s nemačkim trupama bio poremećen brzim pokretima nemačkih trupa uzrokovanim borbama, tako da se s te strane teško mogao vršiti bilo kakav kontinuirani uticaj na četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000562.] <br /> ({{jez-njem|"Die im September durch den Nordvormarsch der Tito–Kräfte im westserbischen Gebiet aus dem Raum Cacak–Pozega–Uzice in harten Kämpfen gegen den Savabogen zurückgedrückte Sturmkorpsgruppe Racic hat sich nach Abzug der in diesem Raum eingesetzten deutschen Kräfte an die Ostfront wiederum unter starken Verlusten in Einzelgruppen in das Gebiet westlich der Drina und den Ausgangsraum Uzice–Pozega–Cacak durchgekämpft. Wegen Mangel an Munition und Waffen und im Hinblick auf das Fehlen deutscher Kräfte als Rückhalt hat Racic seitdem nur kleinere Aktionen gegen komm. Gruppen durchführen können. <br /> Das rasche Vordringen der Russen über das Moravatal bis zur Straße Belgrad–Kraljevo hat die Lage der Cetniks völlig verändert. Die Tuchfühlung mit der deutschen Truppe scheint durch die im Kampfverlauf notwendig gewordenen raschen deutschen Truppenverschiebungen unterbrochen zu sein, sodass von dieser Seite die Möglichkeit zu laufender Einwirkung auf die Cetniks kaum mehr bestand."}})</ref>|Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] za 23. oktobar 1944. godine ponovo se pominje da je povučena nova linija [[Istočni front|Istočnog fronta]], kao i da ona prolazi preko teritorije okupirane Srbije i [[Balkan]]a. Iz dokumenta se može zaključiti kako četnička formacija potpukovnika Dragoslava Račića sudjeluje u frontu kao dio osovinskih snagâ, što je njemačkom Wehrmachtu svakako olakšalo povlačenje jedinicâ iz Grčke: {{izdvojeni citat|Istočni front: <br /> Pokušaj očigledno slabijih snaga [neprijatelja] da sa juga opkole našu borbenu grupu zapadno od [[Kriva Palanka|Krive Palanke]]. Uništenje neprijateljske grupe 24 km severoistočno od [[Priština|Prištine]] (300 poginulih neprijateljskih vojnika; uništeno ili zaplenjeno brojno oružje, vozila i vojna oprema). Vazdušno izviđanje ukazuje na pokret jakih snaga iz područja [[Kragujevac|Kragujevca]] ka [[Gornji Milanovac|Gor. Milanovcu]]. Četnička grupa Račića blokira rejon [[Čačak]]–[[Kraljevo]]–[[Požega (Srbija)|Požega]]. Pokreti naših snaga radi povlačenja u oblast severozapadno od [[Beograd]]a i dalje se odvijaju bez ometanja od strane neprijatelja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=655&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000649.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Abendmeldung vom 23.10.1944. <br /> Ostfront: <br /> Umfassungsversuch eigener Kampfgruppe W Kriva Palanka mit anscheinend schwachen Kräften von S. Vernichtung einer Feindgruppe 24 NO Pristina (300 Feindtote, zahlreiche Waffen, Fahrzeuge und Kriegsgerät vernichtet oder erbeutet). <br /> Aus Raum Kragujevac nach Luftaufklärung Bewegung starker Kräften gegen Grn. Milanovac. Cetnik–Gruppe Racic blockiert Raum Cacak, Kraljevo, Pozega. Eigene Absetzbewegungen Raum NW Belgrad auch weiterhin von Feind nicht verstört."}})</ref>}} O »formiranju novog istočnog fronta« pišu 4. novembra 1944. i feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] i general [[Hans Felber]]. U izvještaju koji predstavlja svojevrsni pregled najvažnijih događaja za period avgust—novembar 1944, najviši oficiri Wehrmachta na teritoriji okupirane Jugoslavije računaju da se, pored četnika Draže Mihailovića, na strani Nijemaca u ovom »frontu« bore i [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Srpska državna straža|SDS]], zaključujući da je situacija kritična za okupatora i kolaboracioniste: {{izdvojeni citat|Uprkos mobilizaciji jedinica za uzbunu i koncentraciju neznatnih rezervi, uz bezobzirno ostavljanje otkrivenih širih delova zemlje, prodor Titovih snaga preko Ibarske doline prema jugoistoku Srbije u žestokim borbama nije mogao da bude sprečen. Grupa armija »F« je protiv Titovih snaga, pripremljenih u Crnoj Gori, bacila u borbu 1. brd. div.[iziju]. Izmičući njenom pritisku, druge Titove jedinice su početkom avgusta prešle jugozapadnu granicu Srbije. Isprva je namera vojnoupravnog komandanta Srbije bila da otkloni glavno ugrožavanje u jugoistočnoj Srbiji. U tu svrhu je 28. avgusta Komandi Grupe »Auleb« povereno komandovanje nad svima jedinicama koje su bile angažovane u jugoistočnoj Srbiji. Trebalo je da napad počne posle dovođenja 1. brd. div. iz Crne Gore. Tada je kapitulacija Rumunije od 23. 8. iz temelja izmenila situaciju u političkom i vojničkom pogledu. Na Dunavu i na granici Banata nastao je novi istočni front, a podređene bugarske snage otpale su i koncentrisale su se, napuštajući prostore koje su obezbeđivale, krajem meseca, duž glavne pruge od Velike Plane do Leskovca, u cilju odlaska za Bugarsku. Rus[ke] i srpske, kao i pol.[icijske] dobr.[ovoljačke] jedinice i četničke jedinice, koje su se do tada, uprkos svih razočarenja, borile na strani nemačkog Vermahta, postale su nesigurne, poslednje čak i delom neprijateljske. Situacija je zahtevala momentalnu mobilizaciju svih snaga koje su u tom prostoru stajale na raspolaganju, kao i dovođenje drugih nemačkih snaga iz ostalog jugoistočnog područja i njihovo angažovanje za formiranje novog istočnog fronta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref>}} U mjesečnom izvještaju Armijske grupe »F« ({{jez-njem|Heeresgruppe F}}) za oktobar 1944, poslatom Komandi Jugoistoka, konstatuje se da četnici u Srbiji nijesu u stanju održati svoje pozicije bez prisustva njemačkih okupacionih trupâ. Oficiri Wehrmachta tvrde da je „prebacivanje najvećeg dijela četničkih jedinica koje su se nalazile u sjevernoj i istočnoj Srbiji u suštini izvršeno da bi se izbjegli sukobi sa Rusima“, na čiju ih je „podmuklost“ upozorila Vrhovna komanda JVuO: {{izdvojeni citat|U borbi sa snagama 1. komun. korpusa koje su napredovale ka Beogradu, krajem septembra je Rudnički korpus [JVuO] u rejonu Lazarevca (32 km si. od Valjeva) potpuno uništen, dok je Kosmajski korpus uspio da se održi u rejonu sjeverno od Mladenovca (4 km j–ji. od Beograda). Nakon povlačenja njemačkih trupa, budući u nemogućnosti da zadrže dotadašnja operativna područja zbog premoći Rusa i komunista, četničke jedinice koje su se borile u sjeverozapadnoj i centralnoj Srbiji prebačene su do sredine oktobra na područje južno od Zapadne Morave.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001138.] <br /> ({{jez-njem|"Die Verlegung des grössten Teiles der in Nord– und Ostserbien befindlichen Cetnik–Einheiten wurde im wesentlichen zur Vermeidung von Zusammenstössen mit den Russen vorgenommem, vor deren Hinterlist das Obkdo. die Stäbe dringend warnte. <br /> Im Kampf mit den auf Belgrad vorgehenden Kräften des I.komm.Korps wurde Ende September das im Raum Lazarevac (32 NO Valjevo) stehende Rudnik–Korps völlig zerschlagen, während das Kosmaj–Korps sich im Raum Nord Mladenovac (4 SSO Belgrad) behaupten könnte. <br /> Angesichts der Unmöglichket, nach dem Abzug der deutschen Truppen die bisherigen Einsatzräume gegen die Übermacht der Russen und Kommunisten zu halten, wurden die in Nordwest– und Mittel– Serbien kämpfenden Cetnik–Einheiten biss Mitte Oktober in den Raum südlich der Westl. Morava verlegt."}})</ref>}} Izbijanje [[Crvena armija|Crvene armije]] na severoistočnu granicu Jugoslavije izazvalo je pometnju u četničkim redovima. Znatan deo četničkih trupa tokom septembra razbijen je od strane NOVJ u zapadnoj Srbiji. Sam [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] sa manjom grupom boraca je nateran na povlačenje u Bosnu. Neki su pokušali da napadom na Nemce pred sam dolazak Crvene armije ponovo steknu saveznički status ([[Predrag Raković|Raković]], [[Dragutin Keserović|Keserović]], [[Dragoslav Račić|Račić]]), ali je i ovaj pokušaj bio kratkotrajan. Nakon neuspeha, glavnina se krajem oktobra koncentrisala u oblasti Ivanjice. Upravo u tom periodu vrh Armijske grupe E iz Grčke izbio je do [[Novi Pazar|Novog Pazara]]. Četnici su se priključili [[Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak|prodoru Armijske grupe E kroz Sandžak]] u istočnu [[Bosna|Bosnu]]. {{Wikisource|Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.}} {{izdvojeni citat|Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma. Njegove jedinice se već bore sa Titovim trupama i imaju djelomično vezu sa njemačkim jedinicama (pukovnik v. Jungfeld, general Müller). Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedinice kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmještanja njemačkih trupa iz Srbije. Pritom se neće moći izbjeći da četnici, prateći moguće pokrete njemačkih trupa ka zapadu, ne dospiju na tlo Hrvatske.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=51&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"D.M. wird weiterhin Kampf gegen den Kommunismus führen. Seine Verbände stehen nach wie vor gegen den Titobanden und haben zum Teil auch die notwendige Bindung an die deutsche Truppe (Oberst von Jungfeld, General Müller). Es wird nunmehr darauf ankommen, die Cetniks bei den zu erwartenden Absatzbewegungen der deutschen Truppe in Serbien als eine Art Vorhut einzusetzen, die die rückwärtigen Verbindungen durch Kampf gegen die dortständigen kommunistischen Banden öffnen. Dabei ist nicht zu vermeiden, dass die Cetniks im Zuge möglicher Rückverlegung der deutschen Kräfte in Serbien nach Westen auf kroatisches Gebiet übertreten."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Prvog dana oktobra 1944, u Komandi Jugoistoka je održano savjetovanje na kojem je upozoreno na promjenljivo raspoloženje četnika prema njemačkoj oružanoj sili u okupiranoj Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Srbija: [...] Četničko držanje i dalje različito. Srbijanski četnici se bore zajedno sa Wehrmachtom protiv komunista. Čak je i sam Draža Mihailović tražio njemačko osiguranje za planirano prebacivanje svog štaba iz sjeverozapadne Srbije u područje jugozapadno od Beograda. Ovaj plan se ipak nije ostvario. Suprotno tome, četnici u Istočnoj Bosni, Hercegovini i južnoj Crnoj Gori su neprijateljski nastrojeni. Kreću se ka obali, kako bi u slučaju savezničkog iskrcavanja s njima uspostavili kontakt i dobili savezničku zaštitu od crvenih. Iz sigurnog izvora se doznaje da D.M. izričito osudio njihovo protivnjemačko držanje.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=111&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000105—000106.] ({{jez-njem|"Cetnik–Haltung weiterhin uneinheitlich. Serbische Cetniks kämpfen zusammen mit deutscher Truppe gegen komm. Banden. DM. selbst bat sogar um deutsche Hilfe zur Sicherung beabsichtigter Verlegung seines Hauptstabes von NW–Serbien in Raum SW Belgrad. Diese Absicht jedoch nicht durchgeführt. Demgegenüber feindselige Haltung der Cetniks im O–Bosnien, Herzegovina und S–Montenegro und Bewegung dieser Kräfte zur Küste in den Raum Dubrovnik mit dem Ziel, bei erwarteter engl.Landung Verbindung mit Allierten aufzunehmen und Schutz gegen Rote zu suchen. Nach S.Qu. bekannt, dass DM. die deutschfeidliche Haltung dieser Cetniks aussdrücklich missbilligt."}})</ref>|Izvještaj sa savjetovanja kod načelnika štaba Jugoistoka od 2. oktobra 1944 (1. oktobar 1944.).}} Koliki je stepen kontrole nad četničkim snagama u Srbiji uspjela ostvariti njemačka Komanda Jugoistoka, vidljivo je i iz zapisnika sa sastanka na vrhu, održanog neposredno pred početak [[Beogradska operacija|Beogradske operacije]] (8. X 1944), kada su zabilježene i riječi Višeg SS i policijskog vođe [[Hermanna Behrendsa]]: {{izdvojeni citat|Na pitanje g-dina feldmaršala [tj. [[Maximilian von Weichs|von Weichs]]a — prim.] postoji li mogućnost komunističkog ustanka u Beogradu, Viši SS i policijski vođa Obergruppenführer Behrends je odgovorio odrečno, ističući da su stalnim pročešljavanjem u posljednje vrijeme uklonjeni svi oni komunisti koji bi na bilo koji način mogli učestvovati u takvoj akciji. Na pitanje gdje se nalaze komunisti zatvoreni u koncentracioni logor, Behrends je odgovorio da su svi pobijeni. Na kraju je skrenuo pažnju na to da je u četničke redove uspio ubaciti dovoljno jake grupe Službe sigurnosti [SD-Sicherheitsdienst], koje imaju ostati sa četnicima i ubuduće. Na to je glavnokomandujući primijetio da je samo to dovoljan razlog zašto bi se vodstvo nad četnicima trebalo povjeriti isključivo Višem SS i policijskom vođi.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=52&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"Die Frage des Herrn Feldmarschall an den Obergruppenführer Behrends, ob er mit einem kommunistischen Aufstand in Belgrad rechne, verneinte dieser unter Hinweis darauf, dass er in letzter Zeit durch dauernde Durchkämmungen alle irgendwie für einen Putsch infrage kommenden Kommunisten beseitigt habe. Die Frage nach dem Verbleib der im Konzentrationslager erfassten Kommunisten beantwortete er dahingehend, dass diese alle umgelegt seien. Abschliessend wies Obergruppenführer Behrends noch daraufhin, dass er bei den Cetniks ausreichend starke SD—Kommandos eingebaut habe, die bei den Cetniks verbleiben würden. Von seiten O.B.Südost wurde daraufhin festgestellt, dass allein schon durch diese Tatsache die weitere Führung der Cetnikverbände durch den Höh.SS und Pol.Führer gegeben sei."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Nakon poraza u [[Bitka na Jelovoj gori|bici na Jelovoj gori]], Vrhovna komanda JVuO na čelu sa Dražom Mihailovićem obrela se u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]]. Potpukovnik [[Zaharije Ostojić]], komandant Istaknutog dela štaba Vrhovne komande, šalje 30. septembra 1944. komandantu Zlatiborskog korpusa kapetanu Dušanu Radoviću (pseudonim »Kondor«) upozoravajuću depešu: {{izdvojeni citat| ''Za Kondora — ultra urgent'' Imam obaveštenje da ste Vi, [Miloš] Marković i [Filip] Ajdačić upućeni u [[Višegrad|višegradski]] srez sa specijalnim zadatkom i da ćete isti izvršiti u punoj vezi sa [[Gestapo]]m i Švabama. Vaši ljudi pričaju da su kaznena ekspedicija. Još u toku današnjeg dana očekujem Vaše objašnjenje, jer ću u protivnom preduzeti potrebno, a narod i istorija reći će ko je izdajnik?<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_133.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša Istaknutog dela štaba Vrhovne komande od 7. avgusta 1944. do 7. januara 1945. godine]</ref>}} Jedinice [[Crvena armija|Crvene armije]] i [[NOVJ]] u prvoj polovini oktobra [[1944]]. zaposele su komunikaciju dolinom [[Morava (reka)|Morave]] između [[Vranje|Vranja]] i [[Velika Plana|Velike Plane]], što je otežalo [[Proboj Armijske grupe "E" iz Grčke 1944|proboj Armijske grupe "E" iz Grčke]]. Ova formacija time je bila usmerena na komunikaciju [[Skoplje]] - [[Kosovska Mitrovica]] - [[Raška]], odnosno dolinom [[Ibar (reka)|Ibra]], i zatim na otvaranje puteva prema [[Sarajevo|Sarajevu]] pod borbom. Tokom ovog četvoromesečnog proboja saradnja između Armijske grupe "E" i četnika iz [[Srbija|Srbije]] i [[Crna Gora|Crne Gore]] imala je više vidova. U izvještaju [[91. armijskog korpusa]] Wehrmachta od 25. oktobra 1944. godine, što ga je potpisao general [[Werner von Erdmannsdorf]],<ref>NARA, T314, Roll 1360, frame no. 000889.</ref> odato je svojevrsno priznanje generalu Mihailoviću i njegovim četnicima kao najvrjednijim antikomunističkim (sa)borcima na čitavom okupiranom području [[Jugoistočna Evropa|jugoistočne Evrope]]: {{izdvojeni citat|Među antikomunističke grupe u Srbiji spadaju i sljedbenici srpskog pukovnika Draže Mihailovića [Mihailović je unaprijeđen u čin generala još decembra 1941. — prim.] i neke nezavisne četničke jedinice (četnik — borac za slobodu). Pukovnik Draža Mihailović igra u Srbiji ulogu sličnu onoj koju igra general [[EDES]]-a [[Napoleon Zervas|Zervas]] u Grčkoj. On jeste anglofil, ali i apsolutno antikomunistički nastrojen. Na osnovu njegova antikomunističkog stava, saradnja [četnika i Nijemaca] u borbi protiv Titovih komunističkih bandi bila je uglavnom zadovoljavajuća. Srbin je dobar vojnik i u tom pogledu nalazi se na prvom mjestu na Balkanu. Disciplinovan je, žilav i uporan, te stoga stoji iznad prosječnog Grka. Srpske bande se bore žešće od Grka i imaju se više cijeniti od grčkih bandita. Njihovo naoružanje je dobro.|Uputstvo za srpsko-albansku teritoriju, izdato od strane Obavještajnog odjeljenja 91. armijskog korpusa, 25. X 1944.}} Prilikom proboja od [[Sjenica|Sjenice]] prema [[Prijepolje|Prijepolju]] [[24. oktobra|24]]-[[31. oktobra]] [[1944]]. Nemci su nastupali zajedno sa borcima [[Srpski udarni korpus|Srpskog udarnog korpusa]] protiv snaga [[37. sandžačka divizija|37. sandžačke divizije]]. Od Prijepolja se glavnina [[Armijska grupe "E"|Armijske grupe "E"]] kroz Sandžak usmerila na pravac Prijepolje — Višegrad — Rogatica — Sarajevo. Jednim motorizovanim bataljonom Nemci su 1. novembra otvorili su put Prijepolje - Pljevlja, i usmerili celokupne četničke snage iz [[Srbija|Srbije]] na pravac [[Sjenica]] — [[Prijepolje]] — [[Pljevlja]] — [[Goražde]]. Time su iskoristili snage [[JVUO]] iz Srbije kao svoju levu pobočnicu. Nakon toga, svojim napadom na NOVJ u pravcu Tuzle ([[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944]]) sadejstvovale su snagama [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] u njihovom proboju na sever. U dnevnom izvještaju za 13. novembar 1944. o situaciji na teritoriji okupirane Jugoslavije iz štaba Armijske grupe »F«, u paragrafu naslovljenom “Njemačke i savezničke trupe“, navodi se, očigledno na osnovu presretnute komunikacije snaga NOVJ, da se general Dragoljub Mihailović nalazi u rejonu [[Sjenica|Sjenice]] sa „aktivnim jugoslovenskim generalom” (moguće da je riječ o [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]]).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=719&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001217.] <br /> ({{jez-njem|"I. Deutsche und verbündete Truppen. <br /> Draza Mihajlovic befindet sich mit einem aktiven jugosl. General im Sjenica. (VII.mont.Brig. an 3.Div. 4.11.)"}})</ref> Dok komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] general [[Aleksander Ler|Ler]] u svom pregledu brojnog stanja od [[16. novembra]] [[1944]]. ubraja 10.000 četnika Pavla Đurišića u vlastite (njemačke) trupe,<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm Pregled brojnog stanja jedinica potčinjenih Grupi armija »E« na dan 16. 11. 1944. godine, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII — dokumenti Nemačkog rajha, knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd — dokument br. 174.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frames no. 000376—000377.]</ref> dotle se za četnike iz Srbije u izveštaju poslatom Vrhovnoj komandi u [[Berlin]]u kaže da se "drže u senci Vermahta". Nevoljno savezništvo veoma dobro ilustruje i sljedeći izveštaj: {{izdvojeni citat|[General] [[Miroslav Trifunović|Trifunović]] sa oko 18.000 četnika [[Dragoslav Račić|Račića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]], uporedno sa nem. pokretima u rejonu [[Prijepolje]]. Pravac marša [[Foča]]. U početku učešće u borbenim dejstvima na nemačkoj strani (zaštita bokova). U poslednje vreme samo saputnici. Utisak: dokle god postoje zajednički interesi — uopšte mir. Ako vide mogućnost uspeha, bezuslovno treba očekivati prepade na nemački [[Vermaht]], naročito na odvojene grupe. <br /> Moli se da se dostavi rezultat pregovora DM — [[Hermann Neubacher|zastupnik Ministarstva spoljnih poslova]].<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Izvod iz ratnog dnevnika komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] <br/> ({{jez-njem|"2.) Trifunovic mit ca. 18000 Cetniks des Racic und Keserovic gleichlaufend mit dt. Bewegungen im Raum Prijepolje Marschrichtung Foca. Anfangs Teilnahme an Kampfhandlungen auf deutscher Seite (Flankenschutz). Neuerdings nur Mitläufer. Eindruck: Solange gleichlaufende Interessen im allgemeinen Ruhe. Wenn erfolgversprechend, Überfälle gegen deutsche Wehrmacht, besonders Splittergruppen, unbedingt zu erwarten. <br /> 3.) Um Übermittlung des Verhandlungsergebnisses DM – Vertreter AA wird gebeten."}})</ref>}} Načelnik štaba Armijske grupe »E« general-major [[Erich Schmidt-Richberg]] piše 5. decembra 1944. godine o pokušajima da se s četnicima Draže Mihailovića nađe, u vrijeme zajedničkog povlačenja, obostrano korisno rješenje u smislu nastavka saradnje u borbi protiv snagâ [[NOV i POJ]]: {{izdvojeni citat| ''Borbenoj grupi pukovnika Bemera <br /> Glavni štab [[V SS brdskog korpusa]]'': 1) Pošto nemačka Vrhovna komanda sa opunomoćenicima DM već pregovara (preko izaslanika pukovnika [[Gojko Borota|Borote]]), molimo da se generalu Trifunoviću predoči da sačeka uputstva od svog pretpostavljenog starešine. 2) Utvrđivanje neke neutralne zone ist. od [[Sokolac|Sokolca]] ne može se dovesti u sklad sa nemačkim planovima. 3) Ostali predlozi DM već su dostavljeni. 4) U držanju nemačkog Vermahta, koje je ranije utvrđeno, prema četnicima ništa se nije promenilo. Nemački Vermaht ima nameru da zadovolji potrebe četnika u što većoj meri uzimajući u obzir i pružanje materijalne pomoći.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=868&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000862.] <br/> ({{jez-njem|"An Kampfgruppe Oberst Böhmer nachrichtl.: <br /> Gen.Kdo.V.SS-Geb. Korps (durch Schreiben, 2. Ausf.) <br /> 1.) Da deutsches Okdo. nur mit einer DM Vertretung verhandeln kann, und dies bereits geschiet (von entsandter Oberst Borota), wird gebeten, dass General Trifunovic nahezulegen, Weisungen seiner vorgesetzten Stelle abzuwarten. <br /> 2.) Festlegung eines neutralen Raumes ostw. Sokolac läst sich mit deutschen Planungen nicht in Einklang bringen. Entsprechende andere Vorschläge wurden bereits DM übermittelt. <br /> 3.) An dem ursprünglich festgelegten Verhalten der deutschen Wehrmacht gegenüber den Cetniks hat sich nichts geändert. <br /> 4.) Die deutsche Wehrmacht wird versuchen, den Bedürfnissen der Cetniks weitgehend gerecht zu werden und beabsichtigt hierzu auch materielle Hilfeleistung."}})</ref>}} U posljednjim mjesecima okupacije Jugoslavije, dužnosnici njemačkog Wehrmachta mogli su dati konačni i zaokruženi sud o karakteru kolaboracije JVuO sa okupacionim snagama. Tako uputstvo iz štaba 91. armijskog korpusa od 26. decembra 1944. godine sadrži veoma iznijansirano tumačenje kvaliteta dosadašnje njemačko-četničke saradnje, prvenstveno uslovljene spoznajom da [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] predstavlja zajedničkog neprijatelja. Pored toga, oficiri iz štaba 91. koprusa analiziraju kako se može proći s najmanje političke štete usljed stalno prisutnog antagonizma između vlasti NDH i četnikâ, preporučajući oprez u odnosima s potonjima zbog njihovih neprekinutih veza sa [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|Saveznicima]]: {{izdvojeni citat|Srpski četnici: <br /> Upotreba četničkih jedinica dala je u raznim oblastima dobre rezultate. Poznavanje zemljišta od strane četnikâ i njihove izviđačke aktivnosti protiv Titovih snaga od koristi su njemačkom Wehrmachtu. Međutim, oslanjanje četnika na njemački Wehrmacht proizilazi isključivo iz činjenice da su inferiorni u odnosu na Titove snage — [[Angloamerika|angloamerička]] oružana intervencija bi ih navela da odmah promijene kurs. Njihovi pokušaji da se svrstaju uz angloameričkog neprijatelja se nastavljaju. Stoga se savjetuje veliki oprez kada se postupa sa četnicima. Za vlastiti stav prema četnicima presudno je sljedeće: <br /> 1) Upotreba četničkih jedinica mora se sprovesti na način tako da, u slučaju nagle promjene kursa, šteta ostane u granicama podnošljivog; <br /> 2) Nijemci moraju iskoristiti neprijateljstvo između četnika i boljševičkih bandi; <br /> 3) Saradnja s četnicima od slučaja do slučaja u zamjenu za opskrbu borbenom municijom, zdravstvenu njegu i snabdijevanje namirnicama, ukoliko su dostupne; <br /> 4) Cjelokupno hrvatsko stanovništvo mrzi četnike; kompromis između njih i hrvatskih vlasti (posebno ustaša) teško da je moguć. Stoga, moramo spriječiti njihov upad na hrvatski teritorij, posebno između [[Drina|Drine]] i [[Bosna (rijeka)|Bosne]]. Prelazak [natrag] preko Drine u Srbiju, naročito od strane četnika iz Stare Srbije [misli se na teritoriju Nedićeve Srbije — prim.], treba podržati, jer se time izbjegava konflikt s NDH. Na hrvatskom tlu, taktički nužan kontakt s četnicima tokom operacija protiv Titovih snaga treba održati što je moguće više neprimjetnijim, s obzirom na odnos s ustašama; <br /> 5) Postojeća mržnja između srpskih četnika i [[Bošnjaci|Muslimana]] zahtijeva poseban oprez tokom pregovora s obje strane i njihovog upošljavanja, jer će se i jedna i druga strana ili povući ili odmah zauzeti neprijateljski stav ako se za takve pregovore sazna; <br /> Da li se četnici mogu iskoristiti u njemačku svrhu u borbi protiv Titovih bandi, '''čime bi se uštedjela njemačka krv''', zavisiće od razumnog i vještog pregovaranja s njima.<ref>[https://znaci.org/ok/T317.php?sta1=etni&sta2=D.M&idem=1404 NARA, T314, Roll 1630, frame no. 000770.] <br /> ({{jez-njem|"Die serbischen Cetniks. <br /> Der Einsatz von Cetnik–Verbänden hat in verschiedenen Gebieten guten Ergebnissen geführt. Von Nutzen für die Deutsche Wehrmacht ist die Landeskenntnis der Cetniks und ihre Aufklärungstätigkeit den Titobanden gegenüber. <br /> Anlehnung der Cetniks an die Deutsche Wehrmacht beruht jedoch nur auf die Tatsache, daß sie den Titokräften unterlegen sind: ein bewaffnetes angloameriknisches Eingreifen wird ihr sofortiges Umschwenken veranlassen, Ihre Versuche, sich dem angloamerikanischen Gegner zu nähern, laufen weiter. Große Vorsicht den Cetniks gegenüber ist daher angebracht. <br /> Für die eigene Haltung den Cetniks gegenüber ist maßgebend: <br /> 1.) Der Einsatz der Cetnik–Verbände ist so durchzuführen, daß bei plötzlichem Umschwenken der Schaden in erträglichen Grenzen bleibt. <br /> 2.) Die Feindschaft zwischen den Cetniks und bolschewistischen Banden muß deutscherseits ausgenützt werden. <br /> 3.) Zusammenarbeit mit Cetniks von Fall zu Fall gegen Bereitstellung von Gefechtsmunition, sanitäre Betreuung und Verpflegung, soweit diese vorhanden. <br /> 4.) Die Cetniks sind bei der gesamten kroatischen Bevölkerung verhasst, ein Ausgleich zwischen ihnen und den kroatischen Dienststellen (bes. Ustascha) ist kaum möglich, daher muss ein Eindringen in den innerkroatischen Raum insbesondere zwischen Drina und Bosna unsererseits verhindert werden. Ein Übertritt insbesondere der altserbischen Cetniks über die Drina nach Serbien ist zu unterstützen, da so Konflikt mit Kroatien vermieden wird. Auf kroatischem Boden ist taktisch notwendige Fühlung mit Cetniks bei Einsatz gegen Titobanden im Hinblick auf Verhältnis zur Ustascha möglichst wenig in Erscheinung treten zu lassen. <br /> 5.) Der bestehende Haß zwischen serbischen Cetniks und Muselmanen verpflichtet bei Verhandlungen und Einsatz beider Teile zu besonderer Vorsicht, da bei Bekanntwerden solcher Verhandlungen beide Parteien entweder abspringen oder sofort eine feindselige Haltung einnehmen werden. <br /> Von einer verständnisvoll und geschickt geführten Verhandlung mit den Cetniks wird es abhängen, ob diese durch Einsatz gegen Titobanden für deutsche Zwecke nutzbar gemacht werden können, somit also deutsches Blut gespart werden kann."}})</ref>|Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“ iz decembra 1944.}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore|Pavle Đurišić|Crnogorski dobrovoljački korpus}} [[File:Spisak vlastitih trupa njemačke Armijske grupe E 1944, decembra 1944.jpg|thumb|Spisak trupa njemačke Armijske grupe »E« iz decembra 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000376.]</ref> Na spisku se nalazi i “10.000 Crnogoraca“ ({{jez-njem|"10.000 Montenegriner"}}). Riječ je o četnicima [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] (tj. CDK), koji su se povlačili zajedno sa okupacionim snagama.]] Dok su srbijanski četnici sadjejstvovali snagama Armijske grupe »E« u njihovom proboju na sjever, četnici iz Crne Gore uzeli su učešća u [[Proboj XXI brdskog korpusa iz okruženja|proboju XXI brdskog korpusa iz okruženja]]. Jedinice crnogorskih četnika, koje su od Njemaca takođe preformirane u dobrovoljačke pukove ("[[Crnogorski dobrovoljački korpus]]"), borile su se u sastavu njemačkog [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. brdskog korpusa]] između [[Danilovgrad]]a i [[Cetinje|Cetinja]] rame uz rame sa njemačkim vojnicima. Ove snage učestvovale su zajedno sa njemačkim snagama u operacijama protiv NOVJ ([[Operacija Frilingservahen aprila 1944|Frilingservahen]], [[Operacija Ribecal avgusta 1944|Ribecal]]). Komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe "E"]] je u svom izvještaju od ove četnike ubrojao u brojno stanje svojih jedinica: {{izdvojeni citat|C. D. K. od 3 puka, pod komandom potpukovnika [[Pavle Đurišić|Đurišića]], formiran neposredno od strane K-de 2. OkA ([[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]]), bio je do sada u službenom pogledu potčinjen K-di 2. OkA a u snabdevačkom i taktičkom pogledu 181. peš. div., koja je trebalo da se obimno uključi u obuku. [...] C.D.K. se do sada dokazao u borbi protiv komunista, ali je upitna njegova pouzdanost prema njemačkom Wehrmachtu zbog Đurišićeva kontradiktornog stava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=825&rec=314&roll=664 NARA, T314, Roll 664, frame 000817.] <br /> ({{jez-njem|"M.F.K. zu 3 Rgt. unter Führung Oberstleutnant Djurisic, wurde von Pz.AOK 2 unmittelbar aufgestellt, unterstand bisher truppendienstlich Pz.AOK, versorgungsmässig und taktisch 181.Inf.Div., die sich ausbildungsmässig weitgehend einzuschalten hatte. <br /> M.F.K. im Kampf gegen Kommunisten bisher bewährt, jedoch in seiner Zuverlässigskeit gegenüber der deutschen Wehrmacht durch widerspruchsvolle Haltung Djurisic fragwürdig."}})</ref>|Izvještaj Komande 21. brdskog korpusa Komandi Grupe armija "E" od 23. septembra 1944. godine}} O odluci komandanta Crne Gore, Boke i Sandžaka JVuO potpukovnika Pavla Đurišića da slijedi kolonu njemačkih armijâ pri povlačenju s Balkana, te o značajnoj pomoći pruženoj okupatoru od strane crnogorskih četnika tom prilikom, piše u svojim ratnim memoarima i [[Hermann Neubacher]]: {{izdvojeni citat|On je bio opasan nemački saveznik. Meni je uvek bilo savršeno jasno da bismo mi za Pavla Đurišića, u slučaju invazije zapadnih sila na Balkan, ponovo postali njegov najveći neprijatelj. Kada je započelo povlačenje nemačkih trupa iz Crne Gore, Pavle Đurišić je krenuo sa njima. Tokom napornih marševa po planinskom terenu, tokom operacije povlačenja prolazili smo i kroz područja koja su kontrolisali partizani. Njegove trupe vodile su borbu sa partizanima i time nemačkim trupama olakšale evakuaciju sa tog prostora. Kasnije je Pavle Đurišić sklopio ugovor sa ustaškim trupama Ante Pavelića, da bi mogao da prođe sa svojim jedinicama kroz Hrvatsku i Istru. Tamo su se već nalazile i druge četničke jedinice, kao i Ljotićevi dobrovoljci.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 176—177.</ref>|[[Hermann Neubacher]]}} === Prelazak sa Nemcima u Bosnu (1944-1945) === {{main|Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|Četnička ofanziva u istočnoj Bosni 1944.|Bosanska golgota}} [[File: Četnički oficir Dinarske divizije, SS-Sturmbannführer Ernst Lerch i neidentificirani SS-Hautsturmführer tokom ofanzive protiv IX. korpusa.jpg|thumb|Oficir [[Dinarska četnička divizija|Dinarske divizije JVuO]], SS-Sturmbannführer [[Ernst Lerch]] i neidentificirani SS-Hauptsturmführer tokom ofanzive protiv [[9. korpus NOVJ|9. korpusa NOVJ]] u Sloveniji, mart 1945. godine<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2016/05/bk0164.html Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0164 | Photo | Höherer SS- und Polizeiführer Adriatisches Küstenland]</ref>]] [[Armijska grupa "E"]] imala je u planu otvaranje komunikacija kroz istočnu Bosnu, pa je krajem novembra jedna njena divizija ([[11. poljska vazduhoplovna divizija (Nemačka)|11. poljska vazduhoplovna divizija]]) započela napad pravcem od [[Rogatica|Rogatice]] prema [[Zvornik]]u, protiv snaga [[Treći udarni korpus NOVJ|Trećeg udarnog korpusa]] [[NOVJ]]. Međutim, kako su tokom ofanzive [[NOVJ]] i Crvene armije od 3. decembra nemačke pozicije na [[Sremski front|Sremskom frontu]] ozbiljno ugrožene, ova divizija hitno je izvučena i transportovana prugom [[Sarajevo]] - [[Slavonski Brod]] na [[Sremski front]]. Na njeno mesto usmerena je glavnina četnika iz [[Srbija|Srbije]]. U izvještaju Operativnog odjeljenja u [[Sarajevo|Sarajevu]] Armijske grupe »E« od 10. decembra 1944, koji potpisuje potpukovnik Warnstorff, istaknuto je: {{izdvojeni citat| Telegram 34. i 91. arm. korpusu, 5. SS-brd. arm. korpusu i Korpusnoj grupi »Kibler«: 1) Četnici na maršu u širi rejon Valjeva privremeno će preći preko područja Rogatica — Ljubovija — Zvornik — Kladanj. 2) DM garantuje najlojalnije držanje prema nemačkim jedinicama i nudi saradnju. Znak raspoznavanja za saradnju između nemačkih jedinica i četnika je: Mitrovica. 3) Četnike u što većoj meri koristiti za službu izviđanja. Materijalna pomoć može im se obezbediti u ograničenim razmerama ukoliko se stave na raspolaganje za borbu protiv bandi. 4) K-da Grupe armija obavestila je hrvatske vlasti o navedenom kretanju.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=998&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000992.] ({{jez-njem| <br /> "1.) Cetniks überschreiten auf dem Marsch in den Großraum Valjevo vorübergehend das Gebiet Rogatica – Ljubovija – Zvornik – Kladanj. <br /> 2.) DM hat loyalste Haltung gegenüber deutscher Truppe zugesichert und bietet Zusammenarbeit an. Kennwort zwischen deutscher Truppe und Cetniks für Zusammenarbeit ist "Mitrovica". <br /> 3.) Die Cetniks sind weitgehend für Erkundungsaufträge zu verwenden. Materielle Hilfe darf ihnen in beschränktem Ausmaß gewährt werden, soweit sie sich zum Kampf gegen die Banden zur Verfügung stellen. <br /> 4.) Die kroatischen Behörden sind über obige Bewegung durch Okdo. unterrichtet worden."}})</ref>}} U izvještaju njemačkog opunomoćenog generala u [[NDH]] od 24. decembra 1944. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_82.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje POSLJEDNJI DANI NA VUČJAKU]</ref> navodi se da je general Draža Mihailović izrazio spremnost za suradnju i sa formacijama NDH u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Prema izvješću pouzdanog agenta, Draža Mihajlović je izrazio namjeru da se bori skupa sa ustašama i domobranima, jer je njihov zajednički glavni cilj uništenje komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=443&rec=311&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000427.] <br /> ({{jez-njem|"Nach zuverlässiger V–Mann–Meldung soll Draza Mihajlovic geäussert haben, er wolle mit den Ustascha und Domobranen zusammen kämpfen, da das gemeinsame Hauptziel die Vernichtung des Kommunismus sei."}})</ref>|Izvještaj njemačkog opunomoćenog generala u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 24. XII 1944.}} Četnici su, pod ličnom komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]], nakon koncentrisanja unutar nemačko-ustaških linija, izvršili [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|napad na snage NOVJ]]. 8. decembra [[1944]]. ujutro sa nemačko-ustaških položaja u okolini [[Rogatica|Rogatice]] krenuli u silovit napad prema [[Zvornik]]u. Ovaj napad bio je usklađen sa napadom nemačkog 34. armijskog korpusa sa druge strane, pravcem [[Užice]] - [[Ljubovija]] - [[Zvornik]]. Ovom prilikom četnicima su Nemci obezbedili snabdevanje municijom, kao i zbrinjavanje ranjenika u nemačkim bolnicama u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Pošto je prodor četnika prema [[Zvornik]]u odbijen, njihova glavnina usmerila se prema oslobođenoj [[Tuzla|Tuzli]]. U [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|neizvesnim borbama od 24. do 28. decembra]] [[Treći udarni korpus NOVJ]] krajnjim naporom odbio je ovaj napad. Nakon ovog poraza, glavnina [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] snaga razmestila se u [[Modriča|Modriči]] i okolini, gde su nakon kraćeg sukoba uspostavili sporazum sa snagama NDH. Tako su se našli na za Nemce vitalnoj komunikaciji Sarajevo - Brod, vodeći zajedno sa Nemcima teške dvomesečne borbe protiv [[Druga armija JA|Druge jugoslovenske armije]], koja je nastojala da je prekine. Preko pukovnika Borote, komandanta Romanijskog korpusa JVuO, uspostavljena je saradnja sa nemačkim štabom u [[Sarajevo|Sarajevu]], od kojeg je obezbeđeno snabdevanje municijom i bolničko zbrinjavanje ranjenika.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_130.htm Opšti uslovi sporazuma o saradnji između četnika i nemačkih jedinica pripremljeni za pregovore decembra 1944. godine], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 130</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Armijske grupe E 1.10.1944-31.12.1944], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2, (10. decembar 1944)</ref> [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeva]] grupacija takođe je uspostavila vezu sa Štefanom Hedrihom ({{jez-nem|Stefan Hedrich}}), SS-oberfirerom i inspektorom u glavnom štabu SS, komandantom SS-oblasti Severozapadna Bosna.<ref>[https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: TOTENKOPF & EDELWEIß], četvrti deo: Das Kriegsjahr 1944 (Ares verlag, Graz), strana 268.</ref> [[3. april]]a 1945. godine, kada su nemačke trupe napuštale Bijeljinu i okolinu, Mihailović je pokušao da ih pridobije da ostanu pod njegovom komandom kao jugoslovenski državljani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref> [[Schutzstaffel|SS]]-Sturmbannführer (major) [[Ernst Lerch]], u izvještaju od 8. marta 1945. godine, piše da je [[Aleksandar Nikolić (četnik)|Aleksandar Nikolić]], zapovjednik Sremsko-slavonske komande JVuO, zajedno sa svojim trupama (za koje navodi da broje oko 80 ljudi, ali i da bi po pristizanju ostatka jedinice ta cifra mogla dostići i 400) došao u [[Istra|Istru]], tj. u [[Operativna zona Jadransko primorje|Operativnu zonu Jadransko primorje]], gdje se stavlja na raspolaganje njemačkim vlastima. Ernst Lerch moli nadređene da naznače rejon u kojem bi »grupa pukovnika Nikolića« mogla da bude »upotrebljena«: {{izdvojeni citat|1.) U prostor [[Jurdani]], prov. [[Rijeka (grad)|Rijeka]], stigli su delovi četničke grupe pukovnika Nikoliča u jačini oko 80 ljudi. 2.) Prema telegr. Glavnog ureda SS od 7. 2. 45, delovodn. pov. br. 375/45, grupa Nikolić potčinjena je komandantu SS i policije u [Operativnoj zoni] Jadr. primorje. [...] 6.) Pukovnik Nikolić je samostalni četnički komandant i njegov načelnik Štaba major Miladinović je izjavio da ova grupa ne želi nikakvu zavisnost od ministra [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]a, odn. od drugih četničkih grupa. <br /> Oni obećavaju da će se stoprocentno zajedno s Nemcima boriti kako protiv komunista tako i protiv regularnih engleskih trupa koje oni navodno preziru iz dubine duše. <br /> Ovaj osnovni stav oni će zadržati u svakoj situaciji pa ma šta se desilo.<ref>[https://znaci.org/zb/4_6_19.htm Zbornik NOR-a – tom VI – Borbe u Sloveniji – knjiga 19. – 1. III – 15. V 1945. godine, Vojnoistorijski institut], Beograd, 1975, dokument br. 161, str. 822–823.</ref>|Obaveštenje komandanta SS i policije u Operativnoj zoni Jadransko primorje od 8. marta 1945. o pristizanju četnika pukovnika Nikolića u Istru}} [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnu Evropu]], u svojim poslijeratnim memoarima ističe da je sa četničkim komandantom održavao vezu sve do aprila 1945, tj. do [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)|zajedničkog povlačenja Nijemaca i četnika]] pred jedinicama NOVJ i [[Crvena armija|Crvene armije]]. Neubacher navodi da je postojala i zamisao o susretu između njega i generala Mihailovića, ali [[Joachim von Ribbentrop]] nije dao dopuštenje za taj sastanak: {{izdvojeni citat|Tokom sukoba četnika sa Englezima, stiglo je do mene pitanje da li bih bio spreman da razgovaram sa Dražom Mihailovićem. Ovu sam molbu prosledio ministru spoljnih poslova Ribentropu, tražeći od njega da mi dozvoli da do takvog susreta dođe. U principu, nije mi bilo zabranjeno da uspostavim kontakt. Ali, za vođenje razgovora morao sam da dobijem specijalnu dozvolu. Bilo mi je, međutim, zabranjeno da stupim na teren koji kontroliše Draža Mihailović. Moja spremnost i želja da se sretnem sa njim bili su veliki, te sam uskoro morao da sam sebi priznam da je moj glavni motiv bio – radoznalost. Da se sretnem sa četničkim vođom, a da se prethodno ne izvrše potrebne pripreme, razgovor bi bio besmislen, i jedino bi doneo neugodnost i neprilike za Dražu Mihailovića, jer bi dobio etiketu „kolaboratera“. Trebalo je susret dobro organizovati, kako bi bilo sigurno da će doneti senzacionalan rezultat. Verovatno je i sam Draža Mihailović tako razmišljao, pa zato, najzad, nije nikada ni došlo do našeg susreta. Ali, ostali smo u vezi preko naših posrednika. I jedna i druga strana bila je u tim kontaktima veoma oprezna. Jedan moj poverljiv čovek čak je tri puta bio u Dražinom glavnom štabu. Da ne bih bio suviše opširan, zadovoljiću se samo tvrdnjom da Draža Mihailović svoju politiku sve do kraja rata nije menjao. Tek početkom 1945, u vreme naših poslednjih borbi u Hrvatskoj, kada je povlačenje naših trupa sa tog prostora bilo samo pitanje dana, Draža Mihailović mi se obratio direktnom molbom – i to preko svojih poverljivih ljudi u Beču – da mu pružim pomoć u vezi sa naoružanjem njegovih jedinica. Tokom nekoliko dana ja sam čak imao direktnu radio-vezu sa njegovim glavnim štabom u Bosni. Moj poverljiv čovek bio je poslednji put kod Draže u aprilu 1945.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161–162.</ref>}} General Mihailović je odbijao da osobno uđe u bilo kakav aranžman s okupatorom, i od ove je politike odstupio samo u četiri ili pet navrata tokom rata. Riječ je o [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]] sredinom novembra 1941. godine, zatim o dva sastanka s predstavnikom Hermanna Neubachera, [[Rudolfom Stärkerom]], u jesen 1944 (prvi u zapadnoj Srbiji na kojem je Mihailovića pratio pukovnik [[Robert H. McDowell]], šef američke vojne misije pri njegovu štabu, a drugi u sjeveroistočnoj Bosni), kao i o posljednjem sastanku sa Stärkerom na planini [[Vučjak]], početkom aprila 1945. Neubacher pokušava u svojoj knjizi ekskulpirati Mihailovića od odgovornosti za kolaboraciju.<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> == Nemci o generalu Mihailoviću i JVuO == [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|mini|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] na [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] [[1946]].]] {{izdvojeni citat|'''Njemačka je za D.M.-a neprijatelj br. 2 – neprijatelj br. 1 su komunisti'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944.}} Jedna od najrječitijih evaluacijâ komandne sposobnosti načelnika štaba Jugoslovenske vojske u Otadžbini, a koja potiče iz primarnih izvora njemačke provenijencije, sadržana je u mjesečnom izvještaju Komande Jugoistoka za mart 1943. godine<ref>[https://znaci.org/00001/40_51.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje BITKA NA NERETVI I NJENE POSLJEDICE]</ref>: {{izdvojeni citat|Dosadašnje borbe pokazuju da je Mihailović kao vojni komandant zatajio. Mihailović snosi glavnu krivnju za dosadašnje neuspjehe zbog nepravilne procjene vremena, prostora i zemljišta i zbog toga što nije iskoristio opće date mogućnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=813&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame 6290063.] <br /> ({{jez-njem|"Die bisherigen Kämpfe zeigen, daß Mihailovic als militärischer Führer versagte. Die gegebenen Möglichkeiten infolge Unkenntnis von Zeitbedarf, Raum und Gelände nicht erkennend, trägt er die Hauptschuld an den bisherigen Mißerfolgen."}})</ref>|Procjena situacije Komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}} Prilikom ispitivanja od strane istražitelja 7. američke armije avgusta 1945. godine, pisanu izjavu o svojim aktivnostima u ratnom periodu sastavio je i [[feldmaršal]] [[Maximilian von Weichs]], koji je avgusta 1943. naslijedio generala Löhra na mjestu glavnokomandujućeg Jugoistoka. U odjeljku naslovljenom »Grupe koje pomažu Njemačkoj«, von Weichs o četnicima Draže Mihailovića piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Mihailovićeve trupe su se nekada borile protiv naših okupacionih trupa iz lojalnosti prema svome kralju. U isto vreme su se borile protiv Tita, zbog svojih antikomunističkih ubeđenja. Ovaj rat na dva fronta nije mogao dugo potrajati, posebno kada je britanska podrška počela favorizovati Tita. Sledstveno, Mihailović je pokazao pronemačka stremljenja. Bilo je angažmana tokom kojih su se srpski četnici borili protiv Tita zajedno sa nemačkim trupama. Sa druge strane, dešavalo se da neprijateljski raspoložene četničke grupe napadnu nemačke vozove za snabdevanje da bi popunili sopstvene zalihe. Mihailović je voleo da ostane u pozadini, i prepusti takve poslove svojim podređenima. On se nadao da će dočekati svoje vreme ovom igrom moći, dok mu anglo-američko iskrcavanje ne obezbedi dovoljnu podršku protiv Tita. Nemačka je prigrlila njegovu podršku, koliko god privremenu. Četničke izviđačke aktivnosti naši komandanti su visoko cenili.<ref>http://znaci.org/00002/318_4.htm ({{jez-eng|"MIHAILOVIC's troops once fought against our occupation troops out of loyalty to their King. At the same time they fought against TITO, because of anti—Communist convictions. This two front war could not last long, particularly when British support favored TITO. Consequently MIHAILOVIC showed pro-German leanings. There were engagements during which Serbian Chetniks fought TITO alongside German troops. On the other hand, hostile Chetnik groups were known to attack German supply trains in order to replenish their own stocks. ''MIHAILOVIC liked to remain in the background, and leave such affairs up to his subordinates. He hoped to bide his time with this play of power until an Anglo—American landing would provide sufficient support against TITO. Germany welcomed his support, however temporary. Chetnik reconnaissance activities were valued highly by our commanders''."}})</ref>}} Takođe, feldmaršal von Weichs na drugom mjestu podcrtava da, dok se general Mihailović nastojao držati po strani, taktička je njemačko-četnička kolaboracija na terenu poprimala sve veći obim: {{izdvojeni citat|Iako se on sâm [Mihailović] oštroumno suzdržavao od iznošenja svog ličnog stava u javnosti, bez sumnje kako bi imao odriješene ruke za svaku eventualnost (npr. savezničko iskrcavanje na Balkanu), dopustio je svojim komandantima da pregovaraju s Nijemcima te da s njima sarađuju. I oni su to činili, sve više i više...<ref>Röhr, Werner, ed. (1994). Europa unterm Hakenkreuz: Okkupation und Kollaboration (1938–1945). Berlin: Hüthig. s. 358. <br/ > ({{jez-eng|"Though he himself [Draža Mihailović] shrewdly refrained from giving his personal view in public, no doubt to have a free hand for every eventuality (e.g. Allied landing on the Balkans), he allowed his commanders to negotiate with Germans and to co-operate with them. And they did so, more and more..."}})</ref>|[[Maximilian von Weichs]]}} Specijalni [[Adolf Hitler|Hitler]]ov izaslanik [[Hermann Neubacher]] u svojim memoarima tumači politiku Draže Mihailovića. On piše da je Mihailović „ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva”. Neubacher primjećuje da su Mihailovićevi komandanti sarađivali sa Nijemcima, dočim je on nastavio voditi antiokupatorsku propagandu: {{izdvojeni citat|Politiku Draže Mihailovića nije bilo teško razumeti. On je bio impresioniran nemačkim vojnim podvizima. Pa ipak, sa sigurnošću je računao na to da će Nemačka izgubiti rat. Dovoljno sam čuo od pouzdanih izvora, koji su me obavestili o Dražinom stavu prema Rajhu. On je ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva. Saveznici su Dražu ostavili na cedilu, pa je zato pokušao da od Nemaca – koji su za njega sada bili samo neprijatelj broj dva – dobije što je moguće više oružja. Namera četničkog vođe bila je ova: da se, kada započne nemačko povlačenje, bez borbe dokopa nemačkih strateških pozicija i da se na njima utvrdi. On se spremao za konačan obračun sa Titom, koji je trebalo da se vodi beskompromisno, na život ili smrt, a u pitanju je bila budućnost Jugoslavije. Dok su, dakle, Dražini podređeni komandanti tu i tamo sarađivali sa Nemcima, on je sam nastavio da i dalje vodi propagandu protiv Nemaca.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 160–161.</ref>}} Čak i kada je odobravao kolaboraciju svojih komandanata sa okupatorima, general Mihailović je strogo vodio računa da se na taj način lično ne kompromituje, prvenstveno iz straha od negativne reakcije stanovništva okupirane Jugoslavije. Presretanjem komunikacije između Mihailovića i vojvode Đujića ujesen 1943, njemački nadležni organi su registrovali ovu tendenciju kod četničkog vođstva: {{izdvojeni citat|18.11. Radio-naređenje D.M. Đujiću da još više nego do sada ratuje zajedno sa njemačkim Wehrmachom protiv komunista, jer su oni izdali srpsku nacionalnu stvar. On sam ne može tako postupiti zbog stava naroda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=235&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000223.] <br /> ({{jez-njem|"18. 11. FUNKBEFEHL D. M. AN DJUJIC, MIT DEUTSCHER WEHRMACHT GEGEN KOMMUNISTEN MEHR ALS BISHER ZU KAEMPFEN, DA NATIONALE SACHE SERBIENS VERRATEN. ER SELBST KOENNE WEGEN VOLKSMEINUNG NICHT MITMACHEN."}})</ref>|Depeša komande Druge oklopne armije komandi [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 21. novembra 1943. godine}} General [[Schutzstaffel|SS]]-a [[Otto Kumm]], treći komandant [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije »Prinz Eugen«]], u knjizi ratnih memoara naslovljenoj ''Vorwärts, Prinz Eugen! Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"'' („Naprijed, Prinz Eugen! Istorija 7. SS dobrovoljačke divizije Prinz Eugen”), ostavio je svoje tumačenje prirode odnosâ između JVuO i njemačkog okupatora: {{izdvojeni citat|Kao ostatak „u šumi“ regularne armije nakon okupacije Jugoslavije, oni su nosili stare uniforme – i nove brade, jer su se zakleli da se neće brijati dok okupator ne bude isteran iz zemlje. Oni su bili verni kraljevini i borili su se za svog mladog kralja Petra II, ali radije su se držali udaljenih sela i oblasti, ne napadajući naše jedinice, osim ako se nisu osećali dovoljno nadmoćnim. Disciplina i naoružanje bilo im je relativno dobro, a u odnosu prema drugim jugoslovenskim narodnim i verskim grupama bili su nepredvidljivi – što je često išlo do napada na hrvatska sela i muslimanske žene. Kao prijatelje još su imali Engleze – i njihov radio. Na volovskim kolima ili na konjskim leđima oni su se povremeno prebacivali u druge oblasti, najčešće neuzdrmani, jer smo ih mi puštali, smatrajući da ih dugoročno možemo pridobiti za nas – kao '''braću po oružju protiv komunizma'''. To je donekle nejasna situacija, oni nisu prijatelji, ali ni neprijatelji, i situacija se menja s vremena na vreme.<ref>[http://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], [http://www.znaci.org/00001/200_5.pdf Aufstellung der Division "Prinz Eugen"] str. 52. <br /> ({{jez-njem|"Als Reste der nach der Besetzung Jugoslawiens 'in den Wald' gegangenen regulären Armee tragen sie die alte Uniform – und neue Bärte, da sie geschworen haben, sich nicht früher zu rasieren, bevor nicht der Okkupator aus dem Land gejagt ist. Sie sind königstreu und kämpfen für ihren Jung-König Peter II., doch weichen sie lieber aus in abseits gelegene Dörfer und Gebiete und stellen sich nur selten unseren Verbänden, es sei denn, sie fühlen sich in ausreichender Ubermacht. Disziplin und Bewaffnung sind relativ gut, gegenüber den anderen jugoslawischen Volks- und Glaubensgruppen sind sie unberechenbar, weshalb es oft zu Ubergriffen gegen kroatische Dörfer oder muselmanische Frauen kommt. Als stille Freunde haben sie die Engländer – und ihre Funkgeräte. Auf Ochsenkarren oder hoch zu Roß verlegen sie manchmal in eine andere Gegend, meist ungeschoren, da wir sie ziehen lassen und sie auf lange Sicht für uns gewinnen wollen – als Waffengefährten gegen den Kommunismus. Es ist eine etwas unklare Situation, sie sind nicht Freund, auch nicht Feind, die Lage wechselt von mal zu mal."}})</ref>}} Saradnju sa četničkim formacijama generala Mihailovića u borbi protiv zajedničkog neprijatelja pominje u svojim memoarima i [[Schutzstaffel|SS]]-potpukovnik [[Otto Skorzeny]], vođa njemačkih komandosa, zaslužan za izvođenje brojnih specijalnih operacija tokom rata. Neposredno pred [[Kapitulacija Nacističke Njemačke|kapitulaciju nacističke Njemačke]], ''Obersturmbannführer'' Skorzeny je tri dana (od 5. do 8. maja [[1945]]. godine) vršio dužnost šefa njemačke vojno-obavještajne službe ''[[Abwehr]]''. Po osobnom ''[[Adolf Hitler|Führer]]ovom'' naređenju, potpukovnik Skorzeny biva upućen proljeća 1944. godine u okupiranu Jugoslaviju, kako bi koordinirao [[Operacija Konjićev skok|operacijom uništenja]] [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOVJ]] i zarobljavanja [[Josip Broz Tito|maršala Tita]]: {{izdvojeni citat|U proljeće 1944. dobio sam naredbu Vrhovne komande Wehrmachta da lociram [[Josip Broz Tito|Titov]] štab, uništim ga i uhvatim Tita, koji je, prema [[Winston Churchill|Churchill]]ovoj volji, već bio zamijenio generala Mihailovića. Mihailović, ratni ministar mladog kralja [[Petar II Karađorđević|Petra II]] od Jugoslavije, koji je živio u egzilu u [[London]]u, bio je uplašen sve većim uticajem komunizma. Na njegovo zaprepaštenje, njegovi su se četnici ponekad borili zajedno čak s mađarskim trupama, Hrvatima [[Ante Pavelić]]a, pa čak i sa našim vojnicima protiv Titovih trupâ.<ref>Otto Skorzeny, ''Meine Kommandounternehmen. Krieg ohne Fronten'', Universitas Verlag in F.A. Herbig Verlagsbuchhandlung GmbH, München, 1993, s. 201. <br /> ({{jez-njem|"Im Frühjahr 1944 bekam ich den Befehl vom OKW, das Hauptquartier Titos ausfindig zu machen, es zu zerstören und Tito gefangenzunehmen, der nach dem Willen Churchills schon den General Mihailowitsch abgelöst hatte. Der Kriegsminister des im Exil in London lebenden jungen Königs Peter II. von Jugoslawien, Mihailowitsch, war über den fortschreitenden Einfluß des Kommunismus erschreckt. Seine Tschetniks schlugen sich zu seinem Erstaunen manchmal sogar gemeinsam mit den ungarischen Truppen, den Kroaten des Ante Pawelitsch und selbst unseren Soldaten gegen die Truppen Titos."}})</ref>}} == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Kolaboracija četnika sa silama Osovine]] * [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom]] == Vanjske veze == {{commonscat|Chetnik collaboration with Axis occupation}} * [https://www.znaci.org/00001/40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945 (Stanford University Press 1975)] {{Kolaboracija u Jugoslaviji}} {{Authority control}} [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu| ]] 1jr2i2p5y4vg8i4bnpvedqkezm6hznc 0 4701212 42716556 42495407 2026-11-05T19:07:53Z ~2026-58780-31 408547 42716556 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=VELjKO LUKIĆ KURJAK | slika = Veljko Lukic Kurjak.jpg | opis_slike=Veljko Lukić Kurjak | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1917|6}} | mesto_rođenja =[[Bukovica Donja (Bijeljina)|Donja Bukovica]], kod [[Bijeljina|Bijeljine]] | država_rođenja =[[Austrougarska]] | datum_smrti = 21. jun 1944. <small>(27 god.)</small> | mesto_smrti =[[Kojčinovac]], kod [[Bijeljina|Bijeljine]] | država_smrti =[[Kraljevina Jugoslavija]] <small>(dejure)</small><br/> [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] <small>(defakto)</small> |profesija=zemljoradnik |KPJ=[[2. septembar|2. septembra]] [[1941]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |služba=[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] |narodni heroj=[[12. januar]]a [[1945]]. }} '''Veljko Lukić Kurjak''' ([[Bukovica Donja (Bijeljina)|Donja Bukovica]], kod [[Bijeljina|Bijeljine]], [[jun]] [[1917]] — [[Kojčinovac]], kod Bijeljine, [[21. jun]] [[1944]]) bio je učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođen je juna [[1917]]. godine u selu [[Bukovica Donja (Bijeljina)|Donjoj Bukovici]], kod [[Bijeljina|Bijeljine]]. Potiče iz ugledne seoske porodice. Posle završene osnovne škole, ostao je na selu i sa ocem i braćom se bavio [[Zemljoradnja|zemljoradnjom]]. [[Aprilski rat|Okupacija Kraljevine Jugoslavije]] i stvaranje ustaške [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]], [[1941]]. godine, kao i ustaški pokolji i proganjanje nedužnih građana, uticali su na Veljka da se pridruži [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkom pokretu]] (NOP). U septembru [[1941]]. godine stupio je u [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizane]], u prvu partizansku četu u [[Crnjelovo Gornje|Crnjelovu Gornjem]]. Bila je to mala četa sa svega 19 boraca i tri puške. Kao borac, Veljko se istakao već u prvim borbama, u napadu na žandarmerijsku kasarnu u [[Dragaljevac Srednji|Dragaljevcu]], Crnjelovu Gornjem, i drugim akcijama. Na predlog [[Fadil Jahić Španac|Fadila Jahića Španca]] i [[Svetolik Gospić|Svetolika Gospića]] primljen je u članstvo [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ) [[2. septembar|2. septembra]] [[1941]]. godine. Posle formiranja [[Majevički partizanski odred|Majevičkog partizanskog odreda]], početkom [[1942]]. godine, postavljen je na dužnost komandira Semberske partizanske čete. Istakao se pri napadu čete na ustaško-domobransko uporište u Miladijama, kod [[Brčko]]g, januara [[1942]]. godine. Zbog hrabrosti i odlučnosti u borbi, od drugova je dobio nadimak „'''Kurjak'''“. U to vreme, u jeku najžešćih borbi protiv [[Treći rajh|Nemaca]] i [[Ustaška vojnica|ustaša]] u istočnoj [[Bosna|Bosni]], došlo je do sukoba s [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|četnicima]], koji su februara [[1942]]. godine napali Štab Majevičkog partizanskog odreda. Bili su to izuzetno teški dani — Odred je ostao bez municije i morao je da se povlači prema [[Birač|Birču]] i [[Šekovići]]ma, preko druma [[Zvornik]]-[[Tuzla]], koji su branile jake [[Ustaška vojnica|ustaške]] snage. Povlačenje Odreda štitila je Veljkova četa, koja je imala presudnu ulogu, jer se u više susreta, a posebno na [[Vukosavci (Lopare)|Vukosavcima]], borila protiv četničkih jedinica. [[File:Grupa rukovodilaca iz istočne Bosne, prva polovina 1943.jpg|thumb|Grupa rukovodilaca iz istočne Bosne, prva polovina 1943. U sredini stoje: Rodoljub Čolaković (levo) i Veljko Lukić Kurjak (desno).]] Marta [[1942]]. godine, Majevički NOP odred preimenovan u Drugi udarni bataljon, a Veljko je postavljen za komandira Šeste čete. Posle formiranja [[Šesta proleterska istočnobosanska udarna brigada|Šeste proleterske istočnobosanske udarne brigade]], avgusta 1942. godine, Veljkov Drugi udarni bataljon je uključen u njen sastav. Posle petomesečnih borbi po Birču, [[Romanija|Romaniji]], [[Zvijezda (planina)|Zvijezdi]], dolini [[Krivaja (pritoka Bosne)|Krivaje]] i [[Konjuh (planina)|Konjuhu]], bataljon se u septembru vratio na teren [[Majevica|Majevice]] i [[Semberija|Semberije]]. Šesta istočnobosancka brigada je oktobra [[1942]]. bila primorana da se pod pritiskom jakih neprijateljskih snaga povuče sa Majevice i preko reke [[Sava|Save]] prebaci u [[Srem u Narodnooslobodilačkoj borbi|Srem]]. Štab brigade je tada odlučio da Veljkov bataljon ostane u Semberiji. Posle povratka Brigade u Semberiju, krajem [[1942]]. godine, Veljko je, zbog velikih uspeha postignutih u borbi protiv [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|četnika]], postavljen za komandanta bataljona. Tih dana bataljon je vodio teške borbe, a u jednoj od tih borbi Veljko je izgubio oko. U borbama protiv ustaša kod [[Opština Kladanj|Kladnja]], februara [[1943]]. godine, bio je ponovo ranjen. Izvesno vreme se lečio u [[Šekovići]]ma, a zatim je prenesen u Semberiju. Posle delimičnog ozdravljenja, aprila iste godine, postavljen je za komandanta [[Treći majevički partizanski odred|Trećeg majevičkog partizanskog odreda]]. Sa svojom jedinicom razbio je [[11. jun]]a [[1943]]. godine, celu [[Hrvatsko domobranstvo (NDH)|domobransku]] pukovniju. Tada je zarobljeno kompletno naoružanje i 1.256 domobrana. Treći majevički odred i Prvi bataljon [[Druga vojvođanska udarna brigada|Druge vojvođanske brigade]], pod zajedničkom komandom Veljka Lukića Kurjaka, oslobodili su [[Stari Ugljevik|Ugljevik]] [[16. jun]]a [[1943]]. godine. U [[Tuzlanska operacija NOVJ|borbama za oslobođenje Tuzle]], u septembru 1943. godine, njegov Odred zauzeo je selo [[Lukavac (Brčko)|Lukavac]] i vodio žestoke borbe s [[Treći rajh|Nemcima]], koji su pokušavali da prodru u tada oslobođenu [[Tuzla|Tuzlu]]. Posle oslobođenja Tuzle, [[10. oktobar|10. oktobra]] [[1943]]. godine Treći majevički partizanski odred je preformiran u [[Sedamnaesta majevička brigada|Sedamnaestu majevičku brigadu]], a Veljko je postavljen za njenog komandanta. Tokom [[Šesta neprijateljska ofanziva|Šeste neprijateljske ofanzive]], decembra [[1943]]. godine, Veljko je u borbi s [[Treći rajh|Nemcima]] na [[Zvijezda (planina)|planini Zvijezdi]] teško ranjen u kičmu. Ponovo je lečen i operisan u [[Bolnice u Narodnooslobodilačkom ratu|partizanskoj bolnici]] u [[Šekovići]]ma; pošto je rana teško zarastala, prebačen je u trnovsku bolnicu u Semberiji. Pošto je u proleće [[1944]]. godine, [[Semberija]] bila zahvaćena novom neprijateljskom ofanzivom, većina pokretnih ranjenika je bila smeštena u ranije pripremljene [[Zemunica|zemunice]]. Veljko je tada prebačen u selo Glogovac, kod [[Bijeljina|Bijeljine]]. [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Četnici]] su saznali da se oko Bijeljine nalaze skriveni partizanski ranjenici i počeli su da ih traže. Veljko je zbog toga nekoliko puta premeštan iz baze u bazu, ali je 21. juna 1944. otkriven i ubijen u selu [[Kojčinovac|Kojčinovcu]]. Njegovo telo četnici su predali [[Treći rajh|Nemcima]], koji su ga, kao opomenu narodu, izložili u centru [[Bijeljina|Bijeljine]]. Ukazom [[Drugo zasedanje AVNOJ-a#Predsedništvo AVNOJ-a|Predsedništva]] [[Antifašističko veće narodnog oslobođenja Jugoslavije|Antifašističkog veća narodnog oslobođenja Jugoslavije]] (AVNOJ), [[2. januar]]a [[1945]]. godine, među prvim borcima [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske]], proglašen je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]]. Po njemu je [[1947]]. godine nazvano selo [[Lukićevo]] u okolini [[Zrenjanin]]a. == Reference == {{reflist|3}} == Literatura == * {{Cite book|ref={{harvid|Zbornik heroja|1957}}|title=[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Zbornik narodnih heroja Jugoslavije]]|year=1957|publisher=Omladina|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=50964999}} * {{Cite book|ref={{harvid|Narodni heroji 2|1982}}|title=[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]] tom -{II}-|year=1982|publisher=Narodna knjiga|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=48703239}} {{Narodni heroji-Bosanska Posavina i Semberija}} {{DEFAULTSORT:Lukić, Veljko Kurjak}} [[Kategorija:Rođeni 1917.]] [[Kategorija:Umrli 1944.]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Borci Šeste proleterske brigade]] [[Kategorija:Poginuli partizanski komandanti]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Četnički zločini u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] ok4wh781hvthlqvf6m19jcdfxrplhz0 0 4701216 42716724 42598598 2026-11-06T02:54:32Z ~2026-58780-31 408547 42716724 wikitext text/x-wiki {{druga upotreba|drugu osobu|Stevan Marković (višeznačna odrednica)}} {{Heroj M | didaskalija=STEVAN MARKOVIĆ SINGER | slika = | opis_slike= | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1895|8|19}} | mesto_rođenja =[[Šutci]], kod [[Ljig]]a | država_rođenja = [[Kraljevina Srbija]] | datum_smrti = {{Datum smrti|1942|5|17|1895|8|19}} | mesto_smrti =[[Grandići (Foča)|Grandići]], kod [[Foča|Foče]] | država_smrti =[[Nezavisna Država Hrvatska|ND Hrvatska]] | supruga=Kaja Marković | profesija= |KPJ=[[1919]]. | rat=[[Prvi svetski rat]]<br>[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] }} '''Stevan Marković Singer''' ([[Šutci]], kod [[Ljig]]a, [[19. avgust]] [[1895]] — [[Grandići (Foča)|Grandići]], kod [[Foča|Foče]], [[17. maj]] [[1942]]) bio je učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]]. == Biografija == Rođen je 19. avgusta 1895. u selu [[Šutci]], kod [[Belanovica|Belanovice]]. Poticao je iz srednje imućne porodine. Otac Milan i majka Milojka, rođena Alimpijević iz obližnjeg sela [[Brančić]], imali su ćerku Miljku i trojicu sinova — Milovana, Stevana i Vasilija. Majka je iz prvog braka imala sinove Jovana i Radovana, koji su poginuli u [[Prvi balkanski rat|Prvom balkanskom ratu]], za vreme [[Opsada Jedrena (1913)|opsade Jedrena]] 1913. godine. Nakon završetka osnovne škole, 1902. pošao je na izučavanje abadžijskog zanata. Pošto su se majstori loše ponašali prema njemu, prešao je u [[Lazarevac]] kod majstora Koste Markovića Meraklije. Tokom učenja zanata upoznao se sa [[Socijaldemokratija|socijaldemokratskim]] pokretom, koji je u godinama nakon formiranja [[Srpska socijaldemokratska partija|Srpske socijaldemokratske stranke]] (SSDS) bio u razvoju. Učestvovo je u radničkim štrajkovima u Lazarevcu, a 1912. je za vreme štrajka abadžijskih radnika bio uhapšen. Naredne godine je prešao u Valjevo, gde se uključio u sindikalni pokret.<ref name="belanovica" >{{Cite web|url=https://www.belanovica.rs/licnosti-u-istoriji-kraja/stevan-markovic-singer/|title=Stevan Marković Singer|website=belanovica.rs|date=n.d.|access-date=2024-09-06|archive-date=2024-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20240907105709/https://www.belanovica.rs/licnosti-u-istoriji-kraja/stevan-markovic-singer/|url-status=dead}}</ref>{{sfn|Likovi revolucije|1966|p=122}} === Prvi svetski rat === U toku [[Prvi svetski rat|Prvog svetskog rata]], 1915. bio je mobilisan u vojsku, nakon čega je raspoređen u Dunavsku diviziju drugog poziva, sa kojom se, usled jakog prodora [[Oružane snage Austrougarske|austrugarskih snaga]], povlačio prema [[Kraljevina Crna Gora|Crnoj Gori]]. Ovde se susreo sa trojicom braće, na čiji se nagovor, usled slabog zdravlja, vratio u rodno selo, kako bi vodio brigu i roditeljima. Pošto ga je seoski kmet prijavio okupacionim vlastima, bio je uhapšen i upućen u zarobljenički logor. Intervencijom jednog austrijskog oficira, koji ga je prepoznao iz Belanovice, pušten je kući zbog bolesti. === Međuratni period === Nakon završetka rata, pozvan je u [[Kragujevac]], na dosluženje vojnog roka u novoj [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenskoj vojsci]], sa koga se vratio 1920. godine.<ref name="belanovica" />{{sfn|Likovi revolucije|1966|p=123}} Pod uticajem [[Oktobarska revolucija|Velike oktobarske socijalističke revolucije]] u [[Ruska Sovjetska Federativna Socijalistička Republika|Rusiji]], o kojoj je slušao na radničkim zborovima u Kragujevcu, nakon povratka iz vojske aktivno se uključio u rad [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ). Kao zamenik kandidata za narodnog poslanika, aktivno je učestvova o u predizbornoj agitaciji. Iako je KPJ na [[Izbori za Ustavotvornu skupštinu Kraljevine SHS 1920.|izborima za Ustavotvornu skupštinu]] postigla dobar rezultat, u kačerskom srezu je pobedu odneo kandidat [[Demokratska stranka (Jugoslavija)|Demokratske stranke]]. Svoju političku aktivnost nastavio je i nakon donošenja Zakona o zaštiti države i zabrane rada Komunističke partije, zbog čega je nekoliko puta bio hapšen od policije. Kao protivnik režima, u vreme [[Izbori za narodne poslanike Kraljevine SHS 1923.|parlamentarnih izbora 1923]], pošto u njegovom kraju, nije bilo odbora [[Nezavisna radnička partija Jugoslavije|Nezavisne radničke partije]] (NRPJ), koja se nalazila pod kontrolom komunista, aktivno je učestvovao u agitaciji za [[Jugoslovenska republikanska stranka|Republikansku stranku]]. Njegovo nastojanje bilo je ujedinjenje svih opozicionih stranaka u borbi protiv vladajućeg režima.<ref name="belanovica" />{{sfn|Likovi revolucije|1966|p=123}} [[Datoteka:LogoOldSingerFondBlanc.jpg|mini|Stari logo kompanije Singer]] Godine 1924. napustio je abadžijski zanat i u potpunosti se posvetio političkom radu. Uz pomoć partijskih drugova, useo je da dobije posao u zastupnika poznate firme „Singer” (-{Singer}-), koja je proizvodila šivaće mašine, kao i još nekih preduzeća, koja su proizvodila poljoprivredne mašine. Bio je zastupnik ovih firmi za kačerski, oplenački, takovski i kolubarski srez, gde je organizovao kurseve krojenja i šivenja za žensku omladinu. Tako je dobio nadimak Singer. === Drugi svetski rat === Steva Marković Singer je sa grupom komunista [[Beg iz sremskomitrovačkog zatvora|pobegao iz sremskomitrovačkog zatvora]].<ref name="znaci.org">https://znaci.org/00003/467.pdf</ref> Tokom [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji]] važio je za hrabrog borca i istaknutog političkog radnika.<ref name="znaci.org"/> Bio je politički komesar Kolubarskog bataljona [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog partizanskog odreda]].<ref>{{Cite web |url=https://www.belanovica.rs/licnosti-u-istoriji-kraja/stevan-markovic-singer/ |title=Archive copy |access-date=2024-09-06 |archive-date=2024-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907105709/https://www.belanovica.rs/licnosti-u-istoriji-kraja/stevan-markovic-singer/ |url-status=dead }}</ref> Nakon [[Povlačenje partizana u Sandžak 1941.|povlačenja partizana iz Srbije]], bio je politički komesar Fočanskog NOP odreda. Ubili su ga četnici prilikom jednog od [[Četnički pučevi u Bosni|četničkih pučeva u Bosni]] 1942. godine.<ref name="znaci.org"/> == Nasleđe == Ukazom [[Predsedništvo AVNOJ-a|Predsedništva AVNOJ-a]] posthumno je 6. jula 1945. odlikovan [[Orden zasluga za narod|Ordenom zasluga za narod prvog reda]].<ref>{{Cite web|url=https://www.slvesnik.com.mk/Issues/D151A40DBD7F410085A79C14D9D588F9.pdf|title=Službeni list DFJ 90/45|website=slvesnik.com.mk|date=20. 11. 1945|page=974}}</ref> Ispred Zdravstvene stanice u Belanovici, podignuta mu je 1968. spomen-bista, rad vajara [[Stevan Bodnarov|Stevana Bodnarova]].<ref name="belanovica" /> == Galerija == <center><div style="text-align:center;font-size:85%;"><gallery mode="packed-hover" heights="165" widths="125"> Ljig, Spomenik žrtvama fašizma, 16.JPG|Spomenik palim borcima i žrtvama fašizma u Ljugu Ljig, Spomenik žrtvama fašizma, 05.jpg|Spomen-ploča na spomeniku u Ljugu Ljig, Spomenik žrtvama fašizma, 18.JPG|Spomen-ploča kod spomenika u Ljigu Orden zasluga za narod 1 reda.jpg|[[Orden zasluga za narod|Orden zasluga za narod prvog reda]] </gallery></center> == Reference == {{reflist|30em}} == Literatura == * {{cite book|ref={{harvid|Likovi revolucije|1966}}|title=Likovi revolucije tom -{III}-|year=1966|publisher=Prosveta|location=Beograd|isbn=}} {{COBISS|ID=90275335}} {{normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Marković, Stevan Singer}} [[Kategorija:Rođeni 1895.]] [[Kategorija:Umrli 1942.]] [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Četnički zločini u Drugom svjetskom ratu]] iw9cwhr3rd0jqgdb5z2aseiyfhzlkoc 0 4713930 42716704 42558134 2026-11-06T01:43:48Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716704 wikitext text/x-wiki {{Sređivanje}} '''Muzej Blackitude (Blakitud)''' je privatna etnografska institucija. Nalazi se u centru grada Jaundea iza predsedničke tribine na Bulevaru 20. maja, u Centralnom regionu [[Kamerun|Kameruna]] . Muzej Blackitude je kulturna institucija koja utelovljuje bogatstvo i raznolikost kamerunske kulture <ref>{{Cite web|last=Life|first=Yaounde|date=2024-12-11|title=Blackitude Museum|url=https://visit-yaounde.com/blackitude-museum/|access-date=2025-03-12|website=Visit Yaoundé|language=fr-FR}}</ref> . Muzejski projekat nastao je u martu 1998. zahvaljujući zalaganju Njenog Veličanstva Ngo Nab Fô I Nana Agnès Sunjio, osnivačice muzeja <ref>{{Cite web|title=Musée la Blackitude - CENTRE Cameroun -- Promouvoir Compétences|url=https://promouvoircompetences.com/site-touristique.php?id=10-musee-la-blackitude&citationMarker=|access-date=2025-03-12|website=promouvoircompetences.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20251211085631/https://promouvoircompetences.com/site-touristique.php?id=10-musee-la-blackitude&citationMarker=|archive-date=2025-12-11|url-status=dead}}</ref> . Kao deo kraljevske porodice Bahouoc, pomno je štitila i čuvala zbirke umetničkih predmeta koje su joj zaveštali njen otac i druge poglavice. [[Datoteka:Blackitude_Museum_board.jpg|mini| Muzejski znak]] Muzej Blackitude je mnogo više od jednostavnog skladišta umjetničkih predmeta. U pitanju je institucija posvećena proslavi, širenju i očuvanju kulturnog bogatstva Kameruna. Njegova misija je da obrazuje i inspiriše upoznavanje kamerunske umetnosti<ref>{{Cite web|last=Life|first=Yaounde|date=2024-12-11|title=Blackitude Museum|url=https://visit-yaounde.com/blackitude-museum/|access-date=2025-03-12|website=Visit Yaoundé|language=fr-FR}}</ref> . Projekat koji je doveo do stvaranja muzeja započet je 1998. godine, a muzej je zvanično otvoren 2008. godine. Prvi deo kolekcije nastao je od naslešenih umetničkih delova kraljice Nane Agnes, a ostatak kolekcije nastaje donacijama i kupovinom. Praistorijski litički artefakti prikupljeni su 2009., 2010., 2011. i 2012. tokom terenskih istraživanja u Zapadnom regionu Kameruna. Neki od njih, kao što su strugači i vrhovi strelica, kopije su originalnog kemnog oruđa koje je u arheološkim laboratorijama Portugala prikupio kustos Apollinaire Kaji 2012. == Nabavka, implementacija i lansiranje == '''Akvizicije''' Zbirke muzeja stvarane su donacijama i nasleđivanjem. 1982. godine, nakon smrti njenog oca, Njeno Veličanstvo Ngo Nab Fô I Nana Agnès Sunjio dobila je kraljevsko blago, čime je kolekcija povećana na više od 2070 umetničkih dela. Ova dela dolaze iz različitih regija Kameruna i odražavaju kulturnu raznolikost zemlje. '''Izložba''' Od svog otvaranja, muzej nudi stalne i privremene izložbe koje ističu mnoge aspekte kamerunske kulture. Ove izložbe, organizovane oko različitih tema, omogućavaju posetiocima da se urone u istoriju i tradiciju Kameruna. '''Lokacija muzeja''' Muzej se nalazi u staroj zgradi koja je renovirana u cilju stvaranja izložbenih prostora i raznih drugih usluga. Muzej je u toku renoviranja kako bi bio u skladu sa standardima moderne muzejske ustanove. Cilj ovih radova je unapređenje infrastrukture i stvaranje odgovarajućeg izložbenog okruženja za umjetnička djela. '''Početak''' Muzej je zvanično otvorio svoja vrata 2008. godine. == Kolekcija == [[Datoteka:BM_gallery.jpg|mini| Izložba]] Godine 1982, nakon smrti njenog oca, kraljica Fo Nab Ngo I nasledila je zbirke kraljevske riznice. Od tada je obogatila ovu kolekciju dovodeći je do više od 2.070 umetničkih dela. Ova kolekcija okuplja različite predmete uglavnom iz etničkih grupa Fang Beti i Grassfields . Osim toga, u ovom muzeju je stalno izloženo 360 predmeta, podeljenih u različite kategorije kao što su statue, maske, posude, lule, muzički instrumenti, slike, amblemi, arhitektonski elementi, tekstil, ceremonijalni i ritualni predmeti, kraljevski nameštaj i kraljevsko blago. Među muzičkim instrumentima nalazimo tradicionalne gitare koje Narodi Šume nazivaju mvet, [[Gong|tam-tam]] s i balafoni . Potonji simbolizuju kulturu naroda Beti. Ovi predmeti nas informišu o temama kao što je tradicionalna umetnost Kameruna koja, osim svog bogatstva, izražava svu formalnu i funkcionalnu raznolikost dela. Društveno-religijske i političko-ekonomske institucije zajednica utiču na kontekst nastanka ovih dela. Ostale teme uključuju La'akam (inicijacijski boravak novog kralja), miraz ili kadiju. Ove teme pružaju informacije o upotrebi određenih predmeta, vezanih za različite tradicionalne obrede. Ikonografski deo omogućava čitatelju da vidi i ceni oblike, volumene i boje dela koja čine stalnu postavku muzeja u svoj njihovoj estetici. == Uprava == [[Datoteka:BM_gallery_2.jpg|mini| Privremena izložba]] [[Datoteka:BM_gallery3.jpg|mini| Izložba]] Muzejem upravlja upravni odbor sačinjen od sedam članova: * Predsednik: Sunjio Eric, * Osnivačica: kraljica Nana Agnes Fo Nab Ngo I., * Generalni direktor: Tchuisseu Nana Christian, * Blagajnik: Chantal Djomen, * Sekretar: Ateba Ossende Ghislain, * Naučni koordinator: Joseph-Marie Essomba, * Zamenik koordinatora: Kaji Appolinaire. == Reference == {{reflist}} {{Authority control}} [[Kategorija:Kamerunska kultura]] 4944gtarlciq8f4us024hvj8sfvxs0t 0 4715778 42716527 42470476 2026-11-05T18:11:25Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716527 wikitext text/x-wiki {{Infokutija likovni umjetnik | ime = Mica Todorović | slika = | opis_slike = | datum_rođenja = 1900 | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], [[Austro-Ugarska]] | datum_smrti = {{Godina smrti i godine|1981|1900}} | mjesto_smrti = Sarajevo, [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] | država za kategoriju =Bosna i Hercegovina | nacionalnost = | obrazovanje = Akademija likovnih umjetnosti, [[Zagreb]] | supružnik = | period = | vrsta_umjetnosti = [[slikarstvo]] | djela = | utjecao = | utjecali = | nagrade = | potpis = | web-stranica = }} '''Mica Todorović''' ([[Sarajevo]], 1900<ref name=":0">{{Cite web|title=Mica Todorović - Jedna od najvećih bosanskohercegovačkih umjetnica|url=https://impulsportal.net/index.php/kultura/ostale-umjetnosti/375-mica-todorovic-jedna-od-najvecih-bosanskohercegovackih-umjetnica|access-date=8. 4. 2021|website=Impuls|language=bs-ba|archive-date=12. 4. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210412072036/https://impulsportal.net/index.php/kultura/ostale-umjetnosti/375-mica-todorovic-jedna-od-najvecih-bosanskohercegovackih-umjetnica|url-status=dead}}</ref> – Sarajevo, 1981) bila je [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovačka]] [[slikarstvo|umjetnica]]. Bila je jedan od osnivača [[Udruženje likovnih umjetnika Bosne i Hercegovine|Udruženja likovnih umjetnika Bosne i Hercegovine]], Škole primijenjenih umjetnosti u Sarajevu i prva žena umjetnica u [[Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine|Akademiji nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine]]. Dobitnica je najvećih nagrada i priznanja u Bosni i Hercegovini i bivšoj [[Jugoslavija|Jugoslaviji]]. == Biografija i umjetničko stvaralaštvo == Srednju školu je završila Gimnaziji djevojaka, a 1920. upisala je Akademiju likovnih umjetnosti u [[Zagreb]]u, gdje je bila jedina žena u svom razredu.<ref name=":1">{{Cite web|last=Dženeta|date=5. 11. 2018|title=Mica Todorović je bila Sarajka i prva članica Akademije nauka BiH|url=https://sarajke.com/2018/11/05/mica-todorovic-je-bila-sarajka-i-prva-clanica-akademije-nauka-bih/|access-date=8. 4. 2021|website=Sarajke.com|language=en-US|archive-date=12. 4. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210412072036/https://sarajke.com/2018/11/05/mica-todorovic-je-bila-sarajka-i-prva-clanica-akademije-nauka-bih/|url-status=dead}}</ref> Diplomirala je 1926. i vratila se u Sarajevo,<ref name=":1" /> koje je bilo centar svih vidova likovne umjetnosti.<ref>{{Cite book|last=Calic|first=Marie-Janine|url=https://books.google.com/books?id=cHSPDwAAQBAJ&dq=Mica+Todorovi%C4%87&pg=PA522|title=The Great Cauldron: A History of Southeastern Europe|date=10. 6. 2019|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-98392-2|pages=547|language=en}}</ref> Nakon diplomiranja putuje u [[Italija|Italiju]], gdje je bila zadivljena umjetnošću slikarskih majstora [[Firenca|firentinske]] rane [[Renesansa|renesanse]].<ref name=":2">{{Cite web|title=Mica Todorović {{!}} UGBiH.ba|url=https://ugbih.ba/skolski-program-2/mica-todorovic/|access-date=8. 4. 2021|language=en-US}}</ref> Na portretima nastalim po povratku u Zagreb, oblik je vidno zatvoren preciznom linijom koja oštro određuje figure iz pozadine. Zemljani tonovi dominiraju slikama, koje se magično oživljavaju korišćenjem osjetljivih akcenata svijetlih boja ([[Crvena|crvene]], [[Plava|plave]], [[Žuta|žute]], [[Bijela|bijele]]). Godine 1932. se vraća u [[Sarajevo]] i pridružuje se svojim kolegama, naprednim umjetnicima orijentisanim prema [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunističkoj partiji Jugoslavije]], u aktivnom kulturnom životu. Od 1937. Mica Todorović se prvenstveno okreće slikanju, gdje boja dobija primat nad svim drugim vizuelnim elementima. Bila je vješti kolorista sa snažnim osjećanjem harmonije, sklona prihvatanju smjelih i neočekivanih postupaka pri upotrebi boja. Primijenjene boje variraju od pastoze, skoro reljefa do potpuno prozirnih, prozračnih poput [[akvarel]]a. Njen opus se kreće od ljupkosti preko monumentalno-dekorativne strogosti i ozbiljnosti te stiže do lucidne psihološke i tipološke karakterizacije nekih likova. Crteži koje je (nakon što je preživjela strahote ratnog zarobljeništva u [[Nacistička Njemačka|nacističkoj Njemačkoj]]) napravila 1945. na obali Save kod [[Beograd]]a, predstavljaju izuzetno potresno viđenje i dokument o ljudskom stradanju. Ljudski likovi potpuno nestaju iz njenih slika; ona se okreće objektima, ne kao konkretnim oblicima u prostoru već više prema emocijama koje su ovi objekti probudili u njoj. Radeći perom, laviranim tušem i akvarelom leševe ljudi u raspadanju, ostvarila je istovremeno autentično djelo, čiji izraz počiva na čisto likovnim vrijednostima. Godine 1962. putuje u [[Pariz]], što predstavlja početak njene veoma važne umjetničke faze, koja je trajala sve do njene smrti. Po povratku iz Pariza ona je sa sobom donijela uljane pastele i album ispunjen skicama iz Pariza. Uljana pastela je bila sve zastupljenija u njenom slikarstvu, koja je u kombinaciji sa uljem postala njena omiljena tehnika. Prva kombinacija ostvarena je sa pastelom na platnu sa malim dodavanjem ulja, ali se kasnije situacija promijenila kada je naglasak u njenom uljanom slikarstvu ostvaren uz pomoć upotrebe pastela. Mica Todorović je bila najbliskije povezana sa razvojem bosanskohercegovačke umjetnosti, a blisko je sarađivala sa udruženjem [[Collegium Artisticum]] (1939-1941). Njena zbirka radova je izuzetno velika, a sastoji se od 300 slika i preko 100 crteža. Umrla je 1981. i ukupana je na [[Bare (groblje)|Gradskom groblju Bare]].<ref name=":1" /> == Djela == * ''Portret bake, Njanja'' * ''Ljuljaška'' * ''Predio poslije snijega'' * ''Bosanska djevojka'' * ''Društveni događaj'', crtež olovkom * ''Žrtva vezanih nogu'', crtež perom tuš * ''Posljednje žrtve [[Jasenovac|Jasenovca]] i Gradiške'', crtež perom i [[akvarel]] * ''Mrtva priroda sa rasječenom jabukom'' * ''Enterijer'' * ''Pejzaž'', ulje i uljani pastel na platnu, 1969. == Literatura == * Katalog, ''Umjetnost Bosne i Hercegovine 1974 – 1984'', Sarajevo 1984. == Nagrade == * '''1959.''' - [[Šestoaprilska nagrada Grada Sarajeva]]; == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://web.archive.org/web/20160304225325/http://prosvjeta.com.ba/prosvjeta/bosanski/galerija/nasi%20stari/index_5.html Prosvjeta - Galerija slika] * [http://www.anubih.ba/index.php?option=com_content&view=article&id=316:otvaranje-izlobe-akademici-anubih-likovni-umjetnici-u-podgoricii&catid=1:latest-news&Itemid=74&lang=en Otvaranje izložbe „Akademici ANUBiH – likovni umjetnici“]{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }} * [https://www.slobodnaevropa.org/a/umjetnicka-galerija-bih-klasici-u-skolskom-programu/26969745.html/ Mica Todorović na slobodnaevropa.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201204144714/https://www.slobodnaevropa.org/a/umjetnicka-galerija-bih-klasici-u-skolskom-programu/26969745.html |date=4. 12. 2020 }} * [https://ugbih.ba/en/school-programme/mica-todorovic/ Mica Todorović na ugbih.ba] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački umjetnici]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački slikari]] [[Kategorija:Članovi ANUBiH]] [[Kategorija:Rođeni 1900.]] [[Kategorija:Umrli 1981.]] [[Kategorija:Dobitnici Šestoaprilske nagrade]] 1ufe5h9e3v9in3cbvdr77jq8b16e3p6 0 4715853 42716454 42469190 2026-11-05T14:20:15Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716454 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje | ime=Masuku | drugo_ime = | službeno_ime= | izvorno_ime =<small>Franceville</small> | tip_naselja = [[grad]] | transkripcija_jezik1= | transkripcija_jezik1_vrsta = | transkripcija_jezik1_info = | slika_horizont =Franceville.jpg | slika_veličina = 280px | slika_alt= | opis_slike=[[Panorama]] grada | marker_mapa =Gabon | marker_mapa_alt = | marker_mapa_opis =Masuku na karti Gabona | marker_mapa_veličina = | marker_oznaka_pozicija = | marker_reljef= | koordinate= {{Coord|1|37|15|S|13|34|58|E|type:adm1st_region:XK|display=inline,title}} | podjela_vrsta= | podjela_ime= | podjela_vrsta = Država | podjela_ime = {{flag|Gabon}} | podjela_vrsta1=[[Provincije Gabona|Provincija]] | podjela_ime1= [[Haut-Ogooué]] | osnivanje_naslov =Osnivanje | osnivanje_datum=[[1880]].<ref name=his/> | osnivač = [[Pierre Savorgnan de Brazza]]<ref name=his/> | vlada_vrsta = | vladajuće_tijelo = | vođa_stranka = | vođa_titula =[[gradonačelnik|Mairie]] | vođa_ime =️Roger Ayouma | nadmorska_visina= | površina_ukupno = | površina_napomen = | stanovništvo_datum = [[2013]]. | stanovništvo_ukupno =110568 | stanovništvo_urban = | stanovništvo_rural = | stanovništvo_metro= | stanovništvo_blank1= | stanovništvo_blank2 = | stanovništvo_napomena = | stanovništvo_demonim = | stanovništvo_napomene = | vremenska_zona = [[UTC+1]] | vremenska_zona_DST= | utc_pomak = | utc_pomak_DST= | poštanski_broj = | registarska_oznaka = | pozivni_broj = | veb-sajt = | napomene = }} '''Masuku''' do [[1985]]. znan kao '''Franceville''' je [[grad]] koji je sa svojih 110,568 [[Stanovništvo|stanovnika]]<ref name=city>{{cite web | url =https://www.citypopulation.de/en/gabon/cities/?cityid=928 | title =''Franceville in Haut-Ogooué'' | accessdate =22.05.2025. | language=engleski | publisher=City population}}</ref> treći po veličini grad u [[Gabon|Gabonu]].<ref name=his/> On se nalazi na [[jugoistok]]u [[Gabon|zemlje]], u [[Haut-Ogooué|Provinciji Haut-Ogooué]] u kojoj je [[Upravni centar|administrativni centar]]. == Geografske karakteristike == Grad se prostire duž rijeke [[Mpassa]] [[pritoka|pritoke]] rijeke [[Ogooué]], u koju [[ušće|uvire]] par [[km]] nizvodno. Od [[glavni grad|glavnog grada]] [[Libreville|Librevilla]] sa kojim je povezan [[Transgabonska željeznica|Transgabonskom željeznicom]] je udaljen 780 [[km]] [[jugoistok|jugoistočno]]. == Historija == Franceville je osnovao je [[20. jun]]a [[1880]]. [[Francuzi|francuski]] [[lista istraživača|istraživač]] [[Pierre Savorgnan de Brazza]] tokom svoje druge [[ekspedicija|ekspedicije]] po [[Republika Kongo|Kongu]].<ref name=his>{{cite web | url =http://www.franceville.ga/histoire-de-la-ville | title =''Histoire de Franceville'' | accessdate =22.05.2025.. | language =francuski | publisher =Mairie de Franceville | archive-url =https://web.archive.org/web/20250525073604/http://www.franceville.ga/histoire-de-la-ville | archive-date =2025-05-25 | url-status =dead}}</ref> Kako je [[Pierre Savorgnan de Brazza|Brazza]] na svom povratku [[Ogooué|rijekom]] [[1881]]. osnovao Ntamo - budući [[Brazzaville]], fokus [[Treća Francuska Republika|francuske]] [[kolonizacija|kolonizacije]] se prebacio na puno dostupniji [[Republika Kongo|Kongo]], pa je Franceville pao u zaborav. Jedino je [[katolički crkveni redovi|katolička]] [[misionarstvo|misija]] osnovana [[1897]]., održavala francusku prisutnost.<ref name=fra/> Franceville je početkom [[20. vijek]]a bio [[selo]] od par [[koliba]], jer do njega nije bilo [[cesta]], pa je od [[1925]]. do [[1946]]. administrativno pripadao [[kolonija|koloniji]] [[Francuski Kongo|Moyen Congo]], kojoj je bio bliži.<ref name=fra/> Otkriće [[uran]]a i [[mangan]]a i njihova eksploatacija početkom [[1960-e|1960-ih]] pretvorile su Franceville u jedan od najvažnijih [[ekonomija|ekonomskih]] centara [[Francuska Ekvatorijalna Afrika|Francuske Ekvatorijalne Afrike]].<ref name=fra/> Mangan se [[izvoz]]io [[željeznica|željeznicom]] do [[Republika Kongo|kongoanske]] [[luka|luke]] [[Pointe-Noire (Republika Kongo)|Pointe-Noirea]]. Rast grada nastavio se i nakon [[nezavisnost]]i, jer je bio miljenik [[predsjednik]]a [[Omar Bongo|Omara Bonga]], koji je podigao i [[Rezidencija|rezidenciju]] u njemu.<ref name=fra/> Franceville je [[1972]]. proglašen [[općina|općinom]], a već slijedeće [[1973]]. podignut je internacionalni [[aerodrom]].<ref name=fra/> == Privreda == Pored [[rudarstvo|rudarstva]] Masuku ima i nešto [[industrija|industrije]]; [[pivara|pivovaru]], [[tvornica|tvornicu]] [[baterija]] i tvornicu [[Toaletni papir|toaletnog papira]].<ref name=fra>{{cite web | url =https://www.persee.fr/doc/bagf_0004-5322_1980_num_57_473_5203 | title =''De Franceville à Masuku'' | accessdate =22.05.2025.. | language=francuski | author=R. Pourtier | publisher=Persee}}</ref> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Franceville}} * [https://web.archive.org/web/20250525073604/http://www.franceville.ga/ ''Mairie de Franceville''] {{fr icon}} [[Kategorija:Gradovi u Gabonu]] qb9i7vbzq4ptx55001txs0fkkt1olt0 0 4715921 42716676 42468276 2026-11-06T00:25:13Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 42716676 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje | ime=Mouila | drugo_ime = | službeno_ime= | izvorno_ime = | tip_naselja = [[grad]] | transkripcija_jezik1= | transkripcija_jezik1_vrsta = | transkripcija_jezik1_info = | slika_horizont =Mouila_cathedrale-2010.jpg | slika_veličina = 280px | slika_alt= | opis_slike=[[Katedrala]] | marker_mapa =Gabon | marker_mapa_alt = | marker_mapa_opis =Mouila na karti Gabona | marker_mapa_veličina = | marker_oznaka_pozicija = | marker_reljef= | koordinate= {{Coord|1|52|0|S|11|03|18|E|type:adm1st_region:XK|display=inline,title}} | podjela_vrsta= | podjela_ime= | podjela_vrsta = Država | podjela_ime = {{flag|Gabon}} | podjela_vrsta1=[[Provincije Gabona|Provincija]] | podjela_ime1= [[Ngounié (provincija)|Ngounié]] | osnivanje_naslov = | osnivanje_datum= | osnivač = | vlada_vrsta = | vladajuće_tijelo = | vođa_stranka = | vođa_titula =[[gradonačelnik|Mairie]] | vođa_ime =️Richard-Désiré Mamouaka Mombo | nadmorska_visina= | površina_ukupno =38 | površina_napomen = | stanovništvo_datum = [[2013]]. | stanovništvo_ukupno =36061 | stanovništvo_urban = | stanovništvo_rural = | stanovništvo_metro= | stanovništvo_blank1= | stanovništvo_blank2 = | stanovništvo_napomena = | stanovništvo_demonim = | stanovništvo_napomene = | vremenska_zona = [[UTC+1]] | vremenska_zona_DST= | utc_pomak = | utc_pomak_DST= | poštanski_broj = | registarska_oznaka = | pozivni_broj = | veb-sajt = | napomene = }} '''Mouila''' je [[grad]] od 36,061 [[Stanovništvo|stanovnika]]<ref name=city>{{cite web | url =https://www.citypopulation.de/en/gabon/cities/?cityid=937 | title =''Mouila in Ngounié'' | accessdate =25.05.2025. | language=engleski | publisher=City population}}</ref> na jugu [[Gabon]]a, u [[Ngounié (provincija)|Provinciji Ngounié]] u kojoj je [[Upravni centar|administrativni centar]].<ref name=his/> == Geografske karakteristike == Mouila se prostire duž rijeke [[Ngounié (rijeka)|Ngounié]], udaljena [[100|stotinjak]] [[km]] od [[granica|granice]] sa [[Republika Kongo|Republikom Kongo]], i 431 km [[jugoistok|jugoistočno]] od [[glavni grad|glavnog grada]] [[Libreville]]a. Kako se nalazi na trasi magistralne ceste N1 tranzitni je grad preko kog se odvija sav promet prema jugu.<ref name=his/> == Historija == Mouila je osnovana [[1904]]. za [[Francuski Kongo|Francuskog Konga]] u tadašnjem [[vojska|vojnom]] okrugu. Jedan kraći period [[1939]].- [[1945]]. u njoj je bila smještena [[državna uprava|administracija]] [[Francuska Ekvatorijalna Afrika|Francuske Ekvatorijalne Afrike]].<ref name=his/> Od [[1958]]. je sjedište [[Biskupija|biskupije]] kaja se prostire na teritoriju od 59,035 [[km²]].<ref name=bis>{{cite web | url =http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dmoui.html | title =''Diocese of Mouila'' | accessdate =25.05.2025. | language=engleski | publisher=Catholic Hierarchy}}</ref> Danas je [[trgovište]] [[poljoprivreda|poljoprivrednog]] kraja u kom se uzgajaju [[palma uljarica|palme uljarice]], [[kava]] i [[kakaovac]].<ref name=his>{{cite web | url =http://bajag-mujabitsi.blogspot.com/2022/12/tourisme.html | title =''Visitez Mouila'' | accessdate =25.05.2025. | language=francuski | publisher=Bajag}}</ref> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Mouila}} * [https://web.archive.org/web/20250524122434/http://mouila.ga/ ''Mairie de Mouila''] {{fr icon}} [[Kategorija:Gradovi u Gabonu]] mfu4ctmeqhxatm6jt733x4sc0ib8o11 0 4716203 42716720 42471326 2026-11-06T02:25:36Z ~2026-58780-31 408547 42716720 wikitext text/x-wiki {{Heroj M | didaskalija=DOBROSAV RADOSAVLjEVIĆ | slika = Dobrosav Radosavljević.jpg | opis_slike=Dobrosav Radosavljević Narod | datum_rođenja = {{datum rođenja|1921|2|10}} | mesto_rođenja =[[Salaš Noćajski]],<br> kod [[Mačvanska Mitrovica|Mačvanske Mitrovice]] | država_rođenja =[[Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca]] | datum_smrti = {{Datum smrti|1942|4|3|1921|2|10|god=da}} | mesto_smrti =[[Šabac]] | država_smrti = [[Vojna uprava u Srbiji (1941—1944)|Područje Vojnog zapovednika u Srbiji]],<br>[[Nacistička Njemačka|Nacistička Nemačka]] |profesija=obućarski radnik |KPJ=[[1938]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[5. jul]]a [[1953]]. }} '''Dobrosav Coka Radosavljević — Narod''' ([[Salaš Noćajski]], kod [[Mačvanska Mitrovica|Mačvanske Mitrovice]], [[10. februar]] [[1921]] — [[Šabac]], [[3. april]] [[1942]]) bio je srpski partizan, učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođen je [[10. februar]]a [[1921]]. godine u [[Salaš Noćajski|Salašu Noćajskom]], kod [[Mačvanska Mitrovica|Mačvanske Mitrovice]]. Poticao je iz mnogočlane zamljoradničke porodice, u kojoj se gajio opozicioni politički duh. Posle osnovne škole koju je završio u rodnom selu, učio je šegrtsku školu za obućara.{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=}} Zbog lošeg materijalnog stanja, mnogočlane porodice nije mogao da se školuje i ako je imao veliku želju za znanjem. Šegrtsku školu je završio za dve umesto tri godine. Uz to, učio je i [[esperanto]], a kasnije je naučio i [[francuski jezik]]. Dosta je čitao, pa je počeo i da se zanima za [[Marksizam|marksističku]] literaturu. Bio je član Radničke čitaonice u [[Laćarak|Laćarku]], kod [[Sremska Mitrovica|Sremske Mitrovice]], gde su neki komunisti razvijali revolucionarnu aktivnost.{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=}} Godine [[1938]], sa sedamnaest godina, se zaposlio u [[Beograd]]u. Odmah po zaposlenju, uključio se u rad sindikata i bio član Saveza kožarsko-prerađivačkih radnika pri [[Ujedinjeni radnički sindikalni savez Jugoslavije|Ujedinjenim radničkim sindikatima]] (URS). Pošto je bio član [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|Saveza komunističke omladine Jugoslavije]] (SKOJ), bio je biran u rukovodstvo SKOJ-a kožarsko-preradivačkih radnika.{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=}} Pored Beograda, kratko je radio i u [[Sarajevo|Sarajevu]] i [[Kragujevac|Kragujevcu]], a potom se opet vratio u Beograd. I u ovim mestima je učestvovao u revolucionarnom radničkom pokretu. Bio je veoma zapažen govornik na zajedničkim političkim, kulturnim i drugim skupovima revolucionarne, antifašističke, radničke i studentske omladine. Godine 1938. je primljen u članstvo [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ) i izabran u članstvo Mesnog komiteta SKOJ-a za Beograd. Zbog svog dobrog govorništva dobio je partijski nadimak „Narod“, mada su ga u rodnom mestu u mladosti zvali „Coka“.{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=}} Novembra [[1940]]. godine, revolucionarnu aktivnost je nastavio u rodnom kraju, postavši sekretar Okružnog komiteta KPJ za Podrinje. Tada je aktivno radio na jačanju postojećih i stvaranju novih partijskih i skojevskih organizacija, a posebno se angažovao na radu sa radnicima i seljacima na omasovljenju antifašističkog pokreta u okrugu.{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=}} === Ustanak u Srbiji === Posle [[Okupatorska podela Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije]], [[1941]]. godine, Okružni komitet pod njegovim rukovodstvom pokreće akciju prikupljanja oružja, koje je ostalo posle kapitulacije [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]]. Kasnije, u toku priprema za oružani ustanak, organizovao je sakupljanje sanitetskog materijala i održavanje kurseva prve pomoći, stvarao je omladinske udarne grupe i dr. Pošto je bio u stalnoj vezi sa Pokrajinskim komitetom KPJ za Srbiju, nekoliko puta je dolazio u [[Beograd u Narodnooslobodilačkoj borbi|okupirani Beograd]]. Pod njegovim rukovodstvom, održana je [[29. jun]]a Okružna partijska konferencija KPJ za Šabac, kojoj su prisustvovali [[Mile Ivković]] i [[Vukica Mitrović]] i na kojoj je odlučeno da se formira [[Mačvanski partizanski odred]].{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=}} Od održavanja konferencije, pa do formiranja Mačvanskog odreda, sredinom jula 1941. godine, Dobrosav je obišao skoro ceo Podrinjski okrug. Sastajao se sa svim manjim grupama boraca, koje su čekale da stupe u Odred. Posle formiranja Odreda, Dobrosav je zajedno sa članovima Štaba Odreda, aktivno učestvovao u pripremama i razradi planova akcija, u kojima je Odred učestvovao. Učestvovao je i u pripremanju i detaljnoj razradi plana prvog napada na [[Bogatić]], [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe avgust 1941.#7. avgust|7. avgusta 1941.]] godine. Kasnije je izvesno vreme bio i zamenik [[Politički komesar|političkog komesara]] Mačvanskog odreda.{{sfn|Parmaković|1973}}{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=}} Posle [[Prva neprijateljska ofanziva|Prve neprijateljske ofanzive]], krajem 1941. godine, Dobrosav se povlačio zajedno sa Mačvanskim odredom, ka jugu. Kada je u decembru 1941. godine, naredbom [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba]] odlučeno da se Odred mora vratiti na teren [[Mačva|Mačve]], [[Podrinje (regija)|Podrinja]] i [[Pocerina|Pocerine]], Odred je bio podeljen na manje čete, kako bi lakše prošao kroz neprijateljsku teritoriju.{{sfn|Parmaković|1973}}{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=}} Krajem decembra, Dobrosav se zajedno sa grupom partizana, u kojoj je bio [[Nebojša Jerković]], komandant Odreda, nalazio u selu [[Bela Reka (Šabac)|Bela Reka]], kod [[Šabac|Šapca]]. Dana 27. novembra ova grupa se podelila na dva dela. Grupa u kojoj se nalazio Dobrosav, tada je otišla ka Pocerini, dok je druga grupa, u kojoj se nalazio Nebojša Jerković, ostala u Beloj Reci i iste noći bila otkrivena od [[Ljotićevci|ljotićevaca]] i uništena.{{sfn|Parmaković|1973}}{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=}} Dobrosav se potom došao u selo [[Dobrić (Šabac)|Dobrić]], gde je našao sklonište u kući seoskog grobara Jakova i Jele Petrović. Ovi ljudi imali su hrabrosti da u svoju siromašnu kuću prime „ozloglašenog komunistu“ i „vođu komunističkih bandi“ i on je kod njih uspeo da provede dva i po meseca. Za slučaj opasnosti oni su mu pripremili sklonište. Za prolaznike, koji bi ga videli on je bio „švercer duvana“ iz [[Rađevina|Rađevine]].{{sfn|Parmaković|1973}}{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=}} Tokom boravka u Dobriću, Dobrosav je uspeo da uspostavi kontakt sa komunistom Žikom Erčićem i drugim aktivistima [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog pokreta]] u Dobriću. === Zarobljavanje i smrt === Pošto je kuća Petrovića bila sigurno skrovište, Dobrosav se vremenom opustio. Jednog dana, kada domaćini nisu bili u kući, u kuću je došao jedan četnik iz Dobrića, sa namerom da kupi duvan od „švercera“. Kada je četnik ušao u kuću, Dobrosav je uspeo da pobegne u dvorište i pobegne iz Dobrića. Potom se prebacio u selo [[Petkovica|Petkovicu]], gde su ga istog dana, [[14. mart]]a, zarobili [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|četnici]] i potom predali [[Gestapo]]u u Šapcu.{{sfn|Parmaković|1973}}{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=}} Istragu nad Dobrosavom u Šapcu, su vodili agenti [[Specijalna policija|Specijalne policije]] iz Beograda i agenti Gestapoa. Pred agentima se nalazio obiman materijal koji je teretio Dobrosava – podaci iz saslušanja komunista koji su hapšeni tokom [[1940]]. i [[1941]]. godine u Šapcu i Beogradu, kao i podaci, koji su nađeni prilikom zarobljavanja partizana. Agenti su imali i veliki broj dokumenata nađenih kod Nebojše Jerkovića, posle njegove pogibije.{{sfn|Parmaković|1973}}{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=}} Iz svega ovoga agenti su znali da je Dobrosav jedan od glavnih komunista u Šapcu i nad njim su vršili neviđenu torturu u nameri da otkrije svoje saradnike. Uprkos svim mučenjima, islednicima nije nikoga odao, iako je kao sekretar Okružnog komiteta poznavao gotovo svakog člana i simpatizera KPJ u Podrinju. Za vreme istrage, boravio je u logoru, koji se nalazio u [[Šabačka tvrđava|Šabačkoj tvrđavi]], na [[Sava|Savi]]. Pošto islednicima ništa nije želeo da otkrije, istraga je bila neuspešno završena i on je osuđen na smrt vešanjem. Obešen je [[3. april]]a [[1942]]. godine u krugu logora, u prisustvu ostalih logoraša, među kojima je bio i njegov otac Stevan. Prilikom izvršenja vešanja, javno je klicao slobodi, partizanima, Komunističkoj partiji, [[Sovjetski Savez|Sovjetskom Savezu]] i sl.{{sfn|Parmaković|1973}}{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=}} == Porodica == Čitava porodica Dobrosava Radosavljevića je učestvovala u [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačkoj borbi]] – njegov otac Stevan, braća Vojislav i Živko i sestra Katarina. Rat su preživeli samo sestra Gina, koja je bila saradnica NOP-a i najmlađi brat Stanislav, koji je bio suviše mali da bi pošao u borbu.{{sfn|Parmaković|1973}} Otac '''Stevan''' (1900–1943) bio je zemljoradnik i u [[Mačvanski partizanski odred|Mačvanski odred]] je stupio krajem septembra [[1941]]. godine, kao pozadinski radnik. Posle sloma Odreda, krajem decembra vratio se u [[Salaš Noćajski]], gde je bio uhapšen i odveden u Šabački logor, odakle je [[24. april]]a [[1942]]. godine bio interniran u [[Norveška|Norvešku]], gde je u logoru Boton umro [[1943]]. godine.{{sfn|Parmaković|1973}}{{sfn|Žene Srbije|1975}} Najstariji brat '''Vojislav Vojkan''' zvani „[[Semjon Buđoni|Buđoni]]“ (1918–1941), bio je zemljoradnik i član KPJ. U Mačvanski odred je stupio krajem jula 1941. godine. Pošto je bio rezervni podnarednik, prilikom reorganizacije Odreda, [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe avgust 1941.#13. avgust|13. avgusta]] je bio određen za komandira Prve čete, ali je istog dana poginuo prilikom napada na [[Tekeriš]].{{sfn|Parmaković|1973}} Mlađi brat '''Živko''', bio je kurir Mačvanskog odreda, ali je krajem 1941. godine bio uhvaćen i streljan. Sestra '''Katarina''' (1924–1947), septembra 1944. godine je stupila u [[Prva vojvođanska proleterska udarna brigada|Prvu vojvođansku udarnu brigadu]] i sa njom učestvovala u borbama do kraja rata. Umrla je [[1947]]. godine od posledica ranjavanja.{{sfn|Parmaković|1973}}{{sfn|Žene Srbije|1975}} == Nasleđe == [[Datoteka:Zgrada pošte Šabac 001.jpg|mini|Spomenik ispred glavne pošte u Šapcu]] Ukazom Prezidijuma Narodne skupštine FNR Jugoslavije 5. jula 1952. proglašen je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]].{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=}} U uspomenu na Dobrosava Radosavljevića, njegovo ime danas nosi osnovna škola u Mačvanskoj Mitrovici, koja je matična osnovna škola i za njegovo rodno mesto Salaš Noćajski.<ref>{{cite press release|title= oš Dobrosav Radosavljević Narod|url= http://osdrnarod.edu.rs/|date= 13. septembar 2015|accessdate=|publisher=}}</ref> Takođe osnovna škola u [[Majur (Šabac)|Majuru]], je do [[2003]]. godine nosila njegovo ime<ref>{{cite press release|title= oš Majur|url= http://www.osmajur.edu.rs/index.php?option=com_content&view=article&id=46&Itemid=64|date= 13. septembar 2015|accessdate= |publisher= |archive-url= https://web.archive.org/web/20150926014908/http://www.osmajur.edu.rs/index.php?option=com_content&view=article&id=46&Itemid=64|archive-date= 26. 09. 2015|url-status= dead}}</ref> Ulice sa njegovim imenom danas postoje u Salašu Noćajskom, Mačvanskoj Mitrovici i i selu [[Klupci]]ma, kod [[Loznica|Loznice]]. == Reference == {{reference|30em}} == Literatura == * {{Cite book|ref={{harvid|Zbornik heroja|1957}}|title=[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Zbornik narodnih heroja Jugoslavije]]|year=1957|publisher=Omladina|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=50964999}} * {{Cite book|ref=harv|last=Parmaković|first=Dragoslav|year=1973|title=Mačvanski (Podrinski) narodnooslobodilački partizanski odred 1941—1944|publisher=Fond narodnooslobodilačke borbe Podrinja|location=Šabac|id={{COBISS|ID=254427911}}}} * {{cite book|ref={{harvid|Žene Srbije|1975}}|url=http://www.afzarhiv.org/files/original/d18ce627eaf6764d571be209d6c0f74d.pdf|title=Žene Srbije u Narodnooslobodilačkoj borbi|year=1975|publisher=Prosveta/Nolit|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=162155015}} * {{Cite book|ref={{harvid|Narodni heroji 2|1982}}|title=[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]] tom -{II}-|year=1982|publisher=Narodna knjiga|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=48703239}} {{Narodni heroji-Zapadna Srbija1}} [[Kategorija:Rođeni 1921.]] [[Kategorija:Umrli 1942.]] [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Politički komesari NOVJ]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] ttdv5cpsi4jmx1c5pgb3haztbeomlcd 0 4716537 42716721 42478951 2026-11-06T02:28:47Z ~2026-58780-31 408547 42716721 wikitext text/x-wiki [[File:Četnici sprovode kroz Kosjerić zarobljenog partizana Mitu Igumanovića (1942).jpg|thumb|Četnici sprovode kroz Kosjerić zarobljenog partizana Mitu Igumanovića (1942)]] '''Miroljub Mito Igumanović''' je bio student filozofije iz Beograda, i jedan od organizatora ustanka 1941. godine u [[Užička Crna Gora|crnogorskom srezu]] kod Užica. Pre rata, Mito Igumanović je svako leto provodio kod ujaka Jakova Tomića iz [[Seča Reka|Seče Reke]] kod [[Kosjerić]]a i bio je kao domaći u tom kraju.<ref>https://znaci.org/00001/37_344_3.htm</ref> Početkom [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji]] postao je politički komesar Prve partizanske čete za srez crnogorski - Crnogorske partizanske čete Užičkog odreda, formirane 4. avgusta 1941. u mestu Benkovača.<ref>https://znaci.org/00001/37_344_3.htm</ref> Tokom ustanka, bio je jedan od rukovodilaca [[Užički partizanski odred|Užičkog partizanskog odreda]] i učestvovao je u izboru komandanta odreda.<ref>https://znaci.org/00003/969.pdf</ref> Nakon [[Gušenje ustanka u Srbiji|gušenja ustanka]], zarobljen je od strane [[Legalizacija četnika u Srbiji|legalizovanih četnika]] 1942. godine, i poslat u [[logor na Banjici]].<ref>https://znaci.org/00003/817.pdf</ref> [[OŠ „Mito Igumanović”]] u Kosjeriću nosi svoje ime njemu u čast. [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] <references /> [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] cfnc8f86tdw5zib8ede0581c8jrahtj 0 4720854 42716691 42694168 2026-11-06T01:07:29Z Hypuxylun 13561 added information 42716691 wikitext text/x-wiki {{Infokutija muzičar | tip = bend | ime = Spice Girls | slika = Spice_Girls_in_Toronto,_Ontario.jpg | širina_slike = 250px | opis_slike = Spice Girls na koncertu 2008. godine. S lijeva na desno: Mel C, Victoria Beckham, Geri Halliwell, Mel B, Emma Bunton | alt_slike = | osnivanje = | mjesto_osnivanja = | druga_imena = | prebivalište = | nacionalnost = | porijeklo = [[London]], Engleska | period_aktivnosti = 1994–2000, 2007–2008, 2012, 2016, 2018–2019 | žanr = [[Pop muzika|Pop]], [[dance-pop]] | diskografske_kuće = [[Virgin Records]] | bivši_član_grupe = [[Melanie Brown|Mel B]]<br/>[[Melanie Chisholm|Melanie C]]<br/>[[Emma Bunton]]<br/>[[Geri Halliwell]]<br/>[[Victoria Beckham]] | trenutni_član_grupe = | povezani_izvođači = | vezani_članci = | sajt = [http://www.thespicegirls.com thespicegirls.com] | album1 = | godina1 = }} '''Spice Girls''' su engleska ženska grupa osnovana 1994. godine u [[London]]u, koju čine [[Melanie Brown|Mel B]] („Scary Spice“), [[Melanie Chisholm|Melanie C]] („Sporty Spice“), [[Emma Bunton]] („Baby Spice“), [[Geri Halliwell]] („Ginger Spice“) i [[Victoria Beckham]] („Posh Spice“). Prodale su više od 100 miliona ploča širom sveta, što ih čini najprodavanijom ženskom grupom svih vremena. Svojom mantrom „girl power“, redefinisale su koncept ženskih grupa fokusirajući se na mlade obožavateljke. Predvodile su povratak tinejdžerskog popa 1990-ih, bile su glavni deo ere [[Cool Britannia]] i postale ikone [[popularna kultura|popularne kulture]] te decenije. Spice Girls su formirane sa ciljem da stvori ženski sastav koji bi parirao tada popularnim britanskim muškim grupama. Za menadžera su izabrale [[Simon Fuller|Simona Fullera]] i potpisale ugovor sa izdavačkom kućom [[Virgin Records]]. Njihov debitantski singl „[[Wannabe]]“ iz 1996. godine zauzeo je prvo mjesto na listama singlova u čak 37 zemalja.<ref name="bbc37">{{cite web |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2999872.stm |title=Simon Fuller: Guiding pop culture |publisher=[[BBC News]] |date=18. juni 2003 |access-date=18. septembra 2011 |language=na engleskom}}</ref> Prvi album ''[[Spice (album)|Spice]]'' (1996) prodat je u više od 23 miliona primjeraka širom sveta, postavši najprodavaniji album ženske grupe u historiji.<ref name="US sales">{{cite web |last=Caulfield |first=Keith |url=https://www.billboard.com/pro/spice-girls-album-1997-number-1-rewinding-the-charts/ |title=Rewinding the Charts: In 1997, Spice Girls Powered to No. 1 |work=[[Billboard]] |date=24. maj 2017 |access-date=24. maja 2017 |language=na engleskom}}</ref> Sa ovog albuma su se tri druga singla „[[Say You'll Be There]]“, „[[2 Become 1]]“ i „[[Mama (pjesma Spice Girls)|Mama]]“/„[[Who Do You Think You Are (pjesma Spice Girls)|Who Do You Think You Are]]“ dostigla su prvo mjesto u Velikoj Britaniji. Njihov drugi album ''[[Spiceworld]]'' (1997) prodat je u više od 14 miliona primjeraka širom sveta. Sadržao je singlove „[[Spice Up Your Life]]“, „[[Too Much (pjesma Spice Girls)|Too Much]]“ i „[[Viva Forever]]“, koji su takođe dostigli prvo mjesto. Oba albuma su obuhvatala [[dance-pop]] stil grupe i poruku o osnaživanju žena, sa vokalnim i tekstopisnim doprinosima koje su članice podjednako podelile. Tokom 1997. godine, Spice Girls je održala svoj prvi koncert uživo i snimila igrani film ''[[Spice World (film)|Spice World]]'', postigavši ogroman komercijalni uspjeh. Turneja [[Spiceworld Tour]] iz 1998. godine postala je najprofitabilnija turneja ženske grupe, sa oko 2,1 miliona posjetilaca.<ref name="bbcatoz">{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-57734073 |title=The Spice Girls at 25: Here's the story from A to Z |first=Mark |last=Savage |publisher=[[BBC]] |date=8. juli 2021 |access-date=5. marta 2022 |language=na engleskom}}</ref> Halliwell je napustila grupu usred turneje. Nakon singla „[[Goodbye (pjesma Spice Girls)|Goodbye]]“ objavljenog 1998. godine i uspješne koncertne turneje 1999. godine, Spice Girls su objavile svoj treći album ''[[Forever (album)|Forever]]'' 2000. godine. Uključivao je njihov deveti singl koji je dostigao prvo mjesto na listi, „[[Holler (pjesma Spice Girls)|Holler]]“/„[[Let Love Lead the Way]]“, postavivši rekord za najviše singlova koji su dostigli prvo mjesto u Velikoj Britaniji od strane ženske grupe.<ref>{{cite web |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/75783-most-no-1-singles-on-uk-chart-female-group |title=Most No. 1 singles on UK chart - female group |work=[[Guinnessova knjiga rekorda]] |date=4. november 2000 |language=na engleskom}}</ref> Krajem 2000. godine, članice su započele pauzu radi solo karijera. Ponovno su se okupili za turneju [[The Return of the Spice Girls]] iz 2007. godine, ceremoniju zatvaranja [[Ljetne olimpijske igre 2012.|Ljetnih olimpijskih igara 2012.]] godine i, bez Beckhamove, za turneju [[Spice World – 2019 Tour]]. Spice Girls su osvojile pet [[Brit Awards]] nagrada, tri [[American Music Awards]] nagrade, četiri [[Billboard Music Awards]] nagrade, tri [[MTV Europe Music Awards]] nagrade i jednu [[MTV Video Music Awards]] nagradu. Godine 2000. postale su najmlađe dobitnice Brit Awards nagrade u kategoriji „Izuzetan Doprinos Muzici“.<ref>Sinclair 2004, str. IX</ref> Među značajne elemente njihove simbolike ubrajaju se Halliwellina mini-haljina sa motivom britanske zastave i nadimci koje je članicama dodijelila britanska štampa. Njihovi ugovori o promociji i roba generisali su procenjeni prihod od 500–800 miliona dolara do maja 1998. godine. == Historija == === Formiranje i rane godine === Početkom 1990-ih, Bob Herbert i Chris Herbert, duo oca i sina iz agencije Heart Management, odlučili su osnovati žensku grupu kako bi se takmičili sa muškim grupama koje su dominirale britanskom pop muzikom u to vreme.<ref>McGibbon 1997b, str. 9–11</ref> Sa finansijerom su zamislili grupu koju bi činilo „pet upečatljivo različitih djevojaka“,<ref name="rolling stone interview">{{cite web |last=Heath |first=Chris |date=10. juli 1997 |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/spice-girls-too-hot-to-handle-63901/|title=Spice Girls: Too Hot to Handle |work=[[Rolling Stone]] |access-date=15. aprila 2017 |language=na engleskom}}</ref> od kojih bi svaka privukla različitu publiku. U februaru 1994. godine, Heart Management je objavio oglas u časopisu ''The Stage'' tražeći pjevačice za audiciju za žensku pop grupu u studiju Danceworks u Londonu.<ref>McGibbon 1997b, str. 13–15</ref> Oko 400 žena prisustvovalo je audiciji sljedećeg mjeseca. Bile su raspoređene u grupe od po deset i plesale su rutinu, nakon čega su uslijedile solo audicije na kojima su izvodile pjesme po svom izboru.<ref name=sinclair200838/> Nakon nekoliko nedjelja vijećanja, [[Victoria Beckham|Victoria Adams]], [[Melanie Brown]], Melanie Coloma i Michelle Stephenson bile su među desetak žena koje su prošle u drugi krug audicija u aprilu 1994. godine. Zbog upale krajnika,<ref>Smith 2019, str. 50</ref> [[Melanie Chisholm]] nije mogla prisustvovati drugom krugu audicija. Međutim, nakon pomenutih audicija, Herbertovi su otpustili Melanie Colomu, koja je pozvala Chisholm da je zameni,<ref name=sinclair200838>Sinclair 2008, str. 3–8</ref><ref>McGibbon 1997b, str. 40–41, 57</ref> a [[Geri Halliwell]] ih je ubijedila da joj dozvole učešće u sljedećem krugu.<ref>Halliwell 1999, str. 146–147</ref> Nedjelju dana nakon druge audicije, Adams, Brown, Halliwell i Stephenson pozvane su u studiju Nomis u Londonu. Chisholm je kasnije pozvana da se pridruži,<ref>Smith 2019, str. 60–61</ref> a pet žena je izabrano za grupu koja se prvobitno zvala Touch.<ref name="Sinclair2728">Sinclair 2008, str. 27–28</ref> Grupa se preselila u kuću u [[Maidenhead]]u, [[Berkshire]], i provela veći dio 1994. godine vježbajući pjesme napisane za njih.<ref>McGibbon 1997a, str. 52</ref> Prema Stephenson, te pjesme su bile namijenjene vrlo mladoj publici i Spice Girls ih kasnije nisu koristile.<ref name="Sinclair29">Sinclair 2008, p. 29</ref> Tokom ovih prvih mjeseci, grupa radile su na demo snimcima u studiju South Hill Park Recording u [[Bracknell]]u sa producentom i vlasnikom studija Michaelom Sparksom i tekstopiscem Timom Hawesom. Takođe su same radile koreografiju u studiju Trinity u blizini [[Woking]]a, [[Surrey]].<ref>McGibbon 1997b, str. 58–61</ref> Nekoliko mjeseci kasnije, Stephenson je otpuštena zbog nedostatka predanosti. Heart Management se obratio vokalnom treneru kako bi pronašao zamjenu. Preporučena je [[Emma Bunton]], koja je došla na audiciju i pridružila se kao peta članica.<ref name=sinclair3031>Sinclair 2004, str. 30–31</ref> Dok je njihova obuka nastavljana, grupa je izvodila male prezentacije za nekoliko saradnika agencije Heart Management. Grupa je počela sa profesionalnim časovima pisanja pjesama<ref>McGibbon 1997b, str. 86–90</ref> i tokom jedne sesije su napisali pjesmu pod nazivom „Sugar and Spice“, što ih je inspirisalo da promijene ime u Spice.<ref name=mcgibbon9798>McGibbon 1997b, str. 97–98</ref> Do kraja 1994. godine, grupa se osjećala nesigurno, jer još uvek nisu imali zvaničan ugovor sa Heart Managementom i bili su frustrirani uputstvima menadžerskog tima. Ubijedile su Herberta da organizuje demonstrativni nastup pred piscima i producentima iz industrije u decembru 1994. u studiju, gdje su dobili „izuzetno pozitivnu“ reakciju.<ref name="sinclair20083334" /> Herbertovi su brzo počeli da stvaraju obavezujući ugovor za sebe. Ohrabreni reakcijom koju su dobili na prezentaciji, svih pet članova je odbilo da potpiše ugovore na pravni savet, između ostalih, i Adamsovog oca.<ref name="sinclair20083334">Sinclair 2008, str. 33–34</ref> U januaru 1995. godine, grupa je počela sesije pisanja pjesama sa Richardom Stannardom, koga su impresionirali na prezentaciji, i njegovim partnerom Mattom Roweom. Tokom ovih sesija, napisane su pjesme „[[Wannabe]]“ i „[[2 Become 1]]“.<ref name="sinclair4049" /> U martu 1995. godine, grupa je napustila Heart Management, osjećajući da nije voljna saslušati njihove ideje. Da bi osigurali kontrolu nad svojim radom, navodno su ukrali master snimke svoje diskografije iz kancelarija menadžmenta.<ref>Sinclair 2004, str. 34</ref> Sljedećeg dana, grupa je pronašla tekstopisca Eliota Kennedyja, koji je bio prisutan na prezentaciji, i ubijedila ga da sarađuje sa njima. Preko kontakata koje su uspostavili na prezentaciji, upoznali su se i sa produkcijskim timom Absolute. Uz pomoć Kennedyja i Absolutea, grupa je provela narednih nekoliko nedjelja pišući i snimajući demo snimke za većinu pjesama koje će biti objavljene na njihovom debitantskom albumu, uključujući „[[Say You'll Be There]]“ i „[[Who Do You Think You Are (pjesma Spice Girls)|Who Do You Think You Are]]“.<ref name="sinclair4049">Sinclair 2008, str. 40–49</ref> Njihovi demo snimci su privukli pažnju [[Simon Fuller|Simona Fullera]] iz 19 Entertainment, koji ih je potpisao sa svojom menadžerskom kućom u maju 1995. godine.<ref>Sinclair 2008, str. 66–68</ref> Do tada je uzbuđenje industrije oko Spicea poraslo i velike izdavačke kuće u Londonu i Los Angelesu su bile željne da ih potpišu. Nakon rata nadmetanja, grupa je potpisala ugovor za pet albuma sa [[Virgin Records]]om u julu 1995. godine.<ref>Sinclair 2008, str. 69–70</ref> Fuller ih je poveo na opsežnu promotivnu turneju u Los Angelesu, gdje su se sastale sa rukovodiocima studija u nadi da će obezbijediti filmske i televizijske prilike.<ref>Halliwell 1999, str. 194, 197–198</ref> Njihovo ime je promenjeno u Spice Girls jer se ime Spice već koristilo. Novo ime je izabrano jer su ih ljudi iz industrije često podsmehljivo nazivali „Spice Girls“.<ref>Sinclair 2008, str. 77</ref> Nastavile su da pišu i snimaju pjesme za svoj debitantski album.<ref name="cripps141">Spice Girls, Cripps, Peachey 1997, str. 141</ref> === Proboj i prvi albumi === U julu 1996. godine, Spice Girls su objavile svoj debitantski singl „[[Wannabe]]“ u Velikoj Britaniji. U nedjeljama prije objavljivanja, muzički spot je probno emitovan na britanskom muzičkom kanalu [[The Box]].<ref name=sinclair75>Sinclair 2004, str. 75</ref> Bio je trenutni hit i emitovao se i do sedamdeset puta nedjeljno u svom vrhuncu.<ref>McGibbon 1997a, str. 107</ref> Nakon što je video objavljen, Spice Girls su imale svoj prvi uživo prijenos na televiziji. Ranije u maju, dale su svoj prvi intervju za muzičku štampu sa Paulom Gormanom, urednikom časopisa ''[[Music Week]]''.<ref>{{cite web |url=https://www.musicweek.com/talent/read/from-the-archive-the-spice-girls-first-ever-interview/065364|title=From the archive: The Spice Girls first ever interview |work=[[Music Week]] |first=Daniel |last=Gumble |date=15. juli 2016 |access-date=23. februara 2021 |language=na engleskom}}</ref> U svom tekstu je prepoznao da će Spice Girls uskoro uvesti promjenu na listama, udaljavajući se od [[britpop]]a ka čistom popu. „Wannabe“ se našao na trećem mjestu britanske liste singlova, prije nego što je narednih sedam nedjelja provela na prvom mjestu. Pjesma se pokazala kao globalni hit, dostigavši prvo mjesto u 37 zemalja, uključujući četiri uzastopne nedjelje na prvom mjestu liste [[Billboard Hot 100]], i postala je ne samo najprodavaniji debi singl ženske grupe, već i najprodavaniji singl ženske grupe svih vremena.<ref name="bbc37"/><ref>McGibbon 1997a, str. 124–125</ref> Nakon objavljivanja pjesme „Wannabe“, članak u časopisu ''Top of the Pops'' identifikovao je svaku djevojku iz grupe sa jedinstvenim nadimkom na osnovu njenih ličnosti. Iako nenamjerno, upotreba ovih nadimaka postala je široko rasprostranjena i kasnije su usvojeni širom svijeta. Zahvaljujući talasu publiciteta, grupa je objavila svoje sljedeće singlove u Evropi. U oktobru 1996. godine objavljena je pjesma „[[Say You'll Be There]]“ koja je dve nedjelje bila na prvom mjestu u Velikoj Britaniji. „[[2 Become 1]]“ je objavljena u decembru, postavši njihov prvi singl koji je dostigao prvo mjesto na listi za Božić i prodao se u 462&nbsp;000 primjeraka u prvoj nedjelji,<ref>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/classic-christmas-number-1s-spice-girls-2-become-1__17230/ |title=Classic Christmas Number 1s: Spice Girls' 2 Become 1 |last=Myers |first=Justin |publisher=[[Official Charts Company]] |date=1. decembar 2016 |access-date=6. decembra 2016 |language=na engleskom}}</ref> što je čini najbrže prodavanim singlom godine. Dve pjesme su nastavile izvanrednu prodaju grupe, dajući im tri od pet najprodavanijih pjesama 1996. godine u Velikoj Britaniji.<ref>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/flashback-to-1996-spice-girls-hit-number-1-with-say-youll-be-there__16652/ |title=Flashback to 1996: Spice Girls hit Number 1 with Say You'll Be There |last=Myers |first=Justin |date=20. oktobar 2016 |publisher=[[Official Charts Company]] |access-date=20. oktobra 2016 |language=na engleskom}}</ref> U novembru 1996. godine, Spice Girls su objavile svoj debitantski album ''[[Spice (album)|Spice]]'' u Evropi. Uspjeh je bio neviđen i izazvao je poređenja sa [[Beatlemanija|Beatlemanijom]], što je navelo štampu da ga nazove „Spicemanija“.<ref name="spicemania">{{cite web |url=https://www.billboard.com/music/rock/1997-alternative-rock-songs-turning-20-2017-7640665/ |title=20 Alternative Rock Hits Turning 20 in 2017 |work=[[Billboard]] |first=Leslie |last=Richin |date=12. januar 2017 |access-date=21. februara 2017 |language=na engleskom}}</ref><ref>{{cite web |url=https://ew.com/article/1997/02/21/spice-girls-top/|title=Spice Girls on top |work=[[Entertainment Weekly]] |date=21. februar 1997 |first=Mike |last=Flaherty |access-date=5. april 2021 |language=na engleskom}}</ref> Za sedam nedjelja, ''Spice'' je prodala 1,8 miliona primjeraka samo u Velikoj Britaniji, što je učinilo Spice Girls najbrže prodavanim britanskim izvođačem još od Beatlesa. Ukupno, album je prodat u više od 3 miliona primjeraka u Velikoj Britaniji, najprodavaniji album svih vremena u Velikoj Britaniji od strane ženske grupe, sertifikovan je deset puta kao platinasti od strane [[British Phonographic Industry]] i bio je broj jedan petnaest neuzastopnih nedjelja.<ref name="15 weeks">{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/little-mixs-glory-days-is-the-longest-reigning-girl-group-number-1-since-spice-girls-debut-20-years-ago__17770/ |title=Little Mix's Glory Days is the longest-reigning girl group Number 1 since Spice Girls' debut 20 years ago |publisher=[[Official Charts Company]] |date=13. januar 2017 |first=Jack |last=White |access-date=13. februara 2017 |language=na engleskom}}</ref> U Evropi je album postao najprodavaniji album 1997. godine i osam puta je dobio platinasti sertifikat od strane [[International Federation of the Phonographic Industry]] za prodaju veću od 8 miliona primjeraka.<ref name="IFPI 1997">{{cite web |publisher=[[International Federation of the Phonographic Industry]] |url=http://www.ifpi.org/site-content/platinum/plat1997.html |title=European sales certificate for ''Spice'' |archive-url=https://web.archive.org/web/20060306093646/http://www.ifpi.org/site-content/platinum/plat1997.html |archive-date=6. marta 2006 |access-date=13. februara 2017 |language=na engleskom}}</ref> Istog mjeseca, Spice Girls su privukle 500&nbsp;000 ljudi kada su upalile božićna svjetla u [[Oxford Street]]u u Londonu. Istovremeno, Fuller je počeo sklapati višemilijunske sponzorske ugovore za Spice Girls sa raznim brendovima. Grupa je završila 1996. godinu osvojivši tri trofeja na dodjeli nagrada ''Smash Hits'' u London Areni, uključujući i onaj za najbolji video za „Say You'll Be There”.<ref name="cripps141" /> === Međunarodni uspjeh === U januaru 1997. godine, singl „Wannabe“ je objavljen u Sjedinjenim Državama. Pokazao se kao katalizator u prodoru grupe na američko tržište kada je dostigao jedanaesto mjesto na listi [[Billboard Hot 100]]. „Wannabe“ je dostigao prvo mjesto u SAD četiri nedjelje. Sljedećeg mjeseca, ''Spice'' je objavljen u SAD i postao je najprodavaniji album 1997. godine u SAD, dostigavši prvo mjesto, i sedam puta je dobio platinasti sertifikat od strane [[Recording Industry Association of America]] za prodaju od preko 7,4 miliona primjeraka. Album je takođe uvršten na listu 100 najboljih albuma svih vremena od strane Recording Industry Association of America na osnovu prodaje u SAD. Ukupno je album prodat u više od 23 miliona primjeraka širom sveta, postajući najprodavaniji album u historiji pop muzike jedne potpuno ženske grupe.<ref name="US sales" /> Kasnije tog mjeseca, Spice Girls su izvele pjesmu „[[Who Do You Think You Are (pjesma Spice Girls)|Who Do You Think You Are]]“ na otvaranju dodjele [[Brit Awards]] nagrada 1997. godine, a Halliwell je nosila mini haljinu sa zastavicom Ujedinjenog Kraljevstva koja je postala jedna od najpoznatijih odeća u historiji popa.<ref name=harpersbazaar>{{cite web |title=It has been 20 years since Geri Halliwell wore the Union Jack dress |url=https://www.harpersbazaar.com/uk/fashion/fashion-news/news/a40047/story-of-geri-halliwell-union-jack-brits-dress/ |access-date=24. septembar 2019 |work=[[Harper's Bazaar]] |first=Amy de |last=Klerk |date=22. februara 2017 |language=na engleskom}}</ref> Na ceremoniji, grupa je osvojila dvije Brit Awards nagrade u kategorijama „Najbolji Britanski Video“ za „Say You'll Be There“ i „Najbolji Britanski Singl“ za „Wannabe“.<ref>{{cite web |last=McManus |first=Samuel |date=22. februar 2017 |title=It's Been 20 Years Since the Spice Girls' Iconic 1997 Brit Awards Performance |url=https://www.attitude.co.uk/article/its-been-20-years-since-the-spice-girls-iconic-1997-brit-awards-performance/13665/ |language=na engleskom |access-date=19. februara 2021 |work=[[Attitude (časopis)|Attitude]]}}</ref> U martu 1997. godine, u Evropi je objavljena dupla A-strana pjesama „[[Mama (pjesma Spice Girls)|Mama]]“/„Who Do You Think You Are“, posljednji singl sa albuma ''Spice'', koja je ponovo dostigla prvo mjesto u Velikoj Britaniji.<ref>Sinclair 2008, str. 105–106</ref> ''Girl Power!'' je prva knjiga Spice Girls i objavljena je kasnije tog mjeseca. Početni tiraž od 200&nbsp;000 primjeraka rasprodat je u roku od jednog dana i na kraju je prevedena na više od 20 jezika.<ref name=sinclair102103>Sinclair 2004, str. 102–103</ref> U aprilu je objavljen video ''One Hour of Girl Power'' koji je prodat u 500&nbsp;000 primjeraka u Velikoj Britaniji između aprila i juna, postavši najprodavaniji pop video ikada.<ref name=sinclair102103/> Na kraju je nekoliko puta dobio platinasti sertifikat od strane od strane British Phonographic Industry. U maju 1997. godine, Spice Girls su najavile snimanje filma ''[[Spice World (film)|Spice World]]'', u kojem glumi grupa, na [[Filmski festival u Cannesu|Filmskom festivalu u Cannesu]]. Grupa je takođe održala svoj prvi koncert uživo u Velikoj Britaniji na dobrotvornom koncertu Prinsovog fonda. Na koncertu su prekršile kraljevski protokol kada su Brown, a zatim i Halliwell poljubile [[Charles III od Ujedinjenog Kraljevstva|princa Charlesa]] u obraze i štipnule ga za zadnjicu, što je izazvalo kontroverzu. Istog mjeseca, Virgin je objavio ''Spice Girls Present... The Best Girl Power Album... Ever!'', kompilacijski album sa više izvođača koji je grupa sastavila. Dostigao je drugo mjesto na britanskoj listi kompilacija<ref>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/charts/official-compilations-chart/19970518/7503/ |title=Official Compilations Chart Top 100: 18 May 1997 – 24 May 1997 |publisher=[[Official Charts Company]] |access-date=4. aprila 2021 |language=na engelskom}}</ref> i dobio je zlatni sertifikat od strane British Phonographic Industry. Na dodjeli nagrada [[Ivor Novello]], singl „Wannabe“ je osvojio nagrade u kategorijama „Međunarodni Hit Godine“ i „Najprodavaniji Britanski Singl“. Snimanje filma ''Spice World'' počelo je u junu, a završilo se u augustu.<ref>Spice Girls, Cripps, Peachey 1997, str. 142</ref> Film je bio zasnovan na pjesmama sa drugog studijskog albuma grupe, ali nijedna pjesma nije bila napisana kada je snimanje počelo. Grupa je stoga morala da piše i snima sve pjesme istovremeno sa snimanjem filma ''Spice World'', što je rezultiralo napornim rasporedom koji ih je iscrpio.<ref>Sinclair 2008, str. 113–114</ref> Među pjesmama koje su napisane tokom ovog perioda bila je i „[[Stop (pjesma Spice Girls)|Stop]]“, čiji tekst pokriva frustracije grupe zbog preopterećenosti menadžmenta. U septembru 1997. godine, Spice Girls su izvele „Say You'll Be There“ na dodjeli [[MTV Video Music Awards]] nagrada 1997. u [[New York]]u i osvojile nagradu u kategoriji „Najbolji Dance Video“ za „Wannabe“. MTV nagrade su dodijeljene pet dana nakon smrti [[Diana, princeza od Walesa|princeze Diane]], a tokom ceremonije joj je odata počast. Chisholm je izjavila: „Željeli bismo da posvetimo ovu nagradu princezi Diani, koja je veliki gubitak za našu zemlju.“<ref>{{cite web |title=Princess's Death Overshadows Music Awards |url=https://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/mtv.html |access-date=24. septembar 2019 |publisher=[[BBC|BBC News]] |language=na engleskom}}</ref> Na dodjeli [[Billboard Music Awards]] nagrada 1997. godine, grupa je osvojila četiri nagrade u kategorijama „Novi Izvođač Godine“, „Billboard Hot 100 Grupa Godine“, „Billboard 200 Grupa Godine“ i „Album Godine“ za album ''Spice''. === Drugi album i igrani film === U oktobru 1997. godine, Spice Girls su objavile prvi singl sa svog drugog albuma „[[Spice Up Your Life]]“. Dostigao je prvo mjesto u Velikoj Britaniji, što ga je učinilo petim uzastopnim singlom grupe koji se našao na prvom mjestu.<ref name="occ">{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/artist/1633/spice-girls/ |title=Spice Girls |access-date=13. septembra 2020|publisher=[[Official Charts Company]] |language=na engleskom}}</ref> Istog mjeseca, grupa je održala svoj prvi veliki koncert uživo pred 40&nbsp;000 fanova u [[Istanbul]]u u Turskoj.<ref>{{cite web |last=Sullivan |first=Caroline |date=24. maj 2019 |title='Tens of thousands of tots empty their lungs': relive the Spice Girls' first tour |url=https://www.theguardian.com/music/from-the-archive-blog/2019/may/24/tens-of-thousands-of-tots-empty-their-lungs-relive-the-spice-girls-first-tour |access-date=13. septembra 2020 |work=[[The Guardian]] |language=na engleskom}}</ref> Kasnije su predstavile mak u znak sjećanja Kraljevske britanske legije,<ref name="poppy appeal">{{cite web |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/18054.stm |title=Spice Girls launch poppy appeal |publisher=[[BBC|BBC News]] |date=29. oktobar 1997 |access-date=14. septembra 2020 |language=na engleskom}}</ref> a zatim su otputovale u Južnu Afriku da bi se sastale sa [[Nelson Mandela|Nelsonom Mandelom]], koji je izjavio: „Ovo su moji heroji.“<ref name="bbcmandela">{{cite web |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/19796.stm |title=Now Mandela swaps political power for girl power |publisher=[[BBC|BBC News]] |date=1. novembar 1997 |access-date=14. septembra 2020 |language=na engleskom}}</ref> Sljedećeg mjeseca, Spice Girls su objavile svoj drugi album ''[[Spiceworld]]''. Album je imao isti uspjeh kao i prvi, dosegnuvši prvo mjesto u Velikoj Britaniji i treće mjesto na listi Billboard 200. Postavio je novi rekord za najbrže prodavani album kada je isporučenih 7 miliona primjeraka tokom dvije nedjelje. Dobivši povoljne kritike,<ref name="RS Spiceworld">{{cite web |last=Wild |first=David |url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/spiceworld-193410/ |title=Spice World |date=11. decembar 1997 |access-date=13. septembra 2020 |work=[[Rolling Stone]] |language=na engleskom}}</ref> album je prodat u više od 10 miliona primjeraka zajedno u Evropi i Sjedinjenim Državama, i 14 miliona primjeraka širom svijeta.<ref name="spiceworldsales">Smith 2019, str. 167</ref> Kritikovane u Sjedinjenim Državama zbog objavljivanja albuma samo devet mjeseci nakon njihovog debija tamo, što je grupi omogućilo dva istovremena albuma koja su dostigla Top 10 na Billboardovoj listi, i pretjerana izloženost medijima kod kuće,<ref name="poppy appeal" /> grupa su počele da doživljavaju medijske reakcije. Kritikovane su zbog broja sponzorskih ugovora i njihove pozicije na listama su opale. Međutim, Spice Girls su ostale najprodavanija pop grupa i 1997. i 1998. godine.<ref name="sinclair2008148149">Sinclair 2008, str. 148–149</ref> Takođe u novembru, Spice Girls su izvele „Spice Up Your Life“ na dodjeli [[MTV Europe Music Awards]] nagrada 1997. godine i osvojile nagradu u kategoriji „Najbolja Grupa“.<ref>{{cite web |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/24645.stm |title=Spice Girls scoop MTV Europe best group award |date=7. septembar 1997 |access-date=13. septembra 2020 |publisher=[[BBC|BBC News]] |language=na engleskom}}</ref> Jutro nastupa otpustile su Simona Fullera i počele same upravljati.<ref>Halliwell 1999, str. 304–306</ref> Kako bi osigurale nesmetan prijelaz, Halliwell je navodno ukrala mobilni telefon od Fullerove asistentkinje koji je sadržavao raspored grupe i Fullerove poslovne kontakte.<ref>Beckham 2001, str. 244–245</ref> Otpuštanje je bila vijest na naslovnicama diljem svijeta. Mnogi komentatori nagađali su da je Fuller bila mozak grupe te da su Spice Girls izgubile svoj zamah i smjer.<ref>Halliwell 1999, str. 374</ref><ref>{{cite web |last=Marre |first=Oliver |date=14. januar 2007 |title=The man with stars in his eyes |url=https://www.theguardian.com/media/2007/jan/14/broadcasting.pop |access-date=18. septembra 2011 |work=[[The Guardian]] |language=na engleskom}}</ref> Kasnije u novembru, Spice Girls su postale prva pop grupa koja je vodila zabavnu televizijsku emisiju ''An Audience with...'' na [[ITV]]-ju. Njihovu emisiju je gledalo 11,8 miliona gledalaca u Velikoj Britaniji, što je jedna petina stanovništva.<ref name="Sinclair2004148">Sinclair 2004, str. 148</ref> Sljedećeg mjeseca, objavljen je drugi singl sa albuma ''Spiceworld'', „[[Too Much (pjesma Spice Girls)|Too Much]]“, koji je postao drugi singl grupe Spice Girls koji je dostigao prvo mjesto na listi za Božić i njihov šesti uzastopni singl koji je dostigao prvo mjesto u Velikoj Britaniji. Istog mjeseca, Spice Girls su lansirale dugometražni film pod nazivom ''Spice World''. Svjetskoj premijeri u teatru Empire na [[Leicester Square]]u u Londonu prisustvovale su poznate osobe, uključujući princa Charlesa, [[William, princ od Walesa|princa Williama]] i [[Harry, vojvoda od Sussexa|princa Harryja]]. Film je bio komercijalni uspjeh, ali je dobio loše kritike. Spice Girls su 1997. završile kao najizvođenija izvođači godine na američkom radiju. === Prva turneja i Halliwellin odlazak === U januaru 1998. godine, Spice Girls su prisustvovale američkoj premijeri filma ''Spice World'' u Los Angelesu. Na dodjeli [[American Music Awards]] nagrada 1998. godine nekoliko dana kasnije, grupa je osvojila nagrade u kategorijama „Najdraži Album“, „Najdraži Novi Izvođač“ i „Najdraža Grupa“.<ref>{{cite web |url=https://variety.com/1998/music/news/spice-nice-thrice-at-american-music-awards-1117467124/|title=Spice nice thrice at American Music Awards |work=[[Variety]] |date=26. januar 1998 |access-date=6. aprila 2021 |language=na engleskom}}</ref> Sljedećeg mjeseca, osvojile su specijalnu nagradu za uspjeh u inostranstvu na dodjeli Brit Awards nagrada 1998. godine, sa kombinovanom prodajom od preko 45 miliona albuma i singlova širom sveta. Te večeri, grupa je izvela svoj sljedeći singl „[[Stop (pjesma Spice Girls)|Stop]]“, prvi koji nije dostigao prvo mjesto u Velikoj Britaniji, ali je dostigao drugo mjesto.<ref name="occ" /> Istog mjeseca, Spice Girls su krenule na turneju [[Spiceworld Tour]], koja je započela u Dublinu u Irskoj, prije nego što su se preselile u Evropu i Sjevernu Ameriku te se vratile u Veliku Britaniju na dva nastupa na [[Wembley Stadium]]u. Dana 31. maja 1998. godine, Halliwellova je objavila svoj odlazak iz Spice Girls preko svog advokata.<ref name="BBC Geri departure">{{cite web |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/103637.stm |title=Ginger snaps |publisher=[[BBC|BBC News]] |date=31. maj 1998 |access-date=17. novembra 2007 |language=na engleskom}}</ref> Halliwellova je prvo navela kreativne razlike,<ref name="BBC Geri departure" /> a kasnije je rekla da pati od iscrpljenosti i razočaranja. Glasine o borbi za moć sa Melanie Brown kružile su u štampi.<ref name="gerirolling">{{cite web |last=Sherman |first=Heidi |date=2. juni 1998 |title=Ginger Spice's Departure Marks 'End of the Beginning' |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/ginger-spices-departure-marks-end-of-the-beginning-107320/ |work=[[Rolling Stone]] |access-date=26. maja 2012 |language=na engleskom}}</ref><ref name="geriplastic">{{cite web |url=https://www.independent.co.uk/voices/yes-geri-it-s-hard-to-break-out-when-you-re-cast-in-plastic-1162320.html |title=Yes, Geri – it's hard to break out when you're cast in plastic |first=Rosie |last=Millard |date=31. maj 1998 |work=[[The Independent]] |access-date=10. februara 2017 |language=na engleskom}}</ref> Halliwellin odlazak šokirao je fanove i postao jedna od najvećih vijesti iz svijeta zabave te godine, dospjevši na naslovne strane međunarodnih vijesti. Četiri preostale članice bile su odlučne da će grupa nastaviti da postoji.<ref name="BBC Geri departure" /> Sjevernoamerički deo turneje Spiceworld Tour odvijao se po planu, počevši u [[West Palm Beach, Florida|West Palm Beachu na Floridi]], a ostvarivši bruto od 93,6 miliona dolara tokom 40 rasprodatih nastupa. Turneju je prisustvovalo oko 2,1 milion ljudi tokom 97 koncerata, sa procenjenim bruto prihodom od 220 do 250 miliona dolara, što je najveća koncertna turneja ženske grupe.<ref name="bbcatoz" /> Pratio ju je dokumentarni film ''Spice Girls in America: A Tour Story''. „[[Viva Forever]]“, četvrti i posljednji singl objavljen albuma ''Spiceworld'', postao je sedmi singl grupe koji je dostigao prvo mjesto u Velikoj Britaniji. Video je snimljen prije Halliwellinog odlaska i prikazuje svih pet članica u obliku [[stop animacija|stop animacije]].<ref>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/official-chart-flashback-1998-spice-girls-viva-forever__4580/|title=Official Chart Flashback 1998: Spice Girls, Viva Forever |publisher=[[Official Charts Company]] |date=27. juli 2017 |first=Rob |last=Copsey |access-date=26. februara 2021 |language=na engleskom}}</ref> Dok su bile na turneji po Sjedinjenim Državama, Spice Girls su napisale i snimile novi materijal. Objavile su novu pjesmu „[[Goodbye (pjesma Spice Girls)|Goodbye]]“ prije Božića u novembru 1998. godine. Smatrana je kao počast Halliwellovoj, iako su delovi pjesme prvobitno napisani dok je Halliwellova još uvek bila deo grupe. Postao je to treći uzastopni singl Spice Girls koji je dostigao prvo mjesto na Božić, izjednačivši rekord koji su prethodno postavili [[Beatles]]i.<ref name="OCGoodbye">{{cite web |last=Myers |first=Justin |date=20. decembar 2013 |title=Official Charts Flashback 1998: Spice Girls – Goodbye |url=http://www.officialcharts.com/features/official-charts-flashback-1998-spice-girls-goodbye-2688/ |access-date=22. decembra 2013 |publisher=[[Official Charts Company]] |language=na engleskom}}</ref> Istog mjeseca, Bunton i Chisholm pojavile su se na dodjeli MTV Europe Music Awards nagrada 1998. godine bez ostalih članova grupe, primivši dvije nagrade u ime Spice Girls u kategorijama „Najbolji Pop Izvođač“ i „Najbolja Grupa“.<ref>{{cite web |date=13. novembar 1998 |title=Spice Girls take MTV crown |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/213410.stm |publisher=[[BBC|BBC News]] |language=na engleskom}}</ref> Te godine, Brown i Adams su objavile da su trudne. Adams je u martu 1999. godine rodila sina Brooklyna, čiji je otac bivši nogometaš [[Manchester United F.C.|Manchester Uniteda]] [[David Beckham]]. Kasnije te godine udala se za Beckhama na vjenčanju u Irskoj, uz veliku medijsku pažnju, preuzevši njegovo prezime.<ref>{{Cite web |date=5. juli 1999 |title=David and Victoria tie the knot |publisher=[[BBC|BBC News]] |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/special_report/1999/07/99/the_posh_wedding/383151.stm |access-date=19. decembra 2007 |language=na engleskom}}</ref> === Treći album, pauza i solo karijere === Do 1999. godine Brown, Bunton i Chisholm su već objavile muziku kao solo izvođači.<ref>{{cite magazine |title=What's it all about? Solo Spice Girls |magazine=Melody Maker |volume=76 |issue=41 |date=16. oktobar 1999 |page=8 |language=na engleskom}}</ref> Vratili su se u studio u augustu 1999. godine nakon osmomjesečne pauze u snimanju. U početku je album bio više pod uticajem popa, slično kao i njihova prva dva albuma, i uključivao je produkciju Elliota Kennedyja.<ref>{{cite web |url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/spice-girls-producer-duped-leaking-5157667 |title=Spice Girls producer was duped into leaking songs by fraudster now selling them for £10,000 EACH |last=Beech |first=Richard |date=13. februar 2015 |work=[[Daily Mirror]] |access-date=26. augusta 2015 |language=na engleskom}}</ref> Zvuk je dobio zreliji pravac kada su im se pridružili američki producenti kako bi sarađivali sa njima. Nakon što je napustila grupu, Halliwell je takođe započela solo karijeru 1998. godine i objavila svoj prvi solo album u junu 1999. godine. Chisholm je neposredno prije toga počela da snima svoj prvi solo album, koji je objavljen u oktobru 1999. godine. Iste godine Spice Girls su krenule na božićnu turneju po Velikoj Britaniji pod nazivom [[Christmas in Spiceworld]] u Londonu i Manchesteru, tokom koje su predstavile nove pjesme sa trećeg albuma.<ref>{{cite web |work=[[The Guardian]] |url= https://www.theguardian.com/uk/1999/dec/17/1 |title=In brief |date=17. decembar 1999 |access-date=9. aprila 2021 |language=na engleskom}}</ref> Na turneji od osam koncerata prisustvovalo je više od 153&nbsp;000 ljudi, a bruto od prodaje karata je iznosilo 5,7 miliona dolara. Prva četiri koncerta, u [[Manchester Arena|Manchester Evening News Areni]], zaradila su 2,6 miliona dolara. U drugom dijelu turneje grupa je održala još četiri koncerta u [[Earls Court Exhibition Centre|Earls Court Areni]], zaradivši 3,1 milion dolara. Spice Girls su ponovo nastupile na dodjeli Brit Awards nagrada u martu 2000. godine, gdje su dobile nagradu u kategoriji „Životno Djelo“. Halliwell je prisustvovala, ali se nije pridružila svojim bivšim članicama grupe na sceni.<ref name="lifetime">{{cite web |last=Kennedy |first=Maev |date=3. mart 2000 |url=https://www.theguardian.com/uk/2000/mar/03/maevkennedy |title=Spice Girls win lifetime achievement award |work=[[The Guardian]] |access-date=30. marta 2017 |language=na engleskom}}</ref> Brown je takođe počela da snima solo radove u tom periodu i objavila je svoj prvi solo album u oktobru 2000. godine. U novembru 2000. godine Spice Girls su objavile svoj treći i posljednji album ''[[Forever (album)|Forever]]''. Sa oštrijim [[Rhythm and blues|R&B]] zvukom, dobio je mlake kritike. Album je dostigao drugo mjesto u Velikoj Britaniji, ali tek 39. mjesto na listi Billboard 200. Glavni singl, dupla A-strana „[[Holler (pjesma Spice Girls)|Holler]]“/„[[Let Love Lead the Way]]“, postao je deveti singl grupe koji je dostigao prvo mjesto u Velikoj Britaniji.<ref name="newsbbc2">{{cite web |title= Spice Girls make pop history |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/997495.stm |access-date=7. decembar 2013 |publisher=[[BBC|BBC News]] |date=29. oktobra 2000 |language=na engleskom}}</ref> U Sjedinjenim Državama nije uspio dospjeti na listi Billboard Hot 100, dostigavši sedmo mjesto na listi [[Bubbling Under Hot 100]] i 31. mjesto na listi [[Dance Club Songs]]. Jedini veći nastup grupe sa singlom dogodio se na dodjeli MTV Europe Music Awards nagrada u novembru 2000. godine. Ukupno je album ''Forever'' prodat u više od četiri miliona primjeraka. Spice Girls su obustavile promotivne aktivnosti u decembru 2000. godine, jer su započele neodređenu pauzu kako bi se koncentrisale na svoje solo karijere.<ref name="simth206">Smith 2019, str. 206</ref> Insistirale su da se grupa nije raspala. Bunton je počela da snima solo radove u junu 1999. godine. Objavila je svoj prvi solo singl u novembru te godine, koji je bio uključen u njen prvi solo album objavljen u aprilu 2001. godine. Beckham je takođe počela da snima solo radove 1999. godine i objavila je svoj jedini solo album u oktobru 2001. godine. === Povratnička turneja i prvi kompilacijski album === U junu 2007. godine, svih pet članica Spice Girls održale su konferenciju za novinare u [[O2 arena (London)|O₂ areni]] u Londonu, otkrivajući svoju namjeru da se ponovo okupe za svjetsku koncertnu turneju, [[The Return of the Spice Girls Tour]].<ref name="reunion">{{cite web |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/6246448.stm |title=Spice Girls announce reunion tour |publisher=[[BBC News]] |date=28. juni 2007 |access-date=21. novembra 2018 |language=na engleskom}}</ref> Plan o ponovnom formiranju je dugo bio predmet spekulacija u medijima, a prethodni pokušaji organizatora [[Live 8]]<ref>{{cite web |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4113814.stm |title=Mel B 'blocking Spice comeback' |publisher=[[BBC News]] |date=21. juni 2005 |access-date=22. februara 2021 |language=na engleskom}}</ref> i koncert na kojem je Diana ponovo okupila grupu kao petočlana grupa su propali. Svaka članica grupe je navodno plaćena po 10 miliona funti za turneju povodom ponovnog okupljanja.<ref>{{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/music/artists/victoria-beckham-may-have-finally-agreed-spice-girls-reunion/ |title=Say You'll Be There: Spice Girls to reunite for 'new opportunities' after meeting for first time in six years |work=[[The Daily Telegraph]] |location=London |date=3. februar 2018 |first=Alice |last=Vincent |access-date=6. aprila 2021 |language=na engleskom}}</ref> ''Giving You Everything'', zvanični dokumentarni film o ponovnom okupljanju, režirao je Bob Smeaton, a prvo je emitovan na australijskoj televiziji [[Fox8]], a zatim i na [[BBC One]] u decembru 2007. godine.<ref name=givingyoueverything>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2007/10_october/19/spice.shtml |title=New Spice Girls documentary on BBC One |publisher=BBC Press Office |date=19. oktobar 2007 |access-date=4. maja 2021 |language=na engleskom}}</ref> Ulaznice za prvi londonski koncert turneje The Return of the Spice Girls Tour rasprodate su za manje od jednog minuta.<ref name=38seconds>{{Cite web |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7021976.stm |title=Fans snap up Spice Girls tickets |publisher=[[BBC]] |access-date=10. oktobra 2007 |language=na engleskom}}</ref> Izvještava se da se više od milion ljudi prijavilo samo u Velikoj Britaniji i više od pet miliona širom svijeta za glasanje za karte na zvaničnoj stranici grupe.<ref name=38seconds/> Dodato je šesnaest dodatnih datuma u Londonu, a svi su rasprodati u roku od jednog minuta. U Sjedinjenim Državama, koncerti u Las Vegasu, Los Angelesu i San Joseu su takođe rasprodati, što je dovelo do dodavanja dodatnih datuma.<ref>{{Cite web |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7027582.stm |title=Spice Girls add new London dates |date=10. oktobar 2007 |access-date=20. marta 2023 |language=na engleskom}}</ref> Najavljeno je da će Spice Girls svirati koncerte u [[Chicago|Chicagu]], [[Detroit, Michigan|Detroitu]] i [[Boston]]u, kao i dodatne datume u [[New York]]u kako bi se zadovoljila potražnja. Turneja je otvorena u [[Vancouver]]u u decembru 2007. godine, a Spice Girls su nastupile pred publikom od 15&nbsp;000 ljudi, otpjevavši 20 pjesama i promijenivši odjeću ukupno osam puta.<ref>{{cite web |last=Schmidt |first=Veronica |date=3. decembar 2007 |title=Spice Girls wow Canada in first of reunion concerts |url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/article2991080.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20100530132406/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/article2991080.ece |archive-date=30. maja 2010 |access-date=15. decembra 2007 |work=[[The Times]] |language=na engleskom}}</ref> Povratnički singl Spice Girls, „[[Headlines (Friendship Never Ends)]]“, najavljen je kao zvanični dobrotvorni singl organizacije [[Children in Need]] i objavljen je u novembru 2007. godine. Prvi javni nastup Spice Girls na sceni dogodio se na modnoj reviji [[Victoria's Secret]], gdje su izvele dvije pjesme, singl iz 1998. godine „Stop“ i glavni singl sa svog albuma najvećih hitova, „Headlines (Friendship Never Ends)“. Također su obje pjesme izvele uživo za teleton BBC-ja „Children in Need” istog mjeseca u Los Angelesu. Singl je dostigao 11. mjesto u Velikoj Britaniji,<ref name="occ" /> a prvi kompilacijski album grupe ''[[Greatest Hits (album Spice Girls)|Greatest Hits]]'', također objavljen istog mjeseca, dostigao je drugo mjesto u Velikoj Britaniji.<ref name="occ" /> U februaru 2008. godine objavljeno je da će zbog ličnih i porodičnih obaveza njihova turneja biti završena istog mjeseca u Torontu, što znači da su otkazani datumi turneje u [[Peking]]u, [[Hong Kong]]u, [[Šangaj]]u, [[Sydney]]ju, [[Cape Town]]u i [[Buenos Aires]]u.<ref>{{Cite web |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7223629.stm |title=Spice Girls cut short world tour |publisher=[[BBC News]] |access-date=2. februara 2008 |language=na engleskom}}</ref> Turneja je bila koncertna turneja sa najvećom zaradom u periodu 2007–2008, mjereno kao dvanaest mjeseci koji su se završili u aprilu 2008. godine. Ostvarila je više od 107 miliona dolara od prodaje karata i robe, a sponzorstva i reklamni ugovori su doveli ukupan iznos do 200 miliona dolara. Rasprodata tribina O₂ arene u Londonu, koja je trajala 17 noći, bila je koncert sa najvećom zaradom u godini, sa neto zaradom od 16,5 miliona funti. === Olimpijske igre u Londonu i posljednja turneja === [[Datoteka:Spice Girls London Olympics 2012. by Rory.jpg|mini|190px|Spice Girls na Olimpijskim igrama 2012. godine.]] Na dodjeli nagrada [[Brit Awards]] 2010. godine, Spice Girls su dobile posebno priznanje za „Najbolji Nastup u Posljednjih 30 Godina”.<ref name="Brits 30">{{cite web |last=Adshead |first=Adam |date=16. februar 2010 |title=Spice Girls win The Brits Hits 30 award at Brit Awards 2010 |work=[[New Musical Express|NME]] |url=https://www.nme.com/news/music/brit-awards-2009-16-1303544 |access-date=22. maja 2022 |language=na engleskom}}</ref> Nagrada je dodijeljena za njihov nastup iz 1997. godine, kada su izvele pjesme „Wannabe” i „Who Do You Think You Are”, a u ime grupe, priznanje su od [[Samantha Fox|Samanthe Fox]] preuzele Geri Halliwell i Mel B.<ref name="Brits 30"/> Te godine, Spice Girls su sarađivale sa Simonom Fullerom, [[Judy Craymer]] i [[Jennifer Saunders]] na stvaranju scenskog mjuzikla ''Viva Forever!''. Slično mjuziklu ''[[Mamma Mia!]]'' grupe [[ABBA]], ''Viva Forever!'' je koristio muziku te grupe za stvaranje originalne priče.<ref>{{Cite web |url=https://www.thetimes.com/article/viva-forever-mamma-mia-creator-creates-spice-girls-musical-v050tt750p6 |work=[[The Times]] |title= Viva Forever Mamma Mia creator creates Spice Girls musical |first=Ben |last=Hoyle |date=22. januar 2010 |access-date=15. januara 2025 |language=na engleskom}}</ref> U junu 2012. godine, radi promocije mjuzikla, Spice Girls ponovo su se okupile na konferenciji za novinare u londonskom hotelu u kojem je tačno šesnaest godina ranije snimljen spot za pjesmu „Wannabe”.<ref name="West End">{{cite web |last=Masters |first=Tim |date=26. juni 2012 |title=Spice Girls unveil West End show|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-18576789 |access-date=26. juni 2012 |publisher=[[BBC News]]}}</ref> Također su se pojavile u dokumentarnom filmu ''Spice Girls' Story: Viva Forever!'', koji je emitovan u decembru 2012. na kanalu [[ITV1]].<ref>{{cite web |last=Karmali |first=Sarah |date=21. decembar 2012 |title=Victoria Beckham: "No One Wanted To Date Me" |work=[[Vogue]] |url=https://www.vogue.co.uk/article/spice-girls-documentary-christmas-eve-victoria-beckham-viva-forever |access-date=25. juni 2019 |language=na engleskom}}</ref> ''Viva Forever!'' premijerno je izveden u pozorištu Piccadilly na West Endu istog mjeseca, uz prisustvo svih pet članica Spice Girls.<ref>{{cite web |date=12. decembar 2012|title=Spice Girls reunite at musical Viva Forever premiere – Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/music-news/9738785/Spice-Girls-reunite-at-musical-Viva-Forever-premiere.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20121215021927/http://www.telegraph.co.uk/culture/music/music-news/9738785/Spice-Girls-reunite-at-musical-Viva-Forever-premiere.html |archive-date=15. decembra 2012 |access-date=22. decembra 2012 |work=[[The Daily Telegraph]] |language=na engleskom}}</ref> Kritičari su ga oštro kritikovali, a izvođenje je obustavljeno nakon sedam mjeseci, uz gubitak od najmanje pet miliona funti.<ref>{{Cite web |title=Dirty Dancing to replace Viva Forever! in the West End |url=https://www.thestage.co.uk/news/dirty-dancing-to-replace-viva-forever-in-the-west-end |access-date=20. marta 2023 |work==The Stage |language=na engleskom}}</ref> U avgustu 2012. godine, Spice Girls su se ponovo okupile kako bi izvela splet pjesama „Wannabe” i „Spice Up Your Life” na ceremoniji zatvaranja [[Ljetne olimpijske igre 2012.|Ljetnih olimpijskih igara 2012. godine]]. Njihov nastup je naišao na odličan prijem i postao trenutak sa najviše objava na [[Twitter]]u tokom Olimpijskih igara, sa više od 116&nbsp;000 tvitova u minuti.<ref name="olympicstweet">{{cite web |last=Brynley-Jones |first=Luke |date=22. januar 2013 |title=Spice Girls break Tweets-per-minute record at #London2012 |url=https://www.socialmediatoday.com/content/spice-girls-break-tweets-minute-record-london2012-infographic |access-date=28. juni 2013 |work=Social Media Today |language=na engleskom}}</ref> U julu 2016. godine, Brown, Bunton i Halliwell objavile su video-snimak povodom obilježavanja 20. godišnjice pjesme „Wannabe” i najavile novosti o svom radu kao tročlana grupa. Beckham i Chisholm odlučile su da ne učestvuju, ali su projektu pružile podršku. Nova pjesma, „Song for Her”, procurila je na internet u novembru 2016. godine.<ref>{{cite web |last=Harp |first=Justin |title=The Spice Girls GEM reunion song 'Song For Her' just leaked |url=http://www.digitalspy.com/music/news/a814886/the-rumoured-spice-girls-gem-reunion-song-song-for-her-just-leaked/ |work=[[Digital Spy]] |access-date=29. novembra 2016 |date=23. novembar 2016 |language=na engleskom}}</ref> Projekat ponovnog okupljanja je otkazan zbog trudnoće Halliwellove.<ref name=geri90s>{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-38737104 |title=Spice Girl Geri Horner to look back on 1990s |publisher=[[BBC News]] |date=24. januar 2017 |access-date=28. februara 2021 |language=na engleskom}}</ref> Krajem 2018. godine, Spice Girls su zvanično najavile svoju drugu povratničku turneju, a ulaznice su puštene u prodaju u novembru te godine. Također su objavile da će nastupiti kao četvorka, bez Beckhamove, koja je odbila da im se pridruži zbog obaveza u svom modnom biznisu.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-46095818|title=Viva Four-Ever: Spice Girls confirm reunion tour (without Victoria Beckham) |publisher=[[BBC News]] |first=Lucy |last=Todd |date=5. novembar 2018 |access-date=5. novembra 2018 |language=na engleskom}}</ref> Prema navodima, svaka od četiri članice koje su učestvovale u turneji dobila je honorar od 12 miliona funti.<ref>{{cite web |url=https://www.rte.ie/entertainment/2018/0827/987746-spice-girls-agree-reunion-deal-without-beckham/ |title=Spice Girls 'agree reunion deal' without Victoria Beckham |publisher=Raidió Teilifís Éireann |date=27. avgust 2018 |access-date=6. aprila 2021 |language=na engleskom}}</ref> U maju 2019. godine započele su turneju [[Spice World – 2019 Tour]] u Velikoj Britaniji i Irskoj na stadionu [[Croke Park]] u Dublinu. Turneja je završena mjesec dana kasnije sa tri koncerta na [[Wembley Stadium]]u u Londonu. Tokom 13 nastupa, turneja je privukla 700&nbsp;000 gledalaca i ostvarila prihod od 78,2 miliona dolara od prodaje ulaznica. Serija od tri rasprodata koncerta na Wembleyju bila je najprofitabilniji muzički događaj te godine, sa više od 220&nbsp;000 posjetilaca, a osvojila je i nagradu [[Billboard Live Music Awards]] za 2019. godinu.<ref>{{cite web |url=https://www.billboard.com/articles/events/billboard-live-music-summit/8542860/pink-legend-live-tour-year-award-live-music-summit |title=P!nk Accepts Legend of Live and Tour of the Year Award at Billboard Live Music Summit |first=Chris |last=Eggertsen |work=[[Billboard]] |date=6. novembar 2019 |access-date=26. maja 2021 |language=na engleskom}}</ref> == Umjetničke vještine == === Muzički stil === Prema navodima sajta [[AllMusic]], Spice Girls je „koristila [[dance-pop]] kao muzičku osnovu, ali je tu muziku prožimala izrazito nezavisnim, feminističkim stavom koji je podjednako sadržao elemente [[Madonna|Madonne]], feminizma inspirisanog alternativnim rockom i pokretom [[riot grrrl]], kao i prisvajanja filozofije neprekidne zabave”.<ref name="spice girls bio">{{cite web |url=https://www.allmusic.com/artist/spice-girls-mn0000008828/biography |title=Spice Girls: Biography by Stephen Thomas Erlewine |publisher=[[AllMusic]] |first=Stephen Thomas |last=Erlewine |access-date=8. avgusta 2016 |language=na engleskom}}</ref> Njihove pjesme su obuhvatale različite žanrove – što je Halliwell opisala kao „spajanje” eklektičnih muzičkih ukusa članica grupe,<ref name="85m">{{cite web |date=12. juli 2016 |title=My Life as a Spice Girl: Geri "Ginger Spice" Halliwell (Now Horner) Looks Back at the Beginnings of a Pop Culture Phenomenon |first=Geri |last=Horner |work=[[Marie Claire]] |url=https://www.marieclaire.com/celebrity/a21505/geri-halliwell-spice-girls-story/ |access-date=17. februara 2017 |language=na engleskom}}</ref> ali su se inače držale konvencija mainstream popa. Redovni saradnici na prva dva albuma grupe bili su članovi producentskog dvojca [[Absolute]], Paul Wilson i Andy Watkins. Ovom dvojcu je u početku bilo teško da sarađuje sa grupom jer su u to vrijeme bili veoma posvećeni [[Savremeni R&B|R&B]] muzici, dok su Spice Girls, prema Wilsonovim riječima, „uvek bile izrazito pop orijentisane”.<ref name=sinclair4748>Sinclair 2004, str. 47–48</ref> U svojoj biografiji grupe pod nazivom ''Wannabe: How the Spice Girls Reinvented Pop Fame'' (2004), novinar časopisa ''[[Rolling Stone]]'' David Sinclair istakao je da je zanemaren „nesporan umjetnički kvalitet” pjesama ove grupe. Naveo je da su članice sastava Spice Girls „instinktivno imale sluha za upečatljive melodije”, ne pribjegavajući „formulisanim baladama i neubedljivim modulacijama” kakve su karakterisale muške grupe 1990-ih, poput [[Westlife]] i [[Boyzone]].<ref name=sinclair8789>Sinclair 2008, str. 87–89</ref> Pohvalio je njihov „sofisticiraniji” drugi album, ''[[Spiceworld]]'', riječima: „Prožete snažnim karakterom, pri čemu svaka od njih nosi poseban muzički pečat i tematsku poruku, ovo su pjesme koje nimalo ne deluju veštački stvoreno, a koje u pojedinim slučajevima čak prevazilaze okvire pop žanra”.<ref name=sinclair8789/> === Teme tekstova pjesama === Tekstovi pjesama Spice Girls promovišu osnaživanje žena i solidarnost.<ref name="spice girls bio"/><ref name=bbcgp>{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-48381340 |title=Spice Girls: What happened to Girl Power? |publisher=[[BBC News]] |date=24. maj 2019 |first=Alex |last=Taylor |access-date=23. februara 2021 |language=na engleskom}}</ref><ref name=ferber>{{cite web |url=https://www.bustle.com/p/16-spice-girls-lyrics-that-were-way-ahead-of-their-time-deserve-a-rewind-79032 |title=16 Spice Girls Lyrics That Were Ahead of Their Time in the Best Possible Way |work=Bustle |date=16. maj 2018 |first=Taylor |last=Ferber |access-date=1. marta 2021 |language=na engleskom}}</ref> S obzirom na mladost njihove ciljne publike, list ''[[The Independent]]'' je ocijenio da su pjesme ove grupe bile subverzivne za svoje vreme: „Tekstovi su bili usmereni na aktivnost, a ne na pasivnost – uzimanje, grabljenje, postavljanje uslova – sve ono što su djevojčice učile da nikada ne smiju činiti.”<ref name=lucyjones>{{cite web |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/spice-girls-tour-2019-reunion-emma-bunton-geri-horner-mel-b-c-a8624301.html |title=Spice Girls reunion: Why we need Girl Power more than ever |work=[[The Independent]] |date=13. juni 2019 |first=Lucy |last=Jones |access-date=23. februara 2021 |language=na engleskom}}</ref> Muzikološkinja Nicola Dibben navela je pjesmu „Say You'll Be There” kao primer načina na koji su Spice Girls u svojim tekstovima preokrenule tradicionalne rodne uloge, prikazujući muškarca koji se zaljubio i pokazuje previše emocija, te ženu koja ostaje nezavisna i zadržava kontrolu. Grupa je u pjesmama poput „Wannabe” isticala važnost ženskog zajedništva u odnosu na romansu, dok je u pjesmi „2 Become 1” promovisala bezbedan seks.<ref name="Power">{{cite web |title=Spice Girls' 'Wannabe': How 'Girl Power' Reinvigorated Mainstream Feminism in the '90s |url=https://www.billboard.com/articles/news/features/7439005/spice-girls-wannabe-girl-power-feminism|access-date=21. mart 2019 |date=15. juli 2016 |work=[[Billboard]] |first=Jennifer Keishin |last=Armstrong |language=na engleskom}}</ref> Autor knjige ''What Would the Spice Girls Do?: How the Girl Power Generation Grew Up'' (2018) utvrdio je da je, čak i kada su Spice Girls pevale o romansi, poruka bila „vedro neobavezujuća” – za razliku od pjesama o raskidima i neuzvraćenoj ljubavi koje su u to vrijeme izvodile druge pop zvezde.<ref name=bravo>{{cite web |url=https://www.independent.ie/entertainment/books/how-the-spice-girls-changed-feminism-37483613.html |title=How the Spice Girls changed feminism |first=Lauren |last=Bravo |work=[[Irish Independent]] |date=4. novembar 2018 |access-date=18. februara 2021 |language=na engleskom}}</ref> Ženski časopis ''Bustle'' pohvalio je tekstove pjesama, ističući njihovu usmjerenost na žensku perspektivu i naprednost za to doba, pri čemu je naveo inkluzivnost i optimizam pjesama poput „Spice Up Your Life” te pozitivan stav prema seksualnosti u pjesmama „Last Time Lover” i „Naked”. Zaključak je glasio: „Pored svih pjesama o prijateljstvu, seksu, romansi i uživanju u životu, centralna tema gotovo cjelokupnog muzičkog opusa Spice Girls bila je ljubav prema sebi.”<ref name=ferber/> === Vokalni aranžmani === Za razliku od prijašnjih pop vokalnih sastava, Spice Girls dijelile su vokalne dionice, umjesto da jedna glavna pjevačica ima pratnju ostalih.<ref name=sinclair200830>Sinclair 2008, str. 30</ref> Grupa nije željela da se ijedna članica smatra glavnom pjevačicom, stoga su pjesme bile podijeljene tako da je svaka članica pjevala po jedan ili dva stiha, nakon čega su se svih glasova sjedinjavalo u harmoniji tijekom refrena. Grupa se suočila sa kritikama jer je takav pristup značio da nijedan glas ne može da se istakne. Sinclair zaključio da je to „zapravo bio pametan potez kako bi se osiguralo da maksimalno iskoriste i profitiraju od imidža ženske grupe u kojoj su sve ravnopravne i zajedno u svemu”.<ref name=sinclair200830/> Bivši trener za vokalnu tehniku Spice Girls opisao je njihove glasove kao posebne i lako prepoznatljive, ističući „lakoću” glasa Bunton i „emotivan, dubok zvuk” glasova Brown i Chisholm.<ref>Sinclair 2008, str. 17</ref> Biograf Sean Smith naveo je Chisholm kao vokalistkinju bez koje grupa ne bi mogla da funkcioniše.<ref>Smith 2019, str. 286</ref> Sinclair je primijetio da, iako su improvizacije Chisholm karakteristične za pojedine pjesme grupe, razlika u vremenu tokom kojeg je njen glas bio zastupljen u odnosu na ostale članice bila je zanemarljiva.<ref>Sinclair 2008, str. 164</ref> Iako je vrijeme predviđeno za pjevanje bilo ravnomerno raspoređeno, muzikološkinja Nicola Dibben uočila je „zanimljivu nejednakost” u raspodeli vokalnih stilova unutar grupe, za koju je smatrala da je u skladu sa određenim stereotipima vezanim za rasu i socioekonomsko podrijetlo. Prema riječima Dibbenove, većinu dionica u deklamacijskom stilu pjevanja na singlovima skupine izvodile su Brown i Chisholm, koju je Dibbenova svrstala u bijelu radničku klasu. To je bilo u suprotnosti sa lirskijim deonicama dodijeljenim Bechkam, koju je Dibbenova svrstala u belu srednju klasu. === Pisanje pjesama === Spice Girls nisu svirale instrumente,<ref name="Sinclair 2008">Sinclair 2008, str. 45–46</ref> ali su zajednički pisale sve svoje pjesme. Prema riječima njihovog čestog saradnika Richarda Stannarda, imale su dva pristupa pisanju pjesama: balade su pisale na tradicionalan način, dok su sjedila oko klavira, dok su pjesme poput „Wannabe” nastajale kao rezultat usmjeravanja njihove „lude” energije. Elliot Kennedy, još jedan njihov stalni saradnik na pisanju pjesama, izjavio je da su sesije pisanja sa Spice Girls bile „veoma brze i kratke”.<ref name=Sinclair20085354>Sinclair 2008, str. 53–54</ref> Paul Wilson iz produkcijske kuće Absolute prisjetio se iskustva u kojem su on i Andy Watkins bili zaduženi za pisanje prateće muzičke podloge, dok je grupa pisala tekst pjesme. Watkins je dodao da „Uvijek su imale tu neobičnu sposobnost da smisle izraze za koje nikada ranije niste čuli.” Naveo je da su članice grupe osmišljavale plesne koreografije istovremeno dok su pisale pjesme, kao i da su „od samog početka znale o čemu žele da pišu. Niste im mogli nametnuti svoje muzičke ideje.” Od samog početka, Spice Girls uspostavile su pravilo o strogoj podjeli autorskih honorara u odnosu 50–50 između njih samih i saradnika na pisanju pjesama. Baš kao i kada je riječ o vokalnim aranžmanima, insistirale su na ravnopravnosti među sobom i kada su u pitanju zasluge za pisanje pjesama.<ref name=Sinclair20085152>Sinclair 2008, str. 51–52</ref> Sinclair je istakao Halliwell kao ključni izvor ideja za pjesme Spice Girls, uključujući mnoge koncepte i polazne osnove za njihove pjesme.<ref name=Sinclair20085354/> Tim Hawes, koji je sarađivao sa grupom na početku njihove karijere, naveo je da je snaga Halliwellove ležala u pisanju tekstova i osmišljavanju pop ideja, te procenio da je ona bila zaslužna za 60–70% teksta u pjesmama na kojima je on radio.<ref name=mcgibbon9798/> Saradnici grupe smatraju da su ostale članice bile aktivnije od Halliwellove u kreiranju [[melodija]] i [[harmonija]].<ref name=mcgibbon9798/><ref name=sinclair49>Sinclair 2004, str. 49</ref><ref name=Sinclair20085354/> Matt Rowe, koji je napisao nekoliko pjesama za Spice Girls, složio se da je Halliwell bila naročito vješta u pisanju tekstova i pripisao joj je tekst pjesme „Viva Forever”. On je smatrao da je svih pet članica podjednako doprinelo pisanju pjesama.<ref name=Sinclair20085152/> == Kulturni utjecaj i nasljeđe == === Ponovni uspon pop muzike i procvat ženskih grupa === Spice Girls su se pojavile na sceni u vrijeme kada su [[alternativni rock]], [[hip-hop]] i [[savremeni R&B]] dominirali svjetskim muzičkim listama. U prvom intervjuu grupe u maju 1996. godine, Halliwell je za časopis ''[[Music Week]]'' izjavila: „Želimo da vratimo malo glamura u pop muziku, onakvog kakav je Madonna imala dok smo mi odrastale. Pop je stvar fantazije i bijega od stvarnosti, a trenutno ima toliko gluposti.”<ref name=firstinterview>{{cite magazine |url=https://www.musicweek.com/files/IMG_5662.JPG |title=Spice Girls: Taking on the Britpop Boys |last=Gorman |first=Paul |work=[[Music Week]] |date=4. maj 1996 |issn=0265-1548 |language=na engleskom}}</ref> Smatra se da je moderni pop fenomen, koji su Spice Girls stvorile obraćajući se pripadnicima rane [[Milenijalci|milenijalske generacije]],<ref>{{Cite web |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/spice-girls-wannabe-was-number-1-20-years-ago-today__10051/ |title=Spice Girls' Wannabe was Number 1 20 years ago today |publisher=[[Official Charts Company]] |last=Myers |first=Justin |date=5. juli 2016 |access-date=9. februara 2017 |language=na engleskom}}</ref><ref>{{cite web |last=Campbell |first=Chuck |title=Britain's Spice Girls come to the rescue of ailing pop scene with the release of 'Spice' |work=The Charlotte Observer |date=15. februar 1997 |page=102 |language=na engleskom}}</ref> izmijenio muzički pejzaž tako što je oživio pop žanr i pokrenuo globalni talas tinejdžerskih pop izvođača krajem 1990-ih i početkom 2000-ih godina.<ref>{{Cite web |url=https://www.allmusic.com/subgenre/teen-pop-ma0000002895 |title=Teen Pop |publisher=[[AllMusic]] |access-date=20. februara 2017 |language=na engleskom}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.billboard.com/articles/pop-shop/girl-group-week/6070253/top-10-girl-group-music-videos |title=Top 10 Most Iconic Girl Group Music Videos: 'Waterfalls', 'Wannabe' & More |work=[[Billboard]] |last=Unterberger |first=Andrew |date=4. mart 2015 |access-date=2. februara 2017 |language=na engleskom}}</ref><ref name="spice girls ruined 1990s">{{Cite web |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2016/jul/04/1990s-spice-girls-celebrity-culture |title=The 1990s were the best of times ... until the Spice Girls ruined everything |work=[[The Guardian]] |first=Sylvia |last=Patterson |date=4. juli 2016 |access-date=20. februara 2017 |language=na engleskom}}</ref> Spice Girls se pripisuje zasluga za otvaranje puta djevojačkim grupama i pjevačicama koje su se pojavile nakon njih.<ref name="eonline">{{Cite web |url=https://www.eonline.com/news/778200/the-spice-girls-wannabe-turns-20-today-20-ways-it-changed-pop-culture-forever |last=Rankin |first=Seija |title=The Spice Girls' "Wannabe" Turns 20 Today: 20 Ways It Changed Pop Culture Forever |work=E! Online |date=8. juli 2016 |access-date=20. februara 2017 |language=na engleskom}}</ref><ref name="spice girls pop music">{{Cite web |url=https://www.vice.com/en/article/the-spice-girls-wannabe-anniversary-2016/ |title=The Spice Girls Saved 90s Pop from Boring Male-Dominated Death |work=Vice |last=Joshi |first=Tara |date=9. juli 2016 |access-date=20. februara 2017 |language=na engleskom}}</ref> Za razliku od ranijih ženskih sastava, poput [[The Andrews Sisters]], čija je ciljna publika bila muška, Spice Girls su se usmjerile na mladu žensku publiku.<ref name=johnharlow>{{cite web |title=Wannabe like me? |work=[[The Sunday Times]] |first=John |last=Harlow |page=16 |date=27. oktobar 1996 |language=na engleskom}}</ref><ref name="andrewsmith">{{Cite web |last=Smith |first=Andrew |date=22. august 1999 |title=Girls on top. After Spice, all-girl groups are dominating the charts. They're successful, but who's got the power |url= |work=[[The Observer]] |pages=7 |language=na engleskom}}</ref> U Velikoj Britaniji, takođe im se pripisuje zasluga za uzdrmavanje pop scene, kojom su u to vrijeme dominirali muškarci.<ref name="spice girls pop music"/><ref>{{Cite web |url=https://www.theguardian.com/music/2004/may/02/popandrock |title=The 50 moments that shaped pop history |last=O'Hagan |first=Sean |work=[[The Guardian]] |date=2. maj 2004 |access-date=9. februara 2017 |language=na engleskom}}</ref> Prije Spice Girls, ženske grupe poput [[Bananarama]] imale su uspješne singlove u Velikoj Britaniji, ali je prodaja njihovih albuma uglavnom bila razočaravajuća.<ref name="Intent Media">{{cite web |last=Barrett |first=Christopher |title=Spice Girls: From Wannabes to World Beaters |work=[[Music Week]] |date=10. novembar 2007 |page=13 |language=na engleskom}}</ref> U britanskoj muzičkoj industriji tog vremena vladalo je mišljenje da pop grupa sastavljena isključivo od djevojaka neće uspjeti, jer bi takav koncept i djevojkama i dječacima djelovao previše zastrašujuće.<ref name=sinclair200876>Sinclair 2008, str. 76</ref> Zbog toga su tinejdžerski časopisi, kao što su ''Smash Hits'' i ''Top of the Pops'', u početku odbijali da pišu o Spice Girls.<ref name=johnharlow/> Ogroman komercijalni uspjeh Spice Girls doveo je do procvata novih ženskih muzičkih sastava krajem 1990-ih i početkom 2000-ih godina.<ref name="andrewsmith" /><ref name="girl thing" /> Samo u Velikoj Britaniji, tokom 1999. godine pojavilo se oko 20 novih ženskih grupa, a zatim još 35 naredne godine.<ref name="girl thing" /> Među grupama koje su nastale u tom periodu nalaze se [[All Saints]], [[Atomic Kitten]] i [[Girls Aloud]], a sve su se one nadale da će ponoviti uspjeh Spice Girls.<ref name="andrewsmith" /><ref name="girl thing">{{Cite web |url=https://www.theguardian.com/culture/2000/jul/05/artsfeatures3/|title=No more girl power |last=Sullivan |first=Caroline |work=[[The Guardian]] |date=5. juli 2000 |access-date=20. februara 2017 |language=na engleskom}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.news.com.au/entertainment/music/as-wannabe-turns-18-here-are-18-things-you-never-knew-about-the-spice-girls/news-story/280ee7ab024ef9240f5d6d9e279c3ae7 |title=As Wannabe turns 18, here are 18 things you never knew about the Spice Girls |last=Bond |first=Nick |publisher=News.com.au |date=9. juli 2014 |access-date=20. februara 2017 |language=na engleskom}}</ref> Ženske grupe iz dvadeset prvog vijeka i dalje navode Spice Girls kao značajan izvor uticaja. Neke solo umjetnice su takođe bile pod sličnim uticajem ove grupe. === Girl power === „Girl power” (engleski za „moć djevojaka”) bio je naziv za poseban vid feminističkog osnaživanja koji je ova grupa usvojila, a koji je isticao samopouzdanje, individualnost i sestrinstvo među ženama. Specifičan pristup „girl power” koji su negovale Spice Girls doživljavan je kao bučan, nezavisan i seksualno afirmativan odgovor na tadašnju „kulturu momaka”. Ovu parolu redovno su isticale sve članice grupe, iako se ona najčešće vezuje za Halliwell, a često je bila praćena gestom koji označava znak mira. Slogan „girl power” prvobitno je nastao 1991. godine, a kasnije se pojavio u nekoliko pjesama tokom ranih i središnjih 1990-ih. Najznačajnije je to što je bio naziv singla iz 1996. godine, za koji je Halliwell kasnije rekla da je predstavljao njen prvi susret sa tim izrazom. Iako taj izraz nije potekao od njih, tek pojavom Spice Girls 1996. godine, koncept snažno je prodro u svijest šire javnosti. Prema riječima Chisholm, članice grupe su odlučile da se založe za ovu ideju kao odgovor na seksizam sa kojim su se suočile na samom početku svoje karijere u muzičkoj industriji. Ljudi iz muzičke industrije smatraju Halliwellovu autorkom manifesta „girl power” ove grupe, dok je ona sama jednom prilikom označila bivšu britansku premijerku [[Margaret Thatcher]] kao „pionira naše ideologije”. Sve u svemu, usmjereno i dosljedno predstavljanje koncepta „girl power” činilo je ključni dio njihove privlačnosti kao grupe. Njihova verzija [[postfeminizam|postfeminizma]] bila je osobena, a poruka o osnaživanju privlačila je djevojčice i odrasle žene. Budući da su bile politički neutralne, nisu otuđivale potrošačice različitih političkih opredjeljenja. Iako je termin „girl power” dao ime jednom društvenom fenomenu, naišao je na podijeljene reakcije. Pojedini komentatori smatraju da su Spice Girls oživjele mainstream feminizam – koji je 1990-ih godina postao popularan upravo pod nazivom „girl power” – te da je njihov slogan poslužio kao ulazna tačka u feminizam za njihove mlade obožavateljke. S druge strane, kritičari ga odbacuju kao puku, površnu marketinšku taktiku, optužujući ovu grupu za komercijalizaciju društvenog pokreta. Bilo kako bilo, „girl power” je postao kulturološki fenomen, prihvaćen kao slogan miliona djevojaka, a našao se čak i u ''[[Oksfordski rječnik engleskog jezika|Oksfordskom rječniku engleskog jezika]]''. U skladu sa svojim manifestom „girl power”, pjesme Spice Girls hvaljene su zbog svojih „istinski osnažujućih poruka o prijateljstvu i sestrinstvu”, koje su ih izdvajale od uobičajenih ljubavnih pjesama kakve su izvodile njihove koleginice sa pop scene. ''[[Billboard]]'' je naveo da su njihovi tekstovi „prikazivali pravo, netakmičarsko žensko prijateljstvo”, dodajući da su poruke koje su Spice Girls prenosile ostale relevantne i kvalitetne, naročito u poređenju sa tekstovima koje su kasnije izvodile druge ženske grupe. Debitantski singl grupe „Wannabe”, proglašen je za „kultnu himnu ženske snage”. Ujedinjene nacije su 2016. godine pokrenule kampanju za globalne ciljeve održivog razvoja, snimivši rimejk muzičkog spota za pjesmu „Wannabe” kako bi skrenule pažnju na probleme rodne nejednakosti sa kojima se suočavaju žene širom svijeta. == Diskografija == *''[[Spice (album)|Spice]]'' (1996) *''[[Spiceworld]]'' (1997) *''[[Forever (album)|Forever]]'' (2000) == Reference == {{reflist|2}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Spice Girls}} * [http://www.thespicegirls.com Službena stranica] {{en}} [[Kategorija:Engleske muzičke grupe]] [[Kategorija:Pop-grupe]] [[Kategorija:Dobitnici i dobitnice Brit Award]] aw40ye3xg4vxhhkb3gvy3hopg9igdqp 0 4721034 42716735 42653788 2026-11-06T09:00:21Z Edgar Allan Poe 29250 42716735 wikitext text/x-wiki {{Infokutija teniser | ime = Jannik Sinner | slika = Jannik Sinner 2025 US Open.jpg | opis_slike = Jannik Sinner u finalu [[US Open 2025.|US Opena 2025.]] godine | širina_slike = 220px | profesionalna karijera = [[2018.]] – ''danas'' <!-- Osobne informacije --> | država = {{flag|Italija}} | punoime = | datum rođenja = {{Datum rođenja i dob|hr=da|2001|8|16}} | mjesto rođenja = {{flagicon|ITA|1946}} [[Innichen]], [[Italija]] | datum smrti = <!-- možete koristiti {{death date and age|godina smti|mjesec smrti|dan smrti|godina rođenja|mjesec rođenja|dan rođenja}} --> | mjsto smrti = | prebivalište = {{flagicon|MNK|size=16px}} [[Monte Carlo]], [[Monako]] | nadimak = | visina = 1.91 m<ref name=ATP>{{cite web|title=Jannik Sinner {{!}} Overview |url=https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|work=[[ATP Tour]]|access-date=21 April 2025|archive-date=29 March 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250329205650/https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|url-status=live}}</ref> | stil igre = dešnjak (dvoručni bekend) | zarada = {{nowrap|62,321,898$<ref>{{Cite web|url=https://www.protennislive.com/posting/ramr/career_prize.pdf|title=ATP Prize Money Leaders|website=Protennslive.com|access-date=30 December 2024|archive-date=30 December 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251230094617/https://www.protennislive.com/posting/ramr/career_prize.pdf |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|title=Jannik Sinner &#124; Overview &#124; ATP Tour &#124; Tennis|website=ATP Tour}}</ref> (6. u historiji)}} | trener = [[Simone Vagnozzi]]<br>[[Darren Cahill]] <!--Singlovi--> | pojedinačni_rekord = 346–88 | pojedinačnih_titula = 30 | najviši_pojedinačni_rang = '''[[Lista tenisera koji su bili prvi na ATP ljestvici|1.]]''' ([[10. lipnja]] [[2024.]]) | trenutni_pojedinačni_rang = 2. ([[6. studenog]] [[2026.]])<ref>{{cite web | url = https://www.atptour.com/en/rankings/singles | title = PIF ATP Rankings (Singles) | website = ATP Tour | access-date = 31 January 2026}}</ref> | Australian_Open_rezultat = '''P''' ([[2024]], [[2025]]) | Roland_Garros_rezultat = F ([[2025]]) | Wimbledon_rezultat = '''P''' ([[2025]], [[2026]]) | US_Open_rezultat = '''P''' ([[2024]]) | ATP_Finals_rezultat = '''P''' ([[2024]], [[2025]]) | WTA_Finals_rezultat = | Olimpijada_rezultat = <!--Parovi--> | parovi_rekord = 26–25 | parovi_titula = 1 | najviši_doubles_rang = 124. ([[27. rujna]] [[2021.]]) | trenutni_doubles_rang = | Australian_Open_parovi_rezultat = | Roland_Garros_parovi_rezultat = | Wimbledon_parovi_rezultat = | US_Open_parovi_rezultat = | ATP_Finals_parovi_rezultat = | WTA_Finals_parovi_rezultat = | Olimpijada_parovi_rezultat = <!--Mješoviti parovi--> | mješoviti_rekord = | mješoviti_titula = | Australian_Open_mješoviti_rezultat = | Roland_Garros_mješoviti_rezultat = | Wimbledon_mješoviti_rezultat = | US_Open_mješoviti_rezultat = | Olimpijada_mješoviti_rezultat = <!--Momčadski turniri--> | Davis_Cup = '''P''' ([[2023]], [[2024]]) | Fed_Cup = | Hopman_Cup = | svetsko ekipno prvenstvo = <!--Medalje--> | prikaži-medalje = <!--yes ili no--> | medalje = | medalje-naslov = <!-- Ažurirano i vanjske veze --> | ažurirano = [[5. travnja]] [[2026.]] | atp profil = | wta profil = | vebsajt = }} '''Jannik Sinner''' ({{IPA-de|ˈjanɪk ˈsɪnɐ|small=no}}, {{IPA-it|ˈjannik ˈsinner|small=no}}; [[Innichen]], [[16. kolovoza]] [[2001.]]), [[Italija|talijanski]] tenisač. Sinner je tijekom karijere bio najbolje rangirani tenisač na [[ATP ljestvica|ATP ljestvici]], a [[2024.]] godinu završio je kao prvi tenisač svijeta. Do sada je osvojio 26 titula u karijeri, uključujući četiri [[Grand Slam]]a, sedam [[ATP Masters 1000 turniri|Masters 1000 turnira]] i dva [[ATP Finals]]a. Također je predvodio [[Davis Cup reprezentacija Italije|Italiju]] do uzastopnih naslova na [[Davis Cup]]u [[2023.]] i [[2024.]] godine. Iako kao junior nije imao previše uspjeha, Sinner se već sa 16 godina prebacio na profesionalne turnire te je bio jedan od rijetkih tenisača koju su već sa 17 godina osvajali [[ATP Challenger Tour]] turnire. Godine [[2019.]] osvojio je [[Next Generation ATP Finals]]e te je dobio nagradu za [[ATP nagrade|debitanta godine]], a dvije godine kasnije postao je prvi tenisač rođen u [[2000-e|2000-ima]] koji je ušao među deset najboljih tenisača na svijetu. Svoju prvu Masters 1000 titulu osvojio je na [[National Bank Open|Canadian Openu]] [[2023.]] godine, kada je ujedno bio i finalist na ATP Finals turniru. U svibnju [[2026.]] godine postao je tek drugi tenisač u historiji koji je osvojio svih devet Masters 1000 turnira, pri čemu je Sinner postao najmlađi tenisač kojemu je to uspjelo. Na [[Australian Open]]u [[2024.]] pobijedio je tada prvog tenisača svijeta [[Novak Đoković|Novaka Đokovića]], a kasnije i [[Danil Medvedev|Danila Medvedeva]] u finalu od pet setova i tako osvojio svoj prvi [[Grand Slam]] naslov. Iste godine osvojio je i [[US Open]] te [[ATP Finals]]e, završivši godinu na prvom mjestu; ujedno je tako postao i prvi talijanski tenisač u historiji koji je došao na prvo mjesto ATP ljestvice. Početkom [[2025.]] godine obranio je titulu u [[Melbourne]]u, nakon čega je odradio tromjesečnu suspenziju zbog slučajnog uzimanja [[klostebol]]a. Po povratku, igrao je finala sva tri preostala Grand Slama protiv [[Carlos Alcaraz|Carlosa Alcaraza]], pobijedivši na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]]. Sezonu je završio pobjednom protiv Alcaraza u [[ATP Finals]]ima. == Rani život i juniorska karijera == Jannik Sinner rođen je [[16. kolovoza]] [[2001.]] godine kao sin Hanspetera i Siglinde Sinner u [[Innichen]]u, u sjevernotalijanskoj provinciji [[Bolzano (provincija)|Južni Tirol]]. Njegov [[materinji jezik]] je [[njemački]].<ref>{{Cite web |url=https://www.vogue.com/article/profile-jannik-sinner-june-2024 |title=The Stunning Rise of Tennis's Jannik Sinner |date=4 April 2024 |access-date=12 September 2024 |publisher=[[Vogue (magazine)|Vogue]] |author=Abby Aguirre |archive-date=11 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240911121802/https://www.vogue.com/article/profile-jannik-sinner-june-2024 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://tennistonic.com/tennis-news/302051/it-was-difficult-speaking-italian-jannik-sinner/ |title="It was difficult speaking Italian" – Jannik Sinner |date=24 June 2021 |access-date=1 February 2024 |archive-date=1 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240201080532/https://tennistonic.com/tennis-news/302051/it-was-difficult-speaking-italian-jannik-sinner/ |url-status=live }}</ref> Odrastao je u [[Sexten]]u u [[Dolomiti]]ma, gdje mu je otac radio kao kuhar, a majka kao konobarica u skijalištu.<ref>{{cite web |title=Jannik Sinner, dallo sci al primo trionfo tennistico in Atp |trans-title=Jannik Sinner, from skiing to his first tennis triumph in the ATP |url=https://www.dovesciare.it/news/2020-11-14/jannik-sinner-dallo-sci-al-primo-trionfo-tennistico-atp |website=Dove Sciare |access-date=15 November 2020 |date=14 November 2020 |language=it |archive-date=26 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126200337/https://www.dovesciare.it/news/2020-11-14/jannik-sinner-dallo-sci-al-primo-trionfo-tennistico-atp |url-status=live }}</ref> Ima starijeg posvojenog brata Marka, koji je rođen u [[Rusija|Rusiji]] [[1998.]] godine.<ref>{{Cite web |date=30 January 2024 |title=The Story of Jannik Sinner's Brother |url=https://www.ilmessaggero.it/en/the_story_of_jannik_sinner_s_brother-7904038.html |access-date=27 June 2024 |website=ilmessaggero.it |language=en |archive-date=27 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240627200155/https://www.ilmessaggero.it/en/the_story_of_jannik_sinner_s_brother-7904038.html |url-status=live }}</ref><ref name=atp-profile>{{cite web|title=Jannik Sinner|url=https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|website=ATP Tour|access-date=22 April 2019|archive-date=16 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516020601/https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|url-status=live}}</ref> U dobi od tri godine počeo je skijati, a na prva je natjecanja išao već s osam godina. Tenis je počeo igrati u dobi od sedam godina.<ref name=":6">{{Cite book |last1=Anderloni |first1=Enzo |title=Diventare Sinner |last2=Dell'Edera |first2=Michelangelo |last3=Mastroluca |first3=Alessandro |date=5 July 2024 |publisher=Giunti Editore |isbn=978-8809921566 |edition=1st |location=Italy |publication-date=15 May 2024 |language=it |trans-title=Becoming Sinner}}</ref> Od sedme do dvanaeste godine bio je jedan od najboljih juniorskih skijaša u [[Italija|Italiji]] – godine [[2008.]], u dobi od sedam godina, pobijedio je u nacionalnom prvenstvu u [[veleslalom]]u, a [[2012.]] godine, u dobi od jedanaest godina, bio je nacionalni doprvak.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.interviewmagazine.com/culture/jannik-sinner-is-ready-for-tennis-superstardom|title=Jannik Sinner Is Ready for Tennis Superstardom|first=Mekala|last=Rajagopal|date=1 May 2023|website=Interview Magazine|access-date=27 January 2024|archive-date=27 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240127214759/https://www.interviewmagazine.com/culture/jannik-sinner-is-ready-for-tennis-superstardom|url-status=live}}</ref><ref name=times>{{Cite news|url=https://www.thetimes.com/sport/tennis/article/jannik-sinner-the-rising-teenage-star-like-a-young-federer-b6wzt37qb|title=Jannik Sinner: the rising teenage star 'like a young Federer'|first=Stuart|last=Fraser|date=17 January 2020|access-date=17 January 2020|website=The Sunday Times|archive-date=8 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201008202405/https://www.thetimes.co.uk/article/jannik-sinner-the-rising-teenage-star-like-a-young-federer-b6wzt37qb|url-status=live}}</ref><ref name=sinless>{{cite web |title=Il tennista senza peccato – Jannik Sinner |trans-title=The Sinless Tennis Player – Jannik Sinner |url=https://m.dagospia.com/jannik-sinner-a-otto-anni-era-uno-sciatore-provetto-poi-arrivo-secondo-e-decise-di-219940 |website=Dagospia |access-date=15 November 2020 |language=it |date=24 November 2019 |archive-date=7 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211107074119/https://m.dagospia.com/jannik-sinner-a-otto-anni-era-uno-sciatore-provetto-poi-arrivo-secondo-e-decise-di-219940 |url-status=live }}</ref><ref name=tv6>{{cite web | url-status = dead | last=Stonham |first=Marcus |title=Much More Than A "Sinner": Jannik Sinner, The Young Italian Who Goes For Everything At Roland Garros |url=https://tv6.news/much-more-than-a-sinner-jannik-sinner-the-young-italian-who-goes-for-everything-at-roland-garros/ | archive-url = https://web.archive.org/web/20201021151854/https://tv6.news/much-more-than-a-sinner-jannik-sinner-the-young-italian-who-goes-for-everything-at-roland-garros/ | archive-date = 21 October 2020 |website=TV6 |access-date=15 November 2020 | date = 2 October 2020}}</ref> Dok je trenirao skijanje, Sinner je odustao od tenisa na jednu godinu prije nego ga je otac pogurao da se vrati tenisu.<ref name="forbes">{{cite web |last=Rossingh |first=Danielle |title=Meet The Former Ski Champ Who Could Be The 'Next Roger Federer' |url=https://www.forbes.com/sites/daniellerossingh/2020/02/26/meet-the-former-ski--champ-who-could-be-the-next-roger-federer/?sh=56cbd0ef5181 |website=Forbes |access-date=15 November 2020 |date=26 February 2020 |archive-date=7 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211107074348/https://gum.criteo.com/syncframe?origin=publishertag&topUrl=forbes.com |url-status=live }}</ref> Kada je ponovo uzeo reket u ruke, njegov prvi redovni trener postao je Heribert Mayr.<ref>{{cite web |title=Heribert Mayr, uno dei primi coach di Sinner: "Se lo rimontavo al tie-break piangeva di rabbia" |trans-title=Heribert Mayr, one of Sinner's first coaches: "If I got him back at the tie-break he would cry with anger" |url=https://www.ubitennis.com/blog/2020/05/26/heribert-mayr-uno-dei-primi-coach-di-sinner-se-lo-rimontavo-al-tie-break-piangeva-di-rabbia/ |website=Ubi Tennis |date=26 May 2020 |language=it |access-date=15 November 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611165614/https://www.ubitennis.com/blog/2020/05/26/heribert-mayr-uno-dei-primi-coach-di-sinner-se-lo-rimontavo-al-tie-break-piangeva-di-rabbia/ |url-status=live }}</ref> Djed ga je vodio u Teniski kamp San Giorgio rano ujutro gdje je imao individualne sate s Mayrom zato što nije bilo djece njegove dobi koja su bila jednako dobra kao on.<ref name=":6"/> Međutim, tenis mu je u tom periodu bio tek treći prioritet, nakon skijanja i [[nogomet]]a.<ref name="five-things">{{cite web |title=Five Things To Know About Jannik Sinner |url=https://www.atptour.com/en/news/five-things-to-know-jannik-sinner |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=23 May 2020 |archive-date=19 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119062000/https://www.atptour.com/en/news/five-things-to-know-jannik-sinner |url-status=live }}</ref><ref name="spotlight">{{cite web |title=First-Time Winner Spotlight: Jannik Sinner |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-first-time-winner-spotlight-sofia-2020 |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=14 November 2020 |archive-date=2 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210302174929/https://www.atptour.com/en/news/sinner-first-time-winner-spotlight-sofia-2020 |url-status=live }}</ref> Tijekom jutra bi se natjecao u skijanju, a poslijepodne bi igrao nogomet za lokalni AFC Sexten.<ref name=":6"/> U dobi od 13 godina, Sinner je odustao od skijanja i nogometa te se odlučio posvetiti tenisu zbog fizičke konstitucije; bio je visok, mršav i imao samo 35 kilograma.<ref name=":6"/> Također mu se više sviđalo natjecati se u individualnom sportu jer je imao više utjecaja na ishod.<ref name="spotlight"/><ref name=":1">{{Cite web |last=Aguire |first=Abby |date=4 April 2024 |title=The Stunning Rise of Tennis's Jannik Sinner |url=https://www.vogue.com/article/profile-jannik-sinner-june-2024 |access-date=27 June 2024 |website=[[Vogue (magazine)|Vogue]] |language=en-US |archive-date=27 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240627191926/https://www.vogue.com/article/profile-jannik-sinner-june-2024 |url-status=live }}</ref> Samostalno se preselio u [[Bordighera|Bordigheru]] kako bi trenirao u [[Teniski centar Piatti|Teniskom centru Piatti]] pod [[Riccardo Piatti|Riccardom Piattijem]] i Massimom Sartorijem, što su njegovi roditelji podržali.<ref name=atp-profile/><ref name=sinless/><ref name=forbes/> Tamo je isprva živio s obitelji svog trenera, Luke Cvjetkovića, a kasnije se preselio u stan zajedno s još dvojicom dječaka.<ref name=":6"/><ref name=roland-garros>{{cite web |last=Rossingh |first=Danielle |title=Jannik Sinner: Ski champ to tennis star |url=https://www.rolandgarros.com/en-us/article/jannik-sinner-interview-rg2020-ski-champ-tennis-star |website=Roland Garros |access-date=15 November 2020 |date=29 September 2020 |archive-date=28 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128112701/https://www.rolandgarros.com/en-us/article/jannik-sinner-interview-rg2020-ski-champ-tennis-star |url-status=live }}</ref> Prije nego se potpuno posvetio treninzima s Piattijem, Sinner je bio igrao samo dva puta tjedno. Istovremeno je završio privatnu ekonomsku školu Institut Walther u [[Bolzano|Bolzanu]].<ref name=":6"/> Juniorsku karijeru započeo je u sklopu [[ITF Junior Circuit]]a. Iako nije imao značajnih uspjeha kao junior, već je na kraju [[2017.]] godine prešao na seniorsku razinu. Kao junior, nikada nije igrao u glavnom turniru nekog turnira prve razine niti je igrao na juniorskim [[Grand Slam]] turnirima. Jedini veći juniorski turnir na kojemu je igrao bio je [[Trofeo Bonfiglio]]. Nakon što je [[2017.]] godine ispao u prvom kolu jakog juniorskog turnira u matičnoj zemlji, sljedeće je godine došao do četvrtfinala i bio je to jedini juniorski turnir koji je odigrao te godine. Zbog činjenice da nije imao zapaženih rezultata kao junior, Sinnerov je najbolji plasman na juniorskoj listi bilo 133. mjesto.<ref name="itf-junior-singles">{{cite web |title=Jannik Sinner Juniors Singles Activity |url=https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/jt/s/activity/#pprofile-info-tabs |website=ITF Tennis |access-date=15 November 2020 |archive-date=25 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125105300/https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/jt/s/activity/#pprofile-info-tabs |url-status=live }}</ref> == Profesionalna karijera == === Debi, NextGen naslov i ulazak u top 50 (2018. – 2020.) === Sinner je [[2018.]] godine počeo igrati u sklopu [[ITF Men's Circuit]] toura, međutim zbog lošeg je rankinga imao direktan plasman samo na [[ITF Futures]] turnire. Ipak, u drugoj polovici godine počeo je dobivati pozivnice za [[ATP Challenger Tour]] turnire;<ref name="itf-singles">{{cite web |title=Jannik Sinner Men's Singles Activity |url=https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/mt/s/activity/ |website=ITF Tennis |access-date=15 November 2020 |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116165816/https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/mt/s/activity/ |url-status=live }}</ref> godinu je završio sa samo jednim ITF naslovom i to u parovima<ref name="itf-doubles">{{cite web |title=Jannik Sinner Men's Doubles Activity |url=https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/mt/d/activity/ |website=ITF Tennis |access-date=15 November 2020 |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116200742/https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/mt/d/activity/ |url-status=live }}</ref> te na 551. mjestu godišnje liste.<ref name="atp-rankings">{{cite web |title=Jannik Sinner Rankings History |url=https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/rankings-history |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |archive-date=14 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201014014927/https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/rankings-history |url-status=live }}</ref> Prvi Challenger osvojio je [[2019.]] godine u [[Bergamo|Bergamu]] u dobi od 17 godina i 6 mjeseci, iako do tog turnira nije imao nijednu pobjedu na Challenger razini. Postao je prva osoba rođena [[2001.]] godine koja je došla do finala nekog Challengera te najmlađi Talijan s titulom; taj mu je turnir donio skok od 200 mjesta na rang listi te je došao do 324. mjesta.<ref>{{cite web|url=http://www.tennis-tourtalk.com/40599/sinner-sweeps-into-bergamo-challenger-final|title=Sinner Sweeps Into Bergamo Challenger Final|date=23 February 2019|access-date=23 February 2019|website=Tennis TourTalk|archive-date=20 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120013948/https://www.tennis-tourtalk.com/40599/sinner-sweeps-into-bergamo-challenger-final|url-status=live}}</ref><ref name=bergamo>{{cite web | url = https://www.atptour.com/en/news/bergamo-challenger-2019-sinner | title = Sinner's Stunner: 17-Year-Old Reflects On Maiden Title | website = ATP Tour | date = 26 February 2019 | access-date = 26 February 2019 | last = Meiseles | first = Josh | archive-date = 27 July 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190727130402/https://www.atptour.com/en/news/bergamo-challenger-2019-sinner | url-status = live }}</ref> Nakon dvije ITF Futures titule, Sinnerov prvi ATP nastup bio je u svojstvu ''lucky losera'' na [[Hungarian Open]]u [[2019.]] godine, gdje je pobijedio [[Máté Valkusz|Mátéa Valkusza]], domaćeg igrača s pozivnicom.<ref name="first-match-win">{{cite web |title=On This Day In 2019: Sinner Steps Into The Spotlight |url=https://www.atptour.com/en/news/on-this-day-sinner-budapest-2019-first-atp-win |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=24 April 2020 |archive-date=2 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200502063848/https://www.atptour.com/en/news/on-this-day-sinner-budapest-2019-first-atp-win |url-status=live }}</ref> Nakon te prve pobjede na ATP Touru, tjedan kasnije izgubio je finale Challengera u [[Ostrava|Ostravi]] od [[Kamil Majchrzak|Kamila Majchrzaka]].<ref>{{cite web |title=Majchrzak Cruises Past Sinner To Clinch Ostrava Challenger Title |url=http://www.tennis-tourtalk.com/43465/majchrzak-cruises-past-sinner-to-clinch-ostrava-challenger-title |website=Tennis TourTalk |access-date=15 November 2020 |date=5 May 2019 |archive-date=16 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210116145940/https://www.tennis-tourtalk.com/43465/majchrzak-cruises-past-sinner-to-clinch-ostrava-challenger-title |url-status=live }}</ref> [[File:Jannik Sinner after winning NextGen ATP Finals in Milan, 2019.jpg|thumb|320px|Jannik Sinner s peharom pobjednika [[Next Gen ATP Finals|Next Gen ATP Finalsa]] [[2019.]] godine.]] U drugoj polovici [[2019.]] godine, Sinner je sve češće igrao na ATP razini.<ref name="atp-activity">{{cite web |title=Jannik Sinner Player Activity |url=https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/player-activity |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |archive-date=1 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200901011505/https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/player-activity |url-status=live }}</ref> Prvu [[ATP Masters 1000 turniri|Masters 1000]] pobjedu imao je na [[Italian Open]]u protiv [[Steve Johnson (teniser)|Stevea Johnsona]], a nakon sljedeće pobjede na [[Croatia Open Umag|Croatia Openu]] u [[Umag]]u, probio se u prvih 200.<ref name=atp-rankings/> Sljedećeg mjeseca osvojio je Challenger u [[Lexington, Kentucky|Lexingtonu]], postavši jedan od tek jedanaest sedamnaestogodišnjaka s više od jedne titule na Challengerima.<ref>{{cite web |title=Challenger Q&A: Sinner, 17, Joins Elite Company With Lexington Title |url=https://www.atptour.com/en/news/lexington-challenger-2019-sinner |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |archive-date=21 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121221201/https://www.atptour.com/en/news/lexington-challenger-2019-sinner |url-status=live }}</ref> Iste godine izborio je i svoj prvi [[Grand Slam]] nastup,<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/us-open-qualifying-2019-day-4-sinner-chung|title=Sinner, Chung Lead US Open Qualifiers|date=24 August 2019|access-date=24 August 2019|website=ATP Tour|archive-date=18 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418233916/https://www.atptour.com/en/news/us-open-qualifying-2019-day-4-sinner-chung|url-status=live}}</ref> ali je u prvom kolu [[US Open]]a ispao od [[Stan Wawrinka|Stana Wawrinke]].<ref name=atp-activity/> Uz to, imao je i vrlo snažan kraj sezone. Nakon što se nastupom na [[European Open]]u u [[Antwerpen]]u, gdje je na putu do polufinala<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-tiafoe-antwerp-2019-friday|title=Sinner In The Semis: #NextGenATP Italian Makes Breakthrough In Antwerp|date=18 October 2019|access-date=18 October 2019|website=ATP Tour|archive-date=9 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009120936/https://www.atptour.com/en/news/sinner-tiafoe-antwerp-2019-friday|url-status=live}}</ref> izbacio i prvog nositelja turnira [[Gaël Monfils|Gaëla Monfilsa]],<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/monfils-sinner-antwerp-2019-thursday|title=18-Year-Old Shining: Sinner Shocks Monfils In Antwerp|date=17 October 2019|access-date=17 October 2019|website=ATP Tour|archive-date=11 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011165955/https://www.atptour.com/en/news/monfils-sinner-antwerp-2019-thursday|url-status=live}}</ref> probio u prvih 100 tenisača svijeta,<ref name=atp-rankings/> dobio je pozivnicu za [[Next Gen ATP Finals]], gdje je bio najlošije rangirani tenisač.<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/field-is-set-next-gen-atp-finals-2019|title=Kecmanovic, Humbert, Ymer, Sinner complete the 21-and-under field|date=25 October 2019|access-date=25 October 2019|website=ATP Tour|archive-date=13 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200913000706/https://www.atptour.com/en/news/field-is-set-next-gen-atp-finals-2019|url-status=live}}</ref> U grupnoj je fazi pobijedio [[Frances Tiafoe|Francesa Tiafoea]] i [[Mikael Ymer|Mikaela Ymera]] te je, uz poraz od [[Ugo Humbert|Ugoa Humberta]], izborio polufinale. Tu je pobijedio [[Miomir Kecmanović|Miomira Kecmanovića]], nakon čega je u finalu iznenadio prvog nositelja i tada 18. igrača svijeta, [[Alex de Minaur|Alexa de Minaura]].<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-milan-2019-saturday|title=Sinner Stuns De Minaur For Milan Title|date=9 November 2019|access-date=9 November 2019|website=ATP Tour|archive-date=19 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210419162349/https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-milan-2019-saturday|url-status=live}}</ref> Godinu je završio kao 78. tenisač svijeta, najmlađi u prvih 80 još od [[Rafael Nadal|Rafaela Nadala]] [[2003.]] godine te je dobio nagradu za [[ATP Debitant godine|debitanta godine]]<ref name="newcomer">{{cite web |title=Sinner Honoured With Newcomer of the Year Award |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2019-newcomer-of-the-year |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=19 December 2019 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418233923/https://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2019-newcomer-of-the-year |url-status=live }}</ref> i [[Gazzettine sportske nagrade|Gazzettinu sportsku nagradu]] za nastup godine na račun pobjede protiv de Minaura.<ref>{{Cite web |last=Colle |first=Lorenzo |date=19 December 2019 |title=Gazzetta Sports Awards 2019: premiati Berrettini e Sinner |url=https://www.ubitennis.com/blog/2019/12/19/gazzetta-sports-awards-2019-premiati-berrettini-e-sinner/ |access-date=11 July 2024 |website=Ubitennis |language=it-IT}}</ref> Početak sljedeće sezone obilježio je prvom pobjedom na [[Grand Slam]]u, pobijedivši [[Max Purcell|Maxa Purcella]] u prvom kolu [[Australian Open]]a, odnosno prvom Top 10 pobjedom, protiv [[David Goffin|Davida Goffina]] u [[Rotterdam Open|Rotterdamu]].<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-goffin-rotterdam-2020-thursday|title=Sinner Shines For First Top 10 Win In Rotterdam|date=13 February 2020|access-date=13 February 2020|website=ATP Tour|archive-date=8 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201008011849/https://www.atptour.com/en/news/sinner-goffin-rotterdam-2020-thursday|url-status=live}}</ref> Nakon pauze zbog [[Pandemija COVID-a 19|pandemije COVID-a 19]] i poraza u prvom kolu [[US Open]]a od [[Karen Hačanov|Karena Hačanova]] imao je nekoliko solidnih nastupa u Europi,<ref>{{cite web |title=Dimitrov Impressed By Sinner: 'He Can Only Get Better' |url=https://www.atptour.com/en/news/dimitrov-sinner-reaction-rome-2020 |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=18 September 2020 |archive-date=8 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008181214/https://www.atptour.com/en/news/dimitrov-sinner-reaction-rome-2020 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Alex Zverev beats Jannik Sinner to keeps hopes of Cologne Double Alive |url=https://www.eurosport.com/tennis/atp-cologne-1/2020/alex-zverev-beats-jannik-sinner-to-keeps-hopes-of-cologne-double-alive_sto7966175/story.shtml |website=Eurosport |access-date=15 November 2020 |date=25 October 2020 |archive-date=30 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130133733/https://www.eurosport.com/tennis/atp-cologne-1/2020/alex-zverev-beats-jannik-sinner-to-keeps-hopes-of-cologne-double-alive_sto7966175/story.shtml |url-status=live }}</ref> uključujući i četvrtfinale [[Roland-Garros]]a, gdje ga je pobijedio [[Rafael Nadal]].<ref>{{cite web |title=Sinner Eliminates Zverev To Reach Maiden Major Quarter-final |url=https://www.atptour.com/en/news/zverev-sinner-roland-garros-2020-day-8 |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=4 October 2020 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418233919/https://www.atptour.com/en/news/zverev-sinner-roland-garros-2020-day-8 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Forget Tomorrow, Sinner is A Clear & Present Danger |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-roland-garros-2020-qf-reaction |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |archive-date=12 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012122854/https://www.atptour.com/en/news/sinner-roland-garros-2020-qf-reaction |url-status=live }}</ref> Sezonu je završio osvajanjem svoje prve ATP titule na [[Sofia Open]]u, gdje je u finalu pobijedio [[Vasek Pospisil|Vaseka Pospisila]].<ref>{{cite web |title=One Year On, Sinner Earns Second De Minaur Victory |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-de-minaur-sofia-2020-thursday |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=12 November 2020 |archive-date=24 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124064833/https://www.atptour.com/en/news/sinner-de-minaur-sofia-2020-thursday |url-status=live }}</ref> Sinner je tako postao najmlađi Talijan s titulom od početka Open ere te najmlađi osvajač ATP titule od [[Kei Nishikori|Keija Nishikorija]] [[2008.]] godine.<ref>{{cite web |title=Sinner Makes Italian History In Sofia |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-mannarino-sofia-2020-friday#:~:text=Jannik%20Sinner%20became%20the%20youngest,reach%20the%20Sofia%20Open%20final. |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=13 November 2020 |archive-date=19 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210419072654/https://www.atptour.com/en/news/sinner-mannarino-sofia-2020-friday#:~:text=Jannik%20Sinner%20became%20the%20youngest,reach%20the%20Sofia%20Open%20final. |url-status=live }}</ref><ref name="maiden-title">{{cite web |title=Sinner The Winner: Jannik Clinches Maiden ATP Tour Title In Sofia |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-pospisil-sofia-2020-saturday-final |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=14 November 2020 |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202031951/https://www.atptour.com/en/news/sinner-pospisil-sofia-2020-saturday-final |url-status=live }}</ref> Godinu je završio na 37. mjestu.<ref name=atp-rankings/> === Ulazak u top 10 (2021. – 2022.) === Uspjeh s kraja prethodne sezone nastavljen je početkom [[2021.]] godine kada je osvojio [[Great Ocean Road Open]],<ref name="second-title">{{cite web |title=#NextGenATP Sinner Extends Streak, Wins Great Ocean Road Open Title |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-travaglia-great-ocean-road-open-2021-sunday |website=ATP Tour |access-date=16 April 2021 |date=7 February 2021 |archive-date=1 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301163744/https://www.atptour.com/en/news/sinner-travaglia-great-ocean-road-open-2021-sunday |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Sinner Saves M.P., Gains Khachanov Revenge At Great Ocean Road Open |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-khachanov-travaglia-great-ocean-road-open-2021-saturday |website=ATP Tour |access-date=16 April 2021 |date=6 February 2021 |archive-date=1 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301163833/https://www.atptour.com/en/news/sinner-khachanov-travaglia-great-ocean-road-open-2021-saturday |url-status=live }}</ref> postavši tako najmlađi igrač s dvije uzastopne ATP titule još od Nadalovog niza iz [[2005.]] godine.<ref name=second-title/> Njegova serija od deset uzastopnih pobjeda prekinuta je u prvom kolu [[Australian Open]]a, kada ga je u pet setova pobijedio [[Denis Shapovalov]].<ref>{{cite web |last=Abulleil |first=Reem |title=Match of the Day: Shapovalov sinks Sinner in epic |url=https://ausopen.com/articles/news/match-day-shapovalov-sinks-sinner-epic |website=Australian Open |access-date=16 April 2021 |date=9 February 2021 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416091733/https://ausopen.com/articles/news/match-day-shapovalov-sinks-sinner-epic |url-status=live }}</ref> Veliki uspjeh postigao je na [[Miami Open]]u, gdje je došao do svog prvog Masters 1000 finala,<ref>{{cite web |last=Eichenholz |first=Andrew |title=How Sinner Is Storming Down His 'Long Road' |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-miami-2021-sf-reaction |website=ATP Tour |access-date=16 April 2021 |date=2 April 2021 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416091730/https://www.atptour.com/en/news/sinner-miami-2021-sf-reaction |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|title=Sinner Strikes Late To Reach Maiden ATP Masters 1000 Final|url=https://www.atptour.com/en/news/bautista-agut-sinner-miami-2021-day-10|website=ATP Tour|access-date=16 April 2021|archive-date=16 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416091731/https://www.atptour.com/en/news/bautista-agut-sinner-miami-2021-day-10|url-status=live}}</ref> ali je izgubio od [[Hubert Hurkacz|Huberta Hurkacza]].<ref>{{cite web |last=Carayol |first=Tumaini |title=Hubert Hurkacz sees off Jannik Sinner to win Masters final in Miami |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/apr/04/hubert-hurkacz-sees-off-jannik-sinner-to-win-masters-final-in-miami |website=The Guardian |access-date=16 April 2021 |date=4 April 2021 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416091731/https://www.theguardian.com/sport/2021/apr/04/hubert-hurkacz-sees-off-jannik-sinner-to-win-masters-final-in-miami |url-status=live }}</ref> Na [[Roland-Garros]]u ga je ponovo izbacio Nadal,<ref>{{Cite web|url = https://indianexpress.com/article/sports/tennis/french-open-2021-nadal-vs-sinner-fourth-round-result-7348612/|title = Rafael Nadal ousts Jannik Sinner to march into 15th French Open quarter-final|date = 8 June 2021|access-date = 8 June 2021|archive-date = 8 June 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210608141537/https://indianexpress.com/article/sports/tennis/french-open-2021-nadal-vs-sinner-fourth-round-result-7348612/|url-status = live}}</ref> dok je na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]] ispao u prvom kolu. [[File:Sinner RG21 (59) (51376300983).jpg|thumb|220px|left|Jannik Sinner na [[Roland-Garros 2021.|Roland-Garrosu 2021.]] godine.]] U paru s [[Reilly Opelka|Reillyjem Opelkom]] osvojio je svoj prvi naslov u parovima na [[Atlanta Open]]u,<ref>{{Cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/atlanta-2021-doubles-final|title=Reilly Opelka & Jannik Sinner Make Perfect Team Debut in Atlanta |work=ATP Tour |access-date=9 August 2021|archive-date=5 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805134851/https://www.atptour.com/en/news/atlanta-2021-doubles-final|url-status=live}}</ref> a pobjedom protiv [[Mackenzie McDonald|Mackenzieja McDonalda]] osvojio je i [[Citi Open]] u [[Washington, D.C.|Washingtonu]], što mu je bio treći turnir ukupno i prvi ATP 500 naslov.<ref>{{Cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-brooksby-washington-2021-saturday|title=Jannik Sinner Halts Jenson Brooksby in #NextGenATP Clash to Reach Washington Final |work=ATP Tour |access-date=9 August 2021|archive-date=8 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210808130741/https://www.atptour.com/en/news/sinner-brooksby-washington-2021-saturday|url-status=live}}</ref> Postao je tako prvi Talijan s titulom na Citi Openu te najmlađi ATP 500 pobjednik, odnosno prvi tinejdžer s ATP 500 pobjedom od uspostave kategorije [[2009.]] godine.<ref>{{Cite web| url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-mcdonald-washington-2021-final| title=Sinner Shines In Washington, Beats McDonald For First ATP 500 Title| work=ATP Tour| date=8 August 2021| access-date=9 August 2021| archive-date=9 August 2021| archive-url=https://web.archive.org/web/20210809003039/https://www.atptour.com/en/news/sinner-mcdonald-washington-2021-final| url-status=live}}</ref> Ovime je [[9. kolovoza]] [[2001.]] godine ušao među 15 najboljih tenisača svijeta. Nakon ispadanja u četvrtom kolu [[US Open]]a, Sinner je uspješno obranio naslov u [[Sofija|Sofiji]]<ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-monfils-sofia-final-2021-sunday |title=Sinner Beats Monfils, Retains Sofia Title |publisher=atptour.com |date=3 October 2021 |access-date=3 October 2021 |last=Jacot |first=Sam |archive-date=4 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211004204825/https://www.atptour.com/en/news/sinner-monfils-sofia-final-2021-sunday |url-status=live }}</ref> te je nadovezao naslov na [[European Open]]u u [[Antwerpen]]u, pobijedivši [[Diego Schwartzman|Diega Schwartzmana]] za svoj peti naslov u karijeri.<ref>{{Cite web|title=Jannik Sinner Marches Into Antwerp Final |url=https://www.atptour.com/en/news/www.atptour.com/en/news/sinner-harris-antwerp-2021-saturday|access-date=23 October 2021|website=ATP Tour|archive-date=23 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023203551/https://www.atptour.com/en/news/www.atptour.com/en/news/sinner-harris-antwerp-2021-saturday|url-status=live}}</ref> Tako je postao najmlađi tenisač s pet ATP naslova još od [[Novak Đoković|Novaka Đokovića]], koji je imao 19 kada je to uspio.<ref>{{Cite web|url=https://www.tennis.com/baseline/articles/stat-of-the-day-sinner-youngest-man-to-win-five-atp-titles-since-djokovic|title=Stat of the Day: 20-year-old Sinner becomes youngest man to win five ATP titles since 19-year-old Djokovic|access-date=17 November 2021|archive-date=17 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117002254/https://www.tennis.com/baseline/articles/stat-of-the-day-sinner-youngest-man-to-win-five-atp-titles-since-djokovic|url-status=live}}</ref> Nakon ulaska u polufinale [[Vienna Open]]a postao je prvi tenisač rođen u [[21. vijek|XXI. stoljeću]] koji je ušao među deset najboljih tenisača svijeta, što mu je donijelo status nositelja na [[Rolex Paris Masters]]u; tamo ga je porazio [[Carlos Alcaraz]], oduzevši mu tako priliku za direktan plasman na [[ATP Finals]]e.<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-paris-2021-wednesday |title=Carlos Alcaraz Stops Jannik Sinner's Nitto ATP Finals Tilt &#124; ATP Tour &#124; Tennis |work=ATP Tour |access-date=3 November 2021 |archive-date=3 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211103183139/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-paris-2021-wednesday |url-status=live }}</ref> Ipak, Sinner je bio prva alternativa te je upao u turnir nakon što se njegov sunarodnjak [[Matteo Berrettini]] povukao nakon svog prvog meča zbog ozljede abdomena.<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/berrettini-nitto-atp-finals-2021-withdrawal|title=Berrettini Withdraws From Nitto ATP Finals, Sinner Steps In|website=ATP Tour|access-date=16 November 2021|archive-date=17 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117001919/https://www.atptour.com/en/news/berrettini-nitto-atp-finals-2021-withdrawal|url-status=live}}</ref> Sinner je pobijedio Hurkacza u drugom kolu te tako postao najmlađi pobjednik nekog meča na Finalsima još od [[Lleyton Hewitt|Lleytona Hewitta]] [[2000.]] godine te prva zamjena s pobjedom još od [[Janko Tipsarević|Janka Tipsarevića]] [[2011.]] godine.<ref>{{Cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-hurkacz-turin-2021-tuesday|title=Jannik Sinner Rocks Turin Debut with Hubert Hurkacz Win|website=ATP Tour|access-date=16 November 2021|archive-date=17 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117001903/https://www.atptour.com/en/news/sinner-hurkacz-turin-2021-tuesday|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url = https://www.eurosport.com/tennis/atp-finals/2021/jannik-sinner-v-hubert-hurkacz-atp-finals-live_sto8629938/story.shtml|title = ATP Finals 2021 – Jannik Sinner beats Hubert Hurkacz after replacing injured Matteo Berrettini|date = 16 November 2021|access-date = 16 November 2021|archive-date = 25 January 2022|archive-url = https://web.archive.org/web/20220125194300/https://www.eurosport.com/tennis/atp-finals/2021/jannik-sinner-v-hubert-hurkacz-atp-finals-live_sto8629938/story.shtml|url-status = live}}</ref> Turnir je završio porazom od [[Danil Medvedev|Danila Medvedeva]], što mu je ipak bilo dovoljno da završi godinu kao 10. tenisač svijeta. U finalnom krugu [[Davis Cup]]a pobijedio je [[John Isner|Johna Isnera]] i [[Marin Čilić|Marina Čilića]], ali je Italija ispala u četvrtfinalu od Hrvatske.<ref>{{Cite web|url=https://www.daviscup.com/en/draws-results/tie.aspx?id=M-DC-2021-FLS-E-M-USA-ITA-01|title=Davis Cup – Draws & Results|access-date=27 November 2021|archive-date=25 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125095003/https://www.daviscup.com/en/draws-results/tie.aspx?id=M-DC-2021-FLS-E-M-USA-ITA-01|url-status=live}}</ref> Sljedeća sezona donijela je generalni napredak u smislu da je na velikim turnirima stizao sve dalje, ali bila je obilježena manjkom titula. Sinner je imao sasvim solidne nastupe na [[Australian Open]]u (četvrtfinale),<ref>{{Cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-australian-open-2022-monday|title=Sinner Stays Perfect, Downs De Minaur|work=ATP Tour |access-date=17 September 2022|archive-date=20 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920170445/https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-australian-open-2022-monday|url-status=live}}</ref> [[Miami Open]]u (predaja u četvrtfinalu),<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/carreno-busta-sinner-miami-2022-sunday | title=Jannik Sinner Erases 5 Match Points to Edge Pablo Carreño Busta | work=ATP Tour | access-date=3 May 2022 | archive-date=3 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220503195747/https://www.atptour.com/en/news/carreno-busta-sinner-miami-2022-sunday | url-status=live }}</ref> [[Monte Carlo Masters]]u (četvrtfinale),<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/rublev-sinner-monte-carlo-2022-thursday | title=Jannik Sinner Rallies Past Andrey Rublev, Reaches Second Straight ATP Masters 1000 QF | work=ATP Tour | access-date=3 May 2022 | archive-date=3 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220503200812/https://www.atptour.com/en/news/rublev-sinner-monte-carlo-2022-thursday | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/zverev-sinner-monte-carlo-2022-qf | title=Alexander Zverev Wins Decisive Tie-break to Edge Jannik Sinner in Monte Carlo Classic | website=ATP Tour | access-date=3 May 2022 | archive-date=3 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220503200811/https://www.atptour.com/en/news/zverev-sinner-monte-carlo-2022-qf | url-status=live }}</ref> [[Madrid Open]]u (treće kolo),<ref>{{cite web | url=https://www.tennisworldusa.org/tennis/news/Tennis_Interviews/113285/jannik-sinner-reacts-to-saving-three-mps-in-stunning-comeback-win-in-madrid/ | title=Jannik Sinner reacts to saving three MPS in stunning comeback win in Madrid | date=2 May 2022 | access-date=3 May 2022 | archive-date=2 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220502214932/https://www.tennisworldusa.org/tennis/news/Tennis_Interviews/113285/jannik-sinner-reacts-to-saving-three-mps-in-stunning-comeback-win-in-madrid/ | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/felix-sinner-zverev-musetti-madrid-2022-thursday|title=Felix Flies Past Sinner, Sets Zverev Showdown|publisher=[[Association of Tennis Professionals]]|date=5 May 2022|access-date=20 September 2022|archive-date=20 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920173030/https://www.atptour.com/en/news/felix-sinner-zverev-musetti-madrid-2022-thursday|url-status=live}}</ref> [[Roland-Garros]]u (četvrto kolo)<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/rublev-through-french-open-last-eight-sinner-retires-injured-2022-05-30/ | title=Rublev through to French Open last eight as Sinner retires injured | newspaper=Reuters | date=30 May 2022 | last=Pretot | first=Julien | access-date=5 September 2022 | archive-date=5 September 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220905035540/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/rublev-through-french-open-last-eight-sinner-retires-injured-2022-05-30/ | url-status=live }}</ref> i [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]] (četvrtfinale).<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-ski-feature-june-2022 | title=Jannik Sinner: Skiing Sensation to Tennis Star | website=ATP Tour | access-date=28 June 2022 | archive-date=28 June 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220628001133/https://www.atptour.com/en/news/sinner-ski-feature-june-2022 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-wimbledon-2022-tuesday | title=Novak Djokovic Recovers Two-Set Deficit to Sink Jannik Sinner at Wimbledon | website=ATP Tour | access-date=31 July 2022 | archive-date=7 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220707223755/https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-wimbledon-2022-tuesday | url-status=live }}</ref> U [[Madrid]]u je protiv [[Alex de Minaur|Alexa de Minaura]] ostvario 100. pobjedu u karijeri, za što mu je trebalo samo 147 mečeva;<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-madrid-2022-wednesday | title=Jannik Sinner Captures 100th Win, Advances in Madrid | website=ATP Tour | access-date=4 May 2022 | archive-date=4 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220504224747/https://www.atptour.com/en/news/sinner-madrid-2022-wednesday | url-status=live }}</ref> jedina dva tenisača koji su brže došli do 100. pobjeda bili su [[Rafael Nadal]] (nakon 137 mečeva) i [[Novak Đoković]] (nakon 143 meča).<ref>{{cite web| url=https://www.atptour.com/en/news/tsitsipas-100-wins-tribute| title=Tsitsipas 100 wins tribute| work=ATP Tour| access-date=19 December 2022| archive-date=19 December 2022| archive-url=https://web.archive.org/web/20221219200152/https://www.atptour.com/en/news/tsitsipas-100-wins-tribute| url-status=live}}</ref> Svoje jedino finale te sezone igrao je na [[Croatia Open Umag|turniru u Umagu]], gdje je pobijedio branitelja naslova [[Carlos Alcaraz|Carlosa Alcaraza]] i osvojio svoj prvi naslov na zemlji te jedini naslov u [[2022.]] godini.<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-umag-2022-sunday-final | title=Jannik Sinner Rallies Past Alcaraz to Umag Crown | website=ATP Tour | access-date=2 August 2022 | archive-date=1 August 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220801072818/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-umag-2022-sunday-final | url-status=live }}</ref> Nakon ispadanja u trećem kolu i u [[National Bank Open|Montrealu]]<ref>{{cite web|url=https://www.tennismajors.com/atp/montreal-masters-carreno-busta-reaches-quarter-finals-617509.html|title=Montreal Masters: Carreno Busta reaches quarter-finals defeating Sinner, quarter finals are set|website=Tennis Majors|date=12 August 2022|access-date=20 September 2022|archive-date=20 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920172438/https://www.tennismajors.com/atp/montreal-masters-carreno-busta-reaches-quarter-finals-617509.html|url-status=live}}</ref> i u [[Cincinnati Masters|Cincinnatiju]],<ref>{{Cite web |title=Félix Auger-Aliassime Saves 2 MPs, Stuns Jannik Sinner In Cincinnati |url=https://www.atptour.com/en/news/auger-aliassime-sinner-cincinnati-2022-thursday |access-date=20 August 2022 |website=ATP Tour |archive-date=30 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220830202751/https://www.atptour.com/en/news/auger-aliassime-sinner-cincinnati-2022-thursday |url-status=live }}</ref> uspio je doći do četvrtfinala [[US Open]]a,<ref>{{cite web | url= https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-04/sinner_earns_latenight_win_against_nakashima_at_the_2022_us_open.html | title= Sinner earns late-night win against Nakashima at the 2022 US Open | access-date= 6 September 2022 | archive-date= 6 September 2022 | archive-url= https://web.archive.org/web/20220906041336/https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-04/sinner_earns_latenight_win_against_nakashima_at_the_2022_us_open.html | url-status= live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-ivashka-us-open-2022-monday | title=Sinner Survives Service Yips & Five-Set Scare | website=ATP Tour | access-date=6 September 2022 | archive-date=6 September 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220906043355/https://www.atptour.com/en/news/sinner-ivashka-us-open-2022-monday | url-status=live }}</ref> gdje je ponovo igrao s Alcarazom. Alcaraz je pobijedio u pet setova nakon pet sati i petnaest minuta; meč je završio u 2:50 ujutro po lokalnom vremenu, što je rekord za najkasnije završeni meč u historiji turnira, te je postao drugi najduži meč u historiji US Opena.<ref>{{cite web | url=https://apnews.com/article/us-open-tennis-championships-sports-new-york-jannik-sinner-49a9b96ec94a29b6deaae56dc2b54c4e | title=Alcaraz tops Sinner at 2:50 a.m.; latest US Open finish ever | website=[[Associated Press]] | date=8 September 2022 | access-date=14 September 2022 | archive-date=12 September 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220912062839/https://apnews.com/article/us-open-tennis-championships-sports-new-york-jannik-sinner-49a9b96ec94a29b6deaae56dc2b54c4e | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-us-open-2022-qf | title=Carlos Alcaraz Saves MP, Outlasts Jannik Sinner in Historic US Open QF Thriller | website=ATP Tour | access-date=14 September 2022 | archive-date=12 September 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220912010205/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-us-open-2022-qf | url-status=live }}</ref> Kraj sezone bio je nešto lošiji. Iako je pomogao Italiji da dođe do posljednje faze [[Davis Cup]]a,<ref>{{Cite web|url=https://www.daviscupfinals.com/news/group-a-italy-v-argentina|title=Italy beats Argentina to book place in Final 8|access-date=17 September 2022|archive-date=17 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221017040143/https://www.daviscupfinals.com/news/group-a-italy-v-argentina|url-status=dead}}</ref> zbog ozljede u [[Sofija|Sofiji]] izbivao je s terena gotovo mjesec dana.<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-rune-huesler-musetti-sofia-2022-saturday | title=Holger Rune Advances Past Jannik Sinner into Sofia Final | website=ATP Tour | access-date=1 November 2022 | archive-date=10 October 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221010220432/https://www.atptour.com/en/news/sinner-rune-huesler-musetti-sofia-2022-saturday/ | url-status=live }}</ref> Igrao je još četvrfinale [[Erste Bank Open]]a,<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-vienna-2022-friday | title=Daniil Medvedev Sinks Jannik Sinner in Vienna | website=ATP Tour | access-date=1 November 2022 | archive-date=1 November 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221101004045/https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-vienna-2022-friday | url-status=live }}</ref> dok je na [[Rolex Paris Masters]]u ispao u prvom kolu.<ref>{{cite news | url=https://www.atptour.com/en/news/huesler-sinner-paris-2022-monday | title=Marc-Andrea Huesler Stuns Jannik Sinner in Paris Opener | website=ATP Tour | access-date=1 November 2022 | archive-date=1 November 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221101002302/https://www.atptour.com/en/news/huesler-sinner-paris-2022-monday | url-status=live }}</ref> Sezonu je završio kao 15. tenisač svijeta. === Davis Cup, Grand Slam naslovi i afera s dopingom (2023. – 2024.) === Nakon ispadanja na [[Adelaide International 1]]<ref>{{cite web |url=https://www.tennismajors.com/atp/adelaide-international-1-korda-makes-semi-finals-651723.html |title=Red-hot Korda takes out Sinner to reach semi-finals |website=tennismajors.com |date=6 January 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=25 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125225910/https://www.tennismajors.com/atp/adelaide-international-1-korda-makes-semi-finals-651723.html |url-status=live }}</ref> i [[Australian Open]] turnirima,<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/jan/22/tsitsipas-into-last-eight-of-australian-open-despite-sinners-best-efforts |title=Stefanos Tsitsipas marches on in Australian Open despite Sinner's best efforts |work=The Guardian |date=22 January 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=25 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125225910/https://www.theguardian.com/sport/2023/jan/22/tsitsipas-into-last-eight-of-australian-open-despite-sinners-best-efforts |url-status=live }}</ref> Sinner je u [[Montpellier]]u osvojio [[Open Sud de France]], svoj sedmi naslov u karijeri.<ref>{{cite news | url=https://www.atptour.com/en/news/cressy-sinner-montpellier-2023-sunday | title=Jannik Sinner Wins Montpellier Title | website=ATP Tour | access-date=18 February 2023 | archive-date=20 February 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230220030335/https://www.atptour.com/en/news/cressy-sinner-montpellier-2023-sunday | url-status=live }}</ref> U [[ABN AMRO Open|Rotterdamu]] je uspio doći do finala,<ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-tsitsipas-rotterdam-2023-thursday |title=Sinner Scores Tsitsipas Revenge to Reach Rotterdam QFS |website=atptour.com |date=16 February 2023 |access-date= |archive-date=16 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230216233123/https://www.atptour.com/en/news/sinner-tsitsipas-rotterdam-2023-thursday |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-wawrinka-rotterdam-2023-friday | title=Sinner Sails Past Wawrinka to Rotterdam SFS | access-date=18 February 2023 | archive-date=18 February 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230218214450/https://www.atptour.com/en/news/sinner-wawrinka-rotterdam-2023-friday | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-griekspoor-rotterdam-2023-saturday | title=Sinner Serves Past Griekspoor, Sets Medvedev Final Clash in Rotterdam | website=ATP Tour | access-date=18 February 2023 | archive-date=18 February 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230218223858/https://www.atptour.com/en/news/sinner-griekspoor-rotterdam-2023-saturday | url-status=live }}</ref> gdje je izgubio od [[Danil Medvedev|Medvedeva]]. Nakon ispadanja u polufinalu [[BNP Paribas Open]]a u [[Indian Wells]]u od [[Carlos Alcaraz|Alcaraza]],<ref>{{Cite web |date=19 March 2023 |title=Carlos Alcaraz eclipses Jannik Sinner to reach Indian Wells final |url=https://www.independent.co.uk/sport/tennis/carlos-alcaraz-jannik-sinner-britain-neal-skupski-daniil-medvedev-b2303742.html |access-date=26 March 2023 |website=The Independent |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326033228/https://www.independent.co.uk/sport/tennis/carlos-alcaraz-jannik-sinner-britain-neal-skupski-daniil-medvedev-b2303742.html |url-status=live }}</ref> Sinner se uspio "osvetiti" u polufinalu [[Miami Open]]a,<ref>{{cite news |url=https://www.atptour.com/en/news/rublev-sinner-miami-2023-tuesday |title=Jannik Sinner Defeats Andrey Rublev in Miami |website=ATP Tour |date=28 March 2023 |access-date=28 March 2023 |archive-date=28 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328173705/https://www.atptour.com/en/news/rublev-sinner-miami-2023-tuesday |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-ruusuvuori-miami-2023-wednesday |title=Sinner Overcomes Rain, Ruusuvuori to Reach Miami SFS |website=ATP Tour |date=29 March 2023 |access-date=29 March 2023 |archive-date=29 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230329224445/https://www.atptour.com/en/news/sinner-ruusuvuori-miami-2023-wednesday |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-miami-2023-sf |title=Sinner Storms Back to Beat Alcaraz in Miami SF, Ending Spaniard's No. 1 Reign |website=ATP Tour |date=30 March 2023 |access-date=1 April 2023 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403133737/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-miami-2023-sf |url-status=live }}</ref> čime je osujetio Alcarazove planove da se vrati na prvo mjesto;<ref>{{cite web | url=https://www.tennis.com/news/articles/the-point-of-the-year-by-jannik-sinner-and-carlos-alcaraz | title=Jannik Sinner wins the point of the year, then ends Carlos Alcaraz's hopes for a Sunshine Double | date=30 March 2023 | access-date=1 April 2023 | archive-date=2 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230402045713/https://www.tennis.com/news/articles/the-point-of-the-year-by-jannik-sinner-and-carlos-alcaraz | url-status=live }}</ref> u finalu je ponovo izgubio od Medvedeva, čime je omjer među njima došao do 0:6 u korist Rusa.<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-miami-2023-final | title=Daniil Medvedev Wins Maiden Miami Title, Fourth Trophy of 2023 | website=ATP Tour | date=31 March 2023 | access-date=2 April 2023 | archive-date=2 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230402191105/https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-miami-2023-final | url-status=live }}</ref> U [[Monte Carlo Masters|Monte Carlu]] je igrao svoje treće uzastopno Masters 1000 polufinale,<ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-musetti-monte-carlo-2023-qf |title=Sinner Reaches Third Straight ATP Masters 1000 SF in Monte-Carlo |website=ATP Tour |date=14 April 2023 |access-date=14 April 2023 |archive-date=14 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230414210638/https://www.atptour.com/en/news/sinner-musetti-monte-carlo-2023-qf |url-status=live }}</ref> dok je na [[Roland-Garros]]u iznanađujuće izgubio od [[Daniel Altmaier|Daniela Altmaiera]] u drugom kolu;<ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-altmaier-roland-garros-2023-thursday |title=Altmaier Saves 2 MPs To Stun Sinner At Roland Garros |website=ATP Tour |date=1 June 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=26 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926193120/https://www.atptour.com/en/news/sinner-altmaier-roland-garros-2023-thursday |url-status=live }}</ref> meč se igrao u pet setova i trajao je 5 sati i 26 minuta, čime je postao dotad najduži meč u Sinnerovoj karijeri<ref>{{cite web |url=https://www.tennismajors.com/roland-garros-news/roland-garros-altmaier-moves-into-third-round-685280.html |title=Sinner defeated by Altmaier in fifth longest match in Roland-Garros history |website=tennismajors.com |date=1 June 2023 |access-date=10 July 2023 |archive-date=18 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230718014218/https://www.tennismajors.com/roland-garros-news/roland-garros-altmaier-moves-into-third-round-685280.html |url-status=live }}</ref> te drugi najduži meč sezone.<ref>{{cite web |url=https://www.tennis.com/news/articles/daniel-altmaier-outlasts-jannik-sinner-in-five-hour-26-minute-roland-garros-epic |title=Daniel Altmaier outlasts Jannik Sinner in five-hour, 26-minute Roland Garros epic |website=tennis.com |date=1 June 2023 |access-date=10 July 2023 |archive-date=18 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230718013130/https://www.tennis.com/news/articles/daniel-altmaier-outlasts-jannik-sinner-in-five-hour-26-minute-roland-garros-epic |url-status=live }}</ref> Na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]] je došao do četvrtfinala,<ref>{{Cite news |last=Parkinson |first=Hannah Jane |date=9 July 2023 |title=Manic Sinner is no saint as he slips and slides into Wimbledon quarter-finals |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/jul/09/livewire-jannik-sinner-beats-daniel-elahi-galan-to-progress-to-quarter-finals |access-date=12 July 2023 |issn=0261-3077 |archive-date=12 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712011140/https://www.theguardian.com/sport/2023/jul/09/livewire-jannik-sinner-beats-daniel-elahi-galan-to-progress-to-quarter-finals |url-status=live }}</ref> gdje je izgubio od [[Novak Đoković|Novaka Đokovića]].<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-wimbledon-2023-friday |title=Novak Djokovic Beats Jannik Sinner At Wimbledon {{!}} ATP Tour {{!}} Tennis |website=ATP Tour |date=14 July 2023 |access-date=13 August 2023 |archive-date=16 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716193727/https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-wimbledon-2023-friday |url-status=live }}</ref> U kolovozu je u [[National Bank Open|Torontu]] osvojio svoj prvi Masters 1000 naslov, pobijedivši [[Alex de Minaur|Alexa de Minaura]] u finalu.<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-toronto-2023-sunday-final |title=Jannik Sinner Earns First Masters 1000 Crown In Toronto |website=ATP Tour |date=13 August 2023 |access-date=13 August 2023 |archive-date=13 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230813215835/https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-toronto-2023-sunday-final |url-status=live }}</ref> Na [[China Open]]u je u polufinalu ponovo pobijedio Alcaraza da bi u finalu svladao Medvedeva, prvi put u sedam međusobnih mečeva.<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-beijing-2023-sf |title=Sinner Races Away From Alcaraz After Marathon Start In Beijing SFs |website=ATP Tour |date=3 October 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=5 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240105091402/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-beijing-2023-sf |url-status=live }}</ref> Tako je došao do četvrtog mjesta na ATP listi, postavši prvi Talijan u Top 5 još od vremena [[Adriano Panatta|Adriana Panatte]].<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-beijing-2023-final |title=Sinner Ends Medvedev Stranglehold, Clinches Beijing Crown |website=ATP Tour |date=4 October 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=12 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231012124338/https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-beijing-2023-final |url-status=live }}</ref> Nakon ispadanja od [[Ben Shelton|Sheltona]] u [[Rolex Shanghai Masters|Šangaju]],<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-shelton-shanghai-2023-tuesday |title=Shelton Stuns Sinner In Shanghai |website=ATP Tour |date=10 October 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=4 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104102711/https://www.atptour.com/en/news/sinner-shelton-shanghai-2023-tuesday |url-status=live }}</ref> Sinner je došao do finala turnira u [[Beč]]u, gdje je drugi put za redom pobijedio Medvedeva.<ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-vienna-2023-singles-final |title=Sinner Claws Past Medvedev, Triumphs In Vienna |website=ATP Tour |date=29 October 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=5 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231205015106/https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-vienna-2023-singles-final |url-status=live }}</ref> Dobri nastupi osigurali su mu debitantski direktni nastup na [[ATP Finals]]ima, gdje je u grupnoj fazi pobijedio sva tri meča, uključujući i onaj protiv Đokovića;<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-turin-2023-tuesday |title='Brave' Sinner Downs Djokovic, Nears Turin SFs |website=ATP Tour |date=14 November 2023 |access-date=20 November 2023 |archive-date=22 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122013222/https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-turin-2023-tuesday |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/sports/tennis/sinner-beats-djokovic-atp-finals-cracker-2023-11-14/ |title=Sinner digs deep to down Djokovic in ATP Finals cracker |website=reuters.com |date=14 November 2023 |access-date=20 November 2023 |archive-date=15 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231115181741/https://www.reuters.com/sports/tennis/sinner-beats-djokovic-atp-finals-cracker-2023-11-14/ |url-status=live }}</ref> ipak, u ponovnom susretu protiv Đokovića u finalu, Sinner je izgubio.<ref>{{Cite web |url=https://www.tennis.com/news/articles/imperious-djokovic-wins-record-7th-atp-finals-title-by-beating-sinner-in-straight-sets |title=Novak Djokovic wins record seventh ATP Finals title, beats Jannik Sinner in straight sets |website=Tennis.com |date=19 November 2023 |access-date=20 November 2023 |archive-date=20 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231120044250/https://www.tennis.com/news/articles/imperious-djokovic-wins-record-7th-atp-finals-title-by-beating-sinner-in-straight-sets |url-status=live }}</ref> Nakon toga je nastupio za Italiju u završnoj fazi [[Davis Cup]]a, gdje je u četvrtfinalu pobijedio [[Tallon Griekspoor|Tallona Griekspoora]] i tako pomogao Italiji da prođe [[Davis Cup reprezentacija Nizozemske|Nizozemsku]].<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/davis-cup-final-8-2023-thursday |title=Sinner Doubles Up To Lead Italy Into Davis Cup Semi-finals |website=ATP Tour |date=23 November 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=25 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125230353/https://www.atptour.com/en/news/davis-cup-final-8-2023-thursday |url-status=live }}</ref> U polufinalu je uslijedio susret sa [[Davis Cup reprezentacija Srbije|Srbijom]], u sklopu kojeg je Sinner treći put u 12 dana igrao protiv Đokovića i pobijedio. Bio je to prvi Đokovićev poraz u singlu i Davis Cupu još od [[2011.]] godine kada ga je pobijedio [[Juan Martín del Potro]].<ref>{{Cite web |url=https://apnews.com/article/djokovic-sinner-serbia-italy-davis-cup-8d38c33f25774ff5e7dcefe47e52e4c0 |title=Sinner enjoys double success over Djokovic to lead Italy into the Davis Cup final |website=apnews.com |date=25 November 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=4 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231204154642/https://apnews.com/article/djokovic-sinner-serbia-italy-davis-cup-8d38c33f25774ff5e7dcefe47e52e4c0 |url-status=live }}</ref> Uz to, Sinner je u trećem setu spasio tri uzastopne meč lopte, postavši tek četvrti igrač u historiji koji je pobijedio Đokovića nakon spašavanja meč lopti te prvi koji je spasio čak tri uzastopne meč lopte;<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-serbia-italy-davis-cup-2023-sf |title=Sinner Saves 3 MPs To Beat Djokovic, Leads Italy To Davis Cup Final |website=atptour.com |date=25 November 2023 |access-date=27 November 2023 |archive-date=26 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231126235627/https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-serbia-italy-davis-cup-2023-sf |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.skysports.com/tennis/news/12110/13016292/davis-cup-italys-jannik-sinner-beats-novak-djokovic-in-both-singles-and-doubles-to-secure-a-2-1-victory-over-serbia |title=Davis Cup: Italy's Jannik Sinner beats Novak Djokovic in both singles and doubles to secure a 2–1 victory over Serbia |website=skysports.com |date=25 November 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=9 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209102132/https://www.skysports.com/tennis/news/12110/13016292/davis-cup-italys-jannik-sinner-beats-novak-djokovic-in-both-singles-and-doubles-to-secure-a-2-1-victory-over-serbia |url-status=live }}</ref> također je postao tek treći tenisač, nakon [[Rafael Nadal|Rafaela Nadala]] i [[Andy Murray|Andyja Murraya]] koji je dva puta pobijedio Đokovića u rasponu od 12 dana.<ref>{{Cite web |url=https://www.tennis.com/news/articles/stat-of-the-day-jannik-sinner-defeats-novak-djokovic-twice-in-12-days-nadal-murray |title=Stat of the Day: Jannik Sinner defeats Novak Djokovic twice in 12 days, joins exclusive list |website=tennis.com |date=25 November 2023 |access-date=27 November 2023 |archive-date=27 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231127014429/https://www.tennis.com/news/articles/stat-of-the-day-jannik-sinner-defeats-novak-djokovic-twice-in-12-days-nadal-murray |url-status=live }}</ref> Nakon toga je u paru s [[Lorenzo Sonego|Lorenzom Sonegom]] ponovo pobijedio Đokovića, koji je igrao u paru s [[Miomir Kecmanović|Kecmanovićem]], i osigurao Italiji ulazak u finale.<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/nov/25/italy-into-davis-cup-final-after-sinners-stunning-comeback-sees-off-djokovic |title=Italy into Davis Cup final after Sinner's stunning comeback sees off Djokovic |work=The Guardian |date=25 November 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=20 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231220231255/https://www.theguardian.com/sport/2023/nov/25/italy-into-davis-cup-final-after-sinners-stunning-comeback-sees-off-djokovic |url-status=live }}</ref> Tamo su Talijani pobijedili [[Davis Cup reprezentacija Australije|Australiju]] i osvojili svoj drugi naslov, prvi nakon [[1976.]] godine.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/davis-cup-final-2023-italy-australia |title=Scintillating Sinner Leads Italy To Davis Cup Title |website=ATP Tour |date=26 November 2023 |access-date=27 November 2023 |archive-date=28 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128151659/https://www.atptour.com/en/news/davis-cup-final-2023-italy-australia |url-status=live }}</ref> Tijekom dodjele ATP-ovih nagrada, Sinner je dobio nagradu za igrača s najvećim napretkom i nagradu za miljenika publike,<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner Wins Most Improved Player Of The Year Award For 2023 |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2023-most-improved-player-of-the-year |access-date=2 July 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=17 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231217045747/https://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2023-most-improved-player-of-the-year |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner Voted Fans' Favourite In 2023 ATP Awards |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2023-fans-favourite-singles |access-date=2 July 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=18 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231218143517/https://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2023-fans-favourite-singles |url-status=live }}</ref> dok su njegovi treneri [[Darren Cahill]] i [[Simone Vagnozzi]] podijelili nagradu za trenera godine.<ref>{{Cite web |title=2023 ATP Awards: Djokovic Joined By Sinner, Alcaraz, Auger-Aliassime, Fils Among Winners |url=http://www.atptour.com/en/news/atp-awards-2023-all-winners |access-date=2 July 2024 |website=ATP Tour |language=en}}</ref> Na Supertennis Awardsima dobio je nagradu za najboljeg tenisača.<ref>{{Cite web |title=Sinner premiato come miglior giocatore dell'anno: il tennis italiano in festa |url=https://www.today.it/sport/tennis/premi-migliori-supertennis-2023.html |access-date=11 July 2024 |website=Today |language=it |archive-date=11 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240711143727/https://www.today.it/sport/tennis/premi-migliori-supertennis-2023.html |url-status=live }}</ref> Početak sezone [[2024.]] godine bio je vrlo jak. Sinner je na [[Australian Open]]u prilično lako došao do novog polufinala, gdje je iznenađujuće pobijedio Đokovića, koji je tada bio prvi tenisač svijeta i branitelj naslova;<ref>{{Cite web |date=26 January 2024 |title=Sinner ends Djokovic's reign in Australian Open semifinals |url=https://www.espn.com/tennis/story/_/id/39391142/jannik-sinner-ends-novak-djokovic-australian-open-reign-semifinals |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128162430/https://www.espn.com/tennis/story/_/id/39391142/jannik-sinner-ends-novak-djokovic-australian-open-reign-semifinals |archive-date=28 January 2024 |access-date=28 January 2024 |website=ESPN.com|agency=Associated Press}}</ref> bio je to Đokovićev prvi poraz na Australian Openu od [[2018.]] godine.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-australian-open-2024-sf|title=Jannik Sinner defeats Novak Djokovic to reach 2024 Australian Open final |website=ATP Tour|access-date=27 January 2024|archive-date=27 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240127210854/https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-australian-open-2024-sf|url-status=live}}</ref> U finalu je ponovo igrao protiv Medvedeva te je okrenuo 0:2 u setovima i tako došao do svog prvog [[Grand Slam]] naslova u karijeri; postao je prvi Talijan s osvojenim Australian Openom te tek treći Talijan ukupno, odnosno drugi u Open eri s nekim Grand Slam naslovom.<ref name="AO2024">{{Cite web |title=Sinner, winner: Italian takes first major at AO 2024 {{!}} AO |url=https://ausopen.com/articles/news/sinner-winner-italian-takes-first-major-ao-2024 |access-date=28 January 2024 |website=ausopen.com |language=en |archive-date=28 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128231116/https://ausopen.com/articles/news/sinner-winner-italian-takes-first-major-ao-2024 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tennis.com/news/articles/stat-of-the-day-jannik-sinner-becomes-first-italian-man-to-win-a-grand-slam-title-in-48-years|title=Stat of the Day: Jannik Sinner becomes first Italian man to win a Grand Slam title in 48 years|access-date=28 January 2024|archive-date=28 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240128235718/https://www.tennis.com/news/articles/stat-of-the-day-jannik-sinner-becomes-first-italian-man-to-win-a-grand-slam-title-in-48-years|url-status=live}}</ref> Također je postao tek drugi tenisač koji je osvojio Australian Open nakon što je gubio 0:2 u setovima, nakon Nadala [[2022.]] godine, koji je na taj način pobijedio upravo Medvedeva. U [[Rotterdam]]u je nakon predaje [[Miloš Raonić|Miloša Raonića]] u četvrtfinalu došao do svoje 200. pobjede u karijeri, postavši prvi igrač rođen u [[21. vijek|XXI. vijeku]] kojemu je to uspjelo.<ref>{{Cite web |author-mask=TennisTV |date=16 February 2024 |title=200 ATP Wins for Jannik Sinner |url=https://twitter.com/TennisTV/status/1758613115032293858 |access-date=15 April 2024 |website=X |archive-date=16 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216224703/https://twitter.com/TennisTV/status/1758613115032293858 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.eurosport.com/tennis/atp-rotterdam/2024/jannik-sinner-struggling-a-little-bit-but-reaches-rotterdam-semi-finals-after-milos-raonic-retires-w_sto10025927/story.shtml|title=Jannik Sinner struggling a little bit but reaches Rotterdam semi finals after Milos Raonic retires with injury|access-date=16 February 2024|archive-date=16 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240216230138/https://www.eurosport.com/tennis/atp-rotterdam/2024/jannik-sinner-struggling-a-little-bit-but-reaches-rotterdam-semi-finals-after-milos-raonic-retires-w_sto10025927/story.shtml|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-raonic-rotterdam-2024-friday|title=Sinner claims 200th win, reaches Rotterdam SF|access-date=17 February 2024|archive-date=16 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240216222715/https://www.atptour.com/en/news/sinner-raonic-rotterdam-2024-friday|url-status=live}}</ref> Nakon pobjeda nad Griekspoorom i de Minaurom, Sinner je osvojio turnir i tako došao do trećeg mjesta na ATP listi, čime je postao najbolje rangirani Talijan u historiji.<ref>{{Cite web |title=Sinner continues red-hot run, clinches Rotterdam crown |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-de-minaur-rotterdam-2024-final |access-date=19 February 2024 |date=18 February 2024 |website=ATPTour |archive-date=18 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240218195132/https://www.atptour.com/en/news/sinner-de-minaur-rotterdam-2024-final |url-status=live }}</ref> Tijekom [[BNP Paribas Open]]a u [[Indian Wells]]u produžio je svoju seriju na 19 uzastopnih pobjeda (16 u [[2024.]]), čime je oborio talijanski rekord u Open eri, a koja je prekinuta polufinalnim porazom od Alcaraza.<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner advances to Indian Wells semi-finals |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-lehecka-indian-wells-2024-thursday |access-date=15 March 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=15 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240315103200/https://www.atptour.com/en/news/sinner-lehecka-indian-wells-2024-thursday |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=17 March 2024 |title=Indian Wells: Carlos Alcaraz ends Jannik Sinner's winning run to set up Daniil Medvedev final |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/68583254 |access-date=24 June 2024 |work=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=12 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912002231/https://www.bbc.com/sport/tennis/68583254 |url-status=live }}</ref> U [[Miami Open|Miamiju]] je u finalu pobijedio [[Grigor Dimitrov|Grigora Dimitrova]] i tako osvojio svoj drugi Masters 1000 naslov, što mu je ujedno donijelo i skok na drugo mjesto ATP liste.<ref>{{Cite news |title=Jannik Sinner sweeps Grigor Dimitrov aside to win Miami Open |url=https://www.theguardian.com/sport/2024/mar/31/jannik-sinner-sweeps-grigor-dimitrov-aside-to-win-miami-open |access-date=31 March 2024 |work=The Guardian |date=31 March 2024 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-clinches-no-2-ranking-a-new-career-high-after-winning-miami-open-title|title=Jannik Sinner clinches No. 2 ranking, a new career-high, after winning Miami Open title|date=31 March 2024|access-date=31 March 2024|archive-date=31 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240331220913/https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-clinches-no-2-ranking-a-new-career-high-after-winning-miami-open-title|url-status=live}}</ref> Nakon poraza u drugom kolu [[Monte Carlo Masters|Monte Carla]] od [[Stefanos Cicipas|Stefanosa Cicipasa]], Sinner se povukao s turnira u [[Madrid]]u<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner withdraws from Madrid |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-madrid-2024-withdrawal |access-date=4 June 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=3 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503051225/https://www.atptour.com/en/news/sinner-madrid-2024-withdrawal |url-status=live }}</ref> i [[Rim]]u zbog ozljede kuka.<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner withdraws from Rome |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-rome-2024-withdrawal |access-date=4 June 2024 |website=ATP Tour |language=en}}</ref> Nakon što se Đoković povukao s [[Roland-Garros]]a, Sinner je po završetku turnira, na kojem je ispao u polufinalu od Alcaraza,<ref>{{Cite web |title=Carlos Alcaraz defeats Jannik Sinner in five-set Roland Garros SF thriller {{!}} ATP Tour {{!}} Tennis |url=http://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-roland-garros-2024-friday |access-date=24 June 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=9 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609061128/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-roland-garros-2024-friday |url-status=live }}</ref> prvi put u karijeri postao najbolji tenisač svijeta,<ref>{{Cite web |last=Zagoria |first=Adam |title=World No. 1 Novak Djokovic Withdraws From French Open, Jannik Sinner Becomes New No. 1 |url=https://www.forbes.com/sites/adamzagoria/2024/06/04/world-no-1-novak-djokovic-withdraws-from-french-open-jannik-sinner-becomes-new-no-1/ |access-date=4 June 2024 |website=Forbes |language=en |archive-date=5 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240605235249/https://www.forbes.com/sites/adamzagoria/2024/06/04/world-no-1-novak-djokovic-withdraws-from-french-open-jannik-sinner-becomes-new-no-1/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=4 June 2024 |title=Novak Djokovic injury: Defending champion withdraws from French Open |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c7221343y0lo |access-date=4 June 2024 |website=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=4 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240604182542/https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c7221343y0lo |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner assured of rise to world No. 1 |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-roland-garros-2024-world-no-1-guaranteed |access-date=4 June 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=4 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240604163058/https://www.atptour.com/en/news/sinner-roland-garros-2024-world-no-1-guaranteed |url-status=live }}</ref> ujedno i prvi Talijan u historiji koji je došao do te pozicije.<ref>{{Cite news |date=4 June 2024 |last=Pinto |first=Piergiuseppe |title=Quali tennisti italiani sono stati i numeri 1 al mondo? Sinner è il primo a riuscirci, il suo Roland Garros è su DAZN |url=https://www.dazn.com/it-IT/news/tennis/quali-tennisti-italiani-sono-stati-i-numeri-1-al-mondo/1ndmfp8cz0ele1htk700n5ixs8 |access-date=9 September 2024 |work=[[DAZN]] |language=it}}</ref> Na [[Halle Open]]u je postao tek osmi tenisač u historiji koji je osvojio svoj prvi turnir nakon prvog dolaska na prvo mjesto ATP liste,<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner wins Halle title in first tournament as World No. 1 |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-hurkacz-halle-2024-final |access-date=24 June 2024 |website=ATP Tour |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Shannuu |date=24 June 2024 |title=Jannik Sinner joins elite company with historic win as world No. 1 |url=https://tennistonic.com/tennis-news/728448/jannik-sinner-joins-elite-company-with-historic-win-as-world-no-1/ |access-date=24 June 2024 |website=Tennis Tonic – News, Predictions, H2H, Live Scores, stats |language=en-US |archive-date=24 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240624093253/https://tennistonic.com/tennis-news/728448/jannik-sinner-joins-elite-company-with-historic-win-as-world-no-1/ |url-status=live }}</ref> dok je na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]] prvi put u svojoj karijeri bio prvi nositelj na nekom [[Grand Slam]]u; na turniru je ispao od Medvedeva u četvrfinalu.<ref>{{Cite web |last=McLeman |first=Neil |date=9 July 2024 |title=Daniil Medvedev upsets Jannik Sinner to win epic Wimbledon quarter-final |url=https://www.express.co.uk/sport/tennis/1921020/Jannik-Sinner-Daniil-Medvedev-Wimbledon |access-date=10 July 2024 |website=Express.co.uk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ilic |first=Jovica |date=10 July 2024 |title=Daniil Medvedev edges ill Jannik Sinner, reaches Wimbledon semi-final |url=https://www.tennisworldusa.org/tennis/news/On_the_ATP_results_with/146418/daniil-medvedev-edges-ill-jannik-sinner-reaches-wimbledon-semifinal/ |access-date=10 July 2024 |website=Tennis World USA |language=en}}</ref> Na [[Ljetne olimpijske igre 2024.|Olimpijskim igrama]] u [[Pariz]]u nije nastupio zbog [[tonzilitis]]a.<ref>{{Cite web |date=24 July 2024 |title=Paris 2024: Jannik Sinner withdraws from tennis competition with injury, Salisbury to partner Watson in mixed doubles |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c3ge21gx2wdo |access-date=24 July 2024 |website=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=24 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240724164408/https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c3ge21gx2wdo |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=24 July 2024 |title=Tennis world No 1 Jannik Sinner forced to pull out of Olympics |url=https://www.independent.co.uk/sport/olympics/jannik-sinner-olympics-withdraw-injury-tonsilitis-b2585245.html |access-date=24 July 2024 |website=The Independent |language=en |archive-date=24 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240724164408/https://www.independent.co.uk/sport/olympics/jannik-sinner-olympics-withdraw-injury-tonsilitis-b2585245.html |url-status=live }}</ref> U [[Cincinnati Open|Cincinnatiju]] je osvojio svoj drugi Masters 1000 naslov u godini i peti ukupno, pobijedivši [[Frances Tiafoe|Francesa Tiafoea]] u finalu.<ref>{{cite web |last=Dietz |first=Matthew |title=World No. 1 Jannik Sinner defeats Tiafoe to win his first Cincinnati Open |date=20 August 2024 |url=https://www.wlwt.com/article/jannik-sinner-cincinnati-open-tennis-tiafoe-championship/61918680 |access-date=20 August 2024 |archive-date=20 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240820001948/https://www.wlwt.com/article/jannik-sinner-cincinnati-open-tennis-tiafoe-championship/61918680 |url-status=live }}</ref> Dana [[20. kolovoza]] [[2024.]] godine, nezavisni je sud objavio da je Sinner dva puta u ožujku imao pozitivan test na nedopuštenu supstancu [[klostebol]].<ref>{{Cite web |date=21 August 2024 |title=Why wasn't Jannik Sinner suspended after two positive steroid tests? What do other players think? |url=https://apnews.com/article/jannik-sinner-doping-steroid-test-clostebol-fa89853c0de2969fc4aa1b4195f2a91f |access-date=26 August 2024 |website=AP News |language=en |archive-date=26 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240826034853/https://apnews.com/article/jannik-sinner-doping-steroid-test-clostebol-fa89853c0de2969fc4aa1b4195f2a91f |url-status=live }}</ref> Sud je prihvatio Sinnerovo objašnjenje da je klostebol unesen u njegov organizam slučajno tijekom masaže, jer je njegov fizioterapeut ranije bio koristio sredstvo s klostebolom kako bi liječio vlastitu ozljedu. Krajem mjeseca, Sinner je objavio kako je dao otkaz svom kondicijskom treneru Umbertu Ferrari i fizioterapeutu Giacomu Naldiju.<ref>{{Cite news |title=US Open: Jannik Sinner confirms he has parted ways with fitness coach Umberto Ferrara and physio Giacomo Naldi over drug tests |url=https://www.skysports.com/tennis/news/32833/13201809/us-open-jannik-sinner-confirms-he-has-parted-ways-with-fitness-coach-umberto-ferrara-and-physio-giacomo-naldi-over-drug-tests |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216043239/https://www.skysports.com/tennis/news/32833/13201809/us-open-jannik-sinner-confirms-he-has-parted-ways-with-fitness-coach-umberto-ferrara-and-physio-giacomo-naldi-over-drug-tests |archive-date=16 February 2025 |access-date=24 July 2025 |work=Sky Sports |language=en-GB |url-status=live }}</ref> Sud je odlučio da Sinner nije s namjerom uzimao doping te mu nije izrekao nikakvu suspenziju, ali je morao vratiti novac i bodove koje je zaradio na turniru u [[Indian Wells]]u,<ref>{{cite web | title=Jannik Sinner cleared of wrongdoing after failed drug tests, ITIA says | website=Reuters | date=20 August 2024 | url=https://www.reuters.com/sports/tennis/world-no-1-sinner-cleared-wrongdoing-after-failed-drug-tests-itia-says-2024-08-20/ | access-date=21 August 2024}}</ref><ref>{{cite news |date=20 August 2024 |title=Jannik Sinner receives anti-doping sanction after positive tests for banned substance clostebol |url=https://www.nytimes.com/athletic/5710847/2024/08/20/jannik-sinner-doping-positive-tennis-clostebol/ |access-date=20 August 2024 |website=[[The New York Times]] |archive-date=20 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240820175758/https://www.nytimes.com/athletic/5710847/2024/08/20/jannik-sinner-doping-positive-tennis-clostebol/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |date=20 August 2024 |title=Independent tribunal rules 'No Fault or Negligence' in case of Jannik Sinner |url=https://www.itia.tennis/news/sanctions/independent-tribunal-rules-no-fault-or-negligence-in-case-of-italian-player-jannik-sinner/ |access-date=20 August 2024 |website=ITIA |archive-date=20 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240820150912/https://www.itia.tennis/news/sanctions/independent-tribunal-rules-no-fault-or-negligence-in-case-of-italian-player-jannik-sinner/ |url-status=live }}</ref> što je Sinner i učinio.<ref>{{cite news |url=https://www.cbc.ca/sports/tennis/jannik-sinner-positive-test-for-steroid-1.7299343 |title=Tennis star Jannik Sinner tested positive for a steroid twice but will not be suspended |work=CBC News |date=20 August 2024}}</ref> [[Svjetska antidopinška agencija]] žalila se na ovu odluku, a postupak je riješen nagodbom u veljači [[2025.]] godine, u sklopu koje je riješeno da je Sinner nenamjerno unio nedozvoljeno sredstvo u organizam te je prihvatio suspenziju u trajanju od tri mjeseca.<ref>{{Cite web |date=18 February 2025 |title=Jannik Sinner: Tennis world number one's case 'million miles away from doping', says Wada general counsel |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/cdxexxl936vo |access-date=28 February 2025 |website=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> Proces je bio jedna od najvrućih tema u teniskom svijetu u to vrijeme.<ref>{{cite news |url=https://www.eurosport.com/tennis/mats-wilander-jannik-sinner-anti-doping-ruling-unfair_sto20030781/story.shtml |title=Mats Wilander on 'unfair' situation over Jannik Sinner's anti-doping ruling – 'The process is obviously terrible' |publisher=ESPN |date=21 August 2024 |first=Joel |last=Kulasingham}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/cn02xp9dw02o |title=Sinner parts with physio & fitness coach after investigation |work=BBC Sport |date=23 August 2024}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Hansen |first1=James |last2=Eccleshare |first2=Charlie |date=12 November 2025 |title=Novak Djokovic's Piers Morgan interview: Sinner, Alcaraz, the tennis GOAT debate and his career |url=https://www.nytimes.com/athletic/6798363/2025/11/11/novak-djokovic-piers-morgan-interview/ |access-date=13 November 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[File:2024 11 24 Copa Davis Tenis.jpg|thumb|320px|Sinner (drugi s lijeva) s [[Davis Cup reprezentacija Italije|reprezentativnim kolegama]] ispred trofeja pobjednika [[Davis Cup]]a [[2024.]] godine.]] Postupak nije omeo Sinnerovu igru, s obzirom na to da je na [[US Open]]u osvojio svoj drugi Grand Slam naslov u karijeri.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/tennis/story/_/id/41153580/jannik-sinner-defeats-jack-draper-reach-2024-us-open-final|title=Jannik Sinner overcomes injury, Jack Draper to reach US Open final|website=ESPN|date=6 September 2024}}</ref> U četvrtfinalu je izbacio Medvedeva, u polufinalu [[Jack Draper|Jacka Drapera]], a u finalu [[Taylor Fritz|Taylora Fritza]] i tako postao tek četvrti tenisač koji je osvojio dva Grand Slam naslova u godini u kojoj je osvojio svoj prvi Grand Slam naslov. Pobjedu je posvetio svojoj teti.<ref>{{cite web| url=https://www.news24.com/sport/tennis/live-us-open-defending-champs-djokovic-gauff-headline-day-1-20240826| website=News24| date=8 September 2024| title=Sinner wins US Open to become Italian saint of Flushing Meadows| access-date=9 September 2024| archive-date=7 September 2024| archive-url=https://web.archive.org/web/20240907065926/https://www.news24.com/sport/tennis/live-us-open-defending-champs-djokovic-gauff-headline-day-1-20240826| url-status=live}}</ref> Na [[China Open]]u je također došao do finala, ali je izgubio od Alcaraza.<ref name=":9">{{Cite web |date=2 October 2024 |title=Alcaraz beats Sinner in dramatic China Open final |url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/ce8v6560lnro |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002154343/https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/ce8v6560lnro |archive-date=2 October 2024 |access-date=2 October 2024 |website=BBC Sport}}</ref> Nakon što je pobijedio [[Tomáš Machač|Tomáša Machača]] u polufinalu [[Rolex Shanghai Masters|Šangaja]], Sinner je osigurao prvo mjesto na kraju godine, postavši prvi Talijan kojemu je to uspjelo.<ref>{{cite web|url=https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-passes-novak-djokovic-for-fourth-longest-first-stint-at-no-1-in-atp-rankings-history|title= Jannik Sinner passes Novak Djokovic for fourth-longest first stint at No. 1 in ATP rankings history|date=16 June 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 October 2024 |title=Sinner clinches year-end No. 1 in PIF ATP Rankings |url=https://www.atptour.com/en/news/jannik-sinner-clinches-year-end-no-1-2024 |access-date=12 October 2024 |website=ATP Tour}}</ref> U finalu je ponovo pobijedio Đokovića i osvojio svoj treći Masters 1000 naslov u godini, postavši najmlađi pobjednik u Šangaju u historiji; bio mu je to ukupno sedmi naslov te godine.<ref>{{Cite web |date=13 October 2024 |title=Sinner wins Shanghai Masters to extend Djokovic's wait for 100th title |url=https://www.reuters.com/sports/tennis/sinner-wins-shanghai-masters-extend-djokovics-wait-100th-title-2024-10-13/ |access-date=15 October 2024 |website=Reuters}}</ref> Novu titulu dodao je na [[ATP Finals]]ima, gdje je u finalu pobijedio Fritza.<ref name=":10">{{Cite web |date=17 November 2024 |title=ATP Finals: World number one Jannik Sinner beats Taylor Fritz in Turin |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/cly01ee9dklo |access-date=17 November 2024 |website=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=17 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241117185706/https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/cly01ee9dklo |url-status=live }}</ref> Bio je to prvi put od [[Ivan Lendl|Ivana Lendla]] [[1986.]] godine da je netko osvojio ATP Finalse bez izgubljenog seta, a Sinner je postao prvi Talijan koji je osvojio taj turnir.<ref name=":10"/><ref>{{cite web | url=https://www.thetennisgazette.com/news/jannik-sinner-breaks-38-year-record-after-defeating-taylor-fritz-to-win-the-atp-finals/ | title=Jannik Sinner breaks 38-year record after defeating Taylor Fritz to win the ATP Finals | date=17 November 2024 }}</ref> Godinu je završio obranom naslova na [[Davis Cup]]u.<ref>{{Cite news |last=Hansen |first=James |title=Italy retains Davis Cup after Jannik Sinner and Matteo Berrettini down the Netherlands |url=https://www.nytimes.com/athletic/5944011/2024/11/24/italy-davis-cup-win-netherlands/ |access-date=24 November 2024 |work=The New York Times |date=24 November 2024 |language=en-US |issn=0362-4331 |archive-date=24 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241124185926/https://www.nytimes.com/athletic/5944011/2024/11/24/italy-davis-cup-win-netherlands/ |url-status=live }}</ref> Sinner je [[2024.]] godinu završio bez ijednog poraza u kojem nije osvojio nijedan set, postavši tek drugi tenisač u historiji, nakon [[Roger Federer|Rogera Federera]] [[2005.]] godine, kojemu je to uspjelo.<ref>{{Cite web |date=24 November 2024 |title=Jannik Sinner: Italy's 'special one' completes stellar year at Davis Cup |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c4gpyv3z8wno |access-date=28 November 2024 |website=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=25 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241125131721/https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c4gpyv3z8wno |url-status=live }}</ref> === Novi Grand Slam naslovi i suspenzija (2025.) === Kao branitelj naslova, Sinner je imao relativno jednostavan put do finala [[Australian Open]]a na početku [[2025.]] godine;<ref>{{cite news |title=Sinner ousts Giron to reach Aussie 4th round |url=https://www.espn.com.au/tennis/story/_/id/43462672/defending-australian-open-champ-jannik-sinner-back-4th-round |access-date=20 January 2025 |work=ESPN.com |date=18 January 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Jannik Sinner survives Tristan Schoolkate in Melbourne |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-schoolkate-australian-open-2025-thursday |access-date=20 January 2025 |work=ATP Tour |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=McGowan |first1=Marc |title=Heartbreak for de Minaur as he exits Open after straight-sets loss to Sinner |url=https://www.theage.com.au/sport/tennis/heartbreak-for-de-minaur-as-he-exits-open-after-straight-set-loss-to-sinner-20250120-p5l5sk.html |access-date=23 January 2025 |work=The Age |date=22 January 2025 |language=en |archive-date=22 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250122151059/https://www.theage.com.au/sport/tennis/heartbreak-for-de-minaur-as-he-exits-open-after-straight-set-loss-to-sinner-20250120-p5l5sk.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Jannik Sinner beats Ben Shelton to reach second Australian Open final in a row |url=https://www.nytimes.com/athletic/6085718/2025/01/24/jannik-sinner-australian-open-semifinal-result-analysis-ben-shelton/ |access-date=24 January 2025 |work=The Athletic |date=22 January 2025 |language=en |archive-date=24 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250124120831/https://www.nytimes.com/athletic/6085718/2025/01/24/jannik-sinner-australian-open-semifinal-result-analysis-ben-shelton/ |url-status=live |url-access=registration }}</ref> u finalu je s 3:0 u setovima pobijedio [[Alexander Zverev|Alexandera Zvereva]] i tako uspješno obranio naslov u [[Melbourne]]u.<ref>{{Cite web |date=26 January 2025 |title=Sinner rolls to 2nd straight Australian Open title |url=https://www.espn.com/tennis/story/_/id/43569550/jannik-sinner-wins-australian-open-second-straight-year |access-date=26 January 2025 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> U veljači je započela njegova tromjesečna suspenzija nakon nagodbe sa [[Svjetska antidopinška agencija|Svjetskom antidopinškom agencijom]],<ref>{{cite web|url=https://www.espn.co.uk/tennis/story/_/id/41487305/wada-appeal-jannik-sinner-doping-verdict-seek-suspension|title=WADA to appeal Jannik Sinner doping verdict, seeks suspension|date=28 September 2024|publisher=ESPN|access-date=28 September 2024|archive-date=28 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240928144419/https://www.espn.co.uk/tennis/story/_/id/41487305/wada-appeal-jannik-sinner-doping-verdict-seek-suspension|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/c4gr8433527o|title=Sinner 'surprised' as Wada launches doping appeal|date=28 September 2024|work=BBC Sport|access-date=28 September 2024|archive-date=28 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240928145241/https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/c4gr8433527o|url-status=live}}</ref> koja je ponovo postala vruća tema u svijetu tenisa te je potakla velik broj aktualnih i bivših tenisača da komentiraju situaciju.<ref>{{cite news |url=https://www.skysports.com/tennis/news/12110/13311621/jannik-sinner-doping-case-novak-djokovic-says-majority-of-players-dont-feel-process-is-fair |title=Jannik Sinner doping case: Novak Djokovic says majority of players don't feel process is fair |work=Sky Sports |date=17 February 2024}}</ref><ref>{{cite news |last=Harris |first=Rob |title=Jannik Sinner: Lawyer for world tennis number one hits back at 'unfair' criticism of doping case settlement |url=https://news.sky.com/story/jannik-sinner-lawyer-for-world-tennis-number-one-hits-back-at-unfair-criticism-of-doping-case-settlement-13312159 |work=[[Sky News]] |date=18 February 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=How Jannik Sinner's doping case and WADA agreement rocked the anti-doping world |url=https://www.nytimes.com/athletic/6149390/2025/02/24/jannik-sinner-wada-deal-doping-ban/ |work=The New York Times |date=24 February 2025}}</ref> Jedna od izraženijih kritika na račun Sinnera bio je izgledno vrlo pogodan trenutak njegove suspenzije, s obzirom da tromjesečni period nije obuhvatio nijedan [[Grand Slam]], odnosno samo nekoliko Masters 1000 turnira, s tim da je Sinner svejedno dobio priliku zaigrati na "pripremnim" turnirima za zemljani Grand Slam. Njegov povratnički turnir bio je [[Italian Open]] u [[Rim]]u, gdje je došao do finala, prvi Talijan kojemu je to uspjelo od [[Adriano Panatta|Adriana Panatte]] [[1978.]] godine. Bio je to Sinnerov tek drugi finale na zemlji, prvi nakon srpnja [[2022.]] godine. U finalu je izgubio 0:2 od [[Carlos Alcaraz|Carlosa Alcaraza]].<ref>{{cite news |title=Alcaraz ends Sinner's streak to win Italian Open |date=18 May 2025 |url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/c5y6g49le80o |work=BBC Sport}}</ref> Na [[Roland-Garros]]u je imao iznimno uspješan turnir te je do finala došao bez izgubljenog seta, pri čemu je u polufinalu pobijedio [[Novak Đoković|Novaka Đokovića]].<ref>{{Cite web |title=2025 Roland Garros SF: Novak Djokovic vs Jannik Sinner Detailed Stats |url=https://www.tennisabstract.com/charting/20250606-M-Roland_Garros-SF-Novak_Djokovic-Jannik_Sinner.html |access-date=16 June 2025 |website=www.tennisabstract.com}}</ref> U finalu ga je čekao novi ogled s Alcarazom. Sinner je počeo snažno i poveo 2:0 u setovima, ali Alcaraz se vratio i izjednačio na 2:2. U petom su setu ušli u treći tie-break, a Sinner je, iako je tijekom meča imao čak tri meč lopte, izgubio u super tie-breaku 2:10, čime je Alcaraz osvojio naslov. Meč je trajao ukupno 5 sati i 29 minuta te je postao najduži finalni meč u historiji [[Roland-Garros]]a.<ref>{{Cite web |title=Carlos Alcaraz and Jannik Sinner played the match of the decade, and maybe the century, at Roland Garros |url=https://www.tennis.com/news/articles/carlos-alcaraz-jannik-sinner-french-open-final-match-of-the-decade |access-date=16 June 2025 |website=Tennis.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=2025 Roland Garros F: Jannik Sinner vs Carlos Alcaraz Detailed Stats |url=https://www.tennisabstract.com/charting/20250608-M-Roland_Garros-F-Jannik_Sinner-Carlos_Alcaraz.html |access-date=16 June 2025 |website=www.tennisabstract.com}}</ref> Pet tjedana kasnije, njih su dvojica igrali novo [[Grand Slam]] finale, ovoga puta na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]]. Sinner je pobijedio na [[london]]skoj travi te je tako postao prvi Talijan u historiji s naslovom na Wimbledonu.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/sport/2025/jul/13/jannik-sinner-roars-carlos-alcaraz-first-wimbledon-final-win-tennis|title=Jannik Sinner roars back to beat Carlos Alcaraz for first Wimbledon final win|first=Tumaini|last=Carayol|work=The Guardian |date=13 July 2025}}</ref> Bio je ovo njihov ukupno drugi susret na tom turniru, nakon četvrtfinala [[2022.]] godine, te Sinnerova druga pobjeda. [[File:P20250907DT-0948 President Donald Trump attends the U.S. Open Men’s Championship.jpg|thumb|left|320px|Sinner tijekom finala [[US Open 2025.|US Opena 2025.]] godine.]] Nakon što je zbog zgusnutog rasporeda otkazao [[Washington Open|Washington]] i [[National Bank Open|Toronto]],<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner, Novak Djokovic withdraw from Toronto {{!}} ATP Tour {{!}} Tennis |url=http://www.atptour.com/en/news/djokovic-toronto-2025-withdrawal |access-date=1 October 2025 |website=ATP Tour |language=en}}</ref> Sinner je došao do finala na [[Cincinnati Open]]u, gdje ga je ponovo čekao Alcaraz. Sinner je predao meč prije kraja prvog seta zbog bolesti pri rezultatu 0:5 za Alcaraza.<ref>{{Cite news |last=Carayol |first=Tumaini |date=18 August 2025 |title=Sinner illness gives Alcaraz Cincinnati Open title and Swiatek takes women's crown |url=https://www.theguardian.com/sport/2025/aug/18/carlos-alcaraz-wins-cincinnati-open-as-sinner-retires-from-final-with-illness |access-date=1 October 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Alcaraz ga je ponovo pobijedio i to u finalu [[US Open]]a,<ref>{{Cite web |date=8 September 2025 |title=Carlos Alcaraz dethrones Jannik Sinner to underline undeniable truth in US Open final |url=https://www.independent.co.uk/sport/tennis/carlos-alcaraz-jannik-sinner-us-open-final-result-b2821925.html |access-date=1 October 2025 |website=The Independent |language=en}}</ref> što je bilo njihovo treće uzastopno finale na nekom [[Grand Slam]]u i Španjolčeva druga pobjeda; time su njih dvojica završili sezonu s po dva Grand Slama svaki. Sinner je također postao najmlađi te ukupno treći tenisač, uz [[Roger Federer|Federera]] i Đokovića, koji je igrao sva četiri Grand Slam finala u jednoj godini.<ref name=":4">{{Cite web |last=Tennis.com |title=Jannik Sinner has now reached the final at all four Grand Slams and the ATP Finals this year |url=https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-youngest-man-ever-to-reach-final-of-all-four-grand-slams-and-atp-finals-in-same-season-federer-djokovic |access-date=14 December 2025 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> Nakon što je u finalu [[China Open]]a pobijedio [[Learner Tien|Learnera Tiena]] i osvojio novi naslov,<ref>{{Cite web |date=1 October 2025 |title='Normal' Sinner thrashes Tien in Beijing for 21st title |url=https://www.france24.com/en/live-news/20251001-sinner-thrashes-tien-to-win-china-open-for-21st-title |access-date=1 October 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref> morao je predati meč trećeg kola u [[Shanghai Masters|Šangaju]] protiv [[Tallon Griekspoor|Tallona Griekspoora]] zbog snažnih grčeva, čime je završio njegov pohod ka obrani naslova.<ref>{{cite web |url=https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-retires-with-cramps-at-shanghai-masters-against-tallon-griekspoor |title=Jannik Sinner retires with cramps at Shanghai Masters against Tallon Griekspoor |website=Tennis.com |date=5 October 2025 |access-date=6 October 2025}}</ref> U [[Vienna Open|Beču]] je osvojio svoj četvrti naslov u godini, pobijedivši Zvereva,<ref>{{Cite web |date=26 October 2025 |title=Zverev beaten, Sinner wins Vienna tournament |url=https://en.ilsole24ore.com/art/zverev-beats-sinner-to-win-vienna-tournament-AHH1dfMD |access-date=26 October 2025 |website=Il Sole 24 ORE |language=en}}</ref> a što je onda povezao i s naslovom u [[Rolex Paris Masters|Pariz]]u, gdje je pobijedio [[Felix Auger-Aliassime|Felixa Augera-Aliassimea]]. Sinner je osvojio turnir bez izgubljenog seta te je postao prvi Talijan s naslovom na pariškom Mastersu. Sinner je sezonu završio snažno obranom naslova na [[ATP Finals]]ima, gdje je pobijedio Alcaraza. Sinner je završio turnir bez izgubljenog seta drugu godinu za redom, a na cijelom je turniru protivniku prepustio samo jedan break. === Borba za prvo mjesto (2026. – ''danas'') === Godinu [[2026.]] započeo je na [[Australian Open]]u, gdje je došao kao dvostruki branitelj naslova. Imao je relativno jednostavan put do polufinala, gdje ga je u pet setova pobijedio [[Novak Đoković]].<ref name=":5">{{Cite news |last=Futterman |first=Matthew |date=2026-02-01 |title=Novak Djokovic stuns Jannik Sinner to reach Australian Open final against Carlos Alcaraz |url=https://www.nytimes.com/athletic/7008360/2026/01/30/jannik-sinner-novak-djokovic-australian-open-result-analysis/ |access-date=2026-02-03 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Nakon toga je igrao na turniru u [[Qatar ExxonMobil Open|Dohi]], gdje je iznenađujuće ispao u četvrtfinalu od [[Jakub Menšík|Jakuba Menšíka]]. Međutim, Sinner se vratio pobjedničkom nizu u [[Indian Wells]]u, gdje je u finalu pobijedio [[Danil Medvedev|Danila Medvedeva]] i osvojio svoj prvi naslov na tom turniru.<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-masters-1000-hard-court-titles|title=Sinner joins Federer & Djokovic in hard-court history books|publisher=ATPTour|accessdate=14 March 2026}}</ref> Na putu do naslova nije izgubio nijedan set, postavši tako prvi tenisač u historiji koji je osvojio dva uzastopna Masters 1000 naslova bez izgubljenog seta.<ref name="IW26">{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-medvedev-indian-wells-2026-final|title=Sinner completes perfect run, wins Indian Wells|publisher=ATPTour|accessdate=14 March 2026}}</ref> Isti je pothvat ponovio i u [[Miami Open|Miamiju]], gdje je u finalu pobijedio [[Jiří Lehečka|Jiříja Lehečku]], postavši tako prvi tenisač koji je osvojio [[Sunshine Double]] bez ijednog izgubljenog seta,<ref>{{Cite web |last=Tennis.com |title=Jannik Sinner becomes first tennis player ever to win Sunshine Double without losing a set |url=https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-becomes-first-tennis-player-ever-to-win-sunshine-double-without-losing-a-set-indian-wells-miami |access-date=2026-03-30 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> odnosno prvi koji je osvojio tri uzastopna Masters 1000 turnira bez izgubljenog seta. Uspjeh je nastavio i na zemljanim Mastersima, osvojivši [[Monte Carlo Masters|Monte Carlo]] pobjedom nad [[Carlos Alcaraz|Carlosom Alcarazom]].<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-monte-carlo-2026-return-to-world-no-1|title=Jannik Sinner to return to World No. 1 Monday|publisher=ATPTour|accessdate=12 April 2026}}</ref> Tom se pobjedom vratio na prvo mjesto ATP liste ispred Alcaraza, te je postao tek treći tenisač koji je osvojio četiri Masters 1000 turnira za redom (nakon [[Roger Federer|Federera]] i Đokovića), odnosno prvi nakon Đokovića [[2015.]] godine koji je osvojio prva tri Masters 1000 turnira u kalendarskoj godini. Niz je nastavio i u [[Madrid]]u, gdje je u finalu pomeo [[Alexander Zverev|Alexandera Zvereva]] u dva seta i tako osvojio svoj peti Masters 1000 turnir za redom, postavivši novi rekord, te prva četiri Masters 1000 turnira u godini. U [[Rim]]u je povećao rekord na šest uzastopnih Mastersa pobjedom nad [[Casper Ruud|Casperom Ruudom]], međutim tom je pobjedom također postao najmlađi tenisač – i tek drugi u historiji – koji je osvojio svih devet turnira iz Masters 1000 serije. Na [[Roland-Garros]]u je bio glavni favorit za naslov u odsustvu [[Carlos Alcaraz|Alcaraza]] te je otvorio turnir uvjerljivom pobjedom, ali u drugom kolu protiv [[Juan Manuel Cerúndolo|Juana Manuela Cerúndola]], prilikom servisa za meč u trećem setu, počeo je dobivati snažne grčeve te je, iako je odigrao meč do kraja, izgubio 2:3 u setovima i tako ispao u drugom kolu. == Rivalstva == === Carlos Alcaraz === {{main|Rivalstvo Alcaraza i Sinnera}} Jannik Sinner i [[Carlos Alcaraz]] dosad su međusobno igrali 17 puta na ATP Touru, pri čemu Alcaraz vodi u ukupnim pobjedama 7:10.<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/players/atp-head-2-head/carlos-alcaraz-vs-jannik-sinner/a0e2/s0ag |title=Jannik Sinner VS Carlos Alcaraz {{!}} Head 2 Head |website=ATP Tour |access-date=6 June 2025 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.tennisnow.com/News/2024/June/Closing-Power-Alcaraz-Fights-off-Sinner-in-Five-f.aspx |title=Closing Power: Alcaraz Fights off Sinner in Five for First French Open Final |date=7 June 2024 |access-date=7 June 2024 |archive-date=19 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240719023057/https://www.tennisnow.com/News/2024/June/Closing-Power-Alcaraz-Fights-off-Sinner-in-Five-f.aspx |url-status=live}}</ref> Komentatori su njihovo rivalstvo opisali kao "potencijalno definirajuće za cijelu jednu eru".<ref>{{cite web |last1=Klosok |first1=Aleks |title=Friendly rivals Jannik Sinner and Carlos Alcaraz look set to dominate men's tennis. Is it time to call them the 'Big Two?' |url=https://edition.cnn.com/2024/11/12/sport/jannik-sinner-carlos-alcaraz-atp-finals-spt-intl/index.html |website=CNN |access-date=6 September 2025 |language=en |date=12 November 2024}}</ref> Prije [[2025.]] godine, njih su dvojica već igrali nekoliko velikih mečeva, uključujući polufinale [[Roland-Garros]]a [[2024.]] godine (pobjeda Alcaraza u pet setova), četvrtfinale [[US Open]]a [[2022.]] godine (pobjeda Alcaraza u pet setova) i polufinale [[Miami Open]]a [[2023.]] godine (pobjeda Sinnera). Tijekom [[2024.]] godine igrali su tri puta, pri čemu je Alcaraz pobijedio sva tri puta. Tijekom [[2025.]] godine, prvi su se put susreli na [[Italian Open]]u, gdje je Alcaraz slavio 2:0 u finalu. Nakon toga je uslijedila serija od tri uzastopna [[Grand Slam]] finala, pri čemu je Sinner slavio na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]], a Alcaraz na [[Roland-Garros]]u i [[US Open]]u. Na [[ATP Finals]]ima, Sinner je pobijedio u dva seta i tako obranio naslov. Tijekom [[2026.]] godine, Sinner je slavio u finalu [[Monte Carlo Masters]]a, kojom se pobjedom vratio na prvo mjesto ATP liste. {| class="wikitable" align="right" style="text-align:center; width: 15em;" !Kategorija !Sinner !Alcaraz |-style="background:#f3e6d7;" |[[Grand Slam]] |2 |'''4''' |-style="background:#ffffcc;" |[[ATP Finals]] |'''1''' |0 |-style="background:#e9e9e9;" |[[ATP Masters 1000 turniri|ATP 1000]] |2 |'''5''' |-style="background:#d4f1c5;" |[[ATP 500 turniri|ATP 500]] |1 |1 |- |[[ATP 250 turniri|ATP 250]] |'''1''' |0 |- |'''Ukupno'''<ref name="Alcaraz">{{cite web |title=Carlos Alcaraz vs Jannik Sinner |url=https://www.atptour.com/en/players/atp-head-2-head/carlos-alcaraz-vs-jannik-sinner/a0e2/s0ag |access-date=4 June 2024 |publisher=[[Association of Tennis Professionals]]}}</ref> |7 |'''10''' |} ;Pregled međusobnih mečeva {|class="sortable wikitable" style="font-size:90%;" !Br. !Godina !Turnir !Kategorija !Podloga !Faza !Pobjednik !class="unsortable"|Rezultat !Trajanje !class="unsortable"|Sinner !class="unsortable"|Alcaraz |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 1. |align=center| [[2021.]] |{{flagicon|FRA}} [[Rolex Paris Masters]] |ATP 1000 |Tvrda (d) |Drugo kolo |'''Alcaraz''' |{{tennis score|7|6|(1)|7|5|-}} |align=center| 2:08 |align=center| 0 |align=center| '''1''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 2. |align=center| [[2022.]] |{{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] |Grand Slam |Trava |Osmina finala |'''Sinner''' |{{tennis score|6|1|-|6|4|-|6|7|(8)|6|3|-}} |align=center| 3:35 |align=center| '''1''' |align=center| 1 |- |align=center| 3. |align=center| [[2022.]] |{{flagicon|HRV}} [[Croatia Open Umag]] |ATP 250 |Zemlja |Finale |'''Sinner''' |{{tennis score|6|7|(5)|6|1|-|6|1|-}} |align=center| 2:26 |align=center| '''2''' |align=center| 1 |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 4. |align=center| [[2022.]] |{{flagicon|SAD}} [[US Open]] |Grand Slam |Tvrda |Četvrtfinale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|6|3|-|6|7|(7)|6|7|(0)|7|5|-|6|3|-}} |align=center| 5:15 |align=center| 2 |align=center| '''2''' |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 5. |align=center| [[2023.]] |{{flagicon|SAD}} [[BNP Paribas Open|Indian Wells Open]] |ATP 1000 |Tvrda |Polufinale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|7|6|(4)|6|3|-}} |align=center| 1:52 |align=center| 2 |align=center| '''3''' |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 6. |align=center| [[2023.]] |{{flagicon|SAD}} [[Miami Open]] |ATP 1000 |Tvrda |Polufinale |'''Sinner''' |{{tennis score|6|7|(4)|6|4|-|6|2|-}} |align=center| 3:02 |align=center| '''3''' |align=center| 3 |-style="background:#d4f1c5;" |align=center| 7. |align=center| [[2023.]] |{{flagicon|KIN}} [[China Open]] |ATP 500 |Tvrda |Polufinale |'''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(4)|6|1|-}} |align=center| 1:55 |align=center| '''4''' |align=center| 3 |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 8. |align=center| [[2024.]] |{{flagicon|SAD}} [[BNP Paribas Open|Indian Wells Open]] |ATP 1000 |Tvrda |Polufinale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|1|6|-|6|3|-|6|2|-}} |align=center| 2:05 |align=center| 4 |align=center| '''4''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 9. |align=center| [[2024.]] |{{flagicon|FRA}} [[Roland-Garros]] |Grand Slam |Zemlja |Polufinale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|2|6|-|6|3|-|3|6|-|6|4|-|6|3|-}} |align=center| 4:09 |align=center| 4 |align=center| '''5''' |-style="background:#d4f1c5;" |align=center| 10. |align=center| [[2024.]] |{{flagicon|KIN}} [[China Open]] |ATP 500 |Tvrda |Finale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|6|7|(6)|6|4|-|7|6|(3)}} |align=center| 3:21 |align=center| 4 |align=center| '''6''' |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 11. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|ITA}} [[Internazionali BNL d'Italia]] |ATP 1000 |Zemlja |Finale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|7|6|(5)|6|1|-|}} |align=center| 1:43 |align=center| 4 |align=center| '''7''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 12. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|FRA}} [[Roland-Garros]] |Grand Slam |Zemlja |[[Finale Roland-Garrosa 2025. – muški singlovi|Finale]] |'''Alcaraz''' |{{nowrap|4:6, 6:7{{sup|(4:7)}}, 6:4, 7:6{{sup|(7:3)}}, 7:6{{sup|(10:2)}}}} |align=center| '''5:29''' |align=center| 4 |align=center| '''8''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 13. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] |Grand Slam |Trava |Finale |'''Sinner''' |{{tennis score|4|6|-|6|4|-|6|4|-|6|4|-}} |align=center| 3:04 |align=center| '''5''' |align=center| 8 |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 14. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|SAD}} [[Cincinnati Open]] |ATP 1000 |Tvrda |Finale |'''Alcaraz''' |{{nowrap|5:0 pred.}} |align=center| 0:23 |align=center| 5 |align=center| '''9''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 15. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|SAD}} [[US Open]] |Grand Slam |Tvrda |Finale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|6|2|-|3|6|-|6|1|-|6|4|-}} |align=center| 2:42 |align=center| 5 |align=center| '''10''' |-style="background:#ffc;" |align=center| 16. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] |ATP Finals |Tvrda (d) |Finale |'''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(4)|7|5|-}} |align=center| 2:15 |align=center| '''6''' |align=center| 10 |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 17. |align=center| [[2026.]] |{{flagicon|MNK}} [[Monte Carlo Masters]] |ATP 1000 |Zemlja |Finale |'''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(5)|6|3|-}} |align=center| 2:15 |align=center| '''7''' |align=center| 10 |} === Danil Medvedev === Jannik Sinner i [[Danil Medvedev]] dosad su se susreli 17 puta, pri čemu Sinner vodi u međusobnim susretima 10:7.<ref name="Medvedev">{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/players/atp-head-2-head/jannik-sinner-vs-daniil-medvedev/s0ag/mm58 |title=Jannik Sinner VS Daniil Medvedev {{!}} Head 2 Head |website=ATP Tour |access-date=6 June 2025 }}</ref> Izvorno je ovo rivalstvo bilo prilično jednostrano, s obzirom na to da je Medvedev pobijedio u prvih šest međusobnih ogleda. Sinner je prekinuo Medvedevljev niz [[2023.]] godine te je u konačnici uspio izjednačiti seriju na 7:7. Od [[2023.]] godine, Medvedev je pobijedio samo jednom. Među značajnijim mečevima koje su igrali su finale [[Australian Open]]a [[2024.]] godine (pobjeda Sinnera u pet setova nakon što je Medvedev imao 2:0 u setovima), četvrtfinale [[Wimbledon (tenis)|Wimbledona]] [[2024.]] godine (pobjeda Medvedeva u pet setova), četvrtfinale [[US Open]]a [[2024.]] (pobjeda Sinnera u četiri seta) i finale [[BNP Paribas Open|Indian Wells Mastersa]] [[2026.]] godine (pobjeda Sinnera).<ref>{{Cite web |last=Trollope |first=Matt |date=10 July 2024 |title=Medvedev the tactician snaps Sinner's streaks |url=https://ausopen.com/articles/news/medvedev-tactician-snaps-sinners-streaks |access-date=17 July 2024 |website=ausopen.com |language=en}}</ref> {| class="wikitable" align="right" style="text-align:center; width: 15em;" !Kategorija !Sinner !Medvedev |-style="background:#f3e6d7;" |{{nowrap|[[Grand Slam]]}} |'''2''' |1 |-style="background:#ffffcc;" |[[ATP Finals]] |'''2''' |1 |-style="background:#e9e9e9;" |[[ATP Masters 1000 turniri|ATP 1000]] |'''4''' |1 |-style="background:#d4f1c5;" |[[ATP 500 turniri|ATP 500]] |2 |2 |- |[[ATP 250 turniri|ATP 250]] |0 |'''2''' |- |'''Ukupno'''<ref name="Medvedev"/> |'''10''' |7 |} ;Pregled međusobnih mečeva {|class="sortable wikitable" style="font-size:90%;" !Br. !Godina !Turnir !Kategorija !Podloga !Faza !Pobjednik !class="unsortable"|Rezultat !Trajanje !class="unsortable"|Sinner !class="unsortable"|Medvedev |- |align=center| 1. |align=center| [[2020.]] | {{flagicon|FRA}} [[Open 13|Marseille Open]] | ATP 250 | Tvrda (d) | Drugo kolo | '''Medvedev''' |{{tennis score|1|6|-|6|1|-|6|2|-}} |align=center| 1:20 |align=center| 0 |align=center| '''1''' |- |align=center| 2. |align=center| [[2021.]] | {{flagicon|FRA}} [[Open 13|Marseille Open]] | ATP 250 | Tvrda (d) | Četvrtfinale | '''Medvedev''' |{{tennis score|6|2|-|6|4|-}} |align=center| 1:15 |align=center| 0 |align=center| '''2''' |- style="background:#ffffcc;" |align=center| 3. |align=center| [[2021.]] | {{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] | ATP Finals | Tvrda (d) | Grupna faza | '''Medvedev''' |{{tennis score|6|0|-|6|7|(5)|7|6|(8)}} |align=center| 2:29 |align=center| 0 |align=center| '''3''' |- style="background:#d4f1c5;" |align=center| 4. |align=center| [[2022.]] | {{flagicon|AUT}} [[Vienna Open]] | ATP 500 | Tvrda (d) | Četvrtfinale | '''Medvedev''' |{{tennis score|6|4|-|6|2|-}} |align=center| 1:31 |align=center| 0 |align=center| '''4''' |- style="background:#d4f1c5;" |align=center| 5. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|NIZ}} [[ABN AMRO Open|Rotterdam Open]] | ATP 500 | Tvrda (d) | Finale | '''Medvedev''' |{{tennis score|5|7|-|6|2|-|6|2|-}} |align=center| 2:29 |align=center| 0 |align=center| '''5''' |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 6. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|SAD}} [[Miami Open]] | Masters 1000 | Tvrda | Finale | '''Medvedev''' |{{tennis score|7|5|-|6|3|-}} |align=center| 1:35 |align=center| 0 |align=center| '''6''' |- style="background:#d4f1c5;" |align=center| 7. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|KIN}} [[China Open]] | ATP 500 | Tvrda | Finale | '''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(2)|7|6|(2)}} |align=center| 2:02 |align=center| '''1''' |align=center| 6 |- style="background:#d4f1c5;" |align=center| 8. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|AUT}} [[Vienna Open]] | ATP 500 | Tvrda (d) | Finale | '''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(4)|4|6|-|6|3|-}} |align=center| 3:04 |align=center| '''2''' |align=center| 6 |- style="background:#ffffcc;" |align=center| 9. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] | ATP Finals | Tvrda (d) | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|3|-|6|7|(4)|6|1|-}} |align=center| 2:29 |align=center| '''3''' |align=center| 6 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 10. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|AUS}} [[Australian Open]] | Grand Slam | Tvrda | Finale | '''Sinner''' |{{tennis score|3|6|-|3|6|-|6|4|-|6|4|-|6|3|-}} |align=center| 3:44 |align=center| '''4''' |align=center| 6 |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 11. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|SAD}} [[Miami Open]] | Masters 1000 | Tvrda | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|1|-|6|2|-}} |align=center| 1:10 |align=center| '''5''' |align=center| 6 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 12. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] | Grand Slam | Trava | Četvrtfinale | '''Medvedev''' |{{tennis score|6|7|(7)|6|4|-|7|6|(4)|2|6|-|6|3|-}} |align=center| '''4:00''' |align=center| 5 |align=center| '''7''' |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 13. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|SAD}} [[US Open]] | Grand Slam | Tvrda | Četvrtfinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|2|-|1|6|-|6|1|-|6|4|-}} |align=center| 2:39 |align=center| '''6''' |align=center| 7 |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 14. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|KIN}} [[Shanghai Masters]] | Masters 1000 | Tvrda | Četvrtfinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|1|-|6|4|-}} |align=center| 1:25 |align=center| '''7''' |align=center| 7 |- style="background:#ffffcc;" |align=center| 15. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] | ATP Finals | Tvrda (d) | Grupna faza | '''Sinner''' |{{tennis score|6|3|-|6|4|-}} |align=center| 1:14 |align=center| '''8''' |align=center| 7 |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 16. |align=center| [[2026.]] | {{flagicon|SAD}} [[BNP Paribas Open|Indian Wells Masters]] | Masters 1000 | Tvrda | Finale | '''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(6)|7|6|(4)}} |align=center| 1:56 |align=center| '''9''' |align=center| 7 |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 17. |align=center| [[2026.]] | {{flagicon|ITA}} [[Italian Open]] | Masters 1000 | Zemlja | Polufinale | '''Sinner''' | {{tennis score|6|2|-|5|7|-|6|4|-}} |align=center| 2:37 |align=center| '''10''' |align=center| 7 |} === Novak Đoković === Jannik Sinner i [[Novak Đoković]] do sada su igrali 12 puta, a Sinner vodi u međusobnim dvobojima 7:5.<ref name="Đoković">{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/players/atp-head-2-head/jannik-sinner-vs-novak-djokovic/s0ag/d643 |title=Jannik Sinner VS Novak Djokovic {{!}} Head 2 Head |website=ATP Tour |access-date=6 June 2025 }}</ref> Njihov prvi susret odigrao se na [[Monte Carlo Masters]]u [[2021.]] godine. Đoković je pobijedio u prva tri susreta prije nego je Sinner upisao prvu pobjedu na [[ATP Finals]]ima [[2023.]] godine. Njih su dvojica igrali nekoliko značajnih mečeva, među kojima su finale [[ATP Finals]]a [[2023.]] godine (pobjeda Đokovića),<ref>{{Cite web |date=19 November 2023 |title=ATP Finals 2023 results: Novak Djokovic beats Jannik Sinner to win title |url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/67468494 |access-date=16 October 2024 |website=BBC Sport}}</ref> polufinale [[Australian Open]]a [[2024.]] godine (pobjeda Sinnera u četiri seta)<ref>{{Cite web |last=Briggs |first=Simon |date=26 January 2024 |title=Novak Djokovic loses first Australian Open match since 2018 to brilliant Jannik Sinner |url=https://www.telegraph.co.uk/tennis/2024/01/26/novak-djokovic-australian-open-win-jannik-sinner-final/ |access-date=16 October 2024 |website=The Telegraph |archive-date=23 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241123221016/https://www.telegraph.co.uk/tennis/2024/01/26/novak-djokovic-australian-open-win-jannik-sinner-final/ |url-status=live }}</ref> te finale [[Rolex Shanghai Masters|Šangaja]] [[2024.]] godine (pobjeda Sinnera u dva seta).<ref>{{Cite web |last=Jurejko |first=Jonathan |date=13 October 2024 |title=Djokovic denied 100th title as Sinner wins in Shanghai |url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/c8j72gx3kp1o |access-date=16 October 2024 |website=BBC Sport |archive-date=30 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130075719/https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/c8j72gx3kp1o |url-status=live }}</ref> Tijekom [[2025.]] godine igrali su dva uzastopna polufinala na [[Roland-Garros]]u i [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]], u oba koje je pobijedio Sinner.<ref>{{cite web |last1=Mathews |first1=Max |title=French Open men's semifinals — Recap |url=https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/french-open-2025-live-updates-semifinals-scores-results/JZNuvMaxmtWB/ |publisher=The Athletic |access-date=6 June 2025 |date=6 June 2025}}</ref> Početkom [[2026.]] godine, Đoković je pobijedio Sinnera u polufinalu [[Australian Open]]a,<ref name=":5" /> dok je Sinner slavio u polufinalu Wimbledona u tri seta. {| class="wikitable" align="right" style="text-align:center; width: 15em;" !Kategorija !Sinner !Đoković |-style="background:#f3e6d7;" |[[Grand Slam]] |'''4''' |3 |-style="background:#ffffcc;" |[[ATP Finals]] |1 |1 |-style="background:#e9e9e9;" |[[ATP Masters 1000 turniri|ATP 1000]] |1 |1 |-style="background:#d4f1c5;" |[[ATP 500 turniri|ATP 500]] |0 |0 |- |[[ATP 250 turniri|ATP 250]] |0 |0 |- style="background:#ECF2FF;" |{{nowrap|[[Davis Cup]]}} |'''1''' |0 |- |'''Ukupno'''<ref name="Đoković"/> |'''7''' |5 |} ;Pregled međusobnih mečeva {|class="sortable wikitable" style="font-size:90%;" !Br. !Godina !Turnir !Kategorija !Podloga !Faza !Pobjednik !class="unsortable"|Rezultat !Trajanje !class="unsortable"|Sinner !class="unsortable"|Đoković |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 1. |align=center| [[2021.]] | {{flagicon|MNK}} [[Monte Carlo Masters]] | Masters 1000 | Zemlja | Drugo kolo | '''Đoković''' |{{tennis score|6|4|-|6|2|-}} |align=center| 1:34 |align=center| 0 |align=center| '''1''' |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 2. |align=center| [[2022.]] | {{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] | Grand Slam | Trava | Četvrtfinale | '''Đoković''' |{{tennis score|5|7|-|2|6|-|6|3|-|6|2|-|6|2|-}} |align=center| 3:35 |align=center| 0 |align=center| '''2''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 3. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] | Grand Slam | Trava | Polufinale | '''Đoković''' |{{tennis score|6|3|-|6|4|-|7|6|(4)}} |align=center| 2:47 |align=center| 0 |align=center| '''3''' |- style="background:#ffffcc;" |align=center| 4. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] | ATP Finals | Tvrda (d) | Grupna faza | '''Sinner''' |{{tennis score|7|5|-|6|7|(5)|7|6|(2)}} |align=center| 3:09 |align=center| '''1''' |align=center| 3 |- style="background:#ffffcc;" |align=center| 5. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] | ATP Finals | Tvrda (d) | Finale | '''Đoković''' |{{tennis score|6|3|-|6|3|-}} |align=center| 1:43 |align=center| 1 |align=center| '''4''' |- style="background:#ECF2FF;" |align=center| 6. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|ŠPA}} [[Davis Cup]] | Davis Cup | Tvrda (d) | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|2|-|2|6|-|7|5|-}} |align=center| 2:32 |align=center| '''2''' |align=center| 4 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 7. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|AUS}} [[Australian Open]] | Grand Slam | Tvrda | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|1|-|6|2|-|6|7|(6)|6|3|-}} |align=center| 3:22 |align=center| '''3''' |align=center| 4 |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 8. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|KIN}} [[Shanghai Masters]] | Masters 1000 | Tvrda | Finale | '''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(4)|6|3|-}} |align=center| 1:37 |align=center| '''4''' |align=center| 4 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 9. |align=center| [[2025.]] | {{flagicon|FRA}} [[Roland-Garros]] | Grand Slam | Zemlja | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|4|-|7|5|-|7|6|(3)}} |align=center| 3:16 |align=center| '''5''' |align=center| 4 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 10. |align=center| [[2025.]] | {{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] | Grand Slam | Trava | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|3|-|6|3|-|6|4|-}} |align=center| 1:55 |align=center| '''6''' |align=center| 4 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 11. |align=center| [[2026.]] | {{flagicon|AUS}} [[Australian Open]] | Grand Slam | Tvrda | Polufinale | '''Đoković''' |{{tennis score|3|6|-|6|3|-|4|6|-|6|4|-|6|4|-}} |align=center| '''4:09''' |align=center| 6 |align=center| '''5''' |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 12. |align=center| [[2026.]] | {{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] | Grand Slam | Trava | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|4|-|6|4|-|6|4|-}} |align=center| 2:20 |align=center| '''7''' |align=center| 5 |} == Stil igre == [[File:P20250907DT-0873 President Donald Trump attends the U.S. Open Men’s Championship.jpg|thumb|320px|Sinnerov dvoručni bekend često se ističe kao njegovo najjače oružje.]] Sinner je agresivni igrač s osnovne crte te je jedan od najsnažnijih udarača na Touru. Njegov je najjači udarac dvoručni bekend, koji ima više topspina u odnosu na bilo kojeg drugog igrača na Touru, dosežući 1858 okretaja u minuti uz petu prosječnu brzinu, koja iznosi 111.2 km/h.<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-infosys-beyond-the-numbers-april-2020|title=Wrecking Ball: Sinner Has The Heaviest Backhand Of Them All|author=Craig O'Shannessy|date=30 April 2020|website=atptour.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230417075737/https://www.atptour.com/en/news/sinner-infosys-beyond-the-numbers-april-2020|archive-date=17 April 2023}}</ref> Zbog mirnoće na terenu te sveobuhvatnog kretanja, Sinner je često uspoređivan s [[Roger Federer|Rogerom Federerom]].<ref name="times"/><ref name="forbes"/><ref name="roland-garros"/> Sam Federer pohvalio je balans u Sinnerovoj igri, ističući da mu se sviđa što Sinnerovi bekend i forhend imaju gotovo istu brznu.<ref name="tv6"/> Bivši najbolji junior svijete i trener [[Claudio Pistolesi]] pohvalio je Sinnerovo lateralno kretanje, pripisujući to njegovom iskustvu sa [[skijanje]]m.<ref name="piatti-feature">{{cite web |last=Buddell |first=James |title=Sinner: 'I Want That Feeling More And More' |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-piatti-feature-2020 |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=20 March 2020 |archive-date=10 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610225211/https://www.atptour.com/en/news/sinner-piatti-feature-2020 |url-status=live }}</ref> U tom je kontekstu uspoređivan s [[Novak Đoković|Novakom Đokovićem]], koji je također istaknuo kako je iskustvo koje ima u skijanju pomoglo u razvijanju njegovih teniskih vještina.<ref>{{cite web |last=Boyden |first=Alex |title=How skiing will benefit Jannik Sinner as it did for Djokovic. Hoping to reach Berrettini's heights… |url=https://tennistonic.com/tennis-news/129194/how-skiing-will-benefit-jannik-sinner-as-it-did-for-djokovic-hoping-to-reach-berrettinis-heights/ |website=Tennis Tonic |access-date=15 November 2020 |date=4 November 2019 |archive-date=7 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211107074121/https://tennistonic.com/tennis-news/129194/how-skiing-will-benefit-jannik-sinner-as-it-did-for-djokovic-hoping-to-reach-berrettinis-heights/ |url-status=live }}</ref> Sinner igra s kontaktnim lećama te je izjavio da bez njih uopće ne bi mogao vidjeti lopticu.<ref name=":7">{{Cite web |title=Jannik Sinner defeats Grigor Dimitrov in Miami final |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-dimitrov-miami-2024-final |access-date=7 June 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=31 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240331215954/https://www.atptour.com/en/news/sinner-dimitrov-miami-2024-final |url-status=live }}</ref> == Treneri i stožer == Kada se Sinner s 13 godina posvetio tenisu trenirao ga je [[Riccardo Piatti]], koji je ranije surađivao s [[Novak Đoković|Novakom Đokovićem]] i [[Miloš Raonić|Milošom Raonićem]].<ref name=roland-garros/> Istovremeno je počeo raditi i s Andreom Volpinijem i Massimom Sartorijem, potonji koji je bio dugogodišnji trener [[Andreas Seppi|Andreasa Seppija]].<ref>{{cite web |title=Jannik Sinner: "I wanted to give a present for my coach's birthday" |url=https://www.ubitennis.net/2019/11/jannik-sinner-wanted-give-present-coachs-birthday/ |website=Ubi Tennis |access-date=15 November 2020 |date=9 November 2019 |archive-date=17 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117024238/https://www.ubitennis.net/2019/11/jannik-sinner-wanted-give-present-coachs-birthday/ |url-status=live }}</ref> Kako je napredovao, Piatti mu je bio prvi trener, a Volpini mu je pomagao kao drugi trener. U njegovom su timu tada bili i fizioterapeut Claudio Zimaglia te kondicijski trener Dalibor Širola.<ref name=spotlight/> U veljači [[2022.]] godine završio je svoju dugogodišnju suradnju s Piattijem te je započeo raditi sa [[Simone Vagnozzi|Simoneom Vagnozzijem]], bivšim trenerom [[Marco Cecchinato|Marca Cecchinata]], novim kondicijskim trenerom Umbertom Ferrarom i novim fizioterapeutom.<ref name=":1"/><ref>{{Cite news |last=Futterman |first=Matthew |title=Jannik Sinner has been biding his time. Is that time now? |url=https://www.nytimes.com/athletic/5229590/2024/01/26/jannik-sinner-australian-open-final/ |access-date=27 June 2024 |work=The New York Times |date=28 January 2024 |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{cite web |title=Jannik Sinner Hires New Coach Simone Vagnozzi, Pays Tribute To Riccardo Piatti |url=http://oncuesports.com/2022/02/17/jannik-sinner-hires-new-coach-simone-vagnozzi-pays-tribute-to-riccardo-piatti/ |website=oncuesports.com |date=17 February 2022 |access-date=18 February 2022 |archive-date=18 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218124108/http://oncuesports.com/2022/02/17/jannik-sinner-hires-new-coach-simone-vagnozzi-pays-tribute-to-riccardo-piatti/ |url-status=live }}</ref> U srpnju iste godine, trener [[Darren Cahill]] službeno se pridružio Sinnerovom timu.<ref>{{Cite web|url=https://www.tennisnow.com/Blogs/NET-POSTS/July-2022/Darren-Cahill-Will-Join-Jannik-Sinner-s-Team-Full.aspx|title=Darren Cahill Will Join Jannik Sinner's Team Full-Time|website=tennisnow.com|access-date=9 May 2023|archive-date=3 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221203052334/https://www.tennisnow.com/Blogs/NET-POSTS/July-2022/Darren-Cahill-Will-Join-Jannik-Sinner-s-Team-Full.aspx|url-status=live}}</ref> Za razliku od drugih profesionalnih tenisača, Sinner nema mentalnog trenera već koristi posebnu talijansku metodu za mentalni trening koja je razvijena za vozače [[Formula 1|Formule 1]].<ref>{{Cite web |last=Jhoty |first=Ben |date=29 January 2024 |title=How Jannik Sinner Rebuilt His Body To Get In Grand Slam Shape |url=https://menshealth.com.au/how-jannik-sinner-overhauled-his-mind-and-body-to-get-in-grand-slam-shape/ |access-date=27 June 2024 |website=Men's Health Magazine Australia |language=en-AU}}</ref> Početkom [[2023.]] godine Giacomo Naldi postao je njegov osobni fizioterapeut.<ref>{{Cite web |date=3 February 2023 |title=Lascia la Virtus e va a lavorare con Sinner, la scelta del fisioterapista Naldi |url=https://bologna.repubblica.it/sport/2023/02/03/news/ladcia_la_virtus_e_va_a_lavorare_con_sinner_la_scelta_del_fisioterapista_naldi-386236177/ |access-date=4 July 2024 |website=la Repubblica |language=it |archive-date=13 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240913114118/https://bologna.repubblica.it/sport/2023/02/03/news/ladcia_la_virtus_e_va_a_lavorare_con_sinner_la_scelta_del_fisioterapista_naldi-386236177/ |url-status=live }}</ref> U rujnu [[2024.]] godine, nakon afere s dopingom, otpustio je Ferraru i Naldija te doveo Đokovićevog bivšeg kondicijskog trenera Marca Panichija i fizioterapeuta Ulisesa Badija. Također surađuje i s [[osteopatija|osteopatom]] Andreom Cipollom.<ref>{{Cite web |date=16 September 2024 |title=US Open champion Jannik Sinner introduces 2 new trainers after firing staff members for doping case |url=https://apnews.com/article/jannik-sinner-trainers-doping-4c0cd3247a9cc209e6a794ca67ec0c57 |access-date=19 September 2024 |website=AP News |language=en |archive-date=19 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919113154/https://apnews.com/article/jannik-sinner-trainers-doping-4c0cd3247a9cc209e6a794ca67ec0c57 |url-status=live }}</ref> Dana [[23. srpnja]] [[2025.]] godine Sinner je objavio kako se Ferrara vratio u njegov tim kao kondicijski trener.<ref>{{Cite web |last=Gheorghe |first=Andreea |date=23 July 2025 |title=Jannik Sinner reappoints trainer he sacked amid doping row |url=https://www.cityam.com/jannik-sinner-reappoints-trainer-he-sacked-after-positive-doping-test/ |access-date=24 July 2025 |website=City AM |language=en-GB}}</ref> Sinnerov otac, koji je kuhar po struci, kuha za tim na velikim natjecanjima.<ref>{{Cite web |last=Ciotti |first=Lorenzo |date=12 April 2023 |title=Jannik Sinner: "My father joins the staff as a cook" |url=https://www.tennisworldusa.org/tennis/news/Tennis_Interviews/131008/jannik-sinner-my-father-joins-the-staff-as-a-cook-/ |access-date=27 August 2024 |website=Tennis World USA |language=en |archive-date=27 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240827095214/https://www.tennisworldusa.org/tennis/news/Tennis_Interviews/131008/jannik-sinner-my-father-joins-the-staff-as-a-cook-/ |url-status=live }}</ref> == Statistike == {{Main|Statistike i rekordi Jannika Sinnera}} Ovdje se nalazi skraćeni pregled osnovnih statističkih podataka karijere Carlosa Alcaraza, a preuzeti su sa službenih stranica [[ATP Tour]]a i [[ITF]]-a.<ref name="atp-profile1">{{cite web|title=Jannik Sinner|url=https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|website=ATP Tour|accessdate=15 November 2020}}</ref> {{Statistike legenda}} {|class="wikitable nowrap" style=text-align:center;font-size:95% !Turnir ![[2019.]] ![[2020.]] ![[2021.]] ![[2022.]] ![[2023.]] ![[2024.]] ![[2025.]] ![[2026.]] !Omjer !Pob.–Por. !%Pob. |- |colspan="121" align="left" |'''[[Grand Slam]]''' |- |align=left bgcolor=efefef|[[Australian Open]] |O |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|1K |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=efefef|2 / 7 |bgcolor=efefef|27–5 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=27|lost=5|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Roland-Garros]] |O |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=thistle|F |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=efefef|0 / 7 |bgcolor=efefef|23–7 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=23|lost=7|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] |Q1 |style=color:#767676|NO |bgcolor=afeeee|1K |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=efefef|2 / 6 |bgcolor=efefef|27–4 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=27|lost=4|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[US Open]] |bgcolor=afeeee|1K |bgcolor=afeeee|1K |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=thistle|F | |bgcolor=efefef|1 / 7 |bgcolor=efefef|23–6 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=23|lost=6|integer=yes}} |-style=font-weight:bold;background:#efefef |align=left|Pobjeda–poraza |0–1 |5–3 |6–4 |15–4 |12–4 |23–2 |26–2 |5–1 |4 / 25 |92–21 |{{Tennis win percentage|won=92|lost=21|integer=yes}} <section end=singles-perf /> |- | colspan="12" align="left" |'''[[ATP Finals]]''' |- |bgcolor=efefef align=left|[[ATP Finals]] |colspan=2 style=color:#767676|DNQ |bgcolor=afeeee|GF |style=color:#767676|DNQ |bgcolor=thistle|F |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=lime|'''P''' | |bgcolor=efefef|2 / 4 |bgcolor=efefef|15–2 |bgcolor=efefef|{{tennis win percentage|won=15|lost=2|integer=yes}} |- | colspan="12" align="left" |'''Reprezentativni nastupi''' |- |bgcolor=efefef align=left|[[Tenis na Ljetnim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]] |colspan=2 style=color:#767676|Nisu održane |O |colspan=2 style=color:#767676|Nisu održane |O |colspan=2 style=color:#767676|Nisu održane |bgcolor=efefef|0 / 0 |bgcolor=efefef|0–0 |bgcolor=efefef|– |- |bgcolor=efefef align=left|[[Davis Cup]] |O |style=color:#767676| NO |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=lime|'''P''' |O | |bgcolor=efefef|2 / 4 |bgcolor=efefef|12–1 |bgcolor=efefef|{{tennis win percentage|won=12|lost=1|integer=yes}} |- | colspan="12" align="left" |'''[[ATP 1000 turniri]]''' |- |align=left bgcolor=efefef|[[Indian Wells Open]] |O |style=color:#767676|NO |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=afeeee|4K{{efn|name=IW22|Sinner se povukao prije četvrtog kola [[Indian Wells Masters]]a [[2022.]] godine, što se službeno ne smatra porazom.}} |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=yellow|PF{{efn|Dana [[20. kolovoza]] [[2024.]] godine objavljeno je kako je Sinner pao na doping testu zbog prisutnosti [[klostebol]]a te je kažnjen s oduzimanjem novčane nagrade i bodova dobivenih na turniru u Indian Wellsu u ožujku.}} |O |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=efefef|1 / 5 |bgcolor=efefef|17–3 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=17|lost=3|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Miami Open]] |O |style=color:#767676|NO |bgcolor=thistle|F |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=thistle|F |bgcolor=lime|'''P''' |O |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=efefef|2 / 5 |bgcolor=efefef|25–3 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=25|lost=3|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Monte-Carlo Masters]] |O |style=color:#767676|NO |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=yellow|PF |O |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=efefef|1 / 5 |bgcolor=efefef|15–4 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=15|lost=4|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Madrid Open]] |O |style=color:#767676|NO |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|3K |O |bgcolor=ffebcd|ČF{{efn|name=MO24|Sinner se povukao prije četvrtfinala [[Madrid Open]]a [[2024.]] godine, što se službeno ne smatra porazom.}} |O |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=efefef|1 / 4 |bgcolor=efefef|12–2 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=12|lost=2|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Italian Open]] |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|3K |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=afeeee|4K |O |bgcolor=thistle|F |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=efefef|1 / 7 |bgcolor=efefef|20–6 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=20|lost=6|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Canadian Open]] |O |style=color:#767676|NO |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|3K |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=ffebcd|ČF |O | |bgcolor=efefef|1 / 4 |bgcolor=efefef|7–3 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=7|lost=3|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Cincinnati Open]] |O |Q1 |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|3K |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=thistle|F | |bgcolor=efefef|1 / 5 |bgcolor=efefef|12–4 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=12|lost=4|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Shanghai Masters]] |O |colspan=3 style=color:#767676|Nije održan |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=afeeee|3K | |bgcolor=efefef|1 / 3 |bgcolor=efefef|9–2 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=9|lost=2|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Paris Masters]] |O |O |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|1K |bgcolor=afeeee|3K{{efn|name=PA23|Sinner se povukao prije trećeg kola [[Rolex Paris Masters]]a [[2023.]] godine, što se službeno ne smatra porazom.}} |O |bgcolor=lime|'''P''' | |bgcolor=efefef|1 / 4 |bgcolor=efefef|6–2 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=6|lost=2|integer=yes}} |-style=font-weight:bold;background:#efefef |align=left|Pobjeda–poraza |1–1 |2–1 |10–8 |16–7 |21–6 |28–3 |16–3 |18–0 |9 / 41 |117–29 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=117|lost=29|integer=yes}} |- | colspan="12" align="left" |'''Statistika karijere''' |-style=background:#efefef;font-weight:bold |||[[2019.]]||[[2020.]]||[[2021.]]||[[2022.]]||[[2023.]]||[[2024.]]||[[2025.]]||[[2026.]]|| colspan="3" |Karijera |-bgcolor=efefef |align=left|'''Turniri''' |10 |12 |25 |17 |21 |15 |12 |5 |colspan=3|'''Ukupno u karijeri: 116''' |-style=background:#efefef |align=left|'''Naslovi''' |'''0''' |'''1''' |'''4''' |'''1''' |'''4''' |'''8''' |'''6''' |'''4''' |colspan=3|'''Ukupno u karijeri: 27''' |-style=background:#efefef |align=left|'''Finala''' |'''0''' |'''1''' |'''5''' |'''1''' |'''7''' |'''9''' |'''10''' |'''4''' |colspan=3|'''Ukupno u karijeri: 36''' |-style=background:#efefef |align=left|Tvrda podloga pobjeda–poraza |8–5 |12–8 |39–14 |28–10 |48–9 |53–3 |39–3 |19–2 |23 / 77 |246–54 |{{tennis win percentage|won=246|lost=54|integer=yes}} |-style=background:#efefef |align=left|Zemljana podloga pobjeda–poraza |3–4 |7–3 |10–6 |15–4 |8–3 |11–2 |11–2 |5–0 |2 / 28 |70–24 |{{tennis win percentage|won=70|lost=24|integer=yes}} |-style=background:#efefef |align=left|Travnata podloga pobjeda–poraza |0–1 |0–0 |0–2 |4–2 |8–3 |9–1 |8–1 |0–0 |2 / 12 |29–10 |{{tennis win percentage|won=29|lost=10|integer=yes}} |-style=font-weight:bold;background:#efefef |align=left|Ukupno pobjeda–poraza |11–10 |19–11 |49–22 |47–16 |64–15 |73–6 |58–6 |24–2 |27 / 117 |345–88 |{{Tennis win percentage|won=345|lost=88|integer=yes}} |-style=background:#efefef |align=left|'''Postotak pobjeda''' |'''{{tennis win percentage|won=11|lost=10|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=19|lost=11|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=49|lost=22|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=47|lost=16|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=64|lost=15|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=73|lost=6|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=58|lost=6|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=24|lost=2|integer=yes}}''' |colspan=3|'''Ukupno u karijeri: {{tennis win percentage|won=345|lost=88|integer=yes}}''' |-style=background:#efefef |align=left|'''Ranking na kraju godine''' |78. |37. |bgcolor=eee8aa|10. |15. |bgcolor=eee8aa|4. |bgcolor=lime|'''1.''' |bgcolor=thistle|2. | |colspan=3|{{Tooltip|'''$62,321,898'''|Career Prize Money – Singles & Doubles combined}} |} {{notelist}} === Finala === ==== Grand Slamovi ==== {|class="sortable wikitable" width="55%" |- ! Godina ! Turnir ! Podloga ! Protivnik ! Ishod ! class="unsortable" | Rezultat |- ![[2024.]] |style=background:#ffc|[[Australian Open]] |Tvrda |{{flagicon|}} [[Danil Medvedev]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{teniski rezultat|3|6|-|3|6|-|6|4|-|6|4|-|6|3|-}} |- ![[2024.]] |style=background:#ccf|[[US Open]] |Tvrda |{{flagicon|USA}} [[Taylor Fritz]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{teniski rezultat|6|3|-|6|4|-|7|5|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#ffc|[[Australian Open]] |Tvrda |{{flagicon|GER}} [[Alexander Zverev]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|3|-|7|6|(4)|6|3|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#ebc2af|[[Roland-Garros]] |Zemlja |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |bgcolor=ffa07a|Poraz |6:4, 7:6^(7:4), 4:6, 6:7^(3:7), 6:7^(2:10) |- ![[2025.]] |style=background:#cfc|[[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] |Trava |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |style=background:#98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|4|6|-|6|4|-|6|4|-|6|4|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#ccf|[[US Open]] |Tvrda |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |bgcolor=ffa07a|Poraz |{{Teniski rezultat|2|6|-|6|3|-|1|6|-|4|6|-}} |- ![[2026.]] |style=background:#cfc|[[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] |Trava |{{flagicon|NJE}} [[Alexander Zverev]] |style=background:#98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|7|(7)|7|6|(2)|6|3|-|6|4|-}} |} ==== ATP Finals ==== {|class="sortable wikitable" width="55%" |- ! Godina ! Turnir ! Podloga ! Protivnik ! Ishod ! class="unsortable" | Rezultat |- ![[2023.]] |style=background:#ffffcc|[[ATP Finals]] |Tvrda (d) |{{flagicon|SRB}} [[Novak Đoković]] |bgcolor=ffa07a|Poraz |{{Teniski rezultat|3|6|-|3|6|-}} |- ![[2024.]] |style=background:#ffffcc|[[ATP Finals]] |Tvrda (d) |{{flagicon|USA}} [[Taylor Fritz]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|4|-|6|4|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#ffffcc|[[ATP Finals]] |Tvrda (d) |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|7|6|(4)|7|5}} |} ==== Masters 1000 turniri ==== {|class="sortable wikitable" width="55%" |- ! Godina ! Turnir ! Podloga ! Protivnik ! Ishod ! class="unsortable" | Rezultat |- ![[2021.]] |style=background:#e9e9e9|[[Miami Open]] |Tvrda |{{flagicon|POL}} [[Hubert Hurkacz]] |bgcolor=ffa07a|Poraz |{{Teniski rezultat|6|7|(4)|4|6|-}} |- ![[2023.]] |style=background:#e9e9e9|[[Miami Open]] |Tvrda |{{flagicon|}} [[Danil Medvedev]] |bgcolor=ffa07a|Poraz |{{Teniski rezultat|5|7|-|3|6|-}} |- ![[2023.]] |style=background:#e9e9e9|[[Canadian Open]] |Tvrda |{{flagicon|AUS}} [[Alex de Minaur]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|4|-|6|1|-}} |- ![[2024.]] |style=background:#e9e9e9|[[Miami Open]] |Tvrda |{{flagicon|BUL}} [[Grigor Dimitrov]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|3|-|6|1|-}} |- ![[2024.]] |style=background:#e9e9e9|[[Cincinnati Open]] |Tvrda |{{flagicon|USA}} [[Frances Tiafoe]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|7|6|(4)|6|2|-}} |- ![[2024.]] |style=background:#e9e9e9|[[Shanghai Masters]] |Tvrda |{{flagicon|SRB}} [[Novak Djokovic]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|7|6|(4)|6|3|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#e9e9e9|[[Italian Open]] |Zemlja |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |style=background:#ffa07a|Poraz |{{Teniski rezultat|6|7|(7)|1|6|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#e9e9e9|[[Cincinnati Open]] |Tvrda |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |style=background:#ffa07a|Poraz |0:5 pred. |- ![[2025.]] |style=background:#e9e9e9|[[Paris Rolex Masters]] |Tvrda (d) |{{flagicon|CAN}} [[Félix Auger-Aliassime]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|4|-|7|6|(4)}} |- ![[2026.]] |style=background:#e9e9e9|[[Indian Wells Open]] |Tvrda |{{flagicon|}} [[Danil Medvedev]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|7|6|(6)|7|6|(4)}} |- ![[2026.]] |style=background:#e9e9e9|[[Miami Open]] |Tvrda |{{flagicon|CZE}} [[Jiří Lehečka]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|4|-|6|4|-}} |- ![[2026.]] |style=background:#e9e9e9|[[Monte-Carlo Masters]] |Zemlja |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|7|6|(5)|6|3|-}} |- ![[2026.]] |style=background:#e9e9e9|[[Madrid Open]] |Zemlja |{{flagicon|GER}} [[Alexander Zverev]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|1|-|6|2|-}} |- ![[2026.]] |style=background:#e9e9e9|[[Italian Open]] |Zemlja |{{flagicon|NOR}} [[Casper Ruud]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|4|-|6|4|-}} |} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commons category}} * {{#invoke:Official website|main}} * {{ATP}} {{Top 10 tenisera i teniserki|atpsinglovi=y}} {{Broj jedan teniseri}} {{Pobjednici Australian Opena}} {{Pobjednici Wimbledona}} {{Pobjednici US Opena}} {{Pobjednici Davis Cupa}} {{Italijanski sportista godine}} {{Authority control}} {{Životni vijek|2001||Sinner, Jannik}} [[Kategorija:Italijanski teniseri]] [[Kategorija:Pobjednici Australian Opena]] [[Kategorija:Pobjednici Wimbledona]] [[Kategorija:Pobjednici US Opena]] [[Kategorija:ATP brojevi 1]] eenfec2u82zi216euwubhfuyzencbyi 118 4727150 42716443 42716347 2026-11-05T13:31:08Z Aca 108187 /* Postavljanje vijesti */ 42716443 wikitext text/x-wiki {{nacrt članka|godina=2026}} '''Aktualni događaji''' jesu rubrika [[Glavna stranica|Glavne stranice]] koja iznosi kratke informacije o značajnim aktualnim događajima te pruža pregled novosti i veze do tema o kojima se može saznati više na Wikipediji. Vijesti se biraju prema značaju događaja. Postojanje članka o događaju i njegov kvalitet nisu uvjeti za objavljivanje vijesti. Osim toga, nije nužno da članak bude dopunjen najnovijim informacijama. Wikipedija ne objavljuje ni originalne novinske članke ni izvještaje iz prve ruke. Informacije u rubrici moraju se zasnivati na pouzdanim izvorima i biti napisane neutralno. Vijesti se izlažu obrnutim hronološkim redom: najnoviji događaji nalaze se na vrhu. Njihov položaj na listi ne označava stepen važnosti. == Ciljevi == Ciljevi rubrike su sljedeći: * pružiti sažet pregled značajnih aktualnih događaja; * olakšati pronalaženje tema na Wikipediji koje su zastupljene u medijima; * pokazati da je Wikipedija dinamična enciklopedija koja prati i objašnjava promjene u svijetu. == Značaj vijesti == Pri izboru vijesti procjenjuje se značaj konkretnog događaja. Događaj treba biti aktualan, to jest o njemu se treba naširoko izvještavati. Sama činjenica da je neka informacija objavljena u medijima ne znači da je dovoljno značajna za ovu rubriku Glavne stranice. Pri procjeni značaja mogu pomoći sljedeća pitanja: * '''Koliko je izvještavanje temeljito?''' – Obrađuju li izvori događaj iscrpno ili ga samo usput spominju? * '''Koliko ima nezavisnih izvještaja?''' – Izvještava li više medija samostalno ili svi prenose vijest iste novinske agencije? * '''Koliko se često pojavljuju nove informacije?''' – Je li riječ o jednokratnom dešavanju ili događaju koji mediji nastavljaju pomno pratiti? * '''Kakvi izvori izvještavaju o događaju?''' – Prate li ga pouzdani mediji s razvijenom uredničkom provjerom? * '''Može li događaj biti tema zasebnog članka''' '''na Wikipediji?''' – Ima li dovoljno samostalnog značaja i obrade u pouzdanim izvorima da zaslužuje zaseban članak? To su pokazatelji koji pomažu u procjeni, a ne obavezni uvjeti koje svaka vijest mora ispuniti. Položaj vijesti na naslovnici nekog medija nije sam po sebi mjerilo značaja. Mediji mogu prilagođavati prikaz lokaciji, interesima i historiji pregledavanja pojedinog čitatelja ili čitateljice, pa ista vijest može imati različitu vidljivost. == Dodavanje vijesti == Vijest može dodati svako ko ima autopatrolerska ovlaštenja prateći sljedeće upute: # Provjerite informacije u pouzdanim izvorima i sastavite kratak, neutralan sažetak. # Uredite [[Šablon:Aktualni događaji]] i dodajte vijest na odgovarajuće mjesto prema datumu (najnoviji događaji idu na vrh). # Dodajte odgovarajuće wikiveze i, ako postoji adekvatna slobodna slika, razmotrite njeno dodavanje. # Pogledajte kako će stranica izgledati prije objavljivanja izmjena i u sažetku izmjene navedite izvor vijesti (poželjno). Ako nemate autopatrolerska ovlaštenja, možete predložiti vijest ili ispravku na [[Razgovor o šablonu:Aktualni događaji|stranici za razgovor šablona]]. Za aktualnost je važan trenutak kada je informacija objavljena u pouzdanim izvorima. To se često poklapa s datumom samog događaja, ali ne mora uvijek biti slučaj. Naprimjer, rezultati naučnog istraživanja mogu biti objavljeni znatno kasnije od provođenja istraživanja. == Uređenje rubrike == === Sažeci vijesti === Sažetak treba ukratko objasniti šta se dogodilo i zbog čega je događaj značajan. Poveznice vode na događaj, osobe, mjesta ili druge povezane teme. Nepostojanje odgovarajućeg članka nije prepreka za objavljivanje vijesti. Pri pisanju sažetaka: * Pišite jasno, sažeto i neutralno, u potpunim rečenicama, po mogućnosti u prezentu. * Izbjegavajte senzacionalističke formulacije i nepotrebne izraze poput »prvi put u historiji«. * Izbjegavajte poređenja poput »najveći u regiji od određene godine« kada nisu potrebna za razumijevanje značaja događaja. * Navedite dovoljno konteksta da se vijest može razumjeti bez prethodnog praćenja teme. Vijesti se raspoređuju prema datumu događaja, uz uvažavanje datuma objavljivanja kada informacija postane javno poznata naknadno. Događaje koji se odnose na isti dan nije potrebno poredati prema tačnom vremenu. Broj vijesti može se prilagođavati njihovoj dužini i raspoloživom prostoru na Glavnoj stranici. Starije vijesti povremeno se uklanjaju kako bi rubrika ostala pregledna i aktualna. === Slike === Rubriku može pratiti slika povezana s jednom od objavljenih vijesti. Pri izboru slike vrijedi sljedeće: * Slika mora biti slobodna, s jasno navedenim porijeklom i odgovarajućom licencom. U pravilu se koriste datoteke s Wikimedijine ostave. Neslobodne slike koje se u člancima koriste na temelju poštene upotrebe ne postavljaju se na Glavnu stranicu. * Slika treba prikazivati nešto što se spominje u vijesti, poput osobe, mjesta ili događaja. Veza između slike i vijesti treba biti jasna iz opisa ili napomene »na slici«. * Prednost ima slika povezana s viješću koja je bliže vrhu rubrike. Ako za najnoviju vijest nema prikladne slike, može se koristiti slika uz neku od ostalih vijesti. * Izbjegavajte čisto ukrasne elemente, poput zastava i logotipa. Karte koristite samo ako su čitljive u malom prikazu. Ako nema prikladne slobodne slike, rubrika može biti prikazana bez nje. === Aktualne teme === U odjeljku »Aktualne teme« navode se teme koje su trenutno u toku, poput ratova, protesta i drugih događaja koji traju duže vrijeme. Za uvrštavanje je bitno da je tema u toku. Postojanje, kvaliteta i učestalost dopunjavanja povezanog članka nisu uslovi. Kada se događaj završi, tema se uklanja s popisa. Teme se navode abecednim redom prema prikazanom nazivu. === Nedavne smrti === U odjeljku »Nedavne smrti« navode se enciklopedijski značajne osobe koje su nedavno umrle. Podatak o smrti mora biti potvrđen u pouzdanom izvoru. Za uvrštavanje nisu potrebni poseban postupak kandidiranja ni procjena kvalitete biografskog članka. Ako je sama smrt značajan događaj o kojem se opširno izvještava, može biti predstavljena i zasebnom viješću. kr4omd5tj19w9fir8s7kn9a9kd84otn 42716444 42716443 2026-11-05T13:32:30Z Aca 108187 /* Uređenje rubrike */ 42716444 wikitext text/x-wiki {{nacrt članka|godina=2026}} '''Aktualni događaji''' jesu rubrika [[Glavna stranica|Glavne stranice]] koja iznosi kratke informacije o značajnim aktualnim događajima te pruža pregled novosti i veze do tema o kojima se može saznati više na Wikipediji. Vijesti se biraju prema značaju događaja. Postojanje članka o događaju i njegov kvalitet nisu uvjeti za objavljivanje vijesti. Osim toga, nije nužno da članak bude dopunjen najnovijim informacijama. Wikipedija ne objavljuje ni originalne novinske članke ni izvještaje iz prve ruke. Informacije u rubrici moraju se zasnivati na pouzdanim izvorima i biti napisane neutralno. Vijesti se izlažu obrnutim hronološkim redom: najnoviji događaji nalaze se na vrhu. Njihov položaj na listi ne označava stepen važnosti. == Ciljevi == Ciljevi rubrike su sljedeći: * pružiti sažet pregled značajnih aktualnih događaja; * olakšati pronalaženje tema na Wikipediji koje su zastupljene u medijima; * pokazati da je Wikipedija dinamična enciklopedija koja prati i objašnjava promjene u svijetu. == Značaj vijesti == Pri izboru vijesti procjenjuje se značaj konkretnog događaja. Događaj treba biti aktualan, to jest o njemu se treba naširoko izvještavati. Sama činjenica da je neka informacija objavljena u medijima ne znači da je dovoljno značajna za ovu rubriku Glavne stranice. Pri procjeni značaja mogu pomoći sljedeća pitanja: * '''Koliko je izvještavanje temeljito?''' – Obrađuju li izvori događaj iscrpno ili ga samo usput spominju? * '''Koliko ima nezavisnih izvještaja?''' – Izvještava li više medija samostalno ili svi prenose vijest iste novinske agencije? * '''Koliko se često pojavljuju nove informacije?''' – Je li riječ o jednokratnom dešavanju ili događaju koji mediji nastavljaju pomno pratiti? * '''Kakvi izvori izvještavaju o događaju?''' – Prate li ga pouzdani mediji s razvijenom uredničkom provjerom? * '''Može li događaj biti tema zasebnog članka''' '''na Wikipediji?''' – Ima li dovoljno samostalnog značaja i obrade u pouzdanim izvorima da zaslužuje zaseban članak? To su pokazatelji koji pomažu u procjeni, a ne obavezni uvjeti koje svaka vijest mora ispuniti. Položaj vijesti na naslovnici nekog medija nije sam po sebi mjerilo značaja. Mediji mogu prilagođavati prikaz lokaciji, interesima i historiji pregledavanja pojedinog čitatelja ili čitateljice, pa ista vijest može imati različitu vidljivost. == Dodavanje vijesti == Vijest može dodati svako ko ima autopatrolerska ovlaštenja prateći sljedeće upute: # Provjerite informacije u pouzdanim izvorima i sastavite kratak, neutralan sažetak. # Uredite [[Šablon:Aktualni događaji]] i dodajte vijest na odgovarajuće mjesto prema datumu (najnoviji događaji idu na vrh). # Dodajte odgovarajuće wikiveze i, ako postoji adekvatna slobodna slika, razmotrite njeno dodavanje. # Pogledajte kako će stranica izgledati prije objavljivanja izmjena i u sažetku izmjene navedite izvor vijesti (poželjno). Ako nemate autopatrolerska ovlaštenja, možete predložiti vijest ili ispravku na [[Razgovor o šablonu:Aktualni događaji|stranici za razgovor šablona]]. Za aktualnost je važan trenutak kada je informacija objavljena u pouzdanim izvorima. To se često poklapa s datumom samog događaja, ali ne mora uvijek biti slučaj. Naprimjer, rezultati naučnog istraživanja mogu biti objavljeni znatno kasnije od provođenja istraživanja. == Struktura rubrike == === Sažeci vijesti === Sažetak treba ukratko objasniti šta se dogodilo i zbog čega je događaj značajan. Poveznice vode na događaj, osobe, mjesta ili druge povezane teme. Nepostojanje odgovarajućeg članka nije prepreka za objavljivanje vijesti. Pri pisanju sažetaka: * Pišite jasno, sažeto i neutralno, u potpunim rečenicama, po mogućnosti u prezentu. * Izbjegavajte senzacionalističke formulacije i nepotrebne izraze poput »prvi put u historiji«. * Izbjegavajte poređenja poput »najveći u regiji od određene godine« kada nisu potrebna za razumijevanje značaja događaja. * Navedite dovoljno konteksta da se vijest može razumjeti bez prethodnog praćenja teme. Vijesti se raspoređuju prema datumu događaja, uz uvažavanje datuma objavljivanja kada informacija postane javno poznata naknadno. Događaje koji se odnose na isti dan nije potrebno poredati prema tačnom vremenu. Broj vijesti može se prilagođavati njihovoj dužini i raspoloživom prostoru na Glavnoj stranici. Starije vijesti povremeno se uklanjaju kako bi rubrika ostala pregledna i aktualna. === Slike === Rubriku može pratiti slika povezana s jednom od objavljenih vijesti. Pri izboru slike vrijedi sljedeće: * Slika mora biti slobodna, s jasno navedenim porijeklom i odgovarajućom licencom. U pravilu se koriste datoteke s Wikimedijine ostave. Neslobodne slike koje se u člancima koriste na temelju poštene upotrebe ne postavljaju se na Glavnu stranicu. * Slika treba prikazivati nešto što se spominje u vijesti, poput osobe, mjesta ili događaja. Veza između slike i vijesti treba biti jasna iz opisa ili napomene »na slici«. * Prednost ima slika povezana s viješću koja je bliže vrhu rubrike. Ako za najnoviju vijest nema prikladne slike, može se koristiti slika uz neku od ostalih vijesti. * Izbjegavajte čisto ukrasne elemente, poput zastava i logotipa. Karte koristite samo ako su čitljive u malom prikazu. Ako nema prikladne slobodne slike, rubrika može biti prikazana bez nje. === Aktualne teme === U odjeljku »Aktualne teme« navode se teme koje su trenutno u toku, poput ratova, protesta i drugih događaja koji traju duže vrijeme. Za uvrštavanje je bitno da je tema u toku. Postojanje, kvaliteta i učestalost dopunjavanja povezanog članka nisu uslovi. Kada se događaj završi, tema se uklanja s popisa. Teme se navode abecednim redom prema prikazanom nazivu. === Nedavne smrti === U odjeljku »Nedavne smrti« navode se enciklopedijski značajne osobe koje su nedavno umrle. Podatak o smrti mora biti potvrđen u pouzdanom izvoru. Za uvrštavanje nisu potrebni poseban postupak kandidiranja ni procjena kvalitete biografskog članka. Ako je sama smrt značajan događaj o kojem se opširno izvještava, može biti predstavljena i zasebnom viješću. kdg50ud9b42oyz1rdz52bolwhqliz0a 42716446 42716444 2026-11-05T13:34:18Z Aca 108187 /* Slike */ 42716446 wikitext text/x-wiki {{nacrt članka|godina=2026}} '''Aktualni događaji''' jesu rubrika [[Glavna stranica|Glavne stranice]] koja iznosi kratke informacije o značajnim aktualnim događajima te pruža pregled novosti i veze do tema o kojima se može saznati više na Wikipediji. Vijesti se biraju prema značaju događaja. Postojanje članka o događaju i njegov kvalitet nisu uvjeti za objavljivanje vijesti. Osim toga, nije nužno da članak bude dopunjen najnovijim informacijama. Wikipedija ne objavljuje ni originalne novinske članke ni izvještaje iz prve ruke. Informacije u rubrici moraju se zasnivati na pouzdanim izvorima i biti napisane neutralno. Vijesti se izlažu obrnutim hronološkim redom: najnoviji događaji nalaze se na vrhu. Njihov položaj na listi ne označava stepen važnosti. == Ciljevi == Ciljevi rubrike su sljedeći: * pružiti sažet pregled značajnih aktualnih događaja; * olakšati pronalaženje tema na Wikipediji koje su zastupljene u medijima; * pokazati da je Wikipedija dinamična enciklopedija koja prati i objašnjava promjene u svijetu. == Značaj vijesti == Pri izboru vijesti procjenjuje se značaj konkretnog događaja. Događaj treba biti aktualan, to jest o njemu se treba naširoko izvještavati. Sama činjenica da je neka informacija objavljena u medijima ne znači da je dovoljno značajna za ovu rubriku Glavne stranice. Pri procjeni značaja mogu pomoći sljedeća pitanja: * '''Koliko je izvještavanje temeljito?''' – Obrađuju li izvori događaj iscrpno ili ga samo usput spominju? * '''Koliko ima nezavisnih izvještaja?''' – Izvještava li više medija samostalno ili svi prenose vijest iste novinske agencije? * '''Koliko se često pojavljuju nove informacije?''' – Je li riječ o jednokratnom dešavanju ili događaju koji mediji nastavljaju pomno pratiti? * '''Kakvi izvori izvještavaju o događaju?''' – Prate li ga pouzdani mediji s razvijenom uredničkom provjerom? * '''Može li događaj biti tema zasebnog članka''' '''na Wikipediji?''' – Ima li dovoljno samostalnog značaja i obrade u pouzdanim izvorima da zaslužuje zaseban članak? To su pokazatelji koji pomažu u procjeni, a ne obavezni uvjeti koje svaka vijest mora ispuniti. Položaj vijesti na naslovnici nekog medija nije sam po sebi mjerilo značaja. Mediji mogu prilagođavati prikaz lokaciji, interesima i historiji pregledavanja pojedinog čitatelja ili čitateljice, pa ista vijest može imati različitu vidljivost. == Dodavanje vijesti == Vijest može dodati svako ko ima autopatrolerska ovlaštenja prateći sljedeće upute: # Provjerite informacije u pouzdanim izvorima i sastavite kratak, neutralan sažetak. # Uredite [[Šablon:Aktualni događaji]] i dodajte vijest na odgovarajuće mjesto prema datumu (najnoviji događaji idu na vrh). # Dodajte odgovarajuće wikiveze i, ako postoji adekvatna slobodna slika, razmotrite njeno dodavanje. # Pogledajte kako će stranica izgledati prije objavljivanja izmjena i u sažetku izmjene navedite izvor vijesti (poželjno). Ako nemate autopatrolerska ovlaštenja, možete predložiti vijest ili ispravku na [[Razgovor o šablonu:Aktualni događaji|stranici za razgovor šablona]]. Za aktualnost je važan trenutak kada je informacija objavljena u pouzdanim izvorima. To se često poklapa s datumom samog događaja, ali ne mora uvijek biti slučaj. Naprimjer, rezultati naučnog istraživanja mogu biti objavljeni znatno kasnije od provođenja istraživanja. == Struktura rubrike == === Sažeci vijesti === Sažetak treba ukratko objasniti šta se dogodilo i zbog čega je događaj značajan. Poveznice vode na događaj, osobe, mjesta ili druge povezane teme. Nepostojanje odgovarajućeg članka nije prepreka za objavljivanje vijesti. Pri pisanju sažetaka: * Pišite jasno, sažeto i neutralno, u potpunim rečenicama, po mogućnosti u prezentu. * Izbjegavajte senzacionalističke formulacije i nepotrebne izraze poput »prvi put u historiji«. * Izbjegavajte poređenja poput »najveći u regiji od određene godine« kada nisu potrebna za razumijevanje značaja događaja. * Navedite dovoljno konteksta da se vijest može razumjeti bez prethodnog praćenja teme. Vijesti se raspoređuju prema datumu događaja, uz uvažavanje datuma objavljivanja kada informacija postane javno poznata naknadno. Događaje koji se odnose na isti dan nije potrebno poredati prema tačnom vremenu. Broj vijesti može se prilagođavati njihovoj dužini i raspoloživom prostoru na Glavnoj stranici. Starije vijesti povremeno se uklanjaju kako bi rubrika ostala pregledna i aktualna. === Slika === Rubriku može pratiti slika povezana s jednom od objavljenih vijesti. Pri izboru slike vrijedi sljedeće: * Slika mora biti slobodna, s jasno navedenim porijeklom i odgovarajućom licencom. U pravilu se koriste datoteke s Wikimedijine ostave. Neslobodne slike koje se u člancima koriste na temelju poštene upotrebe ne postavljaju se na Glavnu stranicu. * Slika treba prikazivati nešto što se spominje u vijesti, poput osobe, mjesta ili događaja. Veza između slike i vijesti treba biti jasna iz opisa ili napomene »na slici«. * Prednost ima slika povezana s viješću koja je bliže vrhu rubrike. Ako za najnoviju vijest nema prikladne slike, može se koristiti slika uz neku od ostalih vijesti. * Izbjegavajte čisto ukrasne elemente, poput zastava i logotipa. Karte koristite samo ako su čitljive u malom prikazu. Ako nema prikladne slobodne slike, rubrika može biti prikazana bez nje. === Aktualne teme === U odjeljku »Aktualne teme« navode se teme koje su trenutno u toku, poput ratova, protesta i drugih događaja koji traju duže vrijeme. Za uvrštavanje je bitno da je tema u toku. Postojanje, kvaliteta i učestalost dopunjavanja povezanog članka nisu uslovi. Kada se događaj završi, tema se uklanja s popisa. Teme se navode abecednim redom prema prikazanom nazivu. === Nedavne smrti === U odjeljku »Nedavne smrti« navode se enciklopedijski značajne osobe koje su nedavno umrle. Podatak o smrti mora biti potvrđen u pouzdanom izvoru. Za uvrštavanje nisu potrebni poseban postupak kandidiranja ni procjena kvalitete biografskog članka. Ako je sama smrt značajan događaj o kojem se opširno izvještava, može biti predstavljena i zasebnom viješću. tr0v6m2bliydm4cl4009ki03ap86o48 42716451 42716446 2026-11-05T14:06:34Z Aca 108187 42716451 wikitext text/x-wiki {{nacrt članka|godina=2026}} '''Aktualni događaji''' jesu rubrika [[Glavna stranica|Glavne stranice]] koja iznosi kratke informacije o značajnim aktualnim događajima te pruža pregled novosti i veze do tema o kojima se može saznati više na Wikipediji. Vijesti se biraju prema značaju događaja. Postojanje članka o događaju i njegov kvalitet nisu uvjeti za objavljivanje vijesti. Osim toga, nije nužno da članak bude dopunjen najnovijim informacijama. Wikipedija ne objavljuje ni originalne novinske članke ni izvještaje iz prve ruke. Informacije u rubrici moraju se zasnivati na pouzdanim izvorima i biti napisane neutralno. Vijesti se izlažu obrnutim hronološkim redom: najnoviji događaji nalaze se na vrhu. Njihov položaj na listi ne označava stepen važnosti. == Ciljevi == Ciljevi rubrike su sljedeći: * pružiti sažet pregled značajnih aktualnih događaja; * olakšati pronalaženje tema na Wikipediji koje su zastupljene u medijima; * pokazati da je Wikipedija dinamična enciklopedija koja prati i objašnjava promjene u svijetu. == Značaj vijesti == Pri izboru vijesti procjenjuje se značaj konkretnog događaja. Događaj treba biti aktualan, to jest o njemu se treba naširoko izvještavati. Sama činjenica da je neka informacija objavljena u medijima ne znači da je dovoljno značajna za ovu rubriku Glavne stranice. Pri procjeni značaja mogu pomoći sljedeća pitanja: * '''Koliko je izvještavanje temeljito?''' – Obrađuju li izvori događaj iscrpno ili ga samo usput spominju? * '''Koliko ima nezavisnih izvještaja?''' – Izvještava li više medija samostalno ili svi prenose vijest iste novinske agencije? * '''Koliko se često pojavljuju nove informacije?''' – Je li riječ o jednokratnom dešavanju ili događaju koji mediji nastavljaju pomno pratiti? * '''Kakvi izvori izvještavaju o događaju?''' – Prate li ga pouzdani mediji s razvijenom uredničkom provjerom? * '''Može li događaj biti tema zasebnog članka''' '''na Wikipediji?''' – Ima li dovoljno samostalnog značaja i obrade u pouzdanim izvorima da zaslužuje zaseban članak? To su pokazatelji koji pomažu u procjeni, a ne obavezni uvjeti koje svaka vijest mora ispuniti. Položaj vijesti na naslovnici nekog medija nije sam po sebi mjerilo značaja. Mediji mogu prilagođavati prikaz lokaciji, interesima i historiji pregledavanja pojedinog čitatelja ili čitateljice, pa ista vijest može imati različitu vidljivost. == Dodavanje vijesti == Vijest može dodati svako ko ima autopatrolerska ovlaštenja prateći sljedeće upute: # Provjerite informacije u pouzdanim izvorima i sastavite kratak, neutralan sažetak. # Uredite [[Šablon:Aktualni događaji]] i dodajte vijest na odgovarajuće mjesto prema datumu (najnoviji događaji idu na vrh). # Dodajte odgovarajuće wikiveze i, ako postoji adekvatna slobodna slika, razmotrite njeno dodavanje. # Pogledajte kako će stranica izgledati prije objavljivanja izmjena i u sažetku izmjene navedite izvor vijesti (poželjno). Ako nemate autopatrolerska ovlaštenja, možete predložiti vijest ili ispravku na [[Razgovor o šablonu:Aktualni događaji|stranici za razgovor šablona]]. Za aktualnost je važan trenutak kada je informacija objavljena u pouzdanim izvorima. To se često poklapa s datumom samog događaja, ali ne mora uvijek biti slučaj. Naprimjer, rezultati naučnog istraživanja mogu biti objavljeni znatno kasnije od provođenja istraživanja. == Struktura rubrike == === Sažeci vijesti === Sažetak vijesti treba ukratko objasniti šta se dogodilo i zbog čega je događaj značajan. Wikiveze trebaju voditi na događaj, osobe, mjesta ili druge povezane teme. Nepostojanje odgovarajućeg članka nije prepreka za objavljivanje vijesti. Pri pisanju sažetaka: * Pišite jasno, sažeto i neutralno, u potpunim rečenicama, po mogućnosti u prezentu. * Izbjegavajte senzacionalističke formulacije i nepotrebne izraze poput »prvi put u historiji«. * Izbjegavajte poređenja poput »najveći u regiji od određene godine« kada nisu potrebna za razumijevanje značaja događaja. * Navedite dovoljno konteksta da se vijest može razumjeti bez prethodnog praćenja teme. Vijesti se raspoređuju prema datumu događaja, uz uvažavanje datuma objavljivanja kada informacija postane javno poznata naknadno. Događaje koji se odnose na isti dan nije potrebno poredati prema tačnom vremenu. Broj vijesti može se prilagođavati njihovoj dužini i raspoloživom prostoru na Glavnoj stranici. Starije vijesti povremeno se uklanjaju kako bi rubrika ostala pregledna i aktualna. === Slika === Rubriku može pratiti slika povezana s jednom od objavljenih vijesti. Pri izboru slike vrijedi sljedeće: * Slika mora biti slobodna, s jasno navedenim porijeklom i odgovarajućom licencom. U pravilu se koriste datoteke s Wikimedijine ostave. Neslobodne slike koje se u člancima koriste na temelju poštene upotrebe ne postavljaju se na Glavnu stranicu. * Slika treba prikazivati nešto što se spominje u vijesti, poput osobe, mjesta ili događaja. Veza između slike i vijesti treba biti jasna iz opisa ili napomene »na slici«. * Prednost ima slika povezana s viješću koja je bliže vrhu rubrike. Ako za najnoviju vijest nema prikladne slike, može se koristiti slika uz neku od ostalih vijesti. * Izbjegavajte čisto ukrasne elemente, poput zastava i logotipa. Karte koristite samo ako su čitljive u malom prikazu. Ako nema prikladne slobodne slike, rubrika može biti prikazana bez nje. === Aktualne teme === U odjeljku »Aktualne teme« navode se teme koje su trenutno u toku, poput ratova, protesta i drugih događaja koji traju duže vrijeme. Za uvrštavanje je bitno da je tema u toku. Postojanje, kvaliteta i učestalost dopunjavanja povezanog članka nisu uslovi. Kada se događaj završi, tema se uklanja s popisa. Teme se navode abecednim redom prema prikazanom nazivu. === Nedavne smrti === U odjeljku »Nedavne smrti« navode se enciklopedijski značajne osobe koje su nedavno umrle. Podatak o smrti mora biti potvrđen u pouzdanom izvoru. Za uvrštavanje nisu potrebni poseban postupak kandidiranja ni procjena kvalitete biografskog članka. Ako je sama smrt značajan događaj o kojem se opširno izvještava, može biti predstavljena i zasebnom viješću. qli2l11wxt998o8nwzfe23ovwrekfjk 42716494 42716451 2026-11-05T16:53:40Z Aca 108187 42716494 wikitext text/x-wiki {{nacrt članka|godina=2026}} '''Aktualni događaji''' jesu rubrika [[Glavna stranica|Glavne stranice]] koja iznosi kratke informacije o značajnim aktualnim događajima te pruža pregled novosti i veze do tema o kojima se može saznati više na Wikipediji. Vijesti se biraju prema značaju događaja. Postojanje članka o događaju i njegov kvalitet nisu uvjeti za objavljivanje vijesti. Osim toga, nije nužno da članak bude dopunjen najnovijim informacijama. Wikipedija ne objavljuje ni originalne novinske članke ni izvještaje iz prve ruke. Informacije u rubrici moraju se zasnivati na pouzdanim izvorima i biti napisane neutralno. Vijesti se izlažu obrnutim hronološkim redom: najnoviji događaji nalaze se na vrhu. Njihov položaj na listi ne označava stepen važnosti. == Ciljevi == Ciljevi rubrike su sljedeći: * pružiti sažet pregled značajnih aktualnih događaja; * olakšati pronalaženje tema na Wikipediji koje su zastupljene u medijima; * pokazati da je Wikipedija dinamična enciklopedija koja prati i objašnjava promjene u svijetu. == Značaj vijesti == Pri izboru vijesti procjenjuje se značaj konkretnog događaja. Događaj treba biti aktualan, to jest o njemu se treba naširoko izvještavati. Sama činjenica da je neka informacija objavljena u medijima ne znači da je dovoljno značajna za ovu rubriku Glavne stranice. Pri procjeni značaja mogu pomoći sljedeća pitanja: * '''Koliko je izvještavanje temeljito?''' – Obrađuju li izvori događaj iscrpno ili ga samo usput spominju? * '''Koliko ima nezavisnih izvještaja?''' – Izvještava li više medija samostalno ili svi prenose vijest iste novinske agencije? * '''Koliko se često pojavljuju nove informacije?''' – Je li riječ o jednokratnom dešavanju ili događaju koji mediji nastavljaju pomno pratiti? * '''Kakvi izvori izvještavaju o događaju?''' – Prate li ga pouzdani mediji s razvijenom uredničkom provjerom? * '''Može li događaj biti tema zasebnog članka''' '''na Wikipediji?''' – Ima li dovoljno samostalnog značaja i obrade u pouzdanim izvorima da zaslužuje zaseban članak? To su pokazatelji koji pomažu u procjeni, a ne obavezni uvjeti koje svaka vijest mora ispuniti. Položaj vijesti na naslovnici nekog medija nije sam po sebi mjerilo značaja. Mediji mogu prilagođavati prikaz lokaciji, interesima i historiji pregledavanja pojedinog čitatelja ili čitateljice, pa ista vijest može imati različitu vidljivost. == Dodavanje vijesti == Vijest može dodati svako ko ima autopatrolerska ovlaštenja prateći sljedeće upute: # Provjerite informacije u pouzdanim izvorima i sastavite kratak, neutralan sažetak. # Uredite [[Šablon:Aktualni događaji]] i dodajte vijest na odgovarajuće mjesto prema datumu (najnoviji događaji idu na vrh). # Dodajte odgovarajuće wikiveze i, ako postoji adekvatna slobodna slika, razmotrite njeno dodavanje. # Pogledajte kako će stranica izgledati prije objavljivanja izmjena i u sažetku izmjene navedite izvor vijesti (poželjno). Ako nemate autopatrolerska ovlaštenja, možete predložiti vijest ili ispravku na [[Razgovor o šablonu:Aktualni događaji|stranici za razgovor šablona]]. Za aktualnost je važan trenutak kada je informacija objavljena u pouzdanim izvorima. To se često poklapa s datumom samog događaja, ali ne mora uvijek biti slučaj. Naprimjer, rezultati naučnog istraživanja mogu biti objavljeni znatno kasnije od provođenja istraživanja. == Struktura rubrike == === Sažeci vijesti === Sažetak vijesti treba ukratko objasniti šta se dogodilo i zbog čega je događaj značajan. Wikiveze trebaju voditi do događaja, osoba, mjesta ili drugih relevantnih tema. Nepostojanje odgovarajućeg članka nije prepreka za objavljivanje vijesti. Pri pisanju sažetaka obratite pažnju na sljedeće upute: * Pišite jasno, sažeto i neutralno u potpunim rečenicama u perfektu. * Izbjegavajte senzacionalističke formulacije i izraze kao što je "prvi put u historiji". * Izbjegavajte poređenja kao što je "najveći u regiji od [godina]" kada nisu potrebna za razumijevanje značaja događaja. * Pružite dovoljno informacija da se vijest može razumjeti bez prethodnog praćenja teme. Vijesti se raspoređuju prema datumu događaja, uz uvažavanje datuma objavljivanja kada informacija postane javno dostupna naknadno. Događaje koji se odnose na isti dan nije potrebno poredati prema tačnom vremenu. Broj vijesti zavisi od njihove dužine i raspoloživog prostora na Glavnoj stranici. Rubrika generalno treba sadržati između pet i sedam vijesti. Starije vijesti povremeno se arhiviraju ([[Wikipedija:Događaji/Arhiva]]) da bi rubrika ostala ažurna. === Slika === Rubriku može pratiti slika povezana s jednom od objavljenih vijesti. Pri izboru slike vrijedi sljedeće: * Slika mora biti slobodna, s jasno navedenim porijeklom i odgovarajućom licencom. U pravilu se koriste datoteke s Wikimedijine ostave. Neslobodne slike koje se u člancima koriste na temelju poštene upotrebe ne postavljaju se na Glavnu stranicu. * Slika treba prikazivati nešto što se spominje u vijesti, poput osobe, mjesta ili događaja. Veza između slike i vijesti treba biti jasna iz opisa ili napomene »na slici«. * Prednost ima slika povezana s viješću koja je bliže vrhu rubrike. Ako za najnoviju vijest nema prikladne slike, može se koristiti slika uz neku od ostalih vijesti. * Izbjegavajte čisto ukrasne elemente, poput zastava i logotipa. Karte koristite samo ako su čitljive u malom prikazu. Ako nema prikladne slobodne slike, rubrika može biti prikazana bez nje. === Aktualne teme === U odjeljku »Aktualne teme« navode se teme koje su trenutno u toku, poput ratova, protesta i drugih događaja koji traju duže vrijeme. Za uvrštavanje je bitno da je tema u toku. Postojanje, kvaliteta i učestalost dopunjavanja povezanog članka nisu uslovi. Kada se događaj završi, tema se uklanja s popisa. Teme se navode abecednim redom prema prikazanom nazivu. === Nedavne smrti === U odjeljku »Nedavne smrti« navode se enciklopedijski značajne osobe koje su nedavno umrle. Podatak o smrti mora biti potvrđen u pouzdanom izvoru. Za uvrštavanje nisu potrebni poseban postupak kandidiranja ni procjena kvalitete biografskog članka. Ako je sama smrt značajan događaj o kojem se opširno izvještava, može biti predstavljena i zasebnom viješću. qk9ec7f2016gms3da9d08a2dgd4avo2 42716495 42716494 2026-11-05T16:54:57Z Aca 108187 /* Struktura rubrike */ 42716495 wikitext text/x-wiki {{nacrt članka|godina=2026}} '''Aktualni događaji''' jesu rubrika [[Glavna stranica|Glavne stranice]] koja iznosi kratke informacije o značajnim aktualnim događajima te pruža pregled novosti i veze do tema o kojima se može saznati više na Wikipediji. Vijesti se biraju prema značaju događaja. Postojanje članka o događaju i njegov kvalitet nisu uvjeti za objavljivanje vijesti. Osim toga, nije nužno da članak bude dopunjen najnovijim informacijama. Wikipedija ne objavljuje ni originalne novinske članke ni izvještaje iz prve ruke. Informacije u rubrici moraju se zasnivati na pouzdanim izvorima i biti napisane neutralno. Vijesti se izlažu obrnutim hronološkim redom: najnoviji događaji nalaze se na vrhu. Njihov položaj na listi ne označava stepen važnosti. == Ciljevi == Ciljevi rubrike su sljedeći: * pružiti sažet pregled značajnih aktualnih događaja; * olakšati pronalaženje tema na Wikipediji koje su zastupljene u medijima; * pokazati da je Wikipedija dinamična enciklopedija koja prati i objašnjava promjene u svijetu. == Značaj vijesti == Pri izboru vijesti procjenjuje se značaj konkretnog događaja. Događaj treba biti aktualan, to jest o njemu se treba naširoko izvještavati. Sama činjenica da je neka informacija objavljena u medijima ne znači da je dovoljno značajna za ovu rubriku Glavne stranice. Pri procjeni značaja mogu pomoći sljedeća pitanja: * '''Koliko je izvještavanje temeljito?''' – Obrađuju li izvori događaj iscrpno ili ga samo usput spominju? * '''Koliko ima nezavisnih izvještaja?''' – Izvještava li više medija samostalno ili svi prenose vijest iste novinske agencije? * '''Koliko se često pojavljuju nove informacije?''' – Je li riječ o jednokratnom dešavanju ili događaju koji mediji nastavljaju pomno pratiti? * '''Kakvi izvori izvještavaju o događaju?''' – Prate li ga pouzdani mediji s razvijenom uredničkom provjerom? * '''Može li događaj biti tema zasebnog članka''' '''na Wikipediji?''' – Ima li dovoljno samostalnog značaja i obrade u pouzdanim izvorima da zaslužuje zaseban članak? To su pokazatelji koji pomažu u procjeni, a ne obavezni uvjeti koje svaka vijest mora ispuniti. Položaj vijesti na naslovnici nekog medija nije sam po sebi mjerilo značaja. Mediji mogu prilagođavati prikaz lokaciji, interesima i historiji pregledavanja pojedinog čitatelja ili čitateljice, pa ista vijest može imati različitu vidljivost. == Dodavanje vijesti == Vijest može dodati svako ko ima autopatrolerska ovlaštenja prateći sljedeće upute: # Provjerite informacije u pouzdanim izvorima i sastavite kratak, neutralan sažetak. # Uredite [[Šablon:Aktualni događaji]] i dodajte vijest na odgovarajuće mjesto prema datumu (najnoviji događaji idu na vrh). # Dodajte odgovarajuće wikiveze i, ako postoji adekvatna slobodna slika, razmotrite njeno dodavanje. # Pogledajte kako će stranica izgledati prije objavljivanja izmjena i u sažetku izmjene navedite izvor vijesti (poželjno). Ako nemate autopatrolerska ovlaštenja, možete predložiti vijest ili ispravku na [[Razgovor o šablonu:Aktualni događaji|stranici za razgovor šablona]]. Za aktualnost je važan trenutak kada je informacija objavljena u pouzdanim izvorima. To se često poklapa s datumom samog događaja, ali ne mora uvijek biti slučaj. Naprimjer, rezultati naučnog istraživanja mogu biti objavljeni znatno kasnije od provođenja istraživanja. == Struktura rubrike == === Sažeci vijesti === Sažetak vijesti treba ukratko objasniti šta se dogodilo i zbog čega je događaj značajan. Wikiveze trebaju voditi do događaja, osoba, mjesta ili drugih relevantnih tema. Nepostojanje odgovarajućeg članka nije prepreka za objavljivanje vijesti. Pri pisanju sažetaka obratite pažnju na sljedeće upute: * Pišite jasno, sažeto i neutralno u potpunim rečenicama u perfektu. * Izbjegavajte senzacionalističke formulacije i izraze kao što je "prvi put u historiji". * Izbjegavajte poređenja kao što je "najveći u regiji od [godina]" kada nisu potrebna za razumijevanje značaja događaja. * Pružite dovoljno informacija tako da se vijest može razumjeti bez prethodnog praćenja teme. Vijesti se raspoređuju prema datumu događaja, uz uvažavanje datuma objavljivanja kada informacija postane javno dostupna naknadno. Događaje koji se odnose na isti dan nije potrebno poredati prema tačnom vremenu. Broj vijesti zavisi od njihove dužine i raspoloživog prostora na Glavnoj stranici. Rubrika generalno treba sadržati između pet i sedam vijesti. Starije vijesti povremeno se arhiviraju ([[Wikipedija:Događaji/Arhiva]]) da bi rubrika ostala ažurna. === Slika === Rubriku može pratiti slika povezana s jednom od objavljenih vijesti. Pri izboru slike vrijedi sljedeće: * Slika mora biti slobodna, s jasno navedenim porijeklom i odgovarajućom licencom. U pravilu se koriste datoteke s Wikimedijine ostave. Neslobodne slike koje se u člancima koriste na temelju poštene upotrebe ne postavljaju se na Glavnu stranicu. * Slika treba prikazivati nešto što se spominje u vijesti, poput osobe, mjesta ili događaja. Veza između slike i vijesti treba biti jasna iz opisa ili napomene »na slici«. * Prednost ima slika povezana s viješću koja je bliže vrhu rubrike. Ako za najnoviju vijest nema prikladne slike, može se koristiti slika uz neku od ostalih vijesti. * Izbjegavajte čisto ukrasne elemente, poput zastava i logotipa. Karte koristite samo ako su čitljive u malom prikazu. Ako nema prikladne slobodne slike, rubrika može biti prikazana bez nje. === Aktualne teme === U odjeljku »Aktualne teme« navode se teme koje su trenutno u toku, poput ratova, protesta i drugih događaja koji traju duže vrijeme. Za uvrštavanje je bitno da je tema u toku. Postojanje, kvaliteta i učestalost dopunjavanja povezanog članka nisu uslovi. Kada se događaj završi, tema se uklanja s popisa. Teme se navode abecednim redom prema prikazanom nazivu. === Nedavne smrti === U odjeljku »Nedavne smrti« navode se enciklopedijski značajne osobe koje su nedavno umrle. Podatak o smrti mora biti potvrđen u pouzdanom izvoru. Za uvrštavanje nisu potrebni poseban postupak kandidiranja ni procjena kvalitete biografskog članka. Ako je sama smrt značajan događaj o kojem se opširno izvještava, može biti predstavljena i zasebnom viješću. 098bvvowc7dg3d8l0q3cp49wq8j7hkl 4 4727200 42716441 42716404 2026-11-05T13:29:19Z Zavičajac 76707 42716441 wikitext text/x-wiki * [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) * [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] * [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) * [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) – [[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] ([[Razgovor s korisnikom:Zavičajac|razgovor]]) 5. novembra 2026. u 14:29 (CET) <!-- Svoj potpis ostavite ispod potpisa drugih učesnika unosom sljedećeg teksta (u redak iznad ovog komentara): Hvala vam na učešću! --> <noinclude> [[Kategorija:Wikipedijin Mjesec Azije 2026.| ]] </noinclude> 6gjsfpi53iv8019le39mhl0plp0frbv 42716442 42716441 2026-11-05T13:30:29Z Zavičajac 76707 42716442 wikitext text/x-wiki * [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) * [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] * [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) * [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) * [[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] ([[Razgovor s korisnikom:Zavičajac|razgovor]]) <!-- Svoj potpis ostavite ispod potpisa drugih učesnika unosom sljedećeg teksta (u redak iznad ovog komentara): Hvala vam na učešću! --> <noinclude> [[Kategorija:Wikipedijin Mjesec Azije 2026.| ]] </noinclude> qmlh2s3e5j4onipfhfs05nhq7m2bped 4 4727205 42716483 42716423 2026-11-05T16:20:57Z Vipz-bot 331934 Ažuriranje statistike Mjeseca Azije 2026. 42716483 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Panel za uređivačke akcije/styles.css"/> '''Zadnje ažuriranje:''' 2026-11-05 15:37 CET <div class="info-columns"> <div class="info-columns__col" id="new"> {{lažni odjeljak|sub=3|Novi članci}} <!-- BOT:NEW:START --> {| class="wikitable sortable" ! br. ! članak ! korisnik |- | 1. | [[Shisshin Sasori TOUR 2025 Tornado in Budokan]] | [[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] |- | 2. | [[Ashidematoi]] | [[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] |- | 3. | [[Lista epizoda animea Bleach]] | [[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] |- | 4. | [[Bisht]] | [[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] |} <!-- BOT:NEW:END --> </div> <div class="info-columns__col" id="expanded"> {{lažni odjeljak|sub=3|Prošireni članci}} <!-- BOT:EXPANDED:START --> Trenutno nema zabilježenih doprinosa. <!-- BOT:EXPANDED:END --> </div> </div> [[Kategorija:Wikipedijin Mjesec Azije 2026.| ]] ngq1wih03em4ypvgkkpn09ftnyc4bxe 0 4727271 42716457 42716301 2026-11-05T14:43:05Z Edgar Allan Poe 29250 /* Sezona 2: The Entry (2005) */ 42716457 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Lista epizoda animea ''Bleach''}} [[File:Bleach DVD1 JAP.png|thumb|220px|Omot prvog japanskog DVD izdanja ''Bleacha'' u izdanju [[Aniplex]]a. Na omotu je prikazan glavni lik, [[Ichigo Kurosaki]].]] '''''[[Bleach (anime)|Bleach]]''''' je [[japan]]ska [[anime]] serija temeljena na [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je s emitiranjem počela [[5. listopada]] [[2004.]] godine u [[Japan]]u, a emitiranje je inicijalno završeno [[27. ožujka]] [[2012.]] godine prije adaptacije cijele mange. Iako je prekid izvorno najavljen kao pauza, ispostavilo se da je produkcija potpuno obustavljena. Ipak, anime se vratio [[11. listopada]] [[2022.]] godine, kada je započelo emitiranje 17. sezone naslovljene ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', a koja je kroz četiri ''coura'' adaptirala preostala poglavlja mange te je zaključena [[27. listopada]] [[2026.]] godine. Izvorni je anima imao 366 epizoda, dok je 17. sezona sadržavala 50 epizoda, tako da je ukupno emitirano 416 epizoda animea.<ref>{{Cite web|title=Bleach TV Anime Ending on March 27|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|publisher=animenewsnetwork.com|access-date=18 September 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120915060917/http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|archive-date=15 September 2012}}</ref> Radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]], koji nakon slučajnog susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]] i sam postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] te sa svojim prijateljima i saveznicima pomaže Shinigamijima u borbi protiv različitih protivnika. Anime je emitiran na [[TV Tokyo|TV Tokyu]]. [[Noriyuki Abe]] bio je redatelj tijekom cjelokupnog originalnog emitiranja, dok su 17. sezonu režirali [[Tomohisa Taguchi]]{{efn|Potpisan kao redatelj (監督) za ''courove'' 1–2 i glavni redatelj (総監督) za ''courove'' 3–4.}} i [[Hikaru Murata]].{{efn|Potpisan kao glavni epizodni redatelj (チーフ演出) za ''courove'' 1–2 i redatelj (監督) za ''courove'' 3–4.}} Anime je emitiran globalno<ref>{{Cite press release|url=http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|title=Viz Media named master licensor for hit Japanese action manga Shōnen Jump's Bleach|publisher=Viz Media|access-date=2007-04-01|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070504033042/http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|archive-date=2007-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|title=Viz Announces Bleach Merchandise Licenses|publisher=Anime News Network|access-date=2007-03-24|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070326181450/http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|archive-date=2007-03-26}}</ref> – negdje je bio sinkroniziran, a negdje u izvorniku s titlovima – uz velik uspjeh, a na području bivše Jugoslavije prikazivan je samo u [[Srbija|Srbiji]] u izvorniku s titlovima (i to samo originalni anime). == Pregled animea == {| class="wikitable" width="45%" |- ! colspan="4" rowspan="2" width=3% |Sezona ! rowspan="2" width=5% |Epizoda ! colspan="2" |Originalno emitiranje |- ! width=20% |Početak sezone ! width=20% |Kraj sezone |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 1)|1]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#5DADEC"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 2)|2]] |{{center|21}} |{{nowrap|{{center|[[1. ožujka]] [[2005.]]}}}} |{{center|[[19. srpnja]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#FFBF00"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 3)|3]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[26. srpnja]] [[2005.]]}}}} |{{center|[[10. siječnja]] [[2006.]]}} |- |bgcolor="#ED872D"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 4)|4]] |{{center|28}} |{{nowrap|{{center|[[17. siječnja]] [[2006.]]}}}} |{{center|[[1. kolovoza]] [[2006.]]}} |- |bgcolor="#F66D58"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 5)|5]] |{{center|18}} |{{nowrap|{{center|[[8. kolovoza]] [[2006.]]}}}} |{{center|[[4. siječnja]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#00A987"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 6)|6]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[10. siječnja]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[27. lipnja]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#395F53"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 7)|7]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[4. srpnja]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[5. prosinca]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#89CFF0"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 8)|8]] |{{center|16}} |{{nowrap|{{center|[[12. prosinca]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[16. travnja]] [[2008.]]}} |- |bgcolor="#4B5F2A"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 9)|9]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[23. travnja]] [[2008.]]}}}} |{{center|[[7. listopada]] [[2008.]]}} |- |bgcolor="#30BFBF"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 10)|10]] |{{center|16}} |{{nowrap|{{center|[[14. listopada]] [[2008.]]}}}} |{{center|[[3. veljače]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#BDB76B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 11)|11]] |{{center|7}} |{{nowrap|{{center|[[10. veljače]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[24. ožujka]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#C3A78B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 12)|12]] |{{center|17}} |{{nowrap|{{center|[[31. ožujka]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[21. srpnja]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#ECEBBD"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 13)|13]] |{{center|36}} |{{nowrap|{{center|[[28. srpnja]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[6. travnja]] [[2010.]]}} |- |bgcolor="#701C1C"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 14)|14]] |{{center|51}} |{{nowrap|{{center|[[13. travnja]] [[2010.]]}}}} |{{center|[[5. travnja]] [[2011.]]}} |- |bgcolor="#14663D"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 15)|15]] |{{center|26}} |{{nowrap|{{center|[[12. travnja]] [[2011.]]}}}} |{{center|[[4. listopada]] [[2011.]]}} |- |bgcolor="#18453B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 16)|16]] |{{center|24}} |{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2011.]]}}}} |{{center|[[27. ožujka]] [[2012.]]}} |- |rowspan="4" bgcolor="#a51b19"| !rowspan="4" | [[Bleach (sezona 17)|17]] |bgcolor="#C82321"| !1 |{{center|13}} |{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2022.]]}}}} |{{center|[[27. prosinca]] [[2022.]]}} |- |bgcolor="#1335A9"| !2 |{{center|13}} |{{nowrap|{{center|[[8. srpnja]] [[2023.]]}}}} |{{center|[[30. rujna]] [[2023.]]}} |- |bgcolor="#000000"| !3 |{{center|14}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2024.]]}}}} |{{center|[[28. prosinca]] [[2024.]]}} |- |bgcolor="#F6832E"| !4 |{{center|10}} |{{nowrap|{{center|[[25. srpnja]] [[2026.]]}}}} |{{center|[[27. listopada]] [[2026.]]}} |- |} == Epizode == {{Hatnote|'''Napomena:''' Podjela na sezone koja slijedi odgovara podjeli prema kućnim izdanjima animea u izdanju [[Aniplex]]a. U Japanu, anime se kontinuirano emitirao tijekom cijele godine.}} === Sezona 1: ''The Substitute Soul Reaper'' (2004–2005) === {{main|Bleach (sezona 1)}} {| class="wikitable" border="1" width="100%" |-style="color:black" ! style="background-color:#485858; color:white;" width="4%"| Br.<br>ukupno ! style="background-color:#485858; color:white;" width="4%"| Br.<br>u sezoni ! style="background-color:#485858; color:white;" width="21%"| Naslov ! style="background-color:#485858; color:white;" width="21%"| Prijevod ! style="background-color:#485858; color:white;" width="12%"| Redatelj(i) ! style="background-color:#485858; color:white;" width="12%"| Scenarist(i) ! style="background-color:#485858; color:white;" width="10%"| ''Storyboard'' ! style="background-color:#485858; color:white;" width="12%"| Datum {{Popis epizoda |BrojEpizode= 1 |BrojEpizode2= 1 |Naslov= [[Shinigami ni Natchatta Hi]] |Aux1= "Dan kada sam postao Shinigami" |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神になっちゃった日) |Redatelj= [[Noriyuki Abe]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Noriyuki Abe]] |Datum= [[5. listopada]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 2 |BrojEpizode2= 2 |Naslov= [[Shinigami no Oshigoto]] |Aux1="Posao Shinigamija" |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神のお仕事) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[12. listopada]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 3 |BrojEpizode2= 3 |Naslov= [[Ani no Negai, Imōto no Negai]] |Aux1="Želja starijeg brata, želja mlađe sestre" |AltNaslov= ([[japanski]]: 兄の願い、妹の願い) |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Noriyuki Abe]] |Datum= [[19. listopada]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 4 |BrojEpizode2= 4 |Naslov= [[Noroi no Inko]] |Aux1="Ukleta papiga" |AltNaslov= ([[japanski]]: 呪いのインコ) |Redatelj= [[Takuji Kimura]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Hidehito Ueda]] |Datum= [[26. listopada]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 5 |BrojEpizode2= 5 |Naslov= [[Mienai Teki o Nagure!]] |Aux1="Pobijedi nevidljivog neprijatelja" |AltNaslov= ([[japanski]]: 見えない敵を殴れ！) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[2. studenog]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 6 |BrojEpizode2= 6 |Naslov= [[Shitō! Ichigo vs. Ichigo]] |Aux1="Borba do smrti! Ichigo protiv Ichiga" |AltNaslov= ([[japanski]]: 死闘！一護VSイチゴ) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= [[Motosuke Takahashi]] |Datum= [[9. studenog]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 7 |BrojEpizode2= 7 |Naslov= [[Nuigurumi kara Konnichiwa|Nuigurumi kara ''Kon''nichiwa]] |Aux1="Pozdrav od plišanca" |AltNaslov= ([[japanski]]: ぬいぐるみからコンにちは) |Redatelj= [[Akira Shimizu]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]]<br />[[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]<br />[[Shigeki Hatakeyama]] |Datum= [[16. studenog]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 8 |BrojEpizode2= 8 |Naslov= [[Roku-gatsu Jūshichi-nichi, Ame no Kioku]] |Aux1="17. srpnja, uspomene na kiši" |AltNaslov= ([[japanski]]: 6月17日、雨の記憶) |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Noriyuki Abe]] |Datum= [[23. studenog]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 9 |BrojEpizode2= 9 |Naslov= [[Taosenai Teki]] |Aux1="Nepobjedivi protivnik" |AltNaslov= ([[japanski]]: 倒せない敵) |Redatelj= [[Takuji Kimura]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]] |Datum= [[30. studenog]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 10 |BrojEpizode2= 10 |Naslov= [[Burari Reijō Totsugeki no Tabi!]] |Aux1="Napad na putovanju za sveto tlo!" |AltNaslov= ([[japanski]]: ぶらり霊場突撃の旅！) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]] |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]] |Aux3= [[Kazunori Mizuno]] |Datum= [[7. prosinca]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 11 |BrojEpizode2= 11 |Naslov= [[Densetsu no Kuinshī]] |Aux1="Legendarny Quincy" |AltNaslov= ([[japanski]]: 伝説のクインシー) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[14. prosinca]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 12 |BrojEpizode2= 12 |Naslov= [[Yasashii Migiude]] |Aux1="Nježna desnica" |AltNaslov= ([[japanski]]: やさしい右腕) |Redatelj= [[Kōji Aritomi]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Kōji Aritomi]] |Datum= [[21. prosinca]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 13 |BrojEpizode2= 13 |Naslov= [[Hana to Horō]] |Aux1="Cvijet i Hollow" |AltNaslov= ([[japanski]]: 花とホロウ) |Redatelj= [[Takuji Kimura]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]] |Datum= [[28. prosinca]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 14 |BrojEpizode2= 14 |Naslov= [[Senaka Awase no Shitō!]] |Aux1="Borba do smrti, leđa uz leđa!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 背中合わせの死闘！) |Redatelj= [[Noriyuki Abe]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[11. siječnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 15 |BrojEpizode2= 15 |Naslov= [[Kon no Uhauha Daisakusen]] |Aux1="Konov veliki plan" |AltNaslov= ([[japanski]]: コンのウハウハ大作戦) |Redatelj= [[Chiaki Kon]] |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]] |Aux3= [[Chiaki Kon]] |Datum= [[18. siječnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 16 |BrojEpizode2= 16 |Naslov= [[Abarai Renji, Kenzan!]] |Aux1="Susret s Renjijem Abarijem!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 阿散井恋次、見参！) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= [[Motosuke Takahashi]] |Datum= [[25. siječnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 17 |BrojEpizode2= 17 |Naslov= [[Ichigo, Shisu!]] |Aux1="Ichigo umire!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護、死す！) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]] |Scenarist= [[Rika Nakase]] |Aux3= [[Manabu Fukazawa]] |Datum= [[1. veljače]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 18 |BrojEpizode2= 18 |Naslov= [[Torimodose! Shinigami no Chikara!]] |Aux1="Vrati! Moć Shinigamija!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 取り戻せ！死神の力！) |Redatelj= [[Akira Shimizu]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[8. veljače]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 19 |BrojEpizode2= 19 |Naslov= [[Ichigo, Horō ni Ochiru!]] |Aux1="Ichigo, postani Hollow!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護、ホロウに墜ちる！) |Redatelj= [[Takuji Kimura]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[15. veljače]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 20 |BrojEpizode2= 20 |Naslov= [[Ichimaru Gin no Kage]] |Aux1="Sjena Gina Ichimarua" |AltNaslov= ([[japanski]]: 市丸ギンの影) |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]] |Datum= [[22. veljače]] [[2005.]] }} |} === Sezona 2: ''The Entry'' (2005) === {{main|Bleach (sezona 2)}} {| class="wikitable" border="1" width="100%" |-style="color:black" ! style="background-color:#B11319; color:white;" width="4%"| Br.<br>ukupno ! style="background-color:#B11319; color:white;" width="4%"| Br.<br>u sezoni ! style="background-color:#B11319; color:white;" width="21%"| Naslov ! style="background-color:#B11319; color:white;" width="21%"| Prijevod ! style="background-color:#B11319; color:white;" width="12%"| Redatelj(i) ! style="background-color:#B11319; color:white;" width="12%"| Scenarist(i) ! style="background-color:#B11319; color:white;" width="10%"| ''Storyboard'' ! style="background-color:#B11319; color:white;" width="12%"| Datum {{Popis epizoda |BrojEpizode= 21 |BrojEpizode2= 1 |Naslov= [[Totsunyū! Shinigami no Sekai]] |Aux1= "Ulazak! Svijet Shinigamija" |AltNaslov= ([[japanski]]: 突入！死神の世界) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Rika Nakase]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[1. ožujka]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 22 |BrojEpizode2= 2 |Naslov= [[Shinigami o Nikumu Otoko]] |Aux1= "Muškarac koji mrzi Shinigamije" |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神を憎む男) |Redatelj= [[Kōji Aritomi]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Kōji Aritomi]] |Datum= [[8. ožujka]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 23 |BrojEpizode2= 3 |Naslov= [[Rukia Shokei, Jūyokka Mae]] |Aux1= "14 dana prije Rukijinog pogubljenja" |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキア処刑、14日前) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]] |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]] |Aux3= [[Kazunori Mizuno]] |Datum= [[15. ožujka]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 24 |BrojEpizode2= 4 |Naslov= [[Kesshū! Gotei Jūsantai]] |Aux1= "Okupljanje! Gotei 13" |AltNaslov= ([[japanski]]: 結集！護廷13隊) |Redatelj= [[Akira Iwanaga]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]] |Datum= [[22. ožujka]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 25 |BrojEpizode2= 5 |Naslov= [[Kyodai Hōdan de Chūō Toppa?]] |Aux1= "Upad u centar pomoću velike bombe?" |AltNaslov= ([[japanski]]: 巨大砲弾で中央突破？) |Redatelj= [[Akira Shimizu]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[29. ožujka]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 26 |BrojEpizode2= 6 |Naslov= [[Kessei! Saiaku no Taggu]] |Aux1= "Formacija! Najgori par" |AltNaslov= ([[japanski]]: 結成！最悪のタッグ) |Redatelj= [[Takuji Kimura]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Noriyuki Abe]] |Datum= [[5. travnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 27 |BrojEpizode2= 7 |Naslov= [[Hissatsu no Ichigeki o Hanate!]] |Aux1= "Oslobađanje smrtonosnog udarca!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 必殺の一撃を放て！) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[12. travnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 28 |BrojEpizode2= 8 |Naslov= [[Nerawareta Orihime]] |Aux1="Orihime je meta" |AltNaslov= ([[japanski]]: 狙われた織姫) |Redatelj= [[Keizō Kusakawa]] |Scenarist= [[Rika Nakase]] |Aux3= [[Kōji Aritomi]] |Datum= [[19. travnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 29 |BrojEpizode2= 9 |Naslov= [[Toppa seyo! Shinigami Hōimō]] |Aux1="Napredak! Sveobuhvatna mreža Shinigamija" |AltNaslov= ([[japanski]]: 突破せよ！死神包囲網) |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]] |Datum= [[26. travnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 30 |BrojEpizode2= 10 |Naslov= [[Tachihadakaru Renji]] |Aux1="Renjijeva konfrontacija" |AltNaslov= ([[japanski]]: 立ちはだかる恋次) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]] |Aux3= [[Motosuke Takahashi]] |Datum= [[3. svibnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 31 |BrojEpizode2= 11 |Naslov= [[Kiru Tame no Kakugo]] |Aux1= "Odluka o ubojstvu" |AltNaslov= ([[japanski]]: 斬る為の覚悟) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[10. svibnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 32 |BrojEpizode2= 12 |Naslov= [[Hoshi to Norainu]] |Aux1= "Zvijezde i lutalica" |AltNaslov= ([[japanski]]: 星と野良犬) |Redatelj= [[Takuji Kimura]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Noriyuki Abe]] |Datum= [[17. svibnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 33 |BrojEpizode2= 13 |Naslov= [[Kiseki! Nazo no Shin Hīrō]] |Aux1="Čudo! Misteriozni novi heroj" |AltNaslov= ([[japanski]]: 奇跡！謎の新ヒーロー) |Redatelj= [[Chiaki Kon]] |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]] |Aux3= [[Chiaki Kon]] |Datum= [[26. svibnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 34 |BrojEpizode2= 14 |Naslov= [[Yoake no Sangeki]] |Aux1="Tragedija zore" |AltNaslov= ([[japanski]]: 夜明けの惨劇) |Redatelj= [[Kōji Aritomi]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Kōji Aritomi]] |Datum= [[1. lipnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 35 |BrojEpizode2= 15 |Naslov= [[Aizen Ansatsu! Shinobiyoru Yami]] |Aux1="Aizen je ubijen! Nadolazeća tama" |AltNaslov= ([[japanski]]: 藍染暗殺！忍び寄る闇) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[7. lipnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 36 |BrojEpizode2= 16 |Naslov= [[Zaraki Kenpachi, Semaru!]] |Aux1="Kenpachi Zaraki dolazi!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 更木剣八、迫る！) |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]] |Scenarist= [[Rika Nakase]] |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]] |Datum= [[14. lipnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 37 |BrojEpizode2= 17 |Naslov= [[Kobushi no Riyū]] |Aux1="Razlog šake" |AltNaslov= ([[japanski]]: 拳の理由) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|"Ōkura Shirakawa"|白川 巨椋|Shirakawa Ōkura}}.}} |Datum= [[21. lipnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 38 |BrojEpizode2= 18 |Naslov= [[Zettaizetsumei! Orareta Zangetsu]] |Aux1="Očaj! Razbijeni Zangetsu" |AltNaslov= ([[japanski]]: 絶体絶命! 折られた斬月) |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[28. lipnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 39 |BrojEpizode2= 19 |Naslov= [[Fujimi no Otoko]] |Aux1="Besmrtni muškarac" |AltNaslov= ([[japanski]]: 不死身の男) |Redatelj= [[Noriyuki Abe]] |Scenarist= [[Rika Nakase]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[5. srpnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 40 |BrojEpizode2= 20 |Naslov= [[Ganju no Mita Shinigami]] |Aux1="Shinigami kojeg je upoznao Ganju" |AltNaslov= ([[japanski]]: 岩鷲の見た死神) |Redatelj= [[Ryō Miyata]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]] |Datum= [[12. srpnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 41 |BrojEpizode2= 21 |Naslov= [[Saikai, Ichigo to Rukia]] |Aux1="Ponovni susret, Ichigo i Rukia" |AltNaslov= ([[japanski]]: 再会、一護とルキア) |Redatelj= [[Kōji Aritomi]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Kōji Aritomi]] |Datum= [[19. srpnja]] [[2005.]] }} |} === Sezona 3: ''The Rescue'' (2005–2006) === === Sezona 4: ''The Bount'' (2006) === === Sezona 5: ''The Assault'' (2006–2007) === === Sezona 6: ''Arrancar: The Appearance'' (2007) === === Sezona 7: ''The Arrancar Part 2: The Hueco Mundo Sneak Entry'' (2007) === === Sezona 8: ''The Arrancar Part 3: The Fierce Fight'' (2007–2008) === === Sezona 9: ''The New Captain Shūsuke Amagai'' (2008) === === Sezona 10: ''The Arrancar Part 4: Arrancar vs. Soul Reaper'' (2008–2009) === === Sezona 11: ''Turn Back the Pendulum'' (2009) === === Sezona 12: ''The Arrancar Part 5: Battle in Karakura'' (2009) === === Sezona 13: ''Zanpakutō: The Alternate Tale'' (2009–2010) === === Sezona 14: ''The Arrancar Part 6: Fall of the Espada'' (2010–2011) === === Sezona 15: ''Gotei 13 Invading Army'' (2011) === === Sezona 16: ''The Lost Agent ''(2011–2012) === === Sezona 17: ''Bleach: Thousand-Year Blood War'' (2022–2026) === == Bilješke == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Official website|https://bleach-anime.com/|Official website}} {{ja}} * {{Official website|https://pierrot.jp/title/bleach/|Official website at Pierrot}} {{ja}} * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301111859/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/index2.html|date=March 1, 2020|title=Official website at TV Tokyo}} {{ja}} ** {{Official website|https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/|''Thousand-Year Blood War'' official website at TV Tokyo}} {{ja}} * {{Official website|https://www.aniplex.co.jp/bleach/|Official website at Aniplex}} {{ja}} * {{Official website|https://bleach.viz.com/|Official website at Viz Media}} {{Bleach}} {{Authority control}} [[Kategorija:Epizode animea Bleach| ]] [[Kategorija:Liste televizijskih epizoda|Bleach]] qljenpjalqx293vhz9mamc4hb6qp9mo 42716458 42716457 2026-11-05T14:44:28Z Edgar Allan Poe 29250 /* Sezona 2: The Entry (2005) */ 42716458 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Lista epizoda animea ''Bleach''}} [[File:Bleach DVD1 JAP.png|thumb|220px|Omot prvog japanskog DVD izdanja ''Bleacha'' u izdanju [[Aniplex]]a. Na omotu je prikazan glavni lik, [[Ichigo Kurosaki]].]] '''''[[Bleach (anime)|Bleach]]''''' je [[japan]]ska [[anime]] serija temeljena na [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je s emitiranjem počela [[5. listopada]] [[2004.]] godine u [[Japan]]u, a emitiranje je inicijalno završeno [[27. ožujka]] [[2012.]] godine prije adaptacije cijele mange. Iako je prekid izvorno najavljen kao pauza, ispostavilo se da je produkcija potpuno obustavljena. Ipak, anime se vratio [[11. listopada]] [[2022.]] godine, kada je započelo emitiranje 17. sezone naslovljene ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', a koja je kroz četiri ''coura'' adaptirala preostala poglavlja mange te je zaključena [[27. listopada]] [[2026.]] godine. Izvorni je anima imao 366 epizoda, dok je 17. sezona sadržavala 50 epizoda, tako da je ukupno emitirano 416 epizoda animea.<ref>{{Cite web|title=Bleach TV Anime Ending on March 27|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|publisher=animenewsnetwork.com|access-date=18 September 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120915060917/http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|archive-date=15 September 2012}}</ref> Radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]], koji nakon slučajnog susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]] i sam postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] te sa svojim prijateljima i saveznicima pomaže Shinigamijima u borbi protiv različitih protivnika. Anime je emitiran na [[TV Tokyo|TV Tokyu]]. [[Noriyuki Abe]] bio je redatelj tijekom cjelokupnog originalnog emitiranja, dok su 17. sezonu režirali [[Tomohisa Taguchi]]{{efn|Potpisan kao redatelj (監督) za ''courove'' 1–2 i glavni redatelj (総監督) za ''courove'' 3–4.}} i [[Hikaru Murata]].{{efn|Potpisan kao glavni epizodni redatelj (チーフ演出) za ''courove'' 1–2 i redatelj (監督) za ''courove'' 3–4.}} Anime je emitiran globalno<ref>{{Cite press release|url=http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|title=Viz Media named master licensor for hit Japanese action manga Shōnen Jump's Bleach|publisher=Viz Media|access-date=2007-04-01|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070504033042/http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|archive-date=2007-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|title=Viz Announces Bleach Merchandise Licenses|publisher=Anime News Network|access-date=2007-03-24|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070326181450/http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|archive-date=2007-03-26}}</ref> – negdje je bio sinkroniziran, a negdje u izvorniku s titlovima – uz velik uspjeh, a na području bivše Jugoslavije prikazivan je samo u [[Srbija|Srbiji]] u izvorniku s titlovima (i to samo originalni anime). == Pregled animea == {| class="wikitable" width="45%" |- ! colspan="4" rowspan="2" width=3% |Sezona ! rowspan="2" width=5% |Epizoda ! colspan="2" |Originalno emitiranje |- ! width=20% |Početak sezone ! width=20% |Kraj sezone |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 1)|1]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#5DADEC"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 2)|2]] |{{center|21}} |{{nowrap|{{center|[[1. ožujka]] [[2005.]]}}}} |{{center|[[19. srpnja]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#FFBF00"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 3)|3]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[26. srpnja]] [[2005.]]}}}} |{{center|[[10. siječnja]] [[2006.]]}} |- |bgcolor="#ED872D"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 4)|4]] |{{center|28}} |{{nowrap|{{center|[[17. siječnja]] [[2006.]]}}}} |{{center|[[1. kolovoza]] [[2006.]]}} |- |bgcolor="#F66D58"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 5)|5]] |{{center|18}} |{{nowrap|{{center|[[8. kolovoza]] [[2006.]]}}}} |{{center|[[4. siječnja]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#00A987"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 6)|6]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[10. siječnja]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[27. lipnja]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#395F53"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 7)|7]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[4. srpnja]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[5. prosinca]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#89CFF0"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 8)|8]] |{{center|16}} |{{nowrap|{{center|[[12. prosinca]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[16. travnja]] [[2008.]]}} |- |bgcolor="#4B5F2A"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 9)|9]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[23. travnja]] [[2008.]]}}}} |{{center|[[7. listopada]] [[2008.]]}} |- |bgcolor="#30BFBF"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 10)|10]] |{{center|16}} |{{nowrap|{{center|[[14. listopada]] [[2008.]]}}}} |{{center|[[3. veljače]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#BDB76B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 11)|11]] |{{center|7}} |{{nowrap|{{center|[[10. veljače]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[24. ožujka]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#C3A78B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 12)|12]] |{{center|17}} |{{nowrap|{{center|[[31. ožujka]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[21. srpnja]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#ECEBBD"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 13)|13]] |{{center|36}} |{{nowrap|{{center|[[28. srpnja]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[6. travnja]] [[2010.]]}} |- |bgcolor="#701C1C"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 14)|14]] |{{center|51}} |{{nowrap|{{center|[[13. travnja]] [[2010.]]}}}} |{{center|[[5. travnja]] [[2011.]]}} |- |bgcolor="#14663D"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 15)|15]] |{{center|26}} |{{nowrap|{{center|[[12. travnja]] [[2011.]]}}}} |{{center|[[4. listopada]] [[2011.]]}} |- |bgcolor="#18453B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 16)|16]] |{{center|24}} |{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2011.]]}}}} |{{center|[[27. ožujka]] [[2012.]]}} |- |rowspan="4" bgcolor="#a51b19"| !rowspan="4" | [[Bleach (sezona 17)|17]] |bgcolor="#C82321"| !1 |{{center|13}} |{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2022.]]}}}} |{{center|[[27. prosinca]] [[2022.]]}} |- |bgcolor="#1335A9"| !2 |{{center|13}} |{{nowrap|{{center|[[8. srpnja]] [[2023.]]}}}} |{{center|[[30. rujna]] [[2023.]]}} |- |bgcolor="#000000"| !3 |{{center|14}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2024.]]}}}} |{{center|[[28. prosinca]] [[2024.]]}} |- |bgcolor="#F6832E"| !4 |{{center|10}} |{{nowrap|{{center|[[25. srpnja]] [[2026.]]}}}} |{{center|[[27. listopada]] [[2026.]]}} |- |} == Epizode == {{Hatnote|'''Napomena:''' Podjela na sezone koja slijedi odgovara podjeli prema kućnim izdanjima animea u izdanju [[Aniplex]]a. U Japanu, anime se kontinuirano emitirao tijekom cijele godine.}} === Sezona 1: ''The Substitute Soul Reaper'' (2004–2005) === {{main|Bleach (sezona 1)}} {| class="wikitable" border="1" width="100%" |-style="color:black" ! style="background-color:#485858; color:white;" width="4%"| Br.<br>ukupno ! style="background-color:#485858; color:white;" width="4%"| Br.<br>u sezoni ! style="background-color:#485858; color:white;" width="21%"| Naslov ! style="background-color:#485858; color:white;" width="21%"| Prijevod ! style="background-color:#485858; color:white;" width="12%"| Redatelj(i) ! style="background-color:#485858; color:white;" width="12%"| Scenarist(i) ! style="background-color:#485858; color:white;" width="10%"| ''Storyboard'' ! style="background-color:#485858; color:white;" width="12%"| Datum {{Popis epizoda |BrojEpizode= 1 |BrojEpizode2= 1 |Naslov= [[Shinigami ni Natchatta Hi]] |Aux1= "Dan kada sam postao Shinigami" |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神になっちゃった日) |Redatelj= [[Noriyuki Abe]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Noriyuki Abe]] |Datum= [[5. listopada]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 2 |BrojEpizode2= 2 |Naslov= [[Shinigami no Oshigoto]] |Aux1="Posao Shinigamija" |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神のお仕事) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[12. listopada]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 3 |BrojEpizode2= 3 |Naslov= [[Ani no Negai, Imōto no Negai]] |Aux1="Želja starijeg brata, želja mlađe sestre" |AltNaslov= ([[japanski]]: 兄の願い、妹の願い) |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Noriyuki Abe]] |Datum= [[19. listopada]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 4 |BrojEpizode2= 4 |Naslov= [[Noroi no Inko]] |Aux1="Ukleta papiga" |AltNaslov= ([[japanski]]: 呪いのインコ) |Redatelj= [[Takuji Kimura]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Hidehito Ueda]] |Datum= [[26. listopada]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 5 |BrojEpizode2= 5 |Naslov= [[Mienai Teki o Nagure!]] |Aux1="Pobijedi nevidljivog neprijatelja" |AltNaslov= ([[japanski]]: 見えない敵を殴れ！) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[2. studenog]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 6 |BrojEpizode2= 6 |Naslov= [[Shitō! Ichigo vs. Ichigo]] |Aux1="Borba do smrti! Ichigo protiv Ichiga" |AltNaslov= ([[japanski]]: 死闘！一護VSイチゴ) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= [[Motosuke Takahashi]] |Datum= [[9. studenog]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 7 |BrojEpizode2= 7 |Naslov= [[Nuigurumi kara Konnichiwa|Nuigurumi kara ''Kon''nichiwa]] |Aux1="Pozdrav od plišanca" |AltNaslov= ([[japanski]]: ぬいぐるみからコンにちは) |Redatelj= [[Akira Shimizu]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]]<br />[[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]<br />[[Shigeki Hatakeyama]] |Datum= [[16. studenog]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 8 |BrojEpizode2= 8 |Naslov= [[Roku-gatsu Jūshichi-nichi, Ame no Kioku]] |Aux1="17. srpnja, uspomene na kiši" |AltNaslov= ([[japanski]]: 6月17日、雨の記憶) |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Noriyuki Abe]] |Datum= [[23. studenog]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 9 |BrojEpizode2= 9 |Naslov= [[Taosenai Teki]] |Aux1="Nepobjedivi protivnik" |AltNaslov= ([[japanski]]: 倒せない敵) |Redatelj= [[Takuji Kimura]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]] |Datum= [[30. studenog]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 10 |BrojEpizode2= 10 |Naslov= [[Burari Reijō Totsugeki no Tabi!]] |Aux1="Napad na putovanju za sveto tlo!" |AltNaslov= ([[japanski]]: ぶらり霊場突撃の旅！) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]] |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]] |Aux3= [[Kazunori Mizuno]] |Datum= [[7. prosinca]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 11 |BrojEpizode2= 11 |Naslov= [[Densetsu no Kuinshī]] |Aux1="Legendarny Quincy" |AltNaslov= ([[japanski]]: 伝説のクインシー) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[14. prosinca]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 12 |BrojEpizode2= 12 |Naslov= [[Yasashii Migiude]] |Aux1="Nježna desnica" |AltNaslov= ([[japanski]]: やさしい右腕) |Redatelj= [[Kōji Aritomi]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Kōji Aritomi]] |Datum= [[21. prosinca]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 13 |BrojEpizode2= 13 |Naslov= [[Hana to Horō]] |Aux1="Cvijet i Hollow" |AltNaslov= ([[japanski]]: 花とホロウ) |Redatelj= [[Takuji Kimura]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]] |Datum= [[28. prosinca]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 14 |BrojEpizode2= 14 |Naslov= [[Senaka Awase no Shitō!]] |Aux1="Borba do smrti, leđa uz leđa!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 背中合わせの死闘！) |Redatelj= [[Noriyuki Abe]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[11. siječnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 15 |BrojEpizode2= 15 |Naslov= [[Kon no Uhauha Daisakusen]] |Aux1="Konov veliki plan" |AltNaslov= ([[japanski]]: コンのウハウハ大作戦) |Redatelj= [[Chiaki Kon]] |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]] |Aux3= [[Chiaki Kon]] |Datum= [[18. siječnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 16 |BrojEpizode2= 16 |Naslov= [[Abarai Renji, Kenzan!]] |Aux1="Susret s Renjijem Abarijem!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 阿散井恋次、見参！) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= [[Motosuke Takahashi]] |Datum= [[25. siječnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 17 |BrojEpizode2= 17 |Naslov= [[Ichigo, Shisu!]] |Aux1="Ichigo umire!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護、死す！) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]] |Scenarist= [[Rika Nakase]] |Aux3= [[Manabu Fukazawa]] |Datum= [[1. veljače]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 18 |BrojEpizode2= 18 |Naslov= [[Torimodose! Shinigami no Chikara!]] |Aux1="Vrati! Moć Shinigamija!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 取り戻せ！死神の力！) |Redatelj= [[Akira Shimizu]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[8. veljače]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 19 |BrojEpizode2= 19 |Naslov= [[Ichigo, Horō ni Ochiru!]] |Aux1="Ichigo, postani Hollow!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護、ホロウに墜ちる！) |Redatelj= [[Takuji Kimura]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[15. veljače]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 20 |BrojEpizode2= 20 |Naslov= [[Ichimaru Gin no Kage]] |Aux1="Sjena Gina Ichimarua" |AltNaslov= ([[japanski]]: 市丸ギンの影) |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]] |Datum= [[22. veljače]] [[2005.]] }} |} === Sezona 2: ''The Entry'' (2005) === {{main|Bleach (sezona 2)}} {| class="wikitable" border="1" width="100%" |-style="color:black" ! style="background-color:#5DADEC; color:white;" width="4%"| Br.<br>ukupno ! style="background-color:#5DADEC; color:white;" width="4%"| Br.<br>u sezoni ! style="background-color:#5DADEC; color:white;" width="21%"| Naslov ! style="background-color:#5DADEC; color:white;" width="21%"| Prijevod ! style="background-color:#5DADEC; color:white;" width="12%"| Redatelj(i) ! style="background-color:#5DADEC; color:white;" width="12%"| Scenarist(i) ! style="background-color:#5DADEC; color:white;" width="10%"| ''Storyboard'' ! style="background-color:#5DADEC; color:white;" width="12%"| Datum {{Popis epizoda |BrojEpizode= 21 |BrojEpizode2= 1 |Naslov= [[Totsunyū! Shinigami no Sekai]] |Aux1= "Ulazak! Svijet Shinigamija" |AltNaslov= ([[japanski]]: 突入！死神の世界) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Rika Nakase]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[1. ožujka]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 22 |BrojEpizode2= 2 |Naslov= [[Shinigami o Nikumu Otoko]] |Aux1= "Muškarac koji mrzi Shinigamije" |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神を憎む男) |Redatelj= [[Kōji Aritomi]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Kōji Aritomi]] |Datum= [[8. ožujka]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 23 |BrojEpizode2= 3 |Naslov= [[Rukia Shokei, Jūyokka Mae]] |Aux1= "14 dana prije Rukijinog pogubljenja" |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキア処刑、14日前) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]] |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]] |Aux3= [[Kazunori Mizuno]] |Datum= [[15. ožujka]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 24 |BrojEpizode2= 4 |Naslov= [[Kesshū! Gotei Jūsantai]] |Aux1= "Okupljanje! Gotei 13" |AltNaslov= ([[japanski]]: 結集！護廷13隊) |Redatelj= [[Akira Iwanaga]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]] |Datum= [[22. ožujka]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 25 |BrojEpizode2= 5 |Naslov= [[Kyodai Hōdan de Chūō Toppa?]] |Aux1= "Upad u centar pomoću velike bombe?" |AltNaslov= ([[japanski]]: 巨大砲弾で中央突破？) |Redatelj= [[Akira Shimizu]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[29. ožujka]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 26 |BrojEpizode2= 6 |Naslov= [[Kessei! Saiaku no Taggu]] |Aux1= "Formacija! Najgori par" |AltNaslov= ([[japanski]]: 結成！最悪のタッグ) |Redatelj= [[Takuji Kimura]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Noriyuki Abe]] |Datum= [[5. travnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 27 |BrojEpizode2= 7 |Naslov= [[Hissatsu no Ichigeki o Hanate!]] |Aux1= "Oslobađanje smrtonosnog udarca!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 必殺の一撃を放て！) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[12. travnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 28 |BrojEpizode2= 8 |Naslov= [[Nerawareta Orihime]] |Aux1="Orihime je meta" |AltNaslov= ([[japanski]]: 狙われた織姫) |Redatelj= [[Keizō Kusakawa]] |Scenarist= [[Rika Nakase]] |Aux3= [[Kōji Aritomi]] |Datum= [[19. travnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 29 |BrojEpizode2= 9 |Naslov= [[Toppa seyo! Shinigami Hōimō]] |Aux1="Napredak! Sveobuhvatna mreža Shinigamija" |AltNaslov= ([[japanski]]: 突破せよ！死神包囲網) |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]] |Datum= [[26. travnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 30 |BrojEpizode2= 10 |Naslov= [[Tachihadakaru Renji]] |Aux1="Renjijeva konfrontacija" |AltNaslov= ([[japanski]]: 立ちはだかる恋次) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]] |Aux3= [[Motosuke Takahashi]] |Datum= [[3. svibnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 31 |BrojEpizode2= 11 |Naslov= [[Kiru Tame no Kakugo]] |Aux1= "Odluka o ubojstvu" |AltNaslov= ([[japanski]]: 斬る為の覚悟) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[10. svibnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 32 |BrojEpizode2= 12 |Naslov= [[Hoshi to Norainu]] |Aux1= "Zvijezde i lutalica" |AltNaslov= ([[japanski]]: 星と野良犬) |Redatelj= [[Takuji Kimura]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Noriyuki Abe]] |Datum= [[17. svibnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 33 |BrojEpizode2= 13 |Naslov= [[Kiseki! Nazo no Shin Hīrō]] |Aux1="Čudo! Misteriozni novi heroj" |AltNaslov= ([[japanski]]: 奇跡！謎の新ヒーロー) |Redatelj= [[Chiaki Kon]] |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]] |Aux3= [[Chiaki Kon]] |Datum= [[26. svibnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 34 |BrojEpizode2= 14 |Naslov= [[Yoake no Sangeki]] |Aux1="Tragedija zore" |AltNaslov= ([[japanski]]: 夜明けの惨劇) |Redatelj= [[Kōji Aritomi]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Kōji Aritomi]] |Datum= [[1. lipnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 35 |BrojEpizode2= 15 |Naslov= [[Aizen Ansatsu! Shinobiyoru Yami]] |Aux1="Aizen je ubijen! Nadolazeća tama" |AltNaslov= ([[japanski]]: 藍染暗殺！忍び寄る闇) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[7. lipnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 36 |BrojEpizode2= 16 |Naslov= [[Zaraki Kenpachi, Semaru!]] |Aux1="Kenpachi Zaraki dolazi!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 更木剣八、迫る！) |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]] |Scenarist= [[Rika Nakase]] |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]] |Datum= [[14. lipnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 37 |BrojEpizode2= 17 |Naslov= [[Kobushi no Riyū]] |Aux1="Razlog šake" |AltNaslov= ([[japanski]]: 拳の理由) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|"Ōkura Shirakawa"|白川 巨椋|Shirakawa Ōkura}}.}} |Datum= [[21. lipnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 38 |BrojEpizode2= 18 |Naslov= [[Zettaizetsumei! Orareta Zangetsu]] |Aux1="Očaj! Razbijeni Zangetsu" |AltNaslov= ([[japanski]]: 絶体絶命! 折られた斬月) |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[28. lipnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 39 |BrojEpizode2= 19 |Naslov= [[Fujimi no Otoko]] |Aux1="Besmrtni muškarac" |AltNaslov= ([[japanski]]: 不死身の男) |Redatelj= [[Noriyuki Abe]] |Scenarist= [[Rika Nakase]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[5. srpnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 40 |BrojEpizode2= 20 |Naslov= [[Ganju no Mita Shinigami]] |Aux1="Shinigami kojeg je upoznao Ganju" |AltNaslov= ([[japanski]]: 岩鷲の見た死神) |Redatelj= [[Ryō Miyata]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]] |Datum= [[12. srpnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 41 |BrojEpizode2= 21 |Naslov= [[Saikai, Ichigo to Rukia]] |Aux1="Ponovni susret, Ichigo i Rukia" |AltNaslov= ([[japanski]]: 再会、一護とルキア) |Redatelj= [[Kōji Aritomi]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Kōji Aritomi]] |Datum= [[19. srpnja]] [[2005.]] }} |} === Sezona 3: ''The Rescue'' (2005–2006) === === Sezona 4: ''The Bount'' (2006) === === Sezona 5: ''The Assault'' (2006–2007) === === Sezona 6: ''Arrancar: The Appearance'' (2007) === === Sezona 7: ''The Arrancar Part 2: The Hueco Mundo Sneak Entry'' (2007) === === Sezona 8: ''The Arrancar Part 3: The Fierce Fight'' (2007–2008) === === Sezona 9: ''The New Captain Shūsuke Amagai'' (2008) === === Sezona 10: ''The Arrancar Part 4: Arrancar vs. Soul Reaper'' (2008–2009) === === Sezona 11: ''Turn Back the Pendulum'' (2009) === === Sezona 12: ''The Arrancar Part 5: Battle in Karakura'' (2009) === === Sezona 13: ''Zanpakutō: The Alternate Tale'' (2009–2010) === === Sezona 14: ''The Arrancar Part 6: Fall of the Espada'' (2010–2011) === === Sezona 15: ''Gotei 13 Invading Army'' (2011) === === Sezona 16: ''The Lost Agent ''(2011–2012) === === Sezona 17: ''Bleach: Thousand-Year Blood War'' (2022–2026) === == Bilješke == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Official website|https://bleach-anime.com/|Official website}} {{ja}} * {{Official website|https://pierrot.jp/title/bleach/|Official website at Pierrot}} {{ja}} * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301111859/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/index2.html|date=March 1, 2020|title=Official website at TV Tokyo}} {{ja}} ** {{Official website|https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/|''Thousand-Year Blood War'' official website at TV Tokyo}} {{ja}} * {{Official website|https://www.aniplex.co.jp/bleach/|Official website at Aniplex}} {{ja}} * {{Official website|https://bleach.viz.com/|Official website at Viz Media}} {{Bleach}} {{Authority control}} [[Kategorija:Epizode animea Bleach| ]] [[Kategorija:Liste televizijskih epizoda|Bleach]] nligkpuunaifhqte3hwll5a0754c9ip 42716529 42716458 2026-11-05T18:15:26Z Edgar Allan Poe 29250 /* Sezona 3: The Rescue (2005–2006) */ 42716529 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Lista epizoda animea ''Bleach''}} [[File:Bleach DVD1 JAP.png|thumb|220px|Omot prvog japanskog DVD izdanja ''Bleacha'' u izdanju [[Aniplex]]a. Na omotu je prikazan glavni lik, [[Ichigo Kurosaki]].]] '''''[[Bleach (anime)|Bleach]]''''' je [[japan]]ska [[anime]] serija temeljena na [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je s emitiranjem počela [[5. listopada]] [[2004.]] godine u [[Japan]]u, a emitiranje je inicijalno završeno [[27. ožujka]] [[2012.]] godine prije adaptacije cijele mange. Iako je prekid izvorno najavljen kao pauza, ispostavilo se da je produkcija potpuno obustavljena. Ipak, anime se vratio [[11. listopada]] [[2022.]] godine, kada je započelo emitiranje 17. sezone naslovljene ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', a koja je kroz četiri ''coura'' adaptirala preostala poglavlja mange te je zaključena [[27. listopada]] [[2026.]] godine. Izvorni je anima imao 366 epizoda, dok je 17. sezona sadržavala 50 epizoda, tako da je ukupno emitirano 416 epizoda animea.<ref>{{Cite web|title=Bleach TV Anime Ending on March 27|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|publisher=animenewsnetwork.com|access-date=18 September 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120915060917/http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|archive-date=15 September 2012}}</ref> Radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]], koji nakon slučajnog susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]] i sam postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] te sa svojim prijateljima i saveznicima pomaže Shinigamijima u borbi protiv različitih protivnika. Anime je emitiran na [[TV Tokyo|TV Tokyu]]. [[Noriyuki Abe]] bio je redatelj tijekom cjelokupnog originalnog emitiranja, dok su 17. sezonu režirali [[Tomohisa Taguchi]]{{efn|Potpisan kao redatelj (監督) za ''courove'' 1–2 i glavni redatelj (総監督) za ''courove'' 3–4.}} i [[Hikaru Murata]].{{efn|Potpisan kao glavni epizodni redatelj (チーフ演出) za ''courove'' 1–2 i redatelj (監督) za ''courove'' 3–4.}} Anime je emitiran globalno<ref>{{Cite press release|url=http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|title=Viz Media named master licensor for hit Japanese action manga Shōnen Jump's Bleach|publisher=Viz Media|access-date=2007-04-01|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070504033042/http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|archive-date=2007-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|title=Viz Announces Bleach Merchandise Licenses|publisher=Anime News Network|access-date=2007-03-24|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070326181450/http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|archive-date=2007-03-26}}</ref> – negdje je bio sinkroniziran, a negdje u izvorniku s titlovima – uz velik uspjeh, a na području bivše Jugoslavije prikazivan je samo u [[Srbija|Srbiji]] u izvorniku s titlovima (i to samo originalni anime). == Pregled animea == {| class="wikitable" width="45%" |- ! colspan="4" rowspan="2" width=3% |Sezona ! rowspan="2" width=5% |Epizoda ! colspan="2" |Originalno emitiranje |- ! width=20% |Početak sezone ! width=20% |Kraj sezone |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 1)|1]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#5DADEC"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 2)|2]] |{{center|21}} |{{nowrap|{{center|[[1. ožujka]] [[2005.]]}}}} |{{center|[[19. srpnja]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#FFBF00"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 3)|3]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[26. srpnja]] [[2005.]]}}}} |{{center|[[10. siječnja]] [[2006.]]}} |- |bgcolor="#ED872D"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 4)|4]] |{{center|28}} |{{nowrap|{{center|[[17. siječnja]] [[2006.]]}}}} |{{center|[[1. kolovoza]] [[2006.]]}} |- |bgcolor="#F66D58"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 5)|5]] |{{center|18}} |{{nowrap|{{center|[[8. kolovoza]] [[2006.]]}}}} |{{center|[[4. siječnja]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#00A987"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 6)|6]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[10. siječnja]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[27. lipnja]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#395F53"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 7)|7]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[4. srpnja]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[5. prosinca]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#89CFF0"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 8)|8]] |{{center|16}} |{{nowrap|{{center|[[12. prosinca]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[16. travnja]] [[2008.]]}} |- |bgcolor="#4B5F2A"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 9)|9]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[23. travnja]] [[2008.]]}}}} |{{center|[[7. listopada]] [[2008.]]}} |- |bgcolor="#30BFBF"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 10)|10]] |{{center|16}} |{{nowrap|{{center|[[14. listopada]] [[2008.]]}}}} |{{center|[[3. veljače]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#BDB76B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 11)|11]] |{{center|7}} |{{nowrap|{{center|[[10. veljače]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[24. ožujka]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#C3A78B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 12)|12]] |{{center|17}} |{{nowrap|{{center|[[31. ožujka]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[21. srpnja]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#ECEBBD"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 13)|13]] |{{center|36}} |{{nowrap|{{center|[[28. srpnja]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[6. travnja]] [[2010.]]}} |- |bgcolor="#701C1C"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 14)|14]] |{{center|51}} |{{nowrap|{{center|[[13. travnja]] [[2010.]]}}}} |{{center|[[5. travnja]] [[2011.]]}} |- |bgcolor="#14663D"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 15)|15]] |{{center|26}} |{{nowrap|{{center|[[12. travnja]] [[2011.]]}}}} |{{center|[[4. listopada]] [[2011.]]}} |- |bgcolor="#18453B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 16)|16]] |{{center|24}} |{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2011.]]}}}} |{{center|[[27. ožujka]] [[2012.]]}} |- |rowspan="4" bgcolor="#a51b19"| !rowspan="4" | [[Bleach (sezona 17)|17]] |bgcolor="#C82321"| !1 |{{center|13}} |{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2022.]]}}}} |{{center|[[27. prosinca]] [[2022.]]}} |- |bgcolor="#1335A9"| !2 |{{center|13}} |{{nowrap|{{center|[[8. srpnja]] [[2023.]]}}}} |{{center|[[30. rujna]] [[2023.]]}} |- |bgcolor="#000000"| !3 |{{center|14}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2024.]]}}}} |{{center|[[28. prosinca]] [[2024.]]}} |- |bgcolor="#F6832E"| !4 |{{center|10}} |{{nowrap|{{center|[[25. srpnja]] [[2026.]]}}}} |{{center|[[27. listopada]] [[2026.]]}} |- |} == Epizode == {{Hatnote|'''Napomena:''' Podjela na sezone koja slijedi odgovara podjeli prema kućnim izdanjima animea u izdanju [[Aniplex]]a. U Japanu, anime se kontinuirano emitirao tijekom cijele godine.}} === Sezona 1: ''The Substitute Soul Reaper'' (2004–2005) === {{main|Bleach (sezona 1)}} {| class="wikitable" border="1" width="100%" |-style="color:black" ! style="background-color:#485858; color:white;" width="4%"| Br.<br>ukupno ! style="background-color:#485858; color:white;" width="4%"| Br.<br>u sezoni ! style="background-color:#485858; color:white;" width="21%"| Naslov ! style="background-color:#485858; color:white;" width="21%"| Prijevod ! style="background-color:#485858; color:white;" width="12%"| Redatelj(i) ! style="background-color:#485858; color:white;" width="12%"| Scenarist(i) ! style="background-color:#485858; color:white;" width="10%"| ''Storyboard'' ! style="background-color:#485858; color:white;" width="12%"| Datum {{Popis epizoda |BrojEpizode= 1 |BrojEpizode2= 1 |Naslov= [[Shinigami ni Natchatta Hi]] |Aux1= "Dan kada sam postao Shinigami" |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神になっちゃった日) |Redatelj= [[Noriyuki Abe]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Noriyuki Abe]] |Datum= [[5. listopada]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 2 |BrojEpizode2= 2 |Naslov= [[Shinigami no Oshigoto]] |Aux1="Posao Shinigamija" |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神のお仕事) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[12. listopada]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 3 |BrojEpizode2= 3 |Naslov= [[Ani no Negai, Imōto no Negai]] |Aux1="Želja starijeg brata, želja mlađe sestre" |AltNaslov= ([[japanski]]: 兄の願い、妹の願い) |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Noriyuki Abe]] |Datum= [[19. listopada]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 4 |BrojEpizode2= 4 |Naslov= [[Noroi no Inko]] |Aux1="Ukleta papiga" |AltNaslov= ([[japanski]]: 呪いのインコ) |Redatelj= [[Takuji Kimura]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Hidehito Ueda]] |Datum= [[26. listopada]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 5 |BrojEpizode2= 5 |Naslov= [[Mienai Teki o Nagure!]] |Aux1="Pobijedi nevidljivog neprijatelja" |AltNaslov= ([[japanski]]: 見えない敵を殴れ！) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[2. studenog]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 6 |BrojEpizode2= 6 |Naslov= [[Shitō! Ichigo vs. Ichigo]] |Aux1="Borba do smrti! Ichigo protiv Ichiga" |AltNaslov= ([[japanski]]: 死闘！一護VSイチゴ) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= [[Motosuke Takahashi]] |Datum= [[9. studenog]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 7 |BrojEpizode2= 7 |Naslov= [[Nuigurumi kara Konnichiwa|Nuigurumi kara ''Kon''nichiwa]] |Aux1="Pozdrav od plišanca" |AltNaslov= ([[japanski]]: ぬいぐるみからコンにちは) |Redatelj= [[Akira Shimizu]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]]<br />[[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]<br />[[Shigeki Hatakeyama]] |Datum= [[16. studenog]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 8 |BrojEpizode2= 8 |Naslov= [[Roku-gatsu Jūshichi-nichi, Ame no Kioku]] |Aux1="17. srpnja, uspomene na kiši" |AltNaslov= ([[japanski]]: 6月17日、雨の記憶) |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Noriyuki Abe]] |Datum= [[23. studenog]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 9 |BrojEpizode2= 9 |Naslov= [[Taosenai Teki]] |Aux1="Nepobjedivi protivnik" |AltNaslov= ([[japanski]]: 倒せない敵) |Redatelj= [[Takuji Kimura]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]] |Datum= [[30. studenog]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 10 |BrojEpizode2= 10 |Naslov= [[Burari Reijō Totsugeki no Tabi!]] |Aux1="Napad na putovanju za sveto tlo!" |AltNaslov= ([[japanski]]: ぶらり霊場突撃の旅！) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]] |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]] |Aux3= [[Kazunori Mizuno]] |Datum= [[7. prosinca]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 11 |BrojEpizode2= 11 |Naslov= [[Densetsu no Kuinshī]] |Aux1="Legendarny Quincy" |AltNaslov= ([[japanski]]: 伝説のクインシー) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[14. prosinca]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 12 |BrojEpizode2= 12 |Naslov= [[Yasashii Migiude]] |Aux1="Nježna desnica" |AltNaslov= ([[japanski]]: やさしい右腕) |Redatelj= [[Kōji Aritomi]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Kōji Aritomi]] |Datum= [[21. prosinca]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 13 |BrojEpizode2= 13 |Naslov= [[Hana to Horō]] |Aux1="Cvijet i Hollow" |AltNaslov= ([[japanski]]: 花とホロウ) |Redatelj= [[Takuji Kimura]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]] |Datum= [[28. prosinca]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 14 |BrojEpizode2= 14 |Naslov= [[Senaka Awase no Shitō!]] |Aux1="Borba do smrti, leđa uz leđa!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 背中合わせの死闘！) |Redatelj= [[Noriyuki Abe]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[11. siječnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 15 |BrojEpizode2= 15 |Naslov= [[Kon no Uhauha Daisakusen]] |Aux1="Konov veliki plan" |AltNaslov= ([[japanski]]: コンのウハウハ大作戦) |Redatelj= [[Chiaki Kon]] |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]] |Aux3= [[Chiaki Kon]] |Datum= [[18. siječnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 16 |BrojEpizode2= 16 |Naslov= [[Abarai Renji, Kenzan!]] |Aux1="Susret s Renjijem Abarijem!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 阿散井恋次、見参！) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= [[Motosuke Takahashi]] |Datum= [[25. siječnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 17 |BrojEpizode2= 17 |Naslov= [[Ichigo, Shisu!]] |Aux1="Ichigo umire!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護、死す！) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]] |Scenarist= [[Rika Nakase]] |Aux3= [[Manabu Fukazawa]] |Datum= [[1. veljače]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 18 |BrojEpizode2= 18 |Naslov= [[Torimodose! Shinigami no Chikara!]] |Aux1="Vrati! Moć Shinigamija!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 取り戻せ！死神の力！) |Redatelj= [[Akira Shimizu]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[8. veljače]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 19 |BrojEpizode2= 19 |Naslov= [[Ichigo, Horō ni Ochiru!]] |Aux1="Ichigo, postani Hollow!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護、ホロウに墜ちる！) |Redatelj= [[Takuji Kimura]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[15. veljače]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 20 |BrojEpizode2= 20 |Naslov= [[Ichimaru Gin no Kage]] |Aux1="Sjena Gina Ichimarua" |AltNaslov= ([[japanski]]: 市丸ギンの影) |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]] |Datum= [[22. veljače]] [[2005.]] }} |} === Sezona 2: ''The Entry'' (2005) === {{main|Bleach (sezona 2)}} {| class="wikitable" border="1" width="100%" |-style="color:black" ! style="background-color:#5DADEC; color:white;" width="4%"| Br.<br>ukupno ! style="background-color:#5DADEC; color:white;" width="4%"| Br.<br>u sezoni ! style="background-color:#5DADEC; color:white;" width="21%"| Naslov ! style="background-color:#5DADEC; color:white;" width="21%"| Prijevod ! style="background-color:#5DADEC; color:white;" width="12%"| Redatelj(i) ! style="background-color:#5DADEC; color:white;" width="12%"| Scenarist(i) ! style="background-color:#5DADEC; color:white;" width="10%"| ''Storyboard'' ! style="background-color:#5DADEC; color:white;" width="12%"| Datum {{Popis epizoda |BrojEpizode= 21 |BrojEpizode2= 1 |Naslov= [[Totsunyū! Shinigami no Sekai]] |Aux1= "Ulazak! Svijet Shinigamija" |AltNaslov= ([[japanski]]: 突入！死神の世界) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Rika Nakase]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[1. ožujka]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 22 |BrojEpizode2= 2 |Naslov= [[Shinigami o Nikumu Otoko]] |Aux1= "Muškarac koji mrzi Shinigamije" |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神を憎む男) |Redatelj= [[Kōji Aritomi]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Kōji Aritomi]] |Datum= [[8. ožujka]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 23 |BrojEpizode2= 3 |Naslov= [[Rukia Shokei, Jūyokka Mae]] |Aux1= "14 dana prije Rukijinog pogubljenja" |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキア処刑、14日前) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]] |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]] |Aux3= [[Kazunori Mizuno]] |Datum= [[15. ožujka]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 24 |BrojEpizode2= 4 |Naslov= [[Kesshū! Gotei Jūsantai]] |Aux1= "Okupljanje! Gotei 13" |AltNaslov= ([[japanski]]: 結集！護廷13隊) |Redatelj= [[Akira Iwanaga]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]] |Datum= [[22. ožujka]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 25 |BrojEpizode2= 5 |Naslov= [[Kyodai Hōdan de Chūō Toppa?]] |Aux1= "Upad u centar pomoću velike bombe?" |AltNaslov= ([[japanski]]: 巨大砲弾で中央突破？) |Redatelj= [[Akira Shimizu]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[29. ožujka]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 26 |BrojEpizode2= 6 |Naslov= [[Kessei! Saiaku no Taggu]] |Aux1= "Formacija! Najgori par" |AltNaslov= ([[japanski]]: 結成！最悪のタッグ) |Redatelj= [[Takuji Kimura]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Noriyuki Abe]] |Datum= [[5. travnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 27 |BrojEpizode2= 7 |Naslov= [[Hissatsu no Ichigeki o Hanate!]] |Aux1= "Oslobađanje smrtonosnog udarca!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 必殺の一撃を放て！) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[12. travnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 28 |BrojEpizode2= 8 |Naslov= [[Nerawareta Orihime]] |Aux1="Orihime je meta" |AltNaslov= ([[japanski]]: 狙われた織姫) |Redatelj= [[Keizō Kusakawa]] |Scenarist= [[Rika Nakase]] |Aux3= [[Kōji Aritomi]] |Datum= [[19. travnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 29 |BrojEpizode2= 9 |Naslov= [[Toppa seyo! Shinigami Hōimō]] |Aux1="Napredak! Sveobuhvatna mreža Shinigamija" |AltNaslov= ([[japanski]]: 突破せよ！死神包囲網) |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]] |Datum= [[26. travnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 30 |BrojEpizode2= 10 |Naslov= [[Tachihadakaru Renji]] |Aux1="Renjijeva konfrontacija" |AltNaslov= ([[japanski]]: 立ちはだかる恋次) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]] |Aux3= [[Motosuke Takahashi]] |Datum= [[3. svibnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 31 |BrojEpizode2= 11 |Naslov= [[Kiru Tame no Kakugo]] |Aux1= "Odluka o ubojstvu" |AltNaslov= ([[japanski]]: 斬る為の覚悟) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[10. svibnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 32 |BrojEpizode2= 12 |Naslov= [[Hoshi to Norainu]] |Aux1= "Zvijezde i lutalica" |AltNaslov= ([[japanski]]: 星と野良犬) |Redatelj= [[Takuji Kimura]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Noriyuki Abe]] |Datum= [[17. svibnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 33 |BrojEpizode2= 13 |Naslov= [[Kiseki! Nazo no Shin Hīrō]] |Aux1="Čudo! Misteriozni novi heroj" |AltNaslov= ([[japanski]]: 奇跡！謎の新ヒーロー) |Redatelj= [[Chiaki Kon]] |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]] |Aux3= [[Chiaki Kon]] |Datum= [[26. svibnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 34 |BrojEpizode2= 14 |Naslov= [[Yoake no Sangeki]] |Aux1="Tragedija zore" |AltNaslov= ([[japanski]]: 夜明けの惨劇) |Redatelj= [[Kōji Aritomi]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Kōji Aritomi]] |Datum= [[1. lipnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 35 |BrojEpizode2= 15 |Naslov= [[Aizen Ansatsu! Shinobiyoru Yami]] |Aux1="Aizen je ubijen! Nadolazeća tama" |AltNaslov= ([[japanski]]: 藍染暗殺！忍び寄る闇) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[7. lipnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 36 |BrojEpizode2= 16 |Naslov= [[Zaraki Kenpachi, Semaru!]] |Aux1="Kenpachi Zaraki dolazi!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 更木剣八、迫る！) |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]] |Scenarist= [[Rika Nakase]] |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]] |Datum= [[14. lipnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 37 |BrojEpizode2= 17 |Naslov= [[Kobushi no Riyū]] |Aux1="Razlog šake" |AltNaslov= ([[japanski]]: 拳の理由) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|"Ōkura Shirakawa"|白川 巨椋|Shirakawa Ōkura}}.}} |Datum= [[21. lipnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 38 |BrojEpizode2= 18 |Naslov= [[Zettaizetsumei! Orareta Zangetsu]] |Aux1="Očaj! Razbijeni Zangetsu" |AltNaslov= ([[japanski]]: 絶体絶命! 折られた斬月) |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[28. lipnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 39 |BrojEpizode2= 19 |Naslov= [[Fujimi no Otoko]] |Aux1="Besmrtni muškarac" |AltNaslov= ([[japanski]]: 不死身の男) |Redatelj= [[Noriyuki Abe]] |Scenarist= [[Rika Nakase]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[5. srpnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 40 |BrojEpizode2= 20 |Naslov= [[Ganju no Mita Shinigami]] |Aux1="Shinigami kojeg je upoznao Ganju" |AltNaslov= ([[japanski]]: 岩鷲の見た死神) |Redatelj= [[Ryō Miyata]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]] |Datum= [[12. srpnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 41 |BrojEpizode2= 21 |Naslov= [[Saikai, Ichigo to Rukia]] |Aux1="Ponovni susret, Ichigo i Rukia" |AltNaslov= ([[japanski]]: 再会、一護とルキア) |Redatelj= [[Kōji Aritomi]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Kōji Aritomi]] |Datum= [[19. srpnja]] [[2005.]] }} |} === Sezona 3: ''The Rescue'' (2005–2006) === {{main|Bleach (sezona 3)}} {| class="wikitable" border="1" width="100%" |-style="color:black" ! style="background-color:#FFBF00; color:black;" width="4%"| Br.<br>ukupno ! style="background-color:#FFBF00; color:black;" width="4%"| Br.<br>u sezoni ! style="background-color:#FFBF00; color:black;" width="21%"| Naslov ! style="background-color:#FFBF00; color:black;" width="21%"| Prijevod ! style="background-color:#FFBF00; color:black;" width="12%"| Redatelj(i) ! style="background-color:#FFBF00; color:black;" width="12%"| Scenarist(i) ! style="background-color:#FFBF00; color:black;" width="10%"| ''Storyboard'' ! style="background-color:#FFBF00; color:black;" width="12%"| Datum {{Popis epizoda |BrojEpizode= 42 |BrojEpizode2= 1 |Naslov= [[Shunjin Yoruichi, Mau!]] |Aux1= "Boginja brzine Yoruichi, pleše!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 瞬神夜一、舞う！) |Redatelj= [[Akira Iwanaga]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[26. srpnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 43 |BrojEpizode2= 2 |Naslov= [[Hiretsu na Shinigami]] |Aux1="Prezreni Shinigami" |AltNaslov= ([[japanski]]: 卑劣な死神) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= {{nowrap|[[Motosuke Takahashi]]}} |Datum= [[2. kolovoza]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 44 |BrojEpizode2= 3 |Naslov= [[Ishida, Kyokugen no Chikara!]] |Aux1="Ishida, ultimativna moć!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田、極限の力！) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|"Ōkura Shirakawa"|白川 巨椋|Shirakawa Ōkura}}.}} |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Satoshi Nishimura]] |Datum= [[9. kolovoza]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 45 |BrojEpizode2= 4 |Naslov= [[Genkai o Koero!]] |Aux1="Preskoči vlastite granice!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 限界を越えろ！) |Redatelj= [[Kazunobu Shimizu]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[16. kolovoza]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 46 |BrojEpizode2= 5 |Naslov= [[Jitsuroku! Shinigami no Gakkō]] |Aux1="Autentični zapisi! Škola za Shinigamije" |AltNaslov= ([[japanski]]: 実録！死神の学校) |Redatelj= [[Kōji Aritomi]] |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]] |Aux3= [[Kōji Aritomi]] |Datum= [[23. kolovoza]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 47 |BrojEpizode2= 6 |Naslov= [[Adautsu Mono-tachi]] |Aux1="Osvetnici" |AltNaslov= ([[japanski]]: 仇討つ者たち) |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Masami Shimoda]] |Datum= [[30. kolovoza]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 48 |BrojEpizode2= 7 |Naslov= [[Hitsugaya, Hoeru!]] |Aux1="Hitsugaya grmi!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷、吼える！) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Rika Nakase]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[6. rujna]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 49 |BrojEpizode2= 8 |Naslov= [[Rukia no Akumu]] |Aux1="Rukijina noćna mora" |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキアの悪夢) |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]] |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[13. rujna]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 50 |BrojEpizode2= 9 |Naslov= [[Yomigaeru Shishi]] |Aux1="Besmrtni lav" |AltNaslov= ([[japanski]]: よみがえる獅子) |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= [[Shin'ichi Watanabe]] |Datum= [[20. rujna]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 51 |BrojEpizode2= 10 |Naslov= [[Shokei no Asa]] |Aux1="Jutro izvršenja" |AltNaslov= ([[japanski]]: 処刑の朝) |Redatelj= [[Yoshinori Odaka]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[27. rujna]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 52 |BrojEpizode2= 11 |Naslov= [[Renji, Tamashii no Chikai! Byakuya to no Shitō]] |Aux1="Renji, zakletva duše! Bitka do smrti s Byakuyom" |AltNaslov= ([[japanski]]: 恋次、魂の誓い！白哉との死闘) |Redatelj= [[Kōji Aritomi]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Kōji Aritomi]] |Datum= [[4. listopada]] [[2005.]]{{efn|Epizode 52 i 53 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}} }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 53 |BrojEpizode2= 12 |Naslov= [[Ichimaru Gin no Yūwaku, Kuzusareta Kakugo]] |Aux1="Iskušenje Gina Ichimarua, razvijena odlučnost" |AltNaslov= ([[japanski]]: 市丸ギンの誘惑、崩された覚悟) |Redatelj= [[Akira Shimizu]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Akio Kawamura]] |Datum= [[4. listopada]] [[2005.]]{{efn|Epizode 52 i 53 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}} }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 54 |BrojEpizode2= 13 |Naslov= [[Hatasareru Chikai! Rukia Dakkan Naruka!]] |Aux1="Ispunjena zakletva! Spasi Rukiju!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 果たされる誓い！ルキア奪還なるか) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|"Kumi Hitokuchi"|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}} |Scenarist= [[Rika Nakase]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[18. listopada]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 55 |BrojEpizode2= 14 |Naslov= {{nowrap|[[Saikyō no Shinigami! Kyūkyoku no Shitei Taiketsu]]}} |Aux1="Najjači Shinigami! Ultimativni obračun između učitelja i učenika" |AltNaslov= ([[japanski]]: 最強の死神！究極の師弟対決) |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[25. listopada]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 56 |BrojEpizode2= 15 |Naslov= [[Chōsoku no Tatakai! Bu no Megami, Kessu]] |Aux1="Nadzvučna borba! Odluka o boginji borbe" |AltNaslov= ([[japanski]]: 超速の戦い！武の女神、決す) |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Tetsuya Endō]] |Datum= [[1. studenoga]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 57 |BrojEpizode2= 16 |Naslov= {{nowrap|[[Senbonzakura, Funsai! Ten o Tsuku Zangetsu]]}} |Aux1="Senbonzakura, uništen! Zangetsu siječe nebesa" |AltNaslov= ([[japanski]]: 千本桜、粉砕！天を衝く斬月) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Rika Nakase]] |Aux3= [[Motosuke Takahashi]] |Datum= [[8. studenoga]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 58 |BrojEpizode2= 17 |Naslov= [[Kaihō! Kuroki Yaiba, Kiseki no Chikara]] |Aux1="Oslobodi! Crna oštrica, čudesna moć" |AltNaslov= ([[japanski]]: 開放！黒き刃、奇跡の力) |Redatelj= [[Noriyuki Abe]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Manabu Fukazawa]] |Datum= [[15. studenoga]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 59 |BrojEpizode2= 18 |Naslov= [[Shitō Ketchaku! Shiroki Hokori to Kuroki Omoi]] |Aux1="Kraj borbe do smrti! Bijeli ponos i crna želja" |AltNaslov= ([[japanski]]: 死闘決着！白き誇りと黒き想い) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[22. studenoga]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 60 |BrojEpizode2= 19 |Naslov= [[Zetsubō no Shinjitsu, Furiorosareta Kyōjin]] |Aux1="Stvarnos očaja, ubojičin nož probada" |AltNaslov= ([[japanski]]: 絶望の真実、振り下ろされた凶刃) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|"Kumi Hitokuchi"|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}} |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Akio Kawamura]] |Datum= [[6. prosinca]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 61 |BrojEpizode2= 20 |Naslov= [[Aizen, Tatsu! Osorubeki Yabō]] |Aux1="Aizen je živ! Grozne ambicije" |AltNaslov= ([[japanski]]: 藍染、立つ！恐るべき野望) |Redatelj= [[Akira Shimizu]] |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]] |Aux3= [[Tetsuya Endō]] |Datum= [[13. prosinca]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 62 |BrojEpizode2= 21 |Naslov= [[Shūketsuseyo! Saikyō no Shinigami Shūdan]] |Aux1="Ujedinjenje! Skupina najjačih Shinigamija!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 集結せよ！最強の死神集団) |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[20. prosinca]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 63 |BrojEpizode2= 22 |Naslov= [[Rukia no Ketsui, Ichigo no Omoi]] |Aux1="Rukijina odluka, Ichigove želje" |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキアの決意、一護の想い) |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]] |Datum= [[10. siječnja]] [[2006.]]{{efn|Epizoda 63 bila je jednosatni specijal.}} }} |} === Sezona 4: ''The Bount'' (2006) === === Sezona 5: ''The Assault'' (2006–2007) === === Sezona 6: ''Arrancar: The Appearance'' (2007) === === Sezona 7: ''The Arrancar Part 2: The Hueco Mundo Sneak Entry'' (2007) === === Sezona 8: ''The Arrancar Part 3: The Fierce Fight'' (2007–2008) === === Sezona 9: ''The New Captain Shūsuke Amagai'' (2008) === === Sezona 10: ''The Arrancar Part 4: Arrancar vs. Soul Reaper'' (2008–2009) === === Sezona 11: ''Turn Back the Pendulum'' (2009) === === Sezona 12: ''The Arrancar Part 5: Battle in Karakura'' (2009) === === Sezona 13: ''Zanpakutō: The Alternate Tale'' (2009–2010) === === Sezona 14: ''The Arrancar Part 6: Fall of the Espada'' (2010–2011) === === Sezona 15: ''Gotei 13 Invading Army'' (2011) === === Sezona 16: ''The Lost Agent ''(2011–2012) === === Sezona 17: ''Bleach: Thousand-Year Blood War'' (2022–2026) === == Bilješke == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Official website|https://bleach-anime.com/|Official website}} {{ja}} * {{Official website|https://pierrot.jp/title/bleach/|Official website at Pierrot}} {{ja}} * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301111859/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/index2.html|date=March 1, 2020|title=Official website at TV Tokyo}} {{ja}} ** {{Official website|https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/|''Thousand-Year Blood War'' official website at TV Tokyo}} {{ja}} * {{Official website|https://www.aniplex.co.jp/bleach/|Official website at Aniplex}} {{ja}} * {{Official website|https://bleach.viz.com/|Official website at Viz Media}} {{Bleach}} {{Authority control}} [[Kategorija:Epizode animea Bleach| ]] [[Kategorija:Liste televizijskih epizoda|Bleach]] enwecot3qhscb5l0hst1y54t09sr8jt 42716530 42716529 2026-11-05T18:15:52Z Edgar Allan Poe 29250 /* Sezona 3: The Rescue (2005–2006) */ 42716530 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Lista epizoda animea ''Bleach''}} [[File:Bleach DVD1 JAP.png|thumb|220px|Omot prvog japanskog DVD izdanja ''Bleacha'' u izdanju [[Aniplex]]a. Na omotu je prikazan glavni lik, [[Ichigo Kurosaki]].]] '''''[[Bleach (anime)|Bleach]]''''' je [[japan]]ska [[anime]] serija temeljena na [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je s emitiranjem počela [[5. listopada]] [[2004.]] godine u [[Japan]]u, a emitiranje je inicijalno završeno [[27. ožujka]] [[2012.]] godine prije adaptacije cijele mange. Iako je prekid izvorno najavljen kao pauza, ispostavilo se da je produkcija potpuno obustavljena. Ipak, anime se vratio [[11. listopada]] [[2022.]] godine, kada je započelo emitiranje 17. sezone naslovljene ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', a koja je kroz četiri ''coura'' adaptirala preostala poglavlja mange te je zaključena [[27. listopada]] [[2026.]] godine. Izvorni je anima imao 366 epizoda, dok je 17. sezona sadržavala 50 epizoda, tako da je ukupno emitirano 416 epizoda animea.<ref>{{Cite web|title=Bleach TV Anime Ending on March 27|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|publisher=animenewsnetwork.com|access-date=18 September 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120915060917/http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|archive-date=15 September 2012}}</ref> Radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]], koji nakon slučajnog susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]] i sam postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] te sa svojim prijateljima i saveznicima pomaže Shinigamijima u borbi protiv različitih protivnika. Anime je emitiran na [[TV Tokyo|TV Tokyu]]. [[Noriyuki Abe]] bio je redatelj tijekom cjelokupnog originalnog emitiranja, dok su 17. sezonu režirali [[Tomohisa Taguchi]]{{efn|Potpisan kao redatelj (監督) za ''courove'' 1–2 i glavni redatelj (総監督) za ''courove'' 3–4.}} i [[Hikaru Murata]].{{efn|Potpisan kao glavni epizodni redatelj (チーフ演出) za ''courove'' 1–2 i redatelj (監督) za ''courove'' 3–4.}} Anime je emitiran globalno<ref>{{Cite press release|url=http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|title=Viz Media named master licensor for hit Japanese action manga Shōnen Jump's Bleach|publisher=Viz Media|access-date=2007-04-01|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070504033042/http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|archive-date=2007-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|title=Viz Announces Bleach Merchandise Licenses|publisher=Anime News Network|access-date=2007-03-24|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070326181450/http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|archive-date=2007-03-26}}</ref> – negdje je bio sinkroniziran, a negdje u izvorniku s titlovima – uz velik uspjeh, a na području bivše Jugoslavije prikazivan je samo u [[Srbija|Srbiji]] u izvorniku s titlovima (i to samo originalni anime). == Pregled animea == {| class="wikitable" width="45%" |- ! colspan="4" rowspan="2" width=3% |Sezona ! rowspan="2" width=5% |Epizoda ! colspan="2" |Originalno emitiranje |- ! width=20% |Početak sezone ! width=20% |Kraj sezone |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 1)|1]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#5DADEC"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 2)|2]] |{{center|21}} |{{nowrap|{{center|[[1. ožujka]] [[2005.]]}}}} |{{center|[[19. srpnja]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#FFBF00"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 3)|3]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[26. srpnja]] [[2005.]]}}}} |{{center|[[10. siječnja]] [[2006.]]}} |- |bgcolor="#ED872D"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 4)|4]] |{{center|28}} |{{nowrap|{{center|[[17. siječnja]] [[2006.]]}}}} |{{center|[[1. kolovoza]] [[2006.]]}} |- |bgcolor="#F66D58"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 5)|5]] |{{center|18}} |{{nowrap|{{center|[[8. kolovoza]] [[2006.]]}}}} |{{center|[[4. siječnja]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#00A987"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 6)|6]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[10. siječnja]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[27. lipnja]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#395F53"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 7)|7]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[4. srpnja]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[5. prosinca]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#89CFF0"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 8)|8]] |{{center|16}} |{{nowrap|{{center|[[12. prosinca]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[16. travnja]] [[2008.]]}} |- |bgcolor="#4B5F2A"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 9)|9]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[23. travnja]] [[2008.]]}}}} |{{center|[[7. listopada]] [[2008.]]}} |- |bgcolor="#30BFBF"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 10)|10]] |{{center|16}} |{{nowrap|{{center|[[14. listopada]] [[2008.]]}}}} |{{center|[[3. veljače]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#BDB76B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 11)|11]] |{{center|7}} |{{nowrap|{{center|[[10. veljače]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[24. ožujka]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#C3A78B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 12)|12]] |{{center|17}} |{{nowrap|{{center|[[31. ožujka]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[21. srpnja]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#ECEBBD"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 13)|13]] |{{center|36}} |{{nowrap|{{center|[[28. srpnja]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[6. travnja]] [[2010.]]}} |- |bgcolor="#701C1C"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 14)|14]] |{{center|51}} |{{nowrap|{{center|[[13. travnja]] [[2010.]]}}}} |{{center|[[5. travnja]] [[2011.]]}} |- |bgcolor="#14663D"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 15)|15]] |{{center|26}} |{{nowrap|{{center|[[12. travnja]] [[2011.]]}}}} |{{center|[[4. listopada]] [[2011.]]}} |- |bgcolor="#18453B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 16)|16]] |{{center|24}} |{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2011.]]}}}} |{{center|[[27. ožujka]] [[2012.]]}} |- |rowspan="4" bgcolor="#a51b19"| !rowspan="4" | [[Bleach (sezona 17)|17]] |bgcolor="#C82321"| !1 |{{center|13}} |{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2022.]]}}}} |{{center|[[27. prosinca]] [[2022.]]}} |- |bgcolor="#1335A9"| !2 |{{center|13}} |{{nowrap|{{center|[[8. srpnja]] [[2023.]]}}}} |{{center|[[30. rujna]] [[2023.]]}} |- |bgcolor="#000000"| !3 |{{center|14}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2024.]]}}}} |{{center|[[28. prosinca]] [[2024.]]}} |- |bgcolor="#F6832E"| !4 |{{center|10}} |{{nowrap|{{center|[[25. srpnja]] [[2026.]]}}}} |{{center|[[27. listopada]] [[2026.]]}} |- |} == Epizode == {{Hatnote|'''Napomena:''' Podjela na sezone koja slijedi odgovara podjeli prema kućnim izdanjima animea u izdanju [[Aniplex]]a. U Japanu, anime se kontinuirano emitirao tijekom cijele godine.}} === Sezona 1: ''The Substitute Soul Reaper'' (2004–2005) === {{main|Bleach (sezona 1)}} {| class="wikitable" border="1" width="100%" |-style="color:black" ! style="background-color:#485858; color:white;" width="4%"| Br.<br>ukupno ! style="background-color:#485858; color:white;" width="4%"| Br.<br>u sezoni ! style="background-color:#485858; color:white;" width="21%"| Naslov ! style="background-color:#485858; color:white;" width="21%"| Prijevod ! style="background-color:#485858; color:white;" width="12%"| Redatelj(i) ! style="background-color:#485858; color:white;" width="12%"| Scenarist(i) ! style="background-color:#485858; color:white;" width="10%"| ''Storyboard'' ! style="background-color:#485858; color:white;" width="12%"| Datum {{Popis epizoda |BrojEpizode= 1 |BrojEpizode2= 1 |Naslov= [[Shinigami ni Natchatta Hi]] |Aux1= "Dan kada sam postao Shinigami" |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神になっちゃった日) |Redatelj= [[Noriyuki Abe]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Noriyuki Abe]] |Datum= [[5. listopada]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 2 |BrojEpizode2= 2 |Naslov= [[Shinigami no Oshigoto]] |Aux1="Posao Shinigamija" |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神のお仕事) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[12. listopada]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 3 |BrojEpizode2= 3 |Naslov= [[Ani no Negai, Imōto no Negai]] |Aux1="Želja starijeg brata, želja mlađe sestre" |AltNaslov= ([[japanski]]: 兄の願い、妹の願い) |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Noriyuki Abe]] |Datum= [[19. listopada]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 4 |BrojEpizode2= 4 |Naslov= [[Noroi no Inko]] |Aux1="Ukleta papiga" |AltNaslov= ([[japanski]]: 呪いのインコ) |Redatelj= [[Takuji Kimura]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Hidehito Ueda]] |Datum= [[26. listopada]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 5 |BrojEpizode2= 5 |Naslov= [[Mienai Teki o Nagure!]] |Aux1="Pobijedi nevidljivog neprijatelja" |AltNaslov= ([[japanski]]: 見えない敵を殴れ！) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[2. studenog]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 6 |BrojEpizode2= 6 |Naslov= [[Shitō! Ichigo vs. Ichigo]] |Aux1="Borba do smrti! Ichigo protiv Ichiga" |AltNaslov= ([[japanski]]: 死闘！一護VSイチゴ) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= [[Motosuke Takahashi]] |Datum= [[9. studenog]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 7 |BrojEpizode2= 7 |Naslov= [[Nuigurumi kara Konnichiwa|Nuigurumi kara ''Kon''nichiwa]] |Aux1="Pozdrav od plišanca" |AltNaslov= ([[japanski]]: ぬいぐるみからコンにちは) |Redatelj= [[Akira Shimizu]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]]<br />[[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]<br />[[Shigeki Hatakeyama]] |Datum= [[16. studenog]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 8 |BrojEpizode2= 8 |Naslov= [[Roku-gatsu Jūshichi-nichi, Ame no Kioku]] |Aux1="17. srpnja, uspomene na kiši" |AltNaslov= ([[japanski]]: 6月17日、雨の記憶) |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Noriyuki Abe]] |Datum= [[23. studenog]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 9 |BrojEpizode2= 9 |Naslov= [[Taosenai Teki]] |Aux1="Nepobjedivi protivnik" |AltNaslov= ([[japanski]]: 倒せない敵) |Redatelj= [[Takuji Kimura]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]] |Datum= [[30. studenog]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 10 |BrojEpizode2= 10 |Naslov= [[Burari Reijō Totsugeki no Tabi!]] |Aux1="Napad na putovanju za sveto tlo!" |AltNaslov= ([[japanski]]: ぶらり霊場突撃の旅！) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]] |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]] |Aux3= [[Kazunori Mizuno]] |Datum= [[7. prosinca]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 11 |BrojEpizode2= 11 |Naslov= [[Densetsu no Kuinshī]] |Aux1="Legendarny Quincy" |AltNaslov= ([[japanski]]: 伝説のクインシー) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[14. prosinca]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 12 |BrojEpizode2= 12 |Naslov= [[Yasashii Migiude]] |Aux1="Nježna desnica" |AltNaslov= ([[japanski]]: やさしい右腕) |Redatelj= [[Kōji Aritomi]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Kōji Aritomi]] |Datum= [[21. prosinca]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 13 |BrojEpizode2= 13 |Naslov= [[Hana to Horō]] |Aux1="Cvijet i Hollow" |AltNaslov= ([[japanski]]: 花とホロウ) |Redatelj= [[Takuji Kimura]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]] |Datum= [[28. prosinca]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 14 |BrojEpizode2= 14 |Naslov= [[Senaka Awase no Shitō!]] |Aux1="Borba do smrti, leđa uz leđa!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 背中合わせの死闘！) |Redatelj= [[Noriyuki Abe]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[11. siječnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 15 |BrojEpizode2= 15 |Naslov= [[Kon no Uhauha Daisakusen]] |Aux1="Konov veliki plan" |AltNaslov= ([[japanski]]: コンのウハウハ大作戦) |Redatelj= [[Chiaki Kon]] |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]] |Aux3= [[Chiaki Kon]] |Datum= [[18. siječnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 16 |BrojEpizode2= 16 |Naslov= [[Abarai Renji, Kenzan!]] |Aux1="Susret s Renjijem Abarijem!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 阿散井恋次、見参！) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= [[Motosuke Takahashi]] |Datum= [[25. siječnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 17 |BrojEpizode2= 17 |Naslov= [[Ichigo, Shisu!]] |Aux1="Ichigo umire!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護、死す！) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]] |Scenarist= [[Rika Nakase]] |Aux3= [[Manabu Fukazawa]] |Datum= [[1. veljače]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 18 |BrojEpizode2= 18 |Naslov= [[Torimodose! Shinigami no Chikara!]] |Aux1="Vrati! Moć Shinigamija!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 取り戻せ！死神の力！) |Redatelj= [[Akira Shimizu]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[8. veljače]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 19 |BrojEpizode2= 19 |Naslov= [[Ichigo, Horō ni Ochiru!]] |Aux1="Ichigo, postani Hollow!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護、ホロウに墜ちる！) |Redatelj= [[Takuji Kimura]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[15. veljače]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 20 |BrojEpizode2= 20 |Naslov= [[Ichimaru Gin no Kage]] |Aux1="Sjena Gina Ichimarua" |AltNaslov= ([[japanski]]: 市丸ギンの影) |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]] |Datum= [[22. veljače]] [[2005.]] }} |} === Sezona 2: ''The Entry'' (2005) === {{main|Bleach (sezona 2)}} {| class="wikitable" border="1" width="100%" |-style="color:black" ! style="background-color:#5DADEC; color:white;" width="4%"| Br.<br>ukupno ! style="background-color:#5DADEC; color:white;" width="4%"| Br.<br>u sezoni ! style="background-color:#5DADEC; color:white;" width="21%"| Naslov ! style="background-color:#5DADEC; color:white;" width="21%"| Prijevod ! style="background-color:#5DADEC; color:white;" width="12%"| Redatelj(i) ! style="background-color:#5DADEC; color:white;" width="12%"| Scenarist(i) ! style="background-color:#5DADEC; color:white;" width="10%"| ''Storyboard'' ! style="background-color:#5DADEC; color:white;" width="12%"| Datum {{Popis epizoda |BrojEpizode= 21 |BrojEpizode2= 1 |Naslov= [[Totsunyū! Shinigami no Sekai]] |Aux1= "Ulazak! Svijet Shinigamija" |AltNaslov= ([[japanski]]: 突入！死神の世界) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Rika Nakase]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[1. ožujka]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 22 |BrojEpizode2= 2 |Naslov= [[Shinigami o Nikumu Otoko]] |Aux1= "Muškarac koji mrzi Shinigamije" |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神を憎む男) |Redatelj= [[Kōji Aritomi]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Kōji Aritomi]] |Datum= [[8. ožujka]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 23 |BrojEpizode2= 3 |Naslov= [[Rukia Shokei, Jūyokka Mae]] |Aux1= "14 dana prije Rukijinog pogubljenja" |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキア処刑、14日前) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]] |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]] |Aux3= [[Kazunori Mizuno]] |Datum= [[15. ožujka]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 24 |BrojEpizode2= 4 |Naslov= [[Kesshū! Gotei Jūsantai]] |Aux1= "Okupljanje! Gotei 13" |AltNaslov= ([[japanski]]: 結集！護廷13隊) |Redatelj= [[Akira Iwanaga]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]] |Datum= [[22. ožujka]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 25 |BrojEpizode2= 5 |Naslov= [[Kyodai Hōdan de Chūō Toppa?]] |Aux1= "Upad u centar pomoću velike bombe?" |AltNaslov= ([[japanski]]: 巨大砲弾で中央突破？) |Redatelj= [[Akira Shimizu]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[29. ožujka]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 26 |BrojEpizode2= 6 |Naslov= [[Kessei! Saiaku no Taggu]] |Aux1= "Formacija! Najgori par" |AltNaslov= ([[japanski]]: 結成！最悪のタッグ) |Redatelj= [[Takuji Kimura]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Noriyuki Abe]] |Datum= [[5. travnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 27 |BrojEpizode2= 7 |Naslov= [[Hissatsu no Ichigeki o Hanate!]] |Aux1= "Oslobađanje smrtonosnog udarca!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 必殺の一撃を放て！) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[12. travnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 28 |BrojEpizode2= 8 |Naslov= [[Nerawareta Orihime]] |Aux1="Orihime je meta" |AltNaslov= ([[japanski]]: 狙われた織姫) |Redatelj= [[Keizō Kusakawa]] |Scenarist= [[Rika Nakase]] |Aux3= [[Kōji Aritomi]] |Datum= [[19. travnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 29 |BrojEpizode2= 9 |Naslov= [[Toppa seyo! Shinigami Hōimō]] |Aux1="Napredak! Sveobuhvatna mreža Shinigamija" |AltNaslov= ([[japanski]]: 突破せよ！死神包囲網) |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]] |Datum= [[26. travnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 30 |BrojEpizode2= 10 |Naslov= [[Tachihadakaru Renji]] |Aux1="Renjijeva konfrontacija" |AltNaslov= ([[japanski]]: 立ちはだかる恋次) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]] |Aux3= [[Motosuke Takahashi]] |Datum= [[3. svibnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 31 |BrojEpizode2= 11 |Naslov= [[Kiru Tame no Kakugo]] |Aux1= "Odluka o ubojstvu" |AltNaslov= ([[japanski]]: 斬る為の覚悟) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[10. svibnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 32 |BrojEpizode2= 12 |Naslov= [[Hoshi to Norainu]] |Aux1= "Zvijezde i lutalica" |AltNaslov= ([[japanski]]: 星と野良犬) |Redatelj= [[Takuji Kimura]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Noriyuki Abe]] |Datum= [[17. svibnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 33 |BrojEpizode2= 13 |Naslov= [[Kiseki! Nazo no Shin Hīrō]] |Aux1="Čudo! Misteriozni novi heroj" |AltNaslov= ([[japanski]]: 奇跡！謎の新ヒーロー) |Redatelj= [[Chiaki Kon]] |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]] |Aux3= [[Chiaki Kon]] |Datum= [[26. svibnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 34 |BrojEpizode2= 14 |Naslov= [[Yoake no Sangeki]] |Aux1="Tragedija zore" |AltNaslov= ([[japanski]]: 夜明けの惨劇) |Redatelj= [[Kōji Aritomi]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Kōji Aritomi]] |Datum= [[1. lipnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 35 |BrojEpizode2= 15 |Naslov= [[Aizen Ansatsu! Shinobiyoru Yami]] |Aux1="Aizen je ubijen! Nadolazeća tama" |AltNaslov= ([[japanski]]: 藍染暗殺！忍び寄る闇) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[7. lipnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 36 |BrojEpizode2= 16 |Naslov= [[Zaraki Kenpachi, Semaru!]] |Aux1="Kenpachi Zaraki dolazi!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 更木剣八、迫る！) |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]] |Scenarist= [[Rika Nakase]] |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]] |Datum= [[14. lipnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 37 |BrojEpizode2= 17 |Naslov= [[Kobushi no Riyū]] |Aux1="Razlog šake" |AltNaslov= ([[japanski]]: 拳の理由) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|"Ōkura Shirakawa"|白川 巨椋|Shirakawa Ōkura}}.}} |Datum= [[21. lipnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 38 |BrojEpizode2= 18 |Naslov= [[Zettaizetsumei! Orareta Zangetsu]] |Aux1="Očaj! Razbijeni Zangetsu" |AltNaslov= ([[japanski]]: 絶体絶命! 折られた斬月) |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[28. lipnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 39 |BrojEpizode2= 19 |Naslov= [[Fujimi no Otoko]] |Aux1="Besmrtni muškarac" |AltNaslov= ([[japanski]]: 不死身の男) |Redatelj= [[Noriyuki Abe]] |Scenarist= [[Rika Nakase]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[5. srpnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 40 |BrojEpizode2= 20 |Naslov= [[Ganju no Mita Shinigami]] |Aux1="Shinigami kojeg je upoznao Ganju" |AltNaslov= ([[japanski]]: 岩鷲の見た死神) |Redatelj= [[Ryō Miyata]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]] |Datum= [[12. srpnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 41 |BrojEpizode2= 21 |Naslov= [[Saikai, Ichigo to Rukia]] |Aux1="Ponovni susret, Ichigo i Rukia" |AltNaslov= ([[japanski]]: 再会、一護とルキア) |Redatelj= [[Kōji Aritomi]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Kōji Aritomi]] |Datum= [[19. srpnja]] [[2005.]] }} |} === Sezona 3: ''The Rescue'' (2005–2006) === {{main|Bleach (sezona 3)}} {| class="wikitable" border="1" width="100%" |-style="color:black" ! style="background-color:#FFBF00; color:black;" width="4%"| Br.<br>ukupno ! style="background-color:#FFBF00; color:black;" width="4%"| Br.<br>u sezoni ! style="background-color:#FFBF00; color:black;" width="21%"| Naslov ! style="background-color:#FFBF00; color:black;" width="21%"| Prijevod ! style="background-color:#FFBF00; color:black;" width="12%"| Redatelj(i) ! style="background-color:#FFBF00; color:black;" width="12%"| Scenarist(i) ! style="background-color:#FFBF00; color:black;" width="10%"| ''Storyboard'' ! style="background-color:#FFBF00; color:black;" width="12%"| Datum {{Popis epizoda |BrojEpizode= 42 |BrojEpizode2= 1 |Naslov= [[Shunjin Yoruichi, Mau!]] |Aux1= "Boginja brzine Yoruichi, pleše!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 瞬神夜一、舞う！) |Redatelj= [[Akira Iwanaga]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[26. srpnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 43 |BrojEpizode2= 2 |Naslov= [[Hiretsu na Shinigami]] |Aux1="Prezreni Shinigami" |AltNaslov= ([[japanski]]: 卑劣な死神) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= {{nowrap|[[Motosuke Takahashi]]}} |Datum= [[2. kolovoza]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 44 |BrojEpizode2= 3 |Naslov= [[Ishida, Kyokugen no Chikara!]] |Aux1="Ishida, ultimativna moć!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田、極限の力！) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|"Ōkura Shirakawa"|白川 巨椋|Shirakawa Ōkura}}.}} |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Satoshi Nishimura]] |Datum= [[9. kolovoza]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 45 |BrojEpizode2= 4 |Naslov= [[Genkai o Koero!]] |Aux1="Preskoči vlastite granice!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 限界を越えろ！) |Redatelj= [[Kazunobu Shimizu]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[16. kolovoza]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 46 |BrojEpizode2= 5 |Naslov= [[Jitsuroku! Shinigami no Gakkō]] |Aux1="Autentični zapisi! Škola za Shinigamije" |AltNaslov= ([[japanski]]: 実録！死神の学校) |Redatelj= [[Kōji Aritomi]] |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]] |Aux3= [[Kōji Aritomi]] |Datum= [[23. kolovoza]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 47 |BrojEpizode2= 6 |Naslov= [[Adautsu Mono-tachi]] |Aux1="Osvetnici" |AltNaslov= ([[japanski]]: 仇討つ者たち) |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Masami Shimoda]] |Datum= [[30. kolovoza]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 48 |BrojEpizode2= 7 |Naslov= [[Hitsugaya, Hoeru!]] |Aux1="Hitsugaya grmi!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷、吼える！) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Rika Nakase]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[6. rujna]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 49 |BrojEpizode2= 8 |Naslov= [[Rukia no Akumu]] |Aux1="Rukijina noćna mora" |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキアの悪夢) |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]] |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[13. rujna]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 50 |BrojEpizode2= 9 |Naslov= [[Yomigaeru Shishi]] |Aux1="Besmrtni lav" |AltNaslov= ([[japanski]]: よみがえる獅子) |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= [[Shin'ichi Watanabe]] |Datum= [[20. rujna]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 51 |BrojEpizode2= 10 |Naslov= [[Shokei no Asa]] |Aux1="Jutro izvršenja" |AltNaslov= ([[japanski]]: 処刑の朝) |Redatelj= [[Yoshinori Odaka]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[27. rujna]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 52 |BrojEpizode2= 11 |Naslov= [[Renji, Tamashii no Chikai! Byakuya to no Shitō]] |Aux1="Renji, zakletva duše! Bitka do smrti s Byakuyom" |AltNaslov= ([[japanski]]: 恋次、魂の誓い！白哉との死闘) |Redatelj= [[Kōji Aritomi]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Kōji Aritomi]] |Datum= [[4. listopada]] [[2005.]]{{efn|Epizode 52 i 53 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}} }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 53 |BrojEpizode2= 12 |Naslov= [[Ichimaru Gin no Yūwaku, Kuzusareta Kakugo]] |Aux1="Iskušenje Gina Ichimarua, razvijena odlučnost" |AltNaslov= ([[japanski]]: 市丸ギンの誘惑、崩された覚悟) |Redatelj= [[Akira Shimizu]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Akio Kawamura]] |Datum= [[4. listopada]] [[2005.]]{{efn|Epizode 52 i 53 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}} }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 54 |BrojEpizode2= 13 |Naslov= [[Hatasareru Chikai! Rukia Dakkan Naruka!]] |Aux1="Ispunjena zakletva! Spasi Rukiju!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 果たされる誓い！ルキア奪還なるか) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|"Kumi Hitokuchi"|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}} |Scenarist= [[Rika Nakase]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[18. listopada]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 55 |BrojEpizode2= 14 |Naslov= {{nowrap|[[Saikyō no Shinigami! Kyūkyoku no Shitei Taiketsu]]}} |Aux1="Najjači Shinigami! Ultimativni obračun između učitelja i učenika" |AltNaslov= ([[japanski]]: 最強の死神！究極の師弟対決) |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[25. listopada]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 56 |BrojEpizode2= 15 |Naslov= [[Chōsoku no Tatakai! Bu no Megami, Kessu]] |Aux1="Nadzvučna borba! Odluka o boginji borbe" |AltNaslov= ([[japanski]]: 超速の戦い！武の女神、決す) |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Tetsuya Endō]] |Datum= [[1. studenoga]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 57 |BrojEpizode2= 16 |Naslov= {{nowrap|[[Senbonzakura, Funsai! Ten o Tsuku Zangetsu]]}} |Aux1="Senbonzakura, uništen! Zangetsu siječe nebesa" |AltNaslov= ([[japanski]]: 千本桜、粉砕！天を衝く斬月) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Rika Nakase]] |Aux3= [[Motosuke Takahashi]] |Datum= [[8. studenoga]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 58 |BrojEpizode2= 17 |Naslov= [[Kaihō! Kuroki Yaiba, Kiseki no Chikara]] |Aux1="Oslobodi! Crna oštrica, čudesna moć" |AltNaslov= ([[japanski]]: 開放！黒き刃、奇跡の力) |Redatelj= [[Noriyuki Abe]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Manabu Fukazawa]] |Datum= [[15. studenoga]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 59 |BrojEpizode2= 18 |Naslov= [[Shitō Ketchaku! Shiroki Hokori to Kuroki Omoi]] |Aux1="Kraj borbe do smrti! Bijeli ponos i crna želja" |AltNaslov= ([[japanski]]: 死闘決着！白き誇りと黒き想い) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[22. studenoga]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 60 |BrojEpizode2= 19 |Naslov= [[Zetsubō no Shinjitsu, Furiorosareta Kyōjin]] |Aux1="Stvarnos očaja, ubojičin nož probada" |AltNaslov= ([[japanski]]: 絶望の真実、振り下ろされた凶刃) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|"Kumi Hitokuchi"|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}} |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Akio Kawamura]] |Datum= [[6. prosinca]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 61 |BrojEpizode2= 20 |Naslov= [[Aizen, Tatsu! Osorubeki Yabō]] |Aux1="Aizen je živ! Grozne ambicije" |AltNaslov= ([[japanski]]: 藍染、立つ！恐るべき野望) |Redatelj= [[Akira Shimizu]] |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]] |Aux3= [[Tetsuya Endō]] |Datum= [[13. prosinca]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 62 |BrojEpizode2= 21 |Naslov= [[Shūketsuseyo! Saikyō no Shinigami Shūdan]] |Aux1="Ujedinjenje! Skupina najjačih Shinigamija!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 集結せよ！最強の死神集団) |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[20. prosinca]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 63 |BrojEpizode2= 22 |Naslov= [[Rukia no Ketsui, Ichigo no Omoi]] |Aux1="Rukijina odluka, Ichigove želje" |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキアの決意、一護の想い) |Redatelj= {{nowrap|[[Shigeki Hatakeyama]]}} |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]] |Datum= [[10. siječnja]] [[2006.]]{{efn|Epizoda 63 bila je jednosatni specijal.}} }} |} === Sezona 4: ''The Bount'' (2006) === === Sezona 5: ''The Assault'' (2006–2007) === === Sezona 6: ''Arrancar: The Appearance'' (2007) === === Sezona 7: ''The Arrancar Part 2: The Hueco Mundo Sneak Entry'' (2007) === === Sezona 8: ''The Arrancar Part 3: The Fierce Fight'' (2007–2008) === === Sezona 9: ''The New Captain Shūsuke Amagai'' (2008) === === Sezona 10: ''The Arrancar Part 4: Arrancar vs. Soul Reaper'' (2008–2009) === === Sezona 11: ''Turn Back the Pendulum'' (2009) === === Sezona 12: ''The Arrancar Part 5: Battle in Karakura'' (2009) === === Sezona 13: ''Zanpakutō: The Alternate Tale'' (2009–2010) === === Sezona 14: ''The Arrancar Part 6: Fall of the Espada'' (2010–2011) === === Sezona 15: ''Gotei 13 Invading Army'' (2011) === === Sezona 16: ''The Lost Agent ''(2011–2012) === === Sezona 17: ''Bleach: Thousand-Year Blood War'' (2022–2026) === == Bilješke == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Official website|https://bleach-anime.com/|Official website}} {{ja}} * {{Official website|https://pierrot.jp/title/bleach/|Official website at Pierrot}} {{ja}} * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301111859/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/index2.html|date=March 1, 2020|title=Official website at TV Tokyo}} {{ja}} ** {{Official website|https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/|''Thousand-Year Blood War'' official website at TV Tokyo}} {{ja}} * {{Official website|https://www.aniplex.co.jp/bleach/|Official website at Aniplex}} {{ja}} * {{Official website|https://bleach.viz.com/|Official website at Viz Media}} {{Bleach}} {{Authority control}} [[Kategorija:Epizode animea Bleach| ]] [[Kategorija:Liste televizijskih epizoda|Bleach]] 0nxqa7eu8ein4cxkzotejicvq6r5oeh 42716532 42716530 2026-11-05T18:16:15Z Edgar Allan Poe 29250 /* Sezona 3: The Rescue (2005–2006) */ 42716532 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Lista epizoda animea ''Bleach''}} [[File:Bleach DVD1 JAP.png|thumb|220px|Omot prvog japanskog DVD izdanja ''Bleacha'' u izdanju [[Aniplex]]a. Na omotu je prikazan glavni lik, [[Ichigo Kurosaki]].]] '''''[[Bleach (anime)|Bleach]]''''' je [[japan]]ska [[anime]] serija temeljena na [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je s emitiranjem počela [[5. listopada]] [[2004.]] godine u [[Japan]]u, a emitiranje je inicijalno završeno [[27. ožujka]] [[2012.]] godine prije adaptacije cijele mange. Iako je prekid izvorno najavljen kao pauza, ispostavilo se da je produkcija potpuno obustavljena. Ipak, anime se vratio [[11. listopada]] [[2022.]] godine, kada je započelo emitiranje 17. sezone naslovljene ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', a koja je kroz četiri ''coura'' adaptirala preostala poglavlja mange te je zaključena [[27. listopada]] [[2026.]] godine. Izvorni je anima imao 366 epizoda, dok je 17. sezona sadržavala 50 epizoda, tako da je ukupno emitirano 416 epizoda animea.<ref>{{Cite web|title=Bleach TV Anime Ending on March 27|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|publisher=animenewsnetwork.com|access-date=18 September 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120915060917/http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|archive-date=15 September 2012}}</ref> Radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]], koji nakon slučajnog susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]] i sam postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] te sa svojim prijateljima i saveznicima pomaže Shinigamijima u borbi protiv različitih protivnika. Anime je emitiran na [[TV Tokyo|TV Tokyu]]. [[Noriyuki Abe]] bio je redatelj tijekom cjelokupnog originalnog emitiranja, dok su 17. sezonu režirali [[Tomohisa Taguchi]]{{efn|Potpisan kao redatelj (監督) za ''courove'' 1–2 i glavni redatelj (総監督) za ''courove'' 3–4.}} i [[Hikaru Murata]].{{efn|Potpisan kao glavni epizodni redatelj (チーフ演出) za ''courove'' 1–2 i redatelj (監督) za ''courove'' 3–4.}} Anime je emitiran globalno<ref>{{Cite press release|url=http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|title=Viz Media named master licensor for hit Japanese action manga Shōnen Jump's Bleach|publisher=Viz Media|access-date=2007-04-01|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070504033042/http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|archive-date=2007-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|title=Viz Announces Bleach Merchandise Licenses|publisher=Anime News Network|access-date=2007-03-24|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070326181450/http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|archive-date=2007-03-26}}</ref> – negdje je bio sinkroniziran, a negdje u izvorniku s titlovima – uz velik uspjeh, a na području bivše Jugoslavije prikazivan je samo u [[Srbija|Srbiji]] u izvorniku s titlovima (i to samo originalni anime). == Pregled animea == {| class="wikitable" width="45%" |- ! colspan="4" rowspan="2" width=3% |Sezona ! rowspan="2" width=5% |Epizoda ! colspan="2" |Originalno emitiranje |- ! width=20% |Početak sezone ! width=20% |Kraj sezone |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 1)|1]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#5DADEC"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 2)|2]] |{{center|21}} |{{nowrap|{{center|[[1. ožujka]] [[2005.]]}}}} |{{center|[[19. srpnja]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#FFBF00"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 3)|3]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[26. srpnja]] [[2005.]]}}}} |{{center|[[10. siječnja]] [[2006.]]}} |- |bgcolor="#ED872D"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 4)|4]] |{{center|28}} |{{nowrap|{{center|[[17. siječnja]] [[2006.]]}}}} |{{center|[[1. kolovoza]] [[2006.]]}} |- |bgcolor="#F66D58"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 5)|5]] |{{center|18}} |{{nowrap|{{center|[[8. kolovoza]] [[2006.]]}}}} |{{center|[[4. siječnja]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#00A987"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 6)|6]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[10. siječnja]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[27. lipnja]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#395F53"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 7)|7]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[4. srpnja]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[5. prosinca]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#89CFF0"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 8)|8]] |{{center|16}} |{{nowrap|{{center|[[12. prosinca]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[16. travnja]] [[2008.]]}} |- |bgcolor="#4B5F2A"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 9)|9]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[23. travnja]] [[2008.]]}}}} |{{center|[[7. listopada]] [[2008.]]}} |- |bgcolor="#30BFBF"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 10)|10]] |{{center|16}} |{{nowrap|{{center|[[14. listopada]] [[2008.]]}}}} |{{center|[[3. veljače]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#BDB76B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 11)|11]] |{{center|7}} |{{nowrap|{{center|[[10. veljače]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[24. ožujka]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#C3A78B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 12)|12]] |{{center|17}} |{{nowrap|{{center|[[31. ožujka]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[21. srpnja]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#ECEBBD"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 13)|13]] |{{center|36}} |{{nowrap|{{center|[[28. srpnja]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[6. travnja]] [[2010.]]}} |- |bgcolor="#701C1C"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 14)|14]] |{{center|51}} |{{nowrap|{{center|[[13. travnja]] [[2010.]]}}}} |{{center|[[5. travnja]] [[2011.]]}} |- |bgcolor="#14663D"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 15)|15]] |{{center|26}} |{{nowrap|{{center|[[12. travnja]] [[2011.]]}}}} |{{center|[[4. listopada]] [[2011.]]}} |- |bgcolor="#18453B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 16)|16]] |{{center|24}} |{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2011.]]}}}} |{{center|[[27. ožujka]] [[2012.]]}} |- |rowspan="4" bgcolor="#a51b19"| !rowspan="4" | [[Bleach (sezona 17)|17]] |bgcolor="#C82321"| !1 |{{center|13}} |{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2022.]]}}}} |{{center|[[27. prosinca]] [[2022.]]}} |- |bgcolor="#1335A9"| !2 |{{center|13}} |{{nowrap|{{center|[[8. srpnja]] [[2023.]]}}}} |{{center|[[30. rujna]] [[2023.]]}} |- |bgcolor="#000000"| !3 |{{center|14}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2024.]]}}}} |{{center|[[28. prosinca]] [[2024.]]}} |- |bgcolor="#F6832E"| !4 |{{center|10}} |{{nowrap|{{center|[[25. srpnja]] [[2026.]]}}}} |{{center|[[27. listopada]] [[2026.]]}} |- |} == Epizode == {{Hatnote|'''Napomena:''' Podjela na sezone koja slijedi odgovara podjeli prema kućnim izdanjima animea u izdanju [[Aniplex]]a. U Japanu, anime se kontinuirano emitirao tijekom cijele godine.}} === Sezona 1: ''The Substitute Soul Reaper'' (2004–2005) === {{main|Bleach (sezona 1)}} {| class="wikitable" border="1" width="100%" |-style="color:black" ! style="background-color:#485858; color:white;" width="4%"| Br.<br>ukupno ! style="background-color:#485858; color:white;" width="4%"| Br.<br>u sezoni ! style="background-color:#485858; color:white;" width="21%"| Naslov ! style="background-color:#485858; color:white;" width="21%"| Prijevod ! style="background-color:#485858; color:white;" width="12%"| Redatelj(i) ! style="background-color:#485858; color:white;" width="12%"| Scenarist(i) ! style="background-color:#485858; color:white;" width="10%"| ''Storyboard'' ! style="background-color:#485858; color:white;" width="12%"| Datum {{Popis epizoda |BrojEpizode= 1 |BrojEpizode2= 1 |Naslov= [[Shinigami ni Natchatta Hi]] |Aux1= "Dan kada sam postao Shinigami" |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神になっちゃった日) |Redatelj= [[Noriyuki Abe]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Noriyuki Abe]] |Datum= [[5. listopada]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 2 |BrojEpizode2= 2 |Naslov= [[Shinigami no Oshigoto]] |Aux1="Posao Shinigamija" |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神のお仕事) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[12. listopada]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 3 |BrojEpizode2= 3 |Naslov= [[Ani no Negai, Imōto no Negai]] |Aux1="Želja starijeg brata, želja mlađe sestre" |AltNaslov= ([[japanski]]: 兄の願い、妹の願い) |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Noriyuki Abe]] |Datum= [[19. listopada]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 4 |BrojEpizode2= 4 |Naslov= [[Noroi no Inko]] |Aux1="Ukleta papiga" |AltNaslov= ([[japanski]]: 呪いのインコ) |Redatelj= [[Takuji Kimura]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Hidehito Ueda]] |Datum= [[26. listopada]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 5 |BrojEpizode2= 5 |Naslov= [[Mienai Teki o Nagure!]] |Aux1="Pobijedi nevidljivog neprijatelja" |AltNaslov= ([[japanski]]: 見えない敵を殴れ！) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[2. studenog]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 6 |BrojEpizode2= 6 |Naslov= [[Shitō! Ichigo vs. Ichigo]] |Aux1="Borba do smrti! Ichigo protiv Ichiga" |AltNaslov= ([[japanski]]: 死闘！一護VSイチゴ) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= [[Motosuke Takahashi]] |Datum= [[9. studenog]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 7 |BrojEpizode2= 7 |Naslov= [[Nuigurumi kara Konnichiwa|Nuigurumi kara ''Kon''nichiwa]] |Aux1="Pozdrav od plišanca" |AltNaslov= ([[japanski]]: ぬいぐるみからコンにちは) |Redatelj= [[Akira Shimizu]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]]<br />[[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]<br />[[Shigeki Hatakeyama]] |Datum= [[16. studenog]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 8 |BrojEpizode2= 8 |Naslov= [[Roku-gatsu Jūshichi-nichi, Ame no Kioku]] |Aux1="17. srpnja, uspomene na kiši" |AltNaslov= ([[japanski]]: 6月17日、雨の記憶) |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Noriyuki Abe]] |Datum= [[23. studenog]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 9 |BrojEpizode2= 9 |Naslov= [[Taosenai Teki]] |Aux1="Nepobjedivi protivnik" |AltNaslov= ([[japanski]]: 倒せない敵) |Redatelj= [[Takuji Kimura]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]] |Datum= [[30. studenog]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 10 |BrojEpizode2= 10 |Naslov= [[Burari Reijō Totsugeki no Tabi!]] |Aux1="Napad na putovanju za sveto tlo!" |AltNaslov= ([[japanski]]: ぶらり霊場突撃の旅！) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]] |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]] |Aux3= [[Kazunori Mizuno]] |Datum= [[7. prosinca]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 11 |BrojEpizode2= 11 |Naslov= [[Densetsu no Kuinshī]] |Aux1="Legendarny Quincy" |AltNaslov= ([[japanski]]: 伝説のクインシー) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[14. prosinca]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 12 |BrojEpizode2= 12 |Naslov= [[Yasashii Migiude]] |Aux1="Nježna desnica" |AltNaslov= ([[japanski]]: やさしい右腕) |Redatelj= [[Kōji Aritomi]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Kōji Aritomi]] |Datum= [[21. prosinca]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 13 |BrojEpizode2= 13 |Naslov= [[Hana to Horō]] |Aux1="Cvijet i Hollow" |AltNaslov= ([[japanski]]: 花とホロウ) |Redatelj= [[Takuji Kimura]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]] |Datum= [[28. prosinca]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 14 |BrojEpizode2= 14 |Naslov= [[Senaka Awase no Shitō!]] |Aux1="Borba do smrti, leđa uz leđa!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 背中合わせの死闘！) |Redatelj= [[Noriyuki Abe]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[11. siječnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 15 |BrojEpizode2= 15 |Naslov= [[Kon no Uhauha Daisakusen]] |Aux1="Konov veliki plan" |AltNaslov= ([[japanski]]: コンのウハウハ大作戦) |Redatelj= [[Chiaki Kon]] |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]] |Aux3= [[Chiaki Kon]] |Datum= [[18. siječnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 16 |BrojEpizode2= 16 |Naslov= [[Abarai Renji, Kenzan!]] |Aux1="Susret s Renjijem Abarijem!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 阿散井恋次、見参！) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= [[Motosuke Takahashi]] |Datum= [[25. siječnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 17 |BrojEpizode2= 17 |Naslov= [[Ichigo, Shisu!]] |Aux1="Ichigo umire!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護、死す！) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]] |Scenarist= [[Rika Nakase]] |Aux3= [[Manabu Fukazawa]] |Datum= [[1. veljače]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 18 |BrojEpizode2= 18 |Naslov= [[Torimodose! Shinigami no Chikara!]] |Aux1="Vrati! Moć Shinigamija!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 取り戻せ！死神の力！) |Redatelj= [[Akira Shimizu]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[8. veljače]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 19 |BrojEpizode2= 19 |Naslov= [[Ichigo, Horō ni Ochiru!]] |Aux1="Ichigo, postani Hollow!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護、ホロウに墜ちる！) |Redatelj= [[Takuji Kimura]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[15. veljače]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 20 |BrojEpizode2= 20 |Naslov= [[Ichimaru Gin no Kage]] |Aux1="Sjena Gina Ichimarua" |AltNaslov= ([[japanski]]: 市丸ギンの影) |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]] |Datum= [[22. veljače]] [[2005.]] }} |} === Sezona 2: ''The Entry'' (2005) === {{main|Bleach (sezona 2)}} {| class="wikitable" border="1" width="100%" |-style="color:black" ! style="background-color:#5DADEC; color:white;" width="4%"| Br.<br>ukupno ! style="background-color:#5DADEC; color:white;" width="4%"| Br.<br>u sezoni ! style="background-color:#5DADEC; color:white;" width="21%"| Naslov ! style="background-color:#5DADEC; color:white;" width="21%"| Prijevod ! style="background-color:#5DADEC; color:white;" width="12%"| Redatelj(i) ! style="background-color:#5DADEC; color:white;" width="12%"| Scenarist(i) ! style="background-color:#5DADEC; color:white;" width="10%"| ''Storyboard'' ! style="background-color:#5DADEC; color:white;" width="12%"| Datum {{Popis epizoda |BrojEpizode= 21 |BrojEpizode2= 1 |Naslov= [[Totsunyū! Shinigami no Sekai]] |Aux1= "Ulazak! Svijet Shinigamija" |AltNaslov= ([[japanski]]: 突入！死神の世界) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Rika Nakase]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[1. ožujka]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 22 |BrojEpizode2= 2 |Naslov= [[Shinigami o Nikumu Otoko]] |Aux1= "Muškarac koji mrzi Shinigamije" |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神を憎む男) |Redatelj= [[Kōji Aritomi]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Kōji Aritomi]] |Datum= [[8. ožujka]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 23 |BrojEpizode2= 3 |Naslov= [[Rukia Shokei, Jūyokka Mae]] |Aux1= "14 dana prije Rukijinog pogubljenja" |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキア処刑、14日前) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]] |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]] |Aux3= [[Kazunori Mizuno]] |Datum= [[15. ožujka]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 24 |BrojEpizode2= 4 |Naslov= [[Kesshū! Gotei Jūsantai]] |Aux1= "Okupljanje! Gotei 13" |AltNaslov= ([[japanski]]: 結集！護廷13隊) |Redatelj= [[Akira Iwanaga]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]] |Datum= [[22. ožujka]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 25 |BrojEpizode2= 5 |Naslov= [[Kyodai Hōdan de Chūō Toppa?]] |Aux1= "Upad u centar pomoću velike bombe?" |AltNaslov= ([[japanski]]: 巨大砲弾で中央突破？) |Redatelj= [[Akira Shimizu]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[29. ožujka]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 26 |BrojEpizode2= 6 |Naslov= [[Kessei! Saiaku no Taggu]] |Aux1= "Formacija! Najgori par" |AltNaslov= ([[japanski]]: 結成！最悪のタッグ) |Redatelj= [[Takuji Kimura]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Noriyuki Abe]] |Datum= [[5. travnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 27 |BrojEpizode2= 7 |Naslov= [[Hissatsu no Ichigeki o Hanate!]] |Aux1= "Oslobađanje smrtonosnog udarca!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 必殺の一撃を放て！) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[12. travnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 28 |BrojEpizode2= 8 |Naslov= [[Nerawareta Orihime]] |Aux1="Orihime je meta" |AltNaslov= ([[japanski]]: 狙われた織姫) |Redatelj= [[Keizō Kusakawa]] |Scenarist= [[Rika Nakase]] |Aux3= [[Kōji Aritomi]] |Datum= [[19. travnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 29 |BrojEpizode2= 9 |Naslov= [[Toppa seyo! Shinigami Hōimō]] |Aux1="Napredak! Sveobuhvatna mreža Shinigamija" |AltNaslov= ([[japanski]]: 突破せよ！死神包囲網) |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]] |Datum= [[26. travnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 30 |BrojEpizode2= 10 |Naslov= [[Tachihadakaru Renji]] |Aux1="Renjijeva konfrontacija" |AltNaslov= ([[japanski]]: 立ちはだかる恋次) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]] |Aux3= [[Motosuke Takahashi]] |Datum= [[3. svibnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 31 |BrojEpizode2= 11 |Naslov= [[Kiru Tame no Kakugo]] |Aux1= "Odluka o ubojstvu" |AltNaslov= ([[japanski]]: 斬る為の覚悟) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[10. svibnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 32 |BrojEpizode2= 12 |Naslov= [[Hoshi to Norainu]] |Aux1= "Zvijezde i lutalica" |AltNaslov= ([[japanski]]: 星と野良犬) |Redatelj= [[Takuji Kimura]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Noriyuki Abe]] |Datum= [[17. svibnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 33 |BrojEpizode2= 13 |Naslov= [[Kiseki! Nazo no Shin Hīrō]] |Aux1="Čudo! Misteriozni novi heroj" |AltNaslov= ([[japanski]]: 奇跡！謎の新ヒーロー) |Redatelj= [[Chiaki Kon]] |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]] |Aux3= [[Chiaki Kon]] |Datum= [[26. svibnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 34 |BrojEpizode2= 14 |Naslov= [[Yoake no Sangeki]] |Aux1="Tragedija zore" |AltNaslov= ([[japanski]]: 夜明けの惨劇) |Redatelj= [[Kōji Aritomi]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Kōji Aritomi]] |Datum= [[1. lipnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 35 |BrojEpizode2= 15 |Naslov= [[Aizen Ansatsu! Shinobiyoru Yami]] |Aux1="Aizen je ubijen! Nadolazeća tama" |AltNaslov= ([[japanski]]: 藍染暗殺！忍び寄る闇) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[7. lipnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 36 |BrojEpizode2= 16 |Naslov= [[Zaraki Kenpachi, Semaru!]] |Aux1="Kenpachi Zaraki dolazi!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 更木剣八、迫る！) |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]] |Scenarist= [[Rika Nakase]] |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]] |Datum= [[14. lipnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 37 |BrojEpizode2= 17 |Naslov= [[Kobushi no Riyū]] |Aux1="Razlog šake" |AltNaslov= ([[japanski]]: 拳の理由) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|"Ōkura Shirakawa"|白川 巨椋|Shirakawa Ōkura}}.}} |Datum= [[21. lipnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 38 |BrojEpizode2= 18 |Naslov= [[Zettaizetsumei! Orareta Zangetsu]] |Aux1="Očaj! Razbijeni Zangetsu" |AltNaslov= ([[japanski]]: 絶体絶命! 折られた斬月) |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[28. lipnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 39 |BrojEpizode2= 19 |Naslov= [[Fujimi no Otoko]] |Aux1="Besmrtni muškarac" |AltNaslov= ([[japanski]]: 不死身の男) |Redatelj= [[Noriyuki Abe]] |Scenarist= [[Rika Nakase]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[5. srpnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 40 |BrojEpizode2= 20 |Naslov= [[Ganju no Mita Shinigami]] |Aux1="Shinigami kojeg je upoznao Ganju" |AltNaslov= ([[japanski]]: 岩鷲の見た死神) |Redatelj= [[Ryō Miyata]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]] |Datum= [[12. srpnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 41 |BrojEpizode2= 21 |Naslov= [[Saikai, Ichigo to Rukia]] |Aux1="Ponovni susret, Ichigo i Rukia" |AltNaslov= ([[japanski]]: 再会、一護とルキア) |Redatelj= [[Kōji Aritomi]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Kōji Aritomi]] |Datum= [[19. srpnja]] [[2005.]] }} |} === Sezona 3: ''The Rescue'' (2005–2006) === {{main|Bleach (sezona 3)}} {| class="wikitable" border="1" width="100%" |-style="color:black" ! style="background-color:#FFBF00; color:black;" width="4%"| Br.<br>ukupno ! style="background-color:#FFBF00; color:black;" width="4%"| Br.<br>u sezoni ! style="background-color:#FFBF00; color:black;" width="21%"| Naslov ! style="background-color:#FFBF00; color:black;" width="21%"| Prijevod ! style="background-color:#FFBF00; color:black;" width="12%"| Redatelj(i) ! style="background-color:#FFBF00; color:black;" width="12%"| Scenarist(i) ! style="background-color:#FFBF00; color:black;" width="10%"| ''Storyboard'' ! style="background-color:#FFBF00; color:black;" width="12%"| Datum {{Popis epizoda |BrojEpizode= 42 |BrojEpizode2= 1 |Naslov= [[Shunjin Yoruichi, Mau!]] |Aux1= "Boginja brzine Yoruichi, pleše!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 瞬神夜一、舞う！) |Redatelj= [[Akira Iwanaga]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[26. srpnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 43 |BrojEpizode2= 2 |Naslov= [[Hiretsu na Shinigami]] |Aux1="Prezreni Shinigami" |AltNaslov= ([[japanski]]: 卑劣な死神) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= {{nowrap|[[Motosuke Takahashi]]}} |Datum= [[2. kolovoza]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 44 |BrojEpizode2= 3 |Naslov= [[Ishida, Kyokugen no Chikara!]] |Aux1="Ishida, ultimativna moć!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田、極限の力！) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|"Ōkura Shirakawa"|白川 巨椋|Shirakawa Ōkura}}.}} |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Satoshi Nishimura]] |Datum= [[9. kolovoza]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 45 |BrojEpizode2= 4 |Naslov= [[Genkai o Koero!]] |Aux1="Preskoči vlastite granice!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 限界を越えろ！) |Redatelj= [[Kazunobu Shimizu]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[16. kolovoza]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 46 |BrojEpizode2= 5 |Naslov= [[Jitsuroku! Shinigami no Gakkō]] |Aux1="Autentični zapisi! Škola za Shinigamije" |AltNaslov= ([[japanski]]: 実録！死神の学校) |Redatelj= [[Kōji Aritomi]] |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]] |Aux3= [[Kōji Aritomi]] |Datum= [[23. kolovoza]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 47 |BrojEpizode2= 6 |Naslov= [[Adautsu Mono-tachi]] |Aux1="Osvetnici" |AltNaslov= ([[japanski]]: 仇討つ者たち) |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Masami Shimoda]] |Datum= [[30. kolovoza]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 48 |BrojEpizode2= 7 |Naslov= [[Hitsugaya, Hoeru!]] |Aux1="Hitsugaya grmi!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷、吼える！) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Rika Nakase]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[6. rujna]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 49 |BrojEpizode2= 8 |Naslov= [[Rukia no Akumu]] |Aux1="Rukijina noćna mora" |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキアの悪夢) |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]] |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[13. rujna]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 50 |BrojEpizode2= 9 |Naslov= [[Yomigaeru Shishi]] |Aux1="Besmrtni lav" |AltNaslov= ([[japanski]]: よみがえる獅子) |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= [[Shin'ichi Watanabe]] |Datum= [[20. rujna]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 51 |BrojEpizode2= 10 |Naslov= [[Shokei no Asa]] |Aux1="Jutro izvršenja" |AltNaslov= ([[japanski]]: 処刑の朝) |Redatelj= [[Yoshinori Odaka]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[27. rujna]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 52 |BrojEpizode2= 11 |Naslov= [[Renji, Tamashii no Chikai! Byakuya to no Shitō]] |Aux1="Renji, zakletva duše! Bitka do smrti s Byakuyom" |AltNaslov= ([[japanski]]: 恋次、魂の誓い！白哉との死闘) |Redatelj= [[Kōji Aritomi]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Kōji Aritomi]] |Datum= [[4. listopada]] [[2005.]]{{efn|Epizode 52 i 53 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}} }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 53 |BrojEpizode2= 12 |Naslov= [[Ichimaru Gin no Yūwaku, Kuzusareta Kakugo]] |Aux1="Iskušenje Gina Ichimarua, razvijena odlučnost" |AltNaslov= ([[japanski]]: 市丸ギンの誘惑、崩された覚悟) |Redatelj= [[Akira Shimizu]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Akio Kawamura]] |Datum= [[4. listopada]] [[2005.]]{{efn|Epizode 52 i 53 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}} }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 54 |BrojEpizode2= 13 |Naslov= [[Hatasareru Chikai! Rukia Dakkan Naruka!]] |Aux1="Ispunjena zakletva! Spasi Rukiju!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 果たされる誓い！ルキア奪還なるか) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|"Kumi Hitokuchi"|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}} |Scenarist= [[Rika Nakase]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[18. listopada]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 55 |BrojEpizode2= 14 |Naslov= {{nowrap|[[Saikyō no Shinigami! Kyūkyoku no Shitei Taiketsu]]}} |Aux1="Najjači Shinigami! Ultimativni obračun između učitelja i učenika" |AltNaslov= ([[japanski]]: 最強の死神！究極の師弟対決) |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[25. listopada]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 56 |BrojEpizode2= 15 |Naslov= [[Chōsoku no Tatakai! Bu no Megami, Kessu]] |Aux1="Nadzvučna borba! Odluka o boginji borbe" |AltNaslov= ([[japanski]]: 超速の戦い！武の女神、決す) |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Tetsuya Endō]] |Datum= [[1. studenoga]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 57 |BrojEpizode2= 16 |Naslov= {{nowrap|[[Senbonzakura, Funsai! Ten o Tsuku Zangetsu]]}} |Aux1="Senbonzakura, uništen! Zangetsu siječe nebesa" |AltNaslov= ([[japanski]]: 千本桜、粉砕！天を衝く斬月) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Rika Nakase]] |Aux3= [[Motosuke Takahashi]] |Datum= [[8. studenoga]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 58 |BrojEpizode2= 17 |Naslov= [[Kaihō! Kuroki Yaiba, Kiseki no Chikara]] |Aux1="Oslobodi! Crna oštrica, čudesna moć" |AltNaslov= ([[japanski]]: 開放！黒き刃、奇跡の力) |Redatelj= [[Noriyuki Abe]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Manabu Fukazawa]] |Datum= [[15. studenoga]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 59 |BrojEpizode2= 18 |Naslov= [[Shitō Ketchaku! Shiroki Hokori to Kuroki Omoi]] |Aux1="Kraj borbe do smrti! Bijeli ponos i crna želja" |AltNaslov= ([[japanski]]: 死闘決着！白き誇りと黒き想い) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[22. studenoga]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 60 |BrojEpizode2= 19 |Naslov= [[Zetsubō no Shinjitsu, Furiorosareta Kyōjin]] |Aux1="Stvarnos očaja, ubojičin nož probada" |AltNaslov= ([[japanski]]: 絶望の真実、振り下ろされた凶刃) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|"Kumi Hitokuchi"|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}} |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Akio Kawamura]] |Datum= [[6. prosinca]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 61 |BrojEpizode2= 20 |Naslov= [[Aizen, Tatsu! Osorubeki Yabō]] |Aux1="Aizen je živ! Grozne ambicije" |AltNaslov= ([[japanski]]: 藍染、立つ！恐るべき野望) |Redatelj= [[Akira Shimizu]] |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]] |Aux3= [[Tetsuya Endō]] |Datum= [[13. prosinca]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 62 |BrojEpizode2= 21 |Naslov= [[Shūketsuseyo! Saikyō no Shinigami Shūdan]] |Aux1="Ujedinjenje! Skupina najjačih Shinigamija!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 集結せよ！最強の死神集団) |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[20. prosinca]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 63 |BrojEpizode2= 22 |Naslov= [[Rukia no Ketsui, Ichigo no Omoi]] |Aux1="Rukijina odluka, Ichigove želje" |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキアの決意、一護の想い) |Redatelj= {{nowrap|[[Shigeki Hatakeyama]]}} |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= {{nowrap|[[Shigeki Hatakeyama]]}} |Datum= [[10. siječnja]] [[2006.]]{{efn|Epizoda 63 bila je jednosatni specijal.}} }} |} === Sezona 4: ''The Bount'' (2006) === === Sezona 5: ''The Assault'' (2006–2007) === === Sezona 6: ''Arrancar: The Appearance'' (2007) === === Sezona 7: ''The Arrancar Part 2: The Hueco Mundo Sneak Entry'' (2007) === === Sezona 8: ''The Arrancar Part 3: The Fierce Fight'' (2007–2008) === === Sezona 9: ''The New Captain Shūsuke Amagai'' (2008) === === Sezona 10: ''The Arrancar Part 4: Arrancar vs. Soul Reaper'' (2008–2009) === === Sezona 11: ''Turn Back the Pendulum'' (2009) === === Sezona 12: ''The Arrancar Part 5: Battle in Karakura'' (2009) === === Sezona 13: ''Zanpakutō: The Alternate Tale'' (2009–2010) === === Sezona 14: ''The Arrancar Part 6: Fall of the Espada'' (2010–2011) === === Sezona 15: ''Gotei 13 Invading Army'' (2011) === === Sezona 16: ''The Lost Agent ''(2011–2012) === === Sezona 17: ''Bleach: Thousand-Year Blood War'' (2022–2026) === == Bilješke == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Official website|https://bleach-anime.com/|Official website}} {{ja}} * {{Official website|https://pierrot.jp/title/bleach/|Official website at Pierrot}} {{ja}} * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301111859/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/index2.html|date=March 1, 2020|title=Official website at TV Tokyo}} {{ja}} ** {{Official website|https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/|''Thousand-Year Blood War'' official website at TV Tokyo}} {{ja}} * {{Official website|https://www.aniplex.co.jp/bleach/|Official website at Aniplex}} {{ja}} * {{Official website|https://bleach.viz.com/|Official website at Viz Media}} {{Bleach}} {{Authority control}} [[Kategorija:Epizode animea Bleach| ]] [[Kategorija:Liste televizijskih epizoda|Bleach]] cftvt5dd95p6sy7t01bc337n0z1ckz2 0 4727276 42716585 42716319 2026-11-05T20:12:59Z Zavičajac 76707 42716585 wikitext text/x-wiki {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Bisht |slika = His Highness Sheikh Chassib.jpg |godina = 2025. |regija = Azija |id = 02233 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/bisht-men-s-abaa-skills-and-practices-02233 |država = {{flag|Katar}}, {{flag|Bahrein}}, {{flag|Irak}}, {{flag|Jordan}}, {{flag|Kuvajt}}, {{flag|Oman}}, {{flag|Saudijska Arabija}}, {{flag|Sirija}}, {{flag|UAE}}, }} '''Bisht''' je tradicionalni muški dugi ogrtač popularan u [[Arapi|arapskom]] svijetu i općenito se nosi hiljadama godina. Izvorno su ga zimi nosili [[beduini]]. Riječ bisht potječe od [[Perzijski jezik|perzijsko]]g — ići na leđa. Danas se nosi preko obične odjeće, prebačen preko ramena, samo za posebne prilike poput rođenja, vjenčanja, sprovoda, ceremonija i festivala. Percipira se kao simbol poštovanja, zaštite, a u nekim slučajevima i društvenog statusa i vodstva. Ovaj ogrtač obično je izrađen od [[Vuna|vune]] i dlake [[Kamila|deve]] ili [[Koza|koze]]. Varira u [[boja]]ma od bijele, bež i krem do tamnijih nijansi smeđe, sive i crne. Stil varira ovisno o regiji, godišnjem dobu i dobu dana, a odjevni predmet izrađen je od prirodnih materijala poput vune . Proces izrade podrazumijeva predenje, bojanje, tkanje i krojenje. Rubovi se pažljivo ručno vezu oko izreza i do polovine odjevnog predmeta pomoću finog [[Svila|svilenog]] konca, ponekad [[Zlato|zlatnom]] ili [[srebro]]mom niti. Znanje i vještine potrebne za izradu, nošenje i očuvanje Bishta prenose se neformalno unutar porodice i radionica, ali i formalno kroz škole i institute specijalizirane za [[umjetnost]] i tradicionalnu odjeću. Postoje tri glavna bisht dizajna: * Darbeyah se ručno izrađuje s pravim zari vezom i tradicionalnim uzorcima, a stil je četvrtast i opušten. * Mekasar, poznat i kao Gasbi, ima svileni vez duž ruba tkanine. * Tarkeeb znači pristajanje i dolazi s Darbeyah dizajnom sa zlatnim vezom na krojenoj bisht tkanini,<ref>[https://www.arabnews.com/fashion/traditional-modern-the-saudi-mans-bisht-429954 ARAB NEWS - Tradicionalno i moderno: Saudijski bisht - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> == Nematerijalna kulturna baština == Bisht je upisan u [[UNESCO]]-vu Reprezentativnu listu [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa: [[Bahrein]]a, [[Irak]]a, [[Jordan]]a, [[Katar]]a, [[Kuvajt]]a, [[Oman]]a, [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]], [[Sirija|Sirije]] i [[UAE]].<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/bisht-men-s-abaa-skills-and-practices-02233 UNESCO: Bisht - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na 20. zasjedanju koje je održano od 8. decembra do 12. decembra 2025. god. u [[Nju Delhi]]ju, [[Indija]].<ref name="Jordan">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/state/jordan-JO |title= Nematerijalna kulturna baština u Jordanu |work= UNESCO |access-date= 19. septembar 2026.}}{{en}}</ref> ==Izvori== {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Bisht (clothing)}} [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Bahreinu]] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Iraku]] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Jordanu]] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Kataru]] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Kuvajtu]] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Omanu]] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Saudijskoj Arabiji]] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Siriji]] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Ujedinjenim Arapskim Emiratima]] 8ex6mrbkndgkz03x8hqqy6sw6u0u1f3 0 4727280 42716433 2026-11-05T12:32:34Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Robert Baden Powell]] na [[Robert Baden-Powell]] 42716433 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Robert Baden-Powell]] 4e0j3c14no4jw57prb8tdtleddib9z4 1 4727281 42716445 2026-11-05T13:33:56Z Zavičajac 76707 /* Mjesec Azije 2026 */ novi odjeljak 42716445 wikitext text/x-wiki == Mjesec Azije 2026 == {{Mjesec Azije 2026 |korisnik=Zavičajac}} – [[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] ([[Razgovor s korisnikom:Zavičajac|razgovor]]) 5. novembra 2026. u 14:33 (CET) t6tszwv3d38dhx7o9xae5feuyg4zol9 42716447 42716445 2026-11-05T13:35:39Z Zavičajac 76707 42716447 wikitext text/x-wiki == Mjesec Azije 2026 == {{Mjesec Azije 2026 |korisnik=Zavičajac}} m8didhwx4ncjxp4daiidoucxsoyfuqn 0 4727282 42716455 2026-11-05T14:26:29Z Zavičajac 76707 Nova stranica: {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Tradicionalno tkanje u Sadu stilu |slika = Majlis in Sadu style.jpg |godina = 2025. |regija = Azija |id = 02158 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-weaving-of-al-sadu-02158 |država = {{flag|Katar}}, {{flag|Kuvajt}}, {{flag|Saudijska Arabija}} }} '''Tradicionalno tkanje Sadu''' odnosi se na tkani tekstil koji su izrađivale [[Beduini|beduinske]] žene na Arabijsko poluostrvo|Arabijsko... 42716455 wikitext text/x-wiki {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Tradicionalno tkanje u Sadu stilu |slika = Majlis in Sadu style.jpg |godina = 2025. |regija = Azija |id = 02158 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-weaving-of-al-sadu-02158 |država = {{flag|Katar}}, {{flag|Kuvajt}}, {{flag|Saudijska Arabija}} }} '''Tradicionalno tkanje Sadu''' odnosi se na tkani tekstil koji su izrađivale [[Beduini|beduinske]] žene na [[Arabijsko poluostrvo|Arabijskom poluostrvu]]. Za izradu su se koristila prirodna vlakna pronađena u njihovoj okolini kako bi napravili čvrsto tkan, izdržljiv tekstil. Uzorci u tkanju Sadua stila odražavaju [[Pustinja|pustinjsko]] okruženje u njegovom jednostavnom, čistom obliku, s [[Geometrija|geometrijskim]] uzorcima spojenim u ritmičkom ponavljanju i simetriji. Tkalje također koriste jarke boje poput crvene i narančaste kako bi oživjele okolinu. Ljepota svakog izrađenog predmeta ovisi o kvaliteti predenja i tkanja te o stručnosti tkalja.<ref name="kamilaaa">{{cite web|last1= Grupa autora |title= Povezanost između beduinskog tkanja Al - Sadu i deve |url=https://www.soas.ac.uk/camelconference2011/file84330.pdf|website= Škola orijentalnih i afričkih studija |accessdate= 18. oktobar 2026.|archive-date= 9. Novembar 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141119015500/http://www.soas.ac.uk/camelconference2011/file84330.pdf|url-status=dead}}</ref> U [[Arapi|arapskom]] svijetu, istorija sadua usko je povezana s beduinskim zajednicama u regijama poput Tabuka, Al-Jawfa, Al-Qassima i Istočne pokrajine. Zanat se razvio kao dio šire pustinjske kulture, ali je poprimio lokalne identitete kroz regionalne stilove, plemenske ukuse i naslijeđene tehnike. U pustinjama Arabijskog poluostrva beduini su trebali čvrste i prenosive materijale za šatore, podne obloge, opremu za životinje, jastuke i pohranu. Iz te potrebe proizašla je tradicija tkanja koja je bila praktična, prenosiva i vizuelno upečatljiva. == Materijal == Za tkanje su korišteni materijali iz beduinskog okruženja. Prvenstveno su to [[Ovca|ovčja]] vuna zbog mekoće i topline, a [[Koza|kozja]] i [[Kamila|kamilja]] dlaka zbog svoje čvrstoće, izdržljivosti i prikladnosti za pustinjsku upotrebu u oštrim [[klima]]tskim uslovima. Tkalje su koristile materijale poput ljuski [[nar]]a, ljuski [[luk]]a, korijenja, stabljika i lokalnih biljaka kako bi stvorili tople nijanse boja. Tako pripremljen materijal odgovarao je teksturom i bojama potrebama nomadskog života.<ref>[https://www.saudicultures.com/blog/discover-al-sadu-the-art-of-traditional-arabian-weaving/ Tradicionalno tkanje u Saud stilu - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> == Izrada == Izrada u Sadua stila odvijala se po pažljivom procesu koji sirovo vlakno pretvara u gotovu tkanu tkaninu: * Proces izrade počinje prikupljanjem sirovine. Ovčija vuna i kozja dlaka prikupljala se šišanjem, dok se devina dlaka obično skupljala nakon što bi prirodno pala, a ne šišanjem. Ovaj posao obavljali su muškarci. * Žene su zatim pripremale vlakna, ukljanjajući prljavštinu i grančice, prali vlakna i sušili ih na suncu. * Vlakna su češljana alatom zvanim 'al kirdash'. To je pomoglo razdvojiti i uravnotežiti vlakna prije predenja. * Predenje se radilo s vretenom, a zatim namotavalo u klupko. * Slijedilo je bojanje. Vuna bijele ovce često se bojala bojom od pustinjskih biljki, dok su dlake deve i koze obično ostajale u svojim prirodnim bojama. * Sama tkanina izrađena je od vertikalnih i horizontalnih niti. Pređa se polagala okomito, dok su horizontalne niti prolazile kroz tkaninu kako bi se oblikovala tkanina kroz različite izbore niti i rasporede. * Ovaj proces, pomogao je stvoriti prepoznatljiv vizualni jezik Sadu stila. * Ispletene linije bile su čvrsto pritisnute kako bi tekstil ostao kompaktan, izdržljiv i ujednačen. Vješta tkalja imala je veliku vrijednost u beduinskom društvu. Njezin rad opremo je kuću s šatorom i nosio tragove tradicionalne kulture. Istorija sadua ostala je živa ne u knjigama, već u ručnom radu, rutini i nasljeđu. == Nematerijalna kulturna baština == Tradicionalno tkanje u Sadu stilu je upisano u [[UNESCO]]-vu Reprezentativnu listu [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]], [[Katar]]a i [[Kuvajt]]a.<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-weaving-of-al-sadu-02158 UNESCO: Tradicionalno zkanje AL Sadua - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na 20. zasjedanju koje je održano od 8. decembra do 12. decembra 2025. god. u [[Nju Delhi]]ju, [[Indija]].<ref name="Arabija">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/state/saudi-arabia-SA |title= Nematerijalna kulturna baština u Saudijskoj Arabiji |work= UNESCO |access-date= 19. septembar 2026.}}{{en}}</ref> Sadu tkanje smatra se drevnim plemenskim zanatom koji umjetnički prikazuje bogatu kulturnu baštinu arapskih nomadskih naroda i instinktivni izraz prirodne ljepote. Ispleteni geometrijski i figurativni uzorci i simboli poput trokuta i dijamanata predstavljaju plemenski identitet, kao i elemente pustinje i kreativni samoizraz tkalaca. Ti se dizajni smatraju načinom pripovijedanja kulturnog značenja i društvenog identiteta. S nestankom plemenskog organizovanja, potražnja za plemenskim tkaninama od kamila gotovo je nestala, zajedno sa nomadskim stočarstvom. ==Izvori== {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Al Sadu}} [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Kataru]] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Kuvajtu]] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Saudijskoj Arabiji]] ds8fvhw9qey6ubfh78la1si212i440d 0 4727283 42716559 2026-11-05T19:18:44Z Duma 16555 Nova stranica: {{termoregulacija}} [[File:Basking turtles.JPG|thumb|[[Kornjače]] iz roda ''[[Pseudemys]]'' (prikazane kako se sunčaju) su ektotermne.]] File:Lizard Thermoregulation.svg|thumb|Crvena linija predstavlja temperaturu zraka. Ljubičasta linija predstavlja tjelesnu temperaturu guštera. Zelena linija predstavlja bazalnu temperaturu jazbine. Gušteri su ektotermi i koriste bihevioralne adaptacije za kontroliranje svoje temperature. Svoje ponašanje reguliraju na osnovu vanjske... 42716559 wikitext text/x-wiki {{termoregulacija}} [[File:Basking turtles.JPG|thumb|[[Kornjače]] iz roda ''[[Pseudemys]]'' (prikazane kako se sunčaju) su ektotermne.]] [[File:Lizard Thermoregulation.svg|thumb|Crvena linija predstavlja temperaturu zraka. Ljubičasta linija predstavlja tjelesnu temperaturu guštera. Zelena linija predstavlja bazalnu temperaturu jazbine. Gušteri su ektotermi i koriste bihevioralne adaptacije za kontroliranje svoje temperature. Svoje ponašanje reguliraju na osnovu vanjske temperature; ako je toplo, izlazit će vani u određenoj mjeri i vraćati se u svoju jazbinu po potrebi.]] '''Ektotermi''' (od [[starogrčki jezik|starogrčkog]] ἐκτός (''ektós'') "izvan" i θερμός (''thermós'') "toplota"), češće zvani "'''hladnokrvne životinje'''",<ref>{{cite web | url=https://www.britannica.com/science/ectotherm | title=Ectotherm &#124; Definition, Advantages, & Examples &#124; Britannica }}</ref> su životinje kod kojih su unutrašnji fiziološki izvori toplote, poput [[krv]]i, relativno mali ili od sasvim zanemarivog značaja u kontroliranju [[tjelesna temperatura|tjelesne temperature]].<ref name=JDav>Davenport, John. Animal Life at Low Temperature. Publisher: Springer 1991. {{ISBN|978-0412403507}}</ref> Takvi organizmi (na primjer, [[žabe]]) oslanjaju se na izvore toplote iz okoline,<ref>{{cite book|page=409|isbn=978-0-226-73538-2|author=[[Jay M. Savage]]; with photographs by Michael Fogden and Patricia Fogden.|year=2002|publisher=University of Chicago Press|location=Chicago, Ill.|title=The Amphibians and Reptiles of Costa Rica: a Herpetofauna Between Two Continents, Between Two Seas}}</ref> koji im omogućavaju da funkcioniraju pri vrlo ekonomičnim [[metabolizam|metaboličkim]] stopama.<ref name="hilde">{{cite book|page=429|isbn=978-0-471-29505-1|author=Milton Hildebrand; G. E. Goslow, Jr. Principal ill. Viola Hildebrand.|year=2001|publisher=Wiley|location=New York|title=Analysis of vertebrate structure}}</ref> Neke od tih životinja žive u okruženjima gdje su temperature praktično konstantne, što je tipično za abisalne regije okeana, te se stoga mogu smatrati [[homeoterm]]nim ektotermima. Nasuprot tome, na mjestima gdje temperatura varira toliko da ograničava fiziološke aktivnosti drugih vrsta ektoterma, mnoge vrste traže vanjske izvore topline ili se skrivaju od istih; na primjer, mnogi [[gmizavci]] reguliraju svoju tjelesnu temperaturu izlaganjem suncu ili traženjem hlada kada je to potrebno, pored mnoštva drugih mehanizama termoregulacije koji se ispoljavaju u ponašanju. Za razliku od ektoterma, [[endotermi]] se uvelike, čak pretežno, oslanjaju na toplinu iz unutrašnjih metaboličkih procesa, a [[mezotermi]] koriste strategiju koja je na prelazu između te dvije. Budući da životinje koriste više od dvije kategorije kontrole temperature, termini ''[[tahimetabolizam|toplokrvna]]'' i '''''hladnokrvna''''' životinja se u nauci smatraju zastarjelima. == Adaptacije == {{see also|Termoregulacija kod insekata}} Različiti obrasci ponašanja omogućavaju određenim ektotermima koristan nivo sposobnosti da reguliraju tjelesnu temperaturu. Da bi se ugrijali, gmizavci i mnogi insekti pronalaze sunčana mjesta i zauzimaju položaje koji maksimiziraju njihovu izloženost suncu; pri nepovoljno visokim temperaturama traže hlad ili hladniju vodu. Po hladnom vremenu, medonosne pčele se skupljaju zajedno kako bi zadržale toplinu. Leptiri i moljci mogu orijentirati svoja krila da maksimiziraju izloženost sunčevom zračenju kako bi se zagrijali prije polijetanja.<ref name=JDav/> Društvene gusjenice, poput vrsta ''[[Malacosoma disstria]]'' i ''[[Hyphantria cunea]]'', imaju koristi od sunčanja u velikim grupama radi termoregulacije.<ref>{{cite journal|last=McClure|first=Melanie|author2=Cannel, Elizabeth |author3=Despland, Emma |title=Thermal ecology and behaviour of the nomadic social forager Malacosoma disstria|journal=Physiological Entomology|date=June 2011|volume=36|issue=2|pages=120–127|doi=10.1111/j.1365-3032.2010.00770.x|s2cid=85188708}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Schowalter|first1=T. D.|last2=Ring|first2=D. R.|date=2017-01-01|title=Biology and Management of the Fall Webworm, Hyphantria cunea (Lepidoptera: Erebidae)|url=https://academic.oup.com/jipm/article/8/1/7/3064075|journal=Journal of Integrated Pest Management|volume=8|issue=1|doi=10.1093/jipm/pmw019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171115085047/https://academic.oup.com/jipm/article/8/1/7/3064075|archive-date=2017-11-15|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Rehnberg|first=Bradley|date=2002|title=Heat Retention by webs of the fall webworm Hyphantria cunea (Lepidoptera: Arctiidae): infrared warming and forced convective cooling|journal=Journal of Thermal Biology|volume=27|issue=6|pages=525–530|doi=10.1016/S0306-4565(02)00026-8 |bibcode=2002JTBio..27..525R }}</ref><ref>{{Cite journal|last=Loewy|first=Katrina|title=Life History Traits And Rearing Techniques For Fall Webworms (Hyphantria Cunea Drury) In Colorado|url=http://mysite.du.edu/~smurph71/Research_Polyphagy_files/Loewy%20et%20al%202013%20high%20res.pdf|journal=Journal of the Lepidopterists' Society|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180506024614/http://mysite.du.edu/~smurph71/Research_Polyphagy_files/Loewy%20et%20al%202013%20high%20res.pdf|archive-date=2018-05-06|access-date=2017-11-15}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Hunter|first=Alison F.|date=2000-11-01|title=Gregariousness and repellent defences in the survival of phytophagous insects|journal=Oikos|language=en|volume=91|issue=2|pages=213–224|doi=10.1034/j.1600-0706.2000.910202.x|bibcode=2000Oikos..91..213H |issn=1600-0706}}</ref> Mnogi leteći insekti, poput medonosnih pčela i bumbara, također [[endoterm]]no podižu svoju unutrašnju temperaturu prije leta, vibriranjem svojih letnih mišića bez nasilnog pokreta krila. Takva endotermna aktivnost je primjer poteškoća u dosljednoj primjeni termina kao što su [[poikilotermija]] i [[homeotermija]].<ref name=JDav/> Pored adaptacija u ponašanju, fiziološke adaptacije pomažu ektotermima da reguliraju temperaturu. Gmizavci koji često zaranjaju u vodu zadržavaju toplotu mehanizmima [[Izmjenjivač topline|izmjene toplote]], pri čemu hladna krv iz kože preuzima toplotu iz krvi koja se kreće iz središta tijela, ponovo koristeći i time čuvajući dio toplote koja bi inače bila uzaludno izgubljena. Koža određenih žaba luči više sluzi kada je vruća, omogućavajući veće hlađenje isparavanjem.{{Citation needed|date=November 2013}} Tokom hladnih perioda, neki ektotermi ulaze u stanje [[torpor|tromosti]], u kojem se njihov metabolizam usporava ili efektivno zaustavlja, kao što je slučaj kod vrste ''[[Lithobates sylvaticus]]''. Tromost može trajati preko noći, sezonu ili čak više godina, ovisno o vrsti i okolnostima. Vlasnici reptila mogu koristiti sistem [[Ultraljubičasto zračenje|ultraljubičastog]] svjetla kako bi pomogli svojim ljubimcima da se sunčaju.<ref>{{cite web |date=4 January 2018 |title=Best Reptile UVA/UVB Light Bulbs (Reviewed + Best Deals From Amazon) – BuddyGenius |url=https://buddygenius.com/best-reptile-light-bulbs/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180117190727/https://buddygenius.com/best-reptile-light-bulbs/ |archive-date=17 January 2018 |access-date=6 May 2018 |website=buddygenius.com}}</ref> == Prednosti i nedostaci == {{see also|Predator iz zasjede}} Ektotermi se uvelike oslanjaju na vanjske izvore topline poput [[sunčeva svjetlost|sunčeve svjetlosti]] kako bi postigli optimalnu tjelesnu temperaturu za različite tjelesne aktivnosti. Shodno tome, oni ovise o uvjetima okoline kako bi postigli operativan nivo tjelesne temperature. Nasuprot tome, endotermne životinje održavaju gotovo konstantnu visoku operativnu tjelesnu temperaturu, većinom se oslanjajući na unutrašnju toplinu koju stvaraju metabolički aktivni organi ([[jetra]], [[bubrezi]], [[srce]], [[mozak]], [[mišići]]) ili čak specijalizirani organi za stvaranje topline poput [[tamno masno tkivo|smeđeg masnog tkiva]]. Ektotermi obično imaju nižu stopu metabolizma od endoterma pri istoj tjelesnoj masi. Usljed toga, endotermi se uglavnom oslanjaju na veću potrošnju hrane, i to obično na hranu s višim energetskim sadržajem. Takvi zahtjevi mogu ograničiti nosivost datog okruženja za endoterme u usporedbi s njihovom nosivošću za ektoterme. Budući da ektotermi ovise o uslovima okoline za regulaciju tjelesne temperature, po pravilu su tromiji noću i rano ujutro. Kada izađu iz skloništa, mnogi [[diurnalnost|dnevni]] ektotermi se moraju zagrijati na ranom suncu prije otpočnu svoje dnevne aktivnosti. Po hladnom vremenu, aktivnost traženja hrane kod većine kičmenjačkih ektoterma je stoga ograničena na dnevni period, a u hladnim klimama većina ih uopće ne može preživjeti. Kod guštera, na primjer, većina [[Noćne životinje|noćnih]] vrsta su gekoni sa specijaliziranim strategijama traženja hrane koje uključuju čekanje da plijen prođe pored njih. Takve strategije ne zahtijevaju toliko energije kao aktivno traženje hrane i ne zahtijevaju lovnu aktivnost istog intenziteta. S druge strane, takav način lova može podrazumijevati vrlo duge periode neproduktivnog čekanja. Endotermi, općenito, ne mogu priuštiti tako duge periode bez hrane, ali odgovarajuće prilagođeni ektotermi mogu čekati duge vremenske periode bez trošenja mnogo energije. Endotermne vrste kičmenjaka su stoga manje ovisne o uslovima okoline i razvile su veću varijabilnost (i unutar i između vrsta) u svojim dnevnim obrascima aktivnosti.<ref name=Hut>{{cite book|vauthors=Hut RA, Kronfeld-Schor N, van der Vinne V, De la Iglesia H |chapter=In search of a temporal niche |title=The Neurobiology of Circadian Timing|series=Progress in Brain Research|year=2012|volume=199|pages=281–304|pmid=22877672|doi=10.1016/B978-0-444-59427-3.00017-4|isbn=9780444594273}}</ref> Kod ektoterma, fluktuirajuća temperatura okoline može utjecati na tjelesnu temperaturu. Takve varijacije tjelesne temperature nazivaju se ''poikilotermijom'', iako se taj koncept ne smatra široko zadovoljavajućim, te je njegova upotreba u opadanju. Kod malih [[Vodeni organizam|vodenih stvorenja]] poput [[rotatorije|rotatorija]], poikilotermija je praktično sveprisutna, ali drugim stvorenjima (poput [[rak]]ova) na raspolaganju stoje šire fiziološke mogućnosti, te se mogu kretati prema željenim temperaturama i tako izbjegavati promjene temperature okoline ili ublažavati njihove efekte.<ref name="JDav" /><ref>{{cite journal |last1=Lewis |first1=L |last2=Ayers |first2=J |year=2014 |title=Temperature Preference and Acclimation in the Jonah Crab, ''Cancer borealis'' |journal=Journal of Experimental Marine Biology and Ecology |volume=455 |pages=7–13 |doi=10.1016/j.jembe.2014.02.013 |bibcode=2014JEMBE.455....7L }}</ref> Ektotermi također mogu pokazivati ​​karakteristike [[homeoterm]]ije, posebno kod vodenih organizama. Njihov raspon temperature okoline inače je relativno konstantan, a malo ih je koji pokušavaju održati višu unutrašnju temperaturu, budući da je to energetski zahtjevno.<ref>Willmer, Pat; Stone, Graham; Johnston, Ian. Environmental Physiology of Animals. Hoboken: Wiley, 2009. Ebook Library. Web. 01 Apr. 2016.</ref> <gallery mode="packed" heights="150"> File:American alligators (Alligator mississippiensis), Attwater Prairie Chicken National Wildlife Refuge.jpg|[[Američki aligator]]i se izlažu suncu oko podneva File:Junonia lemonias DSF by Kadavoor.JPG|''[[Junonia lemonias]]'' upija sunčevu toplotu File:BLACK SNAKE.jpg|''[[Coluber constrictor priapus]]'' od 1,8 m izlaže se suncu za vrijeme hladnog jutra <br>([[Inverness, Florida]]) </gallery> == Reference == {{reflist}} [[Kategorija:Termoregulacija]] gsi2q2o7kb14y77puck414ofs1b8nlc 0 4727284 42716560 2026-11-05T19:19:18Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Ektoterm]] 42716560 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ektoterm]] 2t586niodvbmkm38yb74wselmaa6sjt 0 4727285 42716561 2026-11-05T19:19:48Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Ektoterm]] 42716561 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ektoterm]] 2t586niodvbmkm38yb74wselmaa6sjt 0 4727286 42716563 2026-11-05T19:20:41Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Ektoterm]] 42716563 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ektoterm]] 2t586niodvbmkm38yb74wselmaa6sjt